Gb465a_fol-2
author: Antonin, Florenz, Erzbischof, Heiliger

N12511924347 021

UIIIINNISIRIINAIIII

—
ec.

Us Tobinaen

2
“
R H

–

Becunda pars ſumme domini Antonini. de

vitijs deqʒ eoꝛundem annerxis varijſqʒ inſer

— „

tis. vtpote de auaricia.ſ vſura reſtitutione ⁊c.De negligentia mẽdacio.
periurio. voto ac trãſgreſſione eiꝰ. ereſi.ſuꝑſtititõibo.foꝛtuna
conſtellatiõibus Fato. ? ccteris q;plurimis. no bieſe d in eSRlo/ explanaris.

”ä

3 .
. = 4 2 „ ð .
õ . 2 . . . .
4 2 2 . . 7
ð .
UJJJM
.
4
.
.
. 4
. .
. £
W .
„R☚ .
7
S
.
—N—
„
.
2 * .„*
.
3 2 . .
4 .
.
ð .
. .
£ 2 2
.
* *
.
2 X
— . $●
2
7 .
*
— .„
4
.
* .
„

.
. .
4
.
.
5 .
.
Z
M
.
.
—
4
„

5K

4

Poꝛologus

Xlariſſimi ac doctiſſimi viri fratr Anthoni/ gdite vos ſacerdotib. qꝛ nullũ vitiũ ita abſcõdit
ni de oꝛdine pᷣdicatoꝝ archiepiſcopi Floꝛentiñn. ab homibo ſacerdotibo ſiẽ iſtð. Lepꝛa inuidie ſi⸗
Secunda pars ſumme feliciter incibit. gnificat᷑ ꝑ lepꝛã marie ſoꝛoris aaron. q̃ qꝛ ex inui
dQdia murmurauit ↄ moiſen.fcã ẽ lepſavt Nũe.xij
“ UA contribula ſti Lepꝛa accidie ſignificat᷑ꝑ lepꝛã moiſi.qͥ timens
N Oitih h manuũ in ſinu effecta ẽ lepꝛoſa.Exo.iiij. Sic acci
apita dꝛaconũ in aquis. tu dioſus manũ tenet in ſinu.i.nõ oꝑat᷑ Lep ire ſi/
cõfregiſti capita dꝛacõis.pẽ gnificat᷑ꝑ lepꝛã naaman.cui cũ miſiſſet heliſeus
lxxiij. Diẽ dñs eʒechiel.xviij dictũ vt lauaret᷑ in ioꝛdane ⁊ mundaret᷑a lepꝛa.
Aia q; peccauerit ipſa moꝛie abijt iodignãs ⁊ iratus.vt hr̃iiiij Re.v.UVñ non
tur. Oc aia qͥdem ⁊ eiꝰ nobi, eſt mũdatꝰ niſi pꝰ depoſitã iram. Lepᷣ gule figu
dr. t litate.⁊ de potẽtijs eius qb ratur ꝑ q̃tuoꝛ lepꝛoſos qͥ manebãt iuxta poꝛtaʒ
oꝑatur.⁊ quõ hõ dẽàt eas exercere.de paſſiõibuſ ſamarie q acceſſer̃t ad tentoꝛia iimcoꝝ ad come
quoq; ipſiꝰ q̃ ſunt pᷣncipia pctõꝝ.acẽt de pctõ in dendũ⁊ bibenclnije deg vi ar gtloꝛſ modi
enere qð occidit aĩiam.ꝑ qð hoiĩes trãſ. grediunt᷑ gule ᷣm Johã.caſſianũ.Et qꝛ genꝰ hũanuʒ erat
eges q̃ ponũt in ſeptẽplici genere dẽm ẽ in pᷣma inmfectũ om̃i iſta lep.ſed ꝑ eũ mùdatũ. iõ ĩ figurã
ꝑte pᷣcedenti.Nũc ãt qꝛ in macia moꝛali ſᷣmões deſcẽdente ipſu de monte.i.de celo.ðmo occurrit
ꝑticulares ſunt vtilioꝛes.iõ in hac ſcða ꝑte age ei lepꝛoſus quẽ ſanauit.Et bᷣ eſt qð dicit Contri
de ſinglis vitijs ĩ pricnlari. Prie ꝑ modũ pᷣdica bulaſti.ſ.tu ðs incarnatꝰ.ð quo dixerat.Oꝑatꝰ
tiõis.deiñ ꝑ mdoũ doctrĩe.Et dꝛaco qdem ẽ dia eſt ſaluteʒ in medio terre tu ↄfirmaſti in virtute
bolꝰ. qui vt ðꝛ iob penul. Ipe eſt rex ſr oẽs filios tua mare.i.tu genꝰhumanũ ꝓfundiſſimi coꝛdis
ſuꝑbie.vt ipᷣa ſuꝑbia ſit vxoꝛ eiꝰ.q regina et mat tua aucte firmaſti.dãdo ei legem ne traſiret ter⸗
ponit᷑ a greg.xxxi.moꝛa.oĩm vitioꝝ.Capita dia minos eius.vt ðꝛꝓuerb.viij.Sed dꝛaconis ſu
conũ ſunt ſeptẽ vitia capitalia q̃oꝛiunt᷑ ex ea.ſcʒ geſtione ↄturbatũ eſt mare ⁊ legem fregit. Se
Auaricia Inanis glia Luxuria GBula Ira In/ tu capita dꝛaconũ ↄtribulaſti.i.iſta vitia capita
uidia ⁊ Accidia.q̊ꝝ q̊dlibet hʒ has filias.Quũod lia debilitaſti ĩ aqͥs ſapie.et doctrie ſcpturaꝝ.de
libet hoꝝ ẽ caput dꝛacõis.⁊ ſic ſũt plura capita ꝗᷓ aq̃ Ecci.xv.ðꝛ Aq̃ ſapie ſalutar potauit uluʒ
dꝛaconũ. Uñ ðꝛ Contribulaſti capita dꝛaconuz He docẽt quõ dẽmꝰ cauere vitia.⁊ ex gacntet
Sed ab vno dꝛacõe diabolo ⁊ eiꝰvxoꝛe ſuꝑpiap ecoꝝ dimittere.ꝓut in hac ſcoða ꝑte oñdetur Ue
cedunt et iõ in ſingulari poſtea ðꝛ. Lu ↄfregiſti in aquis ſacramẽtalibo.quorũ pmũ eſtaqua ba
capita dꝛaconis. Ite ẽ ile dꝛaco magnꝰ ⁊ ruſus priſmatis.⁊ pꝑ baptiſmũ aqua pnie.de qͥb dici
de ̊ ðꝛ Apoẽ xij ꝙ manebat ꝑatꝰ ad deuoꝛãduʒ Eʒech.xxxvi.Effũdã ſuꝑ vos aquã mũdã ⁊ mũ
filiũ mulieris amicte ſole ⁊c̃.qui dꝛaco hẽbat ca dabimini ab oib inqnamẽtis vꝛis. Et de bᷣ agi
pita ſeptẽ ⁊ coꝛnua decẽ. Dꝛaco eſt diabolꝰ vene/ in tertia ꝑte.ſ.de ſacr̃is ⁊ de diuerſ ſtatib ꝓloꝝ .
natꝰmulta malicia.magnꝰnatali potcẽtia Rufꝰ qui ſanctificantur per bas aquas. et figuratur
ideſt ſanguinolẽtus ſeuitia.qͥ circũiuit qrẽes qu? per aquas.quia aque multe ſunt populi multi.
deuoꝛet. Nã ⁊ filiũ vᷣgis q̃ eſt młr amicta ſole.i. Apoca.xix. Uel in aquis gre ⁊ vᷣtutibo pcedenti⸗/
xpᷣm qͥ recturꝰerat mũdũ.deuoꝛare q̃ſiuit.ſʒ nõ bus ab ea.de qua aqua dixit xpᷣs. Qui biberit ex
valuit. Et quẽlibet bonũ fidelem q eſt filiꝰ eccie aqua quã ego dabo ei fiat ĩ eo fons aq ſalientis
deſignate ẽt ꝑ illãmulierẽ.qꝛ ⁊ vnitũ cũ xpo qri in vita eternam. Joh̊.uij.Et in his aquis nõ ſo⸗
deuoꝛare ſz deo coopãteñ valʒ. Sʒ demũ ꝓijcik lũ ↄtribulan:.i.debilitant᷑ vitia.ſʒ ct cõfringunt
ille dꝛaco diabolꝰin trã infernalẽ in fine mundi. e toto.de qbo aqᷣs.i.gra ⁊ vᷣcutibo in.iiij.ꝑte agit
vt ampliꝰnõ noceat. Capita ſeptẽ ſũt ſeptẽvitia Uñ in figurã in aqs ioꝛdanis lepꝛoſus naaman
capitalia.qᷓ dñr moꝛtłia q occidũt aĩaʒ cñ filiabꝰ ſepties lotus fuit mũdatus.iiij. Re.v. Inſuꝑ
ſuis.et ad ipᷣa reducũt᷑ traſgreſſiões decẽ pᷣcepto Vneai qðlibʒ excecat mentẽ.ᷣm illud Soph.i
rum ſignata ꝑ coꝛnua decẽ his capitibw moꝛdet. Ambulabũtvt ceci.qꝛ dño peccaucr̃t.Et figurã
hbis coꝛnib vulnerat.Et qꝛ qoðlibet hoꝝ vitioꝛũ tur ſeptẽ vitia ꝑ ſeptẽ cecos. Supꝑbia ꝑ cecitateʒ
eſt qᷓdã lepꝛa ſpũał q inficit ⁊ maculat aiaʒ.ſ.tol ſauli qui cadens in terra nihil videbat Supꝑbia
lẽdo decoꝛẽ gre.iõ in ſaẽ ſctura deſignatꝑ ſeptẽ cni ꝑſeqbatur xpᷣianoſ.Act.ix.Auaricia ꝑ cecita
lcpſos.Nã lepᷣ ſuꝑbie q aliqñ ponit qᷣie codẽ cũ „tem thobie.qui excecatus ẽ a ſtercoꝛe hyrũdinũ
vana głia ppt magnã ſiłitudinẽ figurat᷑ in lepꝛa“ iſta tpalia bona vt ſtercoꝛgꝗ reputatjapłs Phil.
oʒie. qui ppt ſupbiã ⁊ pſumptionẽ cũ eſſpv rex vo/ iij.Tururia ꝑ cecitatẽ ſan dis qͥ pter amoꝛem
luit officiu ſaccrdotũ vſurpare.ſ.incẽſum offerẽ ad mulierẽ dalilam excecatꝰ eſt a philiſteis. Ju⸗
do in tẽplo ꝓpt᷑ qð lepꝛoſus effectꝰẽ.ij. Paralip. dicũ.xvi.Inuidia ꝑ cecitatẽ hely qui viderenon
xxvi.Lepꝛa auaricie figurat᷑ ꝑ lepꝛã gieſi qͥ ter poterat lucernã dni pꝛiusq; extingueret᷑ i.Reg.
auariciã effectꝰẽ lepꝛoſus. vt pʒ.iiij. Re.v.⁊.i.q ij.Sic inuidꝰ nõ poteſt videre bona ꝓximi.niſi
i.cũ oꝛdinaret᷑. Lepꝛa luxurie ſignificat᷑in lepꝛa extincta vel diminuta.Accidia quaſiꝑ cecitateʒ
que impcata fuit Joab a dauid.dicente Non de yſaac.cuius oculi caligauerũt ⁊ videre nõ pote
ficiet ð domo ioab patiẽs fluxũ ſemis.lepꝛoſus rat pꝛe ſenectute. Gene.xxvij. Sic accidioſus
et tenẽs fuſum.cadens gladio.indigens pane.ij· xt ſenex ⁊ debilis nil operatur. Ira ſignificatur
Re.iij. Põt ẽt ſignificari ꝑ decẽ lepſos Tu.xvij. per cecum qui clamabat in via.nec poterat com
quia decẽ ſunt ſpes eius ⁊ dictũ eſt eis Ite⁊ oſtẽ peſci a turba.Luẽ.xviij. Sic iroſus clamat ne
. 2

. 2

—

Pꝛoĩogus

poteſt quieſcere. Gula ꝑ cecum natum. Johã ix
Nam iſtud vitiũ adducimꝰ a natitate nobiſcuʒ
Ec xpᷣus cecos illũinauit Mach.xi.Ceci vident
Et ſic tu cõtribulaſti capita dꝛaconis in aquis.
Vñ in figurã cecꝰnatꝰ ad aquas ſiloe fuit illumi
tatus Jo. ix. Per petm̃ et hõ efficitur ſilłis be
ſtijs.ſᷣm illud ps.Cõꝑatus ẽ iumẽtis inſipiẽtibi
et ſimilis factꝰ ẽ illis.Et ꝑ ſuꝑbiã efficitur ſimił
leoni.Uñ hᷣa. Lco rugit quis nõ timebit. Per
inane gloꝛiã efficitur ſilis pauoni. Per luxuriaʒ
poꝛco.ij.Petri.ij Quaſi ſus lota in volutabꝛo lu
ti. Per auariciã ſerpenti qui comedit trã. Geñ.
iij. Terrã comedes oib diebuſ.dictũ fuit pꝛimo
ſerpenti. Per iram cani qͥ crudelis eſt ⁊ latrat et
moꝛdet.s.Erue de manu canis aiam meam.
Dicũtur iudei canes ꝓpter crudelitatẽ erga xpᷣ
Per accidiã aſino. U ꝓpha eʒechiel.xxiij. Quo
rum carnes ſunt vt carnes aſinoꝝ.qð eſt aial pi
grum ⁊ tardũ. Per gulã vꝛſo.qͥ ppter auiditates⸗
ad mel occidit᷑. vlł lupo ꝗᷣ eſt aial voꝛax. math.vij
UVeniũt ad vos in veſtuntouiũ.intriſecꝰ ãt.i.oc
culte ſunt lupi rapaces. Sʒ ↄtribulat ⁊ ↄfrigit
ðᷣs capita dꝛaconũ.i.vitioꝝ per q efficit ho pctõꝛ
beſtialis.qꝛ pctõꝛes vt beſtie tradũtur deuoꝛan
di in eſcam ꝓpłis ethiopũ.i.demonũ.Sed xpᷣus
in aqs de beſtijs fac nõ ſolũ hoĩes ſʒ ſimiles ãge/
lis Lu xx. Equales ſt iuſti angeł ði.Etad motũ
aque piſcine ꝑ angelũ ſanabatvnus infirmꝰin eã
intras Jo.v.qui infirmꝰ figurat pctõꝛẽ beſtialeʒ
poſt pccm̃. Per pccm̃ qðᷣlibet hoꝝ datur hõ in
ptãte diaboli.⁊ ſuũ.ij.Peę.ij.Aquo qͥs ſuꝑatꝰ eſt
ſᷣuus eiꝰcẽ. Uñ ⁊ figurant᷑ ꝑ ſeptẽ demõiacos ĩ ſac
ſcriptura. Inuidꝰꝑ ſaulẽ inuidũ vexatũ a demo⸗

nio.i. Re.xiiij. NAuarꝰꝑ. lunaticũ quẽ diabolꝰ pij
ciebat in ignẽ ⁊ aquã. Macth.ix.qꝛ auarꝰ ꝑ ma⸗
re ⁊ p ignẽ caloꝝ diſcurrit ad cõgregãdũ vſq; ad
Ricula moꝛt Luxurioſus ꝑ filia chananee qᷓ ma
ĩe vexabatur. Math.x. Juuenes eni maxie ve
xantura luxuria.Accidioſus ꝑ hoĩieʒ mutũ Lu.
xi.qui ẽt erat ſurdꝰ.qꝛ accidia facit hoĩeʒ tacere
et coꝛrigentiũ. Guloſus ꝑ ilos demãiacos qui
hitabant in monumẽtꝭ. Math. viij. qꝛ gula faẽ
hoĩem paupeʒ ⁊ fetidũet ſepe dirigit ad ſepulcꝝ
per inoꝛdinatiõem vite.Uñ ecẽi.xxxvij.Pꝛopter
crapulã multi obier̃t. 7racundꝰꝑ illũ qui clama
bat in tẽplo.qꝛ tu es filiꝰdei.Luẽc.uij.Nã tał cla

mat ) deũ blaſphemãdo Suꝑpbus ꝑillos filios

eptẽ ſacerdotis ſceue.qͥ pᷣſumentes adiurare de
mones in nomie ieſu.quẽ pᷣdicabat Paulꝰ.De
mon exiens intrauit in eos vt hr̃ Act xix. Sʒz vt
dicit Jo. in canonie WUenit filꝰdei vt diſſoluat
oꝑa diaboli.Etiõ bñ ðꝛ.Tu cõtribulaſti capita
dꝛaconũ in aqᷣs ſapie tue.⁊ ſacmental medicine
que tanq; tyriaca extinguit venenũ dꝛaconis.et
virtualis gre.q vt jõria expellũt jria.ita vᷣtutes

et dona expellunt a mente vitia oĩa. Ju cuius fi

gurã pharao cũ exercitu ſuo.ſignificãs diabolũ
in aqs ſubmerſus ẽ.Exo.xuij. Sʒ vt dicit aug.
Qui fecit te ſine te.nõ ſaluabit te ſine te. Et iðo
pᷣncipalr oꝑante cooꝑari dẽmꝰeundo ad aquas

ſᷣmonũ ſacraꝝ vtutũ vt ↄfrigatur capita dꝛaco⸗

.———

a laude dei ⁊ ↄfeſſiõe pctõꝝ.et nõ audire vba dei

num. Uñ ðꝛ yſa.lv.Om̃s ſitientes ſupple einazʒ
ſalutẽ vẽite ad aq̃s ⁊c. als diceret p ctõfib in fi⸗
ne.Ite maledicti in ig.eter.q ꝑatꝰẽ diabolo ⁊ an
gelis eiꝰ. Mach.xxv.Et ibi qꝛ ſuꝑbi fuerũt deo
rebelles ſꝑ puniẽtur i inferno. Apoẽ.xix.Aſcen⸗
dit fumꝰtoꝛmentroꝝ eiꝰ in ſecula ſeculoꝛũ.Et qꝛ
auaricia inſatiabił appetitus ſꝑ eos cruciabit ig
nis inextinguibilis.ſa.xxxiij. Quis poterit de
vobis hitare cuʒ ardoꝛib ſem plcernio⸗ e quia
fuer̃t fetentes luxuria ignis ſulphur ⁊ ſpũs ꝓcel

lan ꝑs caliqeoꝝ.Pg. Qui guloſi fuer̃t vt diues

epulo.necqͥdem vnã guttã aq bf̃e potuerunt. In
uidi qꝛ nõ letãter voluer̃t videre bona alioꝝ.nõ

potuer̃t vnqᷓ;videre ſũmũ bonũ deũ ⁊ ſcõs. Iſa.

xxvi. Tollatur impius ne videat gloꝛiã dei. Ira⸗
cundi.qꝛ ex ira ligua ſua blaſphemauer̃t deũ.lin
guns ſuas moꝛdebũt.ſᷣm illud Apoc.xvi. Com
manducauer̃t linguas ſuas ⁊ blaſphemauerunt
viuentẽ in ſecula ſeculoꝝ.qui hñt ptãteʒ ſuꝑ has
plagas. Accidioſi quia vermis tarli triſticie coꝛ
rodit eos ↄſumẽs vigoꝛẽ gre.deo vt ðꝛ yſa.vlt.
Uermis eoꝝ.ſ.oſcie nõ moꝛiet᷑. remoꝛdẽsꝙ non
egerint bona q̃ potuer̃t.ct manꝰ⁊ pedes ligabũt᷑
vt opari ñ valeãt. Ili igipctõꝛes beſtiales ⁊ im
mũdi vt poꝛci.obſeſſi a demõib ꝑ vitia qͥ aquis
ſapie ſacmẽtalis medicine ⁊ gr̃e noluer̃t hiclibe⸗
rari ⁊ mũdari.demũ in aqnis infernalib contri
bulabunt᷑ ⁊ ſubmergũtur.ſſẽ in figurã demões ĩ
trantes poꝛcos cos pᷣcipitãtes in aquis ſubmer
ſerunt vt hĩ Mach. viij. c. Inſupꝑ qð dictũ eſt
Zu ptribulaſti capita dꝛaconũ ĩ aquis pᷣt expõi
de virgine gloꝛioſa in qua ðus cõtribulauit vi⸗
cia omia in ſe ↄfirmãdo eã virtute ſctificatiõio.
Vñ pᷣmittit.Lu cõfirmaſti in vᷣtute tua mare.i.
maris deriuatũ nomẽ a mari.ꝓpt᷑ plenitudineʒ
aquaꝝ gre. Uñ in figurã ðꝛ gen.i. Congregatio⸗
nes nana appellauit maria.ideim nomenẽ. ſed
diuerſo accentu ꝓlatũ.Et ecẽs.i.ðꝛ.Omnia flu⸗
mina.ſ.graꝝ in mare intrãt.ſcʒ mariã.⁊ mare ñ
edundat ſcʒ ꝑ ſuꝑbiã extra ſe exeũdo vltra regu
am a deo ſibi pfixã. Et hiero. dicit ꝙ in maria g
tie plenitudo ſe infudit.In aqͥs g̊ graꝝ marie ca
pita dꝛaconũ ſunt ↄtribũlata ⁊ ↄfracta qͥ̊ ad ſeip
ſam ⁊ q̊ͥ ad noſ.ad nos inducẽs exẽplo vite ſue
et ꝓteccione ſuoꝝ meritoꝝ ⁊ pᷣcum. Hoc autem
deus pᷣnũ ciauerat cũ dixit ſerpenti neig dꝛaco
ni iſti. Ipa conteret caput tuũ Geñ.iij. Nullam
inuenimus mulierẽ ait Sigilbertꝰin mone. qᷓ
caput dꝛaconis.ſ.pᷣncipia vitioꝝ contriuerit.et
ex toto confregerit niſi mari Et ꝓpterea aptiſſi

me eam ſalutado dixit ei archangelus Gabꝛiel

Aue gr̃a plena.Aue cõponitur aba qð eſt ſine.⁊
ve qð impoꝛtat punitionẽ. Ue ve ve habitantiby
in terra Apoca.viij. Scribit᷑ ve ſcʒ puatõis diui
ne viſionis ꝓpter peccatũ oꝛigiale.ve cruciatõis
eterni ignis ꝓpt pctm̃ moꝛtale.ve tꝑalis punitio

ni s ꝓpter peccatũ veniale.cet hec ſtin habitãtib⸗

ſuꝑ terram.i.viatoꝛibus.Sed virgo mania ſine
ve oꝛiginalis nata ab omni moꝛtali immu cula⸗
ta.a veniali pᷣfuata.Et ideo auei.ſiñ ve aliquo
De ve oꝛiginali pᷣt illud intelligi. Ue eis ideſt pꝛi
mis ꝑentibs.qꝛ receſſert a me.ſ.ꝑ inobedientiaʒ

Cabula generalis

mei pꝛeccpti. Et illud vxe tranſfundit᷑ in om̃s de
ſcendentcs ab eo ꝑ pctm̃ oꝛiginale excepto xpᷣo.
Sed vᷣginẽ ↄſtat ab oꝛiginali eẽ mũdataʒ in vio
ait Berñ que ſcã ſuit ãteq; nata.De ve pcti moꝛ
talis ðꝛ pſa.i. Uc genti peceatrici pplo guiiniqᷣta
te ſemini nequã. filijs aſceleratis.ðreliqrũt deũ
blaſphemauerũt ſem iſrł abalienati ſunt retroꝛ
ſum. Ubi nota ſeptẽ vitia capitalia q̃ ſunt ſeptẽ
capita dꝛaconũ quibo ꝑatur ve damnationis.
Pumß eſt vitiũ gule et huic dedita gens diei
turgens peccatrix qð impoꝛtat hitũ ꝑmanenteʒ
Nullum eni vitiũ ita ꝑmanet ⁊ habituatum eſt
in nobᷣ vt gula ⁊ q citius cxerceatur.nã puer to/

tus ẽ deditꝰgule et ſi ab alijs abſtineat Et qͥs eſt

ille ait aug.in li. ↄfef.qͥ vltra metas nccitat ñ ra
piatur aliqñ ſcʒ comedẽdo ⁊ bibẽdo vel plꝰ debi
to vel ardentioꝛi auiditate. Et cũ moꝛtałr in eo
offendit᷑ qꝛ hocñ eſt ſꝑ.tũc ve etne cruciatiõis ſe
quitur nõ penitentis. Iſa.v. Ue qͥ ↄſurgitimane
ad ebꝛietatẽ ſectandã ⁊c̃. Sʒ maria ab hoc vitio

libera fuit Iñ ambꝛo.in li.de vginibo de ea ait.

Quis erxplicare valeat eboꝝ eius parſimoniam
officioꝝ redũdãtiã.⁊ cũ reficiẽdi neceſſitas erat
cibus ei obuiꝰerat qͥ moꝛtẽ arceret.nõ qui delici
as miniſtraret. Secundũ caput dꝛacõis eſt ac
cidia.et hocẽ pplus guis iniqᷣtate.qꝛ accidia ſᷣm
damaſce. aggrauat animũ vt nil boni ggere libe
at. Sed ve diſſolut coꝛde ðꝛ Ecci.ij .· Maria ãt
fuit ſine hoc ve accidie. Unde audito ꝙ cognata
elvʒabeth erat grauida abijt in mõtana cuʒ feſti

natiõe ad eam vt ſibi ſeruiret Lu.i.Tertium ca —V
put dꝛaconis eſt luxuria.et hoc eſt ſemen nequãõ.

qꝛ nequiter effundit ſemẽ. Sed vt ðꝛ Naum.iij.
Vc ciuitas ſanguinũ.i.aĩa dedita luxurijs.vni
uerſa mendacij dilatiõe plena.:Maria autẽ vᷣgo
añ ꝑtũ.in partu et pꝰꝑtũ.ipſa eſt poꝛta in dom
dñi ꝑ quã dñs exiuit ſolꝰſꝑ clauſa.vt vidit in vi
ſione. Eʒechiel ꝓpha ezech. xliij. c. Quartu c(a
put eſt auaricia.⁊ iſti vitio dediti ſunt filij ſcele⸗
rati Ecci. x. Auaro nil eſt ſceleſtiꝰ. Hic eni aiam
ſuam venalẽ hʒ.ſed ve his qꝗͥ ↄgregant auariciaʒ
⁊c̃. Abbacuc ij. Maria vo ita libalis fuit vt au/⸗
rũ ſibi pñtatũ a magis cito pauꝑib diſtribuerz

—

ita vt agnũ in die purificatõis offerre nõ poſſet.

ſed vt pauꝑcula par turtuꝝ aut duos pu loS co

lumbaꝝ Luce ij. Quintũu caput ẽ ſuꝑbia cum
inani głia.⁊ hi ſtqui dereliqrũt deũ . ꝑ nullũ eni
vitiũ ira receditur a deo ⁊ bellatur ↄ deũ ſicut ꝑ
ſuꝑbiã. Sʒ ve coꝛone ſupie ðꝛ Yſa.xxviij. Naz de⸗
tracta ẽ ad inferos ſuꝑbia tua.yſa.xuij. Singu⸗
lariter aũt maria de hũilitate cmẽdatur hiero.⸗
Pꝛima marie virtus fundam̃tũ oĩm vᷣtutũ hũi
litas.Et ipᷣa ait.Quia reſpexit hũilitatẽ ancille
ſue. Lu.i. Sextũ caputẽ ira ꝑ quã hoics peſſi
mi blaſphemauert ſctũm iſrł. Sed vc eis q ꝑdi/⸗
der̃t ſuſtinentiã Ecci.ij.ideſt patientiã.ſ.victi ab
ira. Uirgo ſingularis int oẽs mitis nos culpis
ſolutos mites fac et caſtos.canit eccłia ð glioſa
irgine maria Reuolue ſcriptura.nunq; inuent

es aliquid duꝝ łaſpeꝝ ex oꝛe vᷣg nis ꝓceſſiſſe. 1

in opere.ſed tota pulcra ⁊ ſuauis vt dꝛ Cañ iiij.

Septimũ caput eſt inuidia.⁊ bi alienati ſunt

retroꝛſuʒ a deo qͥ oĩa bona ſua cõicat. Inuido qt

9

diſplicet q; aliquis hẽat bona.⁊ ſic alienꝰ ẽ a cõ⸗

ditionibo dei Sʒ vt ðꝛ in epla Jude.i. Ue his qͥ
abierũt in viã Eavn ⁊ choꝛe ⁊c.bi ꝑ inuidiã mo

ti. pꝛimus o ccidit abel. aliꝰfecit ↄiuratõʒ aarõ
et male ꝑierũt.O qᷓ; ardẽter vᷣgo maria cõicat et

ꝓcurat hoĩbo bona. Oib ait Berñ.ſinũ miſcdie
ſue aperit.⁊ de plenitudie eiꝰaccipiũt.eger cura
tionẽ.triſtis conſolatõem.captiuus redẽptõem
peccatoꝛ veniã.iuſtꝰgrãm.angeli gloꝛis.dei filiꝰ
earnis ſubiam. Bñ g̊ dictũ fuit ei Aue.i.ſine ve
alicuiꝰcapitalis vitij Et ſic in aquis ſue gre con
tribulaſti tu ðᷣs capita dꝛaconũ.i.vitia. Tertiũ
ve pene.ſ.tꝑalis incurritur ꝑ pctm̃ veniale.Deꝰ
eni ait Gꝛeg.delictũ bhoĩs ſine vltiõe nõ patitur
aut enĩ hõ punit ꝑ ſeipᷣm ſcʒ ꝑ ſufficientẽ ↄtritio
nem.aut ðs cũ homie.de pe.diſ.i.ſi pctm;̃.Deus
cũ hoĩe punit qñ ꝑ penas in pñti.vel in purgato
rio patiẽter toleratas purgat. ſcʒ venialia Deq̃
ve pᷣt intelligi illud Mich.ij. Ue qui cogitaᷣ in
utile qð de viðꝛ veniale Sʒ vᷣgo maria ſola ab

pmoi ve fuit imunis. Uñ aug. Si om̃s ſcti ⁊ ſcẽc

dũ hic viuerẽt interrogati fuiſſent ſi pctm̃ hꝛẽqnt
oẽs vna voce rñderẽt. Si dixerimꝰqꝛ pctm̃ non

7„

„

ria. Et ſic caput dꝛaconis.i.pᷣmos motꝰ pctõꝝ.

hẽmꝰ ipᷣinos ſeducimus.æxcepta ſctã vgine ma

contriuit et cõfregit in aquis gratie ſue.

¶ Zabula generalis.

Ecũde partis ſumme
Anthonini Litulꝰpᷣmꝰde auaricia
CLCaplm pᷣmũ ſub foꝛma ſᷣmonis tra⸗

ctans de deteſtatiõe ipiꝰ auaricic. de eiuſdeʒ aua
rie quidditate.de ſue crimis ponderoſitate.⁊ de

eius effectualitate ſub ſeptẽ filiabꝰ.qꝛ filij hoim

graui coꝛde vt quid diligitis vanitatem.
Lapitulñ ſcòm ſub foꝛma ſᷣmõis de auaricie in⸗

ſatiabile cupiditate. de culpabili cecitate. ⁊ ð mi
ſerablłli felicitate..qꝛ theſauriʒat auarꝰ⁊ ignoꝛat

Capitulũ tertiũ de ſex pꝛa⸗ cui cõgregabit ea.

uitatib ip̃iꝰauaricie.vicʒ anguſtia cordis.obp/
brio vite.illaq̃atione diaboli.certitudie dãnatõ
nis malo impenitẽtie ⁊ hoꝛribilitate mortꝭ.qᷓre
ad illoꝝ effugatõeʒ dauid exorabat.Inclina coꝛ
meũ ðᷣs in teſtionia tua ⁊ nõ in auariciam.
Capi.iiij.de ſimonie triplicipceſſu.vicʒ de ma⸗
teria inductiua.de pena cõſecutiua ⁊ de ſea entẽtia
expᷣſſiua. In foꝛma ᷣmonis ſub themate. Pecu⸗

nia tua tecũ ſit in perditionem.

Capitulũ.v.de ſpeciebo ſ/ Vnie. quẽadmodum

cõmittitur circa bñficia ↄferenda aut ↄſequẽda

greſſu ⁊ eẽntialia ꝓfitenda.et hec diffuſe multu⸗
apitulũ.vi.de vſuj/ cũ cius pena deducta.
ra ſub forma ſermõis dedlarat ipſius cõtinua⸗
tionẽ pcriculoſiſſimã extenſionem copioſt iſſims

eccleſiaſtica officia miniſtranda.et religionis in

⁊ palliatõem. fraudulẽtiſſimã.exquo fere ꝑ vni/

uerſum nõ defecit etiam de plateis vſun.
Capi.vij.agit de multiplicimõ vſurav quẽad/
mod comitrum in mutuis expiſis· in gine:

Cabnla

ribus depoſitis in ſocietatib ⁊ ſocidis aiĩmaliũ
arʒ in cambijs diffuſe multũ.eo ꝙ exigit delictũ
Caplm. viij.de ↄtractiba vſura⸗ ( intricatũ.
rijs puta venditõe atz emptione ad terminũ Uc
re beati qui terminũ poſitũ tranſgreſſi nõ ſunt.
api.ix. de pticipa⸗ neq; cõuerſi oꝑire terrã.
tone ⁊ cooperatõe vſure noĩe tutoꝝ. notarioꝛũ
pꝛelatoꝝ ↄſentientiũ atq; famuloꝝ.
Capitulũ decimũ de manikeſtis vſt urarijs ſi reci
pi poſſint ad eccleſiaſticam ſepꝑultud·½⁴⸗
LTapitulũ.xi.de materia mõtis in Floꝛentia. de
pꝛeſtitis venetũ ſuꝑ victalicijs aut cenſib ppe⸗/
Caplin.xij. de rapina.pꝛohi⸗ tuis qͥd cenſendũ

bet ↄfigentiã circa opulentiã tꝑalẽ. excludit vio

lentiã õ ſubiam tꝑalẽ.⁊ abijcit cõcupiſcentis q̃n
tum ad inherentiã finalẽ dicẽs cũ ꝓpha. Nolite
ſpare ĩ iniqtate rapias nolite ↄcupiſcere, ⁊ diui⸗
tie ſi afflut nolite coꝛ aponre.
api.xiij.de tallijs ⁊ pᷣſtantijs ⁊ exactiõib inde

bitis.pedagijs ⁊ gabellis a pncipibo. cõmunita⸗

tibus aut officialiba eoꝝ impoſitis ⁊ exactis.
Caßp̃.xiiij.de furto ⁊ alienoꝝ vſurpatõe atʒ vſur
patoꝝ ꝑticipatõe iuxta lamẽtũ pphᷣe ꝛoieciſt⸗
fmones meos retroꝛſum ſi videbas furẽ curre
Lapi.xv.de ſpẽby furtis. de inuen⸗ (bas cũ eo
ris q ſibi retinẽtur. de cõmodato de depoſito de
locatione ⁊ ↄductiõe de pᷣſcriptiöe.
Capi.xvi.de negociatõe mũdiali ſceleſta iõ cauẽ
da.ſecꝰ de negociatõe ſpũali hõeſta licite exercẽ⸗
da et de negociatõe tꝑali modeſta ꝑmittẽda.iu
illud ꝓphᷣe Qm̃ nõ coqᷓui negociationẽ. introibo
ĩpotetias dñi. dñe memoꝛaboꝛ iuſticie tue ſoliꝰ

Lapi. xvij.de fraudib varijs negociatoꝝ videl,

.

Aſtutia in modos ad decipiendũ de fraudulẽtia
mexcogitatos exeqndo ⁊ de malicia in decipien
dos liniẽdo Tota eni die ſiuſticiã cogitauit lin⸗

gun mea ⁊ ſicut nouacula acuta fecit dolũ in rei
quidditate q̃licate qᷓntitate mutabilitate pꝛa/

„

Capi. xviii.de multiplici falſificatõe (uitate⸗

menſuranm ponden monera ſcriptura bulla,

rum inſtrumentoꝝ ⁊ fetibo fi ioꝝ.qꝛ mendaces

ſilij hominũ in ſtateris vr decipiãt de vanitate
Capi.xix. de iniuſticia q fit in indi⸗ ĩn idipᷣm.
cijs tam qͥ ad iudicẽ. quo ad actoꝛẽ q̊ͥ ad reũ.quo

ad teſtẽ aduocatũ ⁊ ꝓcuratoꝛẽ ßm illopphe Uſq;

quo iudicat iniqᷣtatẽ ⁊ facies pctõꝝ ſumitis.
aplm. xx. de acceptõe pſonax in officiis et bñ⸗
ficijs conferẽdis. in iudicijs cxercendis? in ho⸗
Eapi. xxi. de ſacrileog noꝛib exhibendis
gs detinentiby legata eccliis Abuſione ſacr̃o
violatiõe ſacroꝝ locoꝝ et vſurpatõe honoꝝ ec/
deſiaſticoꝝ Nã ven getes in hereditatem dei
polluerũt templũ ſcrm ⁊ poſuer̃t hierimi pomo
Capi.xxii.de pditione crimiali ex/ (rũ cuſtodiã
oꝛta ex cõiunctõe familiari ⁊ offenſione ꝑſonali
Nam hõ pac mee in qͥ ſpabã qͥ edebat panes me
os. magnificauit aduerſum me ſupplãtarõem.
abi. xxiij. de turpilucro ex artificlo phibito atz
de vario lugo ꝓueniẽte er magna deuotoe. hũ a⸗
na recreatiõe aut ex diabolica ſuggeſtione
Cap̃.xxiiij. de obduratiõe atz inhuanitate eradi
cunda ꝑ rõnabilis elemoſine erogatiõem. crude

tio aut tranſactio tollat obli

litate eliminàda pt᷑ hoꝛribił ſnie euaſionez. ⁊ de
iniquitate effugada ꝓpter pñtis vite fructiſicatõ
nem.iuxta illð pẽ Brũs Jinrclnigi ſt egenuʒ er
pauperẽ in die mala liberabit eũ dñs Dũs 2ſer
Capi. xxv.de inqetudie ment⁊ ſolli/⸗ uet eüũ ⁊c.
citudie nimia.ne videlʒ finẽ ponamꝰin hec tꝑa⸗
lia.ſed ſollicitudinẽ nraãm pijciamꝰin deũ. quo⸗
niam ipſi eſt cura de nobis.
Titulus ſcðs re reſtitutionibj.

Caplm pmũ de reſtitutõe in genere ſub centũ ar

7

ticłis viginti manuũ repñtantes tot modos re
ſtitutionis Hoc mare magnũ ⁊ ſpacioſum ma⸗
nibus illic reptilia qrũ nõ eſt nüerus impedien
tia reſtitutõem ⁊ vtilitates eius.
Capi.ſcðᷣm quid ⁊ q̃ntũ ſit reſtituendũ de q̃dru
plici eius dãno illato.tamẽ quo ad animãẽ aufe⸗
rendo ci virtutes infuſas. tum quo ad coꝛpꝰ in⸗
ferendo leſises coꝛꝑales.tũ quo ad honoꝛẽ ⁊ fa⸗
mam ꝑ vituperationes verbales.tum deniq; q̊
ad ſubſtantiã ꝑ acceptiones criminales.
Capi.iij.vbi ſit reſtituẽdũ et qͥb expenſis a nob
Caplm qrtũ ꝑ qͥ̊s fieri de/ (remotis pnñtandũ.
beat reſtitutio in differentia tutoꝛũ 7 pupilloꝛũ
immo ꝑ quos certoꝛũ ⁊ incertoum. .
Capłm.v. cui ſit reſtitutio facienda iũ triplicẽ

diuerſitatẽ illicite acqᷣſitoꝛũ ſub exẽplis furto lu

7

Caplin ſextũ cur fienda ſit re (do ⁊ meretricio

ſtitutio ſub de terminatõe ſi remiſſio aut cõpoſi

igatõz materia mul
tum ſubtiliter deciſa. .

XLapitulũ.vij. de mõ ⁊ oꝛdine reſtituẽdi. Certa

pꝛius integralr ſunt reſtituenda rõne ſucceſſio⸗
nis obligatõis ⁊ ſimilitudis.⁊ pᷣus debita q;ᷓ le
gata.imo ceteris parib q prioꝛ eſt tꝑe potioꝛ eſt
lure. Pꝛefert᷑ etia vxoꝛ qꝛ cenſet᷑ ypothecã habere
Annectitw᷑ notabił caſus de ↄcepto ex mr̃imoniũ
Caplʒ octauũ qũo faci/ quõ fieri dʒ reſtitutio.
enda ſit reſtitutio.Cito ceter parib.qꝛ piculũ ẽ
in moꝛa ⁊ nõ relinqndũ heredib in teſtamento
Titulus tertius de ſuppia.
Capitulũ pꝛimũ de ſuꝑbia pᷣmoꝛũ pentũ ⁊ eius
punitioe.Et qꝛ dici᷑ maximñ delictũ concurrit
in eodẽ pꝛincipale remediũ. exquo ſuꝑbi inique
agebant vſqʒqq; a lege tua nõ declinau.
Caplm ſcom de q̃tuoꝛ ſpẽba ſuꝑbie Uentus eniʒ
contrariꝰ nauigẽtib in hoc ſeculi pelago.
Napitulũ tertiũ de.xij.gradibo ſuꝑbie Nam ſu⸗
perbia eoꝛum qͥ te odeft aſcendit ſemꝑꝝ..
Kaplm q̃rtũ de q̃druplici ſuꝑbia ĩ qᷓ̃dru plici ge
nere hoim.platoꝛũ religioſoꝛũ clericoꝛum⁊ lai⸗
voꝛum. Et qͥd lamentabiliꝰqꝛ nõ hiĩtabit in me⸗
Capi.v.deambi/ (dio domꝰ meeq fac ſupꝑbiã.
tiõe appetentibo vl ꝓcurantib dignitatũ. officia
beneficia.curata. aut inſignia doctoꝛalia Utiq;
beatus qui nõ abijt in conſilio impioꝛũ et in via
pctoõꝛuʒ ñ ſtetit.et in cathedra peſtiletie ñ ſedit.
apitulũ ſextum de pᷣſumptiõe ꝓut eſt gria pu⸗
ſillanimitati. oppoſita vitia vtuti magnanimi⸗/
tati.exurgẽs de ꝓpꝛia iuſticia.aut ð ſua ſcientia
ſiue de iniuſta potẽtia. .ẽð
Caplm.vij.de curioſitate ſpectaculis ob vanuʒ
aſpectum et de ſtudio ſeculariũ litccrarum.

–—

Generalis

Capituluʒ octauũ de temerario iudicio quo qͥs
inſufficient᷑ que dei q ꝓximi ſiue q̃ ſua ſũt cogno
Caplim.ix.de ingrati, ſcens iudicare pᷣſumit.
tudine oblatoꝛũ diuinaliũ.collatoꝝ ſacẽmẽtaliũ
ſublatoꝝ infernaliũ.donatoꝝ naturaliũ.allato
rum tꝑaliũ ⁊ rẽuatoꝝ naturaliũ.Nã ecõtra cõ
ceſſa bona aufert.dimiſſa pctã refert grauiſſima
mala cõfert.⁊ ꝓmiſſa beneficia defert. Bñdic
aia mea dño ⁊ noli obliuiſci oẽs retributões e

Nuiꝓpiciat᷑ oibo iniqtatibo tuis.q ſanat oẽs ifir

mitates tuas.Qui redemit de interitu vitã tuã

qui coꝛonat te in mia.et in miatõibo tuis Etq

replet in bonis deſideriũ tuum.
Lapi.x.de temptatõne q̃ hõ temptat deũ de ſua
poteſtate ſapia atʒ bonitate.ſꝑnens hũana ſub/⸗
ſidia.exhibẽs ꝓhibita iudicia.ſ.ferri igniti.aut
Capi.xi.de ſciſmate.vbitracta/ de ſera pnia.
tur de duob gerentib ſep ſummo pontiſice qᷣͥd
agendũ ſit ꝓ ſerenitate ↄſciennite.
Litulus q̃ꝛtus de inani głia.

₰ „

CLapitulũ primũ de inani glia pᷣmogenita ſuper
bie filia Uñ ve ipᷣis qͥ ↄfidunt in vᷣtute ſua ꝓpter
cãm ex q̃ erirur ppter matiaʒ q̃ exercet᷑. ⁊ in młti
tudine diuitiaꝝ ſuaꝝ gloꝛiãtur.⁊ ꝓpter penam
qua punitur qꝛ frat᷑nõ redimet redimet hõ.non
dabit deo placationc ſuuu.
Capłm ſcöum ne inobedientia pᷣma inanis głie
filia q̃ntũ ad punitõem ſue rebellionis expᷣſſio⸗
nẽ inobeditionis.⁊ plurificatõem traſgreſſiõis
HMo.ledicti vtiq; qͥ declinant a mãdatis tuis.
Capłm tertiũ de retentiõe decimaꝝ ſi aliqᷓ ſit ex
cuſatio nõ tribuentiũ ſpũalẽ.tꝑalem.et ſubſtan
tialẽ.õ ilud Sumite pſalmũ ⁊ date tympanuʒ
pſalteriũ iocundum cum citchaaa.
CLaplm qrtũ de ſcða filia vicʒ inanis glie iactã⸗
tia triplici.ꝑ yroneitatẽ ꝑ vanitatẽ et ꝓpt᷑ falſita
tem.diſꝑdet ꝓculdubio dñs vniuerſa labia do⸗
loſa et linguãa magniloquã qui diexer̃t linguam
nrãm magnificabimꝰ labia nr̃a a nob ſũt quis
Lapi.v.de tertia inanis gloꝛie fiꝭ ni dñs elt.
lia ſcʒ pᷣumptione nouitatũ qᷓntũ ad oꝛnatuʒ q̊

innitunt᷑ mulieres exceſſiue Filie eni ecoꝝ cõpoſi

te circũoꝛnata vt ſimilitudo tempit.
Capit᷑.vi.de q̃rta inanis glie filia.ſ.ꝑtinacia ſui
ſenſus.furoꝛ eni illis ſᷣm ſiłitudineʒ ſᷣpentis ſicẽ
aſpidis ſurde obturãt aures ſuas q nõ exaudiet
vocẽ incãtãtiũ ⁊ venefici incãtantis ſapienter.
Capi. vij de qnta inanis glie filia.ſ.ypocriſi ec⸗
cleſie multũ nociua.in tertia beſtia Daniel figu
rata.vicʒ pardo j quaʒ ꝓpha ait Quarc tu enar
ras iuſticias meas et aſſumis teſtamẽtum meũ
per 7eun ru vo odiſti diſ⸗ ciplinam.
Lapi. viij. de ſexta iani icz diſcoꝛecq
Sa iien guelffec gebellin. Quia vidi iniqᷣta
tem ⁊ ↄdictõem in citate tota die.circundabat

eam ſuꝑ muros eiꝰ iniqᷣtas.et laboꝛ in medio eꝰ

CLapi.ix.de ſeptima inanis glo/ et iniuſticia.
ric filia.vicʒ cõtentione emulatõis effuſa ab in⸗
ſerioꝛibus p ſuꝑioꝛes diſputationes pᷣſumpta a
ſcholaribo ↄ doctoꝛes.⁊ litigationis intẽta a di
ſceptantibo otra pꝛeſidentes ⁊ rectoꝛes. Effuſa
pꝛohdolo: eſt ↄtentio ſuꝑ pncipes.⁊ errare fecit

ilcack pi

Capitulũ pmũ de

8, glie filia.viczʒ diſcoꝛdia

eos in inuio ⁊ nõ in via. DU
Liitulus quintus de luxuria.
Caplimpmũ de ſeptẽ occaſionibo de ſeptẽ gradi
bus et de totidẽ nocumẽétis.*
Capitulũ ſcoᷣm de foꝛnicatõe ſumplici ⁊ eiꝰ enoꝛ
mitate Perdidiſti inqͥt ꝓphᷣa oẽs qͥ foꝛnicantur
Capi.iij.de adulterio ⁊ eius crimii; abs te.
noſitate. Exq̊ cum adulteris poꝛtionẽ tuã pone
bas.arguã te ct ſtatuã ) faciem tuã.
Capłm qrtũ de q̃druplici vitio ↄ naturã et eius
inhũanitate.Diſperierũt in endoꝛ. facti ſunt vt

Eapi.v. de inceſtu et eius irra/ ſtercus terre.
tionabilitate iuxta illud. Nolite fieri ſiẽequus

et mulus in qᷣb non eſt intellectas. .
Capi.vi.de ſtupꝛo ⁊ eius ſatiſfactione in foꝛo cõ

ſcientie ⁊ pphano.

Capitulum. vij. de raptu ⁊ eius pena legali.

Capi. viij.de ſacrilegio excecato qᷓntũ ad ꝑſonaſ

deo dicatas.vilipendẽtẽs traditũ ſiſti honoꝛeʒ

deifice ſponſalitatis. dñice ptãtis ⁊ angelice mi
niſterialitatis Homo cũ in honoꝛe eſiʒ nõ intel
lexit.cõꝑatus eſt iumẽtis inſipientib.·
Eap̃.ix.de filiabo luxurie. Et pᷣmo ð cecitate mẽ
tis ſuꝑnalia nõ intuẽdo.nccria neſciẽdo.⁊ ſalu⸗
taria nõ eligendo Nunqͥd cecus ceco ducatum
ſᷣſtans ambo in foueam cadunt.
Capi.x.de pᷣcipitatione ſecũda filia luxurie.⁊ eꝰ
temeritate in ſentẽtijs pferendis.in dubijs deci
dendis ⁊ in ſecretis edicendis.
Eapi.xi.de tertia filia luxurie.vicʒ in conſidexa
tione ꝓprie defectõis.diuĩe oꝑatois ⁊ aliene cõ
Eapi.xij.de quarta ſilia luru? uerſationis.

rie videlʒ incõſtantia pueniẽte ex inoꝛdinatione

affectionis.hoꝛroꝛetribulationis ⁊ ſubtractiõe
Capitulũ.xiij.de quita filia lu/ delectationis
rurie.ſ.amoꝛe ſui ꝓpter quẽ deo inimicãtur ꝓxi

„

mo iniuriatur ⁊ in vitijs multiplicãtur. Jõ in/

cenſa igni eſt ſuffoſſa.ab increpatione vultꝰ tui
Capi.xuij.de ſexta filia lururie.vi⸗ peribunt.
delicet amoꝛe pᷣſentis ſeculi.nõ aduertentes de
fectibilitatẽ mũdialitatis.vilitatẽ entitatis.nꝰ⁊
tẽ ꝓbitatis Coꝛrupti ⁊ abomiabiles facti
ſunt in ſtudijs ſuis.nõ eſtꝗͥ faciat bonũ nõ ẽ vſʒ
Napᷣ.xv.de ſeptia filia luxurie.ſ.ſtul⸗ ad vnũ.
cia nã illa ſpuali ⁊ gratioſa.ſed ſpeciali ac crimi
nola ⁊ generali atʒ obpꝛobꝛioſa Stultoꝛũ nem
pe infinitus eſt numerus.
Titulus ſextus de gula.
le ſpecieb.pena ⁊ remedijs
Manducaueft ⁊ ſaturati ſunt.nõ ſunt frauda⸗
ti a deſiderio ſuo Adhuc e eoꝝ erũt in oꝛe ip⸗
Caplm ſcoòm (ſoꝝ ⁊ ira dei deſtengi ſuꝑ illos
de omiſſione ieiunij legem. diuinalem ⁊ hũa
nalẽ pᷣter redemptionẽ aut legitimã excuſatõem
adiuucta.ieiunij vitiatione Nunqͥd p ẽ ieiuniũ
Cap.iij. de ebꝛietate nõ vino diui/⸗ (qð elegi ⁊c.
nali ſed materiali aut criminali urbati ſunt ⁊
moti ſunt ſicut ebꝛiꝰ.⁊ oĩs ſapia eoꝝ uoꝛata ẽ.
Cap̃.iiij.de quinq; filiab gule.bebetudine q̃ in
ficitur itellectꝰ.inepta leticia q̃ diſſoluitur affe⸗
ccus.multiloquio quo deſtruitaffatus.ſcurrili
tate qua incõponit᷑ geſtus et imundicia q̃

☛

pitur coꝛpus. Sepuleꝝ patens eſt guttur eoꝛuʒ
linguis ſuis doloſe agebant iudica illos deus.
Capitulũ quintum de pollutiõe ⁊ cauſis eiꝰ coꝛ

poꝛali vel interioꝛi anĩali aut extrinſeca ſpũali.

Capitulũ ſextũ de choꝛeaꝝ intenſo cruciatu ap⸗

pꝛehenſo tripudiatu.⁊ expꝛeſſo reatu. Inftäma⸗

Capi.vij.de (bit eniĩ in circnitu inimicos eiꝰ.

deriſionis generalitate.illuſionẽ recipientꝭ di⸗
Gitate ⁊ illuſiõis vai ietate.Om̃s videntes me

deriſer̃t me.locuti ſtlabijs ⁊ mouert caput.
Capitulũ octauũ de pꝛodigalitatis pꝛopꝛietate
var ietate ⁊ noxietate In diluuio aquaꝝ multa⸗
rum ad deum non appꝛoximabun.
Titulus ſedtimus de rr.

— . —

apitulũ pꝛimũ de diuerſis ire modis no cumẽ

2

tis atʒ remedijs ratione quoꝝ quiſq; dicere ha⸗

bet Miſereremei deus quoniã tribuloꝛ cõtur-

batus eſt in ira oculus meus et venter meus.
ap lm ſcom ð indignatõe pᷣma filia ire ⁊ varijs

murmurationibo q fiunt ↄ deũ ⁊ platũ ꝓpꝛium
Niã murmuraueft in tabnacuł ſuis ⁊ ñ exaudie

rũt vocẽ dñi.⁊ eleuauit manũ ſuã ſuꝑ eos.
Capi.iij.de ſcða filia ire.ſcʒ clamoꝛe.nõ intenſe
deuotõis ſed indefenſe offenſiois ⁊ ↄfuſe ꝑturba
cionis excitãtisſcãdaliʒationẽ ⁊ ꝓuocãti celeſtẽ
Eaopi iiij. de tertia filia ire ſ.mul/ (punitionẽ.
tiplici ſcãdalo.actiuo aut paſſiuo realiter dato

aut accidentalr occaſionato. Pax multa dili E

Capi.v. de q̃rta (tibo legẽ tu ⁊ ñ ẽ ilł ſcãdalu.
filia ire ſ.blaſphem ia.inq;tũ ẽ maledictio vicio

ſa ſiue affectio ꝑnicioſa.imo ↄſecutõ anguſtioſa
Quoꝝ os maledictione ⁊ amaritudiĩie plenũ eſt
Oeloces pedes coꝝ ad effundẽdum ſanguinem

Contritio ⁊ infelicitas in vijs eoꝛum.

tumelia illata ⁊ eius pena inde cauſata atʒ con/

gruentia ſeruata. Q u ſcis impꝛoperium meum

confuſionem ꝛ reuerentiam meam.
Cap. vij de ſexta filia ire.vicʒ rixa ſiue bello int᷑⸗

nali ⁊ anguſtioſo.ꝑticulari ⁊ rixoſo.populari et
Cap̃ viij.de ſeptia filia ire.ſ.homi⸗ (pericłkoſo.

cidio vicioſo et eius pena. Uiri ſanguinũ ⁊ dolo
ſi non dimidiabunt dies ſnuos..
L. iitulus octauus de inuidia.
Caplm pᷣmũ de inuidie oꝛigine.nocumẽtis⁊ re
medijs cius. Nam ʒelus domꝰtue comedit me.
et obpꝛobria expꝛobꝛantiũ tibi cecideft ſr me.

Capłm ſcom de pᷣma filia inuidie q̃ eſt afflictio ĩ

peris ꝓximi.occaſio augẽde cupiditatis ⁊ de/
fectus omis bone cõditionis ⁊ virtutis.
Lapi.iij. de de ſcða filia inuidie.videlʒ odid mul
tiplici cũ varijs nocumẽt et modis eis ⁊ penis

ſuis.iur illuꝗ Poſuer̃t aduerſum me mala pꝛo
bonis ⁊ odiũꝓ dilectione mea.Conſtitue ſuper

eum Reroꝛe diobol ſier⸗ dextris cius.
Taplm quartũ de tertia filia iuidie.ſ.detractõe
et grauitate.iĩmo ⁊ de eiꝰpena Naʒ induantur qᷣ
detrahũt mihi pudoꝛe ⁊ oꝑiant᷑ſicẽ diploide con
Lapi v.de quarta filia inuidie qᷓ (fuſione ſua.
eſt ſuſurratio excludẽs beniuolẽtiã diuinalem.
tollẽs amiciciã humanalc.⁊ includẽs nequiciã

moꝛtalẽ Deniqʒ aduerſum me ſuſurrabant oẽs

Cabula

Capitulũ ſextum de quinta filia ire.ſcilicʒ con⸗

—

inimicimei. ? aduerſũ me cogitabat mala mibi
CLaß. vi. de quinta filia ĩuidie que eſt exuleatio

in aduerſis ꝓximi.amica crudelitatis q euifari
debet ne circa ſubditos exerceat᷑ circa ꝓpinqͥs ñ

habeat᷑.et circa affictos nõ exhibeatur.
Lapi.vij. de bſalphemia ꝓut oꝛtũ habʒ ex odio
dei agens aliqñ ↄ deiꝓuidentiã.aliqñ ) dei poo-
tentia. ⁊ aliqñ ↄ dei iuſticiã.Nolite inquit ꝓppa

extollere in altũ coꝛnu veſtꝝ.nolite loqui aduer

Capi. viij. de blaſppemia (ſus deũ iniquitatẽ
et ſex ſpecicby eius peccat in ſpm̃ſcm̃.attedendo
ciuſdẽ nimiã grauitatẽ.malicie pꝛeꝑabilitatem

et venie remiſſibilitatẽ.Dixit eniʒ dñs ex baſan

conuertam. conuertam in pꝛoſundũ maris.
Lapitulũ nonum de duricia ſiue obſtinatione.
Nam coꝛ durum male habebit in nouiſſimo.

La.iitulus nonus de accidia
Tapitulũ pꝛimũ de quidditate accidie ⁊ filiabꝰ

eiꝰ Nõ timebᷣ ab incurſu eiꝰ⁊ demonio meridia⸗
CLapi.ſcðm de accidie tedio et remediis (no.
eius Doꝛmitauit eni anima mea pᷣ tedio.iõ ↄfir
Eapi.iij.de negli · (ma me in verbis tuis.
gentia in gencre quantũ ad ꝓpꝛietatẽ ſignificati

veritatem prineipij.et graouitatem peccati.
Capᷣiiij.de negligẽtia bñ oꝑandi q̊ ad omiſſiõʒ

boni pteriti. debiti modi ⁊ pñtis boni.Oẽs vti⸗

q; decliauer̃t ſil iutiles facti ſt.ñ ẽ q faciat bonſᷣ

Laßp̃. v. de vegligeria Flarox quatinꝰ igrantiaz

ab aio remoueãt.obedientiã deo exhibeãt. ⁊ ne⸗

gl:gentiã in officio excludãt.excitãte pſalmiſta.
Erudimi qui iudicatterrã.fſuite dño in tioꝛe.
Cap.vi de omiſſione frne coꝛrectõis quẽadmo⸗
dum cõtingit fieri defectuoſa atʒ culpabilis.ex

coꝛrectionis irrationali omiſſionc.ex coꝛrigen⸗
tis crimiali diſpoſitõc.ſiue ex indebiti modiꝓ⸗

teſſione.iuxta illud. Coꝛripiet me iuſtꝰ in miſe⸗
Capi.vij de negli⸗ ricoꝛdia.et increpabit me.

gentia circa ob uationẽ feſtoꝛuʒ.⁊ quẽadmodũ
feſta celebꝛari debeant.cauendo a defectibo cri⸗
minalib.inherendo actibo ſpũalibo ⁊ abſtinen⸗
do ab oꝑibba manualibꝰ. Nam et caldei dixerũt
in coꝛde ſuo cogitatio eoꝝ ſił quieſcere faciamꝰ

Cap.viij.de ne ( ofes dies feſtos deĩ a terru.
gligentia ſumptiõis ſacramentoꝝ⁊ ſᷣm ſtatutũ

ecclie.⁊ pᷣcipie de ãnuali ↄfeſſiõe ipßam pᷣtermit⸗

tendo indebite ꝑagendo ⁊ pniam iniunctã non
implendo. Nam declinantes in obligatões adj
ducet dñs cũ oꝑantib iniquitatẽ.pax ſuꝑ iſrł.
Capi.ix.de negligentia circa ſaccrm euchariſtie
obmittendo indebite ciꝰ ſumptioncẽ̃.accedendo
indigne ad cõmunionẽ.⁊ exhibendo ſe tepide pꝰ

acceptiõem.fiat menſa eoꝝ coꝛã ipſis in laqueũ
in retributiones ⁊ in ſcandalum.

Capi ·x.de omiſſione circa diuina.vi

atria eius in hymnis cõfitemini illi.
X api.xi.de negligentia pᷣdicatõeʒ nõ intẽdendo
pꝛedicationẽ nõ attẽdẽdo.nec fᷣm cam facicdo.
Lap̃.xij.de negligẽtia hoꝛaꝝ canonicaꝝ in in/

ſufficietia debita.in intẽtione recta ⁊ ĩ cã moti

per iudicia iuſtificatõnis tue.

ua.iuxta illð Septies in die laudem dixi tibi ſu

bicz miſſe au
ditionẽ.iur᷑ illud Introite poꝛtas eiꝰ in ↄfeſſiõe

— —

Caßp. riij. de pigricia videlʒ tarditate coͤuerſiõis

xonfeſſõis ⁊ bonc oꝑatiõis.
Capᷣ.xuij. de ocioſitate tanq; vitiũ inſinuanduʒ
Inferni ſuppliciũ ei reſerandũ ⁊ malũ plurimuũ
inde generãdũ. Exq in laboꝛe hoim nᷣ ſt. ⁊ cum
hoĩbo ñ flagell abũt. Ideo tenuit eos ſuꝑbia.
Cap̃. xv. de deſgatione Btu ad głiam adipiſcen

7

dam. veniam conſeqᷓndam? miſeriam euaden/

dam.Non enim ſperauerũt in deo ſalutari ſuo.
Capi. xvi.de puſillanimitatate trepidante aꝑa
ſpualia nõ poſſe ꝑpficere. bõa tꝑalia poſſe amitte

re ⁊ coꝛꝑa moꝛtalia deficere. Lrepidauer̃t eteni

timoꝛe puſillanimes vbi non erat timoꝛ.

—

Tuulus decimus de mẽdacio ⁊ ꝑiurio.

Capitulum pꝛimum de multiplici mendacio et

punitione eius Perdes omnes qͥ loquunt᷑ men
dacium. pꝛoteſtatur dauid pꝛopher.
Lapłm ſecundũ de adulatiõe q;tum ad ↄditio
nem malicie adulatoꝛis infectõem ↄſcĩc blandi
toꝛis et exclunonem complacẽtie laudatoꝛis.
Molliti equidẽ ſunt ſermones adulatoꝛis ſuꝑ
oleũ.et ipſi ſunt i acula. Ideo exoꝛa cum ꝓpheta
Pleum aũt pctõꝛis nõ inpinguet caput meum
Copi.iij de iuramẽto inqtum ſit actus licitus
reiigionis modus.ↄgruus locutiõis et effectus
necelſſariꝰeiuſdẽ atiõis.Et iurabunt in nomine
meo. ſm biere. Ciuit dñs in vitate iudicio et iu
Cap.iiij · de iuramento per mem⸗ ſticia.
pꝛa dei.vel ꝑ creaturas vei per falſos deos.
Capitulum qᷣntum de defoꝛmis iuramentoꝛuʒ
quemadmodũ imꝑatoꝛ pape et eßi qui ſt exem⸗
pti . aut curati epᷣis ſpis. vaſalli dñis facere bñt.

idẽ obuandũ ſit aut licite trãſgredi.imo ſi

7„7

bij

cmutari aut in toto irritari.aut de arbitr re)
Cap.vij.de ꝑiurio ſumoꝑe vitãdo (duci poſſit.

qꝛ er eo ðs inhonoꝛat᷑ qꝛ oĩ lege vetatur. qꝛ ipſe
ximꝰ dãnificat᷑.⁊ qꝛ pena mltiplici aſigacur⸗
Tapitulum octauũ de adiuratõc ſi licita ſit etiã
in leuibus cauſis.
Atitulus.xi.devoto ⁊ voli tranſgreſſiõe

aptm. ij. de materia voti ⁊ i

aß o⸗ iuramento ꝓmiſſoꝛio.decẽ caſus du
j ſi

—

,neceſſitamur ad ꝓmiſſoꝛum

fapim dmi de voto inq;tuʒ eo exboꝛtamur ad
melioꝛũ ꝓmiſſionẽ

ſolutoͤerm. Et regulamur circa votoꝝm intẽtion?

Jutr illõ Uouete ⁊ reddite domino deo veſtro.
m. ij. de mate pſius diuiſioͤe tral
greſſione. vtilitate. obligarõe. redẽptione. cõmu
tatione ⁊ diſpẽſatione.
Titulus duodecimꝰ de infidelitate.

„ *

Caplm pmũ de ſutʒ tiõiboeidolatria młtis ge⸗

nerib diuinationũ. nigromãtia. aſtronomia ſi

9

ne macthematica augurijs ſoꝛtibꝛ.obhᷣuãtijs.in⸗

cantationib.adiuratõibi ⁊ tempoꝝ q̃litatib.
Capitulũ ſecundũ de triplici infidelitate in ge⸗
nere. ſi ad fidẽ ſint cogendi.ſi eoꝛum pueri inui
tis parentibus ſint baptiʒandi.ſi cum ipſis ſit
diſputandũ.aut cum illis conuerſandumm.
Capitulũ tertiũ de infidelitate iudeom ⁊ ritibuſl
participationi exactioniby ⁊ ſeruientibo eoꝝ.
Capitulum q̃rtum de hereſi ⁊ penis hereticoꝝꝛ.,.
Capitulum quintũ de quadam remiſſiõe ⁊ ma
teria bereſis qui heretici dicantur.
Capitulũ ſextum de apoſtaſia mulciplici.
Capit᷑.vij. de infidelitatis vigoꝛoſa defenſione.
odioſa congratõe ⁊ ꝑnicioſa locutione. Juxr illð

.

phe. Pꝛotexiſti me a multitudie malignantiũ

*

a multitudie oꝑanciũ iniqcatẽ.qꝛ exacuerũt vn

Cap̃ᷣ.viij.de ſuꝑſtitionũ (gladiũ linguas ſuas

guitate. mitifoꝛmitate ⁊ iutilitate. Juẽ ꝓphicũ

Odiſti om̃s obſeruãtes vanitates ſupuacue.
Capi.ix. de foꝛtuna qᷓntum inſania falſa. etiam
defectu ſue imꝑmiſcibilitatis.equitatis verita
tis. ſtabilitatis. fidelitatis ⁊ perſectibilitratis.
Cap̃.x. de ↄſtellatiõibo vicʒ ſtella qͥ ðꝛ cometes
ſtellis erraticis ſiue planetis.⁊ ſtella mirifica q̃
eſt ſingularis. Uidimꝰ (inquiũt magi ſtellam

eius in oꝛiente ⁊ venimus adoꝛare eum.

Capłm.xi.de fato ſi quid ſit et de eius affectu.

Beatus cuius eſt nomẽ dominiſ es eius.⁊ nõ

reſpexit in vanitates st inſanias falſas.

zgiuittubulo greneralio us ſeseporꝛio.

H H

Cinmus peimus

—

C Ticuluo pꝛimus de auaricia diuiſus ꝑ plura tius alia peccata oꝛiant᷑ ad ſilitudinẽz radiqqꝛ ſi
capitula. LCaplmpᷣ tũ pᷣſtat.ſichõ ꝑ diui

mu per modũ pᷣdicacionis. cut radix toti arboꝛi alimẽ
— ———= MM cias acquirit facultatẽ ad qðcũqꝙ pccm̃ deſiderã
1 FI ii hb ominũ dum ⁊ ꝑpetrandũ.Et vt diẽ Leo papa. lericũ
. vel virum catholicũ ⁊ pᷣcipue ſacerdotẽ domini
vſq; quo graui coꝛð.vt ſicut nullo erroꝛe implicari.ita nulla cupidita⸗
quid diligitis vanita te violari opoꝛtet. diſt. xl vij. c. clericum vel viruz
tem ⁊ querit mẽdaciũ Implicari.i.detineri ⁊ impediri a ſpũalibus.
ps.iiij. Gꝛeg.xiiij.-moꝛꝰ S cõᷣo modo ſumit᷑ auaricia ſeu cupiditas ꝓut
raliũ.c.xix.ſuꝑ.v. plũ⸗ eſt enerale pctm̃ ſeu genꝰad om̃e peccatuʒ:et ſic
bi lamina ⁊c.dicit ꝙ 3 diffinit a Bꝛeg. in qdam omel.ꝙ auaricia eſt ap
uaros quos auaricie petitꝰinoꝛdinatꝰno ſolũ pecunie ſʒ ſcientie et al
DèDGM pondus grauat. po̊. in titudinis ? cuiuſcũq; boni tꝑalis.vt cum ſupꝛa
uehit et increpat dicens hocilij hominum ⁊c. modũ ambit ptãs. Et de hacviðꝛ loqui Aug. cũ
nõ filijs dei ideſt electis qui ex deo nati ſunt. ſczʒ dicit.qꝛ radix oĩim maloꝝ eſt cupiditas.⁊ radix
per gram. contẽnentibs terrena lo quit᷑ po. ſed fi omniũ bo noꝝ eſt caritas. Et niſi fuerit vna pe⸗
lijs hominũ.i.terrenoꝝ.homo eniĩ ab humo de nitus cuulſañ põt alia plantari. de pe. di. ij. qꝛ
riuat᷑ qui filij ſunt nõ ſolũ generatiõe ſed imita, radix qðlibet pctm̃ moꝛtale eſt caritatẽ ſᷣm. b.
none hi ſunt graui coꝛde.Inter omia elementa tho. et qðlibet pctm̃ ꝑtinet iſto modo ad cupidi⸗/
erra eſt grauiꝰ.⁊ inter terrena metalla que per/ tatem. Et ſi obijciat ꝙ ex h ſequi videtur ꝙ aua⸗
tinent ad diuitias aurũ et argentũ ſunt grauio ricia ⁊ ſuꝑbia ſint idem Nam ſi uꝑbia ðꝛ inoꝛdi⸗
ra.Gꝛauiũ aij tlocus ꝓpꝛius ad quẽ inclinätur natus appetitꝰſcientie altitudis et honoꝛis qð
grauia eſt centrũ vbi eſt infernꝰ. Inter vicia illö compᷣbendit᷑ in diffinitõe auaricie vt dictum eſt

„

quod depmit coꝛ ad terrenas diuitias eſt auari Reſt pondet᷑ꝙ hoc nõ ſequit᷑.ſed ſunt vciq; diuer
cla cuiꝰ locus eſt infernus.ſ.eterne dãnationis ſa peccata ſuꝑbia ⁊ auaricia etiaʒ generalicſum⸗
UV ſerpenti antiqͥ dictũ fuitTerrã comedes cũ pta. Nam ſuꝑbia eſt inoꝛdinatꝰ appetitus circa
= kis dieby vite tue. Beñ. iij. id eſt ad te ꝑtinebũt ſcientiã potentiã pecuniã et alia qͥ ad excellẽtiaʒ
q́̃s deceꝑis terrena cu liditate. erqͥ danatio in quã quis conſequit᷑ ex illis. Sed auaricia eſt in
currit᷑.filij hoiĩm vſq;qͥ̊. pꝑmanet in hᷣ yicio. vt di oꝛdiatꝰ appecitꝰ circa pᷣdicta q̊ ad ſufficientiã q̃
ligatis vanitatẽ i.iſta tꝑalia qᷓ vana ſt? id cſt ito intẽdit᷑ in illis in acqrẽdo vel retinẽdo ipa tꝑa⸗
tranſitoꝛia. Uñ in inferno dicũt diuites. Quid lia. Differũt etiam in hoc qꝛ ſuꝑbia reſpicit pec
nob ꝓfuit ſupbia, aut qͥd ↄtulit nobᷣ lactantia di catũ ex pte auerſionis a deo cuiꝰ pᷣcepto ſuꝑbus
Altian. Eccæ oia tranſieft velut vmbꝛa. Sap. v. tecuſart ſubijci. Auaricia vero reſpicit peccatum
ana ſunt qꝛ faciũt hoies vanos cũ n h̊ fruſtrẽ er parteouerſionis ad bonũ cõmutabile ꝙ pcã
tur ſine ſuo.i.eterna vita. Et hoc eſt nccipe in va ſcz inoꝛdinate diligit. Tertõ mo ſumit᷑auaricia
nũ aiam ſuam ijm pſal. ideſt nõ opari eatm vnð ꝓut eſt ſpẽale perm diſtinctũ a ceter,. Et ſic dii⸗
ſaluent.ſic medicina ðꝛ vana q no inducit ſani; nitauaricia ꝙ eſt inoꝛdinatꝰ amoꝛ vel appetitꝰ
tatem ad qnã oꝛdinat Et q̃ritis mendaciũ.i.ipᷣa pecunie.Uñ yſið.li.pᷣmo ethymo. dicit ꝙ auarꝰ
terrena ꝗ ſunt mẽdacioſa.q bmlttut quietem ? S: quaſi eris auidiꝰ. De his.b. tho. ſe.ſe.q.ᷣxviij.
dant inqecudinẽ. ꝓmittũt ſufficientiaʒ et dant garri.ij. et in qõniby de malo. Alexander in ſcdᷣa
miſeriã Filij hoĩm ⁊c Ubi ſciẽdũ ꝙ cũ uaicia parte ſumme. q. xlij Et de hac auaricia que ẽ ſpe
ſit inoꝛdinatus amoꝛ habendi hecĩmoderãtia Rale peccatũ dicit Ambꝛoſiꝰ. Sicut hi qui per
hõt e tripti ſcoʒ. b. tho. ſcoa ſcpe q. crviij. ar. ii,j. inſama mente tranſlati ſunt. nõ iam rẽ ipſam ſʒ
Pꝛio in affectõc.ſcðo ĩ retentõe. tertio i affectõe paſſionis ſue fantaſiã vident.ita etiã mens aua
Erim hectria ert tres ſermões de uaricla in n ſemel vincuy cupiditatis aſtricta ſemꝑ aureʒz
genere. Et qntũ ad pᷣmũ.ſ.de nimia affectiõead viget. ſemp argentũ viget. ſp redditus compu⸗
cs tpales hoc rephẽdit in dicto vſn Filij boim tat. gratius aurũ qᷓ; ſolem intuetur. Ipſa eius
Abi tria notari pnt de auaricia.Et bmo eima oꝛatio et depᷣcatio a domino petit aurum.nec fi
li quidditate.ibi. vt qd diligitis vanitatẽ: qrir nis nec ſatietas aderit cupiditati. di. xlvij. ſiẽ hi.
mendaciũ. Scðo eiꝰ pcti ponderoſitatẽ.ibi.filij Et hoc eſt quod diẽ Salomõ eccliaſtes v. Aua
hominũ. Tertio eius affectualitatẽ. ibi. et que/rus nõ implebitur pecũ ia.et qui amat diuitias
ritis mendacium. , — . non caiet fructum ex his. Ubi ſciendum ꝙ,
unantu ad Amnu I. aliud eſt diuitias amare et nõ habere. aliud ba⸗
In da baum 1 berec er non amare.aliud nec habere necamare.
Sciendũ ꝙ auaricia vel cupiditas ſumi tripkr aliud habere et amare. Amare et non habere eſt
Uno mõ put eſt non pemm ſed pena vel radix pec vanum et infructuoſum. Nam neq; habet com
cati. 1 ſcom hãc agcceptionẽ auaricia nõ eſt aliud moditatem ex vſu earum cum eas nõ poſſideat
; qda indlinatio nature coꝛrupte ad hona coꝛ⸗ nec fructum er patientia in defectu earũ. cxquo
ruptibilia ⁊ tpalia inoꝛdinate appetendo AUnde amat et cupit habere per omnem modum queʒ
4 apls. i. ad thimo. vi. Radix oĩm malor eſt cupi poſſit. licitum et illicitũ limpatiẽter ⁊ inuolũta
ditas.i.auaricia. eo videiʒ ꝙ e auaricia frequ? rie ſnſtinẽs pauꝑtatẽ Uñ apls.i.ad Zbymo.vi.

cCapitulũ Sꝛimu

ui volunt diuites fieri incidũt in temptatõe⸗

et in laqueũ magnũ diaboli et in deſideria mul
ra inutilia qꝗᷓ e une hoĩem ĩ interitũ. Nã ꝓpꝛhᷣ
aliqñ deſiderãt furari fenerari.deciꝑe ⁊ alia ma

laga facere vt hẽant diuitias q̃s inoꝛdinate amãt.

Scom ſcʒ habere diuitias ⁊ non amare eſt labo

rioſum. Uñ ðꝛ Ecci.xxxi. Btũsvir.ſ.diues qui

inuẽtꝰeſt ſine macula.ſcʒ inoꝛdinati amor. ct qͥ

poſt aux nõ abijt ſcʒ mẽte ⁊ coꝛꝑe vt auari qᷣ vbi

qʒ terraꝝ ſequũtur auꝝ etiã ſub terra. Sʒ qs eſt
hic ⁊ laudabimꝰeũ.q̃ſi dicat.pauciſſimi. Talfu
it abꝛaam.de qͥ̊ ſcribitur Geñ.xiij.ꝙ erat diues
in poſſeſſiõe auri ⁊ argẽti. Sic et iob vt pʒ.i.ca.
q nõ hüerit inoꝛdinatũ amoꝛẽ.patuit ex amiſſi
one ipaꝝ reꝝ in q̃ ꝑturbatꝰnõ fuit.Tertiũ.ſ.nec
habere nec amare.hoc ẽ ꝑfectũ. Uñ ꝓuer.xxx:/ðꝛ.
Duo rogaui te ne deneges mihi anteqᷓ;ᷓ moꝛigr.
Diuitias et pauꝑtates ne dederis mihi.ſed tãtũ
tribue victui meo neceſſaria. Diuitie ei freq̃nter
peruertũt poſſeſſores ſuos. Juxta illð Deutero.
xxxij. Incraſſatꝰeſt dilectꝰ ⁊ recalcitrauit. Señ.

Non eſt pauꝑ cui q̃ntũcunq; paxꝝ eſt. ſatis eſt.et

ſubdit.Suꝑſlue hꝛẽe cupiditat ẽ.ncẽria infirmi
tatis ẽ.omia relinquere ꝑfectionis eſt.ſicut fece

runt apłi. Unde petrusin ꝑſona omniũ dicebat

Ecce nos reliqmus omnia ⁊ ſecuti ſumꝰ te ⁊c.
MWath.xix.Et hieronimꝰ.Socrates ille theba
nus cum ad philoſophandũ ꝑgeret magnũ au/⸗
ri pondꝰabiecit.nec extimauit ſe diuitias ſimul
et virtutes poſſe poſſidere ⁊c̃.xij.q ij.glłia.Quar⸗
tum ſeʒ hĩe ⁊ amare.Si amen᷑ plus q; deꝰ vł cõ
tra deũ. ita ſcʒ vt habẽs eas ꝑatus ſit facere con
tra dei mãdata ne amittat.vel non ſubuenire in
magnis neceſſitatib ſibi notis. piculoſum eſt ⁊
pernicioſum. Uñ ps. Diuitie ſi affluãt nolite coꝛ
apponere.ſ.inoꝛdinate amãädo. Ratio autem
quare auaricia eſt peccatũ eſt iſta ſᷣm btm̃ tho. ſe
cunda ſcðe.q.cxviij arech. Eoꝝ que oꝛdinantur
ad aliquẽ finẽ.bonũ eoꝝ conſiſtit in ꝓpoꝛtõe ſeu
debita cõmenſuratiõe ad illuʒ finẽ bonum.id
ꝙ ſint in tali mẽſura ſeu qᷓ̃ntitate ꝙ ꝑtingant ac
finem. Sicut medicina q̃ oꝛdinat᷑ ad finem ſani

tatis coꝛꝑis.tũc eſt bona quãdo ſumitur in tali

mẽſura et qualitate que inducat ſanitatẽ. malũ

aũt eoꝝ que oꝛdinãtur ad finẽ cõſiſtit in exceſſu

vel defectu ad debitum finẽ. Siẽ medicins pur⸗/⸗
gatiua.tũc eſt mala quãdo nõ euacuat ſufficient᷑
malos hũoꝛes.vel qñ nimis euacuat ita ꝙ etiaʒ
bonos aufert tempoꝛalia aũt bona ſunt oꝛdina
ta a deo ad ſuſtentationeʒ hoim Querere igitnr
ea et tenere vel deſiderare nõ ſolum ad ſuſtenta⸗
tionẽ ſui ⁊ ſuoꝝ.ſed ad ſuꝑfluitatẽ ⁊ vanitatem
vitioſum eſt ⁊ malũ.quia exceſſus fit a debita eo
rum mẽſura. Sʒ qꝛ etiã nõ licʒ vti indebit me⸗
dijs vt ud debitũ finem ꝑueniat᷑.ſᷣm btim̃ thomã

quia ſᷣm apoſt.ad Ro.iij. Non ſunt faciẽda ma⸗

la vt veniãt bona.hinc eſt ꝙ nõ licet querere vel
deſiderare temꝑalia etiã ꝓpter ſui ſuſtentatiõem
er indebitos modos.vt ꝑfurtũ.vſurã fraudu/⸗

entiam ⁊ bmõöi ·

Muantum ad ſecundu I.

pncipale ſciendũ ꝙ vitiũ auaricie pᷣcipue aggra

uat hominẽ.⁊ vt graue inclinatur ad centrũ.ita

auaricia pᷣ ceteris ad centrũ inferni deijcit. Cõ⸗
muniter eni auari ſunt obligati rſtitutiõib⁊ de
diti iniuſt lucri.⁊ cũ ſaluari nõ poſſint ⁊ centrũ
inferni deſerere niſi alleuiarẽtur ꝑ reſtitutiõem
et dimiſſionẽ illicitoꝝ lucroꝝ potius cũ põdere
peccatoꝝ volũt ad iferna deſcedere q; conſueta
mala relinq̃re.qnimo ſᷣm Hiero. Cetera vitia
hoiĩc inueteraſcẽte ſeneſcũt.ſola auaricia iuuene
ſcit.Et rõ naturał eſt ſᷣm tho.vbi.S. ꝙ ſenes ꝓpt᷑

defectũ natalẽ auidiꝰexterioꝝ reꝝ reqrũt ſubſi⸗/⸗

dia ſic oĩs indigẽs qrit ſue indigetie ſuplemẽtũ
nec tñ excuſat᷑a pctõ ſi ð rõnẽ appetat.⁊ pꝛecipue
cũ ipᷣ̃a nata doceat qꝛ oẽ qð antiq̃tur et ſeneſcit.
ꝓpter interitũ eſt ſm apo.ad Heb Et cũ interie⸗
rit.non ſumet oĩa.ſᷣm ps.i.aliqð ſuoꝝnbonoꝛuʒ
Jõ defacili dʒ ↄtenere oĩa cogitãdo in bꝛeui eſſe
moꝛituꝝ.igr filij hoĩʒvſq;qͥ gui coꝛð.i.auaricia
q̃vos grauat ꝑmanet.Faciliꝰẽ camelũ ꝑ foꝛam̃
acus traſire qᷓ; diuitẽ intrare in regnũ celoꝝ.ait
xpᷣus Macth.xix. UVbi hieroñ. Recte diuites ca⸗
melis ↄpant᷑.qꝛ ſi᷑ cameli cũ depoſuerint gibbũ
et grauẽ ſarcinã pondeꝝ ꝑ crunam acus.i.p an⸗
guſtã ⁊ artã viã intrare ⁊ trãſire pñt.ita ſuybus
et diues ſi dimittũt gibbũ.i.amoꝛẽ inoꝛdinatũ
diuitiaꝝ ⁊ ſarcinaꝝ pctõꝝ defacili intrabũt per
artã viã ĩ regnũ celoꝝ Hec hiero. Scoõm mgrm
hiſtoꝛiaꝝ acus erat qdã poꝛta citat Hieroſol?/⸗
me valde arta.ꝑ quã nõ poterant intrare cameli
niſi depoſita ſarcina. Oñdunt ãt h̊ pctm̃ eẽ gra
ue.qꝛ eſt ↄ deũ. pxim.⁊ ↄ ſecip[ʒ ſᷣm tho.ſcðaſcðe
q.cxviij.arti.pmo. Peccat auarꝰ) deũ inqn⸗
tum ꝓpt᷑ bonũ tꝑale diuitiaꝝ.ↄtẽnit bonũ einuʒ
Vñ ⁊ auariciã dic ad Ephe.v.ydoloꝝ ſᷣuitutem
qꝛ affectũ quẽ fideł exhibet deo ⁊ ſollicitudincm
auarꝰexhibʒ pecũie.Et ſicut ydolatra ſubijcit ſe
creature exterioꝛi.ita auarꝰ licʒ ñ eodẽ modo qꝛ

ydolatra ſubijcit ſe create q̊ ad cultũ vt exhibeat

ei cultũ diuinũ.ſʒ auarꝰſubijcit ſe pecũie inoꝛdi
nate ↄcupiſcẽdo eã qͥ ad vſuʒ.Et iõ ⁊ ſi graue pec
catũ nõ tiñ q;tũ ydolatria. Itẽ ſᷣm criſ.auari
cia aſſimilat᷑ ydolatric.qꝛ ſiẽ ydolatre venerãtur
reliquias ⁊ ydola nec pꝛe reuerẽtia audẽt ea tan

gere.ita multi venerant᷑ pecũias⁊ eis vti neſciũt

ſed vt ſacra deponũt.⁊ filijs ⁊ nepotib intactas

conpᷣuãt. Itẽ ſᷣm ambꝛo cõꝑat᷑ auaricia ydola

„

trie qꝛ ſiẽ ydolatra nitit᷑auferre gliam deo ne ſo
lus ðs nomẽ deitat obtineat.ita auarꝰ ĩ dei res
ſe extendit vt ſolus vſurpet q̃ dus omibus fccit.
Vtraq; ſunt inimica deo.qꝛ negãt deo q̃ ſũt eiꝰ
Item auarus peccat in ꝓximũ.cum ſcʒ plus de/⸗

bito accipit ⁊ ↄuat pecunias ⁊ bona alia tẽpa⸗

lia in damnũ ⁊ nocumẽtũ ꝓximoꝝ Cum eni bo
na tꝑalia nõ poſſint ſimul poſſideri a mitis.nõ

põt vnꝰhõ in bonis tpalibo ſi uꝑabundare niſi al

teri deficiat.et ſic auaricia eſt directe ↄ ꝓximuʒ.

Vnde amb.E ſurientiũ eſt panis quem tu deti⸗
nes. nudoꝛum veſtimentũ quod recludis.miſe⸗
roꝛum pecunia quam in terra defodis Tantoxꝝ
ergo teſcias inuadere bona quantis poſſis dare
quod vclis.ideſt qð debes vclle. xlvij. di. ſicut hi.

Tertio peccat auarꝰ in ſeipᷣʒʒ.qꝛ ꝑ hoc inordi
natur affecꝰ eiꝰ lʒ nõ deordiet᷑ corpꝰ ſicut ꝑ vitia
carnalia. Suſtinet ẽt corpꝰmulta incõmoda ʒ
rõnc. Uñ greg Oẽs hꝰ ſeculi dilectoꝛcs in terre
nis rebo fortes ſũt.in celeſtibo debiles. Et infra.
Nã ſepe famẽ.nuditatẽ.deiectõem fuſtinẽt.⁊ ea⸗
rũ reꝝ ſe ꝑ abſtinẽtiã cruciãt.ad q̃s adipiſcẽdas

feſtinãt.xlvij.di.oẽs.Et eccs.vi.ðꝛ.Eſt alið ma⸗

lũ qð vidi ſub ſole.⁊ boc freq̃ntiꝰ apð hoĩes. vir
ſcʒ auarꝰ cui dedit ðs diuitias.ſ.q̊ͥ ad mobilia.⁊

ſubiam ſcʒ imobiliũ.et honorẽ ſcʒ dignitatis et

ptãt.nec deeſt aie ſue.i.ſẽſualitati ⁊ vite coꝛꝑali
ex his qᷓ deſiderat in ̊ moo.nec ei dedit ðꝰ ptãtẽ
ideſt vſuʒ prãtis vt comedat. ſʒ aliꝰvorabit eas.

Eſt at auaricia moꝛtale triplicit᷑.⁊ tũc grauat

et dijcit ad infe rnũ.Orio rõne cqͥtat quã offẽdit
ſcðo rõne caritatie· uiã excludit.tertio rõe finis
quẽ ꝑuertit. Pri jdẽ auaricia offendit eqͥtatẽ
ñ nocet pxio ꝑ imiuſtãà acqſitionẽ.furãdo.frau/
ando ⁊ hmoõi ſmortalia ex genere ſuo.qꝛ ver

tunt᷑ in nocun notabile ꝓxio.⁊ ſũt õ iuſticiã

er nõ ſolũ iſta verrare ſʒ iſta deſiderare ſcʒ rerũ
illicias ametere acqᷣſitões qð ꝑtinet ad auaricis
eſt mort: .· Et de his intelligitur illð Abacuc.ij

Ve qͥ cõg egãt ñ ſua. Scðo qñ q ita amat iſta

tꝑalia ꝙ ⁊ ſi videret extremas neceſſitates ⁊ ſub

leuare poſſʒ nõ faceret ne minueret᷑in tꝑalibdEt

de his iaco.v.Agite nũc diuites.plorate ⁊ vlula
te in miſerijs q adueniũt vobᷣ.diuitie vẽe putre⸗
facte ſunt.auꝝ ⁊ argẽtũ vrjm eruginauit ⁊ erugo
ecoꝝ erit voſᷣ in teſtioniũ ⁊ mãducabit carnesve
ſtras. Scðo auariciaẽ mortale rõnc caritatis

quã excludit.Si eĩ tm̃ amoꝛ diuitiaꝝ creſcat ꝙᷓ
pĩeratur caritati dei vel ꝓxi.qð ↄtingit qñ facit

vel qñ ꝑatus ẽ facere ↄ deũ vel ꝓximvt heat diui
tias vel nõ minuat velñ amittat.puta peicrat.
vel feſta violat.aut decipit pxim aut hʒ aimũ ꝑa
tũ ad iſta hmõi facere vt lucret᷑.aut ñ ledat᷑ ĩ tꝑa
libꝰ.vel ẽt de ſuꝑfluo ñ vult dare neceſſitatẽ pa⸗
tientibo tũc eſt mortale. Un.i. Jo.iij.ðꝛ.Qui ha
buerit ſubiam hꝰmði ⁊ viderit frẽʒ ſuũ ncce hr̃e
et clauſerit viſcera ſua ab eo quõ caritas dei ẽ in
co.qᷓi dicat.nõ hʒ tał caritatẽ dei.qꝛ facit ↄ cari⸗

tatẽ ꝓxi manifeſte.et ðᷣs diligi nõ põt vere ⁊ ſalu

bꝛiter ſi nõ diligi pximꝰcũ hoc ipſe pꝛeceꝑit Si

qa diligit me ait xpᷣs.ſᷣmões meos puabit Et eʒ

Qui ñ diligit me ſᷣmões meoss ñ ſuat. Johã.xuij
Dicũtur ãt diuitie ſubia vel a ſubſtãdo qꝛ debẽt

ſubſtare rõni nõ dñari. Mach.vi. No poteſtis

deo fuire ⁊ mãmone.i.diuitijs.Nõ diẽ ibi.inqͥt

Hiero. Non poteſthr̃e ſed ſᷣuire.Qui eni ſᷣuꝰeſt

diu tiaꝝ egs cuſtodit vt ſᷣuꝰ.et ſic nõ ſubſtãt di⸗
uitie ſed pᷣſunt ⁊ dñantur talibo.Uel dñr diuitie

ſubſtatia a ſuſtentãdo.qꝛ dnt diligi ad ſuſtenta
tionẽ nõ ad ſuꝑfluitatẽ vł voluptatẽ. Et ſubdũ.

Et viderit frẽm ſuũ ncẽe hr̃e.i.ſciuerit.nõeĩ tene

tur ſubuenire neceſſitatibo q̃s nõ nouit ⁊ clauſe/

r x viſcera ſcq;ʒ miſcðie. nõ dãdo cñ pᷣt ⁊ dʒ vel nõ
cõpatiẽdo ſi dare nõ pᷣt nõ ẽ car tas dei in hmõi
Teoertio auaricia ẽ moꝛtale ratõne finis quem
uercit.quod ſic ꝓbatur. Amoꝛ eſt boni. Sicut
autẽ duplex eſt bonũ ſcʒ bonũ pꝛoprie ⁊ pncipa⸗/

Titulus pꝛimus.

liter dictum. ⁊ ſiceſt bonũ qð eſt finis.⁊ bonum

quod nõ eſt pncipale.ſ.bonũ qð cſt ad finem. ita
debet eſſe duplex amoꝛ ſcilicet pᷣncipaliter.et prr
ſe boni quod eſt finis.et amoꝛ ſecundario et,cõ⸗

quenter boni quod eſt ad finẽ. Auaricia igitur

pꝛout eſt inoꝛdinatus amoꝛ tempoꝛaliũ rerʒum

ita ꝙ in eis finis cõſtituatur.ſemper eſt peccatũ

moꝛtale.cuiꝰ ratio eſt.qꝛ auerti ab incomutabi⸗
li bono eſt peccatũ moꝛtale.ſed cõuerti ad quod
cunq; cõmutabile bonum creatũ ſicut ad finem

facit auerſionẽ ab incõmutabili bono quod de⸗

bet eſſe vltimus finis.eo ꝙ nõ poſſunt eſſe plureſ
vltimi fines.ergo auaricia inquãtum fruit᷑ tem⸗
poꝛalibus bonis ſemꝑ ẽ moꝛtale. Hec thomas
in qſtione de malo.Et hoc mõ dicit apoſtolꝰ ad
Ephe.v.qꝙ omis auarꝰ nõ habet hereditatem in

regno chꝛiſti et dei.ideſt nullus auarus qui ſcilʒ
conſtituit finẽ in diuitijs. Ueniale aũt eſſʒ quã/

do qͥs inoꝛdiate diligeret temꝑalia.ſed citra de

um. nec ex hoc tranſgredit᷑ vel paratus eſt tranſ⸗

gredi aliquod pᷣceptoꝝ. QOð autẽ ſit nõ ſolum

moꝛtale ſed valde graue oſtẽditur ex hoc.qꝛ con

tra nobiliſſimas virtutes.vt puta contra pieta⸗
tatem et miſericoꝛdiã que eſt maxima inter eas
que ſunt ad pꝛoximũ. Unde ambꝛoſius. Omis

ſumma chꝛiſtiane religionis in miſericoꝛdia eet

pietate canſiſtit Et contraria iuſticie que eſt om
nis virtus.⁊ neq; heſperus neq; ſtella.neq; luci
fer eſt ita clarus.vt diẽ philoſophꝰ. Juſticia eniʒ
tenet mediũ iter ſuꝑfluũ ⁊ diminutũ. Auaricia
autem excedit in accipiendo ⁊ deficit in dando.

quia accipit plus qᷓ; debet ab alijs.furando.ra,//

piendo.fenerando.fraudando et huiuſmodi Et
minus dat qᷓ; debet.ſibi et alioꝛum neceſſitati/⸗
bus cum poteſt non ſubueniẽdo. Et ctiam con⸗

traria virtuti liberalitatis que facit hominem

alijs gratum. Unð Boetius. Largitas claros
ideſt famoſos facit auaricia vero odioſos. Cuʒ
enim virtus liberalitatis mediũ teneat circa acd

feptiõem ⁊ dationẽ pecuniarum. liberal vtrü;

facit ſicut opoꝛtet. Nam ad decentẽ dationeʒ ſe⸗
quitur ꝙ ſit decens acceptio. Liberalis cniʒ pri
mo recte ſe habet in datione.eo ꝙ ipſe in dando
obſeruat regulam rationis inquãtum ipſe dat
quibus opoꝛtet.⁊ quando opoꝛtʒ ⁊ quid opoꝛtz
et quãtum opoꝛtʒ.et quomõ opoꝛtet obſeruãdo
ſemꝑ debitas circũſtantias qne ad rectaʒ datio
nem exigũtur. Secundo liberalis ſe recte ha⸗
bet in acceptione ⁊ pᷣcipue quatuoꝛ modis. Pri
mo qꝛ accipit vnð oꝑtʒ.qꝛ a ꝓprijs poſſeſſoꝛibus
Scðo accipit quãtũ opoꝛtʒ.qꝛ minus ſibi relin
Jic alijs det. eo ꝙ paucis ipᷣe eſt contentus.·
ertio accipit quõ oꝑtet.quia pauca⁊ in neceſſi
tate.libenter aũt dat.et pꝛopterea interdum mi
noꝛa dans liberalioꝛ iudicatur. Quarto accipit
eo fine quomõ opoꝛtet. Non enim liberalis ap⸗
pꝛeciatur diuitias ꝓpter ipſas ſed ſolũ ꝓptet da⸗
tionem. Auarus vero inoꝛdinate ſe habet in his
duobus ſcʒ in acceptiõe ⁊ datione pecuniarum
vt patʒz diſcurrẽdo ꝑ ſingula. Hec tho.ſecunda
ſc de.q.cxviij.arti iij.et in ſcripteſechicoꝝ lib.uij.
caplo ſco. Etqᷓ;uis auaricia ſit valde graue

S– — — —

̃

— —

bhomi

lũ hʒ amicũ.vel intima.i.viſcera pi

Capitulũ Dꝛimũ

peccatũ. nõ tñ maximũ omniũ. naʒ magnitudo
peccati põt attendi ex tribus Pꝛimo ex ꝑte boni
quod offenditur vel ↄtẽnitur et ſᷣm h̊ raãco pctin

eſt Sᷓuiꝰ.q̃nto bonũ qð ꝑpctm̃ offẽditur. ↄtẽnit᷑

vel coꝛrũpit᷑ eſt nobilꝰ vel maiꝰ.⁊ ſicpctm̃ ↄ deũ

eſt grauiſſimũ.qꝛ ꝑ hoc cõtemni᷑ ſummũ bonuʒ

ſecdo attendit magnitudo pcti er ꝑte dãni qð ĩ
fertur.⁊ ſic int᷑ pcã q in ꝓximũ ↄmittũt᷑ tato pec

catũ ẽ grauiꝰq;to dãnũ ẽ grauiꝰ ꝓxio illatũ. Uñ

cidiũ ẽ grauiꝰ adultio.⁊ a ulteriũ grauiꝰ
furto.tertio pᷣt attẽdi maguitudo pcti ex ꝑte bõi
cui qͥs inoꝛdiate ſubijcit᷑. q;to enĩ bonũ ẽ minus
tãto pctm̃ defoꝛmiꝰ. Cũ t intbona bũana tꝑa/⸗
lia ſunt mima.qꝛ mioꝛa qᷓ; bona coꝛꝑis.et bona
coꝛꝑis qᷓ bona aĩe.iõ qꝛ inoꝛdiatꝰ appetit auari
ſubijcit᷑ mimo bono.ſ.reꝝ exterioꝝ.iõ ſᷣm pᷣ aua
ricia eſt turpiꝰ⁊ defoꝛmiꝰ.Et ꝓpter hᷣ̊ ðꝛ Ecci.x.
Auaro nihil ẽ ſceleſtiꝰ.i.ad pctni ꝓniꝰ.qꝛ ad oia
vitia auarꝰ inclinat᷑.vel ſceleſtiꝰ.i.turpiꝰ vł viliꝰ
qꝛ pᷣfert bonũ cõmutabile minimũ bono incom
mutabili ſũmo.Et ſubdit᷑ ibi. Nihil iniquiꝰ qᷓ
amare pecuniã qð intelligit᷑ tripłr. Iniquiꝰ.i.eq
tati naturali mag ↄꝛiũ qᷓ; amare pẽcũiaʒ.ſ.plus
debito acqͥrẽdo łretinẽdo.qꝛ ᷣm legẽ cõeʒ natu/
re oĩa erãt cõmunia Scðo mõ ðꝛ iniquius ideſt
inſatiabiliꝰq; amare pecuniã.ſ.inoꝛdiate.qꝛ nũ⸗
qᷓ; ſatiatur Jo.uij.Qui biberit ex aqᷓ hac ſitiet ite
rũ. Tertio mõ ðꝛ iniqᷣus.i.ineq̃liꝰ.qꝛ auarꝰ dat
et ↄtẽnit bonũ etnũ ꝓ tꝑali. Uñn ſubdit. Hic eniĩ
aĩam ſuã venalẽ hʒ.i.vitã ſuã naturalẽ exponẽs
ſe ꝑicuł.vel aiam.i.ſpm̃ ſuũ.Et ſubdit᷑. Pꝛoiecit
enĩ intima ſua.i.vitã coꝛꝑalẽ nõ curãdo de ea vt
lucretur.vel intima ſua.i.vᷣtutes om̃s abijciens
vt lucret᷑ intia.i:intimos amicos.qꝛ auarꝰ nul⸗
etatis ⁊ miſe
ricoꝛdie. Uñ tulliꝰ in li.de offi.Nihil taʒ anguſti
animi net tã pꝛaui qᷓ; amare pecũiaʒ.ſ.inoꝛdiate
Hec.b.tho.ſe.ſe.q.q̃ ſupꝛa.Et alexãder in.ij.ꝑte

Muantũ ad tertiũ ꝭ.III.rii.

Icz de effectu eiꝰ. Sciendũ ꝙꝙ multa vita ⁊ quaſi
omia ꝓcedũt aliqñ ex auaricia. Uñ ſubdit᷑. Que/

ritis mendaciũ.i.diligẽdo inoꝛdiate tẽꝑalia.qð
ꝑtinet ad auariciã qᷓrit mendaciũ.i pctm̃.Dici
aũt pctm̃ mẽdaciũ iuxta illð Ois hò mendax.i.
pctõꝛ ex eoq; petm̃ eſt õ veritatẽ vite. tũ qe no ade
quatur intellectui diuio nec hũano actꝰ pcti.ſed
ↄtra lumẽ naturaleẽ.tũ qꝛ pctm̃ ſub ſpecie boni
decipit hoiem trabẽdo ad malũ. Pꝛocedit nãq;
ex auaricia ſuꝑbia.cũ ex diuitijs hõ ſuꝑbiat ⁊ vi
detur ſibi dia debere ſubijci. Aug. Uermis diui
tũ ſuꝑbia. oꝛitur ⁊ luxuria.vñ xpᷣs diuitijs adiũ

rit voluptates dicẽs A diuitijs ⁊ volutatibo eũ⸗/

tes ſuffocãtur. Lu.viij. Hic ira flãmeſai ſi im/

pediũtur eiꝰ luẽ. Tabelſcit ĩuidia ſi aliꝰ ſit ditioꝛ
co.Deiicit accidia ſi nõ lucretur vel amittat qſi/
ta. Triſtatur ſupꝛa modũ et ſic de alijs. Pꝛeci/
pue tñ ꝓcedũt ex ea illa q dicũtur filie eiꝰ.ratiõe
quoꝝ ðꝛ vitiũ capitale.ſ.ſeptẽ qᷓ ponit Greg. in

moꝛa.Dicitur eni aliqð vitiuʒ capitale.̃mtho.

ſe. ſe. q. cxviij arti.vij.ũlð ex q oꝛiũtur alia yᷣm ra

tionẽ finis.Finis ei cũ ſit multũ appecibil. ꝑeiꝰ

aſpetitũ hõ ꝓcedit ad multa faciẽda bona vłmꝗ
la.finis ãt maxie appetibilis ẽ btĩtudo ſeu felici⸗
tas q̃ eſt vltimꝰfinis hũane vite. Et iõ q̃nto ma
gis aliqͥd ꝑticipat ↄditões felicitatis.tanto ma⸗
gis eſt appetibile.Et aũt vna de ↄditõib felicita
tisvt ſit ꝑ ſe ſufficiẽs.alioqn ñ qetaret appetituʒ
tanqᷓ; vltimꝰfinis.Sʒ ꝑ ſe ſufficientiã maxie re
ꝓmittũt diuitie.vt Boeciꝰait in.iij.de ↄſolatõe
Cuiꝰ rõ eſt.qꝛ denario vtimur q̃ſi fideiuſſoꝛe ad
omia hãbẽda.vt dic ph̊s in.v.ethi. Et ad idẽ ðꝛ
Ecẽs.x.Pecũie obediũt oĩa.Et iõ auaricia q̃ cõ
ſiſtit in appetitu pecunie ponitur viciũ capitale.
Nec obſtat ꝙ liberalitas q̃ opponitur auaricie ñ
eſt pᷣncipalis virtꝰ.Non enĩ oꝑtʒ ꝙ pᷣncipale vi⸗
tiũ opponatur pncipali virtuti Nã vᷣtus ꝑficitur
ᷣm rõnẽ.vitiũ aũt ᷣm indliinatõem appecitꝰ ſen/⸗
ſualis.nõ aũt ad idẽ genꝰpneipalit᷑ reſpicit ratõ
et appetitus ſenſitiuꝰ Itẽ non obſtat ꝙ auaricia
ipᷣa ex alio vitio aliqñ oꝛiatur.cũ dicat Gꝛeg. ꝙ;
aliqñ oꝛitur ex elatiõe.aliqñ ex tioꝛe.qꝛ nihil ꝓhi
bet vitiũ capitale ex alijs interdũ oꝛiri.dũ tamẽ
alia vitia ſoleant ex eo plerũq; naſci. Itẽ non ob⸗
ſtat ꝙ diuitie circa q̃s ẽ auaricia nõ hñt rationẽ
finis.ſed magis rõnẽ eiꝰqð ẽ ad finẽ.qꝛ inq̃ntuʒ
pecũia ẽ vtilis ad oĩa ſenſibilia ↄqᷣrenda cõtinet
quodãmõ virtute omia.⁊ iõ hʒ q̊ndã ſimilitudi
nẽ felicitatis.b.Tho.ſe.ſe.q.vbi.s. Item cũ pec
cata carnalia dicãtur illa q̃ ꝑficiũtur in delecta
tionibo carnalibo que ſcʒ ſenſu carnis cõplẽtur.
vt delicatio ciboꝝ ⁊ venereoꝝ.Spũalia aũt pec
cata dicũtur q̃ pficiũtur delectatõib ſpũalibus
abſq; carnis delectatõe.vt que cõplentur in ſola
anime appꝛehẽſione.quia auaricia eſt huiuſmo⸗
di. delectatur enim auarus in eo ꝙ conſiderat ſe
poſſeſſoꝛem diuitiarũ.et ideo eſt ſpirituale pec⸗
catum ſᷣm Gꝛegoꝛiũ.quãuis eni ſit circa ſubie⸗
ctuʒ coꝛꝑale.ſ.diuitiarũ.nõ querit tame delecta
tionẽ coꝛꝑalem ſed ſolũ animalẽ.ſcʒ ꝓut delecta
tur in hac conſideratõe ꝙ diuitias poſſideat ra⸗
tione tñ obiecti qð eſt materiale.b.Cho.

Bunt autem he filie S. I
auaricie ſemptem. Pꝛima eſt obduratio contra
miſericoꝛdiã que alio modo dicitur inhbumani⸗

tas.et per hoc auarus excedit modum in retinẽ⸗

do.Scecundo excedit auarus modum in accipi
endo.Et hoc tripliciter In coꝛde.opere ⁊ ſermo

ne. In coꝛde quidem excedit modum acquiren
di.quia auaricia ingerit homini ſollicitudines

et curas ſuperfluas.et ſic ponitur filia auaricie
inquietudo mentis. Secundo excedit auarꝰmo

dum acquirẽdi in opere. et ſic ex ea oꝛit᷑ violẽtia

ad quam pertinet rapina.Tertio excedit modũ

in ſermone.Et quantum ad hoc quatuoꝛ facit.

ꝛimo vtitur fallacia. Secundo addit aliq̃n/
o iuramentum. Et perpetratur periurium vt
poſſit lucrari.Tertio fraude decipiẽdo in con⸗

tractibus. Quarto pꝛoditõe ꝓdendo pſonas ad

acqrendũ lucꝝ.Iſið.aũt ponit nouẽ filias aua⸗
ricie.ſ.mendacium et falſum teſtimoniũ.fraus.
furtũ.periurium.turpis lucri appetitus.violen
tia.inhumanitas.obduratio.et rapacitas que

CTCitulus pꝛimus

reducuntur ad ſeptẽ que ponit Gꝛeg. Nlam men
daciũ ⁊ falſuʒ teſtimoniũ ↄpᷣhendit᷑ ſub fallacia.

et furtũ eſt qdã ſpẽs fraudis.turpe lucꝝ ad inqe

tudinẽ reducit᷑. Rapacitas ſub violentia.inhüa
nitas ⁊ obduratio idẽ ſt. Iſta ei ſeptẽ gña vitioꝝ
dicũtur filie.qꝛ ex ea oꝛiũtur ficut filie ex matre.
Notandũ eſt ẽt ꝙbᷣm Ariſto.iiij.ethicoꝝ ſeptẽ ſt
ſpẽs ſeu dꝛñtie.tenacitas.ꝑcitas.chynibilis.ſer
uitus meretricũ.aleatoꝛes.⁊ mortuok ſpoliato
res.q̃ꝝ nũerꝰ ł ſufficiẽtia ſic diſtinguit᷑. qꝛ auarꝰ
peccat in gñali duob mõis.ſ.in dando ⁊ in ac
cipiẽdo. In dãdo peccat tribo mõis.qꝛ aliqñ ni⸗
bil dat.⁊ talis ðꝛ tenax.ſcðo peccat qꝛ parũ dat.
et tal ðꝛ ꝑcus.tertio qꝛ ſi dat cũ magna difficul
tute dat.⁊ tuncpaꝝ.⁊ talis vocat᷑ chinibilis q̃ſi
animi vẽditoꝛ.q;ꝛ de ꝑuis magnã vim fac Scðo
ua heccar in accipiẽdo.et h̊ q̃tuoꝛ mõis.qꝛ.ſ.
lucra
auarꝰlucrat᷑vilit᷑ aliqũ ſuiłr. puta ſi aliq̃ viliaſer
uitia fac.⁊ tal vocat᷑ Scðo peccat ꝙ aliqñ luctur
turpit᷑.puta ð aliquib actibo turpibi ⁊ vicioſ vt
meretricio ⁊ hmõi. Tertio lucrat᷑ illiberalit vt
ð eo qð gc oꝑcʒ ↄcedere.vt faciũt vſ urarij ⁊ alea
toꝛes ab amicis auferẽdo. Quarto lucrat᷑ violẽ/

ter.ſ.vim inferẽdo alijs.ſic faciunt latrones vel

moꝛtuoꝝ ſpoliatoꝛes.btũs Tho. ſe.ſe.q.cxviij.

arti. viij.⁊ in.q.de malo.

Nuog pctum auaricie. . V.

aggrauet vt dẽm eſt. S. et ꝙ plurima maſa ex ea

oꝛiantvt hic ðꝛ ondit Gꝛe.in iiij.moꝛa.c.xix.vbi
expõit ꝓphetiã ʒacharie dicẽtis ſibi dictũ. Leua
oculos tuos ⁊ vide quid ẽ h̊ qð egredit᷑.Et dixi.
Quid nã eſt.Et ait. Hec ẽ amphoꝛa egrediẽs Et

dixit. hec ẽ oculꝰeoꝝ in vniuerſa fra Et ecce talẽ

tũ plũbi poꝛtabat᷑.t ecce mulier vna ſedens in

medio amphoꝛe.⁊ dixit Hec ẽ impietas.⁊ piecit

eã i medio amphoꝛe ⁊ miſſit maſſaʒ plũbeũ ĩ os

cius et leuaui oculos meos⁊ vidi. Et ecce due

mulieres egrediẽtes.⁊ ſpũs in alis eaꝝ. ⁊ hẽbãt
alas q̃i milui.⁊ leuauer̃t amphoꝛã int celũ ⁊ fraz
Et dixi angelo qui loq̃bat᷑ in me. Quo iſti defeft

amphoꝛã Et dixit. Ut edificetei domus in terra

ſenaar. Suꝑ quibo vbis greg.ibi ſic ait. o lens
ðs ꝓphete ondere hũanũ genexqͥ ab eo maxime
culpa dilabat᷑ per imaginẽ amphoꝛe q̃i patẽs os
auaricie deſignauit Auaricia qᷣe velut ampho
ra eſt q os coꝛdis in ambitu terre.i.appetitu ter
renoꝝ aꝑtũ renet. Qð aũt ſubdit᷑. Hec oculꝰeoꝝ
in vniuũſa terra intelligit᷑ qꝛ auaricia deſignata

Pamphoꝛã eſt ad quã ſũma vigilantia et intẽtio

eſt oim. Quia vt ðꝛ hiere. vi. A maioꝛivſqʒ ad mi
noꝛẽ ocs auaricie ſtudẽt.qui ad bona copſcenda

hebetes ſunt ⁊ q̃i ceci.circa tꝑalia acquirenda et

poſſidẽda nimiũ ſunt acuti.ſᷣm iũlð Hiere. iiij.
Sapiẽtes ſunt vt faciãt mala.bõa aũt facere ne
ſcierũt.Et ecce talẽtũ plũbi poꝛtaba? ꝑ plumbũ
et in mag qᷓntitate qꝛ ꝑ talentũ deſig at᷑ nagna
grauitas pcti q̃ ad inferioꝛa depmit᷑ Et ecce mu
lier vna ſedẽs in medio amphoꝛe de qᷓ ðꝛ ꝙẽ im
pietas. Gꝛeg. mpietas i medio amphoꝛc ꝓijcit
qꝛ nimiꝝ ſꝑ in auaricia ĩpietas ten

–

viliter. turpiter.illibaliter ⁊ violent᷑ Pꝛio

Ethoc ſiue

ſumat᷑tmpietas ꝓ infidelitate ſjm ꝙ pietas ei 4

ria ðꝛ cultdei.ſiue ſumat᷑ pꝛo crudelitate ᷣm qð
pietas ðꝛ miſcðia.ſlã ⁊ auaricia ðꝛ idoloꝝ fui⸗
tus ab apoſt.ad Ephe.v.qꝛ ſollicitudinẽ quã dz

deo exhibere nümo apponit. ⁊ auarꝰ ẽ crudeliſſi 10

mus.et ad pauꝑes ⁊ ſibi ⁊ ſuis in ncẽrijs. Et mi
ſit maſſam plubi in os eiuo. Maſſa plumbi eſt
pondꝰpcti. qð obſtruit ita os eius.ſ.auariciam
ſectantis vt nec dũm laudare valcat nec confite⸗
ri peccata ſua.Nullũ eni peccatũ ita retrahit ho⸗
minẽ a cõfeſſione ſicut auaricia qꝛ nouit auarus
qꝙ abſolui nõ poteſt niſi rſtituat alienũ ⁊ in futu
rum abſtincat ab illicitis lucrisqð neceſſariũ eſt

yt dicit de peni. di. v.negociũ ⁊.c.falſas Et leua⸗

ui oculos meos ⁊vidi Et ecce due mulieres egre
dientes. In his duabo mulieribus duo pꝛincipa
lia vicia accipimus. ſuperbiam videlicet 2 ina⸗/
nem gloꝛiam que impietati ſine dubio cõiuncta
ſunt.Nã ⁊ vᷣmis diuitũ ſuꝑbia.vt diẽ aug. Et cõ
muniter diuites ſũt auari.Et ſᷣm pſal. In multi
tudine diuitiaruʒ ſuaꝝ gloꝛiant᷑. Et ſpũs erat in
glis eaꝝ. Ale aũt harũ mulierũ ſunt actiões ꝓce
dẽtes ex ipᷣis vicijs ſuꝑbia.ſ ⁊ inani glia. Spũs
aũt dicit᷑ eſſe in ipis alis qꝛ ꝑ actiões hoꝝ vitioꝝ
ſathane voluntati deſeruiũt. De quo ſpũ loquit
Luce.xi. Cum immũdus ſea exierit ab homie
ambulat per loca arida ideſt deuotione pꝛiuata
Et habebant alas quaſi alas milui.Muluus in
ſidiari ſtudet ſꝑ nat᷑e pulloꝝ.qꝛ ſcʒ actões ꝓpueni
entes ex ſuꝑbia ⁊ inani glia diabolo ſũ t ſues. qꝛ
inſidiant᷑ ſemper vite ꝑuuloꝝ ſiue ſibi ſi⸗ iue alijs
ꝑuis ſenſu ⁊ intellectu quos fraudis decipiunt
Milui etiã vox eſt.meũ meum.ꝑ hoc deſignans
ꝙ auaricia ſuꝑbia⁊ inanis gloꝛia querunt ꝓpꝛiũ
cõmodum Et leuauerunt amphoꝛaʒ inter celuʒ
et terram. Superbia ⁊ inanis gloꝛia habent hoc
pꝛopꝛium vt eum quẽ fecerint in cogitatione ſua
euaneſcere ſupericeteros extollant.⁊ modo ꝑam
bitum rerum modo per deſiderium dignitatum
guem captum tenent quaſi in bonoꝛis altitudie
Aleuant. Qui aũt eſt inter celum et terram ⁊ ima
de erit et tamẽ ſuperioꝛa non attingit quia vide/⸗
licet ſuperbia ⁊ inanis gloꝛia mentẽè ꝑ auariciam
captam ita eleuant.vt quoſq; pximos deſpicien/⸗
tes quaſi deſerant ⁊ alta quaſi gloꝛiantes petant
Et tamen duʒ ſuperbiunt ciuibus ſuperioꝛibus
ideſt ndelis non iunguntur. Et cum interroga
ret pꝛopheta quo deferretmphoꝛa fuit reſpon/
ſum ei vt edificetur ei domus in terra Senaar.
Senaur interpꝛetatur fetoꝛ eoꝛum Sicut autez
bonus odoꝛ ſcʒ edificationis eſt in virtute.iuxta
illud apli. Chꝛiſti bonus odoꝛ ſumus deo Ita e
contrario ex vicio fetoꝛ.Quia ergo qðlibet malũ
perlauarici gignitur.ᷣm illud i.ad Thimo. vi.
Radix oim maloꝛũ eſt cupiditas dignum eſt vt
domus auaricie in fetoꝛe conſtruatur. Sciendũ
; ꝙ Senaar latiſſima vallis eſt in qua turris a
ſuperbientibꝰ edificari cepat.que linguarũ facta
diuerſitate deſtructa eſt que turris babylon di⸗

cca eſt er ipſa videlicet confuſione gentiũñ atqʒ lin

guarũ. Jbi ergo ampho:a auaricie ponitvbi Ba
bylon i. cõfuſio edifſcat᷑. qꝛ ꝑ auaricie impietatẽ

,
n

e

cerum eſt oia mald exurgere et demſ ad babylo
alẽ ſumme cofuſionis adducit.
ũ ſcõm per modũ pꝛeditionis.

Peſauriſat ⁊ ignoꝛat
ut ogregabit ea. po. xxxviij. Et qᷓntũ
malg ſecrur ex h̊ oũ dit Amb.dicens
Om̃s cubidi.oẽs auari. Gyeſi lepꝛã cũ diuitijs
ſuis poſſidẽt.⁊ mala q̃ᷓſita mercede nõ tã pr̃imo/

nij facultarẽ ; theſauꝝ criminũ ↄgregauer̃t eter

no ſupplicõ ⁊ bꝛeui fructu.i.q.i.cito tur . Et iõ
xpᷣs ſignãter admonuit dicẽs. Nolite cth eſauri⸗
ſare vob theſauros ſuꝑ frã ⁊c. Matb. vi. Notã/
dũ aũt ꝙ theſauriſare vł theſauros recõdere pᷣt
fieri triplici ex cã.vt ðꝛ in cõpendio theologic.li.
iij.c. xix. Pꝛĩo pᷣt quis theſauriſare exꝓuidentia
et ↄſideratõe nccitatis.et ſic ↄcedit᷑ ꝑentibo ſecls
ribo ob neceſſitatẽ filioꝝ educandoꝝm ⁊ finia⸗ cõ⸗
iugio tradendaꝝ nõ ditandaꝝ fuato mõꝛ ſtatu
ꝑſone. Uñn apłs. Debẽt vntes filijs theſauriſare
nõ filij pntib Scdo p̈t qs theſauriſare ex oſide
ratõe publice vtilitat.ſ. regni defendẽdi.cultꝰði
ampliãdi.⁊ ſic ẽt vt licitũ ↄcedit᷑ pncipib ſuatſ.
tñ debit circũſtãtijs vt.ſ.ꝑ bocñ dimittat᷑ ſubuẽ
tio extremaꝝ ncc̃itatũ occurrẽtiuʒ ſciunt Uñ
er dauid pᷣpauit ⁊ ſuauit magnũ theſ. anſalo⸗
moni ꝓ ↄſtructõe tẽpli vt ptʒ.iij. Re. Perſonis
aũt eccłiaſticñ lʒ intẽtiõe ᷣuãdi. Uñ amb.Auꝝ
hʒ eccia ñ vt fuet ſʒ vt eroget ⁊ det pauꝑibo. xij. q
ij. auꝝ. Tertio ex affectu auaricie. abſq; oi inten
tione puidẽdi ſue nccitati łaliene. Et h̊ mõ the⸗/

ſauriz are ⁊ ꝓhibitũ ⁊ moꝛtale.ad qð fac vbũ hie

„.

ronimi dicèt Accapiſſe pauꝑib⸗ erogandũ ⁊ egẽ
tibo plimis reuaſſe. aut timidũ ẽ aut cautũ aut
certe qð aꝑtiſſimi ẽ ſceleris oim pᷣdonũ viĩcit eu
piditatẽ.xij.q ijj. gria. Cõtra h pceptů fac̃ auarꝰ

ꝓut diẽ põ. th auriſat ⁊ ignoꝛat ⁊c.vbi oñditur

auari triplex malalconditio. Pꝛima inſatia⸗
bilis cuplttas. ar theſauriſat. Scoa culpabił
cecitas qꝛ ignoꝛat.Tertia mifabilis infelicitas
qꝛ cõgregabit ea. Pꝛimũ ptinet ad cupiditatẽ
affectus. ſcm ad cecitatẽ intellectꝰ. tertiũ ad fa
cultatẽ effectꝰ. et ſic totã eiꝰvitã contenat.

Pꝛima ergo pꝛauitas H. l.

ternon inextinguibik awpetit?. 2 10 diẽ. theſauri
ſat. i. gregare ñ ceſſat ꝓpt ſitim inextinguibilez
ſuã. generat eĩauaricia infinit ardoꝛẽ ⁊ inſatia
bilẽ litim. Uñ amb. di · xlvij. ſic hi. diẽ. Il ec finis
vnq; nec ſatietas aderit cupiditatib Et pᷣ tripli
ci rone. Pꝛimo rõe deſt iderij.ſcðo rõe modi.ttio

rõne termini. Quãtũ ad pmũ.q̃nto plus auarꝰ
bʒ tãto plꝰſiłia ↄcupiſcit· Un ꝓu er. xxx. J gnis.ſ.
auaricie nũq; diẽ ſufficit. Ignis ern extinguit ex
appoſitõe lignoꝛ ſiccoꝝ · ſzʒ auget. vñ vſ e. Creſcit
amoꝛ nümi. qtu ipſa pecũia creſcit. Itẽ. Nunq;
pecunia triſifatiat᷑ auarꝰ. Ratio hy ẽ. qꝛ potus
pecũie nõ ibi ponit᷑ vbi ẽ ſitis auari Uñ ſic vinũ
in dolio ñ ſedat coꝛꝑalẽ ſiti.ſic pecuiai burſa vel
archa ſitĩ mẽtſedare ñ pᷣt. qᷓnto g̊mag bec ↄcupi
ſcentia creſcit.tãto ẽt minꝰ hz qð ei ſufficere poſ⸗

ſit. tal ᷓ inſufficiẽtia reꝝ maioꝛẽ eſuriẽ ⁊ amoꝛẽ

appetimꝰ qᷓi infinitũ.q;t

reꝝ tꝑaliũ gignit. vñ ẽ ſilis dropico.qᷣ q̃nto pl⸗

bibit. tãto ampliꝰ ſitit. Sic auarꝰ q;to ainplius

lucrat᷑.tãto mag deſiderat lucrari Pꝛoinde ber᷑.
ait. Auarꝰterrena cſurit vt mẽdicꝰ. Scðo rõe
modi.Quãto eĩ mo dꝰ augẽdi pecũias ẽ facilioꝛ
certioꝛ atʒ ſecurioꝛ.⁊ lucꝝ maiꝰ.tãto inhiãti ad
incremẽtũ illiꝰdelectabilioꝛ ⁊ ſuauioꝛ fit.niſia
tali exceſſu mẽtis virtute hõ cohibeat᷑.ſʒ moduſ
ipᷣe augẽdi pecũias⁊ ſpãlrꝑ vſurã p ceter hʒ pᷣdi
ctas tres ↄditões.qꝛ facilioꝛ certioꝛ ⁊ ſecurioꝛ.
⁊ ꝑ ↄñs lucꝝy maius z.⁊ ꝓpłea ad affectũ ſuccen/⸗
dendũ ad cupiditatẽ efficaciſſime oꝑat. Hincec
cleſiaſt. xilij. nſatiabił oculꝰcupidi.Talis ſan⸗
lnge aſſimilari pᷣt q mẽbꝛo tumido delectabi
iter applicat᷑ ſanguinẽ infectũ inſatiabilr ſugit
Et dũ inf rmũ mẽbꝝ a putredie ſanat.ſebiipi ne
cem ſugẽdo ꝓcurat. Sic inſatiabił auarꝰ d ve⸗
nenoſs pecuniã ꝑ auariciã bibit inſatiabilẽ aliũ
infirmũ q̃i ſanat dũ ſanitate indigentẽ aliqndo

ſubleuat. ſz ipe ſeipm occidit ꝑpetm. Uñ ꝓueꝛb.
penulti. Due ſi ſanguiſuge q ſ ꝑ dicũt affer affer.

ſcʒ cupiditas? luxuria.Sepeqʒ ↄtingit qð dicit
Ecca.iiij. Unꝰ ẽ ⁊ ſcm ñ hʒ ñ flliũ ñ frẽʒ ⁊c̃.⁊ tñ
laboꝛare nõ ceſſat.nec tñ ſatiãt᷑ oculi eiꝰ diuitijs
⁊c. Tertio rõe termini.Scðm eĩ Ariſto.i.pol
licicoꝝ finis auari ẽ augmẽtatio pe cunie.Appe
titꝰãt finis ſᷣm eũñ eſt ifinitꝰ. ꝓpter qð btĩtudieʒ
magis poſſumꝰ cogita
re.⁊ qᷓ;to foꝛtiꝰ⁊ intẽtiu nos valemꝰ.Et hinc ẽ

.

ꝙ ſiẽipᷣe ait. Pecunie amatoꝛes totã ſuã ſubiaʒ

—

et induſtriã ⁊ potẽtiã oꝛdinãt ad pecunie lucrũ.

Pꝛeterea creatura rõnał ad imaginẽ dei fcã cre

aturjoĩbooccupari pᷣt. repleriãt oĩno nõ pᷣt.qꝛ ca
pacẽ dei quicqͥd minꝰẽ deo iplere nõ põt. Inſuꝑ
vllũ coꝛpꝰin ſpũali ↄtineri impoſſibileẽ.Nã ſiẽ
ſapia ñ p⸗t ĩpleri archa.ſic necpecunia põt ipleri
ania. Uñ berñ. Nõ plꝰſatiabit᷑ coꝛ hoĩs auro q;
coꝛpꝰ aura ⁊ auarꝰnõ iplebit᷑ pecunia. Eccs.v.
Hinc eĩ in figurã theſauri hierico ſuer̃t anathe⸗
matiʒati.Et qꝛ achoꝛ tulit aliqᷣd ex eis ʒ dñi mã
datũ lapidatꝰ fuit vt hẽ Joſue.xij.ad figurãduʒ
vt expõitvenerabil gtianꝰ.i.q.iiij.cccłia.ꝭ ſeqn.
ꝙ theſauri hꝰ moi nõ dñnt traſire in ſoꝛtẽ fideliũ
ideſt nõ dñt fideles theſauriʒare. Hierico ei int

5p̃tat᷑ũa.et ſiſſficat moʒ qͥ mutat᷑ vt lũa creſcẽdo

decreſcendo hoĩbo q̊ ad fnlt. raelite iterpᷣta
tur vidẽtes.⁊ ſignificãt fiᷣles.Achoꝛ ſignificat
auaꝝ qui contra volũtatẽ dei ↄgregat. ⁊ ipᷣe ſen
tentia dilapidat᷑ daãnatõis.Quidã auarꝰ cũ ꝓpo

ſniſſet implere archã ꝑ fas ⁊ nephas. deinde a la

boꝛe ceſſare cepit ꝑce viuere. deinde ad arche im
pletionẽ multiplici vicio.ſ. mẽ dacij ꝑiurij frau⸗
dis ⁊ hmõi laboꝛare,. Cũqʒ nõdũ archã impleſſz
timẽs diabolꝰ ne archa repleta amitteret eum.
ei taliĩ guttur cõſtrinxit ꝙ quicq; ñ potat deglu
tire.Deniqʒ allatꝭ varijs cibis cepit eger clama⸗
re dicens. Crucioꝛ crucioꝛ. heu moꝛioꝛ fame ſʒ
quia a diabolo ſtranguloꝛ.manducare ñ poſſuʒ.
Quo dicto cum diabolo ſpm̃ exalauitt.
½ = 3
HBecunda pꝛauitas eſt . II

W

cecitas mẽtis. ⁊ iõ dicit ignoꝛat. Ignoꝛãtia aũt

Citulus pꝛimus

—

eſt quedã cecitas mẽtis pᷣcipue circa ſalutifera.
lempe q̃nto mag coꝛꝑalis oculus ad ifima in⸗
clinat᷑ terreq; ppꝛioꝛ fit. tanto mag reſtringitur
coꝛpoꝛeus viſus.Et ecõtra ſi ad ſupioꝛa eleuat᷑.
Pꝛoinde ſi oculi vniꝰ homis cſſent in celo tota
terra qͥ nob taʒ ĩmẽſa visꝛ q̃i bꝛeuiſſimus pũ ctꝰ
appareret. Sic nẽpe coꝛde diuio amoꝛe ſuſpenſo
atz deo vlũcto terrẽa cũcta nihil eſſeviden? Sʒ
ab his qͥ ſpũales oculos ſtatuerũt declinare in

tetram mag extimant᷑.qꝛ ſpũali lumie pᷣuati ſũt

Unge de h ppha dauid ait i pſal.xlviij. Nõ vide:
bit interitũ cũ viderit ſapiẽtes moꝛiẽtes.ſił inſi
piens ⁊ ſtulius ꝑibũt.⁊ relinq̃nt aliẽis diuitias
ſuas ⁊ ſepulcrũ illoꝝ domꝰ eoꝝ in eternum. In
quibovᷣbis pppůᷣa tres cecitates oñdit ĩ tali hole.
Pꝛima dãnatiõis.ſcõᷣa derelictionis.tertia ha⸗
bitatiõis. Quantũ ad pᷣmã conſiderat auarꝰ
ꝙ ſiẽ ⁊ pauꝑes iuſti ſic ⁊ mali alij moꝛiũt᷑⁊ exce⸗
catus puluere terrenoꝝ aliam vitã nõ credit.ac
ꝑ hoc dãnatiõem ſuã nõ videt.Et q̃ntũ ad p̊ dicẽ
pſal.Nõ videbit ⁊c.ſcʒ oculo fidei interitũ ſuum
ſcʒ eternũ.Et cãm hꝰſubdit Cũ viderit ſapiẽtes
moꝛientes.i.vᷣtuoſos. Hinc eccẽs.ij.Oculi ſapiẽ
tis virtuoſi in capite eiꝰ.ſ.oculi mẽtales ſũt ele⸗
uati ⁊ locati in capite i.xpᷣo.ñ in his trãſitoꝛijs
Et ſequit᷑ ſtultꝰ.i:auarꝰ in tebr ambulat.i.ĩ ter
renis q tenebꝛoſa ſũt vt terra.Et ſubdit pẽ. Si
mul inſipiẽs ⁊ ſtultꝰpꝑibũt.Inſipiẽs qͥ futura nõ
intelligit nec credit.ſtultꝰ q negligit eã ſcire coꝛ⸗
poꝛe ⁊ aiaſil ꝑibũt tales auari. Scða ẽ cecitas
derelictiõis.qꝛ dereliquẽt alienis diuitias ſuas
nec eni ſecũ aſpoꝛtabũt teſte Job q.xxvij.ait.Di⸗
ues cũ doꝛmierit nihil ſecum affert. aperit ocu⸗
los ſuos ⁊ nihil inuenit. Ambꝛoſius.Non ſunt
homis bõa que ſecũ afferre nõ valʒ. Sepe q̃ʒ ad
lrãm ↄtingere ſolet ꝙ alienis diuitias ſuas relĩ⸗
quut. Unde ecẽs.vi.Eſt aliud malũ qð vidi ſub
ſole.⁊ qͥdẽ frequẽs apð hoĩes.vir cui dedit ðᷣs di
uitias.ſ.ꝑmiſſiue ⁊ ſubiam ⁊ honoꝛẽ ⁊c.que ſe⸗
quũt᷑ibi vide qꝛad ꝓpoſitũ. Inſuꝑ ⁊ ↄſanguinei
ſepe alieni ſt duʒ auari moꝛtẽ deſiderãt vt hẽant
illa bona.qð dñs inſinuare volẽs ait Math. x.
Inimici hoĩs domeſtici eiꝰ. Et vere inimici illi
ſunt cũ ſepe ↄtingat ꝙ filij ⁊ ceteri conſanguinei
ne auarꝰqui acqſiuit ꝑ furtũ rap uã ⁊ fraudes ⁊
vſuras ⁊ ludos ⁊ hmõi reſtituat aliẽa.malicia
aut violentia impediũt ne cõficianit teſtamenta
et cautiões.qð dei iuſto iudicio euenitvt nõ poſ
ſint cũ volunt qñ cũ poterãt noluerũt. Tertia
cecitas eſt habitatõis.qꝛ q̃ſi opinari tales vidẽt
in ſepulcris ſuis debeãt hĩtare ſꝑ.cũ.ſ.ita fau
ſtuoſe ea oꝛnant ⁊ in locis ſacris collocant illa.
Et de hoc ſubdit᷑. Sepulcra illoꝛum domꝰ eoꝝ
in eternũ. Pꝛoindead tales per Iſa.xxij. Quid
tu hic ſcʒ in eccleſia.aut quis hic. quia excidiſti
tibi ſepulcrũ. Excidiſti in excelſo memoꝛiale di⸗
ligent᷑in petra chꝛiſti tabnacłin. Ecce dñs aſpoꝛ
tari te faciat ſic aſpoꝛtat᷑ gallꝰgallinaciꝰ⁊c. Exẽ/
plũ in li.dyalł.de ſepulto in loco ſacro malo hoĩe
Itẽ in canõe Gꝛeg Quos pctã gquia depmũt ad
maioꝛẽ cumulũ danatõis potiꝰq; ad abſolutiõʒ
coꝝ coꝛꝑa in ecclłijs ponũ:᷑ in.c.cũ grauia.xiij.q.

inãdo ð hmõi ſepulta ppt fauſtũ mũdi.Cõ iter
accidit auaro qð ðꝛ Hiere.xxij. Sepulka alini ſe
peliet᷑. De aſino moꝛtuo tres ꝑtes fiũt.vna ꝑs ẽ
pellis.⁊ hecẽ eiꝰ q poſſidebat.⁊ ex ſᷣ coꝛio fit tym
panũ vñ hoies gaudent ⁊ tripudiãt ad ſonitũ eꝰ
Scõa ꝑs ſcʒ caro ẽ vermiũ.Tertia ſũt oſſa que
exponũt᷑ vẽtis frigoꝛibi ⁊ caloꝛiba diutura. Sic
de auaro fiũt tres ꝑtes. Nã tpalia q̃ ſunt vt pelk
remanẽt ſuis oſanguieis.vñ gaudẽt ⁊ tripudiãt
coꝛꝑalr. coꝛpꝰ vo efficit eſca vermiũ.aĩma cũ po
tentijs ſuis q ſunt vt oſſa pmanentia exponunt
frigoꝛi ⁊ caloꝛi inferni. Jur illð iob. xxuij.Trãſi⸗
bũt ab aquis niuiũ ad caloꝛẽ nimiuʒ. ita diuiti
illi q intendebat theſauriſare ſibi dicẽs. An ima
mea hẽs młta bõa poſita ĩ ãnos plimos. fuit di
ctũ. Stulte hac nocte aĩam tuã repetẽt a te.i.de
mões auferẽet.q aũt ꝑaſti cuiꝰerũt. Et addit do
minꝰieſus pꝰ iſtðᷣ exẽplũ dẽm. Sicẽ oĩs qui ſibi
theſauriſat.⁊ nõ ẽ in deũ diues Luexij. Legit in
cronica martiniana ꝙ quidã diuesdeditꝰ auari
cie einebat blada

4 Eth̊ ꝓpt᷑pᷣſumptõem miſſaʒ, ab eis ĩ vita oꝛ⸗

een tꝑe meſſiũ młta.ea ſᷣuãs vt ca⸗
riſtiã iduceret.ſʒ dei iuſto iudicio miᷣabiłlr moꝛ
tuꝰ ẽ Mã cũ cſſʒ in qͥdã poꝛtu ĩ ra ad iſta tractã
dũ ſubito mures innũeri de tra egrediẽtes coꝛaz
oĩbo aſcender̃t ſuꝑ coꝛpꝰeiꝰad rockengi eũ. ⁊ cuz
nõ poſſent eũ młti a muribo defẽdere poꝛtauer̃t
eũ in nauim. Sʒ de naui tot exier̃t ibi mures p
nec ibi potuer̃t defendere Sʒ demũ a muribo oc
ciſus⁊ coꝛroſus ẽ.ſic ipſe potiꝰ ꝑmittcbat blada

—

marceſcerere.⁊ a muribo ↄſũi q; gruo pᷣcio vẽdẽ

ertia pꝛauitas eſt ſer/GJ. III
uitus mianda Et iõ diẽ ps. cui ↄgregabit ea vw
ſit introgatiua locutio. qᷓi dicat. n ſibi.qꝛ omia

dimittet.ſʒ alijs qui male vtent᷑ eis.⁊ ꝓpt᷑quã cõ
gegatõem tradet᷑ in manꝰmonioꝝ.⁊ eis ſerui⸗
et in iferno. Et certe iſta ẽ miabilpuitꝰ 2 infeli⸗
itas. vt faciat ſe fuũ diuitiaꝝ ad ogregandum
vñn efficit᷑ fuus diaboli ad cruciãdũ. Auarꝰpuꝰẽ
diuitiaꝝ.qð manifeſte declara cꝓpheta dicens.
Doꝛmieĩr̃t ſomnũ ſuuʒ ⁊ nihil inue.oẽs vi.diui.
in mãib ſuis. Oꝛdo quidẽ ↄgruꝰ ẽ qñ diuicie ſt
Vroꝝ.nõ ãt qñ viri ſt diuitiaꝝ.quẽ oꝛdinẽ ꝑuer
tit auaricia vt viri diuitiaꝝ ſint ⁊ nõ ecõuerſo.
XTripler ei ſuile officiũ ſub dñio diuitiaꝝ aua
ri hñt. Primũ ẽ ad obediendũ qð ꝑtinet ad nũ⸗
mos multiplicãdũ. Scom ẽ ad cuſtodiẽdũ ꝙppꝑ
tinet ad cõfuandũ. Tertiũ ad Iſoꝛmandũ.qð ꝑ
cinet ad illos ad ↄfoꝛmandũ. Quãtũ ad pᷣmù
officiũ.ſ.ad obediẽdũ. Tanto nẽpe fragrãti deſi
derio atʒ voto tantaq; ſᷣuitute atʒ ſubiectõe coꝛ
dis or ⁊ oꝑis dedicatꝰ ẽ auarꝰ obedire nũmi ad
nũmos ſeu ad pecuniã multiplicãdũ qð ad pᷣce⸗/
ptũ eiꝰ cogitat impia ⁊ iniq̃. In coꝛde eni freqnt
verſant᷑ ſtudioſe SFitares ꝑate ad decipiendũ
circũueniẽdum.ſallendũ.Fabꝛicãtur cauillatio
nes in iuſticie.ſimulatões.calliditates. peruerſi
rates. malicie. pꝛoditiones et huiuſmodi.Ad
iuſſionem illius multiplicat auarus medacia.
periuria. ſophiſtica verba. frangit pꝛomiſſa et
cetera ſimilia pᷣcipiete illo abſtinet a delicat/ ci

ww we w ———

NJNdb N

1
4
7

9:

sä

7

. . -—

bis. a veſtibo pᷣcioſis.a ſolacijs.a quiete.⁊a ſomno
parat qʒ crudelitates. liuſticias.neqᷣtias.⁊ ſilia. In
ſuꝑ ad imꝑiũ eius exponit ſe laboꝛibo ⁊ erũnis. Iti

neribo ſepe. piculis fluminũ ꝑiculis latronũ ⁊c.infa

me ⁊ ſiti ⁊c̃.q noĩat aplus.ij.ad Coꝛixi.Sed aplłs
ppter deũ:auarus ꝓpter nummũ.⁊ qð eſt mirabili
us qꝛ nũmꝰ ꝑ obedientiã cogit aĩaʒ ſuã dare in ma⸗
nibus demonũ.qð ipᷣe facit libenter vt verificet᷑ illð
Eccẽs.x.Pecunie obediũt oĩa.ſ.locutões oꝑatiões ⁊
cogitatiões. Secundũ ſeruile officiũ eſt in cuſtodiẽ
do.que ſcʒ iam male acquiſita ſũt. Uñ ſuꝑ Luxvi:
Non poteſtis deo ſeruire ⁊ mmone. Glo. Seruit
diuitijs qͥ cuſtodit vt ſeruus. ̊ qui ſeruitutis excuſ
ſit iugũ.eas diſtribuit vt dñs. In hoc aũt maiſeſtiſ

ſimũ ſignũ eſt ꝙauarus non ſit dñs diuitiaruʒ.nec

poſſeſſoꝛ.ſed tantũmodo cuſtos.qꝛ de eis nõ põt fa
cere qͥcquid vult.etiã bonũ qð iudicateſſe faciendũ
Vñ Berñ. ſuꝑ Lanti.Quere a quouis eoꝝ qui lu
cnis tꝑalibo inhiant inſatiabili coꝛde. quid ſentiant
de illis q ſua vendẽres et pauꝑibo erogãtes. ee
celoꝝ ꝓ terrena ſba mercant᷑.· ſapiẽter ne agãt. Rñ⸗
debit ꝓculdubio ſapiẽter. Quere iteꝝ.Cur qð app
bat nõ facit. Non poſſũ inqͥt qꝛ dña auaricia nõ ꝑ⸗
mittit/Nõ eſt ̊ auarꝰdñs eoꝝ q hre videt᷑ niſi foꝛte
eo mõ loquẽdi q;̃ s dñs eſt cõpedũ qͥbo cõpeditus
tenet᷑ qͥ tñ potiilli dñant᷑ qᷓ ſeruiãt ei.⁊ dũ q̊dãmõ
videt᷑ cuſtodire eos cuſtodit᷑ ab eis. Sic auarus cũ
ipos denarios videt᷑ cuſtodire mãmone iuſſu in cu
ſtodia retinet᷑ ab eis.demũ in pũcto moꝛtis traden
dus in manꝰdemonũ. Tertiũ officiũ ſᷣuile ẽ ad cõ⸗
foꝛmãdũ.ſ.marſupio ſuo.ſiue in ꝓſperis. ſiue in ad
uſis. Hinc Berñ.loqͥtur auaro di.Nõfoꝛmaris bur
ſe tue tanq; puus dñno ſuo.dũ qñ ille neceſſario cõ⸗

gaudet illi gaudenti.ↄdolet dolẽti.Tu q creſcente

marſupio tuo.creſcis ꝑiter ⁊ aĩo.⁊ decreſcente ꝑiter

decreſcis. Mã ↄtraheris triſticia dũ illð euacuat᷑. et
ſolueris leticia aut inflaris ſuꝑbia cũ illud implet᷑.

Aueritur. Kü tem⸗/ A.II

paupes. ⁊aliqs theologus pᷣdi

poꝛefamis ſint mlci blogu
in qͥbo ſtudetvt poſſit pᷣdicare

catoꝛ hʒ płes libꝛos

ↄſulere.vtꝝ dẽat in hac neceſſitate.cũ ſcʒ ab alijs nñ

ſubuenit᷑ libꝛos ſuos vẽdere ⁊ pᷣciũ pauꝑibo eroga⸗
re.⁊ ↄſilia ⁊ pdicariões dimittere. Rñſio ᷣm Alex.
de ales. ſcðᷣa ꝑte ſũme.q.xliij. ſic.Lʒ enĩ pᷣdicare ex
genere ſuo ſit maiusbonũ q; dare elemoſinas. eo ꝙ
elemoſina ſpũalis ſit melioꝛ coʒpali.tñ ĩminete necel
ſitate meliꝰ eſt elemoſinã dare q; pdicare. Uñ ⁊ phi
loſpohꝰ diẽ ꝙ egẽti meliꝰ eſt ditarl.ic ſbueniri q;ᷓ phi

loſophari.Et h̊ duplici rõne ꝓbat᷑ Rꝛima qꝛ ſine li⸗

bꝛis vlł cũ paucis põt qͥs pᷣdicare. Scða q; pſuppo
ſito ꝙ ira ignar? eẽt ꝙ neſciret ſine libꝛis pᷣdicare. de⸗
beret ad tꝑs a pᷣdicatiõe abſtinerevt pauꝑibo ſubue

niret niſi ſciret ꝙ ppter defectuʒ pᷣdicatõis hoĩes irẽt
in ꝑ dtitiõeʒ. tũc enĩ in tali caſu dʒ libꝛos retinere etnõ
venid erecũ eũ moueret ʒelus aaꝝ ⁊ nõ cupiditas li

bꝛoꝝ.· Etintelligi᷑ p̊ de magnis neceſſitatibo.tüc en
habʒz locũ. Paſce ſame moꝛientẽ.ſi nõpauiſti occidi/⸗
ſti/ di/lxxxvi.⁊.c.nõ ſatis. Itẽ ſᷣm Alex. vbi.S.Quã
to auarus plus ſupflua ↄgregat tanto ply peccat q;ᷓ
minus ogegas: 1 P ti q; magis recegita vinute

ſiſtitin medio.tũ qꝛ plꝰdãnificat ꝓtimũtũ qꝛ ma
ioꝛ cupiditas eſt in eo⸗ èLÿM
¶Capitulum tertium permodum pᷣdicationis.

Nclina coꝛ meuz deus

in teſtimonia tua.lein affetũ diuinoꝝ eloqᷣ
oꝛũ q teſtificãtur de deo.⁊ nõ in auariciã.põ cxviij.
Auarus dicitqſi eris.i pecunie auidus.Aſſimila
autẽ ydropiſi q̃ facit hoĩeʒ ſitire.q quãto plus bibit
tanto plꝰ abũd atinoꝛdinato humoꝛe. Sic auarus
qᷓ;to plus habʒ tãto plus appetit hre. CIñ Aug. Fꝰ
deli totus mũdus diuitiaꝝ eſt infideli autẽ ena nec
obolus.xiiij.q.iiij. Quid dicãi.bono xpᷣiano q̃libʒ
ꝑs minima mði ii. reꝝ tꝑaliũ.eſt ſibi ad diuinas et
cõtentꝰſed inſideli.iiauaro qͥ dicit᷑ ydolatra.vñ ⁊ in⸗
fidelis ꝑ ſiłitudinẽ vt dictũ eſt ſi totũ mundũ habe⸗
ret nec obulũ ſibi videt᷑ hre. Cõiter aũt ytropiſis nõ
ſanat᷑ ⁊ pcipue in ſenibo ꝓpter defectũ caloꝛis natu⸗
ralis niſi miraculoſe. Uñ in euangelio ðꝛ de ydropi
co poſito añ xpᷣm ꝙ appᷣhenſũ ſanauit eũ. Lu. xiiij.
Benus enĩ hũanũ qð repit auaricie deditũ ꝑ maxi
me ſᷣm illud Hiere.vi.Oẽs auaricie ſtudẽt.ſanauit
exemplo duʒ pauꝑ vixit ⁊ graz attulit ⁊ doctrinꝗã mũ
do dicẽs. Lu.xij Attẽdite vobis.iicauete ab omni
auaricia ꝑ maxie. auaricia eſt pctm̃ graue ⁊ ꝑiculo⸗
ſum ad dimittendũ illa:qᷓ cõmitti᷑ in malis acqui⸗
rendo et pᷣcipue in caſibo in qͥbo oꝑtet facere reſtitu⸗
tionẽ qꝛ rari ad iſtã faciendã ſe diſponũt.Et de hac
Eʒechieł.xxij. ðꝛ Pꝛincipes eiꝰin medio eius q̃ſi lu⸗

pi rapiẽtes pᷣdã ad effundendũ ſãguinẽ ⁊ auare lu⸗

teria eſt moꝛtale ᷣm bea.tho.ſcðᷣa ſcᷣe.q:cxviij pti⸗
netenĩ iſtomõ ad auariciã iuiuſte ꝑ furtũ.rapinaʒ.
iuſmõi: acqrere q̃ de ſe ſũt moꝛtalia ⁊ nõ ſolũ oꝑe ſʒ
eria appetitu deliberato ſolũ. Et in hmõi ſigura de/
clarauit dñs qdaʒ aĩalia eſſe imũda nec die eis ve⸗
ſci.q ſignificãt rapias ⁊ miuſtas acqͥſitões.ſᷣm tho.
bus eſt infeſtus.⁊ ſignificat crudelitatẽ potentum ⁊
oppꝛimentiũ. Alietũ qͥ paſcit᷑ minutis auibo ⁊ ignat
moleſtos paupibo. )iluũ qͥ maxie inſidijs vtif. t
ſigt fraudulẽtos Ulturẽ àᷣ ſeqtur exercitũ erpectãs
còmedere cadauera moꝛtuoꝝ.⁊ ſignat eos qͥ moꝛte s9
⁊ ſeditiões haĩm affectãt vt ſcʒ inde acqͥrant. Stru⸗
tionẽ qᷓ cum ſit auis volare nõ põt.⁊ ſignat deo mili
tãtes ⁊ clericos ⁊ religioſos ſe negocijs ſecłlaribo im/
plicantes. Nicticoꝛacẽ q̃ eſt in nocte acuti viſus et
in die nõ videt.⁊ ſignat eos qͥ in tpalibo ſũt aſtuti e
in ſpualibo hehetes. Accipitrem qᷣ ſeruit hoĩbo nd
p̃dam.⁊ ſignat eos qͥ miſtrãt potẽtibo vel vſurarjs
ad pᷣdanduũ. Cignũ q eſt coloꝛis multũ candidi ee
longo collo qð habʒ ex ꝓfunditateaque vel terre ci
buz querit. ⁊ ſignat ypocritas qᷣ p iuſticie exterioꝛis
cãdoꝛẽ t᷑rena lucra querũt ⁊ dignitates ⁊ hmõi. Ho
cibo follicłos ĩ qbo pᷣmo cibũ poĩt. pꝰ hoꝛaʒ ĩ ventrẽ
mittit. ⁊ ſiqt eos qͥ ſũt nimis ſolliciti ad tpalia veſci

His pᷣfatis moꝛaliter eſt incoꝛpoꝛare ſibi tales mo⸗

res els vti ab nõ liq;. Iñ golus ad Mebꝛe. witio.
Sintmores inpvobis ſinegntartcia Noranqi Pef.

—

ſũi pꝛauſitates que reꝑiunt᷑ in auariccia.
Pꝛima eſt anguſtia coꝛdis.
Secunda eſt oppꝛobꝛium vite.
Tenia illaqueatio dyaboli.
Quarta cerntudo damnationis
OQuinta impenitens malum.
S exta hoꝛnibilitas moꝛtis
eſt anguſtia coꝛdis. In mira qdẽ angu oꝛ
anee enie lis vaniet,tij. Angulte mihi
ſũt vndiq;.Lnplicẽ anguſtiã doloꝛoſã experit aua⸗

rus miſer circa diuitias tꝑales. Pnimã in eas acqrẽ
do.Nam nocte ⁊ die qͥetẽ repire nõ põt Sero quidẽ

anteẽᷓ inqetã quietẽ doꝛmitãs ſumat ꝑgit reuidere

denanios ſuos. Illos nüerat remouet ſpeculat᷑ cõ

templat᷑ oſculat᷑ ⁊ amplexat᷑. ⁊ tanq; victiĩa ⁊ eĩc ſue
ege apponit coꝛdi. O q ſ pecularet᷑ clam geſtus

creto ſeruat.nõ abſq; admiratiõe repleret᷑ niu. De⸗

niq; poſt locatos denarios in loco tuto reliquã circũ
it domũ.ſcrutat᷑ minima.rimat᷑ cũcta.reuidetreliq̃ᷓ.

ↄſiderat cetera.⁊ nihil de tota ſuppellectil domꝰ ſue

inexaminatũ ⁊ indiſcuſſũ relinquu. Tandẽ doꝛmi⸗
tũ ꝑgens ſobꝛoo ſeu parco ſomno ullo q̊ͥ doꝛmit ſom⸗
niat ꝙ ↄcupiſcit vel timet. Nũc apparet er ſe repiſſe

theſaurũ magnũ.nũc maioꝛẽ ei fuiſſe ablatũ ⁊illo le

tat. iocũdat᷑.⁊ doꝛmiẽdo exultãdo nidet.ex alio triſta
tur ⁊ lamẽtat᷑. lacrimat᷑ ploꝛat.clamat ⁊ dolet ↄqueri
tur ⁊ ſuſpirat.⁊ vix abſq; ↄſili ſomno trãſit ſomnũ.
Qua lingua expmi poſſet qnta meſticia obruit. cuʒ
euigilãdo defraudatũ ſe repit de theſauro nũc in ſo
no tam certereꝑto.Pꝛoinde ↄtngit ei ſicut Eſai.xxix
ait. Sicut ſomniat eſunẽs ⁊ ↄmedit.cũ aũt fuit exꝑ
gefactꝰvacua eſt aĩo eius.⁊ ſicut ſomniat ſuiẽs ⁊ bi/⸗
bit ⁊ poſtq;ᷓ fuᷣit exꝑgefactꝰ laſſꝰ adhuc ſitit. ⁊ aĩa eiꝰ
ẽ vacua.ſic.ſ.otingit his auaris. Quis etiã depme
re poſſʒ leticiã coꝛdis eius cũ ↄperit exꝑgefaciꝰ nõ ex
titiſſe veꝝ ꝙ ablatus fuiſſet eitheſaurꝰ quẽadmodũ
ſomniauerat paulo añ. de die q̊ʒ etiã minoꝛẽ quietẽ
bʒ. Naʒ ſũmo mane domũ egrediẽs plateas et loca

publica viſitat aĩo inqᷣeto circũiens ⁊ querẽs quẽ de

noꝛet aĩa eſus.⁊ tanq; leo egreſſus de antro nõ reu⸗
tit᷑ donec appᷣhenſa fae cApꝑuulis catulis.i:natis
ſuis ferat.ſicut teſtat᷑ Eʒech.xxij. Leo fugiẽs capiẽſ⸗

qʒ pᷣdaʒ deuoꝛat aiam paupis. Pꝛimꝰauarus in mũ
do fuit reppus. Cayn qͥ ob auariciã obtulitdeo de

frugibo deſtructis ⁊ coꝛroſis nõ de bonis vt dicũt he

bꝛei. ⁊ ſõ nõ reſpexitdñs ad mũera ei.hic pᷣmus edi

ficauit ciuitatẽ vt.ſ. poſſet ↄgregare filijs ſuis ⁊ filij
oblata ab alijs retinere.ſed vagus ⁊ ꝓfugus exijta

facie dei. ⁊ emũ occiſus ⁊ deſpatus eſt. Sic auarꝰ

vagus ꝑ mũduʒ acqͥrendo aliqñ occidit᷑ ⁊ deſpatio
nẽ incurrit. Seb⸗⸗ qͥdeʒ a nguſtiã expit᷑ in diuitias
expendẽdo. Tanta enĩ miſena pᷣmit᷑tanta auanicia
atq; tenacitate ↄſtringit᷑ qñcũq; de ſua ſubſtãtia
diminui cernit oculũ ſibicecidiſſe videt᷑. ⁊ ꝓpter h qͥ
deʒ totã familiã ſuã in amaritudine ener. Babal.

ſime enĩ diſcutit ⁊ nüerat expenſas panis vini, olei.
carniũ ſalitarũ.ouoꝛũ.gallinaꝝ.⁊ quarũcũq; minu

taꝑp rex. fugit frenũ artiſſimũ expeſaꝝ. Etſi qdvltm

diminutũ in domo reꝑit defraudatũ ſe dicit. de gu⸗

loſitate ⁊ ebꝛietate ⁊ latrocinio oẽs de famula ſua mo
uet ad abſtinẽti parcãq; vitã boꝛtat eos. obſᷣuat?
nũerat comedẽtiũ bolos ⁊ potuũ vices ↄtinue.inte/

rim amaritudine vꝛit᷑ ⁊ꝛturbat᷑. Sepe ↄquent᷑ dicẽs

In domo hac nõ ſũt niſi latrones ⁊ lupi.ac lamẽta⸗

biluer ſepiꝰait. Uos rodiis mihioſſa. E bis ⁊ ſili-

bus clareſcere põt ꝙ nec ipᷣe in ꝓpꝛia domoaliqͥ tẽꝑe

N pacæẽ habʒ. nec familia ſua cũ eo qetem reꝑire põt vt
ſtia viuit coꝛ

venincet᷑ qd detalibo Eſai.xlviij.ca.ait. Nlon eſt pax
impijs di.dñs.Et ueꝝ ꝓuer.xv. Conturbat domũ

ſua qͥ ſectat᷑ auariciã Dilis eſt tal auarus cani qͥ cũ
paleas ſuꝑ qᷓs cubat ⁊ doꝛmit nec ipᷣe ꝰmedut necipᷣe

alijs ſinit aſpoꝛtare.imo ſiqͥͥs eas inde aſpoꝛtare vel

le ſe mõſtrat.ñ ceſſat latrare ⁊ qñq; moꝛdere Sicta

lis miſerabił hõ auarꝰnec vtit᷑ diuitijs qͥbo pᷣeſt, nec

alijs ſine latratu ⁊ moꝛſu canino ꝑmittit vti.Calis
O„29 ulare ger vtiq; nõ eſt aptus ad pᷣliũ tentationũ ↄtra inimicos
modos et actus ⁊ vᷣba ꝗ circa denarios ſolus in ſe,

ppli dei:i.demones qꝛ ſubito ꝓſterni? a dyabolo in
oĩavicia. Uñn Beda.Quẽcũq; arripuerit hũaua cu
piditas mox in oĩm ꝓſternit ima vicioꝝ.de pe.di.iiij
n hurꝰſigurã legi᷑ Judi.vij.ꝙ qͥ erãt cũ Bedeone

llaturi ↄna madiãitas illi qͥ de fluuio inclinati ſũü⸗s

pſerũt aquã manu pijciẽtes ad os illi fuer̃t electi ad
pliũ.qͥ o pſtrauerũt ſe totos mittẽtes os in fluuiũ
vt inepti fuerũt repudiati.ad ſigniſicandũ ꝙ uliqui
tm̃ neceſſaria accipiũt derebo trãſitoꝛijs qᷓ fuũt vt
aqua ſũtapti ad vincẽdũ diabolũ ⁊ vicia. Sed qͥ to
tałr ſe imergũt vt auari nõ ſũt apti advincẽdũ.Ter
tiã anguſtia tał expꝑit᷑ in diuitias amittẽdo. Que lin
gua dicere poſſet qnto doloꝛe toꝛquet᷑qᷓnta amanitu
dine cruciat᷑ qᷓntoq; meroꝛe afficiat᷑.qñ aliqd deſub
ſtãtia ſua caſu amittit᷑ ⁊ in mon piclitat ſeu pᷣda vel
furto ſeu alio mõ ſubripit᷑ ⁊ fraudat᷑. DPic eccs.v.ait
Eſt alia ĩfirmitas peſſima qᷓ; vidi ſub ſole diuitie cõ
gregate in malũ dñi ſui. pereũt enĩ in afflictiõe peſſi⸗
ma. Admirãda ꝗ̊ ſapĩa ſaluatoꝛis qͥ reſpiciẽs ꝙ cu⸗
piditatis via duceret ad hoſpiciũ ĩfernale ſi eiẽ dimit
teret aptã facilẽ ⁊ planã fecit ſicut agricola pꝛudẽs qͥ
viã ꝑ quã neminẽvult traſire foſſatis pᷣcidit ac palis

in terra ↄfxis applicats pũgẽtibo ſpinis illã obſtru
it atq; munit.Sic de ſapĩa in itinerediuitiaꝝ poſu⸗

it anguſtias mltas in acquirẽdo timoꝛes ⁊ ſollicitu
dines in ↄᷣuãdo.⁊ doloꝛes płrimos in amittẽdo vt

ſic ſaltẽ hoĩes impedirẽtur ꝑ talẽ viã cateruati ad in

fernũ currere. Iñ Oſee.ij. Sepiã vias tuas ſpinis.
⁊c̃.⁊ ſequit᷑⁊ dicet Reuertar advirũ meũ poꝛẽ ⁊c.id

eſt xpᷣm ꝑ mediũ nibulatõis.

Becunda pꝛauitas §. II.

eſt obpbꝛiũ vite. Tota nempeauari vita obꝓbꝛijs
plena eſt. Tria ĩter alia ſũt ob pbꝛia vite eꝰ. Pꝛimũ
eſt inertia. Scðm malicia.Teniũ infamia. Pꝛimũ
ob ꝓbꝛiũ vite eiꝰeſt ĩertia. Per auariciã enĩ tollit ſibi
operoſitatẽ oĩs debiti mõi ꝓcurãdi ſibi licita ⁊ ſalu⸗
bꝛia lucra.⁊ p tãto efficit᷑ deſidioſus.accidioſꝰ.ocio⸗

ſus.Ex h etiã auaritia neceſſitat hoĩem ad ĩdebitos

mõs lucrãdi ↄtra legẽ quã dedit dñs. Geñ.iij. di.

In ſudoꝛe vultus tui veſceris pane tuo. Sed tales

ſicut pheta ait in laboꝛe boĩm nõ ſũt.⁊ cũ hoĩba nõ
flagellabũtur.ſiqñq; in vita.ſed poſt moꝛtẽ cum de

. a.

ſe peni
ns Matb. xxv. cõminatꝰ eſt di. Qui habʒ dabit

Capitulũ

monitv ſp flagellãdi ſũt. Scöm oppbꝛiũ eſt ma
licia qᷓ ſequit ex pccdẽti ĩertia· Naʒ ſiẽ Ecẽi.xxxiij

ſcriptũ eſt. Multã maliciã docuit ocioſitas.i.in

ersvita ad tantã maliciã ſceleꝝ tales duẽ ꝙ aiaʒ

ſuã ꝓ qᷣlihet vili nũmo venalẽ pᷣbent. Maximũ

—

vtiq; ſcelus eſt aĩaʒ ĩ tanta ſublimitate creatã.i.
ad ymaginẽ dei foꝛmatã tanto pcio.i.ſanguine
xpᷣi redemptã· ad tantã glłiaʒ oꝛdinatã ꝓ tam vili
pᷣcio venũdari. Hinc Ecci.x· Auaro nil ẽ ſceleſti
us.hahet enĩ aĩaʒ ſuã venalẽ.ex q̊manifeſte appa
ret ꝙ nümo talis pcipitaret ſe in ĩfernalẽ voꝛa
ginẽ oĩm ſceleꝝ ⁊ flagicioꝝ niſi foꝛte aliqͥ mũda
no timoꝛe refrenaret᷑. Tertiũ eius oppbꝛiũ eſt in
famia. ita anaricie ſcelus reddit hoiem infamẽ ꝑ
vſurã ꝙ aliqñ niłs niſi infidelis eã audet publi⸗
ce exercere.hi quidẽ ſũt illi de qᷣ puer.ij.Qui re
linquũt iter rectũ ⁊ ambulãt ꝑ vias tencbꝛoſas.
q letant᷑ cũ maleſecerit ⁊ exultãt in rebo peſſimis
uoꝝ vie ꝑuerſe ⁊ infames greſſus eox.

Tertia pꝛauitas eſt JF. II.

ſpũm exalauit vt aꝑte dareſceret ꝙ qꝛ qñ illã re⸗
ciꝑe poterat nõ q̃ſiuit. merito eã rec ꝑe nõ poſſet
cũ vellet. Uñ de talibo iob ait. Inuolute ſũt ſem.
te greſſuũ eon. ambulabũt in vanũ ⁊ ꝑibunt.
Ouarta pꝛauitas eſt .F. II
certitudo dãnatõis. miro nãq; moi alia ſc
lera pctõꝝ certificat uarus de ſua eterna dana ⸗
tione. Naʒ ad bᷣ bʒ tria teſtionia credibilia facta
nimis.vt i oꝛe duoꝝ vl triũ ſtet huiꝰ vᷣitatis vbũ
Pꝛimũ teſtioniũ ſut euãgelia.· Scom puilegia.
ertiũ manifeſta iudicia. Quãtũ ad pꝛimũ dñs
Lu.vi.ait. Mẽſura ꝗᷓ mẽſi fueritis remetiet᷑ vo
bis. Cũ enĩ auarus nõ der aliqd niſi recipiat am
pliꝰ ex b certificat ſeipᷣm de dãnatiõe eterna.qꝛ ſi
volet acqrere a iuſto iudice qͥ pᷣdicts cõſtituit le⸗
nõ dahit ei niſi aliqd det ampliꝰ? meliꝰ pa⸗
diſo. ⁊ qꝛ ̊ nunq;poterit obſeruare nccio ſequit᷑
ꝙ; nũqᷓ; poterit acqrere gliaʒ ſempiternã.· Scom
teſtioniũ ſũt pᷣuilegia ⁊ autẽtica iſtrumẽta. Nul
lũ eqͥdeʒ crimẽ eſt qð tam patẽter et aꝑte deferat

„

illaqucatio dyaboli. tanta eſt ptãs quam ex boc
ſcelere ⁊ dño pmittẽte ſuſcipit dyabolꝰ ſuꝑ tales
eo ꝙ opãte auaricia. Pꝛimo ſei laqat. Scdo ſe
intricat. Zertio pꝛeſumptuoſe ſperat. Et pꝛimo
illaqueat ſe. Uñ J ob. xviij. de cupido loqᷓns ait.
vwnuf it in rhetẽ pedes ſuos ⁊ in maculis eius.
demonis ambulat. tenebit᷑ plãta eius laqueo.
plantã enĩ extremitatẽ vite vocat. Quãdo eni cu
pidus ꝓpinquioꝛ fit finivite ſue.tanto maioꝛi cu

„

pidine iardeſcit. hinc hiero.ait. Cũ alia vicia cũ

*

boie ſeneſcãt ſola auaricia iuueneſcit. Et iteꝝ · i.
thi. vi.Qui volũt diuites fieri incidũt in tẽtatio
nẽ ⁊ in laqueũ magnũ diaholi.ꝓpterrea q;to hõ
magis ſeneſcit. tanto difficiliꝰ ab ea ſe ſoluit · Se
cũdo ſe intricat. Cũ eni auis in rhete volãdo ce⸗
ciderit tanto magis ſe intricat q;to plꝰ ſe extrica
re cõtendit. Sic auaro cõtingit ſepe. qꝛ cũ ꝑ ali⸗
qð tꝑs intẽdit vacare vſuris vel alijs illicitis ac
quiſitionibo ⁊ demũ ceſſare ab eis.oĩ die.ol men
ſe. ⁊ oĩ anno magis ſe repit intricatũ atq; in o
ſito ceſſandi ab iiuſtis lucris elongatũ. Hinc ꝓ
uer. v. Iniqᷣtates ſue capiũt impiũ.⁊ funibo pctõ

rũ cõſtringit. Tertio pᷣtũptuoſc ſperat. qꝛ credit

tere i fine ⁊ reſtituere aliena.ſʒ igrat ꝙ de/

ei ⁊ abũ dabit.ei aũt qͥ nõ habʒ ⁊ qð vidꝛ bie aufe

ret᷑ ab eo.habʒ nepe theſaurũ magnũ qͥ tys ei cõ⸗
ceſſũ vtuoſe expẽdit.⁊ ideo młta merita cumulat

⁊ buie dabit. ſ. in fine vite tꝑs. l. meliꝰſe diſponẽ/
di ⁊ pparãdi · vñ ⁊ tũc maioꝛi gra aobũdabit.Qui
aſit nõ habʒ. ſ.ĩ pᷣterito tꝑe merita cumulata. qꝛ
emꝑ male vixit id qð vidꝛ hẽe · · pnie tꝑs in finc
auferet᷑ ab co.ſiuſto iudicio dei.eo ꝙ in illo pᷣſũ⸗
Paoſ cõfiſus eſt. Uñ aug. de pe. di. vij. Mltos
olet decitꝑe ſerotina pnĩa. Uñ in figurã huiꝰ coꝛ

9

uus qᷣ viuit de rapina ⁊ cadauen bus ⁊ vociferat

crocitãdo egreſſus de archa nõ ẽ reuerſus ad eaʒ

—

Sic auarꝰ qꝗ differt pniam nunq; reuertit᷑ ad ec/
deſiã ꝑ pniam verã. Sed colũ ba cuiꝰ victꝰeſt in/
nocẽs. Qð accidit vno auaro qͥ in pucto moꝛtis

altavoce clamauit.O pnĩa o pnia vbi es. q̊ dicto

lacrias etne moꝛtis ſiẽ auaricia. Nã in qᷣliber in⸗/
ſtrumẽto ⁊ ꝑticula libꝛoꝝ in qbo ↄtract vſurarij
vel alij iniuſti ⁊ fraudulẽti , cribũt?.ꝑticulariter
builegiũ auarꝰbʒ qð eũ obligat ad ſi upplicia ſem
iterna. Et b̊ ptʒ qꝛ de hoc tot builegia habʒ gr
liuſtos ↄtractus ꝓpterea multũ certificatꝰeſt de
dãnatioe eterna. Uerũ ſi reſtituit aliena abraduũ
tur et caſſant᷑ puilegia ſupᷣdicta. nec credit᷑is ſiẽ
nec credi?᷑ caſiato libꝛo ⁊ abraſis cartis ſeu inci⸗
ſis ĩ iudicio ſeculari. Tertiũ ſũt iudicia manife⸗/
ſta ⁊ ĩter alia vnũ potiſſimũ eſt qꝛ ĩvſt urario ↄtra
ceu feneratoꝛ ſociꝰ demonis infernalis.fieri enĩ
ↄſueuit ꝙ qñ mercatoꝛ f. cit foꝛũ cũ vẽditoꝛe ar⸗
raſq; ſoluit de re empta.Et ſi ſuꝑueniẽs aliꝰ ap⸗
ponat de arra ⁊ dicat. In bac mercãcia ꝑticeps
eſſe volo. ⁊ ille ãnuat tũc facti ſũt ſocij ĩ lucro pi⸗
ter de dãno. Sic ↄtingere viðꝛ auaro ⁊ demoni
infernali.Naʒ inter iiuſta lucra ꝑ furtũ.rapinaʒ
ſimoniã. fraudulẽtiã ꝓditõeʒ. vſurã ⁊ hmoͤi aua
ri aponit dyabolus aliqd impie acqſitũ.⁊ diẽ ſe
eſſe ſociũ ptẽq; hĩe in illa mercatiõe. Hoc pbat᷑
daʒ exemplo ꝙ qͥdaʒ pdiues hõ magnã bẽbat pe⸗
cunie ſũmã licite acquiſitã ifra q; poſuit duog
denarios q̊ſ illicite acqſierat.⁊ tora ulã pecuniã
collocauiti archa. Cũq; altera die apiret archẽ

—, *

reꝑit ſr denarios diabolũ ibi ſedlẽtẽ . q ꝓhihuit
ei ne ptigeret eos niſi expẽdere velet eog en ↄſeſu
ſuo eo ꝙ ſocij ſil eſſent in pecunia illa. Ex his ptʒ
ꝙ manifeſtu indiciũ eſt auaros eiſe damnaädog.
niſi reſtituãt aliena · eo ſicut ſũt in pñti vita ſo
cij pctõꝝ. ita erũt in alia ſocij toꝛmetoꝝ. Ex hac
igit᷑ ↄcta ſocietate intantu auarꝰcũ dyabolo ↄfe⸗

erat᷑ tantũ q; in demone tranſfoꝛmat᷑ ꝙ qdamõ

.

induit ſiłitudinẽ eiꝰ. Naʒ ſicut diabolus pcti nũ
muz quẽ libẽter ſub ſ pẽ lucri mutuat pctõꝛi ſibi
nunq; reſtitui vellet vt demu iliꝰ coꝛp?ꝰ 7 giaz lu
crari poſſet.ſic auarus ꝑ vſurã datũ ab eo mutu
um reſtitui nollet vt poſſet totã ſubaʒ paupis de
uoꝛare ꝓPpterea de tali iob. xx. ad lraʒ ſhri e iu
mlritudinẽ adiuẽtionũ ſua ſic ⁊ ſuſtinebit.

quoniã ⁊fringẽs nudauit domũ paunpis. mi

⁊ rephenſionũ ſceleri ſui

QLuuins

rapuit ⁊ nõ edificauit eã necẽ ſatiatꝰ vẽter eiꝰ et
cũ hũit qð cupiebat poſſidere ñ potuit qꝛſ vkra⸗

piet᷑ei in vita vel ſaltẽ relinquet illudd:·
MOuinta pꝛauitas eſt . x.
ipenitẽs malũ.Triplex qͥde⸗ cã eſt q̃re auarꝰpᷣci⸗
pue raro ↄfitet᷑ ⁊ cũ magna difficultate ad pniazʒ

yerã reduci põt. Pꝛima cã eſt idiſpoſitio. Scða

iduratio.Tertia eſt obſtiatio. vt ſi int hi tres gra⸗
dus ad deſcenſũ danatõis emne. Pꝛima cã eſt in⸗
diſpoſitio. Indiſpoſitꝰenieſt auar?ꝗq male acqſi⸗
uit vaciter penitere. Nã aut ẽ pdigꝰ aut tenax. ſi

ꝓdigꝰnõ hʒ vñ reddat ſi tenax nõvłc reddere De

niq; ad ipoſſibile nemo tenet᷑ Nã ianis eſt actio
uã ercludit iopia debitoꝛis. Auarꝰeni niſi rariſ
ſime ĩ moꝛt articlło ſatiſfacere vult ſilis vaſ. culo
illi terreo in q̊ pueri denarios ponũt cũ iaz cupi/⸗
do nũmi incipit blãdiri eis. de qͥ vaſe niſ i fragat
extrahi mime pnt. Sic auarꝰ nñq; reſtituit niſi ĩ
moꝛtis articło qñ denarios illos ſecũ ferre nõ pt
vt vᷣificet᷑ illud.Ecci.xxix. W lti q̃ſiinuẽtiõeʒ id
ẽex igenio hoĩs adinuẽtũ nõ ex natura ꝓphibituʒ
extimauerũt fenꝰ ⁊ pᷣſtiterũt moleſtiã his qͥ ſe ad
iuuerũt. Scða cã eſt ĩqduratio. Cũ eni auarꝰ oſi⸗
deret ad ſtatũ ſalutis nõ poſſe venire niſi ꝓ poſſe
reſtituat aliẽa. nec ꝑↄñs niſi filios et filias ſi uas
in młta pauꝑtate ⁊ in ho noꝛabilitate relinq̃t. p⸗
pter h̊ abboꝛrẽs ⁊ ꝑ fidẽ nõ ĩtelliges ſtatũ uũ pi⸗
culoſuʒ potiꝰ delibat in pctõ pſeuerare qᷓ; debito
mõ ſe emẽdare ſi diu ꝑſcuerãdo ĩdurat᷑ coꝛ eiꝰ et
lʒ hmõi vicij pᷣdicatões audiat.licʒ timẽs deũ ad
pniaʒ eũ inducat licʒ exhoꝛtatꝰad h ⁊ abiurgatꝰ
circa h̊ freqntiꝰſentiat.nihiloinꝰcoꝛ eiꝰ ſ ampli

——

uszidurat᷑ ſic de eo iob.xli.ſcribi?. Coꝛ eiꝰ indura

bi?᷑ q̃ſi lapis.⁊ ſtringet q̃ſi malleatoꝛis incus q̃ qᷓ;
to plꝰ malleo feri raãro durioꝛ fieri ſolet. Tertia
& ipnic eiꝰ eſt obſtiatio. Signũ qppe mãifeſte ob
ſtiatõis auari eſt ↄtẽptꝰ diui vᷣbi ⁊ exhoꝛtationũ
ſui. Pꝛo hinc ſalomõ puer
xviij. ait. Pctõꝛ cũ in pfundũ iniqᷣtarũ venerit
2tẽnet reſurgere.ſ. ꝑ pᷣdicta. Mira nãq; ẽ obſtia
tio ↄtẽptoꝛis ⁊ qͥdamõ excedere vr obſtiatõeʒ iu
de. Judã eni peituit de ſcelere ppetrato lʒ nõ de⸗
bito mõ ꝗꝓptea inqt.peccaui. Scðo ſuũ petm̃ ↄfeſ
ſus eſt. cñ ait. tradẽs ſanguieʒ iuſtũ.tertio ſ. atiſfe
cerat pᷣciũ qð receꝑat ꝓ xpi pditõe reſignãs pecu⸗
niã.verũtñ veniã nõ mcruit qꝛ illã nõ reqſiuit.ſʒ
qͥd dicere poſſumꝰde auaro obſtiato quẽ pᷣmo nõ
penitet de iniuſte acqſitis niſi foꝛte ꝙꝙ modicũ lu

cratꝰ ſit.ſcðo ſi pẽitet nõ ↄfitet. ne.ſ.a ↄfeſſoꝛe ad

ſatiſfactionẽ cogat᷑.tertio ſi 2fitet qrit aliquẽ ofeſ
ſoꝛẽ ꝗ nõ hẽat ſciaʒ neq; oſclaʒ. ne ꝑ cautiõe; de⸗
bitã ſatiſfacere cogat᷑.ſʒ ſimplici xᷣb oꝓmittit pfeſ
ſoꝛi ignaro reſtituere aliena. qrto ſi h̊ in ↄfeſſiõ
ꝓmittit ꝓmiſſionẽ nõ ſᷣuat ſʒ vt ðꝛ de re.iu.li.v
Non dimittitur peccatũ niſi ?vL7c.
HGBexrta pꝛauitas eſt
Hoꝛribilitas moꝛtis. Inter cũcta ſcelera qᷓ diuio
iudicio ponũt ipijs finẽ ꝑ hoꝛribilẽ moꝛte. auari
cia de maioꝛib ẽ. cũ mirabilia ⁊ tribilia ſigna ſe⸗
piꝰ appareãt ĩ guaroꝝ pcipue raptoꝝ ⁊ vſurario

N2EM

rã fine. ᷣ qt accidere pᷣt triplici rõe. Pꝛoĩ rõe de⸗
relictõis. Scðdo rõe deſpatõis Tertio rõe pſecu/⸗

tõis. Pꝛimo qͥdẽ accidit h rõe derelictõ is. Cũ ei
auarꝰpvſurã lucri ñ ceſſz in qᷣlibʒ ſacro die. ñ ꝑcit

diei paſcat. nõ dñico. nõ diei ſctiime paſſiõis.
in q̃libʒ ſolẽnitate ſctiſſime vgis ñ ceſſat a tali lu
cro.nec i diebꝰ aploꝝ. nec ĩ dieb martiꝝ ⁊ alioꝝ
ſccõꝝ angeloꝝ. merito ẽnõ ſolũ a deo verũetiaʒ
abta vgie. ab angel viuerſis ⁊ ab oi młcitudie btõ
rũ iuſto iudicio vltio finevite ita derelinq mere
tur ꝙ nec deũ hẽat gre donatoꝛẽ. nec aliquẽ btm̃
iuenit gre p eo impetratoꝛẽ ſeu ſi upplicatoꝛẽ. Uñ
Michee.iij. Abſcõdet dñs faciẽ ſi uã ab eis in die
illo.ſ. extremo. ſic neqͥter fecert ĩ adiuẽtõibo ſuis
Scðo accidit eis h̊ rõe deſpatõis. Qñ eni infelix
pctõꝛ a deo ⁊ a tota celeſti curia derelictꝰeſt. faci⸗
le ẽ demõib i baratꝝ deſpatõis cũ pᷣcipitare. q̃ ꝗᷣ
deʒ libtate eis ↄceſſa oꝑe ↄplẽt oñdẽtes eis initi
tudinẽ ſceleꝝ ſuoꝝ ⁊ oblitã eſſe illiꝰmiĩaz.ſiẽ Job
xxiiij.ait Obliuiſcit᷑ iliꝰmia.Et iteꝝ. Auferet ab
eo ois ſpes fiducie.ſ.venie. gre ⁊ glie. vñ ipᷣe in ta

li deſpatõe vltia derelictꝰait illud iob.vij.Deſpa

ui⁊ neq̃q; vlcra ia viuã.ſ. nec vita coꝛꝑali.nec vi
ſpũali. necvita etnali. Uñ legit ð qdã auaro ꝙ cũ

ifirmarct᷑d moꝛtẽ ⁊ noti ⁊ vicini hoꝛtarẽt᷑ eñ ad

tritõeʒ ⁊ pfeſſiõeʒ. Rũdit. Ego nõ poſſũ. qꝛ nõ
eo mecũ coꝛ.cui illi.tu deliras. Quidẽ eni ꝓ di
cis. qũo eni viueres ſi nõ hr̃es coꝛ.⁊ qͥs tibi extra
xit. At ille. Nõ deliro. ſ⸗ 3 veꝝ eſt qð dico.vt ſciatis
veꝝ eẽ qð dico.ite ad capſa vbi ſũt pecũie mee in
qb ſpeʒ ⁊ fidẽ meã poſui ⁊ ibi iuenietis. ſicq;ʒ de⸗
ſpat?ꝰ deceſſit. Cũq; illi ad capſã acceſſiſſet ⁊ aꝑuiſ
ſent iuenerũt ꝙ ille direrat ibi videlʒ iter pecuni
29 coꝛ illiꝰ miracłoſe factũ ad ĩnuẽdũ ibi erat
affectꝰeiꝰ. Juxta illð xpᷣi math.vi. Ubi eſt cheſau

rus tuꝰibi ẽ ⁊ coꝛ tuũ.Tertio rõe pſecutõ is.uʒ

eni auarꝰſic ex ſuꝑioꝛibo pʒ nõ ſolũ offegerit deu
quẽadmodũ ceteri pctõꝛes. verũ etia cũ vendide
rit ꝑsvt ꝑvſurã qð ẽ cõe cũctaꝝ creaturaꝝ.⁊ ſic

offeuderit oẽs creaturas q. create ſũt.⁊ oĩbo crea
tis male vſꝰ ſit ꝓppter auariciã radicẽ oĩm maloꝝ

Audite ſnia a dno plata q cũ oĩs creatura ꝑſecu⸗
tõeõ eñ armmat. pin oẽs bii ⁊ oẽs angeli ꝑadiſi cla

mabũt ʒ ei.ad infernũ adinfernũ. Elemẽta q̊ͥʒ 3
euũ ſeuiũt ⁊ clamãt.ad toꝛm̃ ta ad toꝛmta et᷑na.Do
mq̊ʒiqᷓ laq; ifirmꝰatʒ pietes ⁊lig j eũ vidictã da
mare ñ ceſſat. Sic abacuc. ij. aic. Lapis de piete

damabit ⁊c.· vt ĩ his oĩb vificet ilð Sap̃.v. Ppu

gbit co oꝛbᷣ traꝝ iſeſatos. ⁊ accpiet armatu/
ra ʒel illiꝰ ⁊ armabit creataʒ ad vltõeʒ ſimicoꝝ.

———rñð

apitulũ quartũ: de ſpecie auaricie qᷓ dicit G

monia ꝑ modũ pꝛedicationis.

alian q p dijs a gẽti⸗
lut adoꝛate. Et locutꝰ eſt mnũdo in ꝓhᷣis. o⸗
uiſſime locutꝰeſt nobᷣ ĩ filio dicẽs ꝑ cum. Nolite

facere domũ pr̃is mei domũ negociatõis. Jo.ij.

Et ꝑ hec vᷣba ⁊ alia ac geſta ⁊ exepla vite eiꝰ voca

uit terrãa.i.hoies cupidos ⁊ auaros vt cuʒ longe.

Eus deoꝛu dominns lo
cutꝰẽ ⁊ vocauit terra. po.· xliiij. Ocꝰdeo-
dñs locut?ꝰeſt. deꝰ verꝰ q eſt dñs ſ. ctõꝝ qᷣ dij aliqn
i ſcptura dicũt᷑.⁊ creatura

KVI. byſt

—. — — —,— —N—

— —-—

—

— — „

H
ei
t
is.
U
i;
dro
nere
din

nd
us

e

lr

liqn
en
ſo,
Ae

da
ge

— ”

R W . * Eð —

Capitulũ Quartum

ſint ab eo ꝑauariciã appinquant ꝑ penitentiam.
Dicunt᷑ei auari terra nõ ſolũ qꝛ oꝛiginalrde terra
facti ſtin adã.ſed qꝛ terrena ſũme diligut auꝝ ⁊ar

gentũ ⁊ es ⁊ diuitias q de terra ſut in eio fine ſuũ
cõſtituẽtes.Et de hac tra dixit dñs antiq̊ ſerpẽti.
Geñ.iij. Lerrã comedes cũꝗ dieb.i.ad te ꝑtine⸗

bũt q̊s terrena cupiditate deceꝑis.vt exponit au
guſti.ſuꝑ Geñ.ad lr̃am. Spãliter ei doctrina et
pdicatio xpᷣi fuit auaros ⁊ ad inducẽdũ ad ↄtẽ⸗

ptũ terrenoꝝ. Uñ ⁊ pᷣmũ vbũ qð dixit diſcipul ĩ
ſermone facto in mõte fuit. Bti pauꝑes.Math.
v. Sciebat eĩ ꝙ radix oĩm maloꝝ eſt cupiditas.i.
auaricia.qð pꝰea declarauit aplo.i.ad thi.vi.bec

dicẽs. Nullũ enĩ pcemẽ qð ex auaricia deriuari ñ
valeat.ipᷣe q̃; pauꝑrime vixit.Oia inqᷣt aug.terre
nꝗ ↄtẽpiit ho xpᷣus vt ↄtẽnenda eſſe moſtraret Et
qꝛ multe ſunt ſpẽs auaricie qͥ oẽs vitãde ſunt.iõ
ipe ait Lu.xij. Attẽdite vob.i.cauete ab oĩ auari⸗
cia.Pꝛincipalioꝛ ãt ⁊ deteſtabilioꝛ cũctis ẽſimo/⸗
nia. Ad hãc remouẽdã ⁊ cauẽdã vocauit terrã lo
uẽs in veteri teſtõ ꝑ michcã ꝓpham pᷣnũ ciãs ma
lũ nimis gue ventuꝝ dicẽs. Judices eius in mu⸗
nerib iudicabãtl. Sacerdotẽs eiꝰ in mercede rn/⸗
debãt. ⁊ ꝓphᷣe ciꝰ in pecunia diuinabãt.Et paulo
poſt ſubdit Idcirco Svon q̃ſi ager arabit᷑ ⁊ bieru
ſalẽ q̃ſi cuſtodia pomerij erit. Mich.iij. vbi NHie

ro. ſemo ambigat hierlm ꝓpt hmõi ſcelera fuiſſe

ſubuerſam.i.q.i.iudices.⁊ loqͥtur ibi de ſimonia
Locutꝰ ẽ ꝑ ſeipᷣm ↄ ſimoniacos di. Nolite facere
domũ.p.m.domũ negociatiõis domũ ſui patrꝭ
ecciam vocat ⁊ templu.q̃ fit domꝰnegociationis
ꝑ ſimoniã dum ſpũalia q tradunt᷑in ea vedunt᷑ vł
emunt᷑.nec xpᷣus vnq; aliqð vitiũ ita ſeuere coꝛre

xit ſiẽ ö pctm̃ ſimonie. vᷣberãs eos flagello ⁊ eijci
ens de teplo in pncipio ſue pᷣdicatiõis· vt recitat
ob. euãge. Et iteꝝ circa finẽ.ſ.dñica ĩ ramis añ
uã paſſionẽ vt narrãt. Mach.xxi.c.⁊ ar. ⁊ lu
caſ.locutꝰẽ mũ do ꝑ apłoſ pᷣcipue ꝑ pᷣncipẽ coꝝ pe
trũ cũ dixit ſimonia q̊ oꝛtũ habuit ſimonia pus
in nouo teſtõ pleniꝰ⁊ deteſtabiliꝰ ⁊ manitfeſtius.ſ.
qñ obtulit multã pecuniã petro ⁊ ceter vt ſibi cõ
cederet ptãtẽ ↄferedi ſpiritũ ſctm̃.intẽdehat enim
eimere vt poſtea vẽderet illã grãm.qð abhoꝛrẽſ pe
trus dixit ſibi.Pecunia tua tecũ ſit in ꝑditionem
qꝛ exiſtimaſti donũ dei pecunia poſſideri. Actu.
viij. Sicq; deꝰ deoꝝ locut? eſt ꝑ os pe ri vñ ꝑ hãc
increpationẽ factã ſimoni.vñ ſumonia h̊ peſſimũ
ſcelꝰdenoĩat᷑.vocat terrã.i.ſimoniacos terrens 19
pijſſime qᷓrẽtes.i.rcuocat a tanto malo terroꝛe tã
ti iudicij. Ex q̃ aucte petri tria pñt notari cirea ſi
moniacos faciẽtes domũ patrj domũ negociatio

nis. Pꝛimũ eſt materia inductiua huiꝰ cris ibi

pecunia tua. Scðm ẽ pena ↄſecutiua hꝰ opis ibi

tecũ ſit in ꝑditionẽ.Lertiũ eſt ſnia expᷣſtiua velde

claratis hſceler ibi. qꝛ exiſtia.do.dei pe.poſſiðri

Incipiendo a tertio vyt §.
oꝛdin
donũ dei pecunia poſſideri.declarat᷑ magnitudo
pcti ſimonie donũ dei ẽ ſpũſſctũs.qꝛ ꝓcedit a pa

tre ⁊ filio ꝑ modũ doni Donũ dei gratia ſua⁊ ſa
cramẽta ⁊ oia ſpũalia qᷓ dant gratis ex dono a ðo

mnatiꝰpcedat᷑ ex hac ſnia petri qᷣ ait. exiſtimaſti

2 nõ er meritis noſtris.Uũ Urba.papa Donum
dei eſt nõ ſolũ ſpũſſctũs ſed ⁊ res eccie.ſ.ſpũales.
de qͥbo h loquit᷑.i.q.iij.ſaluatoꝛ.Dicũt aũt doc. ꝙ

ſimonia nõ eſt aliud q; emere ł vẽdere ł aliũ ↄᷣctũ

nõ gruitũ facere p ſpũ aliba hñdis pᷣcio rei tꝑalis.
vtz. ſ. F. ſe ex diffinitiõe eiꝰ.Qui aüt emit vel ven
dit aliqͥd exiſtimat illud poſſe pecunia poſſideri.
Cũ q̊ ſimoniacꝰvẽdat vel cmat ſpũalia q̃ ſt dons
dei ⁊ ꝑmaxima.videt᷑ſm apparẽtiã actꝰ exiſtima/⸗
re donũ dei poſſe poſſideru vñ ſic agit de eis ac ſi
eſſet vel eſſe velit dñs ſpũſſctiꝛdonoꝝ ciꝰ Et hma
gnus erroꝛ ⁊ ꝑmaxima irreuerẽtig. ꝙ ãt ſit illici/⸗
ta tal emptio vel vẽditio ꝓhat.b.Tho.ij.ij. qõ⸗c.
triplici rõne.pᷣma ẽ ex ꝑte emẽt/.ſcða ẽ ex ꝑte ven
dent.tertia ex ꝑte vẽditiõis ipᷣius.Pꝛima ̊ ratõ
eſt iſta. Ille qͥ emit aliquã rẽ młto minoꝛi pcio q;
valeat iniuſte emit.ſʒ ſpũalia ſunt tãte nobilitatꝭ
⁊ ꝑfectiõis ⁊ ꝑ ↄñs valor ꝙ nulli pᷣcio tꝑaliũ reꝝ
pnt adeq̃ri. Uñ de ſapia qͥ eſt res ſpõalis ⁊2 Pꝛo

uerb. iij. Pꝛecioſioꝛ ẽ cũctꝭ opibo ⁊ oia qͥ deſiderã

tur.ſ.tꝑaſia huic nõ valẽt ↄꝑari. niuſtiſſime er⸗
go emit ſimoniacꝰcũ donũ dei ſeu ſ pũalia qᷓ ſunt
impciabilia ꝓpt᷑eoꝝ excellẽtiã mimo pᷣcio emit.a⸗
liqñ eni vno fioꝛeno iĩmo ⁊ vno bono nemo emet
miſſam ſeu euchariſtiã vl pniam.ſʒ etſi eẽnt mil⸗
le floꝛeni mimũ ẽ reſpcũ valoꝛis reꝝ ſpũaliũ. Si
cut ĩiuſtiſſimũ eſſet q topacion vl anulũ aureũ gẽ
matũ maximi valoꝛis emeret vno nũmo.nec euʒ
excuſat ꝙ vẽdẽs ſciẽter ẽ ↄtentꝰillo pᷣcio qꝛ ille nõ
eſt dñs illiꝰrei.Et hec ẽ ſcðᷣa rõ q̃ ꝓpbat hmõi em ⸗
ptio ⁊vẽditio iiuſta ſlsã qvẽdit rẽ cꝰdũs nõ ẽ tãqq
ſuõ.fur ẽ ⁊ latro.qꝛ ↄctat rẽ alieuã iuito dño/⁊ il⸗
leqͥ emit ei coopat᷑ ad malũ cũ ſciat łſcir̃ dẽat ilũũ/
nõ eſſe dñm eiꝰ rei.ſed qͥ vẽdit ſpũalia vt ſacr̃a ⁊ a
lia hmõi.nõ ẽ dñs coꝝ ſʒ diſpẽſatoꝛ.iux illð apli
i. Coꝝ.uij. c. Sic nos exiſtimet hõvt miſtros rpi
⁊ diſpẽſatoꝛes miſterioꝝ dei.phibet eni dñs tlia
emi vel vẽdi.Et h̊ iã ꝑtinet ad tertiã rõeʒ.qꝛ h̊ ſcʒ
Sriat᷑ oꝛigini collatiòis eoꝝ. Qui eni vtit aliq̊ ac/
tu ad aliud ſcu alio mõ q; oꝛdinauerit de iuiq̃ fa

–wẽ

cit.⁊ tãto peiꝰ q;to illud ẽ in ſe digniꝰ.Oꝛdinauit H

aũt deꝰ ſpũ alia ñtis debere hoibooferri ꝑ miſtroſ
eius qð xpᷣs declarauit di. Math.x. Grat acce⸗
piſtis gratis date.ſ.ſacr̃a ⁊ alia ſpũ alia. VUñ in cõ
cilio gnali toll.ðᷣꝛ.Quicqͥd ĩuiſibił greoſ. olatione

tribint᷑ nũq; venũdari vllis qſtibo łpmijs dʒ dicc

te dño. Grat accepii Gt date.i.q.i.qᷣcqᷣd. Et q;
ſit moꝛtale ptʒ.qꝛ nullꝰ excõicari dʒ niſiꝓ moꝛta
li pctõ ſm b. Cho. in. uij. cũ excõicatio ſit gGuiſſia
pena eccie ſm Aug xxuij.q.iij. coꝛripiant᷑ ſed ſi ½
monia dz qs crcorcart. Vn ðꝛ de ſimoniac Ang⸗
thema dati.ſ.ſit anathẽa accipiẽti.i.q.i.qͥcũq; ſa⸗
cros.ſit.i.fiat ſᷣm glo.ſ̊ apte onñdit Greg. Naʒan

——

zenus ſic di. Spũſſcti donũ pᷣcioↄpari qᷣd aliud ẽ
q; capitale crimẽ ⁊ ſimoniaca herer. et paulopoſt
ñis vt emẽtes ⁊ vẽdẽtes gr̃e hꝰ exꝑtes oñderet.
cũ ctos alios pctõꝛes ĩ teplo dimiſit.⁊ ſingulłr vẽ⸗
dẽtes ⁊ cmẽtes icrepãs ⁊ flagellãs de tẽplo eiecit
in qͥ emptoꝛes ⁊ vẽditoꝛes gran pñſſctĩ ondit eẽ de
ſtitutos ⁊ vacuos.i.q·i.q ſtudet.Dicunt᷑t ſpũa⸗

lia ſacr̃a vt baptiſmꝰ.criſma.euchariſtia pnia ex

7 —

trcina vnctio.bñdictio nuptiaꝝ,? oꝛdo pguib⸗

dare pecuniam vel reciꝑe ve pᷣcium eoꝝ eſt phibi
tũ qꝛ ſimonia.Dicũt᷑ ſpualia vel annexa ſpualib⸗

dedicatio ecciaꝝ.ↄſecratio vᷣginũ.⁊ aliaꝝ ſe ad
bſolutõ

cultũ diuinũ ꝑtinẽtiũ.bñdictio abbatũ.a

ab ercõicatõe balijs ceſurj ecciaſtic electio plato

rum ecciaſticoꝝoↄſirmatio eoꝝ.renũciatio.viſita

tio ip̃ᷣoꝝpᷣlatoꝝ.coꝛrectõ cminũ łoſiſter̃ a coꝛrecti

one in iudicio eccie.pᷣdicatio.oꝛatio.officiatio ec

cleſie.cura aĩian ingreſſus mõaſterij vel religiöis
eccia ſeu bñſiciu ſimplex ł curatũ pᷣbẽdadignitas
ecciaſtica vt archidiaconatus.pᷣpoſitura epatus

⁊ hmõi.Officiũ ſepulture vł locꝰ eccie ↄſectꝰad ſe
pulturã.vł vbi is eſt ſepultꝰ aliqͥs.Capelle.iuſpa

tronatꝰ.ius ꝑcipiẽdi decimas.officia ecciaſtica.

vbi ẽ aliqͥd iuriſdictiõis ſpũal. vt yconomꝰ. vice⸗

dñs ⁊ bmõi ferre ſniam in iudicio ecciaſtico ⁊alia

hmõi.ꝑmutatio dignitat l'bñficioꝝ ecciaſticoꝝ
ꝓ cõmodo tꝑali Igi? exigere łexactus ſoluere aut
ꝓmittere aut paciſcip aliqͥ pᷣdictoꝝ ſpũali ↄſeq̃n

dop pecunia ſcu re q pᷣcio põt extimari.als ipſuʒ
ſpuale hre nõ poſſet expᷣſſa ſimonia eſt qᷓ ꝑ ecciam
puniri põt.Uñ ðꝛ.i.q.ij.c.qᷓ; pio. Ceſſet omis pa

ccio.ceſſet oĩs cõuentio.Sed ⁊ ſine pactiõe expᷣſ⸗
ſavel exactiõe ſiqᷣsↄferat aliqð ſpũale pᷣncipaliter
hac intentiõevt ꝓpter illud recipiat tꝑale.puta au
dit ↄfeſſionẽ vel dicit miſſam. vel ↄfert oꝛdinẽ vel

bñſficiũ pncipłr qꝛ ſpat ppth ſe hituꝝ pecuniã ł ali

ud pᷣciabile.Et ſilr qͥ dat aliqᷣd tꝑale pncipłrxr vt re
cipiat ſpũale vt euchariſtiã.oꝛdinẽ ſacrũ bñficiũ
⁊ hmõi.ſunoniã ↄmittit mẽtalẽ q̃ moꝛtale ẽ ſcom
Tho. Rap.imo/Noſti.⁊ Alb.Sed pnia tolli᷑ᷣmẽ
talis ſimonia.ęx̃ de ſimo.mãdato Ubi ãtñ fit pa
ctio łexactio nec pncipał intẽtio ad tꝑalia in col⸗
latiõe ſpũ aliũ vł receptiõe.ſʒ gt ⁊ elemoſinalrde
tur ⁊ accipiatad ſuſtẽtatiõcʒ nature vl ob reuerẽ⸗
tiã ſacfoꝝ vł ad ↄſeruãdũ laudabilẽ ↄſuetudineʒ
locoꝝ licite ⁊ ſine ſimonia dari ⁊ accipi pᷣt. Uñnðꝛ
a Breg Eius oblationullã culpe maculã ingerit

—

pecciam guiter puniunt᷑.i.qi.ſiqs epᷣus. De his
oib ſupᷣdict qᷓ dicunt᷑ ſpũalia.habes.j.in..ſe.

Heuertedo ad pꝛimum. 9. II

mẽbꝛũ diuiſionis cũ.ſ.ðꝛ. Pecunia tua.Ibi nota

tur illð qð induẽ ad tm̃ flagitiũ.qͥd ei ẽ aliud h̊ ni

ſi pecuia. Sed aduertedũ ꝙ vt dicẽ Aug.Totũ qc
qd hñt hoies i terra q̃ͥꝝ ſt dñi pecunia vocat pfuuſ
ager.vas.arboꝛ.pecus.⁊ hmõi.iõ pecuniavocata

qᷓſi a pecu.qꝛ qᷣcqd antiqͥ hẽbãt in pecoꝛiba hẽbãt.

i.q.iij. torũ. Poõt ẽt pecunia dici qͥcqᷣd pᷣcio tꝑali
extimari ſeu mẽſurari põt.nõ ſolũ pecũia nũera/⸗

ra i monet auri ⁊ argẽti ⁊ eris.vłea qͥ cõiteroſue
ucrũt vẽdi ⁊ emi.vt vaſa aurea ⁊ argetea.aialia.

agri ⁊ hmõi.ſʒ ct pᷣces ex qͥb acqri fauoꝛ ꝓlaris

ęt obſeqa coꝛꝑalr pᷣſtita. Uñ diẽ. b. Breg. i omel.

ꝓᷣůᷣa.l.Eſaias.xxxiij.c.cũ deſcriberet virũ iu ſtuz
git. Beatus qͥ excutit manꝰſuas ab oĩ munere.ñ
dixit tm̃ a munere ſed ab oĩ munere.qꝛ alið ẽ mu⸗
nus a manu.aliud ab obſeqᷣo.alið a lingua u
nus a manu eſt pecunia.ſ.numerata velſi ile. mu/
nus ab ohſeqo e ſeruitus indebite impenſa: mu⸗

—

q̃ nõ ex ambiẽt ꝓetitiõe pceſiit.i.q.ij.ſiẽ eᷣm.qui
etiã mediatoꝛes in hmõi ſũt.ſimoniaci ſunt.vñ ?z⁊

nus a lingua eſt fauor ſcʒ mũdanus.hec Greg.i.

gq.i.ſunt nõnulli.Et ꝑ quodlibet hoꝝ munexꝝ cũ

interuẽit ĩ ſpũaliba ↄmittit᷑ſimonia.vt idẽ Gre.

dic Et aꝑtiꝰ Urba.papa.Quicũq; inqͥt res eccia⸗

ſticas.i.ſpũalia q̃ dona dei ſt᷑nõ ad h̊ qð inſtitute
ſunt ſʒ ad ꝓpꝛia lucra.mũ ere lingue.ł indebiti ob⸗
ſequij vł pecũie largit᷑ vł adipiſcſimoniacꝰ eſt.i.
q.iij.ſaluatoꝛ.Et q;tũ ad munꝰ allingua ſciendũ
ꝙ ſiqs pᷣlatus cõfert bnficiũ ecciaſticũ ſeu digni⸗
tatẽ ecciaſticã l aliqð ſacr̃m ad pᷣces alicuiꝰhac in

tentiõe pncipali vt eiꝰpᷣcib ↄferẽti laus vel fama

acqrat᷑ vel ↄriũ euitet᷑ ſiimoniã ↄmittit.Et ſi pᷣces
poꝛrigũturꝓ indigno ab alio de bñficio curato ł
ſimplici.⁊ ille qͥ poꝛrigit ⁊ qͥ exaudit ſimoniã com
mittit ſi ad pᷣces factas pncipłr mouet᷑. Siꝓ di⸗
gno ⁊ ad idoneitatẽ reſpicit᷑.nõ ad pᷣces pᷣncipalit᷑
nec rogãs nec ↄferẽs malefacit nec ſimoniã ↄmit
tit. Si vo qᷣs ſe pᷣces poꝛrigat de bñficio ſimpli⸗
ci nõ reputat᷑ ſimonia ſi als ẽ dignus.Nam ſi in⸗
dignꝰ ſimoniacꝰ reputat᷑.Et ſilłr ſimoniã induẽt

pces ꝓ ſe poꝛrecte de bñficio curato ẽt ſi alias ſit

dignus.qꝛ rõe ambitiõis⁊ pᷣſũptõis reputat᷑eoip
ſo indignꝰ ſm.b.Tho.in.uij.di.xxv.⁊.ij.ij q.c. et
Rap.licʒ qᷓ;tũ ad iſtud vltimũ in curia griũ pᷣcti⸗
cet. ⁊ de B.ſ.in.c.v.ꝭ.ix.Quãtũ ad munꝰ ab obie⸗
quio reputat᷑ ſimonia qñ qͥs pᷣuiret alicui pꝛelato
obſeqo inhoneſto vicʒ ꝓ vtilitate tꝑali ipᷣiuſpᷣlati
vel ↄſanguineoꝝ ipiꝰ.ſʒ q̊ ad obſeqa hõeſta videli
cet oꝛdinata ad vtilitatẽ eccie ł pᷣlati rõnabilẽ nõ
reputat᷑ ſimonia.ita tñ ꝙ nõ pncipłr pᷣuiẽs faciat
ꝓpter illð ↄſequẽdũ.vñ Greg di.E cciaſtid vtili⸗
tatibo deſeruiẽtẽ ecciaſtica oʒ remũ eratiõe gaude
re.xij.q.ij.de h̊.j.e.ꝗO. Munus ãt a manu eſt cũda
tur pecunia ⁊ hmõi. Ubi tñ ſciendũ ꝙ pecũia põt
dari ⁊ recipiꝓ ſpuali re ł circa ſpũalia licite ⁊ ſine
ſimonia qͥnq; mõis.ſ.rõne pᷣmiatiõis.ſuſtẽtatõiſ
ꝓuocatiõis.punitiõis ⁊ vitãde vexatõis.Et pꝛi⸗
mo qᷣdẽ mõ.ſ.pᷣmiatõis ꝓbat᷑ ſic. Qui vult remiſ⸗
ſionẽ pctõꝝ ↄſeqᷣ dʒ ſi pᷣt elemoſinasdare pauꝑib⸗
iux illð Danielł.uij. Pecũia tua elemoſinis redĩe
Et Amb.Peccat tuis venũdatꝰes.ſ.diabolo.re
dimet te pecũia tua.de pe.di.i.medicia.dʒ ẽt qᷣs ꝓ

adeptiõe głe tꝑalia dare. iux illð Luce.xv. Facite
yob amicos de mãmong iniqtat ⁊c.?⁊ Grc. dicit
Regnũ celoꝝ tm̃ vʒ qᷓ;ẽtũ hẽs. Ubi ẽt eſt notandũ

oſi intelligẽdũ h̊ tanqᷓ; res magna qcunq;
ipᷣm meritũ qð ibi acqri i dado ðꝛ ꝑ ſilitudinem
qſi pᷣciũ.qꝛ ſic pᷣcio acqritres q nõ hẽbat–᷑.ita elẽo⸗
ſinis ⁊ merit alioꝝ bonoꝝ qᷓ fiũt acqrit᷑ regnũ ce⸗
loꝝ. Nõ eni pᷣt attingere meritũ nr̃DUm ad ꝑfectã rõ

nem emptois triplici rõe. pmo qꝛ ex merito nr̃o

deo ꝗ dat ipᷣm regnũ nihil accreſcit.qꝛ ĩ infinitũ ẽ
bonũ ⁊ augeri nõ pᷣt.ps. Bonoꝝ meoꝝ nõ idiges
dñe. ſcðᷣo qꝛ meritũ nr̃m nõ ſuffiẽ ꝑ ſe ad vitã eter
nã ⁊ ſicnõ ẽ eq̃le pᷣciũ ſᷣm illð Ro.viij. Nõ ſunt cõ
digne paſſiões ⁊c.tertio qꝛ meritũ nr̃jm pncipalit᷑
ↄſiſtit i affectu ĩterioꝛi ⁊ nõ ĩ actu exterioꝛi.cuiuſ
modi ẽ emptio ⁊ vẽditio.b.Tho.in.uij.diſt.xxv.
Scðo pñt dari pecunie ⁊ alia hmõi rõe ſuſtẽtatõ
nis.ſic ſacerdos ꝓ miſſa quã diẽ accipit pecũiã vł

pbẽd.nõ ꝙ illã accipiat ꝓ ↄſecratiõe ſeu ↄfectõe

dat ſit pᷣciũ regni celoꝝ vt ꝓpꝛie cmmat᷑.ſʒ

jro
ſtüt
iges
aer
nico⸗
ſpent
cvul
a.
cto
gie

Capiitnlü Quintum

euchariſtie vel ꝓ oꝛoib ⁊ hmõi q̃ſi pciũ coꝝ ſedvt
ſtipẽdiũ ſue ſuſtẽtatiõis.vñ Aug.Accipiãt ſuſten
tationẽ ſue nccitat a ꝓpło mercedẽ miſtratõisſue
a deo. Sic ⁊ ꝓphe antiqᷣ teſti ſi aliqñ recipiebãt ali
qd ĩ ꝓhetãdo accipiebant illa ꝑ modũ elemoſine
ad ſuſtẽtationẽ nõ vt pᷣciũ ꝓphetie vt diẽ̃ Hiceroñ.

i.qli.iudices.Tertio rõe ꝓuocatiõis ⁊ ſic dant᷑ ele

moſine pauꝑibo ad iducẽdũ eos.⁊excitãdũ ad oꝛã
dũ ꝓ bnfactoꝛib ſuis ex ipᷣis ełynis nõ ad emẽdũ
oĩoes pſalteria ⁊ hmõi.Uñ ſapiẽs.Abſcõde elẽo⸗
ſinã in ſinu pauꝑis ⁊ ipᷣa oꝛabitꝓ te.i.iducet pau
perẽ ad oꝛãdũ.Oꝛo eni ſpũalis ẽ ⁊iõ appeciari nõ
põt.tũ ex affectu deuotiõis vñ ꝓcedit.tũ ex affctũ
qᷣ intendit ſcʒ ſpũali.b.Tho.in.uij. Quarto rõne
punitõis ſiẽ fit in abſolutõe ab excõicatõe aliquã
do exig pecunia nõ ꝓ ipᷣa abſolutõe qꝛ bᷣ eẽt ſimo

nia ſʒ i punitionẽ. ⁊ ſicẽt in abſolutiõe a caſibo re

ſeruat pctõꝝ. Põt eĩ imponi pnia pecũiaria q̃ſi
pena pᷣcedẽt culpe.⁊ de b exde ſimo.c.ad aures.ſʒ
qꝛ b̊ vr̃ hr̃e ſpẽm cupiditat iõ potiꝰab eis ẽ abſti⸗

nendũ.vel ita manifeſte ⁊ caute agẽdũ ꝙ ſoluẽtib⸗

cõſtet nõ ſibi reſeruare abſoluẽtẽ h̊ mõ talia.ſʒ et
pauꝑib dimittere.b. Tho.ij.ij. vbi S. Quito rõe
redimẽde vexatiõis.et anq; ius acqᷣrat᷑ alicui ĩ bñ
ſicio ł dignitate.nõ lʒ dare ad redimẽdã vexatõeʒ
ſuã alias ſimonia ẽ. ſed poſtq; fuerit adeptꝰ ⁊ ius

ſibi acqᷣſitũ vexationẽ ſibi.ĩtuſte factã ſuꝑ eccia vł
bñficio ł dignitate lʒ pecũia redimere lʒ nõ inſtaz

vexationẽ vt ſi iuſte accuſaret᷑ ⁊ hmõi.hec. b.tho.
nati his oĩbo diffuſe hẽs. ſ. ĩ diuer. .

uãtũ ad ſecudu ideſt.ꝭ. Iiii

ditionẽ ſcʒ tuã Multiplex aũt ẽ ꝑditio q̃ incurri
tur ꝑ ſimoniã Ct pma q oẽs iuoluit bᷣ crimie irre
titos eſt ꝑditio gre diuine ꝑ quã ꝑuenit᷑ ad ꝑditõ
nẽ gebẽne. Uñ Greg. Noʒzaʒenꝰ iudas oim redẽ/⸗
ptoꝛẽ vẽdidit mox laqo ſuſpẽſus eãdẽ groʒ redem
ptõis nõ obtinuit.⁊ merito qꝛ nẽo pᷣt retinere qð
vẽdidit Simõ magꝰcũ cãdẽ.ſſ.gram emere vellʒ

dDãnatõis ſue ſniaʒ a petro audiuit.pecũia tua te

cũcilio Cõſtãtic̃.? Baſił.antcqᷓ; faceret ſciſſurazʒ
appꝛobatã q;tũ ad recipiẽtes ſacr̃a ab hmõi.ẽ alit᷑
modificatũ.de qͥ vide.ſ.in.uij.pꝑte diffuſe in ti.de
ſuſpẽſiõe. Scða ꝑditio ſimoniacoꝝ ẽ executiõis
oꝛdinũ ⁊ officioꝝ ſuoꝝ q̊ ad ſimoniacos ĩ oꝛdine
recepto ſimoniace łẽt ĩ dignitate ⁊ bñficio cura⸗
to ẽt ſi ſit occultũ vitiũ.qꝛ ſuſpẽſi ſtqͥ ad ſe ⁊ q̊ ad
alios.Et ſiłr notoꝛij ſimoniaciꝓ collatione oꝛdi
nũ łbñficioꝝ ſt᷑ſuſpẽſi.i.q.i:ſtatuimꝰ.⁊.c.qſqs.ð
Hᷣ uide.j.in.uij.ꝑie.ti.x.de ſuſpẽſiõe. Et hãc ſuſpẽ
ſionẽ v Amb.vocare excõicatõeʒ i. c. reꝑiunt.i.ꝗ
i.ſm glo.Et tles.ſ.oferẽtes oꝛdies lbñficia eccia
ſtica ⁊ iſta ẽt recipiẽtes ꝑ ſimoniã ſi ſe ccicidebent
deponi.i.puari officio ⁊ bñficio ſimplr ſi i ↄuincãt
de bᷣ iĩ iudicio eccie.ſi ſe laici vt mediatores ſimo
nie debẽt excõicari vt.i.q.i.ſiqᷣs cꝑus.⁊.c.ſe.¶ De
diatoꝛes ſi ſt cſici deponunt᷑ vt in dẽo.c.ſiqs.ffi
ciunt᷑ ẽt ifames ⁊ qᷣlibʒ ẽt crimioſus admittit᷑ ad
accuſatiõeʒ eoꝝ vt et de ſimo.c.tãta.⁊.c.ſi dñs.
Tertia ꝑditio ẽ ſube tꝑalis.nã pecunia ꝑ ſimoni
am recepta retineri nõ põt.nec tñ dʒ reſtitui vↄfe⸗
rẽti qꝛ turpit᷑ dedit.ſʒ dʒ pauꝑibo erogari vl ill ec
deſie in cuiꝰ iniuriã data ẽ applicari·⁊ h̊ in omiſi
monia iᷣm b.tho.vbi.S.de q̊ vide plene.j.eo·ca.
ſed qͥ ad bñficia ſimplicia łcurata ꝑ ſimoniã rece
pta ꝑdit fructꝰ.qꝛ nõ pᷣt reciꝑe ⁊ receptos tenet᷑ re
ſtituere deductj expẽe factj i vtilitatẽ eccłie ⁊ gra
fructuũ colligẽdoꝝ ſᷣm.b tho.⁊ ray.⁊ Inno. et h
qꝛ fur ẽ ⁊ latro ĩ illo bñficio.de his vide pleniꝰi.e.
ca.Quarta ꝑditio ẽ aliqñ ſanitatꝭ ł vite coꝛꝑal. ſi
cut ptʒ exẽplũ in Gieʒi qui cũ exegiſſet pecuniã ⸗
Naamã ſiro ꝓpter ſanitatẽ receptã ſcʒ mũdatiõeʒ

de pena q ſequitp crimẽ ibi ↄphedit tecũ ſit in ꝑ lepꝛcꝑ Heliſeũ ꝓppᷣam mgꝗĩm ipᷣius gieʒi ad imp

cationẽ ipᷣiꝰheliſei ꝑcuſſus ẽ a lepᷣ cũ poſteriſeius
vt habet᷑.uij. Re.v.Cõmiſit eĩ ſimoniã.qꝛ gra ſa⸗
nitat ẽ gra ſpũalis ⁊ donũ dei quã ille q;tũ in eo
fuit vẽdidit. Narratur etiã in li.de miraculis be⸗
ati Hiero.de quodam monaſterio monialiũ qð
cõmittebat ſimoniã in recipiẽdo moniales cũ pa
ctione expᷣſſa de dote p ipᷣo ingreſſu monaſterij.ſu
per quo exceſſu ſimonie.b. Hiero.cuidã monigli

cũ ſit ĩ ꝑditionẽi.q:i.q ſtudet. Yuit ei xpᷣus ieſus illius monaſterij qᷓ dcuotionẽ habebat ad ipᷣʒʒ ſã⸗

marie ſpũalis ⁊ iõ emẽdo ł vẽdẽdo cũ ſimonia fu
it. Ille ſt vẽdidit filiũ dei q;tũ ad hũanitatẽ ſʒ ſi
moniaci vident᷑ vẽdere ſpmſctm̃ q;tũ ad ſuã diui⸗

nitatẽ⁊ ſicvident᷑ oñdere ſe eẽ dños ſpũſſcti.⁊ ꝓꝓꝑte

rea dicũt᷑ maximi heretici.i.q.vij.ptʒ non ꝙ ꝓpꝛie
ſint heretici niſi hr̃ent ꝑtinacit᷑ hac opinionẽ i mẽ
te ſcʒ ꝙ poſſent emere ł vẽdere ſpm̃ſan. ſʒ large et
ꝑ ſiſitudinẽ qꝛ faciũt dãdo tꝑalia ꝓ pᷣcio ſpũaliuʒ

ac ſi crederet.Diẽ eĩ Aug.qꝙ ignis ſacrificij quiꝝ

lxx.an. babilonice captiuitat⸗ ſbᷣ aq vixerat excin/⸗
ctus ẽab anthiocho iaſoni vẽdẽte ſacerdotiũ qð

ſignificauit ignẽ.ſſ.nõ lucere iu ſimoniad ſaccis

i. ꝗ. i. ſiẽ. Et h intelligẽdũ ẽ nõ qꝛ ſacra ↄfecta ł col
lata a ſimoniac nõ ſint va ſacra ſiẽ alioꝝ.ſʒ qꝛ ca
rẽt effcũ gre qͥ ad ↄficiẽtes ⁊ ↄferẽtes ea Nõ ei in⸗
de recipiũt graʒ vt diẽ Grati.in. S.ſe. ſed peccant
moꝛtalr ⁊ nõ ſolũ ipᷣi ſʒ ⁊ ſciẽter recipiẽtes ab ilł
ſimoniac qͥᷣ ſt᷑ſuſpẽſiꝓpt ſimoniꝗ ipaʒ.vt di.xxxij.
X. i officiũ ſimoniacoꝝ ⁊c.cũ glo.enotabi

à*

li Et idẽ.b. tho.i

n. uij. Hodie at ꝑ decretũ faccũ ĩ

ctũ appaxuit mãdãs ſibi vt cõuocat monialibus
⁊ abbatiſſa in capitulo admoneret eas vt deſiſte
rẽt a tali ſimonia alias male eis eſſet.qð ⁊ fecit.ſʒ
omnes deriſerunt illam. nec voluerũt ſe coꝛrige⸗/
re.⁊ cũ pluries hoc factũ eſſet.demũ.b.Hiero.re⸗
uelauit illi ꝙ mõaſteriũ debebat rucre ⁊ oẽs occi
derepterad extraxit illã de mõaſterio. ⁊ ex inde
fũditꝰ coꝛruit mõaſteriũ ⁊ cxtinxit aliaſ mõiales
CLapitulũ quintũ de materia ſimonie vbi val⸗
de diffuſe tractatur de ſimonia que ↄmittit᷑ cireœa
facr̃a ſingula ⁊ circa bñficia ⁊ circa actꝰ ſpũales.
vt cõfirmare.coꝛrigere.pᷣdicare ⁊ hmõi.⁊ circa ſe
pulturas.⁊ circa ingreſſum religionis.⁊ circa pa
tronatum.⁊ de diuerſis modis ſimonie.
VWia radix omnium ma
loꝛum eſt cupiditas.id eſt. auaricia.i.ad

TZTbhimo. vi. que niſi radicitus euellat᷑ bo/

¶noꝛum autoꝛi inherere non valemus.vt dicit. b.

Breg. diſt. xl vij. qꝛ habet difficultatem in vera pe

Titulus Pꝛimus

nitẽtia eius ꝓpter obligatiõem reſtitutõis quã hʒ
annexam in plurib eius ſpẽbo.cum tñ peccatum
nõ dimittat᷑ niſi reſtituatablatũ.xuij.q.vi.ſi res.
iõ ab ea iſta ſecũda ꝑs ſumat initiũ.Diffiuit᷑ autẽ
ab Aug. Auaricia ẽ inoꝛdinatꝰamoꝛ babẽdi.Nã
⁊2 ꝙ aliqs iniuſte acqrat.ex inoꝛdinato amoꝛe ꝓ⸗
cedit.⁊ qꝛ inter oẽs ſpẽs auaricie viciũ ſimonie ẽ
grauius. Uñ ⁊.i.q.vij.c.fi.ðꝛ eſſe maximũ pecca/⸗
tũ.qð ſᷣm Tho. inqͥlibet intelligendũ eſt nõ ſim⸗
plicirer.ſed inter illa maximñ qpmittunt᷑ circa cõ
tractus pecuniarios. Hʒ ẽt guitatẽ ex h̊ ꝙ ꝑ ipᷣm
irreuerẽter ſe hʒ hõ ad res ſacras.iõ de ſimonia pᷣ
mo tractet᷑.hec aliqñ ðꝛ hereſis.vt.i.q.i.eos.non
ꝓpꝛie quidẽ ſed ꝓpter ſiłitudinẽ actuſ.qꝛ ita oꝑant᷑
ſimoniaci ac ſi exiſtimarẽt donũ ſpũſſancti pecu⸗

nia poſſideri eo ꝙ emũt velvẽdũt ſacr̃a in qͥbb dat

gratia quaſi ſint dñi ſpũſſcti.quã exiſtimationẽ ſi
quis haberet vtiq; eſſet hereticꝰ.i.q.i.cũ oĩis. Po
tius aũt denoĩatũ eſt iſtud viciũ a ſimone. Dicit
eni ſimonia potiꝰa ſymone q; a greſi vel alio qui
eſſe vẽdidit ſpũalia.qꝛ ↄpletiꝰin ipo ſymone ma⸗
go reꝑta fuit ratio ſy monic.Naʒ emere voluit ab

.

aplis gratiam vt poſtea ipᷣe venderet alijs.i.q.iij.

„

Diffinitur aũt ſimonia . .
ſic ſcʒ ꝙeſt ſtudioſa volũtas emẽedi vel vẽdẽdi ali
quid ſpũale vel ſpali annexũ.Tho.ſe.ſe.q.c. Uo
luntas aũt ponit᷑ ibi nõꝓ potẽtia ſed ꝓ actu eius.
Omne eniĩ pctm̃ ↄmitti actu volũtat.ſtudioſaðꝛ

ideſt. deliberata.nã ſola deliberatiõe rõis põt cõ⸗

mitti iſtud pctm̃.ſed nõ puuit᷑ in iudicio eccie q̃ñ
iudicat de occultis niſiꝓcedat ad extra.ſed ꝛvilh̊.
exponit ſtudioſa.i.ad opꝰexteriꝰpcedẽs.Jo.an ẽt
diẽ ꝙ ſimonia mẽtalis non punit᷑.ſ.a b eccia.niſi
cũ oꝑe ſubſecuto. Noiĩe aũt emptiõis ⁊ venditõis
cõpꝛebẽdi? ois ctus nõ gtuitꝰ vt trũſactiõis et
renũciationis ⁊hmõi.excepta ꝑmutatiõe q̃ licita
eſt ſeruat qᷣbuſdã circũſtãtijs vt.j.dicet᷑. Spũale
ſt ðꝛ tripliciter ̃ᷣm Ricar.in.uij.ſ.e ntialr vt g
tia ⁊ vᷣtuces.cauſalitervt ſacr̃a qͥ cauſant gratiaʒ.

actualiter ſeu effectiue vt pᷣdicare.coꝛrigere. viſi⸗

tare.oꝛare ⁊ hmõi.qui ſunt actꝰſpũales.Spũali
annexũ ðꝛ dupłr ᷣm Tho.i uij. Uno mõ ſicut ex
ſpũalibo depẽdẽs vt hr̃e ecciaſtica bñficia.qð dici
tur ſpũali annexũ.qꝛ nõ ↄpetit nifi hñti officium
clericale, Alio mõ ðꝛ ſpũ ali annexũlqꝛ ad ſpũalia
oꝛdinat᷑ ſiẽ iuſpatronatꝰqðoꝛdiatad pnñtandũ cłi
cos ad bñficia ⁊ vaſa ſac q oꝛdiant᷑ ad ſacroꝝ vſũ
Sub pcio aũt ↄpᷣhẽdit᷑ omne tꝑale qð pecunia ex
timari põt Ponit etiã Greg. triplex genꝰmuner
q̊ ↄmittit᷑ ſimonia.ſ.a manu.i.pecunia.a lingua
vt pᷣces.⁊ ab obſequio.i.q.i.ſunt nonnulli.capi⸗
tu.oꝛdinationes et qõne.iiij ſaluatoꝛ Etde ſingu
lis ꝑtibo plenius eſt videndum. =

Eſt autem moꝛtale

—

er ꝙ liuſticiã ⁊ 3 legẽ diuinã ⁊ naturalẽ. Et qͥꝛ papᷣ
ſubditꝰẽ pᷣdict legib dei ⁊ naturali vt alij hoĩes
nec in illis ſe vel aliũ vellet diſpẽſare ſed ſolũ ĩ pu
ris poſitiuis vbi hʒ plenitudinẽ ptãt .Jõ diẽ tho
mas in.iiij.ꝙ illa opiuio que dicit ꝙ in papãnon

42 .§. II.

cadit ſimonia eſt erronea. Nam ſi papa ꝓ aliquo

ſpũali munus acciꝑet ſimoniã cõmitteret ſicut ⁊
glius hõ.qꝛ ⁊ in ipᷣo petro cui papa ſuccedit ſimo

nie viciũ damnatiõem inchoauit in nouo teſtam
to.qᷓ;uis eni res eccie ſint aliquo mõ pape nõ ta⸗
men ſunt eius oib modis hndi ſicut illud qð ba⸗
bet ad manũ.vñ ſi reciꝑet ꝓ aliq̃ re ſpũali pecuni⸗
am de redditib alicuiꝰeccie nõ carerʒ vicio ſimo
nie.⁊ idẽ ſi reciꝑet pecuniã ab aliquo laico nonde
bonis eccieꝓ re ſpũ ali.idẽ Tho.ij.ij.q.c Qð aũt
dicit᷑ in papã nõ cadere ſimoniã dicẽ Anctho ð bu.

poſt Hoſti.in his q̃ ſimoniaca ſunt qꝛ ꝓhibita.i.

ex iure poſitiuo hr̃e locũ.nã talis ↄſtitutio non li

gat ꝓmulgãtes puta vẽdendo vicariã caſtaldiõa⸗

tũ aduocatiã yconomatñ ⁊ hmõi.i.q.iij.ſaluatoꝛ
ex eo. ad nr̃am. Et de hacẽt vr̃ intelligedũ qð di/
cit Johᷣ.de lig.ex eo.c.i.ſ.ꝙ nec papa nec alij degẽ⸗
tes in curia ↄmittũt ſimoniã ſi papa ex certa ſcia
ſcit ⁊ tolerat. Nam certa ſcia pᷣncipis purgat h̊ vi

ciũ.ſed ⁊ m Pe de pal.in.uij.di.xxv.⁊ in qᷣbuſcũ

q; ſimonijs etſi pctm̃ nõ euitet penã tñ iuris poſi
tiui cui nõ ſubeſt ſꝑ euadit. Uñ nec ſuſpẽſionẽ nec
hmõi penas iuris ſui timet.ſicut nec eſt etiã excõi
catus ſi ꝑcutiat clericũ.Dicit etiã idẽ Pe.qille qͥ
emeret bñficiũ vel oꝛdinẽ ctiã a papa penas iuris
nõ incurreret.qꝛ ſicut ppõt diſpeſare in penis iam
incurſis.ita etiã ꝙ nõ incurrant᷑ ſicut poſſet puile
giũ alicui ↄcedere ꝙ ꝑ cutiẽdo cłicũ nõ eſſet excõi
eatus.licet nõ libẽter faciat.Qñ aũt dat ꝓ pecũia
videt᷑ diſpẽſare qð licet retinere.ſicẽ qñ ſciẽter dat
oꝛdinẽ irregulari eoipᷣo diſpẽſat cũ eo. Uñ qͥ hũit
bñ ficiũ ꝑ ſimoniã in curia ſi hʒ ↄſciam q; emana⸗
uit de ↄſcia pape ↄferẽtis penitẽdo de peccato nõ
bʒ reſignare.ſed poteſt retinere. Hec ile.

Duerendum ergoa .F. II.

clerico vel laico eſt putvidet᷑ expedire ſm̃ ꝑſone cõ

ditiõem ſi dedit vel recipit aliqd ſpũale vel ſpuali

anncxũ.vt ſacr̃a.bñficia.ſepulturas vel iuſpatro

natus.⁊ hmõi ꝓ aliq̊ tꝑali vel pecunia vel pꝛece.

. vel obſequio.qꝛ ſimoniã ↄmiſit.⁊ ꝑ ↄñs moꝛtałr
peccauit.⁊ qͥ dedit ⁊ qͥ recipit ⁊ q mediatoꝛ aduoc

vel cooꝑatoꝛ fuit.i.qi.reꝑiũtur. Nec in hoc excu
ſat ignoꝛantia cũ ſit ignoꝛantia iuris diuini que

neminem excuſat. Et hoc venꝝ eſt ſi iſta ppoſitiop
cum dicit᷑ dari ꝓ ſpũali impoꝛtat appꝛeciatiõeʒ vł

cõmutatiõem vel cãm pᷣncipaliter mouentẽ.ita.ſ
ꝙ illud tem ꝑale ſit vt pciũ rei ſpũalis.vel ꝓpter h
pꝛincipaliter detur ipᷣm ſpũale.Sʒ ſi pꝛo impoꝛ⸗

tat cãm finalẽ vel adminiculatiuã.vt.iſ.ſi det᷑ aliꝰ

qd tꝑale in collatiõe ſeu receptiõe ſꝑialiũ ob reue
rentisã ſacroꝝ.vel ad ſuſtentatiöem miſtroꝝ ⁊ ad
ſeruandu pias cõſuetudines in hmõi.⁊ nõ vt pᷣci
um ipᷣoꝝ.non eſt ibi ſimonia.ita tñ ꝙ ceſſʒ omis
pactio ⁊ cõuentio.i.q.ij.qᷓ; pio.ſed ⁊ ſine pacto ẽt
cum ſubtrahuntur talia ſcilicet ſpiritualia.⁊ ma

xime ſacramen ta a non dantibus pecuniamvel

exigunt᷑a nõ valentib dare vel etiã a valentibus
ſed nõ volenttboy dare extoꝛquentur pᷣapue ante
collationem ſpũalium multum pᷣſumit᷑ de ſimo⸗
nia. Secus ſi libere ſpiritualia traderentur ⁊ pꝰ
collationem nolentes dare etiam cogerentur ad

—

guo
e
imo
dla/
öba⸗
cuni
ſmo
nonde
Weit
oöbr.
bitnt.
oronl
P
luro:
doi
1ſ
ein
rüii
egle⸗
ss
nisn
ſetbole
ſe erch
ppeciis
eter de
licbi
anm,
co

.

Nonech

Aſpürli
uſpacro
a peece,
morat
0 achoc
hoc elcn
ſvini
öpoſino
Pi .
mi ia
Agrab
impor
ſdekols
jobri
nop
bön
honms
. ac 4
glinen

onbus
9
e NNe
neſnmo,
gture

ipᷣo tñ oꝛdiatoꝛie igrãte vł ſ̊ nõ intẽdẽte.

nun 2

dandũ.nõ qdẽ vt pᷣciũ ſʒ vt ſtipẽdiũ ⁊ ſvᷣſidiũ rõe

Zlſuetudis ibi erñtis.tho.i qͥibʒ. Spõte aũt ob

72

lata licite pñt recipi.i.q.ij.ſicẽepᷣm. Si ãt dãs ſa
crmyl alið ſpũ ale intẽdat reciꝑe pecuniã ⁊ hmõi
als ñ daturꝰ. dãs ẽt pᷣdicto mõ aliqͥd tꝑale vt pe
cuniã ⁊ hmõi.nõ vt pᷣciũ ſʒ vt elemoſinã niła int
nueulẽte pactõe vł exactõe erit ſimõia.nõ qͥdẽ ĩ re

cipiẽte ſacr̃m ſʒ ĩ dãte.q̃ tñ ſimõia qꝛ mẽtałẽ ſola

pnia purgat᷑ qꝛ nullã cẽſurã eecłiaſticã induẽ. ex

eo.mãdato.⁊ ita ecõuerſo qñ das ſpũale itẽderet
libe dare. ⁊ recipiẽs itẽderet q̃ſi pᷣcio emere ex eo
ꝙ tꝑale dat. Uñ nota ꝙ aliqñ ſimõia ↄmittiũ et
ꝑte vtriuſq;.cũ.ſ. dãs oꝛdinẽ vł bñficiũ vł aliud
ſpũale fac pactũ cũ recipiẽte.vel vtriq; hñt inten

2

cionẽ ad tꝑalia ꝓ ſpũalib ↄmutãda.Aliqñ ex ꝑte

neutriuſq; vt cũ ↄſãguieus dat aliqͥd ñ epᷣo ſʒ ↄſi

liario epivt ↄferat bñficiũ vł alið igrãte eo qͥ reci

pit ⁊ epo.Aliqñ ex ꝑte dãc ſpũ ale tmvt cũ dat pᷣn

cipalr ea intẽrõe ꝙ hẽat tpꝑalia qð nõ intẽdit reci
piẽs. Aliqñ ex ꝑte recipiẽtis cm.vt cũ ipᷣe dat ali
qd cꝑale ꝓ ſpũali pncipalit᷑ vł oꝛdiatoꝛi vł alteri.

Me pꝛecibus que di⸗ .F. iiii
cunt᷑ munꝰ a ligua qñ vel quõ inducãt ſimoniã.
Nota diſtinctõeʒ q̃ fit a docto. Aut eni qͥs poꝛri

git pᷣces ꝓ ſe aut ꝓ altero.ſ.vt obtineat bñficiũ.ſa

cramẽtũ vł aliqͥq alið ſpũale.⁊ ſi poꝛrigat pᷣces ꝓ
ſep obtinẽda dignitate vł bñficio ſeu eccłia hñte

cura aĩaꝝ.tales pᷣces ĩiducũt ſimoniã.ſᷣm Hug.

Ray. Hoſti. Tho. ſcda ſcòe.⁊ ĩ directoꝛio iuris.
li.iij. etiã q;tũ cũqʒ als eẽt dignꝰ.qꝛ coipo ꝙ ſe in
gerit pᷣſumptuoſꝰ⁊ ambicioſꝰ viðꝛ.⁊ ꝑ ↄns indi
gnus. Et rõ eſt ᷣm Tho. in q̊libʒ.qꝛ nilłls põt ex
ercere curaʒ aiaꝝ extra gram ſeu cũ pctõ moꝛtali
dignaz. qꝛ faciendo ea q ꝑcinẽt ad curaʒ peccabit
moꝛtałr. ſed nemo ſcire põt ſi eſt eẽ moꝛtale pec⸗
catũ,⁊ ſic eſt pᷣſumptuoſꝰ ⁊ ſimõiacꝰ. Vñ ⁊ nlłs
debʒ ſibi aſſumere honoꝛẽ ſʒ qͥ vocata deo tanq;
Aaron:vt ðꝛ ad Heb.v.⁊ ſicviðꝛ facere ↄtra ius
diuinũi. viij.q.i.in ſcpturis.i.q.i/oꝛdĩatòes.ex de
elec.q̃licer. Ołtomagis eſt ſimõia ſi als eſt indi
gnꝰ.puta qꝛ illr̃atꝰvł notoꝛiꝰfoꝛnicatoꝛ ⁊ hmõi.

Di aũt poꝛrigit pᷣces pꝓ ſe ꝓ bñficio ſumplici ⁊ in

digeat.nec indignꝰeſt eo ꝓpter aliqð ipedimentũ
nõ eſt ſimõiacꝰ.nec peccat ĩm Ray.cho.⁊ alios.
extra de pᷣben.c.ij. Si vᷣo nõ iudiget peccat.i.q.ij
clericos.ſm·Rap.⁊ mlłtomagis ſi cẽt in dignus
uil.tñ ? Bar. dicũt ꝙꝙ hec opinio eſt Duran.⁊
credũt ꝙ exq̊ aliqͥs eſt pymotus ad ſacros oꝛdies.
cũ hmõi oꝛdiatio titulũ eccliaſticũ reqᷣrat põt pe
tere hñficiũ ecclłiaſticũ lʒ abũ det in tꝑalib.⁊ nõ
ſolũ ſimplex ſed etiã bñficiũ cũ cura põt petere ſi
eſt dignꝰ. exẽplo Eſa:q dixit. Ecce ego mitte me.

AZñ iſtõ vltimũ dictũ nõ viðꝛ tutũ nec tenẽdũ cũ

ſolẽnioꝛes doctoꝛes oriũ dicãt.Necexẽplũ indu

ctũ multũ valʒ. Naʒ Eſaias ad pᷣdicandũ mitte
bat᷑ nõ ad pᷣſidendũ. vidit etiã pus ſe purgatum
viij .q.i.in ſcripturis qð de ſenlłus põtſcire. Unñ
Dicit Mico.de lyra ſuꝑ illo paſſu. Ecce ego mitte
me. Eſa.vi. Se offeredo nõ peccauit.qꝛ añ diſpo
ſitũ ſe e vidit ꝑ purgationẽ.Et ſuꝑ illð qð ſequi.

—–

–—

les tũcaut ꝓ digno aut

—
.
— .

apitulũ Quintum

Uagde ⁊c.ſ.ad arguẽdũ pctã regni Jude. Pꝛo ſa
cramẽtis vo vel alijs ſpn alibo nõ reꝑił phibitũ p̃
ces poꝛrigere ꝓ ſe ſi eſt dignꝰ.excepto tñn religioſo

q velle nõ hʒ.xij.q.i.nõ dicatj. Et pᷣcipue ad oꝛdi
nes ꝓmoueri nõ dʒ niſi devolũtate pᷣlati.extra ð
temp.oꝛ.c.ad aures.Si aũt pᷣces poꝛrigãĩ p alio
tũc aut ſũt pᷣces ſpũales.aut carnales.Si carna
pꝓ indigno.Et ſi qͥde; ꝓ in

*

digno ſimonia ↄmittũ ſm oẽs docto.i.q.i.de oꝛ
dinatõnibo. Si vo pᷣces ſint p indigno. puta qꝛ

illi q pᷣcant᷑ attendũt ad parentelã pncipałr.ſi tñ

ſuꝑioꝛ ñ hẽat reſpectũ ad pᷣces ſʒ ad meritũ pmo

uendi.ſ.oꝛdies vel bñficiũ nõ ↄmittit ſimõia.er.

de eta. ⁊? qli.oꝛdi.c.tuã.imo ſi ↄſãguieus dignus
eſt plus tenet᷑ ei pᷣlatꝰ qᷓ; extraneꝰ puidere. ar. ex
de coha. cleri.⁊ mu.c.i. Hec in directoꝛio iuris.

Tho. at i.iiij. dicẽ ꝙ qñ qͥs dat aliqᷣd ſpũale ꝓ lau
dqe acquirẽda vł p fauoꝛe quẽ expectat ab eo cuiꝰ

pᷣcibo ſatiſfacit no eſt dubiũ qͥn ſimoniã ↄmittat

⁊ ſiłr ſi ̊ facit ad euitandũ aliqð ꝑiculũ vłmalũ

qð pᷣt iferre pᷣces poꝛrigẽs ſi nõ exaudit᷑ puta ali
qs potẽs ⁊ he dicũt᷑ pces armate Qñ ergo pᷣces fi
unt ꝓ indigno ſatis apparet ꝙ nihilaliud moue
rit niſi fauoꝛ ⁊ auxiliũ aut ꝑiculũ euitãdũ. Et
fauoꝛ ſm Catholicon auxiliũ laus ⁊ aſſẽſus. Et
ideo manifeſte ſimõia ↄmittit᷑ ſi ꝓpter hoc bñfici

um eccliaſticũ det᷑. Si aũt p vistn fiãt pᷣces qᷓ;tũ
ad iudiciũ hoĩm. ꝓbabile vidꝛ.ſ. ꝙ dãsjmag mo
ueat᷑ ituitu dignitatis ꝑſone qᷓ; fauoꝛc pꝛccũ.⁊ iõ

nõ reputat᷑ ſimõia. Si tñ pncipalr moueat fuo
re pꝛecũ vł timoꝛe rogãtis qᷓ;tũ ad diuinũ iudici
um ſimoniã ↄmittit.⁊ rogatus ⁊ rogãs ſi h̊ intẽ

dat ſiue aliqs rogetꝓ ſe ſiueꝓ alio.Sicit᷑ aũt i di
rectoꝛio iuris.lib.iij. ꝙ ſiuep alio roget.ſiue ele

ctoꝛes.ſiue q̃ſcũqʒ alios etiã ꝓ indigno. ſiue pꝓ. di
gnitate ſiue pꝓ bñficio nõ dicit᷑ bñficiũ hr̃e ſimoia
ce. licet iiuſtas pᷣces fũderet niſi faceret intẽdẽs

obligari collatoꝛi bñficij ex pᷣcib.vel exonerare

ipᷣm quẽ rogat ab aliqͥ ſeruitio qð ei fecerat ꝑ ex

auditiõeʒ pꝛecũ. Idẽ eni puto remittere qð dare

i.qi.ſi qui ſunt.Et poteſt eſſc ratio.quia ad hoc

ꝙ ſit ſimõiacus.opoꝛtet ꝙ interueniat munus.
i.q.i.ſũt nõnulli. Hec aũt nõ ꝓ munere dantur
ſm tancre.⁊ꝛvil. Si a ſe vel ab alijs pᷣces poꝛri
gant᷑ ſi pꝛelatꝰ ſolũ deũ in ꝓmotione ⁊ nõ poten

tiam attendat vel diuitias ſingulares.tũc licʒ ſi

moniacus ſit 4 ita male rogat.extra eo ti.c. tuu.
eſt ſimoniacus niſi dans bñficin

nõ tñ qui roga miace
ſeu dignitatẽ pꝛeces ſecutꝰſit ⁊ ꝓpter pꝛeces dede
rit.vt colligi a cõtrario ſenſu extra de cta.⁊ q̃li.
oꝛdi.c.tuã.Sed ⁊ſi pꝛeces p indigno ſecutus eẽt

nõ tñ renũciare tenet?᷑ niſi expꝛeſſiſſet ꝓpter pꝛeꝛ·
ces feciſſet. extra eo.c.fi.O ſi dedit pecuni alte
ri.vł pꝛeces poꝛrexerit alij ex pacto ꝙ pter d arã

pecuniã vel pꝛcces poꝛrectas det oꝑaʒ q habeat

beneficiũ. idẽ eſt ac ſi dediſſet collatoꝛi beneficijj.
i.q.v.c.pñtiũ.Nec diſtinguit᷑ ꝙ fiant pꝛeces p di

gno.aut carnaliter aut ſpũaliter.cuʒ ex hocipſo
ſit indignꝰ.⁊ ſint pꝛeces carnales ꝙ ex pacto vlt
habere beneficiũ.Si vero adulationẽ facit vt be
neficiũ hẽat pot dici munꝰ ab obſeqo ⁊ reputan

dus eſt ſimõiacꝰ.i:q:i c.oꝛdinaties. nõ tñ tench

„ . —

1*

Citnlus Dꝛimus

lud bñficiũ reſignare.ar.extra eo.c.fi. Hec no⸗
nat Berñ. Inno. 7 Hoſti. extra de eta. ⁊ ql.oꝛdi.
e tuaz. Hec ibi. Et ſic viðꝛ cluſiue iſte dicere ꝙ
ces qñq; iducũt ſimoniã nõ tñ punit᷑ in iudicio
ecckie vel cẽſura eccliaſtica iuris. niſi fiat pactio
vel aliq̃ ↄuẽtio. Pꝛopter p̊ etiã Antho. de bu. ſu
ꝑ.c.tua nos ·extra eo · ſie di inter cetera. Nota ꝙ;
datio tꝑalis relatiue ad cauſandã dationẽ iuri⸗
Peatie exp̃ſſe cauſat ſimoniã mẽtalẽ de ꝗᷓ de iu/
i

cat nõ ecclia. Et ſic qð oꝑat᷑ pactũ expſſuʒ q̊ͥ ad

ecckias ſolã ⁊ ſimplex mens etiã vᷣbis nõ expꝛeſſa
apud deũ opal iota etiã ꝙ ſimplex rogatio ſine
ꝓmiſſiõe tꝑalis.⁊ ſic ſimplices pᷣces ſimoniã nõ
inducũt. de ͥ ertra de eta· ? qli. oꝛdi.c. tuã. Hec
ille. qð viðꝛ itelligendũ vt.ã. Uñ in fine dicte de
eretalis rens vtrm ſola datio ſine pactiõe coꝛre⸗
latia ad inducẽdũ dationẽ iuris ſpũalis ĩducat
ſimoniaʒ. Recitatis płibo opiniõibo ſic ↄcludit.
Jo. an.diẽ tenendũ q in oĩb ſola intẽtio nõ ĩdu⸗
cit ſimoniã niſi mẽtalẽ. bec aũt ſola pnia purgat᷑
extra eo.mãdato. Idẽ ſentireviðꝛ Richar. in. tiij
in ſili caſu. vt in.. ſe. Pꝛeces ãt ſpales luſte ſũt
⁊ iõ in eis nõ ↄmittit᷑ ſimonia.i.q·i.c.latoꝛem·.

De munere ab obſe⸗ JKX.

quio. Nota diſtinctionẽ doc. Aut em obſequiũ
eſt coꝛnale ⁊ illicitũ.aut coꝛꝑale ⁊ de ſe licitũ aut
ſpũᷣale. Si obſequiũ eſt inhoneſtũ. vt qꝛ ſeruit pᷣ
lato in faciẽdis vſuris mercãcijs vł lenocinijs ꝓ

co. aut etiã ad carnalia deputatũ.vt qꝛ ſeruit ad

vtilitatẽ ↄſanguineo ſnorn primonij ſui.tũc
ſeruiẽs in hmòiꝓ hñda oꝛdine vł bñficio vel alio
ſpũali ſimoniã ↄmittit.⁊ ↄferẽs ꝓpter H̊ obſequi
um aliqð ſpũalc.i.q.iij.c. ſaluatoꝛ. Tho.ſcdᷣa ſe
cũde.⁊ Duran.⁊ ri.har.Si aũt obſequiũ de ſe ſit
honeſtũ vel ad ſpũalia oꝛdinatũ.puta laboꝛat ꝓ
ecclie vtilitate eũdo romã.vel als laboꝛat in ſer⸗
uiendo pᷣlato in officio aduocãdi vel als. dic Ri
char. in.iiij. ꝙ ſi ſine pacto aliqͥ ſcruit. ille qꝗᷣſerui
tiũ reci it ſi eũ remũerat aliqð bñficiũ eccłiaſti⸗
iericha iĩ tñ alłs dignꝰ ſit nõ peccat.niſi pᷣnci⸗
paliter hẽat reſpectũ ad ſeruitiũ recprum 5 ei
illud ↄferat.qꝛ tũc eſſet ſimonia ᷣm ipᷣm Tho.⁊
duran. Et ſubdit Richar.Clericꝰ ſcruiẽs epᷣo in
ſpe future tributõis ſimoniã nõ cõmittit ſi ſine
oĩ pactiõe ⁊ ↄditõe ſeruiat.ſ pᷣncipalr hac inten

tiõe nõ ſeruiat.nec epᷣs ꝓ bᷣ directe pᷣbendã ci aſſi

gnat extra de ſimo.c.cũ eẽnt.in glo. Si aũt ſerui
at pᷣncipalxr cauſa obtinẽdi beneficiũ eccliaſticũ

ſeu intẽtiõe.nlło tñ pacto iterueniẽte.qᷓ;uis gra-

uiter peccet ⁊ ſimoniã ↄmittat mẽtalẽ.nõ tñ in⸗

currit illã ſimoniã q̃ obligat ad reſi ignationẽ bñ
licij ecckiaſtici qð ſimõiace adeptũ ẽ.qð põt ꝓba⸗
ri a ſili ꝑ id qð hr̃ ectra de ſimo.c. mãdato. Hec
ille. Si aũt obſequiũ eſt pure ſpũale qð eſſet im⸗
poſitũ bñficio ſᷣm ꝛvil.tuũc indubitãter ex pacto

põt ↄferri bñficiũ.ita ꝙ ille pmittat tale obſcqui

umvtputa celebꝛãdo talẽvł talẽ miſſã.extra de p

ben.c.ſignificatũ.Silr ſᷣm Hoſti.ſi alicui pᷣben
tenet docere

devł bñficio eẽt ĩpoſitũ onꝰ.qð qͥ hʒ
pᷣt fieri pactio ſeu exactio ꝓmiſſiis cũ ei ↄfert de
tali obſeqͥo exhibẽ do abſq; ſimoia.ſʒ ⁊ alicui pᷣbẽ

*

lib oĩs pactio ⁊ ↄuẽtio

de cui nõ ãnerũ ̊ onꝰ. cõ vacat poſſʒ onꝰiponi

Reciꝑe aũt aũt aliquẽ ĩ canõicũ eo pacto vt do⸗

ccat ſimõia eſt ᷣm Hoſti. Itẽ m ꝛvit. cũñ duo ſa⸗
cerdotes dñt celebꝛare miſſs. vnꝰmaioꝛẽ.aliꝰmi

noꝛẽ.ſi ex cã cũ dicũt adinuicẽ ꝙ vnꝰ dicat miſſã

3 alten tãgit ⁊ ecõuͦſo licitũ zẽ.marie ex cã.Et cuz
ꝛ iſte ĩpẽdit obſequiũ ſpũale p ſpali.liꝓ nõ no
tat cãʒ finalẽ aut appꝛeciatiõeʒ ſʒ admiculatõcʒ
cñ iſte nõ poſſit dicere loco alteriꝰ niſi ipſe dicat
loco eiꝰ.Diẽ etiã Richar.in.iiij.ꝙ licitũ nõ eẽt ꝙ
duo adulti baptiſãdi hãc pactionẽ ĩter ſe facerẽt
ego baptiſo te eo pacto ꝙ tu baptiſes me.qꝛ in ta
etio ceſſare dñt.excra de ſimo
c. tua. Dare eĩ aliqͥd ex pacto vł ſacto quis ſpũa⸗/
le ẽ ülicitũ ⁊ ſi ñ oĩ eo mõ qͥ ⁊ dare tꝑale.tñ qꝛ res
a nõ dño emit᷑ ⁊ eſt ↄtra rõeʒ gre.Dicere aũt oꝛa⸗
bo ꝓ vobis ⁊ rogo vos vt etiã oꝛe ꝓ me ⁊ bmõi.
in nllo eſt repᷣbenſibile. qꝛ hicno emit vel vendit᷑
ſpũale cũ niła ſit pactio.

De munere a manu §. V.

qð ẽ pecũia large ſumẽdo peeunia p

libe ⁊ imobilibo q̃ poſſident᷑.i.q.iij.c.totũ. Nota

vt dicit Duran.in.iiij.ꝙ munus a manu vel ẽ ta
le ⁊ tantũ qð pᷣumi?᷑ inclinare affectũ ad collato
nẽ rei ſpũ alis ꝓpter ipᷣm.⁊ tũc pᷣſumit᷑ ſimoia. O

h̊ tam parũ eſt ꝙñ pᷣſumit᷑idlinare affectũ ad col⸗
lationẽ rei ſpũalis.⁊ tũcnõ eſt ſimoia.Exr hᷣ 36

ven q̊ ad iudiciũ ccie q̃ ex exiioꝛibo h pſumit. ſʒ

ad deũ ⁊ ↄſciaʒ ſp eſt ſunõia. cũ ꝓpt᷑ qðcũ q; tꝑale.

ꝙ q̃ntũcũq; ẽt ꝑuũ det᷑ ſpũale.Et diẽ Ant.de bu.
ꝑ.c.tua nos.extra eo.ꝙ dare pecuniã vel aliud tẽ
poꝛale coꝛrelatie ad recõpẽſationẽ vel iduction?
datõis iuris ſpũalis ſiue cũ pacto ſiue ſine paco
ſiue ante ſiue poſt ĩiducit ſimoniꝗ.i.q.i.emæedari.
Secꝰ ſi pure ⁊ libere det᷑ nõ bac intentiòe.Diẽ t

Hoſti.vt allegat idẽ Antho.ſuꝑ.c.veniẽs.ꝙ da⸗

tiõe pecũie ſine ↄuentiõe nõ ↄmittũᷣ niſi ſunõia

mẽtalis. q̃ ꝑ pniazʒ abolct᷑. Et ſufficit ſola Aens
3. 216

ad iducẽdũ ſimoniã.dato ꝙ nõ ſᷣuet pmi
iudicandũ aũt ſimoniã cũ dubitat᷑ vtrx qꝗᷣs coꝛra
pta mẽte dederit mũera.ſm Ray. attendẽ ſũt
pcipue tria. Pꝛimũ.ſ.dãtis ⁊ recipiẽtis qlitas.
vtꝝ ſcʒ a paupe diuiti.vł ecõuerſo. Scom mũen
q̃ntitas.vt ſi res eſt modici vł magni pꝛecij. Ter
tiũ eſt donatõis tꝑs.an ſcʒ inſtãte neceſſitate vel

als ↄferat?᷑. Et ᷣm h pꝛeſumit vel. otra exera.eo.

c. ⁊ ſi qſtiões. Qð itelligendũ ẽ in foꝛo ↄtentioſo
ſʒ in foꝛo ↄſcie attẽdit᷑ intẽtio.⁊ ᷣm es iudicat᷑. ;⸗

uis oẽs pꝛeſũptões eẽnt ↄtra. Idẽ dicendũ de ex
enuijs.ſ.ꝙ ſine pacto ⁊ñ coꝛrupta itentiõe ddo

ñ iducũt ſimoniã.als ſecꝰ.i.q.i.iudices eiꝰ.tho.

in qlibʒ. ſic diẽ. In diſ enſatõe ſackoꝝ vł alioꝛũ

ſpũ aliũ cũ aliq recpiũt vt ſimonia euitet tria ſũt
necia. Pꝛimũ vt pᷣ fiat ex ceſſise iur diuĩ vel hu

mani. vel ſaltẽ ſuc ↄſuetudĩs, Scom ẽ vt ſit intẽ

tio pia ⁊ nõ coꝛrupta.Tertiũ ẽ vt ſit foꝛma bone

ſta vt ſcʒ nõ reqrat᷑ añ pij officij exhibitiõeʒ nege

ctũ ĩteruẽire videat᷑.ſʒ ĩpleto officio pñt exigi
igit᷑ iſta tria ↄueniãt ſecure accipi
frediõ.ꝓ inſtallatiõe abbatis. Nota eti⸗
de lig. 2 Inno. ſupꝑic/ ad aptica/ ſiẽ ↄſuetudo ꝑ

ta eciã ᷣm Jo.

la⸗
ſwe
ſett
ſode
ſno⸗
npe
ordin
ſoſue
dake
ſe
lle⸗
ſcdie
ttaal
nnaae
ſbybt
ab
altdiea
reint
nnſe
ſcitut
ſtrza
ffin
ioe
hen
iuse
pon⸗
ceten
piat.
dune
velg
velin
penſat
hechp
nſvoa⸗
Oobeolu

ſmmonta
Ppo
zaun
Curer
laßm
berfe
debet
dehoe
uns⸗

D S 5
= 5

ꝛdie vel alio ſacro dettm̃ añ receptionẽ einõ valet

imo eſt coꝛruptela. Et ſilõgo tꝑe vuata eſt ꝙ oꝛdi⸗
ne tali det᷑ tantũ.nõ põt ↄpelli ad ſoluendũ.qꝛ ſi gra
tis dedit nõ pᷣiudicat ſibi.nec nata eſt obligatio.nec

ſi nõ ãtis dedit ex vigoꝛe ↄſuetudĩs valʒ.qꝛ fuit coꝛ

ruptela. Sed ſi ex ſtatuto vł ↄſuetudinedet᷑ aliqᷣd ꝓ

oꝛdine vłalijs ſpũalibo poſt receptionẽ eoꝝ valʒ. vt

T ↄſuetudĩe venetoꝝ vbi q̃ta oĩm mobiliũ moꝛietis
dat᷑ epo. In bꝛitania vo tertia ꝑps.⁊ pñt ad hoc cogi
le⸗ ãt veneti hoc dat qꝛ nil ſoluũt ꝓ decima. Hec
ille. Antho.aũt de but.ſuꝑ.c.in oꝛdinãdo extra eo.
ſic dicit. Pꝛo ſpũalibo nõ eſt licitũ aliaͤd exigere. nec
etiã aliqͥd ſponteofferre ꝑ ſtud.c.qð nõ ſolũ ꝓhibʒ
in exactis.ᷣſed etiã in oblatis. Ubi tñ nõ dat᷑ ꝓ ſpũa
libo.bñ licitũ eſt aliqͥd gratuitũ recipere dũmõ nõ fi
at ex pacto expᷣſſo vł tacito.vt ĩ.c.⁊ ſi queſtiões.Oð
aut dicit iſte ꝓ ſpũalibo nõ eſſe licitũ ctiã ſpõte offer⸗
re intelligẽdũ eſt ꝓut li pꝛo ĩpoꝛtat appᷣciationẽ pꝛo
miſſaʒ p eo. Sed ſiqͥs pꝑ ypocriſim cũ pᷣtendit ſpem

ſctĩtatis ꝓmouet᷑ ad oꝛdĩes vel bñficia nila interpo/

ſita ꝛditoe vel pacto.ſm ray. reſignare nõ tenet᷑ tale
bñficiũ.nec dũpenſatiõe indiget.ſed pnĩa internioꝛi.
e eo.c.mãdato.imo ſᷣm tho.vbi.s.nõ eſt ibi ſimo⸗
nia. Item nota ille ᷣ dat pbendã vł aliqð bñficiũ
bncipalr rõne aguĩtatis. vel ppter afflictionẽ alicu⸗
ius amicicie tꝑalis.ſiquidẽ intẽdat nõ ſolũ bonũ tẽ
poꝛale illiꝰ cui dat᷑ ⁊ nõ alterius q;uis grauiter pec⸗
cet.nõ tñ ſimoniã ↄmittit.qꝛ nõ vendit cũ nihil acci
piat. Sed ſi in hoc intendat aliqð bonũ in ſeipᷣm re⸗/
dundãs.ſ.ꝙ magnificet᷑ ꝑ hoc ⁊ nobil tet᷑ domꝰſua
vel ꝙ ipe in ↄſanguineis ſit foꝛtioꝛ.vel ſi hoc pacto
vel intentõne bñficiũ ↄcedit vt bñficiat faciat recõ⸗
penſationẽ tpalẽ ſibixłſuis ↄſanguineis.ſunonia ẽ
Hec tho.ĩ.iij.⁊ in ſcðᷣa ſcðᷣe.⁊ in qͥlibʒ. Itẽ qͥ debito
n ſuo dat aliqð ſpũale vt recuꝑet qð ſuũ eſt. abſq;
dubio ſimoniã ↄmittit ᷣm tho. in. uij. ä

De pecunia autẽ K. VI.

ſimoniace recepta ſiue ꝓ oꝛdine dato vł binficio. vel
ꝓ ſepultura vel ꝓ ingreſſu mõaſterij vel ꝓ pñtanõe
qᷓ aò pronos eccliaꝝ.vel ꝓ mediatiõe.vel ad hͥ vt ꝓ

curet qͥs alteri ſpũalia ⁊ hmõi.qͥd fieri debeat. No⸗

ta ſᷣm doc.ꝙ alis pecuma retineri nõ põt nec etiã dc
bet reddi ei qͥ dedit qꝛ ille turpit᷑ dedit.ſʒ ᷣm Berñ.
debet dar üli ecclie in cuiꝰ ↄtumeliã data eſt. e eo.
de hoc ar.xvij.q.iiij:ſi qͥs in atrio. Vñ ſi qͥs eſt oꝛdi
natus nõ hñs bñficiũ.pecumia ab co accepta ſimo⸗

mice debet dari ecclie cathedrali. St aũteſt oꝛdina

tus ad titulũ alicuiꝰecclic vel hñſicij illi ecclievel be
neſficio applicabit᷑.ſᷣm ꝛvił ⁊ vl.Si accepta eſt pecu
nia vel res alia ꝓ ecclia vel bñficio illi eccleſie vel be
neficio applicabit᷑ niſi eceleſia fuiſſet in culpa.qꝛ tũc
debʒ illð paupꝑibo erogari. ne eccleſia de malo repoꝛ

tet lucrũ. puta ſitotũ collegiũ ↄſenſiſſet ſimome.i

cit etiã Ray.ꝙ ſitalis trãſiretad religionẽ ex mipicoꝛ
dia poſſet ei reddi vtcũ ea trãſuet.veletiã ſi eſſʒ pau
per⁊ nõ ſufficerẽt ſua. vel etiã ſi dediſſet ex iqrantia
ſᷣm Hoſti. Ideʒ videt᷑ dicendũ de pecunia ſimonia⸗

cerecepta.ꝓ alijs ſpũalibo.vt ſcʒ det illi eecleſie in qᷓ

ↄmiſſa eſt. ita tñ ꝙ nõ repoꝛtet cõmodũ qͥ dedit. Si

vo ꝓ ingreſſu monaſterij pecunia ſimomace ſitrece⸗/

pta. ſi capitulũ fuit ꝑticeps ſimõtle traſibit ſit ingrel⸗
ſus ad aliud monaſteriũ ſimplicit cũ illa pecunia ſi /
bi reſtituta. Si aũt ſolꝰ pᷣlatꝰ vcl aliqͥ ⁊ nõ capituluz

tüc traſeũ do ad ol ud mõaſtenũ ſieſt ꝓfeſſus. ilud

ſcm mõaſtenũ ad qð tranſit habebit vſufructũ il⸗
loꝝ bonoꝝ ſuoꝝ ipᷣo viuẽte:. moꝛtuo auũt reuen tent il
la bona libere ad pᷣmũ moaſteriũ qð videt᷑ hre lomruũ
in his qᷓ vſu nõ ↄſumunt᷑ vel diſtrabũtur. vt ſũt po)

ſeſſiões. Si vo di penſet cũ tali ꝙreman at in illo eo
gez mõaſtenio. puto etiã ꝙ poterit diſpẽſari ꝙ illa pe⸗

cuma ſimõiaca remaneat moaſterio.lta tñ ꝙ ſi poſſi⸗
bile e eſt ꝙ ülli qͥ fuerũt in vicio nõ habeãt vtilttatem
Tlel etiã qñ nõ põt pe unia ſunõlacerecepta mode
applicari loco vbi vel in cu ↄtumcliã data eſt, puta
qꝛ in remotis ꝑtib eſt vcl cũ videret᷑ incoueniẽs ea,
ibi dan vtcũ eccleſia hret᷑ qſi derelicta pauꝑibo pot
erogari. De fructibo vᷣo bñſieioꝝ ſimõtacc ꝑceptoꝛi.
qͥq iuris dicet᷑ infra. Siᷣs aütreciꝑet pecuniã vrp

mittat aliqueʒ intrare ad pᷣlatũ a qͥ vult obtinercali⸗ W
qͥd ſpũ ale. nõ ↄmittit ſimoniaʒ. Secus ſi recpetyt·

etiã ipᷣe ꝑſuaderetipᷣi plato vt daretulo ſpuale ꝙè an
tur. puta bñſiciũ vel oꝛdinẽ ⁊ hmõi.b eĩ ect ſimõiaci

mũere qð hr loco pᷣcij. in vicio ſimonie. Nũc viden
dũ eſt de qbuſdã ↄtractibo velactibo in qᷣbo aliqañ coõ
mitnt᷑ ſimonia qͥ ↄpᷣhendũt᷑ noĩe emptõis ⁊ venditõ
nis. Et pᷣmo de ꝑmutatiõe: ota ̊ ᷣm Ul.ꝙ pꝑmu
tatio auteſt tm̃ poſſeſſionũ.aut bñfcioꝝ auteccleſia
rũ vel dignitatũ eccleſiaſticaꝝ tm̃.vel mixtum ſimul

cũ tpalib. Et pmo mõ vtiq; fien põt abiq; vicio ſi
monie. puta cu pᷣlatꝰ vni eccleſie cũ alia eccleſia vel

laico ẽt aliquã po ſſeſſionẽad ĩuicẽ ꝑmutãt Et ſi pi
ſeſſio vniꝰ plus valet qᷓ; poſſeſſio alter ꝰ in quà pymu

tat᷑. põt ⁊ dʒ ſupplere reſiduũ in pecunia vel alijs re

bo. ille alter quſq; pueniatad eqlitatẽ er de re ymu.

ct ſi qſtiões· Sed qꝛ iſta eſt ãdaʒ alienatio er, dere.
eccle. nõ alie.nulli.iõ in h̊ ſuaridʒ foꝛma alienatois

de q hẽs infra mij pteti.c. Siaũt eſt ꝑmu atio bñ HM

ficioꝝ cũ tꝑalibo.puta cũ bũficia meqlia in poſſeſſio.
nibo pmutant᷑⁊iõ hñs bñficiũ płᷣ abundãs petitſi
bi adijcicertã ſũmã pecunie velaltenꝰ vtad eqtatꝛ

veniat᷑ ꝑmutatõis pᷣt fieri auctoꝛitate ſuꝑioꝛis:⁊
nõ petat᷑ aliqͥd tpale ab alta ꝑtiũ ex eo ꝙ ſuũ bñficuñn
plus hʒ de iure ſpuali qᷓ; aliud. In his enĩ duobo ca
ſibo ↄmitteret᷑ ſimonia. pmo videlʒ ſi talis pmutatio

fieret ĩter ꝑtes ſic ad ĩuicẽ paciſcẽtes ⁊ ꝑmutãtes ſine

officio ſuꝑioꝛis. ſcᷣo ſietiã ex officio ſupioꝛs fieretta

ls pmutatio ctaliqͥd tpale darct᷑ ab eo minus hʒ

de ure ſpirituali in ſuo bencficio erqui plus ha bʒ in

ſuo et hac rõe:er̃᷑ dere.ꝑmu.c.ad q̃ſtiões. Scd ſi pl?ꝰ

daret᷑ ex co alið bñficiũ in q̃ ftpmutatio bʒ pl de
tpalibi ⁊ pciſe H reſpectu fieret.⁊ nõ ena ptinet reſpe/
ctu ſpũaliũ iuriũ nõ eẽtſimoma.Si aũtſiat pmuta⸗
tio ſimplicit de bñficio ad bñficuũ. vel deeccleſia ad
eccleſiã cũ ſuis iuribo ⁊ poſſeſſionibo tũc ſift h aucto
nitate ⁊ pactõe ptiũ tm̃ eſt ſimonia.ſed ſifat ex officio
ep̃i nõ eſt ſimonia.põt enĩ eps trãſferre ꝑſonas ⁊ face
re ꝑmutationes partes auteʒ de hoc ad inuicem con
ferre non debent. m Ulri. Innocẽ. Dicitꝙ poſſent
dicere epiſcopo tali melius cõpeteret eccleſia mea et

Pꝛimns

mihi ſua ꝛ hmõi. Idẽ hoſtiẽ. Sed guil. dicit ꝙ ptes

q̃ faciũt ꝑmutatioeʒ pñt ſibi inuicẽ intimare volũta
tẽ ſuã abſq; pctõ aliqͥ, Jo.aũt de imotł.ſuꝑ cle.ne.cõ

ceſſiõe.dere.pmuta, dic ꝙ glo.ſuꝑ illõ vᷣbũ cle,. vo⸗

lentibo.arguit ꝙ tactatꝰ de ꝑmutãdo põt inter ꝑtes
bp̃cedere ꝑmutanonẽc. lecob.c.queſitũ dere.pmu.
qꝛ ibi nõ loquit᷑ de tractatu de ꝑmutãdo ſed deipſa

ꝑmutatiõe q nõ debʒ expedireꝑ ꝑtes.ſʒ ex mero offi

cio iudicis. ⁊idẽ notat ibi. Pau. Idẽ enã diẽ glo. di⸗
ctecle. ꝙn reſi gnatõe dicti bñficij põt expmi ꝙpula
ſiat ec ca ꝑmutatõis.⁊ iõ fieni pot ᷣm ꝛvil.qꝛ ius hoc

Rmuttit.vt.S.eo.c.vno lib.vi.Quãuis eni dengoꝛe

reſigᷓ io dẽat eẽ liba ⁊ nlła dʒ eẽ adiectio.i.q.ij.;pio
tñ b pcedit ec eqᷣtateſcpta qᷓ pᷣualʒ nigoex q̃ ſcpta ẽ.
CT.ð iudi.l.placuit Jdẽetiã dic ꝙ q;uis Inno dicat
ꝙ vbi eẽnt pbendevniꝰecclie pochiał ⁊ viſoꝛnus ↄdi
tionis.ſed ſola eſſet diuſitas tpaliũ.tũc poſſi canoni
cus cũ alio canõico eiuſdẽ eccſie ꝑmutare pᷣbendã ſi
ne autoꝛitate ſuꝑioꝛis.⁊ vnũ tꝑale cũ alio tꝑali.Nã
aliud canõia.alið ꝑbẽda eſt. Tutiꝰviðꝛ ꝙ dicit Ho⸗
ſtiẽ.ſ ꝙ nõ fiat talis ꝑmutatio ſine auctoꝛitate ſuꝑio
ris.Cuũ enĩ pᷣbẽda ſit de annexis ſpũalibo.idẽ iudici
um ſicut ⁊ de ſpũalibo.Dicit aũt Jo.de ymoł. añ fa
ctũ ̊ eſſe tenẽdũ vttutius. ⁊ne det᷑ via fraudibo ⁊ ſi
monijs.⁊tñ poſt fictũ foꝛte ꝓcederet opinio. Inno.
ar.no.in ſini deelectiõe.c.nihil eſt.ſuꝑ glo.i. Jo.aũt
de lig. dicit holno neceſſariũ.nedũ honeſtuʒ ꝙ flat
auctoꝛitate ſuꝑioꝛis mouet᷑qꝛ neceſſariũ eſt in ꝑmu
tatiõe collatio noua. er᷑ eo.c.vno li.vi.Et ideo cũ pᷣ/
benge ſint annexe iuribo canõicalibo. ſicut ius cano
nicale nõ põt de vno in aliud t ãſfern ſine autoꝛita⸗
te ſuꝑioꝛis.ſic nec pᷣbenda.ałs ſeꝑaret᷑ ius canõica⸗
lea iure pᷣbende qð fieri nõ põt ꝑ pꝛiuatos.

De ſimonia que cõ/ J. IX.

mittit᷑ ꝑ mediatoꝛẽ Nota ᷣm Hoſti inſuma ꝙſiqs
offerat pecuniã vł pᷣces ꝓ me vel ꝓmittat pecuniaʒ.
ſi erpᷣſſe Zdi:i nõ obeſt mihi ex eo.c.ſicuttuis. Secꝰ

ſi me ſciẽte ⁊ ↄſentiẽte.tũc dicoꝛ interponere volũta
tẽ meã ⁊ iõ qᷓntũcũq; occultũ ſit ſi nonia eſt.⁊ renũ⸗
ciare debeo ſi aĩam ſaluare volo. Si vo h̊fit me pe
nitus i gnoꝛate ⁊ ab inimi:o meo volente ꝓmotionẽ

meã impedire deq̃ ſęat᷑.nõ ↄmittit᷑ſimõia q̊ͥ ad me
nec ex dolo ſuo repoꝛtet qð intẽdu.cx᷑ eo.c.ſicut tuis
Si aũt amicꝰmeꝰ dedit pecuniã ꝓ ꝓmotiõe mea.ſi
mõiace ꝓmoueoꝛ. ſʒ nõ ſũ ſimoiacꝰ .ſ.cũ fit meigno

rante tñ renũciare tencoꝛ.ex eo.de ſimo.⁊.c.de regla
ribo.ↄcoꝛdat cũ eo Inno. Sed guil.dicit ꝙſi me ne
ſciẽte ꝓmiſſa eſt pecunia p mea pmotõe quã poſtea

ſolui.vel enã iã ſolutã reſtitui.lʒ guiter peccauerim.

⁊ licʒ in male factis ratihabitio retrotrahat᷑ ⁊ mãda⸗
to ↄparet᷑ põt tñ epᷣs diſpẽſare.qꝛreuera nõ fuiſimo
niacus in receptõe bñficij ſicut notat Tancre.ex eo.
ſicut nobᷣ. Cõceſſio tał.vt ðꝛ in directoꝛio iutis.cen

ſetimõiaca.⁊ allegat᷑ibiad idẽ Bem̃.⁊ Hoſtiẽ. Ri

R .

char. etiã in iiij.ide videt᷑ ſẽtire.⁊ ſic tenet᷑ renũciare

Dicit eti Inno.ſupꝑ.c.tanta.ex eo.ꝙ ſi s obtinue⸗
rit oꝛd nẽ vel bñficiũ alio dãte pecuniã nõ oꝛdinato

ri. nõ eſt ſunõia etiã ſi ſine pecũia nõ erat obtẽturus
ar.iiq vi S fi. Si aũt ipᷣe oꝛdinat pecunià dediſſet.
eniã ſi ſine pecunia habiturꝰ erat oꝛdinẽ ſimõia ẽ.ar.

i.q.iij.c.vl.⁊.q.viic.i. Idẽ Ul.Qui dat pecuniã ali
cui ex familiaribo pᷣlati.vt det ſibi ingreſſuʒ ad ipᷣm
cũ intẽdat qͥd ſpũ ale vt oꝛdinẽ vel bñficiũ obtinere.
ſimoniã neuter ↄmittit. Sed ſi dat vt faciat vbũ ꝓ
eo ad ꝑſuadendũ vel ↄſuleudũ pᷣlato de collatõe ali

cuiꝰſpãalis ſimoniã vterq; ↄmittit.i.q i.qͥcũq;. De

cuniã aũt quã recipit mediatoꝛſimonie ꝓ ſe retinere

nõ põt ſed dare debet vt diccx᷑ in.ꝭ.ſequ.

De tranſactione que F. x.

aliqn inducit ſimoniã in ſpuũalibj. lota pᷣmo qͥd ſit
Ad qð dicũt doc.ꝙ eſt de re dubia.liteincerta.nec
dũ finita.nõ gratuita pactio.ff. eo.l.i. Litẽ aũt intel

ligas pnitẽ vł futurã. qꝛ etiã añ litẽ fien põt trãſactio

ſota ſcðᷣo ꝙ Inno.et᷑ de trãſac.c.ſtatuimꝰ.ĩ glo.di
cit ſic. Quiſã dicũt ꝙ in ſpũalibo põt interuenire cõ
poſitio.traſactio nũ qᷓ; Nos licitã eẽ dicimꝰtrãſactio
nẽ ⁊ ꝑmutationẽ in ſpũalibo. dũmõ ex vtraq; ꝑtetã
tũ interueniat ſpũale ⁊ nihil tꝑale.vt in.c.ſtatuimꝰ.

7.c.de cetero.⁊ ec ð̊ deci.c.ex młtiplici.⁊ de re. pmu

ta.c.ad qſtões. Idẽ dicinꝰde bñf cijs ſi petant᷑ ure
ptãtis.puta ꝙ vna ecchia petitab alia pᷣbendã quã

diẽ ad ſuã collationẽ ptĩcre. Sʒ ſi aliqᷣs clericꝰpetit
ſibi bñnficiũ ẽ licica traſactio etiã ſi vtriq; det᷑ ſpũale

ex eo.ↄſtitutus. Cõpoſitio aũt interuenire nõ põt et
eo c.ſuꝑ eo:talis.ſ.ꝙille clericꝰqͥ ius nõ habʒ vel nõ
hre credit᷑. pentꝰiurt ſuo renũciet ſinealiq̃ danõe.vł
etiã q; alius ius hñs recipiat᷑ in canõicũ ſine datiõe
aliqᷓ Hec ule.Si g̊ fiattrãſactio in ſpũalibovbi feni
non poteſt. vt in caſu dicto vel vbi feæri poteſt. puta
inter ſpiritualia cum mixtione et interuentionetem

poꝛaliũ enit ſimõöia. Amicabilis aũt ↄpoſitio admit

tit᷑ etiã vbi nõ eſſet licita trãſactio.pſᷣm Hoſti.q ſi fiat
ſine autoꝛitate iudicis ꝑſonalis eſt.⁊ iõ cũ ꝑſonis ex
tinguit᷑. Si aũt autoꝛitateiudicis realis eſt niſi ꝑ iu
dicẽ aliud dictũ ſit.ſic loqui᷑ e eo.ſtatuimꝰ. Quã⸗
uis aũt amicabilis ↄpoſitio facta auctoꝛitate ſuꝑio⸗

ris teneat mero iure. tñ reſtituet᷑ ecclia ſi ex H̊ guiter

ledat᷑ argu.extra de reſti in inte c. i ·

De renunciatione. F. XI.

Nota pꝛimo qq ſit. Dicũt doc.el pꝛij
tanea refutatio. Juris ꝓpꝛij refutatio ðꝛ qꝛ iuni alieno

renũciari nõ põt niſi cũ qͥs eſſet ↄſtitutus ꝓcuratoꝛ
ꝓaltero.⁊ ſuꝑ hoc hr̃et ſpẽale mãdatũ Põt eni qs re
nunciare ſicut ꝑ ſeip̃m. ita ꝑ aliũ noĩe ſuo er de offi.

dele.c cũ olim. Spontancea ðꝛ. qꝛ ſi nõ eſſet ſponta⸗
nea.ſz coacta nõ obeſſet repetere volẽti eẽ eo c.ſuꝑ hᷣ
Scðo nota ꝙ affectꝰrenũ ciatõis eſt.vt qͥ renũctauit
ad iq cui renũciauit regreſſũ nõ hẽat.niſiex nouo iu
re ↄcedat᷑.vel antiquo ſibi reſtituro iure.extra eo.cũ

inter. ⁊ c. ex tranſmiſſa. ⁊.vij.q·i.q;ᷓ ꝑiculoſũ. Nota
terno ꝙ fieri debʒ in manibo eiꝰa ꝗͥ hahet᷑ iſtituno et

ↄfirmatio.ex᷑ eo.admonet. Fallit tñ in epᷣo.qͥ non põt

renũciare epatui.niſi in manibo pape.ex de renũci.

niſi cũ bᷣdeʒ.etiã nõ ↄſecratꝰ dũmõ electus ⁊ ↄfima

tus. extra de trãſla.c. intercoꝛꝑalia. Fieni aũt cõiter
renũciatio debʒ in ſcptis. vij.q.i.ſic vir .ecce. Ilo⸗
ta quarto ꝙ renũciatio officij ⁊ bñficij eccllaſtici de⸗
bet eẽ volũtaria nã inuitus nõ cogit᷑ renũciare.vij.
qi q;uis ⁊ debet fieni pure ⁊ abſolute, extra deoffi·

in
lihn
mer,
dbäg
öei
g.e
ene

e

ütnal

riao
iodi
nircs
ſcn⸗
eti
und.,
im
dmgi
e
znifii
nruͤfti
bihti
lä
Abw
ihort
oatnt
Hoſt lin
Cigns!
geſtniigt
wind Q
vitueiu⸗

aſicgi⸗

AIN
M 8
R.
ℳ N 6
R
rsNℳ.
G,
„„,Ce ſoo
Cr,

–

Capitulũ Quintũ

de le. c. er pte. Nã ſiqs renũciat alicui bñficio vel rei

ſpũali vel reſignat aliqð ſpũale aliqͥ tꝑali datovel ꝓ
miſſo.ſimonia eſt m Boff.et hoſti.vlij.qiij. talia.
Qõ ſi nõ pꝛocedat datiovł pꝛomiſſio.ſed ſit ſola intẽ
tio.vt.ſ.ſolum renũciet bñficio hac intentõe vt detur
ſibi aliqͥd tꝑale.alias nõ renũciaturus. Simõia mẽ
talis eſt que ꝑ ſolã penitẽtiã obolet᷑.extra.e.mãdato.
Sed ex qͥ nulla pactio interuenit.ab eccłia nõ punit᷑

Sed ſi qͥs renũciat bñficio ea intentiõevt det᷑ nepoti
vel alteri:nulla tñ de hoc facta pactiõe vel ↄuentiõe.·

nullũ incurrit ſimoniã. Renũciare aũt bñficio vt det
alteri eſt ſymoniacũ.quia ꝓhibitũ.ſ.ex iure poſitiuo
Sed nõ eſt hoc ꝓhibitũ ſimpłr.ſed ᷣm iſtũ modũ.
cũvidelʒ hocducit᷑ in pactũ.i.q:ij.q;pio. Guil.Ul.
Inno. Goff. Si aũt ᷣs hʒ volũtatẽ deliberatã renũ
ciandi bñficio cũ intẽtiõe ⁊ ꝓpoſito paciſcẽdi vt alteri
det in illo eſt ſimõia mẽtalis. Effectualis autẽeſt ab
eccłia puniẽda cũ ꝓcederet ad actũ ipᷣm paciſcẽdi in
renũciatõe Nota qͥnto ꝙ cũ qͥs hʒ lrãs a ſede apo
ſtolica ſuꝑ pꝛouiſione ſibi fienda de aliq̃ bñficio ſi re

nũciet talibo literis ꝓ aliq̃ tꝑali pecuniavel penſione

facta pactõe:ſimoniacũ eſt m Hoſti.⁊ Inno.Nlam
ex illis literis hʒ ius ad petendũ ſpũale.talis etiã pꝛi
uat literis ⁊ penſiõe ſi ꝑ hoc reciꝑet penſionẽ. Sed ſi
ex officio iudicis vel bonis viris mediantibo pure re/
nũciat.⁊ ex altera ꝑte aliqͥd tꝑale dat᷑ ei nõ eſt ſimo/⸗
niacũ.vt colligit᷑ extra de renũci.c.ſane.Silłr ſi renũ

ciet talibo literis ex eo aſſignat᷑ ſibi ſpũale.i.bñfici

um. non eſt ſimonia eniã ſi ex hoc pacto renũciet.Eſt
enĩ quaſi ꝑmutatio de ſpũali ad ſpũale.ſᷣm Hoſti. et
Inno.qͥ hoc notãt extra de reſcrip.c.ad audientiã in

glo. otsa ſexto ſᷣm Anto. de bu. ſup. c. nõ ſine. de
arbi ꝙ licet valeat cõ poſitio autoꝛitate ſuꝑioꝛis vt ꝓ

bñficio qdðᷣ dimittit᷑ det᷑ aliqͥd tꝑale.extra de pᷣbẽ.ni⸗
ſi. Non tñ val et vt det᷑ aliqͥd autoꝛirate inferioꝛis vel

paris in que ↄpꝛomittit᷑. Et ſicut cõmittit᷑ ſimonia

ꝑ dationẽ pecunie ꝓ beneficio cõſequẽdo. ita in eo et

pꝛo eo cedẽdo.Et ꝙnonvalet renũciatio litis ſuꝑ be

neficiali pecunia ſuſcepta pꝛo renũciatõe. dicit tamẽ

idẽ Anto. ꝙ ſᷣm Inno.vt det᷑ pecunia ſuꝑ renũciatio

*

ne litis.nõ eſt ſemꝑ ſymonia.ſʒ aliqũ. Sed qꝛ hoè te
net ſpẽm ſimonie.iõ hoc repꝛobat᷑. Declaro. Nam ſi
darek pecunia nõ hñti iusvt ce deret liti hoc nõ eẽt ſy
moniacũ.nec iniquũ Itẽ ſi daret᷑ pꝛo bono pacis nõ
ex pacto partiũ.ſed ꝓmiſſiõe arbitroꝝ nõ in reſpectu
ad beneficiũ.de trãſac.ſuꝑ eo.Sʒ ſi daret᷑ ius hñti ꝓ
redimẽda iuſta lite ab hñte ius⁊ in reſpectu ad ſpũa
le.hoc eẽt ſymonia. ota ſeptlĩo ꝓꝙ eps vel aliꝰq ſy

moniace tenet bñficiũ veniẽs ad moꝛtẽ ſivult ſaluari

debet renũciare.ſm Hoſti.mẽtę.⁊ in manibo cõfeſſo⸗

ris ſi nõ pᷣt habere eũ in cuiꝰmanibo oꝛdinarie debe

ret renũciare.⁊ ſub hac cõditiõe renũciabit ſi placue
rit papevel alteri ad quẽ ſpectaret collatio eius Et ſi
conualuerit vadat q;citiꝰad eũ⁊ pareat ei.Et caueat
ne moꝛã pᷣbeat.nec fructꝰſibi appꝛopꝛiet ſed fidełr cu
ſtodiat.vel invtilitatẽ ecclie expẽdat.poteſt tamẽ vite

neceſſania ſtricte reciꝑe di. lxxxvi.c. paſce.

De cautiõevel pꝛo J. XII.

miſſioe in collatõe oꝛdinis beneficioꝝ vel alioꝝ puüa qs iniuſte eſt excoicatus ſuſpenſus vel mieldlens⸗

lium· Nota ꝙoẽs doc.in hoc cõcoꝛdãt ꝙ pꝰoꝛdina⸗
tionẽ factã vel electõem pᷣt exigi⁊ fieri cautio⁊ ꝓmiſſio
ab electovel oꝛdinato ꝑ ſuꝑioꝛẽ ⁊ ꝑ capitulũ ſiue ele⸗
ctoꝛes abſq; vicio ſimonie. niſi ꝓcederet illa ꝓmiſſio
ex pactõe facta añ electõem de hoc. qꝛ tunc induceret
ſimonia.viij.q.iij. Artaldus.Et dicũt.Hoſti.⁊ Al.
ꝙ poſt eiectõem ante cõſecratõem⁊ cõfirmatõem pñt
ſuꝑioꝛes reqͥrere ab electis cautiões debitas ⁊ hone⸗
ſtas.extra de elect.c.ſignificatũ.Et etiã electoꝛes ſᷣm
VFl.⁊ ratio eſt qꝛ poſt electõem nihil ſperat᷑ ab eis Et
non ſolũ capitulũ⁊ pꝛelatus poteſt hoc exqͥrere ſʒ eti
am rex.dũmodo hoc nõ fiat ex pᷣcedenti pactõe. Põt
etiã tam capitulũ qᷓ; ſuꝑioꝛ poſt electõem ex cã inuei
re nouas cautões ⁊ pꝛomiſſiões.dummoõ ſint iuſte et
vtiles ⁊ eas exigere ante cõſecratõem.vel etiã vacante
bñſicio pnt aliqͥd ſtatuere.⁊ electꝰ tenet᷑ ilð ſeruare.

Sed ante electõem vel pmorionẽan poſſit reqͥri cau⸗

tiovel ꝓmiſſio aliq. Ray.⁊ Goff. ⁊ Ul.dicũt ꝙ pñta
ſuꝑioꝛi ſuo ſeu pᷣlato abſq;vicio ſymonie.ſed non ab
electoꝛibo. Sed guil.⁊ Hoſti.dicũt ꝙ nec a pᷣlat nec
ab alijs añ electoem vel ꝓmotionẽ licet reqrere cau⸗
tionẽ abſq; ſymonia. Et iſta eſt tutioꝛ opinio.Itẽ no
ta ᷣm Rich.ꝙ ule qͥ pactũ facit⁊ pꝛomittit patri ad⸗
iuuare filiũ vt ei conferat᷑ beneficiũ.vel ſi ipſeeſt epᷣs
pꝛomittit pri pꝛo dãdo bñficio filio ſuo ipᷣo filio hoc
neſciẽte.ſi poſtea pactũ obliuioni tradẽs dat illi ſilio
beneficiũvel adiuuat eũvt ipſi cõferat᷑.⁊ hoc facit pu
re ⁊ intuitu pietatis.nõ eſt irregularis aut ſimoniacꝰ
quia talis ſᷣm dei iudiciũ reputat᷑ receſſiſſe a pacto re
integra.⁊ hoc niſi ex poſt facto illð qð in pactũ poſi⸗
tũ fuerat ſciẽter recipiat. Nec etiã ille reputat᷑ ſymõia
cus vel tenet᷑ ad reſignatõem bñficij qͥ beneficiũ fuit

coõſecutus ex pꝛomiſſione facta pr̃i.ꝙ.ſ.daret filio ta

le beneficiũ ſi deſiſteret a tali veltali malo.

————

fualiũ. Nota ᷣm Ray.ꝙ ſpũalia ſicutvendi⁊ emi nõ
pñt.ita necredimi:extra de ſimo.c. querelã. nec aliqͥ
dato vel pꝛomiſſo vel retẽto poſſideri Et intelligeſm
Guil.ꝙ talia nõ poſſunt redimi aliquo datovel pꝛo
miſſo.videlʒ ei qui iuſte poſſidet.Nã dando ei qͥ ĩiu
ſte poſſidet ab eo cui debent᷑ iuſte redimi pñnt.hoc eſt
enĩ redimere nõ ſpũalia ſed vexatõem ſuã. Illa enim
ſpũalia iam ſua erant.vñ redimẽs decimas clericus
a laico iniuſte detinẽte.necvolẽte dare niſi pꝛo pecu⸗
nia.ſimoniã nõ cõmittit ſᷣm Moſt.ſed bene laicꝰ qͥ re
cipit pꝛopter hoc pecuniã. Itẽ ſi alicui clericovel etiã
laico nullũ ius hñti in electõe.ſed malicioſe volẽti e’=
impedire qͥs dat aliqͥd ne ĩpediat.dicit Ray.ꝙ ſi nõ⸗
dũ eſt ei ius acqͥſitũ.puta qꝛ nondũ eſt electus.ſymo
nia eſt ſecus ſi iã eſt ei ius acqͥſitũ. extra.e.c.dilectus
fi. Dicit autẽ guil.ꝙ ſi tali nõ hñti aliqð ius in electõ
ne ⁊ volenti ĩpedue ſimplixr ne fieret electio aliq̃.poſſʒ
totũ caplim dare aliqͥd.⁊ hoc eſſet redimere vexatõeʒ
ſuam.ſed nõ poſſet dare ſi ille impediret ne de iſto vl
illo fieret. Itẽ cum qs eſt iuſte excõicatus vel ſuſpen⸗
ſus vel inferdictus ſi dat aliqͥd pꝛo ſua abſolutõe vel
reſtitutõe ſimonia eſt in dãteꝛ in recipiẽte.m Hug.
hoſti.⁊ Ul.ar.i.q:i:c.nullus.extra.e.nemo. Sʒ vxbi

De receptione ſpiri. .xI

ſ( dat aliqd pꝛo ſua abſolutõevel p reſtitutõe ſui of⸗/
ficij. bñficij vel coionis.ſᷣm Hug.xvi:q.vij. decimas

js in glo. ⁊ hoſt. ſimonia eſt ex pte recipientis pecu/

niã.non ex pte dantis.nã dans nullũ ius acqͥrit.ſed

dat vt acaſitũ retineat.qdð licet.ar.i.q.iij.qſitũ guil.
m dicit etiã dantẽ eſſe ſimoniacũ.debet eni recun ere
ad ſuꝑioꝛẽ.· Itẽ ſi ͥs dat pecuniã querẽti facere eum
remoueri ab officioꝛ beneficio qð mniuſte? nõ canoni
ce obtinuit. vel iniuſte detinet ne hoc faciat.ſimonia
eſt in vtroq;. Sed ſi iuſte acqͥſiuit tenet. ⁊ muſte aͤs
vult expellere eũ. Iʒ redimere vexatõem ſuã. Et in dã

te quidẽ nõ eſt ſimonia ſed in recipiẽte ꝓ hoc pecuni

am.ᷣm tho. Itẽ m guil.ſi ecclia meavel pbenda me
remoto alteri fuerit aſſignata.ſi ꝓ pꝛecio eã recupero
vel redimo ſimõia eſt. ſiue iuſte ſiue iniuſtefueri am⸗
motus ⁊ aliꝰinſtitutus.ſed bñ licet ei tueri ius ſuũ.⁊
ꝓbare ſi pᷣt iniuſtã eiectõem vt ſibi reſtituat. ⁊ etiam
añ pꝛiuatoʒ licerʒ. cũ iuſte tenet redimere vexatõʒ ſuã

De locatioe velcon. XIIII

ductione in eccleſijs⁊ bñficijs ⁊ vendit᷑õibo fructuũ
ota pꝛimo ꝙ nec epi nec archidiaconi nec alij pᷣlati

pñt dimitterevices ſuas ſub qnuo cẽſu. extra ne p̃ᷣla.

vi.ſu.cii.ijiq.iij. Cũ enĩ tale ius ſit ſpũale nõ eſt du
biũ ꝙ pꝛo eo aliqd darevcl recipe ſymonia c. Sed ꝙ
eps cõmittat alicui pureꝛ ſimplrvices ſuas.⁊ tali vi
cario ↄſtituat ſalanũ nõ eſt petm̃.ſed potiꝰ ad hoc te
nek. xij . q. ij. canitatẽ. Et dicit Hoſti.ſicut pꝛo ↄmiſſi/⸗
one iuriſditionis nõ licet reciꝑe certã pecunie quãti⸗
tatẽ ita multo minus licet reciꝑe quotã.i.ꝑtem ꝓue⸗

tus. Mota ſcðo ſᷣm Hoſti. ꝙ pᷣlatus vel rectoꝛ eccle

ſie pᷣſbiteris illis quos ipᷣe cõducuvel locat fructꝰec/
cleſie ↄmittere pᷣt etiã cura aĩaꝝ.dũ modo gratis⁊ ſi⸗
ne pactione aliqᷓ. interueniẽte autoꝛitate epᷣi extra de
offi. vica. ad hoc. Sine autoꝛitate epi imminẽte ꝓfe⸗
ctione neceſſario poſſet cõmittiad modicũ tꝑs.vnuʒ
vigdelʒvł paucos dies ſed nõ diu.x.q.i.ꝑ totuũ. qꝛ nec
pegrinanpt ſine licẽtia epi.de cõſe.diſt.v.c.nõ opoꝛ⸗
tet. Qð ſi pꝛo pecunia cõmitteret vel locaret ſymõia
eſt. Mota tertio ꝙ cũ pꝛelatꝰ vendit oẽs obuẽtiões
eccleſie.ↄmodũ iuriſditionis trãſit cũ alijs niſi fuerit
exempta iuriſditio.ꝑ ſetñ iuriſditio vendi nõ pt.nec
dz. hoc ym hoſt. NMota qrto ꝙſm glo.ſuꝑ.cime. pᷣ⸗
la.vi.ſu.pᷣlatus iuriſditionẽ no ſolũ ſpũalem. immo
2 tꝑalem tm̃ vendens.ſimoniã cõmitti Qð dictum
glo. vt dicit Anto. de bu. intelligendũ eſt de iuriſdi⸗
tione tpali quã qͥs hʒ ab eccleſia q iudicat᷑ ͥd ſpũa⸗
le.vñ reſpectu eiꝰa qͥ ipſa iuriſditio hʒ depẽdẽtiã põt
Iudicariſpũalis vel annexa ſpũali.vñ nõ miꝝ ſi ipᷣaʒ

vendẽs ↄmittit ſimonia. Qð ãt dicũt Inno.⁊ hoſti.
ſupꝑc.ie.t. ꝙ vendẽs iuriſditionẽ tpalem nõ ↄmittit

ſimoniã licʒ alias grauiter peccet intelligit᷑ de iuriſdi
tione tꝑali quã quis hʒ a ptãte tẽpali.q nec reſpectu
ſue eẽntie:nec acceſſoꝛie nec depẽdẽtie pᷣt iudicari ſpi
ritualis⁊ ideo ibi nõ cõmittit᷑ ſimonia. vnde pᷣlatus
ſi haberet tpalem iuriſditiõem in feudũ a pꝛĩcipe ſeu
dño tꝑali.ſivenderet nõ ↄmitteret ſimonia.qᷓ;q; gra⸗
uiter peccaret. Nota quinto ꝙ cũ loco tibi eccliaʒ
meaã ⁊ cũ ſis pᷣbiterlocas operas tuas vt ibi officies
nõ habiturꝰ ibi alias aliqua iuniſditiõem nõ ↄmittis

ſimoniã. ar.xij.q.ij.c.caritatẽ.Et ſᷣm 1 ll. hic nõ hʒ
locũ pꝛopꝛie locatio ⁊ ↄductio.ſed pᷣſbiter debet gra
tis facere officium.⁊ ille gratis expenſas. Poꝛro 'm
Goff. ſi locatio fiatvltra tꝑs vite locãtis.nõ valetvl⸗

tra.qꝛ clericus in bñſicio comꝑat᷑ vſufructuario. qui

ſcʒ nõ eſt niſi ad vuã.xviiq.viillõð. Nota ſexto ſᷣm
nno.g cũ locatio fit vltra tꝑs vite locãtis.ſiquidẽ
itfacta noĩe eccleſie⁊ vtiliter ſucceſſoꝛ tenet᷑ ad illam
extra de ſolu.c.i.⁊.xij.q.ij.hec hmõi.Si aũt locatio
eſt ſacta nomĩe ipſiꝰ cuiꝰeſt ecclłia.⁊ nõ intẽdebat ec⸗

ſiã obligare nõ tenet᷑ ſucceſſoꝛ ſed ſi ↄductoꝛ ſiue em

ptoꝛ iam aliquid ſoluit tũc ſᷣm Hoſti:tenet᷑ ſucceſſoꝛ
habere ratũ inq;tũ pecunia verſa eẽt invtilitatẽ eccle
ſie. Nota ſeptimo ꝙ licet rectoꝛ eccleſie poſſit eam
qñq; locare vltra tꝑs vite.nunq;ᷓ tñ põtcanonicꝰ vl⸗
travitã ſuã locare pꝛebendã ſuũã. Nota octauo ꝙ
clericus licite pᷣt vendere fructus beneficij ſui ad mo
dicũ tꝑs extra.ne.pᷣla.vi.ſu.c.fi.Ad totũ autẽtꝑs qͥ
venditoꝛ tenet bñſiciũ vẽdere.qᷓ;uis nõ ſit honeſtũ.ñ
tñ eſt ꝓhibitũ.ita tñ ꝙ nil ſpũale interuẽiat in tallvẽ⸗
ditione.extra de re.pmu.ad queſtiões.pᷣt tũ gratꝭ cu
rã aĩarũ ↄmittere ei cuivendit fructꝰ* Mota nono
ꝙ ſi clericus vel religioſus vendat panẽ oblatũ in al⸗
tani a pplovel cerã et alia ſibi data elemoſinalr⁊ꝛ fru⸗
ctus decimarũ nõ ↄmittit ſimoniã.qꝛ ſpũalia ñ ſunt
nec in aliquo peccat 'm Archi.in Roſ.dũmõ de his
vel de alijs vltra ſuã neceſſitatẽ ſubueniat pauꝑibꝰ.
vt tenet᷑xvi.q.i.qm̃.Et caute faciat ad ſcandalũ po⸗
puli remouendũ.xi.q.iijinterba.Panẽ autẽ bene⸗
dictũ vẽdere ſimoniacũ eſt ᷣm Ul.⁊ multomagꝭ ius
pcipiendi decimas.quia ſpũale eſt.i.qi.

BDicto de cotrachibus. 5. xV

cõpꝛehenſis ſub noĩe emptõis ⁊ venditiõis in quib
ſepe cõmittit᷑ ſinonia.nũc declarandũ eſt qꝗᷣ ſint illa
q̃ dicunt᷑ ſpũalia.⁊ q̃ dicũtur annexa ſpũalibo.in qꝝ

emptõevelvenditõe conſiſtit ipa ſunonia Sciẽdũ

igit᷑ ꝙ ſpũaliũ quedã dicũtur ſpũalia ꝑ cõpatõeʒ ad
ſpm̃ſanctũ.⁊ quedã olia ꝑ cõꝑatiõeʒ ad ſom hũanũ
pm Duran.in:iiij.⁊ Richar.Et ſpũaliũ in cõꝑatione
adq ſpm̃ſctm̃ aliq ſunt ſpũalia ꝑ eſſentiã vt grã ⁊ vᷣtu
tes infuſe.alia ꝑ cãmvt ſacramẽta:.alia ꝑ effectũ vt of
ficia eccłiaſtica?⁊ hmõi.Et ſpũalia ꝑ eſſentiã nec emi
necvendi pñt.nec de iure nec de facto qᷓ;tũ.ſ.ad effi

caciã trãſferendi? acquirẽdi ea.qꝛ nõ eſt hoĩs ea traſa

ferrevel dare ſed dei.videt᷑tñ ꝙ de facto poſſint vẽdi
⁊ emi q;tum ad ſimoniã Zhenda.vt ðt pe.de pal.in

iiij. qꝛ ſymõ magus voluit ſimoniace emere grãm ilꝰ

lã apłoꝝ q erat caracter epᷣalis ⁊ grã miraculoꝝ.ſcʒ ꝙ
ſpũſſctũs viſibiłr deſdebat. Silr ſcĩa⁊ virtutes ac
quiſite que dicũtur ſpũalia ꝑ eſſentiã ꝑ reſpectũ ad
ſpm̃ humanũ nec emi necvendi pñt.

5

Duegã alia ſunt ſpi .. XVI

. —

ntualia p cam. ſcut ſunt ſacia q ſunt cauſa gratie. S5

uis ſᷣm pe.de pałin qͥlibet ſacr̃o noue legis ſitvinꝰ
p efficaciã ſpũalis ad cauſandũ caracterẽ vel oꝛnatũ
eſt tñ coꝛꝑal ꝑ eſſentiã.qꝛ ſic eſt ſubiectiue in coꝛpoꝛe
qnõ eſt nata eſſe in ſpũ.Et iſta qͥdẽ ſpũalia de facto
vẽdi pñtꝛ emi nunq; aũt de iureꝛ licite ſed cumvicio

ſine
dit
ſoe

mon
hoct
n
nect
latü
g
dni
nupt
lübe
t
ngi
ſe⸗
t
aptt
ſlam
haprĩ
ſeea
& Pun
Nte
ninet
hi
ortan
Rder
Rhn
hllomi

teã d

ſenone
leſis
dteo
*
unbun
Nüf
Mrer
Wi
Ga
ſcut
iig⸗
ſone⸗
pue
gende
ſoſten

—

—

—. —

bn

q b
n s
inir
Nidi
iger
isnui
one
rin
iNei
eni
Ac
zani
ſurrit
xun
Tin
Ei
s c

. 63 1
Hſie

Capitulũ Quinti

ſimonie.in mr̃imonio autẽ qð eſt vnũ de ſacis licite
dat᷑ ⁊ accipit᷑ pecunia noĩe dotis abſq;vicio ſimonie.
nõ ex eo quidẽ ꝙ ex tali ſacro non ↄferat᷑ gravt notat
glo. i.q.i.qͥcqͥd.hoc eĩ falſum eſt.ſed ꝓpterea qꝛ mr̃i⸗

moniũ nõ ſolũ eſt ſacrm.ſed etiã nature officiũ.⁊ ſᷣm

hoc dat᷑ pecunia pꝛo mrimonio ad ſubleuãdũ onera

erꝰ⁊ nõ inq;tũ eſt ecclie ſacrm.ſm tho ij.ij. vñ⁊ p be
nedictõe nuptiaꝝ ꝓhibet᷑ aliqd exigere licet ſpõte ob
latũ recipi poſſit:extra.e.c.cũ in eccłia.Dicit tñ guil.

ꝙſi ſacerdos aliqͥ puta ad quẽ ſpectet bñdictio nu⸗

ptiaꝝ nõ vult dare licentiã alten ſacerdoti ꝙ, bñdicat
nuptias niſi ꝓ pecunia.ſiqͥdẽ nõ intẽdat vedere licen
tiã benedictõis.ſed puidere ſibi de poꝛtõe oblatõnũ
eũ ↄtingẽte nõ eſt ſimonia.ſi tñ ex certa ſcia maioꝛeʒ

exigat ſummã qᷓ; pᷣſumat᷑ debere valere poꝛtio ipʒʒ cõ

tingẽs.merito pᷣſumi pᷣt ꝙ ipᷣam licẽtiã vedere voluit.
Pꝛo baptiſmo at ꝙ no ſit dãdavel exigẽda pecũia
expᷣſſe hẽs.i.q.iibaptiʒãdis. Vñ ſi ſacerdos nõ vellet
baptiʒare niſi pꝛo pecunia.in nullo caſu eſt ei danda
HNam ſi baptiʒandꝰeſt adultus ſufficiet ei ad ſaluteʒ

baptiſmꝰflaĩs.ſi tũc moꝛiat᷑. Si ẽ ꝑuulus in tali ca⸗

ſu ipſe offerẽs. vel quicũq; aliꝰpᷣt ipʒ baptiʒare. ⁊ dʒ

ſi eẽt puer in ꝑiculo moꝛtis. Sʒ etſivel neſciret vel nõ
poſſet aliꝰbaptiʒare niſi talis ſacerdos.debʒ potiꝰdi
mittere pueꝝ ſine baptiſmo moꝛi qᷓ; pecuniã dare ſa
cerdoti ꝓ hmõi Nõ eĩ faciẽda ſunt malavtveniãt bo
na.vt ait apłs ad Ro.iij. Ita tenẽt Tho.ij.ij.⁊ĩ.iiiji
Pet. detarã. ⁊ Pe. de palu.⁊ glo.i.q.i.baptiʒãdis. et
Richar.i.iiij.qͥ tñ addit.Aliqͥ dicũt ꝙ in tali caſu ni
hilominꝰ poſſet dari pecunia.ita tñ ꝙ dãs nõ intẽde
ret eã dare ꝓ ſacr̃o.ſed ꝓvitãda dãnatiõe pueri.⁊ ad
remouendã inſaniã ſacerdotis. Secꝰaũt eſt de alijs
ſacris q ſine ꝑiculo dãnatiõis ex cã differri pñt. Hec
Richar.q̃ opinio fuit guil.Poſſet etiã emi a tali ſacer
dote aqᷓ qua eẽt puer baptiʒãdus ſi aq̃ ipſa erat puꝝ
elementũ.ſecus aũt ſi eẽt iã cõſecrata.vt eſt aq fonti⸗
um baptiſmaliũ.tũc eĩ ſimonia eẽt ᷣm Ul.⁊.i.qi.c.

dictũ. Eodẽ mõ nec ꝓ ↄfirmatiõe.nec ꝓ criſmate.nec

p extrema vnctiõe licet exigere.ſed ſpõte oblata licite
recipiũt᷑. Dicit eĩ Gꝛeg. ꝙ eiꝰ oblatio nullã culpe ma
culã ingerit q̃ nõ ex ambietis ꝓceſſerit petitiõe.i.q.ij.
ſicut epᷣm. Et ſiin his vel qbuſcũq; alijs ſpũalibus
aliq coſuetudine exigant᷑ qſi pᷣciũ rei ſpũalis cũ intẽ
tione emẽdivel vendedi manifeſta eſt ſimonia pꝛeci⸗

pue ſi ab inuito exigant᷑. Sʒ ſi accipiant᷑ q̃ſi qdaʒ ſti

pendia ꝑ ↄſuetudinẽ appꝛobata nõ eſt ſimonia.ſitñũ
nõ ſit eiꝰintẽtio emẽdivel vẽdendi.ſed intẽtio referat᷑
ad ſolã ↄſuetudĩs obſeruantiã⁊ pᷣcipue qñ qͥs volun
tarie ſoluit. In his tñ ſollicite eſt cauendũ ab eo qð

hʒ ſpẽm ſimõnievt cupiditatis. Hectho.ij.ij.⁊ ex de
vi.⁊ hone.cleri.c.ab oi. Itẽ ꝓ eucariſtie collatiõe ñ
licet exigerevel ex pacto ſeu q̃ſi pᷣciũ aliqͥd dore.i.q.i.
c. dictũ. Pꝛo celebꝛatoe aũt miſſe tanq;ᷓ pᷣciũ nun
qᷓ; licitũ eſt acciꝑevł dare.Sed ſᷣm Rap.ſi ſacerdos
teneat᷑ celebꝛare puta qꝛ hñs eccłiam vel bñficiũ offi⸗
ciare tenet᷑.tũc exigere eſt ſimonia.i.q.iij.c. vendẽtes
Si vero nõ tenet᷑⁊ deficit etſumptꝰpõt acciꝑe.i.q.i.
iudices.Nã⁊ oꝑas ſuas locare põt ſiue ad diem ſiue
ad annũ.extra ne pᷣla.vi ſu.c.fi.Qð ſi ſumptꝰ habʒ ⁊
ad hoc nõ tenet᷑aut dʒ facere gratis aut ceſſare alias

videt᷑ facere ex auaricia.⁊ licet foꝛte qñ nõ teneret᷑ ad
ſſta nõ eſſet ſimonia eo ꝙ nõ debet ſuis ſtipẽdijs mi⸗/
litare.xij.q.ij.caritatẽ.tñ turpe lucꝝ eſt qñ fit ex aua
ricia.vel ſaltẽ hʒ ſpẽʒ mali.Et in q̃libet pᷣdictoꝝ ĩtelli
gas ꝙ ipſe gratis dzʒ catarevel dicere miſſam.licʒ ali
q̃d ꝓ ſumptibo recipiat.⁊ idẽ intelligas de alijs offi⸗
cijs diuinis qð dictũ eſt de miſſa.ↄcoꝛ.tho.ij.ij. Ri
char. in.iiij. dicit ꝙ pꝛo anniuerſario celebꝛãdo nõ li⸗
cet facere pactũ de pecunia dãda.ſi tñ ex deuotõe da
tur eccłie.eccłia tenet᷑ ꝓ illis celebꝛareꝓp quibo datur
ſim ꝙ pꝛo recepto beneficio magis obligatã ſe videt.
hec ille.Et ſeculares qͥ dãt vel dimittũt certã quanti
tatẽ pecunie ꝓ miſſis ſeu anniũſarijs flendis inniten
tes moꝛi patrie q;uis in hmõi ex ſimplicitatetalit᷑ lo⸗
quentiũ acſi vellet emerevidet᷑ ꝙ pie ſit interpᷣtandũ
factũ eoꝝ.ſ.ꝙ dent ꝑ modũ elemoſine.ſunt tñ admo
nendi de boc⁊ ne denttanq; pᷣciũ miſſe. Itẽ nec ꝓ
penitẽtia ſeu ↄfeſſione debet aliqᷣd exigi.i.q/i.qᷣcqᷣd.
Et ſacerdotes qͥ audiunt ↄfeſſiones pꝛincipalłr inten
dẽtes lucrũ pecunie etiãſi nõ petant ſimoniã cõmit/
tunt mentalẽ. Si aũt exigũt ałs non audituri coõmit
tunt ſimoniã etiã ab eccleſia puniendã.i.q.ij.qᷓ;pio
Sacerdos etiã qui nõ vult dare licentiã ſuo parro⸗
chiano alteri cõfitendi niſi ꝓ pecunia ſimoniã cõmit
tit. ᷣm Ray. In abſolunone aũt ab excõicatione vel
ſuſpenſione aut interdicto ſi exigat᷑ pecunia qᷓſi pena
culpe pᷣcedentis pꝛoqᷓ fuit excõicatus ſuſpẽſus vel in
terdictus.factuʒ quidẽ nõ eſt ſimoniacũ niſi ſub illa

ſpecie intentio ſit coꝛrupta. Sed ſi exigat᷑ tanq; pie?-

cium abſolutõis ſimoniacũ eſt ſᷣm tho.ſcðᷣa ſcdᷣe.et
Pe. ⁊ Hoſti. Itẽ pꝛo ſacro oꝛdinis pꝑmaxime ꝓhi⸗

betur exigi pecunia⁊ exacta ꝑſolui.i.q:i.ci cũ oꝛdina

ret᷑ extra de ſimo.c.in oꝛdinãdo.Suꝑ quo.c.ðt An
tho.ð bu.Nota tres ꝑſonas que in oꝛdinatõe requi
runt᷑ ſ.epᷣs.miniſter.⁊ notarius. Nota etiã ꝙ ſicut pᷣn
cipalis oꝛdinatio debet eẽ gratuita.ita⁊ om̃eaccidẽs
ad oꝛdinatõem debet eſſe gratuitũ.Et epᷣo claruʒ eſt
ꝙ ſi recipiat aliquid pꝛo oꝛdinatõe ꝑ pactõem cõuen

iionẽ vel exactõem ſimonia eſt.i.q:ij.q;pio.⁊.c. ſicut

epᷣm. Quinimo ſidet᷑ pecunia epᷣo ne oꝛdinet ꝑ ſimo
niã.ſimonia eſt ex ꝑte ipſiꝰ epᷣi ſed nõ ex ꝑte dãtꝭ ſᷣm
Tancre.⁊ Bar. bꝛix.i.qi.nullus iniſter aũt in oꝛ
dinatione de quo loqͥtur decretalis illa.in oꝛdinãdo
vel eſt archidiaconꝰqui hʒ examinare ꝓmouẽdos.vł
eſt ille qͥ vocat ꝓmouẽdos ſᷣm doc. velille qᷣ rñdet in
ſcrutinio oꝛdinãdi ſᷣm foꝛmã.c.ij.de ſcrutinio.vel eſt
ille miniſter qͥ legit euangeliũ.ſ.cuʒ fit oꝛdinatio ſᷣm
Bof. ⁊ quilibʒ hoꝝ ſi pecuniã reciꝑet ꝓ illo mĩſterio
ſimoniã cõmitteret Sed de notario qͥ.ſ.ſcribit ꝓmo
uendos⁊ poſtmodũ facit lrãs oꝛdinis collati an lice⸗
at ei exigerevel reciꝑe pecuniã ꝓ tali actu. Circa hoc
varie ſunt opiniones.Quidã dicũtꝙ nõ licet quan
do habet notariꝰ ſalariuʒ de publico. Lau. dicit ꝙ ſi
etiã nihil recipiatde publico nil tñ debet recitpe ꝓ ta
li ſcriptura qꝛ ſimonia eſt vel ex pacto nil dʒ recipere
Sʒ ſi nõ hac intentõe accedit.iiad illð faciendũ cre⸗
dit glo.ꝙ laicꝰpoſſitacciꝑe.i.q.ij.ſicut epʒ.Inno. öt
ꝙ notani pt aliqͥd accipe pꝛo ſuo ſalario dũ tñ iuſtũ
ſit qð ꝑcipuvel aliqd plus pꝛopt facti magnitudinẽ
vel cũ ñ valeret ĩſtrm ſi ali notaniꝰfaceret/tũc notar⸗

Citulus Pꝛimus

—————— —, ——— --

—

pps tale officiũ nõ poſſet acciꝑe ſʒ extraneus bñ poſ bpecuniã illã. Woto tentio ꝙ ꝑ bßdicatõe nõ licet re⸗
ſet ꝑcipereꝛ nõ peccaret. Quilibet tñ hñs hoc ex of/ciꝑe pecunia ſzlicz pdicãtivictũ reciꝑe ſᷣm tho.⁊ pe.
ficio ſpõte oblata bene poteſt ꝑciꝑe. Recitatꝭ his obi de palu.vñ illi q pᷣdicãt pꝛincipalr hac intentõevt re
nionibo idẽ Antho. de bu. in fine ſic determiat. Tu
dic clarꝰqꝛ qñ aliqͥd ſpõte offert᷑ nõ ↄcurrẽte aliq pa
cto ↄſtitutovel ↄſuetudine tũc licitũ eſt illð reciꝑe. vt
in c. dilectꝰ. ij. eo. ti. Qñ vero aliqͥd accipitvigoꝛe pa⸗

mentalẽ ↄmittũt.i.q.iij.nõ ſolũ. Sʒ ſi ſuꝑ hoc paci
ſcunt᷑ ſimonia eſt qᷓ etiã ꝑ eccłiam puniri pᷣt. Dicit eti
am tho. in quolibex. ꝙ cũ aliq p̃ᷣtendetes religionẽ ſi
cti ↄſtitutõis vel ↄſuetudis.⁊ tũc ſi recipiẽs eſt ſalari ue ſctitatẽ petũt a ſacerdotibo ꝙ ꝓcurẽt eis pecuniaʒ
atus de publico. 1n tali caſu nõ liciterecipit. vt in c in pꝛochia ſua ita ꝙ ſacerdos habeat inde certa gteʒ
de magiſtris. Si at nõ eſt ſalariat? de publico tũc di ſiin hoc internẽtat pactũ ſimoniã cõmittit ipſe ſacer
ſtingue.qꝛ aut officiũ eſt de ſubſtãtia oꝛdinatiõis:. et dos.qꝛ ꝑſuaſio ſacerdotis ſpũalis eſt ⁊ credit᷑ ei eo ꝓ
ſic no licet recipe. aut nõ eſt de ſuba⁊ tũc ſi ſalariũ ſo- ſacerdos eſt⁊ ſacrilegiũ eſt reſpectu illoꝝ religioſoꝛuʒ
lurũ ↄuenit ſcrbẽti cõſiderato laboꝛeꝛ negocij qᷓia⸗ qꝛ defraudatio eſt elemoſinarũ reſpectu illoꝝ q dant
te licita eſt receptio. Roõ eſt qꝛ nõ dʒ cogi ſuis ſtiben⸗ ⁊ vterq;.ſeſacerdos⁊ religioſi illi tenent de ſymonia:
dijs militare. vt in c.de offi. de pſcrip. Si aũt ſalarr ; Nota q̃rto ꝙ vſu ſpualis ptãtis ſiue pᷣlature nõ
um qð ſoluit᷑ non cõuenit cõſiderato laboꝛe ⁊ qlitate licet aliq accipe. cum en ille cui ↄmittit᷑ ĩpũal pote
negocij. ⁊ tũc eſt licita receptio ĩmo recipiẽs cõmittit ſtas ex officio obliget ad vſum ptatis ſibi ↄmiſſe in
ſimoniã vt hic ſm doc. tñ ꝓ notarijs facit ſtilus cuꝓ ſpũaliũ diſpenſatõe⁊ etiã pꝛo ſua ſuſtentatiõe ſtatu⸗
rie romane m quã taxata ſunt oĩa bñficis ᷣm qᷓlira ta ſtipẽdia habeat ex redditibo eccliaſticis.ſi aliquid
tem ipſoꝝ. Hec ille.Iteſᷣm Ray.qͥ nõ hñs titulũ roę acciꝑet pꝛo vſu huiꝰ poteſtatis nõ intelligeret᷑ locare
gat pſbiteꝝvt p̃ſentet eũ ad oꝛdines ad titulũ ecckie opas ſuas quas ex debito ſuſcepti officij dʒ impede
ſue pmittes ei ꝙ nunq; in ecclia ſua aliqͥd petet ſino re ſed intelligeret vendere ipᷣm ſpũalis gratie vſum.
niã ↄmittit. eo.t. c. p tuas. Iténec ꝓ ſacralibo licitum ⁊ ſic eſſet ſymonia.Tho.ſcða ſcðᷣe.vbi ſupꝛa.vñ nõ
eſt aliqd recipevt pꝛo benedictõe abbatũ ⁊ abbatiſ- licet aliqq occiꝑe pꝛo quacũq; diſpẽſatõe. nec etiam
ſaꝝ vel velatõe virginũ vel ꝓ aqᷓ bñdicta.⁊ bmõi.ſm ꝑ hoc ꝙ ↄmittitvices ſuas.nec ꝓ coꝛtectõe focienda
Pe.de palu. Utx at ſacerdos poſſit vendere officũuũ necꝓ ceſſando a coꝛrectõe.nec pꝛo minꝰpuniedo pec
poꝛtadi aquã benedictã ꝑ parrochiã Dicit guu. ꝙſi catu hec pꝛo cnime celãdo iudice eccliaſtico.nec ꝓ eo
talis ſacerdos hʒ de cõſuetudine vt poſſit tale off ci⸗ purgãdo.nec ꝓviſitãdo.qᷓ;uis ꝓcuratõen liceat reci
um retinereꝛ ꝑ ſevel ꝑ aliũ exercereꝛ pꝛouẽtus reciꝑe eviſitãti⁊ dedicãti.necvt min/digne penitentẽ recõ
nõ eſt ſimõia ſi illð quidẽ mittat ad firmã.ałs ſimo⸗ cllietvel vt digne penitentẽ repellat. In oſbo his com
mittit᷑ ſimonia ex ꝑte dãtis ⁊ recipientis ſi fiat ex aliqͥ
tꝑali.ſ.pecunia.pᷣcibo velobſequijs ſᷣm tho.⁊ Pe.de

nia eſtvel ſaltẽ turpe lucrũ.

Dicutur queda m §. XV II. palu. extra.eo.c, nemo TMota qnto ꝙ dare vel ac

alia ſpũalia tertio mõ.ſ. qſi effectiue m Kicar.ĩ i. cipꝑe aliqd ſuꝑioꝛivt ſemet iuſticis in ca ſpũali ⁊ iu⸗
ex eovidelicet qꝛ pꝛocedũt ex ſpũali gratia? ad eã diꝰ riſditõe eccleſisſtica ̃m Pe.de palu.⁊ Rav.ſimoniaẽ
ſponũt.vt ꝓphetare.pᷣdicare.ingreſſus religionis et
hmõi.vel qꝛ ſunt de actibo vel negocijs ſpũalibus vt
Docere.iudicare.teſtiſicari ⁊ hmõi.Et hoꝝ q̃dã dicũ

Vl.ſi agat᷑ſuꝑ tpalibo.⁊ ꝑſona iudicãs ſit ecchiaſtica
q̃ rõe eccliaſtice iuriſditõis tenetad tale ius redden

tur ſpũalia ꝑ cõpatõem ad ſpm̃ſctm̃ vt pꝛĩa. queda,z dũ.Sʒ ſi iudex ſit laicus⁊ ſuꝑ tꝑali iudicet nõ eſt ſy

P cõꝑatõem ad ſom humanũ. Mota igit᷑ pꝛlo ꝙ p· monia.licʒ als grauiter peccet. Silr teſtiſicari in cau

actu ꝓphetandi nõ licet accipe pecuniã qſi pᷣciũ ẽUn

accipiebãt aliqñ ad ſuſtentatõem ipſoꝝ recipiebant ſit niſiteſtimoniũ iudicij.ñ apparet quõ ꝓ ſigillo ſuo
vt dicit Miero.i.q:i.iudices.vbidicit ꝙ qrẽtes pecu iudex poſſit aliqͥd petere niſi foꝛte expeſas cere ⁊ ſigi⸗

niã qui ꝓphetas ſe fingũt ex hoc diuĩatoꝛes ſe eẽ oñn/ latoꝛis ⁊ clericoꝝ ad hoc deputatoꝝ. Duran. inſtij.

duntid eſt ſoꝛtiegos. Scðo nota ꝙ pauꝑibo nõ Szʒ nõ ſolũ hoc eſt illicitũ ſed etiã ſimoniacũ in cau

eſt dãda elemoſina pꝛo oꝛõe ab eis fiẽda tãq; ex hoc ſa ſpũali⁊ iunſditiõe eccliaſtica.ſed pᷣſtare conciliũ vt

qͥs intẽdat emere oꝛõem eoꝝ.ſed ꝑ gratuitũ bñ ficiuz iuniſꝑitus.vel patrociniũvt ꝓcuratoꝛvel aduocatꝰñ

dz intẽdere ꝓuocare aĩos paupeꝝ ad hoc ꝙ gratis et ſoluũ in cã tꝑali ſed etiã ſpũali ꝓ pecunia nõ eſt ſino
niacũ nec petm̃ ſᷣm Pe.de palu.?⁊ Durã.Et rõ eſt qꝛ

det ex pacto pecunia pꝛo pſalterio dicẽdo eſt expꝛeſſe cũ nõ teneat᷑ tales oꝑas exofficio exhibere non cogi

ex cariiate ad oꝛãdũ pꝛocedãt ſᷣm tho.ij.ij. Sed etſi

ſimonia ſᷣm Pe.de palu.nõ aũt ſi daret᷑ pvigilando de ſuo facere bñficiũ.x.q.ij. pᷣcanie MNota ſexto ꝙ p
ſuꝑ deſuncto.ſ.rõe laboꝛis vigilie.eſto ꝙ ad vigilias vdie
ſequeret᷑ dicere pſalteriũ vł alias oꝛoes m Hoſt. Sʒ vengens veritatẽ vel ſe ciam ſed q̃ſi oꝑas ſuas locãs.
cũ oꝛdinatio eſt in ecclia ꝙ qͥ vadit ad talẽ hoꝛã tanꝰ qñ videlicet ad hoc nõ tenet᷑ ex officio ſuo.nam ſi ad

tũ hʒ.⁊ aliq vadit ad illa hoꝛã pꝛincipałr cã lurran hoc teneret᷑ ex officio intelligeret᷑ ißam vendereyerita
di ilið grauiter peccatꝛ ſimoniã quidẽ mẽtalẽ cõmit tem vnde grauiter peccaret.ſicut patet in illis qͥ inſti

tit ſed nõ eã q ab eccłia punit᷑cũ nulla pactio interte tuũtur in aliquibo eccleſijs ad docẽdũ clencos eccle⸗
dat extra eo/ c. tus ſm Archi:nec tñ reſtituere opoꝛtʒ ſieet alios pauꝑes pꝛo q̃ ab ecclia bñficiũ recipiunt

cipiant pecuniãvellaude ſeu fauoꝛẽ pplarẽ ſimoniã

quia ſunt acceſſoꝛia ſpũalibo.Et idẽ eſt dicendũ ᷣm

ſa ſpuali ſicut eſt matnimoniał. de decimis? hmõip

2 pꝛopheteveteris teſtamẽtiveri rariſſime etiã ſponte pecunia ſimonia cẽ. In alijs antẽcauß ⁊ ſi nõ ſimõia
oblata recipiebãt ne vendere viderent᷑ pꝛophetiã⁊ ſi tmñ iniuſtũ eſt. Etex hoc ſequit᷑ qcũ ſigillũ iudicis nõ

doctrina pᷣt reciꝑe pecuniã a ſcolaribo doctoꝛ nõ qſi

egerey⸗
ſbrnaf
herdis
hoii
haſtenn
ſofego
dahotoe
liner

miig

leer,
N. )e⸗
heytſe
ſmonis
doe Nel
Decte
igoniſß
Mani;
ni q;
epeeſuen
Alacd
elgoſen
braden
eſpnorinn
lurend
ſhücl par
Nonſen
ieſten
sdi
Awelen
aigand
ietc
wi
fnnto
nine
ntnthe.
ane i

hüliti?

1. moniu
mcüfn
is dang
ltſocki
nanind
inirbnidg

Capitulũ Quintuü

a quibo nõ licet eis aliqͥd accipe Tho.ij.ij.vbi ſupꝛa
Sʒ Hoſti.di.ꝙ ſi magiſtro eſt annexũ ſufficiẽs bñ⸗
ficiũ vel ſalariũ nõ licet ei a ſcolanbo aliqͥd exigere.ali
as ſimoniã cõmittit.i.qiij.vendẽtes.ſpõte tũ obla⸗
ta reciꝑe pᷣt. Sed ſi nõ eſt annexũ tale bñf.ciũ vel ſala
riũ qð ſufficiat ei põt acciꝑe collectã ꝓ laboꝛibo ſuis.
ar.xij.q.ij.c.quicũq;.Et videt᷑ ꝙ nõ ſolũ ab extrane⸗
is poſſit exigere ſed etiã a clericis eccłie.nõ tñ a pau⸗
ꝑe cũ ipſe ponꝰdebeat panꝑtati ſubuenire.et talis ex
actio nõ dʒ eſſe coactoꝛiavt ꝙ niſi ſoluãt expellat eos
a ſcoł aut recipiat res eoꝝ.ſed potiꝰinopiã ſuã expo⸗
nat ⁊ młtomagis pᷣt exigere magr̃vel doctoꝛ vbi nul
lã hʒ ꝓuiſionẽ a valẽtibo ſoluere.qꝛ nõ tenet᷑ eis gratꝭ
ſeruire.Et hec oĩa intelligẽda ſunt ᷣm Hoſt.qñ do⸗
ctoꝛ eſt ſufficiẽs ad docẽdũ.nã ſi inſufficies eſt nõ eſt
ei ex debito ꝓuidendũ ſed ĩputet ſibi culpã Cõcoꝛ.ſa

ns Ray. Inno. ⁊ Ul.ꝓ doctrina theologie aliqͥd acci

ꝑe dic Pe.de palu.in.iiij.ꝙvidet᷑ ſimonia ⁊ ſi nõ de
alijs ſciẽtijs· Nota ſeptimo ꝙ ſᷣm Ray.cũ mꝗr ñ
vult cõcedere feſtũ alicuiꝰſctĩ qð eſt colendũ ac cele⸗
bꝛandũ niſi ꝓ pecunia data ſimoniã ↄmittit qꝛ ven⸗
dit ſpũale ad qð tenet᷑i.q.iij.c.vendẽtes⁊ ſimilłr ſi fe

ſtũ nõ celebꝛandũ vult feſtare nec vult legereĩ eo niſi

pꝓ becunia ſimonia eſt. Nota octauo ꝙ ſᷣm Pe. de
palu.pꝛo licẽtia docẽdi in quacũq; facultate dare vł
reciꝑe etiã gratis oblatũ nec pꝛo laboꝛe licet. Sʒ ſᷣm

Ricar.qᷓ;uis pꝛo dãdo talẽ licẽnã exigere ſit illicitũ.

vt extra de magiſtris.nõ tñ ꝓpꝛie eſt ibi ſimonia Uñ

glo. dicit ꝙ eſt q̃ſi ſimoniacu. Itẽ ſᷣm fran.de ʒã. ſu⸗

E cle. Si epᷣs ꝓ pecunia dat licentiã eũdi ad ſſudiuʒ
moꝛtalr peccat.qꝛ dat pꝛo pᷣcio qð gratis dʒ.i.q. iij.
vendẽtes.ñ tñ ſimõia eſt ibi ſʒ turpe lucꝝ.Qð ſi dat
licẽtiã eũdi ad ſtudiũ ſʒ ñ hñdi ibi pᷣbẽdã niſi pꝓ pecu

nia ſur turpe lucꝝ ↄmittit q;uis Hugo dixerit ibi eẽ

ſimoniam.

RDeo ingreſſu auté S. X VIII

——

ritualia ſed recipiẽtes faciũt pactũ de ſpũalibo ad tẽ
ꝑalia.Iſti enĩ ponũt duplex ius ex ingreſſu monaſte
rij cõpetere ingreſſo. Unũ.iſ.ſpũale.⁊ hoc ẽvox in ca
pitulo⁊ ꝑticipatio bonoꝝ q̃ ibi fiũt ⁊ hmoi. Alið eſt
ꝙꝙ ſuſtentet᷑ ppoꝛtionabiłr de bonis monaſterijet de
iſtovid ent᷑ iſti ſentire ꝙ poſſit fieri pactio.nõ de pᷣmo
Sʒ iſta opinio nõ videt᷑ multüũ tuta cũ dicat᷑ ſimptx
⁊ ſine diſtinctõe.i.q.ij:qᷓ;pio.Ceſſet oĩs pactio.ceſſet
oĩs ↄuẽtio.Et ſicvt ðꝛ de pᷣbenda ꝙq;uis tẽpale ſit.
tñ qꝛ annexa ſpũali.ſ.canonie vendi nõ pᷣt.als ipſa
vendita.vẽditũ inrelligit᷑ illud ſpũale cui annexũ eſt
vt ðꝛ.i.q.iij.c.ſiquis obiecerit. Itavidet᷑⁊ de iſto iu⸗
re accipiẽdi tꝑalia.i.victũ ⁊ veſtitũ rõe monachatus

ſcilʒ ꝙ licet tꝑale ſit.vñ⁊ ab eo qͥ nõ eſt monachꝰ emi

pᷣt ᷣm Ul.puta cũ qͥs laicꝰdat tantũ monaſterio vtĩ⸗
de recipiat ſuſtentatiõem vite.tñ in monacho ſeꝑari
nõ pᷣt a iure ſpũali.tenet᷑ eĩ ei monaſteriũ ꝓuidere in
tꝑalibo ſᷣm poſſibilitatẽ cũ ipſe deſeruiat in ſpũalibo.
Inno.etiã dicit ꝙ indiſtincte etiã pᷣtextu pauꝑtatis.
nõ valet receptio cũ pacto de pecunia.qꝛ nõ excuſat
pauꝑtas a ſimonia.ꝑ decre.qm.Et qꝛ pactũ ꝙ non
petat᷑ qð de iure cõi cõpetit inducit ſimoniã:ar.eo.t.
pꝑ tuas.Et de iure cõmuni eſt ꝙcanonicꝰ vel mona⸗
chus viuat de cõi:extra de ↄſti.c.cũ oẽs.In li.aũt qͥ
ðꝛ directoꝛiũ iuris.li.iij.ti.xvi.vbi tractat᷑ iſta mat᷑ia
⁊ queni᷑. An cũ monaſteriũ eſt tenue ⁊ nimia pauꝑ⸗
tate depᷣſſum poſſit pecunia dari ⁊ recipi ſine ſimõia
ponit duplicẽ opinionẽ ⁊ cõcoꝛdateas Dicit g̊ ꝙ ſᷣm
Uin.tãcre.Ray.Jo.⁊ Hoſti.pñt hecverba dicere illi
qͥ ſunt de cõuentu volẽti intrare Nos libẽterꝛ gratis
recipimꝰte ad cõſoꝛtiũ ſpũale.ſed cũ bona nr̃a nõ ſuf
ſiciãt nobis ⁊ tibi.poꝛta tecũ vñ poſſis viuere.vel ſic
ꝓuideas tibivñ viuas.Tũc eĩ ſi ingrediẽs monaſte
riũ aliq ſua bona ↄferat non ↄmittit ſimonia dũmõ
pure fiat? hoc in fraudem nõ dicat᷑⁊ ſine aliq̃ pacto.
ar. l.q.ij. S.i. Nec ob.decre.qm̃.vbi dicit ꝙvolentes
pᷣtextu pauꝑtatis hmõiviciũ palliare.Nã illð intelli

religiõis ſiue monachoꝝ ſiue monialiũ no licet alidgendũ eſt qñ nõ ſic caute ꝓcedit᷑ ſjm Hoſt. ⁊ Boff. ſʒ

exigerevel acciꝑe q̃ſi pᷣciũ.ſpõte tñ oblata qᷓntacunq;
ſint nõ intueniẽte aliq coꝛrupta intentõe lʒ reciꝑe.⁊ i.
hoc oẽs doc.ↄcoꝛ.i.q.ij.ſicut epᷣm.Licitũ eſt etiã ſᷣm
tho.ij.ij.ſi pꝛopt᷑ deuotõeʒ qua aliqͥs oſtẽdit ad mo⸗
naſteriũ largas elemoſinas faciẽdo faciliꝰĩ monaſte⸗
rio recipiat.ſicut licitũ ẽ ecõuerſo aliquẽ ꝓuocare ad
deuotõem monaſterij pꝛopt᷑ tꝑalia bñficia vt ex hoc
inclinet᷑ ad monaſterij ingreſſuʒ.lʒ nõ ſit licitũ ex pa⸗
cto aliqͥd darevel occiꝑe pꝛo ingreſt u monaſterij. vt
babet᷑.i.q.ij.qᷓ;pio.hec tho.Oð eſt ĩtelligẽdũ ita tñ
illð tꝑale qð dat᷑ nõ ſit pꝛicipale motiuũ pꝛopt᷑ qd
ↄcedat᷑ vel qrat᷑ religiõis ingreſſus.qꝛ tũc eẽt ſimõia.
ſm Ul.qñ ꝑ tꝑalia traderent᷑ ſpũalia Sʒ ſi monaſte
riũ eſttenue ita ꝙ nõ ſufficiat ſuis.an poſſit hri inten
tio a religio illis recipiẽdi tꝑalia vel etiã paciſci.ſuꝑ
hoc ſuntvarie opiniões Quidã eĩ dicũtvt Ul.ꝙ in ta
li caſu oblatis ſpũalibo gratis pñt hr̃e intentõem re⸗
cipiẽdi tꝑalia ab ingrediẽte ꝓ ſuſtẽtatõe vite ipſius.⁊
pñt etiã expꝛimere ⁊ paciſci de det᷑minata ſumma tẽ
paliũ.Et qð videt᷑ ↄtrariũ extra eo.c.qm̃ ſimoniaca
ſub pauꝑtatis pᷣtextu.intelligit᷑ jm Ray.cũ hoc dice
bãt in fraudẽ,.vel ᷣm hoſt.qn nõ gratis offerũtur ſpi

ſi recipiẽtes pactũ faciũt⁊ certũ foꝝ⁊ poſtq;ↄmiſerĩt
nitunt᷑ ſepᷣtextu pauꝑtatis excuſare.ſʒ hoc pᷣtextu nõ
parcit᷑ delinqnti Nã eſſet ſatiꝰfame moꝛi.xxxij.q.iiij
ſicut. Sed Ber. bar.bꝛi.Inno.⁊ Archi.dicũt ꝙ nec
ante nec pꝰpt aliqͥd peti.i:q.i.eos.⁊.q.iij.ſi quis pꝛe
bendã.Et ſic dicentes ſimoniã ↄmittũt tã recipiẽtes
qᷓ; recepti etiã ſi ignoꝛẽt.i.q.ij.S. i.⁊ extra eo.qm̃. Et
hec opinio videt᷑ q;tũ ad mulicres appꝛobata. extra
de ſta. re.c.ꝑiculoſe.li.vi.ibi.Diſtrictiꝰ inhibemꝰ ne

in monaſterio oꝛdinũ nõ mẽdicãtiũ mulieꝝ decete⸗

ro aliq̃ recipiant᷑ in ſoꝛoꝛes.niſi q̃t poterũt de ipſoꝛũ
monaſterioꝝ bonis vel ꝓuẽtibo abſq; penuria ſuſten
tari.ſi ſecus factũ fuerit irritũ decernẽtes. Ubi dicũt
Jo.an.⁊ Archi.ꝙ ex hoc multa mala ſequũt᷑ in mo⸗
naſterijs talibo monialibo qꝛ pꝛopt᷑ hoc ſimonia cõ⸗
mittit᷑ extra eo.qm̃.Et nota ꝙ non dicit cõmode ſed
abſq; penuria.nà poſſet ſuſtetari qͥs cõmode decẽtũ
floꝛenis.⁊ cũ.xxx.abſq; penuria. Scðm eiĩ Papᷣ. pe
nuria ðꝛ indigẽtia ⁊ reifamiliaris neceſſitas.⁊vbi eẽt
talis neceſſitas poſſent recipieẽtes dicere.nõ poſſumꝰ
te reciꝑe qꝛ ſumꝰiita pauꝑes ꝙ ſine penuria nõ poſſu
mꝰ viuere.⁊ ſi te recipemus nõ teneret nereptioe⸗ ſed ſi
3

Titulus Pꝛimns

haberes vñ viueres ⁊ appoꝛtares tecũ libẽter te reci/
ꝑemus. dumodo nõ plus dicãt INlec dicãtt tm̃ ſuffi⸗
ceret tibi alias nõ recipemꝰ te. qꝛ eſſet pactũ ⁊ ſeqret
ſimonia ſi pꝛopt᷑ hoc mouerent᷑ ad receptiõem pꝛinci
patlr. extra eo.tua nos. ⁊ in hoc caſuvera eſt pꝛia opi⸗
nio. Si ãt nõ poſſ ſuſtetani ↄmode ſ tñ abſq; penu
ria.foꝛte nõ poſſent iſta dicere.extra eo.qm̃.⁊.c.no la
tis. Et ſic intelligit᷑ ſcõᷣa opinio.hec oĩa in dicto libꝛo

Anto. vo, de bu. ſuꝑ dicto.c. qm ſimoniaca. recitat

aliq opinionẽ. ⁊ ſic concludit. Dic.ſi recipit allegata
pauptateꝛ nõ in fraudẽ ſed ex pacto pcedẽti eſt ſuimo⸗
nia. Si pacto nõ pcedete ſʒ ꝓteſtatoõe pᷣmiſſa tperece
ptris. tũc ſi ↄditionãt receptõem ad dationẽ bonoꝝ
eſt ſimonia. vt in.c.tua nos. Si receptio eſt ſimplex
ſed de pecunia ſoluẽda vt viuat ꝓteſtent᷑ receptio no
eſt ſimoniaca. Idẽ⁊ multofoꝛtiſi nil ðꝛ in receptiòe.
⁊ pecunia gratis offert᷑.hec ille.Ex his oĩbo due pñt
ↄcluſiones elici.Pꝛĩa ꝙ nulla pactio de tpalibo dz 1
teruenire p ingreſſu monaſterij etã ſi monaſteriũ ſit
tenue m cõioꝛẽꝛ tutioꝛcopinionẽꝛ pene iᷣm oẽs Se
cũda eſt ꝙ ſi monaſteriũ ſit abũdãs nullꝰdebʒ ibi eẽ
tractat de tpꝑalibo in receptõe.⁊ hoc eſt ↄ coem abuſi
onẽ qꝛ qto monaſtenũ eſt abũdanti tãto volũt ma
ioꝛes dotes. ſpõte tñ oblata poſſunt recipe.Et ſiddeʒ
brent intentõem ad tpalia pꝛĩcipalr nulla tñ interue
niẽte pactõevel ↄuentõe ſeu exactõe ent ſ̃m Ray. ſi⸗
monia mẽtalis q ꝑ ſolã pnĩam obolet᷑ nec incununt
penas eccłiaſticas. Qð ſi gratis recepta eſt puella et
ꝑntes pꝰreceptõeʒ nilvolũt dare monaſtetio cũ tñ ſit
tenue. di. boſt. ꝙ pñt moniales agere 2 prem ꝓ alim̃
tis filie. vel ſi eſt moꝛtuꝰpr agere pñt ad ꝑtẽ ſue here⸗
ditatis. vt in Auten. de ſanc.epi. nulla. coll. xx. Mon
enĩ pꝛiuari põt legitima ꝑ ingreſſum religiõis niſi ip
ſa ſpõte iuni ſuo renũciaſſet.xix.q iij.c.penul.Si aũt
nullã fiat pactũ ſed taxatũ eſt q;tũ ingrediẽs debeat
dare pꝛo ingreſſu⁊ ſᷣm hoc dat᷑ ſimoniacũ ẽ.⁊ repꝛo⸗
bat᷑ talis taxatio ᷣm Hoſti.extra eo.c. ſicut pꝛo certo
Igẽ ſi fiet pactũ de ſeruãda ↄſuetudĩe. extra:/e. veni⸗
ens Jae ſigratis recipiat᷑ ⁊ poſtea cõpellat᷑ ad ſeruã
dũ ↄſuetudjnẽ.extra eo.c. Jacobus.

Widendu eſt etiam J. XIX

de quibuſdã pꝛomiſſiõibovel ↄuẽtionibo q aliqn fĩſt

pꝛo ingreffu religiõis vel ingreſſu monaſterij collegij
vł fratnitatis qñ ĩducũt ſimoniã Ubi nota ſ̃m ꝛvil.
ꝙ ſi qͥs ſeruit religioſis pꝛopt᷑ pꝛomiſſionẽ ſibi factaʒ
ſcʒ ꝙ poſt certũ tps recipiet᷑ ad religionẽ alias nõ ſᷣui
turus.ſimoniã ↄmittit vtraq; ꝑs.i.q.ij.qᷓ;pio.Itẽ ſi
recipiẽtes expꝛimũt ↄditionẽ de aliq̊ͥ dado.⁊ recipiẽ⸗
dus timẽs repelli ſi ↄdicerettacet.pꝛoponẽs tñ in mẽ
te nil dare m guil. ingreſſus ſimoniacus reputat᷑qꝛ
taciturmitas habet᷑ pꝛo ↄſenſu exq̊ non ↄdixit illicite
pactõi. de reg.iu.qᷣ tacet li.vi. Itẽ cũ timẽs nõ recipi
dicit abbati. Si velletis me reciꝑe darẽ vobis bona
mea.⁊ ſic habito ſuꝑ hoc ↄſilio abbas cũ ↄſenſu con
uẽtus recipit eũ ſᷣm guil. ſimonia eſt ſaltẽ ex pte offe/

rẽtis etiã ſi nõ intuitu pꝛomiſſiõis ẽ receptꝰ.ſicut no

tat Tancre.extra.e.nob Idẽ Berñ.⁊ Hoſti.nec ibi pᷣt
remanere. qð tñ intelligendũ eſt niſi ſecũ diſpẽſet. te
net᷑ tñ ad olið monaſterium traſire ſi ſe religioni obli

gaſſet 'm üllos. ertra de reg. iu. ca. poꝛrectũ. Sʒ ſitał
hoc ſimplr diceret nõ intendẽs ex hoc ꝑ tpalia acciꝑe

ingreſſum religionis ſed declarare intentiõem ſuã. ſ.
ꝙ intendit traſire cũ bonis ſuis. ⁊ recipiẽtes etiã ad

bona tꝑalia pꝛincipałr nõ reſpiciũt.in ſoꝛo pnĩe ñ vi

deo qre ſit ſimoniacus⁊ ſi in foꝛo cãꝝ Itẽ ſi s pꝛocu
rat ꝙ filiꝰalicuiꝰ recipiat᷑ in monaſterio nõ facta aliq̃

cõuentõe ⁊ poſt receptõem talis q pꝛocurauit hoc ſo
licitat patrẽ illiꝰ vt ↄferat aliqᷣd monaſterio ſᷣm guil.

eſt quidẽ ſimonia qñ ulle nõ pꝛocuraſſet ałr üllũ reci⸗
pi niſi qꝛ ſpabat eũ datuꝝ aliqͥd mõaſterio.vel ſi tũc
nõ hoc ſpauittñ nunc petit dari aliqᷣd monaſterio ꝓ
receptõe ipſiꝰ. Sʒ ſi nõ ex hoc ſed alias ſolicitat eum
vt ſit deuotus monaſterio vt eſſe dʒ. ⁊ ex dilectiõe oꝛ⸗
ta ex receptiõe filij ↄferat monaſterio nõ eſt ſimonia.
Ite monachi qͥ dãt aliqͥd abbativelepᷣo ꝓ pꝛioꝛa
ndis.vł etiãvt nõ remoueant᷑ a pꝛioꝛatibo ſᷣm guil.
ſi in ulis pꝛioꝛatibo eſt aliqͥd ſpũale.⁊ li ꝓvel pꝛoptex

dicat appᷣciationẽvel cãm ꝓximã⁊ pꝛincipalẽ ſimõia

eſt. Itẽ ſi p receptiõe alicuiꝰponat᷑ cõditio ſeu pactio
ex vtraq; ꝑteningrediẽtis.ſ.ad religionẽ.⁊ recipietis
de aliq dãdo ſed anteq;ᷓ recipiatvel acceptetur recipi
vtraq; ꝑs reuocat cõditõʒ.⁊ ſi gratis recipit᷑ ſm guil.
nõ eſt ſimoniaca receptio ſed licita dũ tñ nõ ſit coꝛu⸗
pta intẽtio.ſ.ꝙ nõ obſtãte reuocatõe pꝛincipalr dat᷑

ſaſeſſus intuitu tꝑaliũ.qꝛ tũc eſt ibi ſimonia ſʒ me⸗/

talis tm̃.Si ãt iã receptꝰeſt añ reuocatõeʒ ipᷣo facto
eſt indignꝰeo monaſterio qꝛ ſimoniacꝰ ingreſſus Itẽ
ſi ꝓmittat᷑ alicui ꝙ poſt bienniũ recipiet᷑ ſi tũ interim
didicerit talẽ artẽvel ſteterit in ſcoł.⁊ tũc ſic recipit᷑ et
nõ añ ᷣm ꝛvił.⁊ Ul.nõ eſt ſimonia:.qꝛ ꝑinde eſt acſi

dicerek Induemte ſi inten reddiderꝭ te idoneũ addi

ſcẽdo tale qͥd. puto tñ ꝙ ſi hret᷑ intẽtio ad lucꝝ tẽpale
illiꝰartis de q̃ fit pactũ vt addiſcat ꝙeẽt ſimõia ꝑ mu
noꝰab obſeqͥo Itẽ ſi ͥs dat bona ſua alicui ecclie ſecu
lanvt in canonicũ recipiat᷑ſiquidẽ hoc facit hac intẽ
tione conditõe ⁊ pacto vt retineat ila bona ꝓ pᷣbẽda
⁊ ipſe in canonicũ recipiat᷑ ſimonia ẽ etiã in foꝛo cãꝝ
Sivero nullũ pactũvel ↄuẽtio fiat ſed ſimpłr dat et

ſi credit᷑ in canonicũ aſſignatis ſibi bonis ſuis ꝓ pꝛe

bẽda hacvidelʒ intentõe pꝛĩcipalłr vt ꝑ illa tꝑalia acci

piat ſpũalia.ſimonia mẽtalis eſt. Sed ſi puro deu. /
tionis affectu largit᷑ bonaſſua eccłieꝛ rogat in canoni

cũ recipi⁊ illa bona ſibiꝓ pᷣbẽda retinere. ⁊ clerici eti
am hoc libere faciãt ſine intẽtione coꝛrupta nõ eſt ſy
monia ſʒ licitũ.hoc extra:eo.c.tua nos.⁊ ᷣm Hoſti.
Ber.⁊ Ul. Itẽ ſi qͥs ſeruit in hoſpitalivelecclia pu
ta ad pulſandũ cãpanas faciẽda matriculãꝛ bmõiꝓ
pecunia.ſiquidẽ tali officio ſit annexũ aliqð ius ſpi⸗
rituale ſimonia ẽ. Sʒ ſi nõ eſt ibi ius ſpuale nõ eſt ſi
monia ſᷣm Ray.ſed poſſz ibi eẽ turpe lucxqñ videlics
nõ eſt ↄſuetũ talia vederevel emere. Sʒ ſi ↄſuetudo

hxz talia locareꝛ bmõi pᷣt fieri.ix.q.iij. cconãſtꝰ Item

de ↄfratnitatibo in qͥbo ſtatutũ eſt ꝙ nullꝰ recipiatur

niſi ꝓmittatvel iuret ſe datuꝝ tm̃ annuatĩ pꝛo hmoi

datoe ñ hʒ locũ ſimonia.qꝛ hmõi ↄfrnitates nõ pñt
vere dici religiões ſ. ſint ſʒ qdã ↄgregatões ad bñ

faciẽdũ qͥnimo poriꝰ⁊ ſi talis datio tꝑaliũ ab eis ĩpo
nat᷑ ꝓ elemoſinis faciẽdis.vt ꝓ alẽdis pauꝑibo.p re⸗

dimẽdis captiuis ⁊ bmoi laudabile eſt, ⁊tales ↄfini

a!
ſge
iſ.
d
vi
en
alq
Neſ
gl.
dlie
ing
ran
mnis

NA

Rd
an
has
u
inge
ſton
N
muit,
giin
gun
ſcrlt
4mi
a i⸗
e
ulelau
bar int
ier
ſoce⸗
rdas
19N
aud
undann
uncn
nnid
ienalu
GtMi
ſis ußt

ſpog

Capitulũ Quinti

nNitates bone ſunt.dl. xlij.ſi s deſpicit Et ſiłr ſi opoꝛ

tet ꝙ ſemel in annovel mẽſe conueniãt ad tractandũ
de lalute aĩe. diſponendũ de agẽdis. ⁊ pꝛopter hoc fi
ant expenſe.iuſtũ eſtvt ponãũt inter ſe aliquã quãtita
tẽ. Ideoq; pꝛopter pᷣdictas cas pᷣdictũ ſtatutũ videt᷑
licitũ ⁊ bonũ. Tñ ad oẽm ambiguitatẽ tollendã ſᷣm
V§l. tutiꝰeẽt ꝙ hmõi ſtatuta fierẽt ſub foꝛma affirma
tiua.puta ſi ͥ dedenit tantũ recipiat᷑ in cõ fratrẽ.⁊ ũ
ꝑ verba negatiua.ſ.qui nõ dederit tantũ nõ recipiat᷑
Sed ſᷣm Ray.iuramẽtũ in bmõi ñ appꝛobat᷑ pꝛopt᷑
ꝑiculũ ꝑiurij. r

Muid aute age 5

beant ſimoniace religionẽ ingreſſi ſeu recepti Tho.
Ray.in ſumma circa hmõi ſic dicũt.Si ſimonia cõ⸗
miſſa fuit ſciẽtibo ipſis qͥ recepti ſunt.de ſuo mona⸗
ſterio dñt expelli ſine ſpe reſtitutõis.⁊ dñt ad agẽdã
ꝑpetuã penitẽtiã in locũ artioꝛis regule detrudi.ex e.
qm̃ ſimoniaca Et ſi nõ inuenit᷑ artioꝛ regula dñt mu
tari in alið monaſteriũ ⁊ eiuſdẽ regule quo ſi nõ pᷣt
ↄmoge fieni fiat ſaltim ad tꝑs ar. lxxxvi.d.valet⁊ po

ſtea recipiant᷑ de nouo. Si aũt ſimonia fuit ↄmiſſa

ipſis ignoꝛãtibo ſufficit ꝙ renũcient locoꝛ poſtea po⸗
terunt de nouo recipi mutatis tñ pꝛioꝛibo locis.extra
eo.ex inſinuatione. Et intelligũt Ray.⁊ Ul ꝙ pꝛedi⸗
ctus nigoꝛ ſeruddus eſt etiã in occultis ſimonijs ⁊ in
foꝛo penitẽtiali licet nõ cõſtet de crimĩe ꝑ inquiſitõeʒ
vel in foꝛma iudicij ar. in dicto.c.qm̃ qð nihil loqui
tur de accuſatõevel inquiſitõe.intellige tũ occultaʒ ſi
moniã nõ mentalẽ tantũ que ꝑ ſolã pnĩam purgak.
ſed ab extra pcedentẽè ſ.ꝑ pactõem. cõuentõem. vlali
qͥd ſimile.etſi alijs ꝑſonis extra eo.occuliũ. Cũ tali
boautẽ ᷣm Ray. poteſt dici in fauoꝛẽ religõis ꝙ epi
ſcopus põt diſpenſare⁊ in oꝛdineꝛ in loco. Silr etiã
poteſt diſpenſare capitulũ vr pᷣlatus eoꝛũ. dum ta⸗
mẽipſi nõ fuerint particeps ſimonie.qꝛ cũ ex hoc ſint
puniendi nõ debent ex eodẽ facto pꝛiuilegiũ obtine⸗
re ĩmo vident᷑ amiſiſſe ptãtem recipiendi talem. ⁊ illi
qui nõ peccauerũt acqᷣſiuiſſe. ar. extra de elec. c. bone
Tales etiã qui.ſ.ↄmiſerũt ſimoniã in hmõi.⁊ parti⸗

ceps eius vt ↄſanguinei qᷣ dãt dotes incurrũt excõi

cationẽ ᷣm extrauagantẽ. Urbani qu habes ſupꝛa.
pna pte ti. pꝛĩo. Nlec abſolui poterũt niſi a papa Au
diui tñ a fidedignis ꝙ Martinaͤntus habuit dice⸗
re ꝙ nõ vult bas pſonas incurrere cenſuras eccliaſti
cas pꝛopter dotes que dant᷑ a monialibo pꝛo ingreſ⸗

ſu monaſterioꝛu.

Muia circa annexa

alibo etiã cõmittit ſimoniavt dictũ eſt cũ. ſ. ꝓ eis
dat qöcumq; munus. Ideo de eis nũcvidendũ eſt⁊
pꝛimo de beneficijs ⁊ pbendis que pꝛopt officiũ dã⸗

tur. Ubi pꝛimo ſciendũ eſt m tho.in ſum.⁊ in. iiij ·

circa collationẽ beneficioꝛũ ⁊ pꝛebendarũ ſi epᷣs an
teqᷓ alicui beneficiũ vel pᷣbendam cõferat. oꝛdinauit
ſubtrahere aliqd de beneficio ſeu pꝛouẽtu pᷣbende ꝓ
aliq iuſta cnuſa⁊ non intuenit aliqua cõuentio cum
go cui dare diſpoſuit nõ eſt ſimonia. Si autẽ pactò

interueniat vt antevel poſt receptõem accipiatab eo
cui beneficiũ confent vel aliqd ſibi exhiber de ſueti

bus beneficij vel bende requirit nõ caretvicio ſimo
nie.quia idẽ eſt acſi ab eo munus exigeret. Secũ
do nota ſᷣm Antho.de bu.ſuꝑ c.qui aliũ.eo.ti. ꝙ ſi⸗

cut nõ licet pecuniã dan immediate pꝛo beneſicio cõ

ſequẽdo.ita etiã nec pꝛo dãda vacatione beneficij vt
poſtea conferat᷑. quia pꝛeambulũ eſt⁊ via ad collatõ

nem. Item cũ dicunt ſibi aliq maioꝛes canonici. ca⸗

noniʒemus neptulos noſtros placeat tibi de meo et
mibi placebit de tuo.vel de eo qui dicit.nunq; mevi
uente fiet canonicus in eccha niſi fiat talis ꝓ quo ro⸗
gaui. dicit Ray. ꝙ ſimomiã ↄmittunt in vtroch caſu.
nam canon dicit. Ceſſet om̃is ↄuentio.i.q/ij.qᷓ;pio.
Itẽ ſi dicatvnus canonicus alteritu fuiſti exaudiꝰ
in vna petitiõe ego debeo exaudin in allia. dicit Ray⸗
ꝙ ſi pces ſunt ſpirituales nõ eſt ſimonia.ar. diſt. xiij
quia ſancta. Si autẽ ſunt pᷣces carnales vel ex pacto
quondã facto vł nũc faciendo ſimonia eſt Item ſi in
fundatione eccleſie fiat talis cõſtitutio ꝙ qui dederit
tantũ in redditibo vel tantã quatitatẽ pecunie ꝙ poſ⸗
ſint emi poſſeſſiones taliũ reddituũ recipiat᷑ in cano
nicũ⁊ qui dederit habeat pᷣbendam. Dicit guil. ſi
fiat ita ꝙ nõ duret in ꝑpetuũ ſed ad tempus nec fiat
in fraudẽ ſimonie.⁊ ea ſit intentio conſtituẽtis ꝙ non
pꝛo rebo dãdis.ſed pꝛincipalr pꝛopter diuinũ cultuʒ

augmentãdũ.⁊ pꝛopter deuotiõem dantis recipiak

ad ſpiritualia. tolerari poteſt. dũ tamen ille q recipit᷑
ſit dignus. Item ſi det᷑ pecunia pꝛo electiõe alicuius
nõ ab eo ſed ab alio.⁊ i electio facta eſt a maioꝛi pax
te de eo aliquibo cõtradicentibo eo ſciente ⁊ nõ cõtra⸗
dicẽte. licet hoc ſit factũ devolũtate eius turbata. ſy⸗
monia cõmittit᷑: reſignare tenet᷑ extra eo. Matheus
Multofoꝛtiꝰſi electio ſacta nõ fuiſſet extra eo.nobis

qꝛ licet eſſet minoꝛ pars tamen ſe poſſunt opponere.·

quia foꝛte fuerũt contẽti.extra de elec. c.quia pꝛopter
vel quia electus erat irregularis ⁊ bmõi.? ita ius ha⸗
bens vñ mbil ei dani debet. Silr ſi ante electõem dek
pecunia ab aliqᷓ vtipſi eligant etrũ eodẽ petro igno
rante. ⁊ ſic poſtea eligit᷑ electio tanq;ᷓ ſimoniaca repe
lẽda eſt. nin cõſtaret illos qͥ fecerũt ꝓmiſſionẽvel do⸗
lovel fraude hoc feciſſe id eſt in duſpẽdiũ eius qͥ erat
eligẽdus. Et qᷓ;uis electoꝛes illũ pꝛopt᷑ datũ nõ elege
rint ſed erãt alias eũ electuri.tñ qꝛ nulla pmiſſio nul
laq; pactio debuit interuenire tũc ab amicis ſimoni
aca reputat᷑.i.q.i.placuit. hec om̃i in lib. directoꝛij

iuris. Item Anto. de bu. ſup. c. atheus eo. ti. q

ponit exemplu devoluntateturbata dicens. qꝛ foꝛte
amico conſulenti rñdit. maledicat᷑ ipſe. da illi pecu⸗

dimerevexatõem ſuã.ſed intẽtio exquo pactũ interue
nit non excuſat. vel fuit foꝛte voluntas turbata.quia
reſpondit. Amice qͥd a me queris conciliũ fac quod

videt᷑ tibi. et id dixit animoturbato. Inno.etiam di⸗

„ 9 „

cit ꝙ ſiue iuſta ſiue iniuſta eſſet contradictio ante cõ⸗
firmationẽ licita non fuit datio pecunie.de elec.c· ſi⸗
gnificaſti.· Oð ſidetur pecunia pꝛo electione alicui
in unperatoꝛẽvel regem vel recroꝛem ciuitatis. chuis
Poſtiẽ. dixerit eſſe ibiſymoniã.verius tamẽ dicitur
ſm alios ꝙ ſitibi turpe lucꝝ ⁊ nõ ſymonia. quia te⸗
poꝛale eſt 'm tho. ſcða ſea cðe. q. lxv. Item cum da?
tur pecunia a ſe vel ab alio eo ſciente et cenſennane

niã que ſecũ ſit in perduiõem.vel quia intẽdebat re⸗
„d. XXI

pꝛo cõfirmatõe electõis eſt ſimonia m Pe. de palu.

niſi qs faceret redimẽdo vexatõem ſuã. Sicut ei lice⸗
ret iure ciuili redimere ſanguinẽ ſuũ ſic iure canoni⸗
covexatõem.qð fitqn hõ dat pecuniã nõ vt aliquod
ius acqᷣrat ſibi ſed ne acqͥſitũ ius iniuſte ĩpediat᷑. hec
Pe. Si atꝓ ↄfirmatoevel bñdictõe vel ↄſecratõe da
ret᷑ pecũia eo neſciẽtevł ↄvolũtatẽ⁊ ꝓhibitiõʒ ſuã a ᷓ
nunqᷓ; receſſit ⁊ pecuniã aliqͥs ſoluit vel ꝓmiſit nihil
ei noceret niſi eẽt ↄſanguineꝰ.vł niſi poſtea ↄſenſerit
ſoluẽdo pecuniã vel reddẽdo ſolutã. extra eo.c. ſicut.
vbꝛ dicũt Berñ.⁊ Hoſti.qꝙ ſi cõſenſiſſet ſimoniã cõ⸗
miſiſſet.qꝛ ↄſentire eſt qñcũq; ↄſentire añ vł pꝰ.ſicut
acciꝑe eſt qñcũqʒ acciꝑe añ⁊ pꝰ i.q:i.eos.qꝛ in ma⸗
leticijs factis noĩe eiꝰratihabitio retrotrahit᷑ ⁊ mãda
to comꝑat᷑ extra de re.iu.li.vi. hec habent᷑ in directo
rio iuris li.iij. Nota etiã ᷣm fran. de ʒamb. ſupꝑ cle.
poſt. Paulũ ꝙ ſi ĩpetrans bñficiũ petit ſibi illð con
cedi q;uis videat᷑ ꝙ nõ debeat admitti ſed reijci tãqᷓ;
ambitioſus.iñ in iudicio ecclie nõ cenſetur ambicio
ſus.qꝛ ius ſuũ pꝛoſeqtur.ſicut noĩatꝰ in ſcrutinio qͥ

petit.extra de elec.c. publicato.⁊ electus qͥ petit con

firmari.ð e lec.c.dudum.⁊ ↄſecratus in epᷣm qͥ petit
palliũ diſ.c.pꝛiſca. Sed in iudicio dei qͥ videt coꝛ ex
quo pctã pꝛocedũt.vt ðꝛ Mat.xv.iudicat᷑ ̃ᷣm inten
tionẽꝛ diſpoſitõem ei?ꝰ. Itẽ emerevel vedere officia
eccliaſtica ſimonia ẽ.i.q.ieſi q epᷣs.vbi ↄciliũ Cal⸗
cedoñ.iudicat ſimoniacos eſſe etiã ꝓcuratoꝛes reꝝ ec
cleſiaſticaꝝ ⁊ defenſoꝛes ⁊ regule ſubiectos ſi ꝑ pecu⸗
niã oꝛdinant᷑ ſeu inſtituũt᷑.⁊ mediatoꝛes ſimonie.Et

ſicut dicit rbanꝰ.i.qliij.ſaluatoꝛ. noĩe ꝓcuratoꝛis

intelligik rex eccliaſticaꝝ admiſtratoꝛ.vt pᷣpoſitus ſi
ue yconomꝰq.ſ.eſt ille qͥ pᷣeſt rebo canoicoꝝ.⁊ vicedo
minꝰq pᷣeſt rebo epᷣi Noĩe defenſoꝛis intelligit aduo
catus ſiue ſindicꝰ.i.qͥ pᷣeſt cau eccłie ſiue aduocatꝰ
vniũſitatis ⁊ cuſtaldſiue maioꝛ dns.qͥ.ſ.hʒ curã rex
exterioꝝ epᷣii⁊ iudex epi ſicut in ecclia Bonoñ Inſſub
lecto regule intelligit᷑ archipᷣſbiter. archidiaconus.ca
nonicus.monachꝰ⁊ qlibet ecclłiaſtico mãcipatꝰ offi

cio. Et in his oĩbo dixerũt quidãvt Hug.⁊ Bar. bꝛx
ſempꝑ cõmittiſimonia ſi emant᷑⁊ hoc qꝛ ꝓhibitũ.alij
vt dicit Ray.inherẽtes cõſuetudini dicũt ꝓbabilius
gtüc eſt fimonia in empta admiſtratõe qn hʒ ãnexũ
aliqd ſpũalitatis. alr no. Ide Ul.⁊ addit ꝙ aduoca⸗
tus caſtaldꝰ⁊ iudex pᷣt eẽ laicꝰ. ⁊ tũc nihil ſpũalitatꝭ
bʒ.ꝛvil.aũt dicit ꝙ ſꝑ eſt illicitũ talia emerevelvende
re qꝛ ꝓhibitũ. Etnota ꝙ ille qͥ recipit bñficiũ eccle
ſiaſticũ ſimoniace tenet᷑ m tho.⁊ Ray.renũciare bñ

ficio.⁊ ſi ſimonia ↄmiſſa eſt ꝑ ipᷣm vel aliũ eo ſciẽte et

nõ ↄdicete tenet᷑ reſtuuere oẽs fruct ꝑceptos⁊ qͥ ꝑcij/

pi potuiſſent.xiiij.q.vi.ſi res aliẽa.exira de reſti. ſ o.
c.grauis. Beneralr eni poſſidẽs ſine titulotene ad
oĩa dãna.⁊ lucra ꝑcepta⁊ ꝑcipienda,.ff.de rebo vedi⸗

„

tis.l.ſi nauis.Et intellige fructꝰ qͥ ſuꝑſunt ded uctis
tñ expẽſis q fiunt qrendoꝝ ↄſeruãdoꝝq; fructuum
atia qͥ deducũt᷑t a bone fidei q; male fidei poſſeſ⸗
oꝛe. ⁊ etiã deductis fructibo ſeu expẽſis in ßuitiũ vel
vtilitatẽ ecclie factis.⁊ idẽvidẽdũ eſt de ulo qͥ etſi pꝛi
us neſciuit tñ poſtq; ſciuit nõ ſtatĩ renũciauit.ar.ex.

co. de ſimonia. dũ tñ eſt bone fidei.poſſeſſoꝛ nõ tene
tur de illis fructiby qs inteni ↄſumit ſed cũ ſcit tenet

tm̃ de extãtibo. C. de reiven. l. certũ. Etvt dicit tho.
de bu: eo.ti. c. de regularibo. Si tales ſunt epᷣi cedere
vel renũciare nõ pnt ſine licẽtia pape Alij inferioꝛes
cedere nõ pñ̃t ſine licẽtia ſuoꝝ p̃latoꝝ.extra de renũ.
admonet. Si tñ nõ pñt licẽtiã hre dñt aĩo vel oĩo res
nüũciare.qꝛ nõ pñt penitere niſi malũ ablatũ reſtitu⸗
ant⁊ ſꝑ ſunt in moꝛa ſicut fures.xiiij.q.vi:ſi res. Di⸗
cũt do.ꝙ ĩmo in hoc caſu recurri᷑ ad ſuꝑioꝛes. inteni
tñ abſtineãt de bonis eccleſie im Inno. ⁊ Hoſti. di⸗
cũt etiã doc.ꝙ infenoꝛes pᷣlati⁊ exepti renũcientĩ ma
nibo pape tm. Sʒ differũt ab epis in hoc.qꝛ ep̃i non
renũciãt in manibo legatt ſʒ ſic abbates exẽpti. hec il
le. Uidet᷑ etiã ꝙ cũ tali diſpẽſari poſſit retinẽte bñfici
um ſimoniaceꝛ ſine reſi⸗
renũciare in caſu ꝙ nõ obtineat diſpẽſatiõeʒ ſicut di
cimꝰ⁊ de furto.qꝛ⁊ purgari pt etiã furto rmanẽte pe
nes ſurẽ.ſ.cũ petit⁊ accipit remiſſionẽ dʒ tñ qᷓ; citius

pt hmõi petere diſpeſatõem⁊ interĩ a fructibo eꝰabſti

nere. De renũciatoe ãt bñficij ĩ extremis quõ fiẽda ẽ

bẽs ð.S.xij. De alijs penis hmõi ſimöle hẽs j. .. fi⸗

De ſepultura circa.S. XxXII

quã aliqn ſimonia ↄmitiit. ota m Boff. ꝙ ſepul⸗
tura ſumit᷑ multipłr. Qñq; ei ðꝛ ſepultura officiũ ec
cleſiaſticũ qð impedit᷑ ſepeliẽdis.⁊ hoc qꝛ ſpũale eſt
vendi nõ pᷣt.vt ðꝛ.i.qli.dictũ.xiij.q.ij.pᷣcipiẽdũ ñ
q; ſepultuna ðꝛ ipſa terra in q̃ defunctꝰſepelit᷑ ⁊ tũc ſi
eſt de cimiteriovedi nõ p̃t ſiue ſit ibi aliqͥs ſepultꝰ ſi⸗
uenõ. Tertio ðꝛ ſepultura tũba marmoꝛea vel la/
pidea. ⁊ hecvẽdi pᷣt ſi ſit pura.i.ſi nullꝰ ſit ibi ſepultꝰ

—

ſi aũt aliqͥs ſit ibi ſepuliꝰlocus factꝰẽ religioſus nec

pᷣtvendi.xiij.qeij.qſta.⁊ c.poſtq; ¶ Quano ðꝛ ſepui
tura terra pura advſum ſepulture deputãgaꝛ hec vẽ

dli pt.xij.q.ij. aux. Pꝛo exequijs igit moꝛtuoꝝ nihil

dz exigi iʒ pie debẽt cõſuetudĩes obſuari extra eo.ad
nram.Qõð ſi clerici aliqdð coꝛpꝰſepelire nõ vellet niſi
fiat cautio eis ab heredibo defuncti de regẽptõe eoꝛũ
q veniũt cũ funere ſimoniã cõmittũt.⁊ mu ltomagis
qñ abſq; pecunia hoc exigũt nolẽtes alit᷑ ſepelire.xiij
q.ij. qſta eſt. Si aũt faciut pactõem de redimẽdo le⸗
vtũ.paãnos ⁊ hmõi etiã añ poꝛtatõem ad eccłiam. per
hoc tm̃ nõ eſt ſimonia ſʒ licitũ.cũ illa ſint tpalia.dũ⸗
mõ ꝑ hoc nõ neget᷑ ſepultura vłĩmiſceat᷑ius ſepultu
re.⁊ ſi nõ vellent poſt ſepulturã heredes facere qð de
buũ eſt. clericꝰpᷣt agere ) eos extra eo.c/ ad aplicam.
4 tẽ circa pꝛoceſſiones q̃s faciunt aliq collegiate ec⸗
c

eſie in obſequijs moꝛtuoꝝ datavel pꝛomiſſa pecu⸗

nia vel alia re tꝑali alias nõ factun. MNota ſᷣm Ray.

ꝓ ſi tenent᷑ clenci ad huiuſmodi pꝛoceſſiões ex officõ

ſic exigere aliqͥd ſimonia ẽ i.qiij. vendentes Si no
tenentur nõ eſt ſimonia exigere.dum tamẽ non intẽ
dant hoc peterevel recipere tanq; pꝛecium officij ſed
vt ſtipẽdium ſumptus.alias ſimonia eſſet ſi pꝛo ſpi⸗
rituali tempoꝛale acciperent Item cum eſt ſtatutum
in aliqua eccleſia ꝙ pꝛoceſſio ſiat pꝛo pecunia. dicit

Rapy.ꝙ ſi ſtatutum factum ſit per verba affirmatiua

puta quicunq; reliquentt collegio decem habeat pꝛo
ceſſionem et alias ad eam non tenebatur, non eſt ſi⸗

monia. ſed ſi ſtatutum eſt factum per verba nega⸗
tiua, puta ꝙ nulli fiat pꝛoceſſio, niſi qui reliquerit

-

gnatoõe dũ mõ ſit diſpoſitꝰille

lont
ſon
vri
qnu
ape
ſmme
n⸗

lali
leca
pol
ſc
ſhren
zune

oi,
dete
bust
guhe
hoͤalt
Codel

n

s
ine
nas
Alac
Neo
lce
lune
t
Gg
ſouml
rlimin
ls Krl
Kparn
mügiß
is verd
ſuopen
bindi
umeſt
dekenc
li itg
ſeyrin⸗
leß

fn

em
lunn
hn

deſup
tolio,
lerem
leſaley
darong

Eeſmnot

nbiuſe⸗

ito⸗
dere
ioes
end.
ſore⸗
ſhrun⸗
.De
tei
.d
mim
Pidon
dbel
biifi
ſee
wedi
rpe
ins
i
N
t
offici
Huke
Nicii
Lati
ſpulr
Layelli
biſchur⸗

Gousda

oll
nhaſ
or nhl
nca
at nii
ce ccli
nsgs
nezii
misol
nd
usſonn
erpßd
unin
Ler
güen
ind.
ai
1014
niwon.
tigoſt

22

tantũ.ſimomia eſt.q: tollit officiũ pietatis.ſ. ꝙ pcèſ⸗

ſio nõ fiat gratis vel pꝛo minoꝛi pcio ar.exira de iure⸗
iurã. Quãto pſonã.C¶ õcoꝛ.tho.ij.ij. Itẽ cũ apud ali
quã eccłiam ſunt diuerſi cimiteria ⁊ taxat᷑ pꝛo quan⸗

ta pecunia qͥs ponat᷑ in tali cimiterio.dicit Hoſt. ꝙ ẽ

ſimonia.⁊ eodẽ modo ſi crux ſpãlis poꝛtet᷑ ad funus
extra eo.c.audiuimus.

Naſa etiã ſacxa vt .XXIII
calices ⁊ veſtes ſacre. vt paramẽta. palle.⁊ hmõi. an⸗
te cõſecratõem quidẽ ſimpłr vendi pñt vt alie res.ſs

poſt cõſecratõem qꝛ ſpũalibus annexa ſunt roe con⸗
ſecratõis vendi nõ poſſunt.ſed rõe materie referendo
intentiõem ad tẽꝑale nõ ad ſpũale vendi pñt eccłijs

2 in eadẽ foꝛma.ſed laico ſiue pꝛiuato vendinon põt

calix niſi cõflatus vel cõſractus pᷣmiſſa pꝛius oꝛõe.x.

q/ij S. hoc ius.hectal. Sed⁊ Petrus de palu.in.iiij

dicit ꝙvaſa ſacra laicis vendi nõ debẽt niſi ↄflata.qͥ
bus tamẽ poſſunt obligari.Etſubdit Idẽ eſt de reli
quijs q gratia auri argeti vendi poſſunt ⁊ obligant:.
nõ aliter. qꝛ nemo maruires diſtrabatinemo mercet.
CL. de ſacroſanc.eccle l.nemo.

Jus etiam patro J. XXIII
natus qꝛ annexũ eſt ſpũali ideo emi vel vẽdi nõ pot.
alias cõmittit᷑ ſimonia ſᷣm tho.⁊ alios.Eſt ãt ius pa
tronatꝰpm Hoſt.ptãs pᷣſentandi inſtituẽdũ ad bñfi
ciũ eccłiaſticũ ſimplex ⁊ vacans. Et ꝓuenit hoc ius
patronat?m goff. ⁊ hoſti.⁊ Inno.ex fundatiõe.ſ. ec⸗
cleſie.dotatõe. ſoli collatõe.vt.xvi.q.vij.filijs.⁊.c.qͥ

7

cunq;. ⁊. xviij.qij/abbatẽ.vñ verſus.Patronũ faci⸗

unt dos edificatio ſundꝰ. Et ðꝛ bic iuſpatronatꝰ qñ
qʒ aduocatio.qñq; vicedñatus.q̃ndoq; cuſtodia. vł
guardia. qñq; ius frequẽtatõis vel ꝓceſſiõis. pec oĩa
⁊ ſimilia pꝛo eodẽ ſupponũt.extra ð ſta.mo.in ſingu
lis. F. vl. Exempla habes ꝙ dicat᷑ his noibo in lure.
Ex patronatu vero cõpetit prono qdruplex ius.Pꝛi
mũ ꝙ ipe pᷣt pñtare inſtituendũ ad p̃bendaslſiue ec
cleſias nõ collegiatas.extra.e.fere ꝑ totũ In collegia
tis vero nõ electiõi faciẽde ſed iã facte poſtulat᷑ aſſen
ſus patroni extra e.nobis. Scðʒ eſt ꝙ qſi pꝛincipa?
pꝛimꝰin ꝓceſſione ꝓcedit.xvi.q.vij. pie mẽtis. Terti
um eſt ꝙ defenſoꝛ pcipuus ecclie eſt. ⁊ ideo tenet eaʒ
delendere ab oĩbꝰ oppᷣſſoꝛibo.xvi.q/vij.filijs Quar
tũ eſt ꝙ ſivergat ad inopiã alẽdus eſt de bonis eccle

ſievt in dicto.c. filijs. Et pᷣt patronus laicus de con

ſenſu epi in ipſa fundatõe certũ cẽſum tenere.extra e.
pᷣterea. Sʒ nil vltra dz exigere nec eccliam grauare in
aliq̊. extra de ſtaemo. in ſingulis. Sʒ qñ patronꝰ eſt
locus religioſus vt ſi aliq monachi in pꝛopꝛio ſolo et
pꝛopꝛijs expẽſis eccłiam edi ficauerũt.hñt in ea om/
nia tpalia ſicut eps oĩa ſpũalia.xvi.q.ij.ſane extra ð
capel.mo.c.pꝛĩo.⁊ hñt nihilominꝰ viã pntadi. extra
de ſup. ne. pla. ſicut. Dare igi᷑ pecuniã vel accipe pꝛo
tali pñtatõe q cõpetit patronis ſi imonia eſt. Silrven
dere tale ius.ſ.patronatꝰp ſevel etiã venderevillã ſeu
caſalevbi eſt eccleſia cuiꝰqs eſt patronus ⁊ rõueilli⸗
patronatus aliqd plus perere ſimonia eſt Sʒvende
re ſimpłr villã talẽ cũ omi iuriſditõe qu ibi habz qᷓ;

uis iuſpatronat iſtũ modũ venditois deueniat ad

7
6

Capitulũ Bextctũü

emptoꝛẽ nõ eſt ſimonia. Uñ⁊ Abꝛaã qͥ emit agꝰvbi

erat ſpelunca duplex Geñn. xxiij. in quo loco dicũtur
fuiſſe ſepulci pꝛimi paretes ⁊ ꝑ oñs locus erat religio
ſus effectus.xiij.q.ij. Ebꝛon.non arguit᷑ de ſimonia
qꝛ reſpectũ babuit ad agꝝ nõ ad ſepulcrũ. ſed ephꝛõ
rephenditur de hoc.xiij.q.ij.c.poſt;ᷓ.qꝛ intẽtionem

habuit ad ſepulcrũ vt ex eo aliqd plłꝰpeteret Et qᷓ;uis
ephꝛon gratis ei ſepulturã offerret.ꝑpẽdit tũ abꝛaã
ꝙ gratis reciꝑe ſine eius offenſa ñ poterat. ⁊ ꝓpterea
pexuniã dedit in hoc redimẽs vexatiõem ſuã vt dicit
tho. Itẽ iuſpatronatꝰper ſe in feudũ dari nõ põt ᷣm
Poſt.ſed cumvniuerſitate puta alicuius loci vel iu⸗
rium alicuiꝰdari poteſt, extra eo. cum ſeculũ. Itẽ nec
ſimpliciter nec cumvniuerſitate põt pignoꝛi obligari

ßm Inno.De alijs que ꝑtinent ad iuſpatronatꝰ viö

infa iniij. ꝑte. — .
Dena autem cõtra. S. XXV
ſunoniacos in iudicio eccłiaſtico⁊ 'm iura eſt pꝛinci
paliter triplex. Pꝛĩa eſt ſuſpẽſio ab executõe oꝛdinum
deqᷓ quõ qͥs incumatꝛ qñ vide.infra.in.iij. pte.ti.e.⁊
hoc in coꝛpe iuris. Scða pena eſt qꝛ dʒ puniri ſi de
crimĩe ↄſtiterit in iudicio pena depoſitõis ⁊ infamie.
xv.q.iij.ſane.⁊ extra de accu.inqͥ ſitõis. Tertia pena
eſt excõicatõis.⁊ hec inducta eſt ꝑ extrauagãtes qͥ ad
quaſdã ſimonias De pecunia aũt ſimoniace recepta
qͥd agendũ ſit. vide ſupꝛa in c.pꝛimo.j.viij. De fiu⸗
ctibus aũt beneficioꝝ ſymoniace receptoꝛũ qͥd agen
dũ habes ſupꝛa eo.c.S.xxvi. Et notavt ðꝛ in dire⸗
ctoꝛio iuris.li.iijiti.xvi.ꝙ ſi quis oꝛdinatꝰ fuit ad ali
quem oꝛdinẽ ab epiſcopo de quo audiuit pꝛius ex re
latõne aliquoꝛũ ꝙ cõmiſitvicium ſymonie ⁊ ideo no
lebat ab eodẽ epiſcopo ad ſuꝑioꝛes oꝛdines pꝛomo⸗
ueri. poteſt quidẽ in ſuſcepto oꝛdine ſecure miniſtra
re.ſed cõtra cõſcientiã ad ſuꝑioꝛes ab eodẽ epiſcopo
nõ pꝛomoueat᷑ niſi deponat cõſcientiam erroneam.
quia grauiter peccaret liqʒ in hoc inciderit ex cõſcien
tia nimis ſerupuloſa extra eo.ꝑ mas.ij. vbi dicit glo.
Bernar.ꝙ nõ cõſtabat ulũ epiſcopũ eſſe ſimoniacũ
et ideo papa dicit ꝙ ſecure miniſtret in oꝛdinẽ ſuſceꝰ
pto. quod eni audiuit ab alijs credere non debuit.
UVnde et Hoſti.ſu per dicto capᷣ.elicit quinq; notabi
lia. Pꝛimũ eſt ꝙꝙ ex varijs dictis in alterius pꝛeiudi⸗
cium nõ eſt conſciẽtia ſoꝛmanda. Secundũ eſt
ſi foꝛmata ſit taliter.ad conſiliũ pꝛelati deponẽda eſt
Tertium ꝙ ſi deponi nõ poteſt omnibꝰ modis ſe
quenda eſt. Quartũ eſt ꝙvirtus animi deſcrupyu
loſa conſciẽtia poteſt facere bonam⁊ in melius infoꝛ
mare.⁊ ðᷣbilitas animi eſt etiã nimia ſimplicitas ecõ

uerlſo Quintũ eſt ꝙ in indifferẽtibus poteſtvnuſqᷣſq;

pꝛout ſibi placet conſcientiã infoꝛmare.

¶ Capitulum ſextum.De vſura per modum pꝛedi⸗
cationis.· .. . .
Eyſura inquit Plſal⸗
miſta. lon defecit de plateis eius vſura
a ect dolus. Quod videtur veniſicari et de ci
uitate terreſtri. et de ciuitate ſpirituali eccleſie. Vix
enim eſt aliqua ciuitas in oꝛbe in qua non ſit vſura

Citulus Dꝛimus

et dolus. ⁊ ſic a ſinagoga iudeoꝝ trãſiuit vſura ad ee

cleſiã xpᷣianoꝝ.dico quoad nũeꝝ ſeu baptiſma rece⸗
ptũ nõ autẽ quo ad menitũ⁊ opꝰfidei viuũ. Siĩs eni
ver?ſidel ſumoꝑe ſe cauet ab vſurarũ voꝛagine q̃ ſub
ſtantias exhaurit aĩias deuoꝛat pꝛopter qð ipſa mr
ecclia ex gẽtilitate cõgregata.⁊ iõ in chananea figura
ta pꝛopt᷑ magnitudinẽ fidei merito clamat Milerere

mei fili dauid. Filia mea malea demoniovexat᷑. Filia

eccleſie eſt qubet ꝑſona ſiue aĩa xpᷣiana quã ipᷣa gene
rat ꝑ aquã baptiſmi.ſed iſta filia vexat᷑ vt in plunbꝰ

a demonio qð ðꝛ mãmona qð interpᷣtat᷑ diuitie qrũ

illicite acqͥ ſitioni ſuꝑ oẽs attẽditvſurariꝰ.⁊ ideo ma⸗
levexat᷑. Et ꝙ malevexet᷑ oñt pp.in pᷣdictoverſu. Ue⸗

xatur enĩ maleꝛ valde male.tripliciter. Pꝛimo ꝓpter

cõtinuatõem ꝑiculoſiſſimã que notat᷑ ibi Nõ defecit

Scõðo pꝛopter extẽſionẽ copioſiſſimã que ſignat᷑ ibi.

de plateis eiꝰ. Tertio pꝛopter palliatõem ſeu excuſa
tionẽ fraudulentã, ibivſura⁊ dolus.

Et ab illovltimo incho .I.

ando dico ꝙ invſuranio eſt palliatio⁊ excuſatio ſuivi
cij multũ fraudulẽtiſſima⁊ hinc ſequit᷑ magna ⁊ ma
la vexatio demonis in eo.Quid eĩ peius ⁊ dãnabiliꝰ
bt eſſe in hoĩe q; excuſare flagiciũ ſuũ. Ad qð ondẽ
dum pᷣmi parẽtes pꝰexcuſatoem ſui heti imediate ðᷣ
ꝑadiſo fuerũt expulſi. Sʒ ꝓuideamꝰpꝛio qͥd ſitvſu⸗
ra.⁊ exinde quõ ſit falſa ⁊ fraudulẽta excuſatio eius.
Vſura ſᷣm Boff.eſt quicqͥd ſoꝛti accedu pᷣcedẽte in⸗
tentõe vel pacto.Uel ſᷣm alios⁊ clariꝰ. Vſura eſt lu⸗
crũ ex mutuo pꝛincipalr intentũ.vt ſi mutuo tibi cẽ⸗
tum floꝛenos hac pꝛincipalr intentõevt aliqͥd plꝰvl/
tra centũ recipiã.vł ſi mutuo tibi certas mẽſuras fru
mẽti vini⁊ olei ⁊ hmõi q vſu ↄſumunt᷑ ⁊ plus ex hoc
exqͥro qᷓ; im capitale in valoꝛevſurã ↄmitto.vt dicit᷑
xiiij.q:iijivſura eſt. Diffinitõem pꝛedictã habes de/⸗
claratã in.c.ſe.S.ij.Et pꝛimã quidẽ fraudẽ ⁊ dolũ cõ
mittitvſu rariꝰquãdo ex mutuata pecunia nõ querit
plus in pecunia nũerata ſuo capitali ſed in aliqͥ alio
vt frumẽto.vino fructu domus vel agri ſeruitio aliq́
ſeu oꝑis qð vtiq;vſura eſt. Uñ amb.Eſcavſura eſt⁊
veſtis vſura ẽ ⁊ quicqͥd ſoꝛti accedit vſura eſt.⁊ quod
velis ei nomẽ imponas vſurs eſt. xiiij.q.iij.pleriq;.
Oõ intelligit᷑ in mutuo cũ.ſ.plus recipit᷑ vł ſperatur
qᷓ; qðᷣ mutuatũ eſt in valoꝛe.⁊ ponit ibi Ambᷣ.plura
exẽpla oſtendẽs ibi fraudẽ cõmitti.⁊ ſicvſura⁊ dolꝰ.
id eſt fraus ſimul ſunt. Ercũ vſura cõtrahatin mu⸗
tuo ne detegant᷑ ipſivſurarij de ſua pꝛauitate vtũtur
fraude multiplici eã exercẽtes ↄtractibo emptõis. vẽ

ditionis.pignoꝛatõis.depoſitõis.ſed ĩ his quoq; re

ꝑitur vſura ex fraude.qꝛ⁊ mutuũ implicite.vt decla
rabit᷑ in.Sv.⁊ ſic cũvſure nõ deſicit dolus.ſed quod
peius eſtvolũt vſurarij excuſare facinus ſuũ⁊ defen⸗
dere tali rõne.Oẽ pctm̃ eſt ↄ aliquã legẽ.ſedvſura ñ
eſt ʒ aliquã legẽ nec diuinalẽ nec internalẽ ſiue natu
ralẽ nec humanalẽ.qnimo oẽs iſte eã ꝑmittunt.⁊ ſic
apparet nõ eſſe pctm̃. Mã in lege diuinali que habe
tur in ſacra pagina dicit dñs. Feneraben gẽtibo mł
tis. fenꝰ aũt vocat᷑vſura. Itẽ Deu.iij.dicit idẽ domi

nꝰ.Nõ feneraberis frĩ tuo ſed alieno Ex q̃ autoꝛitate

videt᷑ ꝙ etſi nõ fnbo ſaltẽ alienigenis extraneis poſſit

—

fenerari⁊ꝛ infidelibd. Quantũ ad lege naturalẽ hʒ
regulã fundatã in rõe naturali ꝙ nullꝰdʒ cũ dãno al
terius vel iactura locupletari.in.vi.de re.iu.cũ 8̊ͤ di.
vſurariꝰ.ſeruiã pꝛoximo in mutuãdo.nonne⁊ ro dis
ctatvt⁊ ipſe debeat ſeruire mihi,etſi cũ mea pecunia
Petrus negociãdo lucrat᷑ ipſe ad ratiõeʒ. xv.vel.xx.ꝓ
centenario.nõne⁊ rõ dictatvt ſim ꝑticeps lucri eiꝰet
mihi ſaltẽ.x.vel.viij.cõcedatelã alias locu pletabit᷑

ipſe ⁊ c meo dano.qꝛ cũ ipſa pecunia potuiſſem et

ego lucrarl. Leges q́ͥʒ ciuiles qᷓ hũane dicũtur.qꝛ
ab hoibo inuẽte iuſte ſunt. Juxta ulo ꝓuer.viij. Per
me.lſ.ſapĩam reges regnãt⁊ legũ cõditoꝛes iuſta de⸗
cernũt. He aũt leges ↄcedũt aliq̃s vſuras pᷣcipue,. vt
L.de vſuris.eos.Et ſic ex oĩ legevidet᷑ vſura ↄceſſa
vñ nec pctm̃.Sed reivenitas eſt m determinatõem
do./ ꝓvſura ꝓpꝛie ſumptavt diffinitũ eſt ſemꝑ eſt pec

catüũ ⁊ moꝛtale ⁊ valde graue.Uñ⁊ Amb. dicit. Si

qs vſurã accipit.rapinã facit.vita nõviuit.ſ. gra ĩ li.
de bono moꝛtis.⁊ tranſſumptiue.xiiij.q.iiijſi quis
vſurã.Ex hoc qꝛ ipſa vſura eſt oĩ lege ꝓhibita.ſ.na⸗
turali.diuinali.⁊ hũanali. Et ad rões inductas ꝓ
vſurario hoc declarãdo ad ſingulas rñdebit᷑. Et pꝛi
mo qͥdem eſt ↄ legẽ naturalẽ.⁊ hoc triplici ratione
Pꝛimo rõe inadequatõis. Scõðo roe appꝛopꝛiatõ

nis.· Tertio rõnefructificatõis. Quantũ ad ppᷣᷣ

mã rõeʒ claꝝ eſt ꝓ illð qð eſt ↄtra iuſticiã qᷓ in equa⸗
litate ↄſiſtit eſt legẽ naturalẽ ſed vſura eſt 2 eq̃litatẽ
iuſticie ex eovidelʒ qꝛvendit id qð nõ ẽ.ſᷣm be.Tho.

ij. ij. ꝗ. lxxviij. Pꝛo cuiꝰ declaratõe ſciendũ ſ̃ᷣm eundẽ

ꝙ rerũ que invſum nrmveniũt.qdã ſunt quaꝝ vſus

eſt ipſaꝝ ↄſumptiovt frumentũ.vinũ ⁊ oleũ ⁊ hmõi⸗

quibo hõ nõvtit᷑ niſi comedẽdovel bibẽdo ⁊ ſic ex to⸗
to cõſumendo.Alie res ſunt quaꝝvſus etſi nõ ſit ip
ſaꝝ cõſumptio in ſe.eſt iñ eaꝝ diſtractõ. vt pecunia
nũerata q̃ pꝛincipałr eſt iuuẽta ad cõmutatiões faciẽ
das.vt dicit phũs in pꝛimo politice. ⁊ ſicvtendo di⸗
ſtrahit cũ in cõmutatoes expendit᷑ Sũtꝛ alie res q̃⸗

rumvſus nõ eſt ipſaꝝ cõſumptio vel diſtractõ ſic do

mꝰ ager. iumentũ.vaſa aurea ⁊ argẽtea⁊ hmõi.vſus
eni domꝰeſt inhabitatio nõ cõſumptio. ſic cultꝰagn

eſt cultiuario ad fructiſicãdum nõ diſſipatio.⁊ ſic de
alijs hmõi Etex iſto tertio genere reꝝvſus ipſiꝰrei ſe

—

oꝛſum pᷣt cõputari ab ipſa re⁊vnũ cocedi ſine altero
Poteſt enĩ alicui tradi dominiũ domꝰ vel agnvł ſᷣui
vel iumẽti retẽto ſibivſuvel fructu ipſiꝰad vitã vład
aliqð tꝑs.vt fit aliqñ in donatõibo.⁊ ecõuerſo pᷣtcõ⸗
cedivſus taliũ reꝝ retẽto ſibi dñiovt fitĩ locatõe agni
vineeꝛ ↄductõe domꝰ⁊ hmõi.Etiõ in hmõi licite re
cipit᷑ certũ pᷣciũ ſeu lucꝝ ꝓvſu dato ipſiꝰ rei retẽto ſi⸗
bi dñio. ⁊ inde ad certũ tꝑs rehabita ex integro ipſa
re.Sʒ in rebo pꝛimi⁊ ſcði generis qꝝ:i.vſus eſt ipᷣa⸗
rũ cõſumptiovel diſtractio ñ pᷣt ↄputani ſeoꝛſuʒvſus
taliũ reꝝ ab ipſ rebo qꝛ inſeꝑabilł eſt.⁊ cuicũq; ↄcedi
tur vſus taliũ reꝝ ex hipſo ↄcedit᷑t res.⁊ pꝛopt᷑ h in

talibo ꝑmutuũ trãſfert᷑ dñiuʒ Sicut ̊ ſiqͥs ſeoꝛſuʒvel

letvẽderevinũ⁊ ſeoꝛſuʒ vſum vinivẽderet eãdẽ rẽ bis.

vñ⁊ vẽderet id qð nõ ẽ pꝛopt᷑ qd maifeſte ) eqlitratẽ

iuſticie eſt.ſiłi rõe qͥ mutuat triticũ vinũ⁊ oleũ⁊ hmõi
vel pecuniã numeratã.⁊vltra ſuũ capitale mutuatũ
aliqd exigit vel pꝛincipałr intẽdit hr̃e qð pᷣcio poteſt

—

maluſt

Ftina
o feo
nucua
atie

gillnd
biobel
chnias
acme
dürte
göͤckt
oin
nia en⸗
inguc
en
hlc
göck⸗
gaec
ſteti
dilrt
fucnie
ſeno ge
Tone
fucü
genenat
atq; mi
ctu. ci
tur ye
ficare 1
faclatre
pbümng
OM

arord

ſntige

iſina⸗

ſeneute
gedede
Mirdti
Giart
ſeuoi⸗
DuimüdS
guns ſa
neuſges
obenef
ſtumunn
Meberf
aſma
Meſinn
2aligt
rekſen
glic
Prei.
qeapi
ſua becu
palfp 2
ytpar
hunnnn

Etdſiun

i
u
hbit
na
1e
he

de

a☛ — — =—

us
in
n
G
nne
wod
lad
eqne⸗
linti
Tbo⸗
ntundi
an s
hr
zeatd⸗
nöͤſrß
nant
s ſact⸗
nodi⸗
enesq/
ſedo
us
a
vaſcde
ioſan
ſneals
iſ
ö
toel
iluire
inipſß

—RZ
cs
poy⸗ hn

,AGint⸗

t hOH

extimari.ↄtra equalitatẽ iuſticie agit.qꝛ petit ſibi du
as recõpenſatões ſieri.vnã:ſ.reſtitutiõem equalẽ rei
mutuate. all verovt pꝛeciũvſus qð ðꝛvſura⁊ ſic pec
catũ eſt vtpote cõtra ratiõem ſeu legem naturalẽ con

tra iuſticia. Quantũ ad ſecunda ratiõem clarũ eſt
cillud qð gratis natura dat pꝛopꝛiũ alicui nõ dʒ ſi⸗
bi ab altero vendi.ſed natura dat ei cui mutuat᷑ pe⸗
cunia aliquã induſtriã vt pꝛopꝛiã.⁊ hanc induſtriaʒ
⁊actus pꝛopꝛios ipſiꝰrecipientis mutuũ ſibi vendit
dũ vltra capitale mutuatũ plus exigit ipſe mutuas

gqo eſt iniuſtũ⁊ ↄtra natur appꝛopꝛiatiõis q dedit
viro induſtriã ꝙ pꝛopꝛia induſtria ſibüipſi ꝓſit Pecu
nia enĩ inq;tũ pꝛeciũ venaliũ nullũ cõfert lucꝝ niſi ꝑ

induſtriã vtẽtis.vendere ergovtilitatẽ pꝛouenientem
ex pecunia ꝑ mercatiuã induſtriã ei cui mutuata eſt
nihil eſt aliud q; vendere ſibi induſtriã ⁊ actus ſuos
qð eſt ↄtra naturã ſiue legẽ naturalẽ. ⁊ bec eſt rõ ſco
ti ſuꝑ.iiij. ſentẽtiaꝝ. di. lxx viij. Uidet᷑ etiã tꝑs iullivxẽ/
dere cui mutuauit illð.ſ.quo pecuniã ſuã detinʒ qð
eſt etiã Z naturã.cũ nõ magis ſibi ſi it appꝛopꝛiatũ il⸗
lud tꝑs q; illi qͥ recipit mutuũ.Et hec eſt rõ Criſoſt.

di. lxxxviij eijciens. Quantü ad tertiã rõnem ſcilʒ

— 2

fructificatõis patet ꝙ ꝑvſurã fitvt res mutuata q ex

ſe nõ generat fructũ.pariat lucꝝ qð eſt ↄtra natura.
NHon enĩ alið videt᷑ eſſe lucrũ qᷓ; fructꝰipſiꝰ rei ſeu per
fructũ ipſius aliqͥd acqͥᷣſitũ. Naturale eſt enĩ ꝙ res qᷓ
generat fructũ ſemꝑ creſcat invaloꝛe cũ ipſo fructu.
atq; maioꝛ eſt cũ ẽ ſub fructu q; cũ ꝑmanet ſine fru⸗
ctu. cũ igivſura res hñtes determinatũ valoꝛẽ a na⸗
tura vel arte qᷓ in eo excreſcere nõ pñt ⁊ꝑ ↄñs fructi⸗
ficare nõ poſſunt faciat excreſcere in valoꝛe. ſequit᷑ ꝙ

faciat rem nõ generantẽ fructũ parere lucꝝ. Unð ſᷣm

phũm pꝛumo polit.vſura ðꝛ a hatos qð eſt partus.
qꝛ ↄ naturã rei mutabilis vult vſurarius ꝙ pecunia
pariat. qð miraculoſum videt᷑ſed diabolicũ ẽ Et hãc
rõem tãgerevidet᷑ Amb.di. Interdũ exiaʒ vlure arte

neqſſima ex ipſo auro aurũ naſcit᷑ di xl vij.ſic. Ad

rõem autẽvſurarij rũdet᷑. Nã cũ dic,. ꝙ ſicut rõ dictat

wipſe debear ꝓximũ ſubleuareꝛ ſubuenire ei permu

tuuũ vel alios modos cũ pᷣt. ita etiã dictat rõ natural
ꝙ ipſe cui mutuauit debeat eũ adiuuare et eẽ gratꝰ ex
ſeruitio impẽſo dando ei alid de ſuo lucro. Rũ. ꝗ
pꝛimũ dictat rõ. ſ mutuer pꝛoxio indigeti ſi pt. ſed
gratis ſine ſpe lucri.ſcõᷣm etiã dictat rõ.ſ. ꝙ ſu gratꝰ
recipiẽs mutuũ erga mutuantẽ.puta in recognoſcen
do beneficiũ. ⁊ cũ pᷣt eũ adiuuare qñ indigetvłviceũ

ſa remutuãdo ſibi vei ꝑ alia obſeàa. ſed gratis nõ ex

„

pactõe:lã etſi et teneat᷑ ad antidota naturałr.i.recõ
penſandũ beneficiũ hoc eſt ex debito honeſtatis non

neceſſitatis.ſ.q̃ poſſet cogiĩ iudicio.Et ideo ſᷣm tho.

2 alios ſi qͥ mutuaret alicui cũ hoc pacto ei tene⸗

ret᷑ emutuare vſurã cõmitteret.qꝛvltra capitale ſuũ

aliqd exigit ꝙ pᷣt pꝛecõ extimari illa ſcʒ obligatio ꝗ.ſ.

pht eũ ↄuenire in iudico. Ad aliã roem cu.ſ. dic· ꝙ

qà recipit mutuũ ab eo locupletat᷑ cum dãno ſuo ⁊ de
ſua pecunia. Rñ.ꝙ locupletat᷑ ſeu lucrat᷑ ille pꝛinci⸗

palr ꝑ induſtriã ſuam.quia pecunia ex ſe nihil lucra

tur vt patet tenendo in capſa.pecunia etiã illa nõ eſt
mutuantis ſed eiꝰq accepit mutuũ.qꝛ in eũ trãſlatũ
eſt dñium.eiſi perijt vel ꝑdit in negociãdo vel aliud

agendo parit piculo ſuo nõ mutuãtis. Damnũ aũt

nõ ſuſtinet niſi qꝛ ceſſat ex hot ſibi lucꝝ. ſed idẽ dam

nũ habuiſſet ſi pecuniã in archa ſeruaſſet.qꝛ ibi non

fructiſicat Et ſi cũ ea negociatus fuiſſet potuiſſʒ amit
tere ſicut? lucrari. ſubſtabat enĩ tunc periculovbi in

mutuo non ſubſtat.verũ ſi ex carentia pecunie mu⸗
tuate paſſus fuiſſet damnũ.puta cũ opoꝛtuiſſet euʒ

accipe ad vſurã velvẽdere res ſuas minus iuſto pꝛe/
cio vel aliquo ſimili.tũc mutuãs deberet ei ſatiſtace⸗
de dãno ei ſecuto pꝛopter mutuũ etiãſi nõ feciſſet pa⸗

ctum de hoc ſᷣm conſciam.non aũt de induſtria ſua

lucrũ factum tenet᷑ cõicare:ceſſante dino. Secũdo

vſura eſt ↄtra legeni dimnalẽ.et hoc patet ex triplici

ſcriptura que ↄplectitlegem diuinale.ſ moſaica.pꝛo

pherica ⁊ euangelica. In euagelio dicitveritas ipa qᷓ

— „ „ — —

mẽtiri nõ p̃ᷣt. Date mutuũ nihil inde ſperãtes.Luẽ.
vinihil. ſ. qd pcio poſſit extimari vltra ſuã ſoꝛtẽ. naʒ
beniuolentiã⁊ amicitiã licet ſperare qᷓ nõ cadũᷣt ſub
pꝛecio. Quod verbũ eſt pceptoꝝ q;tum.ſcʒ ad hoc ꝙ
nõ ſperet᷑ ſeu expectetur lucrũ pꝛopter mutuũ. quia
ibi eſſet vſura vndeꝛ motale. Quod aperte declarat
Auguſt. ſuꝑ ps. dicẽs. Si feneraueris id eſt ſi mu⸗

„

tuũ dederis pecuniã tuam a quo plus qᷓ; dediſtiex⸗

pectes acciꝑe non ſolũ pecunia ſed quicdd allud ſue

R———

triticũ ſiuevinũ⁊ hmõi.feneratoꝛ es.i.vſurarius⁊ in
hoc nõ laudãdus ſed impꝛobãdus.xiiij:q.iij.c. ſi fe⸗

neraueris. In ꝓphetis quoq; phibet᷑ ipſavſura Uñ

2 p. deſcribẽs conditões neceſſarias ad redeſceduz
in mõte dei.ſ. ſuꝑne patrie hãcvnãꝗ ponit inter cekas

Qui pecuniã ſuã non dedit ad vſurã. Qui ꝗ̊ dat ad
vſurã nunq; aſcẽdet ad monte ðᷣine glie niſi penitue

rit plene. Et neemie.v. Increpaur inqt optimates et

„ *

mgrãtꝰ.⁊ dixit eis.vſuras ne exigatis ⁊c. Et ezechiel
xviij. ine ſcelera digna moꝛte etna ponit vſur dicẽs·
Qui ad vſurã nõ cõmodauerit.i.ampliꝰ qͥcq; nõ ac⸗
cepit. Vbi ðtMiero. Putãt dã tm vſuras eſſe in pe
cunia qð pꝛouidẽs ſcriprura diuina ois rei aufert ſu

72-

pabundtiã vt plus nõ ecipias ; dediſtt. riiij. g.

iij.c. putãt Et ꝓuer.xxviij. OQui cõgregat diuitias ð
vſuris ⁊ fenoꝛe liberalixc. In lege moſaica q;tũ ad ꝑ

.tẽ moꝛalẽ. q ad hec obligat. videt᷑ Leui:xxv. Neacci

pias a frẽ tuovſurã nec pl?q; dediſtie loĩe ſñs intel
ligit qlibʒ primꝰ⁊ rõeoꝝgis qvna ẽ.ſ.a voꝛ roe finis
q vnꝰ eſt.ſ.dcꝰ. Ad roem aũt vſurarij rũdet᷑ cũ.ſ.

dicebat g in lege pmittebat vſura. qꝛ ülla fuit cõpati
ua ꝑmiſſio qᷓ ꝑmittit᷑ minꝰmalũ ne ſeqtur maſusꝑ

mittit᷑ ãt nõ ꝙ cõcedat᷑vt licitũ.ſed qꝛ nõ punit᷑ pena
tpꝑali ſed bñ punit᷑ pena et᷑na. Permiſſum g fuit iu⸗
deis vt auaris vſura exercere erga alienigenas ne cru
geles exiſtẽtes a fubo exigerẽt eos ↄſumedo Aliã rõʒ
hẽs ĩfra ĩ. Selij. ciſe. Ad illã aliã autoꝛitatẽ inductã
feneraber; gẽtibo młc ⁊c. Rñ.ſᷣm tho.vbi v. ibi lar
eſumit᷑ fenꝰp mutuo tm̃ non ꝓ mutuo advſurã.Et
vult dicere de ſi ppls Fuaret legẽ erit ua abũdãſꝙ
potert alijs mutuare? ñ indigebũt mutuũ accipe
Tertõvſura ẽ ↄ legẽ hũanalẽ. Suꝑ oẽs bũanos le⸗
es ẽ ius canonicũ qð rſultat ex decretꝭ ⁊ decretalibo

2 ſcõꝝ autoꝛitatibo doc. ex capᷣ.nãq; x. cilij cartag.

„

qð ĩcipit Seditõnarios phibẽt vſurari ad clericatũ

ꝓmouen di xlvir ullꝰat phibet᷑ s pmotiõe niſi pꝛo

moꝛtalivł pꝛo irregularitate. vt.xiiij.qiij.⁊.qiiiij.in

pluribo. c. ⁊ extra devſuris.ꝑ totũ.pᷣcipue,.c:qꝛ in oĩ⸗

bꝰ. hoc pꝛohibet᷑ vbi excõicant᷑ publicivſurarij.quo

ad ſacramẽta ꝑcipienda⁊ quo oblationes altaris⁊ q
ad ſepulturã eccleſiaſticã.his om̃ibo pꝛiuant᷑ niſi re⸗

ſtituant.in.vi.li.devſuris.vſuraꝝ.Pꝛiuant᷑ cõfectõe
teſtamẽtoꝝ ⁊ alijs multipliciter niſi faciant cautionẽ
De his omnibꝰplene habes infra in diuerſis. . við
ibi.Et de excõicatõe quã incurrũt ſepelientes eos ſcʒ
publicevſurarios niſi fecerintcautiõem.habes infra
in.iiij. ꝑte.ti i.ca. Auguſt.etiã di. An crudelioꝛ eſt qͥ
ſubtrahit aliquid vel eripit diuiti qᷓ; qͥ trucidat inopẽ
fenoꝛe.xiiij.q.iiij.quid dicã Et ambꝛo. Sine ferro di
micat qvſuras flagitat.iiij.qiiij.c.ab illo.Et leo pa
pa. Sicut nõ ſuo noĩe ita nec alieno licet fenus exer⸗
cere. penus hoc ſolũ exercere debemꝰvt quod hic mi
ſericoꝛditer tribuimus.a dño qͥ multipłrꝛ in ꝑpertuũ
menſurã tribuit reciꝑe valeamus.di.xlvi.ſicut.Et ð
hac vſura ſpũali⁊ licita dicit Salomõ.Feneratoꝛ do
mino qͥ miſeret᷑ pꝛoximo qꝛ centũ pꝛovno accipietis.
id eſt ſpũalia q̃ excedũt in centuplo vnũ. ⁊ vitã et᷑nã
poſſidebitis.in euangelio Math. xix. Ad ratõem

rentie dace⸗ dñoꝝ.⁊ platea f. ai noui ſunt nobiles qͥ
nolũt laboꝛare.⁊ ne pecunia eis deficiat paulatĩ con
ſumẽdo tradũt eam mercatoꝛivel trapeʒite intenden
tes pꝛincipalr aliqͥd annuatiĩ recipe ad diſcretõem eo

rũ.ſaluo tñ capitali.Et q;uis ipſi vocent hoc depoſi

tũ tñ clarevſura eſt. xuiij.q. iij.ſi feneraueris vt habes
ſupꝛa. Necvere depoſitũ eſt nec ſapit naturg eius Ip
ſi etiaꝛ alij plures qñq; mutuant pecunias diuenis
ꝑſonis accipiẽtes in pignus domũ vel agrũ vel vine
am ſub noiĩe ſecuritatis.ſed fructũ ſeu renm dicti pi
gnoꝛis interivolũt hr̃e quouſq;reſtituateis pecunia
nõ cõputando in ſoꝛteꝛ vſura eſt. devſuris.c.i.Excu

ſatur tñ in hoc caſu a viciovſure gener qui cũ ſuſtine

at onera mrimonij⁊ nõdũ habuit dotes recipit a ſo⸗
cero vel alijs dotãtibo mulierẽ poſſeſſionẽ aliquã in
pignꝰquouſq; recipiat dotes hic licite facit fructꝰ illi
us pignoꝛis ſuos nec tenet᷑ cõputare in ſoꝛteʒ. vt de
vſuris.c.ſalubꝛiter. Campſoꝛes cãbia faciũt que

vocant᷑ caãbia ſiccavel ad libꝛas groſſoꝝvł ꝑvenetos

Sel qꝛ ibi eſt mutuũ expſſe qð eſt materia in ↄctu

vſurarij rñdetur ꝙ leges ciuiles dãt᷑ populis qͥ ſunt

pꝛo maioꝛi parte malivel ĩꝑfecti.⁊ intendũt pacificũ

cõuictũ ciuiũ adinuicẽ.Unde ſolũ pꝛohibẽt expꝛeſſe

vitari q̃ ſunt magis ꝑturbatiua ciuilitatis ⁊ qͥetis tẽ
poꝛalis puniẽdo trãſgreſſoꝛes ⁊ coercẽdo ab illis per
penas.vt adulteria.furnta.homicidia.⁊ hmõi. Alia
m ittunt nõvt licita cõcedẽtes ſed nõvt alia vicia pᷣ⸗
dicta punientes ⁊ hoc ne peioꝛa cõtingãt ſicut de me
retricibo⁊ hmõi.ſᷣm tho.vbi ſupꝛa.Sʒ lex diuina ꝓ⸗

hibet oẽ pctinñ oñdens puniri in diuino iudicio.Rũ

ergo lex diuina⁊ naturalis ſit ſupꝛa oẽm legẽ hũanã.

vtz. di. vlij. ⁊eix ꝑ totũ.⁊ canonica etiã ſit pꝛeiudicãs
ciuili.vt.di.ix.in his que ſpectãt ad ↄſcĩam.⁊ tniplex
lex diuina⁊ naturalis ⁊ canonica pꝛohibeãtvſurã om
nẽ. Diĩs lex ciuilis q̃ ꝑmitteret etiã concedẽdovſuras
aonnullat᷑ q;tum ad hoc ꝑ legẽ diuinã⁊ canonicã.Et
ſi leges ille ſint iuſte qad ciuilitatẽvite pñtis rõne iaʒ
dicta.nõ tamẽ iuſte ſunt q̃ ad ciuilitatẽ ſuꝑnã adipi
ſcendã ad qð opoꝛtet ab oivitio eſſe imune᷑. Sʒ⁊ ipᷣe

imꝑatoꝛ dicit.ꝙ ſacre leges nõ dedignant᷑̃ſacros ca⸗

nones imitari in matrimonioꝛ vſuris.vt in Autẽ.vt
cle. ap.ꝓpꝛiepi.ↄue.colla.vi.⁊.ij.q.iij.S.hic colligit

Quantũ ad ſecundam. g. I

ptem ꝗ eſt extẽſio ſeu dilatatõ copioſa talis vitij. hoc
notat᷑ ibi.de plateis eiꝰ. Platea ẽ locꝰvbi multi cõue
niunt ⁊ locus latꝰ⁊ patẽs.⁊ lata eſtvia q̃ ducit ad ꝑ⸗
ditionẽ.ſ.via cupiditatis⁊ multi incedunt ꝑ eã dicit
ſaluatoꝛ Mat.vij.⁊ ꝑcipue ꝑ vſurariã pꝛauitatẽ pa

tens eſt.qꝛ ſemꝑ a xpᷣicolis hecvſura habita eſt p ma
gnoꝛ enoꝛmi ſcelere.Etad tollendũ oẽm excuſatoem

huiꝰmaledictivitij eccleſia ſtatuit vt ſi qͥs ꝑtinaciter
hoc aſſereret ipam. ſ.nõ eſſe petm̃ꝛ graue hereticꝰ ha
beat᷑.23 ipᷣmvt ↄ alios hereticos ꝓcedat᷑ devſurꝭ. ex
graui.in cle.Sunt aũt in ciuitate plures platee.Eſt
platea nobiliũ⁊ campſoꝛũ.Eſt platea artificũ⁊ mer⸗
catoꝝ. Eſt platea ludentiũ? temploꝝ. Et de oĩbꝰ

bis plateis nõ defecitvſura⁊ dolus. In pꝛĩavt eſt flo

vſuranio.⁊ intetio lucri pꝛincipalr qð eſt foꝛma.ideo
inde reſultatvera vſura vt dicat᷑ cambiũ. lec excu⸗
ſat periculũ qð ibi eſſe pᷣt.vt deyſuris.c.nauiganti.

Faciũt etiã alij ſecuritatẽ pꝛo alijs in mutuis cũ cer

ta ſcriptura⁊ ꝓ hoc recipiũt duo ꝓ centenarioꝛ huiꝰ.

⁊ hoc etiãvſura videt᷑ ſi nõ eſt ꝓbabile ꝑiculũDe hoc
tñ⁊ alijs ſupꝛadictis ↄtractibo habes plenein.S. pli
bus.c.ſe. In ſecũda platea.ſ.vbi moꝛant᷑ mercato

res.lanifices.ritagliatoꝛes.⁊ bmõi:multe reꝑiuntur

vſure.Nam qͥvendit aliqͥd ad aliquẽ terminũ tꝑis.
⁊ rõne termini ſeu dilate ſolutois petit plus iuſto pᷣ⸗
cio.puta iuſtũ pꝛeciũ ſit.x.⁊ ipſevendit ꝓ.xi.vſuram
cõmittit.niſi illud intenderet nõ tũcvẽdere ſed ſerua⸗

revſq; ad tꝑs quo veriſi credebat merces illas vali⸗

turas q;ẽtum vendit.etiã ſi nũc ne tantũ valeãt.puta
tꝑe eſtiuo vendit bladũ ad pᷣces ſeu inſtantiã alicuiꝰ

qð inrendebat reſeruare ad tꝑs hiemale qñ cõmuni

leat.vt devſuris.c.in ciuitate Silr ſi qͥs emit merces

vel victualia minꝰ iuſto pᷣcio pꝛo eo ꝙ anticipat tꝑs

in ſoluẽdo pꝛeciũ anteq; recipiat merces vłvictualia
ꝑ aliqᷓs mẽſes. puta dat pꝛeciũ tꝑeveris ⁊ recipit bla
dũ tpꝑe eſtatis ⁊ hoc niſi ſubſtaret ꝑicłm.vt qꝛ bladũ
vel aliud pᷣt ꝓbabiliter plus vł minus valere dicto pᷣ

cio qð ſoluitvt in dicto c. in ciuitate Sed qͥ emũt poſ

ſeſſiones vel domos multominꝰpcio qᷓ;valeãt cũ pa⸗
cto ꝙ infra certũ tꝑs ille venditoꝛ poſſit reemere. vſu
ra reputat᷑ ſeu fraus vſure palliate ſub titulo emptio⸗
nis.Qui etiã faciunt ſocietatẽ cũ alijs ſiue mercato/⸗
ribo ſiue artificibo ſiue agnicolis circa mercãtias vł ar
tificiata vel pecoꝛa⁊ alia aĩalia volentes ſaluũ eſſe ca⸗
pitale qͥ ad pecuniã ſeu capita qͥ ad aĩalia vſura eſtꝛ
nõ vera ſocietas.xiiij.q.iij.pleriq;.cũ glo.Sʒ ⁊ diũſ

modis cõmittit᷑ fraus⁊ dolus in hmot⁊ iniuſticia.ð

quibo diffuſe habes infra. ĩ plibo. . ſe. In plateis
tertijs q̃ ſunt cõiter añ eccleſias ibi ↄueniũt.⁊ diui⸗
tes⁊ pauꝑes.⁊viri ⁊ mulieres luſoꝛes ꝓdigi artifices
ciues⁊ alij.Et ad oẽs qſi extendit᷑ viciũ vſure vel ꝑ ex
ercitiũ eiꝰvel ꝑ ꝑticipatõem.Nã mulieres de qbus

minus videt᷑ ſi ſuntvidue ne ↄſument᷑ dotes earũvel

ter plus valet.pꝛopter qð vendit pluri pᷣcio q; nũcva

—

Plli ne
datlvi⸗
weg a
Lulene
arviea
callui
ſonnte
noxlaſn
tenel
cüconſ
leyeder
gecptt/
lapeeeſſt
ſapdg⸗
Cerſnnr
Ewi
nis
tune
lüſtg
nap
luſnor
hyns,

con
Nen
Mo
Goſ
ve
ſs
dan
Nne
en
Uſue

i
mdn
To
ug
nsic
unmn
liden
ein ſ
emere
Crchiunm
miits
usußß

Capitulũ

deponũt eo⸗ mercatoꝛibo ad diſcrenõem ⁊ vſura jeſt
ſᷣm pᷣdictevel recipiũt ab heredibo cõiugis ſui defun
cti poſſeſſionẽ vſufructuãda quſq; reddant᷑ ei dotes
2 vſura eſt õm Hoſti.⁊ alios. Si ſunt nupte viris qᷣ
ſunt obligati ad reſtitutõem vſurarũ ad q;tũ eſt va⸗
loꝛ eoꝝ ſubſtãtie invſura ꝑticipantvictũ⁊ veſtitũ de
bis ꝑcipiendo. Si ſunt puelle nuptui tradẽde ⁊ do
tes recipiũt devſuris.viri eaꝝ nõ pñt reciꝑe tłes do⸗
tes etſi receperint tenent᷑ ad reſtitutõem illis quibus
ſocer erat obligatus ex qͥ oĩa illiꝰerãt obnoxia reſtitu
tioni:Et ipſa młier ſoluto matrimonio tenet᷑ ad reſti
tutionẽ ſi ñ reſtituit vir ſm doc·Ray.⁊ alios.De his
oĩbo plene vide infra in. S.plurbo.c.ſe. Pupilli qʒ q̊
rum tutoꝛes vel ꝓcuratoꝛes eoꝝ pecunias poſuerunt
ad diſcretiõem vbi vſura eſt.ſᷣm pᷣdicta tenent᷑ ad re⸗
ſtitutõem.q;uis nõ fecerint ipſi tales contractꝰ tñ qꝛ
lucxꝝ tale ipſi ꝑceperũt Et ſi nõ diſponũtſe ad reſtitu
tionẽ cũ hñt admĩſtratõeʒ ſuoꝝ bonoꝝ iã ſunt in ſta
tu dãnatõis.ſed ⁊ ipſi tutoꝛes ⁊ curatoꝛes moꝛta liter
peccant faciẽdo tales ↄtractꝰ. ⁊ tenent᷑ ad reſtitutõeʒ
qᷓ;uis vtilitatẽ nõ ſint inde ↄſecuti in caſu qͥ ipſi pu⸗
pilli nõ vellentvel nõ poſſent ſatiſfacere.vt no.archi.
dꝛ. xlvi.ſicut nõ ſua. Idẽ de q̃ͥlibet factoꝛevel ꝓcura⸗
toꝛe qͥ exercet negocia alioꝝ faciente hmõi ↄtractus.
Qui etiã niutuat pauꝑibo hac intentõe vel pacto vt
ſuiãt eis ĩ opis agri.vineeꝛ bmõi.vel ĩ oꝑis boũvel
eq̊ꝝ vel alio ſeruitio coꝛpali.vſurã ↄmittũt.de vſur
c.ↄſuluit Filij q̊ʒ⁊ heredes qͥcũq; vſurarioꝝ ꝑticeps
ſunt⁊ tenent᷑ ad reſtitutõem.⁊ ſi bona illa legata ob
noxia ſunt reſtitutõi vt devſuris.c. Michael. niſiin
certa eſſent ⁊ locis pijs legata. Publici autẽ vſurarij
cũ conſcia dioceſani⁊ cautõe de talibo dñt diſpone⸗/
re. vt devſuris.in.vi.de qͥ vide infra iu.. Illi eriã qͥᷣ
accipiũt mutuũ ad vſura ſi faciũt ſine legitima cã pu
ta neceſſitatis velvtilitatis rõnabilis.ſ ad ludedum
vel pdigaliter ependẽdũ peccãt moualł fm b. tho.
vbi S. ⁊ alios doc. Notarij ↄficiẽtes inſtrum̃ta ĩ frau
dẽvſuraꝝ ſciẽter: teſtes peccãt moꝛtalr. Idẽẽ de me
diatoꝛibꝰ ⁊ ſeruiẽtibo eis in talibo. Aduocati patroci
nãtes eis in bmõi cõtractibo. Oẽs hi digni ſunt moꝛ
te eterna.qꝛ cõſentiũtvſure cooꝑando ei.ij.qel. c. no⸗
tũ ſit Faciẽtes q̃; ſtatuta ſuꝑ hmõi⁊ iudicãtes ſm ea
vt capitanei. rectoꝛes ⁊ hmõi.⁊ pᷣbentes ↄſilia ad hu
iuſmodi ſtatuta peccãt moꝛtaliter? ſunt excõicati.de
vſuris.c.ex graui.in cle. Dñi etiã tꝑales qͥ pmittunt
vſuras pꝛopter vnã certã quotã quã recipiũt inde.ĩ
eadẽ ſunt danatõe.Et cõfeſſoꝛes qͥ abſoluũt ſcienter
tales nõ diſponẽtes ſatiſtactõem emẽdã.Ecce q̃t in
numeros illaqueãt maledicte vſure. Et ſic nõ defecit
de plateis oĩbus vſura.qꝛ vel ꝑvnũ modũ vel ꝑ aliũ
inuoluit quaſi vniuerſos. .

Tertiũ quod cõtinetur..m

in verbis põ. qdð in pꝛio mẽbꝛo habet. eſt cõtinuatio
buiꝰ vicij q eſt piculoſiſſima.cum ðꝛ. Nõ defecit ipᷣa
vſura.ſed vſq; in finẽvite cõiter ꝑſeuerat. Sʒ vt dicit

Piero.Si vſq; in finẽ vite in malis pſeueramꝰ aſſi⸗
due peccantiũ nõ miſeret᷑ de di.xciij.c. diacõi · At⸗
tẽditur aũt iſta ↄtinuatio piculoſiſſima. Quia ſineĩ⸗
terpolatõe: Quia in finali duratõe, Quia in plali ſuc

ceſſiõe. In alijs pctis nũqᷓ;ᷓ bõ aliqͥd eoꝝ ↄtinuat.
Nõ enĩ guloſus ſꝑ actu comedit.nec cõtinue luxuni
atur laſciuꝰ.nec iracũdus ↄtinue iraſcit᷑ ſed interpo⸗/

lant actus ſuos. Sʒ vſura ſꝑ rodit⁊ cõſumit paupe⸗

rũ oſſa.⁊ de die ⁊ de nocteꝛ in feſtis ⁊ in ferijs.⁊ doꝛ⸗
miẽdo⁊ vigilado oꝑałꝛ nunq; deſicitvſura. Et cum
petm̃ ſuũ vſure mẽti occurrentꝛ ñ dolet⁊ ꝓponit vſu
rariã pꝛauitatẽ dimittere ⁊ reſtituere.ſʒ ipſa lucra re⸗

tinere. iteꝝ ⁊ de nouo peccat moꝛtalrꝛ totiẽs qtiens.

Tenet᷑ eni qͥlubet ad cõterendũ ſtati de moꝛtali cum

mẽti occurrit de quo adhuc nõ habuit cõtritionẽ ſᷣm

b.cho.in.iiij.? Ricar.⁊ Boñ.⁊ Pe.ð tarã.Pꝛecepto
rie enĩ ðꝛ illð a dño. Cõuertimini ad me filij reuten⸗
tes et ſanabo aduerſiones veſtras. Hiere.iij. Mõ de

fecit ſecũdovſura quia durat dũ ille viuit ⁊ poteſt ex
ercere. Cetera vitia inquit Hiero.cũ ſeneſcẽte ſeneſcũt

ſola auaricia iuueneſcit.⁊ ſuꝑ oẽs ſpẽs eius vſuraEt
rõ eſt qꝛ in alijs peccatis ſi s vult penitere nõ hʒ ni
ſi cõteri⁊ ꝓponere abſtinereꝛ ſibi iniunctã penitenti⸗
am facere.q̃ modicũ qͥd eſt Sed vſurariꝰ ſicut⁊ alter
qͥ accepit aliena iniuſte vel detinet nõ ſolũ opoꝛtet ꝙ
doleat⁊ ↄfitea᷑ꝛ ꝓponat abſtinere in futurũ.ſed ne⸗
ceſſe eſt ꝙ reſtituat aliena ſi poteſt. Ilã vt alias ðꝛ in
iure. Non dimittit᷑ peccatũ niſi reſtituat᷑ ablatũ.de
re.iu. Nec cõfeſſoꝛ.ſacerdos.nec epᷣs.nec aliꝰ ſuperi⸗
oꝛ pꝛelatꝰpoteſt ſibi remittere ius alienũ. ſed ille cuiꝰ
eſt pecunia debita. Nimis autẽ duꝝ videt᷑ibivtred
dat q̃ cũ tanto laboꝛe acqͥſiuit⁊ ꝙ burſam euacuet ac
diſtrahat poſſeſſiões,.⁊ vbi aſſuetꝰeſtviuere abũdan
ter cũ familia ſua.⁊ indui põpatice.reducat ſe ad te⸗
nuẽvictũ ⁊ veſtitũ.⁊ ꝙ dimittat filios pauꝑes.⁊ non
cõſiderat miſer bõ ꝙ ſicut nudꝰ eſt egreſſus de ventre
matris ſue ita nudus reuertet᷑ illuc. Job.i.id eſt ĩ ter
rã matrẽ omniũ.Non atrẽdit quod ait põ.Frater nõ
redimit.ixpᷣs noſter frater ꝑ humanitatẽ nõ libera⸗
bit talẽ moꝛtuũ in peccato pꝛopt᷑ ſua legata facta ec⸗
cleſijs vel hoſpitalia ſacta Recimer hõ quicũq; qua
ſi dicat nõ.nõ dabit deo placatõem ſuã ⁊c.Quãto ãt
magis pſeuerat in vſurꝭ tãto magis aggrauat᷑ pecca⸗
tũ eius.Etvt dicit. Pꝛouer.xviij. Impiꝰcum in pꝛo⸗
fundũ peccatoꝝ venerit. contemnit nec curat de ania
ſua.Et tanto ſunt grauioꝛa pctã cto aĩam inłeliceʒ
detinent diuti alligatã. Ait Gꝛeg/extra de cõſue. c.
fi. Et cõiter tales moꝛiũturvt aĩalia bꝛuta vel aliquo
terribili iudicid de eis cõtingẽte rapti aliqñ a demo⸗
nijs notoꝛie. Sicut legit᷑ de quodã vſurario ꝙcum
doꝛmiret in lecto cũ vxoꝛe ſubito exꝑgefactꝰexiuit ð le
cto. Cum autẽ ab vxoꝛe ſua interrogaret᷑ qͥd ha beret
ait. Modo raptus fui añ iudiciũ deivbi tot ⁊ tanta
terribilia ſunt oppoſita cõtra me ꝙ neſciui nec potui
aliqͥd rñũdere.Cunq; fuerim diu ad penitentiã expe⸗
ctatus nec hucuſq; volui diuinis ĩſpiratõibo ⁊ pꝛece
e obedire:audiui nũc iudicẽ ↄtra me ſciam pꝛotu
iſſe meq; datũ in poteſtatẽ demonũ qui me debent
hodie ad eterna ſupplicia aſpoꝛtare Quo dicto de ꝑ
ticavili veſte aſſumpta domũ rapido curſu egreſſus
eſt. quẽ ſui bincitide querẽtes.tandẽ ſn quodã mona
ſterio monachoꝝ matutinas cantantiũ inuenerunt.
Lunctis ergo eũ ad penitẽtiã inducẽtibo nec ꝓficere
valẽtibo rõe aut exhoꝛtatõevel pᷣce cuſtoditꝰ ẽ d ges

Titulus Pꝛimus

vſq; ad ſextã hoꝛã. Deniq; cũ ↄſanguinei eũ ad do/⸗
deagen Tache ad qndã fluuiũ per quẽ traſituri
erat perueniſſent.viderũt quãdã nauim rapido cur
ſu ꝑ fluuiũ aſcẽdentẽ.a nullovtvidebat᷑ ↄducta. Sʒ
ab vſuraroviſa eſt plena demonijs qͥ ait.ideovenie⸗
bantvt eũ ad ſupplicia eterna aſpoꝛtarẽt Quo dicto

ſtatĩ de manibo eoꝝ a demonibo violẽter raptus ⁊ in

nauim ꝓij cit᷑.⁊ curſu rapido refracto ſubito diſpuit
cũ demoniboꝛ pᷣda pᷣfate nauis. Sicut g̊ nõ defecit
vſure vitiũ in eo dũ in hoc ſeculovixit ita nõ deficiet
punitio gehenne in aliavita.⁊ ᷣm modũ delicti erit⁊
plagaꝝ modꝰ.vt ð:Deu.xxv. Demũ eſt ꝑpiculoſiſ
ſimũ iſtud vitiũ qꝛ tranſit ad ſucceſſoꝛes. ſicut lepꝛa
Bieʒi tranſſfuſa eſt in poſteros: Alia peccata non ex
cedũt actoꝛes eoꝝ.vnuſqͥſq; in iniqᷣtate ſua moꝛietur
Filius nõ poꝛtabit iniqͥtatẽ pris. Ezech.xviij. nec ire
nec ſuꝑbie.nec inuidie.nec alia. Sʒ in vſura ſicut et
rapina⁊ oĩ illicita vſurpatõe filiꝰ ⁊ qlibet alius heres

vſurarij ⁊ raptoꝛis ⁊ filij filioꝝ ad q̊s deuenerãt böa

ipſoꝝ obligata reſtitutoi. poꝛtabũt miqtatẽ pris vſu
rarij:i.penã debitã. nõ quide ꝓ pctõ qð actu ↄmiſit
pjr. ꝓ illo eĩ ipſe ſolus pr̃ poꝛtabit onꝰ ſuũ. ſed ꝓ pctõ
qð ↄmiſit filius eiꝰvł qcũq; heres ipſiꝰ in retinendo
bona aliena.in quo imitat᷑iᷣm pꝛauũ preʒ.Et ſic de
pꝛogenie in pꝛogeniẽ in ꝑpetuũ obligat᷑ heres vſura⸗
rij vel alienoꝝ detetoꝛes inq;tũ durãt bona ipᷣoꝝ.ad
vylteriꝰnõ tenet᷑ niſi de eo qð ꝑuenit ad eũ quſq; cre⸗
Qitoꝛibo ſit ſatiſſactũ ꝑ ſolutõem vel remiſſionẽ ĩ foꝛo
ↄſcie.Caueãtaũt heredes taliũ.filij.nepotes.cõſan⸗
guinei.vel extranei.ne in hmõti laboꝛẽt craſſa ignoꝛã
tia.qꝛ nõ excuſaret eos a dãnatõe. Sʒ illð verificaret᷑
in eis. Ignoꝛãs ignoꝛabit᷑ id ẽ repꝛobabit᷑. ſola igno
rantia inuincibił eos excuſaret. Legit᷑ de quodãvſu⸗
runo ꝓ cũ infirmatus eẽtꝛ grauit᷑ ac filios duos ha⸗
beret viſitatꝰa cõfeſſoꝛe cõfeſſus eſt.⁊ nõ negauit pec
catũ ſuũ ui cũ declaraſſet ↄfeſſoꝛ g opoꝛtebat eum
oĩa mala ablata reſtituere.als ſaluari⁊ abſolui ñ po⸗
terat⁊ filij ad hoceũ hoꝛtarentvt poſſet ⁊ ſacra ſuſci⸗
pere⁊ aĩam ſaluã facere.ſciebãt eni vſurarios ↄctus
eius. Rñt ille miſer.Ego nõ poſſum.qꝛ ſi ſuꝑuiuer?
nõ haberẽ ad manducandũ.ſed opoꝛteret me mẽdi⸗
care.Si moꝛerer et vos opoꝛteret ire ad hoſpitale. ni
hil enĩ vobis remaneret.qꝛ oĩa devſuris ſunt.Cuiil
li.Nõ curetis de nobis puideatis ſalutiveſtre Tace
te ait ille. Nolo ire potiꝰ⁊ ad mĩam dri ſtare q; mer⸗
cedẽ hoim.qꝛ inhũani⁊ ĩmiſericoꝛdes ſunt deꝰ auteʒ
clemẽtiſſimꝰ. Sicq; in ſua obſtinatõe migrauit.Oð
attẽdens vnꝰex filijs hoꝛtatꝰeſt germanũ ad reſtituẽ
dũ ne ſeqrent᷑ prem dãnatõe.Qui ille. Si pr̃ meus
vſuras fecit ego illas nõ feci. Uolo poꝛtiõe mea gau⸗
dere dũ viuo.de futuro neſcio qͥd erit Dermãaſit g̊ invi
tio patris detinẽdo ꝑtem ſuã Aliꝰvo reſtituit certis
ꝑſonis.⁊ incerta pauꝑibo erogauit.Cũ autẽ in bõis
duceret dies ſuos ex ſubſtãtia fenebꝛi in pũcto ad in
ferna deſcendit moꝛiẽs. Alter vero qui ſtatũ religio⸗
ſum aſſumpſerat facta reſtitutiõe de ꝑte ſua quadaʒ
die cũ oꝛaret vidit in viſiõe terã aꝑtam ⁊ in ꝓfundũ
* maximũ immẽſum flãmã extendentẽ. Et in p⸗
undo infemni int᷑ cetos vidit patrẽ ſuũ ⁊ frẽʒ ſuũ ſuꝑ
eũ quẽ pr frequẽter maledicebat dicẽs Maeldictꝰꝛc

¶ Caplmvij . vb
que ↄmittit᷑ in mutuis expᷣſſis ⁊ in pignoꝛibo.⁊ ĩ ſecu

quia pꝛopter teyt diuitẽte dimitterẽ bec deuent. Et

filius rñdebat.ĩmo tu maledicans qꝛ pꝛ ter te huc

yeni.Si eni nõ dimiſiſſes mihi malcacqͥ lta. ̊ cauii

ſem me ab alijs vitijs. Etſic ſtabãt iniſta altercatõt
Ife Porm, 117 atoe
Oð ille cemens dñm landauit de ſua illienĩatiöe qꝛ

reſtituerat.Et ſic apparet cõtinuatio eius.qinõ de⸗
ficit moꝛiẽte vſurario ſed tranſit ad alios, vt dictu eſt

niſi reſtituatur.

——

iagit᷑ de multipli mõvſurarũ.ſ. et

nitatiboꝛ in ſocieratibo ⁊ in ſocidis aĩaliũ⁊ in cãbijs.

aĩas deuoꝛat płlimas multa hʒ intricamẽ
ata pꝛopter fraudes adinuetas. ⁊ difficult
deſerit pꝛopter obligatõem reſtitutõis.ideo pꝰ ſimo⸗
niã de ea tractet᷑.cũ habeat etiã ↄuenientiã cũ ea in

ſeqᷣo. Etvtrũq; ſola ſpeꝛ intentõe ↄmitti᷑. Dicit᷑ aũt
vſura quaſivſus reivł enis ſeu vſu rea. dat᷑ eĩ ob vſuʒ
eris.i.pecunievel alterius rei qvſu ↄſumi ⁊ ob hoc
eſt rea? mala.quia dat᷑ pꝛopt illð pꝛopter qð dari ñ
debetvt declarabit᷑ infra⸗

Diffinitur auteſic Aſu F.

meſt lucrũ ex mutuo pꝛincipałr intẽtũ. Lucꝝ ðꝛ pꝛo

pꝛie incrementũ qð qͥs hʒ exvolũtaria ↄmutatiõe vlł
tra ea q̃ pꝛi ſua erãt vñ ſi mutuo vni hñti.x. de mea
ſubſtãtia es intentõevtvltra mutuatũ rehabeã ab eo
illa.x.cũ alias haberenõ poſſem nõ cõmitto vſuram

qꝛ nõ intẽdo hic lucrũ ſed tm̃ qð meũ de iure eratre

habere.ar.xiiij.q/iiij.ab illo.Ex mutuo ſubdit᷑ qꝛ re⸗
gularitervſura cõmittitin mutuo Quãuis eĩ in alijs
cõtractibo ſepe reꝑiaturvſura titulo emptõis velvẽdi
tionis vel pignoꝛatõis.⁊ hmõi palliatõis.ibi tñ eſt ĩ⸗
plicite mutuũ.Nã ſicũ vendo tibi cannã pannivalẽ
tem nũcvnũ ducatũ.ex eo ꝓvis dilatiõem vniꝰanni
ad ſoluendũ pꝛeciũ.volo pꝛopt iſtã expectatõeʒ vnũ
ſolidũ plus dicto pᷣcio.iſta vẽditio reſoluit᷑ſn mutu⸗
um. Ita eĩ eſt acſi modo tu mibi dares vnũ ducatuʒ

p pꝛecio illius panni quẽ qꝛ tibi mutuo ꝑ annũ volo

vnũ ſolidũ.eccevſura explicata.extra devſuris.in ci⸗
uitate. Et ðꝛ mutuũ q̃ſi de meotuũ.qꝛ trãſfert᷑ dñiũ
rei mutuate in eũ cui mutuat᷑: ſtat ꝑiculo eiꝰ.vñ pꝛo
pꝛie locũ habet in his q̃ vſu cõſumunt᷑ vt victualia.
vel diſtrahunt᷑ vt pecunia nũerata. ⁊ iõ grauari non
debet vltra reſtitutõem capitalis. Secꝰ autẽ eſt in lo
catõeꝛ cõductõe domoꝝ⁊ agroꝝvel eqͥ. bouis⁊ hmõi
nã dñium nõ trãſfert᷑ in accipiẽtẽ.ſed remanʒ penes
dnimꝛ⁊ eius ꝑiculo ſtat.⁊ iõ liciteſpaturꝛ petit᷑ lucrũ
pꝛo re locata vel cõmodata. Intẽtũ addit᷑ qð ĩcludit
expᷣſſam pactõem.llã⁊ ſine pacto ⁊ locutõe ſola intẽ
tione cõmittit᷑ vſura ſicut ſimonia. Si ei qͥs mutuat
hac intentõe vt aliqd recipiat vlta ſoꝛtẽ tpale. eſto q
nil qrat.vſurã ↄmittit mente.xiiij.qiij.ſi fenerauen
Sʒ ſi mil recipit vltma ſoꝛtẽ ſufficit vt pnĩam agat de
peccato ſuo moꝛtali.ſi aliqͥd habuit reſtituere opoꝛ⸗
tet niſi ſibi remittat᷑. Si vero qͥs mutuat pꝛincipalr

„.

pꝛopt᷑ deũ vel amicitiã nõ pꝛopt᷑ tꝑale ↄmodũ Et is

q mutuũ accipit ex ſus libalitate vt gratꝰ ñ ncipal

Via vſure voꝛago que

hoc.ſ.ꝙ ↄmitti pᷣt ꝑ triplex munꝰa manu.lĩgua⁊ ob-

Et
bue
l
de
degn
de
cſ

iſte⸗
ieu
ddis,
ne
ani
eule
ino⸗
ain
nd
dͤn

zwhe
zWwi

4

ro
öeyt
demes
td
NWonn
weene⸗
botan
iais
ghiti
binicki
Mnim
nwomi
ͦgeni
mnen
nidcat;
anün
ſnisenc⸗
fiſietdii
bchiſn
nnn
uen
tit
wuisthnet
nnſn
1 iiu⸗
ceſei
iisfmmn
ingalech
Kicen
rüumten
ſtnni
nu N

zbs

pꝛopt᷑ mutuũ donat ei alid hocei daclarãs pei li⸗

bere donatvſura nõ eſt.qꝛ lucꝝ illð mutuãs nõ intẽ

dit.ar.i.q.ij.ſicut.nõ eĩ dʒ eẽ factꝰdeterioꝛis ↄditõis
ſed melioꝛis pꝛopter obſequiũ pꝛo ipſo factũ in mu⸗
tuando vt ſcilʒ donum el gratis factum recipe non
poſſit qͥ pꝛius ſᷣm oẽs potuiſſet. Pꝛicipalr ðꝛ pꝛopt᷑
ſecundariã intentõem qͥ nõ inducitvſurã.ðꝛ aũt intẽ
tio pꝛincipał hic cũ.ſimagis mouet᷑d mutuãdũ ꝓ
pter lucꝑ.qð ſperat ſibi euenire qᷓ; pꝛopt᷑ alið.Sʒ in
tẽtio ſecũdaria ðꝛ qñ etſi ſperat aliqͥd ſibi dari ab eo
cui mucuauit ex ſua liberalitate.tñ nõ illð eũ mouet
ſed magis beniuolẽtia.ita ꝙ etiãſinõ crederet ſibi ali
qͥd darivltra ſoꝛtẽ adhuc tñ mutuaret.Sicut eĩ pᷣnci
palis ſpes⁊ intẽtio ad tꝑale inducit ſimoniã. ⁊ nõ ſe
cũdana in collatõe ſpũaliũ.vt habet᷑ expᷣſſe di.lxxxiij
quid eĩ ꝓdeſt.in glo.⁊ di.lix.ſi officia. Ita ⁊ i mutuo
pꝛincipalis intẽtio ad lucꝝ inducitvſuram ⁊ nõ ſcðᷣa
ria ᷣm Lau.de ridol.⁊ mitos alios.Nec obſtat.c.i.

xiiij.q.iij.vbi diciraug. Si mutuo dederis a q pluſ
qᷓ; dediſti expectes.feneratoꝛ es.hoc eĩ intelligit᷑ de ex

pectatõe cauſatiua pꝛincipalr mutui. Silr ñ obſtat
c.fi.xiiij.q.iij.ad id qð dictũ eſt ſupꝛa de dato ex li⸗
beralitate.Nã dictũ c.loquit᷑ cũ aliqͥd dat᷑vltra ſoꝛtẽ
ex actõe actualivel ſaltim intẽtionali murtuãtis ⁊ ñ ex
liberalitate mutuũ accipiẽtis.Et nota ꝙ intẽtio pꝛin
cipalis ad lucꝝ nõ ſolũ in pꝛĩcipio mutuatiõis ſʒ eti⸗
am habita poſtea etſi a pꝛicipio nõ habuerit inducit
vſurã puta mutuat qͥs ꝓximo mere ex canitate.pꝰmẽ
ſem ſubintrat cogitatõ mẽtẽ eiꝰde lucro ſibi dãdo ab
eo cui mutuauit.⁊ ita inficit᷑ ꝙ ſi nõ ſꝑaret aliqͥd reci

ꝑevltra ſoꝛtẽ repeteret mutuatũ ſed pꝛopt᷑ illð lucrũ

ſꝑatũ dimittit.certe talis vſurariꝰẽ. ar.i.q.i.fertur..
vulnerato.⁊ ſi qͥd vltra ſoꝛtẽ recipit qᷓ;ᷓuis ille darʒ ñ
exactꝰſed pꝛopꝛia ſpontetenet᷑ reſtituere. Et hoc niſi
mutuũ accipiẽs in reſtitutõe eiꝰ⁊ ſciretvel crederetin
tentionẽ illiꝰ fuiſſe depꝛauatã tñ ex mera liberalitate
aliqͥd dat ꝑ modũ doni.⁊ hoc ſibi declarat ꝙvult oĩ⸗
no ꝓꝙ ſit ſuũ ⁊ ꝑ modũ doni.tũc enĩ de pctõ penitere
habʒ. ſed ex q̃ donatũ ſibi eſt nõ tenet᷑ reſtituere. Sʒ
ſi dediſſet nõ ex libera volũtate ſed ne reputaret᷑ingra
tus⁊ ab illo vel ab alio nõ reꝑire poſſe mutuũ dubi/
tat.ſi mutuãs hoc ſcitvel ꝓbabilr credit nõ pᷣt reciꝑe
qᷓ;uis ex caritate mutuaſſet⁊ ipᷣe ſpõte dediſſet.i.non

exactꝰ. ⁊ reſtituere tenet᷑ acceptũ pᷣm Lau.deridol.⁊ ẽ

ſꝑ moꝛtalevſura qꝛ Z iuſticiã⁊ caritatẽ⁊ diuinã legeʒ

ʒilludvidelʒ.Nõ furaberis. Noiĩe eĩ furti intelligit

rapina vel oĩs illicita vſurpatio rei aliene q̃ ibi ꝓhibe
tur. vt dicit Aug.xiiij.q.v.c.penale.

Et quia cõtra diuinã J. I.

naturalẽq; legẽ eſt in q̃ ꝑ hoĩem diſpẽſari nõ pᷣt ideo
nec ꝑ papã diſpẽſari poſſetvt ſine pctõ vſura exercere
tur.vt etiã expᷣſſe dicit᷑ etra devſuris. Guper eo. vbi
alexãder tertiꝰſic ait.Cũ vſuraꝝ crimẽ vtriuſq; teſta⸗
mẽti pagina deteſtet᷑ ſuꝑ hoc diſpẽſatõem aliquam
poſſe fieri nõvidemus. Quia cũ ſcriptura ſacra ꝓhi⸗
beat ꝓ alterius vita mẽtiri:.multomagis ꝓhibẽdꝰ eſt

qͥs ne etiã ꝓ redimẽdavita captiuivſuraꝝ crimĩe in/

uoluat᷑ Poſſet aũt diſpẽſari in exactis qͥ ad incertoꝝ
reſtitutõem ſᷣm doc.q tñ ſi fiat ſine rõe qͥ ad ↄſciaʒ ñ

Capitulũ Beptimũ

puto ꝙvaleat. Hec excuſant᷑ iudei in exactiõevſuraꝝ
ſicut nec ab alijs peccatis Illud enĩ quod inducunt
ad ſui exccuſatõem tanq; hoc ſit eis ↄceſſum male in
telligũtNã qð ðꝛDeut.xxiijNõ feneraberis frĩ tuo
ad vſurã ſed alieno ſane eſt intelligendũ. Per alienũ
enĩ aut mrelligu nt᷑ illi qͥ erãt finitimi eoꝝ quoꝝ t᷑ras
eis dñs ↄceſſerat vt cananei. ⁊ ab illis licite recipie⸗
bantvſuras.nõvt vſuras ſʒvt recuꝑatiõem iuris ſui
ar. extra eo.c.i.ſic exponit Gꝛeg.⁊ Ul.Sicut etiã mõ
a xpᷣpianis licite acciꝑent᷑vſure ab eo ) quẽ agit᷑ iuſtũ
bellũ.cũ etiã liceret eũ occidere.⁊ ad hoc ẽ textꝰAm⸗
bꝛo.xliij.q.iiij.ab illo.vbi dicit ꝙ vbi eſt ius belli et
vſure.⁊ ab illo exigerevſuras cui menio nocere deſi⸗
deras.Et q;uis aliqͥ hoc exponãt negatiuei.qꝛ nul⸗
li debes velle nocere.itavt nulli fenerari.tñ alij intel
ligũt affirmatiuevt notat ibi Archi. Nec incõueniẽs
aliqð ſeqͥtur cũ illa nõ ſit ꝓpꝛievſura ſed ſui iuris re⸗
cuꝑatio. Si aũt talis vt vſunã peteret nõ excuſaret᷑ a
moꝛtali q;tũ cũq; ille haberet de ſuo ſed ad reſtitutõ
nẽ non teneret᷑ vſq; ad ſui ſatiſfactiõem. Aut ꝑ alie⸗
nũ intelligit᷑ quilibet qui nõ erat de genere iudeoꝝ.⁊
tunc dicet᷑ ꝓilla fuit comꝑatiua ꝑmiſſio qᷓ ꝑmittuur
minus malũ ne maius fiat. ſicut etiã ꝑmiſſum fuit
eis dare libellũ repudij⁊ repudiarevxoꝛẽ advitandũ
vxoꝛicidiũ.Sic⁊ vſura fuit ꝑmiſſa eis erga alienige
nas ne ſimpłr ꝓhibita maioꝛi crudelitate craſſarẽtur
in ſuos vt ſue cupiditati ſatiſfacerẽt. Excuſabãt᷑ ꝗ̊ a

pena tꝑali legis ſed nõ a pena gehẽnali ſicut neca cł⸗

pa moꝛtali. UVñ di.Crib.xxxi.q.i.hac rõne.in fi.OQðᷣ
eĩ ꝑmitrimꝰnolẽtes.pᷣcipimꝰ.i.ꝑmittimꝰ ſᷣm glo.qꝛ
malas hoĩm voluntates ad plenũ ꝓhibere nõ poſſu
mꝰ. ar. de hoc di.iiij. deniq; Et hoc deꝰdeclarauit ꝑ
ꝓphetas.ſ.ſibi diſplicere.vt pẽ. Qui pecuniã ſuam
nõ dedit advſurã.Et eʒech.xviij.ðꝛ. Ad vſurã ñ cõ
modauerit. Sʒ etſi q̊s rõe dicte pꝑmiſſiõis vellet eos
excuſare ꝙ illo tꝑe que tñ excuſatio cõitera doc.ñ ad
ncek puuatnece reuelate nõ excuſarent᷑. xxxi.qli.
§. ſed in veteriõ expᷣſſe oĩs vſura ⁊ lege canonica ⁊
lege euãgelica ꝓhibetł.que leges oẽs aſtringũt.Dici
tur enĩ. Luc.vi.Mutuũ date nihil inde ſpantes.q̃
autoꝛitas inducit᷑ in decretali cõſuluit.extra de vſu⸗
ris.vbi ꝓhibentvſure.Et hec autoꝛitas bʒ duas ꝑ⸗
ticulas. Riĩa eſt mutuũ date quod qᷓntũ ad eos qui
ↄmode pñt mutuare ſine notabili detrimẽto ſui ſta⸗
tus erga eos qͥ ſunt in magnis neceſſitatibo ↄſtituti
⁊ q̃ſi extremis videtur eſſe pceptum.qꝛ ſi hoc dicimꝰ
de elemoſina a foꝛtioꝛi in mutuo.ar.diſt.lxxxxvi. In
ſingulis.alias autẽ videtur eſſe in conſilio. Secũda

„ — 7 „ .

ꝑticula autoꝛitatis ẽ nihil inde ſpantes ⁊ hoc eſt in pᷣ

cepto ita tñ ꝙ intelligat᷑ de pꝛiaria ſpevt dictũ eſt ſu⸗

pꝛa.⁊ nihil referat᷑ ad id qð pᷣcio pᷣt extimari.Nã bñ
pᷣt⁊ dʒ ſpari pꝛemiũ eternũ exinde.ſi fiat mutuũ ex ca
ritatevel etiã beniuolẽtia⁊ aĩcitia ꝑſone.ĩq;tũ tñ ami
cicia nõ inẽ;tũ cauſatiua vtilitatis tpalis.

Item notandum *% K. III.

icet quidã dixerint vſurã eſſe conceſſam in qᷣbuſdã
caſibo ꝓpꝛie loqndo in nullo caſu ↄcedit᷑. Sʒ qꝛ ĩ ilł
caſibo qͥs illi ponũt aliqͥd recipit vltra ſoꝛtẽ.iõ⁊ ꝓpter
aliquã ſiłlitudinẽ largeꝛ ĩpꝛopꝛie ſumendo Biurs

2

bi ꝑmiſſa ſed nõ eſtvſura. Illos at caſus põit hoſti.

in vſ. in ſumma videlʒ. Feuda fideiuſſoꝛ ꝓ dote ſti⸗

pẽdia cleri· Uenditio fructꝰ cuivelles iure nocere ẽ
qẽs ſub dubio pciũ pꝰtpa ſoluẽs. Pena ne in fraude
legis cõmiſſoꝛie gratis. Dãs ſocijs pompa pl ſoꝛte
modis dat᷑ iſtis. Exẽpla hoꝝ bẽs in iurellã de feu⸗
do habes extra eo.conqſtus. De fideiuſſoꝛe ſoluente
ſcʒvſuras ꝙ poſſit repetere hẽs extra de ſideiuſſo. ca.
cõſtitutus. De dote in fructibo pignoꝛis ꝓ dote. hẽs
extra devſunis ſalubꝛit. De ſtipẽdio clentci i. polſeſſi
onis ſue ab alio deteteꝛ ſibi pignoꝛate.hes exira eoð
c.i. De venditõe fructuũ hẽs extra de loca. ⁊ cõduc.
P totũ.De acceptõevſure ab inimico hẽs.xiiij.. linj
ab illo. Devendẽte ſub dubio⁊ ſine receptõe pᷣcij.ex⸗
tra devſuris nauigãti De pena appoſita in ↄctibus
dũmõ nõ in fraudẽ exacta.hes.xij.q. ij.c./ in legibo.
De gratis oblatis ⁊ ſine pꝛĩcipali ſpe recipiẽtꝭ mutut

cauſatiua hẽs.ar.i.q.ij.ſicut.De mutuata ad põpã

ſeu oñtationẽ nõ advſum dicit tho.jij.ij.q.lxxviij. pu

ta vult aliqͥs oñdere ſe bre multos denarios ad hoc

vt creditoꝛes ſui nõ dubitẽt de eo. ſic aliͥs ſibi mu

tuat ſolũ ad oñtationẽ nõ ad diſtrahẽdũ.fructũ ſeu
emolumentũ aliqð ꝑciꝑe p̃t. ſicut poſſet deyaſis ar⸗

gẽteis vel aureis mutuatis vel alijs iocalibo ex quib
lucꝝ iuſte qrere pᷣt. Aꝑtius declarabüt iſta ifra. Di
cit eĩ b. Tho.vbi ſupꝛa ꝙ qꝛ pꝛĩcipał vſus vaſoꝝ ar
gẽteoꝝ. ⁊ hmõi nõ eſt eoꝝ còſumpꝑtio.iõ eoꝝvſus lici

tevẽdi pᷣt ſeruato ſibi dñio eoꝝ. Sʒ vſus pꝛicipał pe

cunie eſt in cõmutatões.vñ nõ łʒ eis vſum vẽdere cũ
hoc ꝙ aliqs velit eiꝰ reſtitutõʒ qð mutuo dedit. Sciẽ
dũ tñ ꝙ ſecũdariꝰvſus drgeten poſor poſſʒz eẽ mu
tatioꝛ talẽvſum eoꝝ vẽdere nõ liceret. Et ſilr poſſʒ eẽ
aliqᷣs vſus pecunie argentee vtputa ſi qᷣs accõmogdet
pecuniã ſignatã ad oñtationẽvel ad ponẽdũ loco pi⸗

gnoꝛis Et talevſuʒ pecũie hõ licitevẽdere pᷣt hec tho.

Muis aute ſit iuder ·§. im
cõpetens in cauſa vſuraꝝ Archi.in c. qd dicã. xiiij/q
iiij. ponit diuſas opiniões.vbi appꝛobat opintõem.
Lau. Hug. ⁊ Gok:q hʒ ꝗꝓY laicu laic? iudex. ᷓ cleni⸗
cũ eccliaſticꝰ. ⁊ hoc etiã placet. Jo.cal. Sʒ glo. in. c.
diſpẽdioſam. de iudi.in cle.videt᷑ ſentire ↄꝛlũ.ſ. ꝙ ſo
lus iudex eccliaſticus habʒ iudicare.Pau. in cle.i.ð
vſuris dixit opinionẽ Lau.⁊ ſeqntiũ verꝗ vbi nõ re⸗
fert᷑ queſtio an id qð petit᷑ ſit vſura. Et ſic nõ ẽ qſtio
de phibitoꝛ ↄceſſo.ſed de ſoluto tm̃ vel nõ ſoluto.ſʒ
ſi eſt qſtio an id qð petit᷑ ſit vſuravel ſub noſevſura⸗
rũ recludat᷑vel nõ.tũc vera ẽ opinio alia. Hãc appꝛo
bat Jo. de lig. ⁊ Fede. de ſenis. Idẽ videt᷑ teuere Bal.
de puſio. Sʒ qri᷑ ad qͥs magis ſpectet determia⸗
tio dubioꝝ de vſuris ad theologos vel canoniſtas.
Ad boc m̃detpe.de ancha.in qdã q̃ſtione diſputa

ta⁊ tenet ꝙ ſpectet ad canoniſtas.dicit eĩ ꝙ interpꝛe⸗

tatio iuris naturałꝛ diuini qᷓ̃tenus tẽditad moꝛali⸗
tatẽꝛ dirigit actꝰ nrõs in deũ ꝑtinet ad canoniſtas.
ſed qᷓtenꝰius diuinũ tendit ad ſpũalitatẽ ⁊ tuitõeʒ fi⸗
dei ð infideles pertinet ad theologos.⁊ ſic ↄcludit ꝙ;
magis ad canoniſtas⁊ iuriſtas q; ad theologos pti
neat determĩatio de dubijs circa vſurã. Sʒ nõ ſolũ
bitho/in quodã qðᷣlbet.ſed etiã Anto,/de bu. qᷣ fuit

magnꝰdecretaliſta dicit Ziũ.ſ.q declaratões mate
riaꝝ q reſpiciũt ius diuinũ magis ſpectãt ad theolo
gos ⁊ in hoc canoniſte debẽtad eos recunere. vſura

daut eſt ꝗ ius diuinũ.⁊ iõ magis ad theologos ꝑtinzʒ

declarare dubia de vſuris. Pꝛeterea ad bonitatẽ fi⸗

gei ꝑtinet nõ ſolũ crederet ſed etiã oꝑari ſᷣm illã. Si

ergo ad theologos ſpectat interpᷣtari ius diuinum in
his que ſunt fideivt di.ipſe Pe.cũ vſura ſitↄtra ope
ra fidei &̊ ſpectat ad cheologos. grc. Bij eſtver ꝙ qᷓ
tũ ad ea q inſtituta ſunt ꝑ leges⁊ canones ↄ vſuran⸗

os declaratio du bioꝝ magis ſpectet ad legiſtas ⁊ ca⸗

noniſtas.De mãifeſtis vſurarijs qͥ dicant᷑ ⁊ quõ pu
niant᷑ hẽs in fine hꝰcapituli.Quere &̊ ſᷣm ꝙ videt᷑ ex⸗
pedire ſi cõmiſitvſurãvel ĩ mutuovel in pignoꝛevel ĩ
depoſito vel in emptõe⁊ venditõevel in ſocietateꝛ hu
iuſmodi.⁊ declara per exempla.

Mota ergo pꝛimo ꝙ ſi
aͤs mutuat ali

ſu 5
diſtrahũturvt pecunia nũerata nõ ad oſtetatiõeʒ tĩ

ſegd ſimpliciter mutuata cũ pacto aliqͥd recipiẽdi vl⸗

tra ſoꝛte.ſiue illð ſit munꝰa manu. vt dent fructus.
⁊ qcqͥd alið qð pꝛecio extimari pᷣt.ſiue mun? ab obſe
quiovt ſeruitiũ homĩs in laboꝛãdoꝓ eo⁊ꝛ hmõi.ſiue

mun'a liguavt puta mutuat alicuivt poꝛngat ꝓ ſep
ces ꝓ aliquo officio vel bñficio tpali obtintdo. In oĩ
bus his caſibovſurã cõmittit.xiiij.q.iij. putãt. ⁊.ca.

pleniq;. Idẽ Tho.ij.ij.q.lxxviij. ⁊ tenet᷑ reſtituere ei
a qͥ accepit id qð habuitvltra ſoꝛtẽvel valoꝛẽ eiꝰ. In
vltĩo tñ caſu cũ.ſ.pꝛopt᷑ pᷣces poꝛrectas ꝓ eo rõe mu

tui ↄſeqͥ?᷑ officiũ aliqð puta ꝙ debeat pauꝑibo ero⸗

gare qð inde emolumẽni ꝑcipet deductis tñ expẽſis
ſui laboꝛis ad arbitriũ boniviri. Idẽ ꝑ oĩa dicẽedum
qñ qͥs pᷣdicta mutuat.etſi nõ cũ pacto tñ ea intentõe
pꝛĩcipalrvt aliqͥd vltra capitale recipiat qð poſſit pꝛe
cio extimari Tho.vbi ſupꝛa.⁊.xiiij.q.iij.ſi feneraue⸗
ris. Silr ſi mutuat eo pactovel intẽtionc pꝛĩcipalivt
ſibi impoſteꝝ remutuet ecõuerſo.vſura eſt ſᷣm Tho.
2 hoſti.ar.extra eo.ↄſuluit.Licet tñ ſ̃m tho.mutuũ
reciꝑe ſimul aliqd a mutuste.Quãauis eĩ recipiẽs ſer
Puitiũ mutui teneat᷑ naturalr ad antidota.i.ad recom
pẽſandũ ſeruitiũ.extra de teſta.c.cũ in officijs nõ tñ
ex hoc ſimpłr eſt obligatꝰqꝛ ad hoc cogi nõ poſſʒ Sʒ
ſi hoc ducit in pactũ ꝓmittẽs.ſ.remutuare ex hoc in
ſurgit ciuilis actio qᷓ mutuãs pᷣt cogere eũ cui mutu
auit ad hoc⁊ ſic recipit vltra ſcteals qᷓ; illã obliga⸗
tionẽ Archi.poſt Pe.ſed⁊ ſi qͥs ex mutuo q̃rat beni
uolentiã alteriꝰeo tñ fine pꝛĩcipali vt amicꝰ effectꝰ ſit

ibivtiulis ad acqͥ ſitöõem tpaliũ vſura eſt ſᷣm Lau.ð ri

dol.in tractatu quẽ fecit devſuris.qͥ tractatꝰ plunies

allegat᷑ in iſto.c. Si autẽ pꝛincipalr bemiuolẽtiã intẽ

dit nõ eſt vſura.quia pꝛecio nõ ettinſat᷑ Tho.⁊ Jo.
cal. Itẽ nota ꝙ cũ qͥs mutuatvniuerſitati licet ſpecu⸗
latoꝛ dixerit ꝙ ex pacto interueniẽte in cõtractu mu⸗
tui inito cum vniuerſitate poſſet euitare collectas ad
quas interim vniuerſitati tenebat᷑. Tamen Jo.an.⁊
Jo.de lig. ⁊ Jo.cal.concedunt hoc non ſumpliciter ſʒ
nulle certe collecte ſtatute ſunt. Secus autem in col
lectis certisquia tunc vſura eſt articu, extra eodem.

— — — — — —

— — — — — —

— -————

— —– = —=

=

E-E—-.l

* —

☛ . -

n

tius ſit reſtituere puto ꝙ nõ teneat᷑ ad reſtitutõem eni

Capitulüi Beptimũ

Qui autẽ ex beniuo ¶. V.

lentia mutuat nõ pꝛopter tꝑale ↄmodũ.ſiis qͥ mutu
um recipit poſtmodũ aliqͥd ei gratis ⁊ liberalłr dat ñ

eſtvſura nec petm̃ hec receptio.ar.diſti.xviij. de eulo

gijs. 2. l.q.ij ·ſicut. Sed qͥd ſi facta mutuatiõe ex be⸗

niuolentia debitoꝛ aliqͥdvltra ſoꝛtẽ obtulit nõ volun

tarie.ſed q̃ſi coacte. puta dubitãs ne ſi hoc nõ faciat
indiſcretus iudicaref.ita ꝙ alias nec illũ nec aliũ in⸗
ueniret mutuantẽvel quauis alia ſili cã.nunqͥd reci⸗

piens illð ↄmittit vſurã.⁊ tenetur reſtituere. Rñdet
Aau.in dicto tractatu ꝙ ſi mutuas dixit aliq̃ verba
ad inducendũ illũ ad hocex quibo ille ſoluit aliqͥdvl
tra ſoꝛtẽ.vel etiã abſq; boc ſcit vel credit ꝓbabilr illũ
nõ volũtarie dare.vtiq; vſura eſt⁊ tenet᷑ reſtituere ar.
xiiij.q.iij.vſura. Sʒ ſi tꝑe q̃ recepit mutuãs illð pu
re recepit cred ens illũ dare liberalrꝛ aio donãdi di⸗
ſcretõe ductũ⁊ nõvt vſurã⁊ nõ coacte dare. qᷓ;uis tu
amſi poſtea ſciat nõ liberalr dediſſe.⁊ ꝑ ſe patʒ ꝙ nec
peccauit ⁊ hoc niſi aliter remoꝛdeat eũ conſcĩa illa ꝙ
neqret iun cõfoꝛmare.quod tñ ſcrupuloſum eſt ma⸗
giſq; laudabile ex quo timet᷑ nõ timendũ. Ratio hꝰẽ
nã exq̃ tꝑe donatois ⁊ receptõis bonã fidẽ habuit.li⸗
cite recepit.⁊ licite eiꝰdñium in ipᷣm trãſijt nõ obſtã⸗
te dubitatiõe debitoꝛis qua ductꝰ fuit ad dandũ illi
mutuãti hoꝝ penitꝰneſcio nec aliqͥd penuũꝰattẽtanti
ex q̊ in tale dubiũ debitoꝛ fuit inductꝰ ar.de re.iu. fa

ctũ li.vi. Inducit exm̃ de re obtenta ꝑ legitimã pᷣſcri

ptionẽ. Nã mala fides pᷣueniens pᷣſcriptoi cõplere ñ
facit quẽpiam obnoxiũ reſtitutiõi.dummõ in curſu
pꝛeſcribẽdi ſemꝑ habuerit bonã fidẽ. hoc di.glo.xiiij
q.vi.ſi res.⁊.xxxiiij.q:ij.ſivirgo. Hãc ðt Jo. de lig.

elſſe cõem opinionẽ canoniſtaꝝ.Sic ad ꝓpoſitũ ſi il⸗
le credidit debitoꝛẽ libere dare cum dedit aliqͥd vltra

ſoꝛtẽvt donũ nõ vt vſurã licite retinʒ q;̃uis poſtea au
diueritvel ſciuerit ↄꝛiũ.Et hoc intelligit ipᷣe Lau. ni
ſi talis credulitas fuiſſet craſſaꝛ⁊ ſupina qð ex circum
ſtantijs vir bonꝰ poterit arbitran.puta ſi mutuans
erat ſolitus nõ dãti ſibi aliqͥd emolumetiꝓ mutuo ñ

uamplius mutuare vel repetere mutuatum ⁊ debito:

tũc non poterat reſtituere ⁊ hmõi.

tem queritur I.F. VII
dans aliqd vltra ſoꝛtevbi nulla pactio intuenit pᷣſu
msafr gratis⁊ liberał dare.⁊ nũ quid recipiẽs pᷣſuma

tur recta conſcĩa ⁊ nõ depꝛauata reciꝑe. RñdetLau.

de ridol.Et ad pꝛimũ membxꝝ dicit ꝙ ſi tꝑe q̊ aliqᷣd
vltra ſoꝛtẽ ſoluit᷑ debitũ ſoꝛtis extinciũ erat alio non
dato pᷣſumit᷑ gratis dare. Sʒ ſi durabat debitũ pᷣſu

met᷑ metu repetitõis ſoꝛtis id actũ.ar.de iureiur.c. ð

bitoꝛes. Poſſent tñ tota talia ↄcurrere ꝙ pᷣſumptio ta

lis ceſſaret.pᷣſumptõ nãq; pᷣumptõe retundit᷑ ſeu eli
dit᷑.de pᷣump.c.illð.⁊ multofoꝛtiꝰſi donãtis ſcriptu
ra cãtaret ꝙ libere ſoluit ⁊ nõ coactꝰ.cũ tũc non ſit lo
cus cõiecturis.⁊ ita iãvidi ↄ ſultum ꝑ młtos docto⸗
res famoſiſſimos. Sʒ ego id veꝝ credo niſi ꝑ credito

rẽ vſuraꝝ ꝓbaret᷑ tale quid ꝑ qð de fraude cõſtaret.
Uigdi eni ſepe ꝑ exꝑientiã accipiẽtes mutuo pecu⸗
ala ſunt in tanta ⁊ in tali egeſtate ꝙ quicqͥd volũtcre

ditoꝛes faciũtvt dilatõem habeãt in reſtitutõe ſoꝛtis

2 quicqͥd volũt ſcribũt⁊ cõfitebunt᷑illa tñ vba cõfel⸗

ſionis ꝙ liberalłr dedit⁊c.oꝑabũtur hoc ꝙ onus pꝛo

bãdi ↄꝛiũ in aduerſariũ trãſibit.⁊ interim illis ſtabit

Ad ſcdᷣm mẽbꝝ dicit ꝙ vtiq; pᷣſumit᷑ recra ↄſcientia
reciꝑe.Rõ eſt.qꝛ quilibet pᷣſumit᷑ ſue ſalutis memoꝛ
alio nõ dato i.q.vij.ſancimꝰ.Talia tñ poſſent ↄꝛia
pꝛobari ex quibo aliud diceret᷑. Pone eĩ ꝓtalis cõſue
uit ad vſurã dare. Itẽ ꝙ ↄſueuit qñ ſibi nil dabatur
Vlcra ſoꝛtẽ mutuatũ repeterevel depoſitũ ⁊ dare ullis
q̊ͥ aliquid dãt? hmõi.quid iudicabis de tali niſi ma
lũ.in condẽnando tñ nõ ſit iudex pꝛomptꝰ⸗hoclau.
In foꝛo tamẽ penitentiali credet᷑ ſimplicicerverbis ip

ſius recipientis in huiuſmõi dubijs. ſed in pꝛĩo mẽ⸗

bꝛo ſeu caſu opoꝛtet magis reſpicere pᷣumptionem.

Atem ſi quis mutu S.VI
at alteri ea intentoevel pactovt vadat ad molendinũ
ſuũ vel furnũ vel ad apotecã ſuã ad emẽdũ.velvt in⸗
tret ſcolas ſub eoꝛ hmõi als nõ mutuaturꝰ vſurã cõ
mittit etiã ſi nõ maioꝛi pᷣcio ſibi vendit pꝛopt᷑ boc ſeu
plus ab eo ꝙ alijs petit. Rõ eſt qꝛ comoditatẽ ſeuvti
litatẽ inde recipit q pꝛecio extimari pᷣt ar.xiiij.q.iqj.c.
ſi feneraueris.⁊ extra eo.cõſuluit.⁊ tenet᷑ reſtituere.et

ſi rõne mutui plus recepiſſet ab eo de re vendita vel

de ope ſuo q;ᷓ ab alijs ꝑciꝑet. illðᷣ plus tenet᷑ reſtitue
re ei a qͥ accepit.ſi vero plus accepit.ppter mutuuũ te
net᷑ pauꝑibo erogare.non qͥdẽ illa mercedẽ ſeu pᷣciuʒ
quia etiã ille alteri dediſſer.ſed vtilitatẽ quã habʒ ali

ter.puta qꝛ ex hoc molendinũ ſuũvel fumnꝰvel apote

cavel ſcola habebũt maioꝛẽ cõcurſum ꝑſonaꝝ tantũ
videlicʒ quantũ reputat ſibivel reputare debet illud
cõmodũ vel illũ honoꝛẽ pꝛopter hoc ꝙ illi ab eo eme⸗
rũt res vel acceperũt oꝑas etꝰa q̃ nõ accepiſſentſi nõ
mutuaſſet. nec debet pꝛeciũ illiꝰ cõmodi illi reſtitue⸗
re cui mutuauit.qꝛ nil ſibi ðᷣperijt. nihilq; dedit mu
tuãti de ſuo qð alten pꝛo mercede nõ dediſſet. pauꝑi
bus ergo dãdum eſt m Jo.an.⁊ io.de lig.⁊ Jo. cal.
Si autẽ molendinaniꝰvel aliꝰmechanicus dat pecu⸗
niã hoĩbusvt vadãt ad molendinũ ſuũ ſeu apotecã

potiuſq; vicinoꝝ. ⁊ tñ illi ſi alio iuiſſent tantũdẽ la⸗

boꝛis habuiſſent.⁊ tantum de penſione ſoluiſſentvel
opere ſᷣm Lau.de ridol.vſura nõ cõmittitur.qꝛ vſu⸗
ra matenialiter generat᷑ ex mutuo.bic autẽ mutuum
non interuenit.

Item ſiquis mutuat J.Ix

——

granũ vel alið bladũ ad renouãdũ antiquũ.i.vt no⸗
uũ pꝛoveteri recipiat ſi hoc facit ne ſuũ ſibi ꝑeatꝛ re⸗
cipienti grãm faciat nõ eſt vſura.ᷣm oẽs. Sed ſi fa⸗
cit pꝛincipalitervt melius recipiat Jo. de lig. dicit eti
am tũc non eſſevſurã niſi eſſent circumſtãtie menta
lis vſure. puta ſi credit plus valiturũ. vel niſi id qð
mutuaret eſſet quaſi putrefactũ ⁊ parum valẽs. Sʒ
tutioꝛ? cõmunioꝛ opinio eſt ꝙ ſitvſura etiam ſine il ·
lis exceptõibus.quia vtile intendit ex mutuo.extma.
eo. conſuluit. ⁊ hanc opinionẽ tenent Ray. Goff. et
Hoſti.in ſummis.

Item ſi dominus 9

—

Citulus Pꝛimgs

cuius agri mutuat ruſtico certã quantitatẽ pecunie

ad hoc vt colat eiꝰ poſſeſſionẽ ſi rone mutui vult ſibi
rñderi aliqͥd plus de fructuvel oꝑaꝝ ꝙ;ᷓ ſfoceret ſi nõ
mutuaret.vſurà cõmittit.xiiij.q.iij.putãt.⁊ reſtitue
re illð plus tenet᷑. Sivero nil plus recepit rõe mutui
nõ eſtvſura 'm Gꝛego. de ari. Nec obſtat. qꝛ dũs in
rẽdit ſibi pꝛopt᷑ mutuũ oꝑas pᷣſtani ꝑ colonos.vt co⸗
loni eade ſõe illas oꝑas exhibent als nõ exhibitun.
Nã ſi ſic mutuantibo exhibeãt᷑ opꝑa a colonis. ille tñ
nõ ſunt eis lucꝝ cũ illas iuſto pᷣcio emãt.⁊ ſic nõ ↄpe
tit hec diffinitiovſure.ar.xiiij.q.iij.cevſura. Indu cit
etiã Bꝛeg. ale exemplũ. Pone ꝙ dñs cõducat colo⸗
nũ advnũ cenũ tꝑs ꝓ iuſto pᷣcio ⁊ pᷣciũ tradat ante⸗
qꝙᷓ6 colonꝰ ĩcipiat oꝑari eidẽ poſtmodũ nolẽte colono
laboꝛare niſi dñs mutuet certã q;titatẽ pecunie dñs
mutuatvt opet᷑ alias nõ mutuaturꝰpꝛo quo facto co
lonus oꝑas illas pꝛo quibo ſolutũ fuit impẽdit equi
dẽ non ent vſurariꝰmutuãs.qꝛ nil ex tali mutuo lu⸗
crat᷑.ſed recipit oꝑas ſibi debitas ex emptõe. Pʒ etiã
hoc ꝑ caſum decret.extra eo.t.i.Lau.de ridol.ponit
alið exemplũ puta occupaſti rẽ meã vel ꝑ potẽtiã tu
am vim mibivis facere in rebꝰ meis vel nõ reſtiruis
rem tibi mutuatã cõmodatã vel locatã nec vis deſi⸗
ſterevł reddere niſi mutuẽ tibi mule. q̃ facto deſiſtis
vel reſtituis.eſt nevſura ex ꝑte mutuãtis. Abſit. nil
enĩ lucrat᷑imo ꝑdit.qꝛ foꝛte cũ illis mille lucratꝰ fuiſ
ſet.redimit enĩ vexatõem ſuõẽ.⁊ ſuũ recuꝑat qð licitũ
eſt. extra de ſimo.dilectꝰ Et nota qͥlibet hoꝝ dʒ hoc ĩ
tendere pꝛincipaliter.ſ.recõpenſationem ſui iuris.

Queritur Utrum ſit .X

licitũ mutuare hoſtibo advſurã.Ad qð rũdet Lau.
de ridol.poſt Gꝛeg.de ari.ꝙ a nullo licitũ eſt recipe⸗
read vſurã vtvſura.ſed ab hoſtibo ↄ qͥs geri᷑ iuſtum
bellũ licitũ eſt ex mutuo reciꝑe vſurã nõ quidẽvtvſu
rã.i.vt qrat aliqͥd vltra capitale mutuatũ pᷣciſe rõne
mutui. hoc enĩ moꝛtale eſt qᷓ;uis nõ teneret᷑ ad reſtitu
tionẽ talis vſure.qꝛ recipit qð ſuũ erat.Nã tẽpe belli
qᷣcqͥd ca ꝑe pᷣt ab hoſtibo iuſte bellãs ſuũ facitSʒ ab
Hoſtibo licite recipit᷑ nõ rõe mutui ſed iure dñij qð hʒ
in illos. ⁊ iſte recuꝑat rẽ ſuã quã nõ pᷣt ab ĩiuſto poſ⸗
ſeſſoꝛe niſi mediãte mutuo recuꝑare.⁊ ſic intelligit᷑ il
lud c.ab illo.xuiij.q.iiij. Ad hoc faciũt notata ꝑ Ar
chi.xxiij.q.ij.dñs.Si enĩ ꝑmittit᷑a iure ſpoliare ini
micũ ĩmo⁊ occidere dũmõ iuſte belle᷑z eum.multo
magis ꝑ hancviã ſuũ accipe Et ſic ðꝛ licitũ fuiſſe iu
deis acciꝑe vſurã ab illis tm̃ finitimis natõibo qͥ oc
cupauerãtterrã ſuã datã eis a dño. tãqᷓ; ab hoſtibꝰ
Munc aũt ipſi iudei pñt a nullo recipere ſine moꝛta⸗

li.nec xpᷣiani a iudeis:Nã nõ ſunt inimici nr̃i in ci⸗

uili ↄuerſatõe.⁊ pati ſunt ſeruire. vt ðꝛ.xxiij.q.viij.
diſp. Quo aũt ad alios inſideles ſiveꝝ eſt ꝙ ſuntii⸗
mici nĩi etiã illis arma inferre poſſumꝰtãqᷓ; occupa⸗
toꝛibo reꝝ nraꝝ.ð q;̃.xxiij.q.vij.c.ſi de rebꝰ⁊.c.diſꝑ.
xxiij.q:viij.⁊ ꝑ Inno.⁊ Hoſti.extra de voto.qð ſuꝑ
bis. Reſtat lõgefoꝛtius xpᷣianũ ab eis licite poſſe vl⸗
tra ſoꝛtẽ acciꝑe.qꝛ ſuũ eſt vt dixi qð recepit.Qð ãt ʒↄ
ſaracenos ⁊ alios infideles dñia⁊ terras poſſidẽtes li
citũ ſit bellũ vltra alias rões facit qꝛ ad defenſam et
recuꝑotõem fit ſubtractoꝝ.q licitũ.iuxta ca q ſcribit

Inno. in.c.qð ſuꝑ bis. devoto. vbi dicit ꝙ vbi terra
fuit aliqͥ tꝑe xpᷣianoꝝ bellũ eſt licitũ.occupauer̃teĩ a
xpᷣianis qᷣcqͥd tenẽt.nã vbiq; terraꝝ fuit laudatũ no
mẽ xpᷣi.vñ in pð.In oẽm terrã⁊c.Et Act.i.Eritꝭ mi
hiteſtes.Et in pð. Adoꝛabũteũ oẽs reges t᷑re. om̃s
gẽtes ſeruiẽt ei.xxiij.q.iiij.c.diſplicet.ꝑ qvidet ĩ eo
qð dixit Inno.in dicto.c/qð ſuꝑ his. ꝓiuniſditio et
dñium poſſit eẽ apð ſaracenos nõ ſit veꝝ.⁊ ꝙverioꝛ
ſit ibi ſnĩa hoſti.q tenuit ↄuũ.⁊ eã ibi appꝛobat Jo.
de lig. ⁊ cõiter oẽs doc.⁊ ita etiã repio tenuiſſe Old.
Lau.de nidol. Sed de matena belli habes in.iij.p⸗
te diffuſe. ti. eo. etiam de bello contra infideles.

Itẽ ſi quis iniuriatur ꝭ.x

alicui pꝛopter qð recipiẽs iniuriã ei inimicał. ⁊ ob G

q iniuriã fecit opoꝛtet ſubire certas expẽſas.puta.x.
floꝛenoꝝ in mẽſe in famulis q̃s opoꝛtet tenere arma
tos.ſi is qͥ fecit iniunã mutuat iniunam paſſo eo pa
ctovel illa pꝛincipali intẽtione vt remittat iniurniã vt
eius grãm qrat ⁊ ꝑ ↄſeq̃ns venid.q obtẽta ceſſant ex
penſe pᷣdicte.talis pᷣm Lau,de ridol.nõ vide᷑vſuram
cõmittere.qꝛ licitũ eſt cuilibet redij
de ſimo. c. dilectꝰ. ⁊ ita facit iſtec ſlec obſtat ſi dicas.
dedit cãm delicto g̊ nõ redemit vexatiõem ſuã.qm̃ ſi
ille peccauit iniuria dãdo.ꝛ ille etiã peccabit ĩvĩdicã⸗
do.qꝛ ↄ dei pᷣcepta ẽvĩdictã infeme.iſte ecẽ ñ lucrat᷑ ſʒ

tm̃ euitat damnũ quod ſubire opoꝛteret. xiiijq iiij.

quoniã multi.

Bed quid cũ mutu ſ.x
ans aliqᷣd qvſu cu mutu F. XII

am⁊ victualia recipit tẽꝑe redditiõis rẽ illã maioꝛis
extimatõis puta mutuatvnã mẽſurã frumẽti valetẽ
mediũ ducatũ⁊ eadẽ mẽſura reddit᷑ ſibi.ſed tũcvalet
illa mẽſura plus medio ducato, ẽ ne vſura. Rñdet

Archi.poſt Hug.xiiij.qiiiij.ſi q clencꝰ.⁊ Jo.ð lig.

extra eo.in ciuitate ꝙ nõ.ꝓ quo bene facit lex q̃ dic ꝙ
reſtitui debet res eiuſdẽ bonitatis in qlitate ſcʒ intrĩ
ſeca.ſed nõ eſt neceſſe ꝙ ſit eiuſdem extumatõis ĩmo ſi
actũ fuit quo tꝑe redderet᷑ illꝰtpis habebił rõ q̃ ad
vxtimatõem.als habet᷑ rõ tꝑis q̃ fuit petita.vt notat
glo. in dicto. c.ſi q clericus. Si g̊ tenet᷑ reciꝑe vilio⸗
rẽ ſi facta eſſetvilioꝛ quoad extimatõem. g̊ nõ pecca⸗
bit recipiẽdo pᷣcioſioꝛem ſᷣm eũ.Et hoc totũ videt᷑ in⸗
telligendũ qñ intẽtio mutuãtis eſt pura.ſ.ad ſubue
niendũ ꝓximo pꝛĩcipalit᷑. Nã ſi intederetlucꝑ ĩ mu⸗
tuo puta qꝛ ſꝑat ꝙ pl? valebit tpe redditõis res mu⸗
tuata q; tꝑe mutui.⁊ iõ mutuat.vſura eſt.xiiij.q.iij.
c.ſi feneraueris.vñvt reſert Aau.de ridol. Circa hũc
caſum qͥdã diſtinguũt ſic. Aut eſtveriſile ipſa res
mutuata nõ erit pᷣcioſioꝛ temꝑe ſolutiõis.aut de hoc
pꝛoba biliter dubitatur.⁊ tunc nullũ viciũ.⁊ hoc bñ
ꝓbat᷑ extra eo.c.fi.Aut ẽ veriſile ꝙ erit pᷣcioſioꝛ. ⁊ tũc
aut creditoꝛ nõ erat ſeruaturꝰpecuniã ſeu victualia ſʒ
interĩ ↄſumpturus ſeu diſtracturꝰ.⁊ tunc eſt vſura.
Aut erat ſeruaturꝰ.⁊ tũc aut creditoꝛ debitoꝛi aufert
libertatẽ ſe liberãdi.⁊ tũc etiã eſtvſura. In hmõi enĩ
caſu ſe exonerarevoluit ⁊ debitoꝛẽ onerare. Aut tał
nõ aufert libertatẽ debitoꝛi⁊ tũc nõ eſt vſura ĩmo poſ
ſet mereri ſi debitoꝛẽ bona intẽtione reqᷣreretañ ᷑mi

mere vexatiõeʒz ſuã

— — —

=

ten
tain
o

m

offs
gien
llog
a
e.
.
,

I

m
n
nä
lnrn
ſen
i
s,
ichi
idid

Capitulũ Septimũ

nũ ſolutõis vt ſoluat ne oneret᷑. Sed ſi habet coꝛru⸗
ptã intentõem qꝛ dicit ſibi ꝙ pᷣt retinerevſq; ad termi
nũvt ſe a damno releuet licet nõ auferat ei poteſtatẽ
liberãdi.⁊ tũc etſi nõ ſit vſura peccat tñ.⁊ hec diſtin⸗
ctio ſᷣm ꝙ dicit Jo. cal.innitit᷑ magne eqtati ſaltem in

foꝛo penitẽtiali. Et hec faciũt ad materiã cambioꝛũ

per venetias de quibus infra Lau.de ridol.

Quid ſi debitoꝛ vſu g. XIII

rarij mutuauerit ſocio pecuniã eo pacto ꝙ ipᷣereſtitu
eretvſurario ſoꝛtẽ⁊ vſuras exinde currẽtes. eſt ne tał
vſurariꝰ- Rñ. Quãuis archi.in.c.vſura.xiiij.q.iij.
teneat ſimplr hũc poſſellicite ſic cõtrahere ex eo ꝙ nõ
fit ſtipulatiovſuraꝝ ſed vt dãnũ euitet᷑ qð videt᷑ eẽ li
eitũ.ar.de fideiuſſo.ci ↄſtitutus Perfectiꝰloquit᷑ Jo.
cal.extra devſuris.nauigãti ꝑ hanc diſtinctiõʒ. Aut
taulis ſcðᷣo mutuãs ſocio ſub dicto pacto anĩo intẽde

battũc ſatiſfacere vſurario creditoꝛi ſuo de illa pecu⸗
nia ſic ſco loco dico ſocio ſuo mutuata.aut nõ tunc

pꝛimo caſu nõ eſt vſurarius.nec peccat rõne iam di⸗
cta ab Archi.quia nõ fit ſtipulatiovt vſurax ſz vt dã
nũ euitet᷑.nec ſibi aliqͥd accreſcit.xiiij.q.iiij.ſi qͥs ob

litus.ibi aliq incremẽta. Non eni tenebat᷑um dam
no ſuo ſocio ſubuenire.xxiiij.q.v.ſi nõ licet. Solũ er
go euitauit damnũ qð erat euitaturꝰreſtituẽdo. In⸗

ducit notata ꝑ Inno.de vſunis.c. pꝛĩo.ſ.ꝙ ſi teneris
mihi ad centũ in certo die.⁊ qꝛ ñ ſoluiſti opoꝛtuit me

accipꝑe ſub vſuris ab alio.tu teneris mihi reſtituere p
pter dictã rõem⁊ pꝛopter moꝛã debitoꝛis. In ſecun⸗
do vero caſu.cũ ſcilʒ nõ intẽdebat tunc hic ſecundo

mutuans ſatiſfacere ſuo creditoꝛi vſurario pꝛĩio mu⸗

tuanti cũ ceſſent iam dicte ratiões.talis peccabit.⁊ ſi

a ſociovſuras accepit ad reſtitutiõem tenet᷑. Hec ſᷣm
Jo.cal.Que quide diſtinctio vt equa ſumme placet
Tau.deridol.cũ iſta tñ declaratõe quã ſubditvide⸗

licʒvt in pꝛimo caſu illud ſitverũ quado debitoꝛ erat
paratus tũc om̃ino ſatiſfacere vſurario ſuo creditoꝛi
⁊ illevſurariꝰerat ꝑatus reciꝑe ſatiſfactiõem⁊ ſic po⸗
terat debitoꝛvoluntatẽ ſuã implere.nã ſi vſurariꝰ no

lebat tũc recipere mutuatã pecuniã qᷓ;uis ð bitoꝛ vol

let offerre.⁊ hoc puta qꝛ mutuo ille acceꝑat ꝓ ſex men

ſibo.⁊ ideovſurariꝰnon vult recipere ante terminuʒ.

niſi recipiat vſuras totius temꝑis. ⁊ ſic opoꝛterʒ mu

tuatam pecuniã remanere penes ipſum debitoꝛem
In hoc caſu videt᷑idem dicendũ quod in ſecundo ca
ſu.ſ.ꝙ ſit vſurarius ille ſcðo mutuãs ſocio cũ pacto

ꝙ exinde ſoluat vſuram pꝛo eo pꝛimo creditoꝛi vſu⸗
rario.

MOuid cum baberem . Xx

pecuniã⁊ volebã ire ad nundinas ⁊ ibi merces eme⸗
re⁊ ad aliũ locũ deferrevel ſeruare lucni cauſa certo tẽ
poꝛe vel poſſeſſionẽ emere.tu indigens pecunis illa
recipis eã mutuo a me offerens paratũ teillam reſti⸗
tuere cum lucro ſperato in termino et loco eſt nevſu⸗
ra.Reſpõdet Inno.in.ca.fi.eo.ti.dicit.ꝙ licet quidã
cõtrariũ dicant.ipſe putat hunc cõtractum vſurari⸗
um nec ſcit ſic cõtrahentem excuſare.Hoſtiẽ.vero in
ca.ſalubꝛiter.dicit ꝙ talis eſt mihi obligatus ad int᷑
eſſe illius lucri qð facturus erav eriſimiliter ex pecu⸗

—
2

nia dũmodo nil fiat in fraudẽ vſurarum. Jo. an. ap

pꝛobat dictũ Inno.Et quod dicit᷑ de intereſſe habʒ
locum poſt moꝛã debitoꝛis.⁊ contrariũ dicendo pa⸗
ret᷑ via apꝑta ad fenus.⁊ hoc etiã placet. Jo. cal. Sʒ.
Jo.de lig.dicit ꝙ quis ↄmuniterteneat um Inno⸗
ne via fraudibus aperiat᷑ipſe tamẽ creditveram opi
nionẽ Hoſti. dummõ fiat nil in fraudẽ tutum tamẽ
eſt ab hoc abſtinere Lau. de ridol. Quod etiã dicit

Hoſtien.de lucro videt᷑ intelligendũ deducto etiam

dubio lucri.cum ſcilʒ potuiſſet etiã non lucrari vel ꝑ
dere⁊ ante factũ pꝛohibẽdus eſt poſt factũ vero in fo
ro conſciẽtie vbi credẽdum eſt pꝛo ſe ſicutcõtra ſe cũ
aſſerit ſine fraude feciſſe videt᷑ poſſe pertraſire Quod
eni licitus ſit talis cõtractus ſimplłr intuiu pietatis
factus nõ in fraudẽ vſure.tripliciter poteſt pꝛobari.
Pꝛimo ratiõe equitatis ⁊ pietatis. Nam equũ eſt
et pium in neceſſitate ſeruire amico. Inſuꝑ iniquuʒ
non eſt ſi ratõe capitalis quã iam in expꝛeſſa intentõ
ne et quaſi in facto habebat ſeruet᷑ indemnis. Se
cuudo hoc licet rõne indemnitatis.am retẽtoꝛ mu
tuivltra cõceſſum tempꝰdomino obligat᷑ qꝛ ille do⸗

minus fuiſſʒ vſus vt capitali ſuo ita ꝙ res talis extũc

aſſumit ratiõem capitalis q;uis nullus ex mutuo il⸗
lo meret᷑. ergo a ſimili. Tertio licet hoc ratioe vtili⸗
tatis Nam extra devſuns.nauiganti dicit ꝙ qui ꝑ
annũ granumvel pannũ vel alias merces venditam
pliuſq; valeant tunc in certo termino recepturꝰ ali⸗
quid plus pꝛo eiſdẽ.ſi tamẽ eo tempoꝛe talis contra⸗
ctus non erat venditurus.ſed ſeruaturus vſq; ad tẽ⸗
pus quo veriſimiliter credebat᷑ tantum valituras qn
tum vendit non eſt vſurarius. Ratio eſt quia pꝛo 1
lo tpe futuro quo intendebat vẽdere habet rõemven
dibilis ⁊ nõ pꝛotũc.ergo a ſimili quia pecunia eius
iam habet ratõem capitalis.poteſt ex ea ratiõe ſueca

piralitatis exigere in pᷣfato caſu. Sed ſi extra caſum

neceſſitatis et pietatis pꝛecibus amici hoc facittunc
eoipſo cõuincitur ꝙ potius vult vti vt vſurario mu⸗
tuo qᷓ; in mercationibo vt vero capitalivnde contra⸗
ctus erit vſurarius ſicut etiam ſi quis mutuaret ali⸗
cui pecuniam cũ pacto ꝙ ſi in termino conceſſo non
reſtituitextunc teneatur ad intereſſe pꝛobabilis lu⸗
cri. Sed ſi hoc facit quia credit illum nõ poſſe in ter
mino reddere vt ſic inde lucretur. vſuram committit
ar.xiiij.q.iij.pleriq;.⁊ de reg.iu.ca.certum eſt.li.vi.
Secus ſi ſimpliciter facit ad tollendã moꝛam.ſcilic,u
debitoꝛis.⁊ ſe cõſeruandum indemnẽ. Sic etiam in
pꝛopoſito ſi indigentia amici eſſetcaſus extreme ne⸗
ceſſitatis vel quaſi ita ꝙ teneret᷑ ex pꝛecepto hoc ſciẽs
ad illi ſubueniendũ⁊ dandum.tunc nil debet expete
re vltra capitale cum multomagis teneatur ad mu⸗
tuandum qᷓ; ad dandum in caſu huius neceſſitatis
Quia ergo homines ſeipſos amantes nimis ſe deci
piunt in huiuſmodi.ideo potius ſᷣm Inno.ſunt diſ⸗
ſuadendi iſti cõtractus q; admittẽdi etiam cũ pia ha
berent intentionz. WZ

Quid cum quis tta (xX

dit alteri centũ ducatos mox in ſuis neceſſitonibo ex⸗
pendẽdos ſub hoc pacto ꝙ ſicut cõſimiles centũ du
cati apud Titiũ mercatoꝛẽ legalem lucrobuntle⸗ vel

Citulus Pꝛimns

ꝓdent.ſic iſti centũ ducati illi traditi lucrent᷑vel ꝑdãt
eſt ne cõtractus licitꝰ. Rñ.ꝙ dubius reputat᷑ ⁊ poti
us vſuram ſapere ſᷣm plures doc.et hoc pꝛopter tria.
Pꝛĩo qꝛ tale pactũ in fraudẽ vſuraꝝ adinuentũ vi⸗

eet᷑ vt ſub pallio quaſi ſocietatis latirat mutuũ cum
ſpe lucri.ſcðᷣo qꝛvt patʒ.lxxxviij.d. Eijcies.pecunia

ex ſe ſola minime eſt lucroſa necvalet ſeip̃am młtipli
care ſed ex induſtnia mercantiũ fir ꝑ eoꝝ negociatio⸗
nes lucroſa.tertio qð eſt efficaciꝰ qꝛ de tribo eſt vnũ
in dicto cõtractu Taã dicta pecunia aut eſt tradita ꝑ
modũ mutuiaut ꝑ modũ depoſiti.aut ꝑ modũ ca⸗
pitalis. vt.ſ.in ꝑſona tradẽtis emptõibo⁊ mercanõi⸗
bus deputet᷑ Si ꝑ moduʒ mutui tũc mamifeſta eſt
vſura qꝛ in mutuo trãſfert᷑ dñium in eũ cui factũ eſt
mutuũ.vñ nõ debet lucrari vel ꝑdere niſi ſibi. Si h
modũ depoſiti tũc ipſa reddi debet abſq; oĩ lucro.qᷓ
niã potiꝰqͥ eã ſuauit remunerãdus eẽt.⁊ tñ ex foꝛma
ipſiꝰↄtractꝰpʒ ꝙ nõ eſt data ꝑ modũ depoſiti cũ de⸗
poſitariꝰ eã expediderit.ſi ꝑ modũ capitalis ſeu recte
ſocietatis.tũc in pacto eſſet ꝙ deberet eã ſolis merca
tiõibo fidełr deputare.⁊ hecvltia nõ foꝛtiter ꝓbarevi⸗
gdet᷑ ꝙ nõ ſit tradita dicta pecunia niſi vt mutui ratõ
nem hñs.in qͥ ſpes lucri repꝛobat᷑.qꝛvſura.vt in ca.
cõſuluit.devſu ris.Si diceret᷑ nõ eſſe mutuũ nec de⸗
poſitũ nec ſocietas ſʒ ↄctꝰinnoĩatꝰ.ſ.dovt des.do.ſ.
tibi centũ vt des mihbi tantũ quantũ ⁊c̃. Rñderi pᷣt
licet talis ↄctus aliqñ licite poſſit fieri.ſ.do vt des.n
tñ in dicto caſu.ſʒ in fraude videt᷑ eſſevſuraꝝ.ſicut et
fraus etiã omitti?᷑ in alijs etiã licitis cõtractibo ex ſe.
vt. xiiij.qiij.pleriq;.cum glo.⁊ huriꝰſententie fuit In
no. devſuns. c.li · Jo.an.ibidem.

Quid ci aliquis S. XII.

- —— „ . ⸗=
mutuat certã quantitate pecunieꝛ recipit ꝓmiſſiõem

de rehabitõe tm̃ ſui capitalis.ſed hñs res ſteriles vel

debitoꝛes qͥ nõ pñtvel male pñt ſoluerevẽdit illas vtł

iura iloꝝ debitoꝝ receptoꝛi talis mutui ꝓ certo pᷣtcio

qð poſtea ꝑcipit.⁊ tñ revera nõ fuiſſet ille cõtractꝰ vẽ
ditõis ale celebꝛatꝰniſi pꝛopter mutuũ factũ.nũqͥd
vſura eſt. Rñ.ſim Lau.de nidol.reſcindit᷑tanqᷓ vſu⸗
rariꝰ in fraudẽvſuraꝝ ↄceptus talis ↄtractus vt no
tat᷑ ꝑ Bar. ⁊ Bal. in. l. cũ allegas. .devſuris ⁊ młto
magi eſtvſura cũ aliqs mutuans alteri pecuniã ſi
mu

mulzvendẽs aliqͥd mobilevel ĩmobile plus petitab

ceo iuſto pꝛecio rõne mutui.xiiij. qiij/c.ſi fenerauerꝭ.
Itẽ pone ꝙvuus ↄducit᷑ ab aliq̊ ad exercẽdum oꝑa

ſue artis.puta lani ficij.ſerici⁊ hmõi.ꝑ annũ ꝓ ſala-⸗

rio.l.floꝛenoꝝ qð reputat᷑ iuſtũ attenta cõditõe ꝑſo⸗
ne ⁊ artis.Sed ſi ipᷣe cõductus tali ſalario ponit ĩ ex
ercitio artis illius.c.floꝛenos de ſuis.recipit.lx.nun
qͥd licite pᷣt reciꝑe.·Rñ.Quia autiſta.c.dat magiſtro

ſuo ad exercẽdũ in arte ꝑ modũ ſocietatis aut ꝑ mo-

dũ mutui.Si pꝛio mõ ꝑ modum ſocietatis ita.ſ.ꝙ

ſubſtet ꝑiculo videlicʒ ꝙ ſi magiſter negociãdovł la,
boꝛando cũ illis perdat.ſuſcipiat partẽ dãni pꝛo ra-⸗

ta eũ contingẽteꝛ ſi nil lucret᷑ cũ eis.ſi in capite anni
remaneat cũ illo capitali ille nil accipiat de lucro.vñ
nõ.lx.ſed.l.tm̃ ꝓ ſuo ſalano habeat. licitꝰ eſt ↄtractꝰ
vt notat glo.xiiij.q:iijc.pleriq;.ff. ꝓ ſocio.l.veꝝ Si
ſcðo mõ.ſ.ꝑ modũ mutui.vſuranꝰ eſt ↄtractꝰ qꝛ mõe

mutui recipit annuatim.x.extra devſuris.conſuluit
In caſu ergo poſito vt ſic illicitũ eſt ex q intẽdit ſalua
eſſe ſibi illa.c.⁊ in omnẽ euentũ vult.lx.ꝓ ſalario.ma
nifeſte. pʒ ꝙ. x.exigit rõe illoꝝ.c.depoſitoꝝ ſʒ qð venꝰ
eſt mutuatoꝝ.cum nõ habuiſſet pꝛo ſalario ſuo niſi
leniſi illa.c.potuiſſet in apoteca vñ vſura eſt.xiiij.q.iij
ſi feneraueris.

Ouid cũ veniente ¶xVII

termino redditõis mutuivel alias ſolutois pecũie ð
bite creditoꝛ nõ vult cõcedere debitoꝛi plõgatõʒ termĩ

vel relaxatõnem iuramẽti ſi iuraſſet ipſe debitoꝛ niſi
data pecunia vel alio eqpollenti.Rñ. Si hoc agit ſo
lũ rõne termini ꝓlongati⁊ nõ ob euitatõem dãni ſui
vſurã ↄmittit etiã ſi nõ expᷣſſe exigeret.vt habet᷑ extra

devſuris cõſuluit. Sʒ ſi boc agitad ſui indemnita⸗
tẽ.puta qꝛ opoꝛtet eũ acciꝑe ad vſurã velvendere rem

ſuã vilioꝛi pᷣcio qᷓ;valeat.qð nõ feciſſet ſi recepiſſʒ pe

cuniã ſibi debitã.⁊ tũc nõ eſtvſura illð dãnũ exige⸗

rea debitoꝛe qð ꝑcipit ex carẽtia illiꝰ pecunie ſibi de⸗
bite. Nõ eĩ debet grauari ex ſeruitio impẽſo ᷣm Ray.
Sed vtꝝ talł crediuoꝛ poſſit exigerea debitoꝛe ſuo nõ
ſolũ damnũ habitũ ſed etiã lucꝝ qð ſeciſſetcũ illa pe

cunia ſi eã recepiſſet in termio debito. Ad qð rñdet

Pe. de ancha. ſuꝑ cle ex graui devſuris.⁊ ðt.Credo
ꝙ nõ ſolũ damnũ emerges ſed etiã lucꝝ ceſſans põt

acciꝑe ſi ille erat mercatoꝛ qͥ cũ pecunijs ↄſueuit ne⸗

gociari.Et idẽ videt᷑ dicendũ etiã ſi nõ eſſet mercatoꝛ
ſed tñ intẽdebat oĩno illã pecuniã exponere negocia⸗
tionibo licitis ad lucrandũ. Secat eſſet ſi ꝑſona eẽt
talis ꝙ ip̃am pecuniã rennuiſſet in archa.Et remit⸗
tit notata.xij.q/ij.c.ſi quis de clericis.⁊ in c.ↄqueſtꝰ
extra devſuris. Idẽvidet᷑ ſentire tho.ij.ij.q.lxij.cum
iſta tñ cõſideratõe quã ibi Pmnin videlicet ꝙ nõ debz
exigere talis creditoꝛ.nec ille ſuus debitoꝛ tenet᷑ totũ
lucꝝ reſtituere ſiue dare qð inde ſꝑabat ſuꝰ creditoꝛ
cũ illa pecunia negociãdo acqᷣrere.cũ illð lucx non
eſſet certũ qꝛ ĩpediri poterat.vł foꝛte etiam de capita
liamuti:ſed tantum tenetur q;tum potuiſſet valere
.illud lucrum in illo dubio.

Bed queritur An SXIX
ſit licitũ a

Vltra ſoꝛtẽ reciꝑe noĩe intereſſe Di.ſi re

plemẽtũ illiꝰ intereſſe venit applicãdũ tertio nõ mu⸗

tuãti,licitũ eſtvltra ſoꝛtẽ receꝑe. Hot eſt dictum doc.
extra devſuris c.i.Exẽplũ.quãdovſuras ſoluo alte⸗

ri⁊ has vt intereſſe volo repetere Et ad idẽ facitquod

ait Bal. C. devſuris.l.vſuras.dicit eni Pone ꝙ emi
a petro lapides ſeu ligna vel alias res ex quibo natu⸗
ralłr nõ ꝑcipit᷑ aliqͥs fructꝰ. ⁊vt ſoluerẽ pꝛeciũ accepi
illud ſub mutuo ad vſurã acvendẽti ſolui.ipſe autẽ
nõ tradidit mihi lapides ſeu ligna ſed fuit in moꝛa.
nunqͥd tenet᷑ reddereillas vſums.Rñ.Dicendum ꝙ
ſic. tanq;ᷓ intereſſe damni emergentis.Et de hoc ha⸗
betur tex.notabilis.ff.de acti.l.Autius. Idem dicẽ⸗

dum in ſimilibus cõtractibus puta locatiõis ⁊ cõdu

ctionis ⁊ huiuſmodi.hec ille.Qñq; venit applicãdũ
pꝛimo.i.illi cui ſoꝛs pꝛincipalis eſt ſoluẽda.⁊ tunc ſi
debitoꝛ eſt in moꝛa applicare.i.capere illud ad aliqð

intereſſe eſt licitũ/ex glo, ſuper ca,conqſſus.et notat

—

luit
ſlun
dema
end
nſ

dai

I

cüied
Bini
eni
grſ⸗
iniſui

nmnnds;
nefen
lſzde

gig⸗
ſbide
nder.
ſvons
ile
ömmce
Qed⸗
ns ot
uitne⸗
alato:
cdcia;
e
ni
naſ
E
Nbz
toi
a

Bed quid cumvẽdo (XX

Capitulũ Beptimũ

ʒo. an. in. c.nauigãti Exemplã pone invẽditoꝛeꝛ em poſita in contractu mutui puta ſinõ reſtituitindead

ptoꝛe ſi emptoꝛ ſit ĩ moꝛa ſoluẽdi pᷣciũ. Et hoc credo
veꝝ ſiue intereſſe ſit in damno emergete ſiue in lucro
ceſſante dũ tñ illud lucrũ ſit certũ.⁊ ego ſum paratꝰ

vel aptus ad rale lucrũ.vt in c.nauigati.De boc eti⸗
amvide qð habes poſt.ꝭ.ſeq̃ntẽ in fine. Pone ca⸗

ſum. Uendo tibi pꝛediũ⁊ tibitrado illð atq; inde ꝑ⸗

cipis fructũ.⁊tñ ad terminũ cõuentũ pꝛeciũ mihi ñ
ſoluis. hoc pᷣſuppoſito potero elapſo termino repete

re vſurã cũ fructꝰrei vẽdite facias tuos.⁊ tñ mihi nõ
ſoluiſti. Et rõ hyeſt. qꝛ nõ accipio illðvt vſurã ſed vt

intereſſe meũ.ar.xiiij.q.iiij.qm̃. Si eciã res vẽdita ĩ

pignꝰdaret᷑ mihi poſſem inde reciꝑe fructꝰ eiꝰ elapſo

termino ſolutõis nõ facte etiã ſi trãſcẽdat quantitatẽ
intereſſe. Nã licet tał res avẽditoꝛe nõ poſſit peti.ta⸗
mẽ fructꝰei ꝑciꝑe pᷣt poſtq; Z voluntatẽ ſuã pᷣciũ rei
vendite detinet᷑ tanq; intereſſe. Sʒ ꝓ mutuo recipiẽ
do poſſeſſionẽ in pignꝰnõ licet fructꝰ poſſeſſiõis inte

rim accipꝑe niſi pꝛo ꝑte ſoꝛtis quia vſ⸗ ura.

poſſeſſionẽ meã cũ n

eius. Kñ.Licet Bal. ⁊ Pe.de Ancha. dicat licitũ eſſe
cõtractũ.qꝛ cũ poſſeſſio fructificet nõ videt᷑ iuſtumvt

emptoꝛ ha beatvtilitatẽꝛ fructũ rei empteꝛ vẽditoꝛ ñ
bab eatvtilitatẽ pᷣcijvt poſſit pecunia vti.ita tũ ꝙ q;⸗
tum emptoꝛ ſoluit de pᷣcio in futuꝝ tantũ vẽditoꝛ mi
nus recipiat de fructibo. ᷣbi gra Si poſſeſſio empta

centũ floꝛeñ. cũ inde ad qnũ dat ſibi.l. extũc vẽditoꝛ
det ſibi medietatẽ fructuũ⁊ ſic de alijs. Sʒ theologi
nõ appꝛobãt dictũ contractũ.qꝛ rõne dilatois de ſol

uendo pcio viderent᷑ habeni dicti fructꝰ.qð ad vſurã
ptinet. extra devſuris. in ciuitate. Item poſſeſſio ſub

ſtat ꝑiculo emptoꝛis⁊ de ſe eſt fructificabił.nõ auteʒ

pecunia pcij ſoluẽda ſubſtat ꝑiculo venditoꝛis. nec
Dde ſe fructificaretꝛ ideo ↄſulendũ eſt abſtinere ab hbu

iuſmõi· Poſſet bñ fieri pactũ qdð ſi infra certũ eminũ
nõ ſoluat emptoꝛ pᷣciũ extũc fructũ rcipiatvẽditoꝛ q́

u nõ des mihi pᷣciũ eius. tecũ facõ
pactũ ꝙ quſq; tradas mibi pᷣcuũ recipiã interiĩ fructꝰ

certũ tꝑs ſoluat tm̃ recipiẽs mutuũ vltra capitale nũ

quid pt peti tał pena abſq; vſura.Rñ. ſᷣm Ray. Si

pena fuit a iudice impoſita pꝛopt᷑ puniendã contu⸗
maciã debitoꝛis quia nõ ſoluit in termino cum poſ⸗
ſet nõ eſt vſura.ar.xxiij.diſt.c.quanẽ;. ff. de iudi.l.
qui autoꝛitate. Gi etia pena ſit de cõſenſu partiũ in
cõtractu appoſita ad hoc.ſcʒ vt ſaltem metu pene de⸗
bitũ ſoluat᷑.vſura nõ cõmittitur niſi a pꝛincipio fue-
rit pꝛaua intentio.ar.extra de arb.dilecti.Sed tamẽ
pꝛeſumit᷑ in fraudem ſi ille alias conſueuit eſſe vſura
nus. vel ſi per ſinglos menſes vel annos dicat᷑ pena
committi ar.ca.eodem.ſtabit᷑ tamen in iudicio eius
cõfeſſioni⁊ permaxime in foꝛo cõſcientie. Idem Ho

ſti.tamẽ in omni euentu non videt᷑ honeſtum petere

penam.ĩmo nec etiam licitũ quãdo debitoꝛ ſine cul⸗
pa ſua factꝰeſt impotens ad ſoluendũ. ⁊ ideo puniri
non debet. Et idem videtur dicendũ de eo quod di⸗
ctũ eſt ſupꝛa.S.ante pᷣcedentem.q;tum ad lucrũ ceſ⸗
ſans. ꝙ ſcilicʒ non debeat illud exigi quãdo ex impo

tentia ule non ſoluit. Ulcra pꝛedictas penas poſitas

ſcilicʒ iudicialẽ que infertur a iudice.⁊ cõuentionaleʒ
que ponitur in cõtractu de conſenſu partiũ.eſt⁊ ter⸗
tia pena que dicit᷑ legalis vel canonica de qua habe
tur.xij.q: ij.in legibus.⁊ in diuerſis ciuitatibus po⸗
nũtur certe pene pecuniarie. Sicut verbi gratia cuʒ
ſtatutũ eſt alicubi ꝙ tutoꝛ de pecunijs pupilli que ꝑ
ueniũt ad maius eiꝰteneat᷑ emere poſſeſſiones.vl re
ſpondere ei ad rõem quinq; pꝛo centenario. ſi igltur

tutoꝛ pecuniã pupilli exponat ꝓ factis ſuis vel faciat

uſq; pᷣciũ ſit ſolutũ ſi hoc nõ fiat in fraudẽ ſʒ in pena

Muid de eo qui mu ·S. XXI

tuauit nauigativel eũti ad nũdinas recepturꝰ aliqͥd
vltra ſoꝛtẽ pꝛo eo ꝙ ſuſcipit in ſe ꝑiculũ.i.ſi pecuniã
vel merces inde emptas poꝛtauerit ſaluas.als nihil
recepturꝰetiã de ſoꝛte. Rñ. ꝑ diſtinctiõem ſᷣm Jo.ne
apoxł.in qᷣubet.⁊ Jo.cal.ꝙ aut illud vltra ſoꝛtẽ recipit
roe mutuitm̃.⁊ ſic eſtvſura.nõ obſtante ꝙ ꝑiculum
ipſe ſuſcipiat.⁊ iſte eſt caſus etiã.c.nauigati. extra e.
Aut recipit illð vltra ſoꝛtẽ pᷣciſe rõe ꝑiculłi vt pᷣciũ ꝑi⸗
culi.⁊ ſic nõ eſtvſura ſed licitũ. Mã etiã ſi nõ mutua⸗
ret ⁊ piculũ nauigãtis in ſevellet recipere licite poſſet
recipere pꝛeciũ periculi.nec pꝛopter hoc ꝓ ei ſeruitiũ
faciat in mutuãdo efficit᷑ deterioꝛis conditõis. Aut
aliqᷣd vltra ſoꝛtẽ recipit tał mutuãs ꝑtĩ rõe piculi ⁊ ꝑ
tim ratõe mutui.⁊ tunc vſura eſt q;dtum ad id quod

plus pcipit reſpectu mutui. ⁊ illõ tale tenet reſtituere

Jo.ne apot.⁊ Jo. cal.

Duid de pena ap/ SSXI

. —

negociatões ꝓ ſe tenetvtiq; dare pupillo.v.ꝓ cẽtena
rio etiã ſi cum illis nihil eſt lucratus.exquo noĩe ſuo
non pupilli eſt negociatus cũ eis Juſte enim hoc ſta
tutũ eſt ne tutoꝛes ex malicia vel negligentia ſint in⸗
uidi pupillis ⁊ male tractent ſubſtãtias eoꝛ: ſicut ſre
quẽter fit nec pᷣt conqni tutoꝛ ſi inde nõ eſt lucratus.

qꝛ potuit emere de illis pecunijs poſſeſſiões vel noĩe

pupilloꝝ exponerein iuſtis ⁊ licitis mercãtijs. ⁊ tũc
lucrũ? damnũ eſſet pupilloꝝ fideliter agendo. Sed
ſi noĩe pupilloꝝ pecuniã eoꝝ exponant vel deponãt
ad vſuram.pupulli tenẽtur illas reſtituere.⁊ tutoꝛes
inſuper tenẽtur in caſu ꝙ pupilli non vellent vel non
ball ent. vt etiam dicitur infra.in ca:de cooperatioue
vſure.

Ouid ſi comuni⸗ J. XXIII

tas vel officiales habentes curã de pupillis accipiãt

ꝓ cõitate ipᷣas pecunias rñũdẽdo eis ad rõem.v.pꝓ cẽ⸗
tenario. Rñdetur ꝙ ſi eis inuitis ſit ſeu eis ad qs ſpe

ctat videt᷑ ꝙ licite poſſint illa.v.pꝛo cẽtenario recipe⸗

re qꝛ ꝓuidet᷑ ꝑ hoc indenitati eoꝝ exquo potuert eme
re poſſeſſiões vel tradere negociatõibo licitis vt diſpo

ſuit ſtatutũ⁊ non fecerũt vt pꝛocurarẽt ꝑ hocvtilitatẽ

cõmunitatis.

Quid de gerenti . X XIIII.

bus ſeu pꝛocurãtibo negocia ſtipẽdiarioꝝ.iſ.in recipi

endo pagas ꝓ eis ⁊ faciedo alia obſeqᷣa.⁊ cũ hoc mu
tuãdo eis ĩ neceſſitatib occunreribo ⁊ ꝓ his recipiẽti⸗
bo certũ ſalariũ:nũqͥd ẽ licitũ Rũ/ſᷣmLau,dendol.

Citulus Pꝛimus

1 *
, ÜR—SRNNEEe .

Ouantũ ad illð quidẽ qð ꝑcipiũt tales pꝛopter la⸗
boꝛẽ quẽ gerũt in pꝛocurado eoꝝ negocia nõ eſt vſu
ra ſed licitũ. Sed q;tũ ad ulð qð ꝑcipiũt pꝛopt᷑ mu
tuũ qð impendũtipſis ſtipẽdiarijs.vſura eſt.xiiij.q
iij. vſura. Qð aũt pfatꝰ doctoꝛ dicit in pꝛĩio mebꝛo ee
licitũ videt᷑ intelligendũ cũ bellũ eſt iuſtũ.Nã ſi mai
feſte ſit miuſtũ.illicitũ videt cum cooꝑat᷑ malo ⁊ dat
opam rei ulicite.di.lxxxvi.c culpom.

quid ſuris ſit ſi ͥs in mutuãdo pecuniã tcipit aliqd
in pignꝰ mobilevel ĩmobile. Ad qð dðm ſi hoc ſecit
ad ſui ſecuritatẽꝛ nullũ fructũ intendit habere ex illo
pignoꝛe puta qꝛ eſt aliqͥd iocale nõ eſt illicitũ.iʒ ſi in⸗
tendit reciꝑevtilitatẽ aliquã exvſu illiꝰpignoꝛis rõne
mutui.puta recipit domũ in pignꝰvel agꝑvelequũ
vel veſte. ⁊ fructũ hoꝛum ꝑcipitvſura eſt. ⁊ tenet reſti
tuere pᷣciumvſus illiꝰpignoꝛis ipſi pignoꝛãti ſeu ĩ ꝑ
tem ſoꝛtis cõputare.extra eo.c.iNota tñ ꝙ ſi laicꝰ te

net iniuſte aliquã poſſeſſionẽ ecclieꝛ ĩpignoꝛat ißam

poſſeſſionẽ rectoꝛi ecclłie illiꝰlicite ⁊ abſq; vicio vſure
ſiſte rectoꝛ poterit reciꝑe fructꝰeiuſdẽ poſſeſſiõis vltra
ſoꝛtẽ ſjm Ray.⁊ eſt caſus capituli.i.extra eo.⁊ rõ ẽ. qꝛ

tũc nõ recipit clericus illð vt vſurã ſed qð ibi debet᷑.

Etidẽ de poſſeſſione quã recipit laicꝰab eccłia in feu

do.Dicũt etiã Hoſti. Jo.an.⁊ Jo.de lig.ꝙ idẽ eſt de

poſſeſſiõe laici qꝛ.i.ſi iniuſte retinẽs pignoꝛat eã do
mino illiꝰ poſſeſſionis ille licite facit fructꝰſuos.

Bed quid cum &§. XXI

. 4¾ .
quis recipit domũ in pignus p centuũ mutuatis vſq;
ad annũ hoc pacto ꝙ ſi nõ ſoluitĩ termiĩo ſtatuto ca⸗
dat debitũ in ↄmiſſum.⁊ pignoꝛatio cadat in vẽditõ
nẽ. pᷣt ne iuſte tenere domũ illã pignoꝛi obligatam eo
ꝙ nõ ſoluit in termio cum tñ dom ſatis plus valeat.

Rñ.ꝑ diſtinctõem.qꝛ aut mutuãs in illo anno reci-

pitvſumfructũ domꝰnõ cõputando in ſoꝛtẽ.ſed pꝛo
ipſo mutuo.aut nõ recipit vſumfructũ.ſ.penſionem
in pꝛimo caſu illicitũ eſt? vſura.extia eo.c.pꝛĩo.vn⸗
de reſtituere tenet᷑ illã penſionẽvel cõputare in ſoꝛtẽ.
⁊ etiã domũ tenet?᷑ reſtituere nec pᷣt ſibi retinere elapſo

termĩo.qꝛ ↄtractus nõ tenuit cũ fuerit vſurariꝰ. ⁊ ra

diceviciata nõ pᷣt fructꝰiſti.ſ.lucni oꝛiriar.i.q.i. ferk.
§. vulnerato. Poterit tñ poſt tenninũ petere intereſſe
ſuũ ſi dãnificaret᷑ ex caretia ſue pecunie.Silr ſi dãni
ficatus eſt in faciẽdo illð mutuũ.puta qꝛ opoꝛtʒ ſpᷣʒ
ecciꝑe advſurã ad mutuandũ amico vel ꝑatus erat
ex pecunia illa emere poſſeſſionẽ inuentã vel expone

re licitis lucris tũc poſſet petere intereſſe ſuũ. In ſecũ

do caſu cũ.ſ.creditoꝛ nõ recipitvſumfructũ domꝰ cũ
ſuꝑfluitas valoꝛis domcedat in debitoꝛis penã ſup
oſita vtriuſq; bona fide qñ cõtractꝰ mutui eſt cele⸗
ꝛatus.licitũ eritvt dictũ eſt ſupꝛa de pena ↄuẽtõna
li. ar.de arbi.c.dilecti.Et hoc niſi fieret in fraudẽvſu
raxꝝ puta qꝛ extimabat mutuãs illũ nõ poſſe in t᷑mi⸗
no reſtituereꝛ ſic indeillð plus valoꝛis domꝰ ſibi lu⸗
crani.tũc ei fraus vſure ẽ. Secꝰſi hoc fecit ad coercen⸗
dã moꝛã debitoꝛis Aduertẽdũ etiã ꝙ ſi a mutuante
ſub aliqᷓ pᷣciovel lucrovltra terminum detẽnio mutui
ↄcedat᷑ tũc eoipᷣo ↄmittitvſurã./qꝛ ex tali ↄceſſiõe po

tiſoꝛtik volũtarij mutui rõem q; iniuſte detẽtõis. ad
hoc devſuris.c.cõſuluit. Et hoc niſi illð peteret incõ

penlatõem dani ſui qð inde recepit.cũ tñ libẽtiꝰ vel⸗
let reciꝑe illð mutuatũ ſed ille nõ pᷣt ſine notabili ia⸗

ctum reſtituere. Sʒ cũ ſocer obligat genero ſuo poſ⸗
ſeſſionẽ aliquã ꝓ dote filie. claꝝ eſtæ ccrtũ ꝙ nõ tenea

tur dictus gener ↄputare fructꝰpoſſeſſiõis in ſoꝛtem

vt dicit expꝛeſſe.c.ſalubꝛiter.extra eo.cũ.ſ. ſuſtinet ge

ner onera mr̃imonij.qꝛ:ſ.eã ad dñm ducit ⁊ nutrit.

Mueritut etiam . XXVI

Utrx gener ſi nõ recipiat pignꝰſed cautionẽ denüerã

da dote certa die.⁊ interi recipita ſocero ex pacto cer
tos denarios.puta ad rõem.vi:pꝛo cẽtenario ⁊ hmõi
nunqᷣdvſurã cõmittit. Rn. De hoc ſunt vane ⁊ Zꝛie
opinio nes. Nã Jo.an.ſuꝑ dicto.c.tenet ꝙ nõ ſit lici⸗

tũ ſedvſura.quã opinionẽ dicit Jo.de lig ꝓ venoꝛi ⁊

lſecurioꝛi poſſe defendi.Sʒ pau.de eleaʒat tʒ Zꝛiũ.ſ.

nõ ſitvſura.rõ eſt ſᷣm ipᷣm.qꝛ exq̃ in fauoꝛc mr̃imo

nij hoc indultũ eſt ad ſubleusdũ onera eiꝰ vt.ſ.gener

ꝑcipiat fructꝰ poſſeſſiõis pignoꝛatea ſocero ꝓ dote ſ

ↄputãdo in ſoꝛtẽ ſi ipam nutnit.ita etiã dʒ iuuan ille
aliꝰ.Et ad rões q poſſent fieri in ↄꝛiũ qꝛ.ſ.decre.ſalu
bꝛiter. ſolũ dicit de poſſeſſiõe.⁊ qꝛ poſſeſſio ex ſui na

tura eſt fructificabilis nõ aũt pecunia.Rñdet᷑ad pꝛi

mã ꝙ papa qſit fuit de poſſeſſiõeꝛ de ea m̃t. Idẽ rñ⸗
diſſet ſi fuiſiʒ qſit de pecunia.Ad alið m̃det᷑ ꝙ ſicut

nec tena ex ſe fructificat ſʒ cũ laboꝛe hoĩs.ſicꝛ pecũia
ſimulcũ induſtria hoĩs⁊ hoc pᷣcipue cũ e intedebat
tradere mercatoꝛibo vel emere poſſeſſionẽ vel alio mõ
cũ ea licite lucrari Et q;uis etiã fructꝰpoſſeſſiõis ſub
ſtent piculo multiplici⁊ nõ ſic pecunia.tñ vt in płibo
ſic accidit ꝙ emolumẽtũ ex ipᷣa poſſeſſiõe recipit᷑ opi
nionẽ Pau.videt᷑ ſeq Jo.col.⁊ pe.ð ancha. Sʒ qꝛ pᷣ

ma opinio tutioꝛ ẽ iõ ſ̃m Lau.deridol.ſalubꝛꝰẽ eaʒ
tenere. extra eo. ſalubꝛiter. ⁊ hoc pcipue qñ qͥs hoco
lutanie agit in ſui maiꝰcõmodũ vel cum intẽdebat pe
cunia ipᷣam reſuare. Antho. ãt de bu. ðt ep̃t intelli⸗
gi hic textꝰ. l. ſalubꝛiter cũ illa dilatio data erat ipi ſo

ceroꝛ pꝛopt᷑ hoc dat pignꝰ. Er hoc caſu putoidem ſi
eẽt pecunia exoluẽda ſi nõ ẽ in moꝛa.qꝛ.ſ.ex ↄuẽtiõe
Differt ſolutio.tũc nõ credo ꝙ poſſit paciſci de inteſſe
ſoluẽd o:qꝛ tale inteẽ debet᷑ pꝛopt᷑ moꝛã q hic ceſſat p
pter tpis dilatõʒ.nõ g peti pᷣt Guil.diẽ ꝙ qñcũq; vo
lo exigere aliqͥd ꝓ inte añ moꝛã vt qꝛ facio pactũ de

ſoluẽda ſoꝛte ĩ paſca ita ꝙ interĩ tm̃ noĩe inteẽ ſoluat᷑

hoc caſu ñ pᷣt dici ĩ moꝛa.qꝛ obſtat exceptõ añ termi
nuũ.iõ ñ pᷣt diciniſivſura.qꝛ pꝛopt᷑ dilatõeʒ tꝑis dati
vſura ẽ.Et pꝛopt᷑ hoc dico ꝙ ſi gener feaſſet pactũ p
recipiẽda dote ad certũ minũ⁊ interĩ ꝑciꝑet fructꝰ
ↄputarẽt᷑ ĩ ſoꝛtẽ Idẽ dico ĩre pignoꝛaticia cuiꝰ fuck
ſunt certi.quia foꝛteilla res eſt locata ad victũ vel pẽ
ſionẽ. vel tolis res eſt domꝰ quaʒ gener locat⁊ recipit
penſionẽ.ꝙ omnes iſtos fructꝰgener tenetur cõpuia
re in ſoꝛtem.⁊ ſic limita hanc decretalẽ quia debʒ in⸗
telligi vbi dos fuiſſet ſimpliciter pmiſſa poſtea cum
non ſolueretur ad cautelam in eum ſit data poſſeſſio
tuc pꝛocedit decretalis.quia ſi dicit gener ego ſuſti⸗

neo onem matnmonij da dotem. Ile ſocer dicit ego
non poſſum certe:ſi dicit gener.ſaltẽ ſuſtineas onera

—*

Capi⸗

mẽtimonij. certeſi tũc datr aliqd loco inteſſe ppt᷑ one⸗

ra mrimonij licite ꝑcipit᷑ dũmõ illa onera ſint certa.

ſic ĩtelligo iſtã materia.⁊ Anto.de bu.ſuꝑ c.ſalubꝛit

Ded quid de be & &X

redibo mantiti ipſo moꝛtuo. nũqͥd hebũt hoc pꝛiuile⸗

giũ q;diu relictã alere tenẽt᷑ nec tenent᷑ dotẽ reſtituere

ſcʒvſq; ad annũ pꝰmoꝛtẽ mariti.Rñſio.Dicũt Joã.

an.⁊ Jo.de lig.poſt hoſti.iĩ.c.ſalubꝛiter.ꝙ nõ. Et rõ
bm ipſos.qꝛ heredes ſtatĩ pñt ſe expedire de muliere
reddẽdo ei pignꝰ vel rẽ obligatã qð ñ pᷣt maritꝰ.ex ð
iureiur.tua nos.ij.⁊ qꝛ ſoluto mr̃ionio ðſinit eẽ dos.

Quid ſi ſoluto S. XXIX
matnimonio heredes mariti obligãt mulieri p̃diũ ꝓ
dote reſtituẽda.nunqͥd mulier poſſit fructꝰ ſuos face
re nõ ↄputãdo in ſoꝛt.Rñſio ſᷣm Inno.⁊ hoſti.ꝙ ñ.
nãvſurã ↄmitteret.ceſſat eĩ rõ q̃ excuſabat geneꝝ ſu⸗
ſcipiẽtẽ fructꝰpoſſeſſiõis pignoꝛate ſine ↄputatõe in
ſoꝛtẽ. Sit g̊ cauta mulier⁊ ñ recipiat poſſeſſionevłrẽ
aliã in obligatõem ſʒ vel faciat ipam diſtrahivel reꝑi
at inſolutũ.ff. ð re.iu.l.vt diiad mo.alioqͥn fructus
ſoꝛtẽ extenuabũt. Puto tñ ꝙ ibi violẽter detineretur

dos ab ill heredibo nec pᷣt ſe iuuare qꝛ ñ fieret illa iu

ſticia pꝛopt potẽtiã illoꝝ tũc mulier licite recipit fru⸗
ctus poſſeſſiõis vel pecuniã ſine extenuatõe dot. Itẽ

videt᷑ dicendũ cũ heredes illi nõ poſſent ſine magno
ſuo detrim̃to reſtituere dotẽ q̃ eſt in pecunia nec poſ

ſeſſionẽ hñt quã ei aſſignent.⁊ pꝛopt᷑ hoc muliere ne
nimis grauet dimittit penes eos ad tꝑs.ſi illo inter⸗
uallo recipit ab eis alimẽta cũ nõ habeat vñ aliunde

viuat nõ videt᷑ illicitũ. non eĩ illud recipit rõe mutui

ſed rõe inteſſe.cũ ſi dotes hr̃et iñ viueret emẽdo poſò
ſeſſiões vel exponẽdo negociatõi.Secꝰãt dicẽdũ qñ

H ſieret ob vtilitatẽ vtuſq; ullivt mag poſſent cũ illa

pecũia lucrari⁊ illa vt ex ĩtegro ſuo capitali hẽat lucꝝ

nõ tamẽ deſacili ↄſulendũ ne paret᷑ via fraudibo vſu
raꝝ.factũ tamẽ nõ condẽnandũ.

bus qs ex pacto dotali moꝛtuo marito relicta lucrat᷑

nundqᷣd licite recipit Rñſio ᷣm Lau.de ridol.videtur
wꝓſic. ex eo ꝙ rõe intereſſe ↄuẽti ꝓueniãt ex moꝛa de⸗
bitoꝛis dotes ñ reſtituẽtis.⁊ ſic in locũ pene.ad hoc
glo. in. l. cũ allegas. C. eo.t.q̃yult ꝙ pena qᷓtenꝰ int᷑⸗
eſt põt peti in qͥcunq; ↄtracru demũdo. Nec obſtat
ſi dicak g hoc ẽ inteẽ extra rẽ.qꝛ cõiter dotes dat᷑ ĩ pe
cunia.⁊ de talibo ĩtelligo pᷣdicta ·ſʒ in p ecũia ñ eſt da

reꝙ cadat in inteẽ niſi extra rẽ.pꝛopt᷑ qð dico hoc eẽ

ſpẽale in inteẽ pecunie ꝙ licet nõ ſit intra rẽ ꝙ nihilo
minpt peti ex ↄuẽtõe.iuxta notata ꝑ Bar. ⁊ Bal. pᷣt
etiã dici ſᷣm q̃ſdã ꝙ hoc ſit inteẽ dãni vuiãdi.qm̃ cuʒ
mulieres habeãt de dotiboviuere ſi illas ñ hñt opoꝛ
tet ꝙ aliũde ſibrvictũ qrãt⁊ ſic dãnũ incurrũt ad qð
reſartiẽdũ⁊ rſtaurãdũ fructꝰilli ex pacto dotali ſucce
dũt. Uel etiã pᷣt dici ꝙ nõvt int᷑eẽ ꝓpꝛie ſʒvt penã cõ⸗
uentionalẽ exigũt.qꝛ licite ↄuẽire potuert dũmõ nõ
in fraudẽ vſuraꝝ ꝗ ꝓfecto neqqᷓ; hoc caſu eſt pᷣſumẽ
da vr de ſe ptʒ. Qð ãt pᷣdicta ſint de iure licita ꝓbat᷑
oꝑtius:. Na pone ꝙ tu mihi mutues cẽtũ cũ pacto ꝙ

.⸗—

tenear die tali tibi reſtituere. als vo noie pene do tibi
ptãtẽ autoꝛitate ꝓpꝛia intrandi poſſeſſionẽ talis mei

fundi ita ꝙ lucreris fructꝰ vtiq; fructꝰqͥ alias cõputa
rent᷑ in ſoꝛtẽ.in hoc caſu nõ ↄputabũt᷑ in ſoꝛtẽ ſi vere

pureꝛ nõ in fraudemvſuraꝝ hec fuerũt celebꝛata.qðᷣ

eniĩ vltra ſoꝛtẽ recipio nõ vt vſurã ſed vt penã recipio
vel intereſſe ↄuentũ.Ad hoc faclũt notata ꝑ hoſti.⁊
Inno.nõ tñ puto ſanã illã conſcĩam q ꝓ mille q ſibi
debent ꝓ dotibo fruct? pcipit poſſeſſionũ lõge in gra
dũ exceſſiue plus valentiũ maxime ſi als ipotẽs eſt
debitoꝛ ad reſtituendũ dotes.

Bed quid ſiſtatn . XNNI

tũ hʒ ꝙ oẽs detinẽtes dotes mulieꝝ pꝰ annũ teneãt

dare alimentũ vxoꝛibo dotatis ⁊ maxie duos denari⸗

os ꝓ libꝛa qͥlibet mẽſe.anvaleat ſtatutũ. Rñdet Jo.
de ymo. ſuꝑ. de g graui.devſur. pꝰ Arch/ꝙ nõ tenʒ
qꝛ in c ſalubꝛit᷑.ðꝛ ꝙ vir tenet᷑ alere mulierẽ ꝓpt᷑ one
ra mr̃imonij⁊ ex hoc fructꝰ nõ ↄputant᷑ in ſoꝛtẽ. ⁊ ſic
pʒ ꝙ ſi nõ extat matrimoniũ nõ tenet᷑.⁊ ꝑ ↄñs ſinõ pᷣ⸗
ſtat ſᷣuitia mrimonialia ñ dʒ br̃e alimẽta.Ad qð fa⸗
cit qð notauit Ray.in ſumma,eo.ti.⁊ Inno.in dicto
c.Et ex hoc ſeqͥt᷑ etiã ꝙ tałr ſtatuẽtes incidũt in penã

boſtitutõis ex graui.ſ.ꝙ ſunt excõicati.Frã.de ʒãbᷣ.

dicit ꝙ tale ſtatutum vel conſuetudo pᷣt tolerarivt de

„

beant᷑ alimẽta tanq; inteſſe pꝰ moꝛã in ſoluẽdo. pꝛo

hoc qð notat᷑ in regula dãnũ.de re.iu.li.vi.⁊ de fide

iuſſo.c.ijcNõ eĩ pᷣt dici foꝛmalis vſura ex qͥ pactũ de
plus dãdo nõ interceſſit.⁊ ſic ↄſului.Foꝛte poſſʒ ſic

dici ꝙ ſi mulier pᷣt dotẽ rehabere⁊ nõ curat vt ↄſeq̃t

illò lucꝝ taxatũ a ſtatuto ſalua dote. vſuram ↄmittit
rõe quã. Jo. de ymo.aſſignat.⁊ Ray.Sʒ ſi vellet po⸗
tius dotẽ ſed nõ pᷣt qꝛ heredes mariti cũ ſint potẽtes
nolũtvel nõ pñt reſtituere ſine notabili detrimẽto et
binc mulier qꝛ coacta vel ex pietate mota nõ lucro ñ
recipiẽs dotẽ ꝑcipit illð qð dictat ſtatutũ nõ ↄmittit
vſurã rõe quã aſſignat Frã.ʒamb.⁊ pᷣcipue cũ intẽde
ret ex illa pecunia dotis emere poſſeſſionẽ vel expone
re licitis lucris.⁊ mitomagis ſi nõ hʒ ałs vnðviuat.
De ſtatuto dicẽdũ ꝙ ſi ſtatuẽtes hoc egerũt ꝑ modũ
pene ad tollẽdũ moꝛã heredũ in dote reſtituẽda non
inciderãt in penã cleex graui.alias ſic.

ner poſſeſſiõeʒ ſibi pignoꝛatã ꝓ dote cũ oĩ iure qð ibi
hʒocedit alij recepta ab eo ſumma q ſibi ꝓ dote debe
bat᷑.nũqͥd ille potenit lucrifacere fructꝰ ꝑceptos ſicẽ po
terat gener. Rñſio ſᷣm Guil.Si gener aĩo donandi
trãſferat totũ ius qð hẽbat ĩ pignoꝛe⁊ hoc fac ñ ꝓpt᷑
pecuniã quã recipit ab eo.ſed qꝛ ↄiũctꝰvel amiceiꝰẽ
⁊ ille amicꝰ ñ vt lucrefructꝰmutuat pecuniã ſʒ ꝓpt
caritatẽ aut grãm.abſq; dubio fructꝰlucrifacit abſq;

Bed quid ſige &XXXII

vitiovſure.ałs ñ.Uñ⁊ dicit Bal:.devſurꝭ ſuꝑ Ru

bꝛicã foꝛmat q̃ſtiõʒ ĩ marito qͥ indigẽs pecũia accipit

illã mutuo ab aĩco ⁊ poĩt eũ ĩ locũ ſuũ. Et tʒ ꝙtatñ
gaudebit puilegio maritiqᷓ̃ ad fructꝰqꝛ mutatoe ꝑſo

ne mutak pun egin qtiẽſ pſona ẽĩmediate cã puilegij

„

ℳ.. q̃rit᷑ cũ qͥs ex ſtatuo ¶ TTY
Itemaans vraſverucie H. J X XIII
dictãte miſſꝰĩ poſſeſſiõz lucrek fruct? poſſeſſiõis id

*

Titulus Pꝛimus

rationẽ.v.pꝛo cẽtenanio.ſi talis ita facies recta con⸗
ſciẽtia illos fructus ꝑcipiat Rñſio ſᷣm Lau.de ridol.
Bal.determinauit ꝙ ſic cũ lucret᷑ ilos fructꝰ nomĩe
⁊ rõne intereſſe⁊ hoc pꝛopter nimiã ↄtumaciã pᷣt fa⸗
cere autoꝛitas pᷣtous.Sed Bar. dicit ꝙvbi eſt talis
cõſuetudo ꝙ nõ eſt bona.qꝛ ↄ ius diuinũ in fraudẽ
vſurarũ.quare dicit fructꝰcõputãdos in ſoꝛtem. Et
ſubdit idẽ Lau.de ridol.ſi pᷣupponamus fraudẽ.ve
rum dicit Bar.ſed ſi ofno ceſſat fraus tunc pꝛocedit
dictũ bal. Hic autẽ nonvidet᷑ eſſe fraus.quia in locũ
pene legalis vt debitoꝛ cogat᷑ ad ſatiſfaciendũ.vel lo⸗
co intereſſe pꝛopt᷑ moꝛã videt᷑ ſtatutũ vel conſuetudo
emanaſſe.Et pꝛopter hoc intelligo de eo qͥ iuſte miſj
ſus eſt in poſſeſſionẽ.nõ tantũ ex oꝛdine ſed ex cauſa
Si autẽ in veritate creditoꝛ nõ foꝛet ſeu cã nõ ſubeẽt.
ſicut recta conſcia capitale ſeu ſoꝛtẽ retinerenõ poſſz
ſic neq; fructus nomine intereſſe.

Querendũ eſt J. X X XIIII.

etiã ab his qͥ dant pecunias mercatoꝛibovel artifici⸗
bus vt inde aliqͥd lucrent᷑quõ dent.Nã ſi eã dant ꝑ
modũ depoſiti.vt.ſ.penes eos pecunia ↄſeruet᷑vłeti
am cũ ea negocient᷑vt placeat.ita tñ ꝙ in omnẽ euen
tumꝛ⁊ ꝑiculum eis ſit capitale ſaluũ.i.reſtituendum
integraliter ad placitũ ipſoꝛũ.ſed inde aliquid lucri
ſperant habere.ałs nõ deponerẽt ſed in capſa ſerua⸗
rent.qᷓ;uis nulla pactio interuẽiat vel cõuẽtiovł peti
tio.vſurã ↄmittũt.xuij.q.iij.c.vſura.nec excuſat eos
ex hoc ſe exponunt ꝑiculo ꝙ mercatoꝛes penes qͥs
deponũt aliqñ deſiciũt⁊ eis male foꝛtunatis ⁊ recedẽ
tibus nec capitale aliqñ rehabet.nõ enĩ illð lucꝝ ſpe
rant rõne ꝑiculi.ſed ſi dubitarẽt de periculo nõ depo
nerent.ſed lucrũ rõne mutui ſperant ex mutuo vbi ſ⸗
teruenit periculũ nõ licet.vt expᷣſſe dicit.c.nauiganti
devſuris. Tenent᷑ gtalia lucra ſic ꝑcepta reſtituere.
nõ obſtante ꝙ depoſitarij multũ cum ipſa lucrati fu
iſſent. Nam lucrũ induſtrie fuit nõ pecunie.⁊ pericu
lo ſubſtabat amiſſionis eꝰqui mutuũ receꝑat cuius
deponẽs nolebat eſſe ꝑticeps.Frequẽter etiã in tali⸗
bus depoſitis fiũt ↄtractusvſurarij⁊ fraudulenti in
quibo tenẽtur ipſi depoſitarij ad reſtitutõem bis a qͥ
bus extoꝛſerũt.⁊ iõ rõni cõſonũ eſtvt adiuuẽt᷑ ab his
quibo⁊ ipſi vſuras dederũt ex depoſitis pecuniaxꝝ. ⁊
ſicvidet᷑ ꝙ ipſi deponentes magis debeãttalia lucra
depoſitarijs reſtituere qᷓ; pauꝑibo erogare.pꝛo ſe enĩ
retinere nõ pñt cũ turpiter acceperit⁊ vſuraria ĩtẽtõe

NPꝛo maioꝛi bu J.XNNV.

ius declaratõe Nota ꝙ quidã dixerũtvſurã aĩ ſeu mẽ
talẽ eſſe pctm̃ moꝛtale.ſed hãc exercẽtes ad reſtitutõʒ
minime teneri ſed ſibi licite poſſe retineri.puta cũ qͥs
deponit pecuniã penes mercatoꝛẽ intendẽs reciꝑe iñ
aliqð emolumentũ capitaliſemꝑ ſaluo de nullo ta⸗
mẽ lucro facit pactionẽ ſʒ ſmplri dimittit diſcretõi
depoſitarij.ſi tñ crederet ꝙ nil daret ñ deponerʒ.iſtð
pꝛopꝛie eſt mutuũ nõ depoſitũ⁊ ideo vſura.qꝛ pꝛĩci⸗
paliter fit pꝛopter ſpem lucri.ar.xiiij.q.iij.c. ſi fenera
neris.⁊.c.pleriq;.vſura igit᷑ mẽtalis eſt⁊ ſi nõ pactio
nalis. Sicut⁊ cũ qͥs mutuat centũ pꝛincipalłr pꝛopt
ſpem tałlucri ſiue aliqͥ pactovſura eſt mẽtał. ⁊ talem

vſurã receptã vltra ſoꝛtẽ dicũtilli nõ eſſe de neceſſita
teſalutis reſtituenda.Et hec opinio fuit alexãdri lõ⸗
bardi nõ illius de ales.⁊ Scoti qui ðꝛ doctoꝛſubtił
ſed certe in hoc nõ eſt teneda ei opinio quia ꝑiculoſa
aĩe cũ iura⁊ rõnes⁊ doc.q̃ſi oẽs theologi⁊ canoniſte
ſint Z eũ ſeu hac opinionẽ.Ad illð tñ pꝛobãdũ ĩdu
cit hãc rõem ſeu exemplũ. Si qͥs gratis⁊ liberalr re⸗
cipit in donũ qð affectabat⁊ꝛ intẽdebat furan. qᷓ;uis
talis furaret᷑ mẽte nõ tñ oꝑe.ita tñ ꝙad reſtitutiõem
merito obliget᷑.& a ſimili ſi qͥs lucrari intẽdit ex mu⸗
tuo.qð dedit, ⁊ tñ a debitoꝛe ſuo nihil exigit nec eũ ꝑ
aliqð pactũ ↄpellit.ſed gratis⁊ liberałr ab eo recipi⸗
at aliqᷣd.qᷓ;uis ſitvſuranus mẽte nõ tñ oꝑe cẽſendꝰẽ
vſuraniꝰ a ꝙ ſatiſſacere teneat᷑. Sʒ ad hoc rñdet Jo.
an.in mercuriali.ſuꝑ regula pactũ di.ꝙ inter caſum
furti⁊ vſure mẽtalis eſt maxĩa diſſiłitudo. Nã lʒ do⸗
natariꝰin caſu furti habuerit intentõem coꝛruptã ad
furtũ.non tñ donatio cauſa᷑ ab eiꝰſurto.nec eſt ãne⸗
xa illi intẽtioni coꝛrupte.cuiꝰↄtrariũ in mutuo cadu.
qꝛ cũ ex bono caritatis debeat fieri gratis fit pꝛicipa
liter ex ſpe lucri.cui quidẽvicioſe ſpei effectꝰſeqᷣ qð ẽ
lucrũ.⁊ ideo tał ad reſtitutõem tenet᷑ Põt⁊ alia rõ ad
idẽ aſſignari:qꝛ.ſ.ſicut datũ qð tradit᷑ intẽtõe donã⸗
di ſoꝛtit᷑ verã rõem doni⁊ amittit růnem mutui: ſi ſic
mutuet?᷑ ex intentõe pꝛincipalr lucni ⁊ ſpe eius.amit⸗
tit eoipſo rõem mutui gratuiti.⁊ ſoꝛtit᷑ růnem mutui
vſurarij.Ex quo pʒ ꝙ lucꝝ exinde ſub tali intentione
receptũ vſurariũ eſt⁊ reſtitui debet ſᷣm Jo.an.⁊ Inno

cẽ.⁊ Archi.⁊ Hoſti.⁊ Ray.Sed⁊ iura indiſtincte lo

quũtur ꝙvſure reſtituant᷑ indiſtincte ⁊ vniuerſaliter
nõ ſolũ pactionales.vt devſuris.c.cũtu.⁊. c.cõſulu
it.xiiij.q.iiij.ciquid dicã.xiiij.q.vi:ſi res. Doctoꝛes
etiã theologiyt b. Tho. Pe. Richar. alij ſimplxr di⸗
cunt ꝙ vſure debẽt reſtitui.Si ergovſuta mẽtalvſu⸗
ra eſt⁊ euangelicã legẽ Lu.vi.Mutuũ date nihil
inde ſperãtes.⁊ expᷣſſe Aug.teſtat᷑xiij.q.iij.c.ſi fene

rauers.⁊ ipſe Scotus hoc fatet᷑. ergo reſtituẽda niſi

cũ nilvltra ſoꝛtẽ recepiſſet.qᷓ;uis hoc intenderet ĩ mu
tuo ſeu depoſito facto.tũc enĩ peccaſſet moꝛtalr ſʒ ni⸗
hil haberet reſtituere.

Bciendũ inſu S. X XXVI

per ꝙ quidã dicũt ↄcedetes eſſe vſurã⁊ nõ poſſe ſibi

retineni vſurã.ſe mentalẽ ſed pauꝑibo erogandã aſſi⸗
n es ꝓ rõne.qꝛ ille qͥ dedit dãdo ab illa ſe abſoluit
ſed hoc nõvidełverũ qꝛ quicepit mutuũ aut dedit ꝑ
modũ doni vſuranio liberalłr⁊ nõ pꝛincipalłr rõe mu
tui.hoc illi declarãs pᷣcipue pꝰmutuũ reſtitutũ ⁊ tũc
nõ tencx?᷑ reſtituere nec pauꝑibo dare. Sicut etiã diẽ.
Egidide illo qͥ recipit remiſſionẽ debiti ex male ab⸗
latis a creditoꝛe liberałr ⁊ ſine fraudeꝛ vi.q;uis non
ſit ꝑatus reſtituere exactus etiã ſi pᷣt valet ſibi illa re⸗
miſſiovt nõ ampliꝰteneat᷑.ſed tenet᷑ penitere deſua i⸗
diſpoſitõe in q̃ fuit.ſic in ꝓpoſito Si aũt wealeegn
cipalr dat ali vltra ſoꝛtẽ pꝛopter mutuũ factũ.ne
ſi nõ daret egreferret⁊ ↄtra eũ indignaret᷑. ⁊ foꝛte als
nõ inueniret mutuantẽ auarꝰ⁊ ingratꝰ iudicaret᷑ tũc
tenet illi reſtituere. Regulare eĩ eſt ꝙ vſura reſtituen
da eſtei a qͥ extoꝛta eſt dũ ſcit᷑ ꝑſona.Qð etiam ſonat
ipᷣm vocabulũ reſtitutõis.ðꝛ eĩ reſtituere rẽ in ſtatuʒ

Capiti

pꝛiiſtinũ ſtatuere. q fit dũ reddif eis quo data Zar.
riiij ·.q· vi.ſi res. Si enĩ illa pecuniã mutuatã exercu
it in licitis negocijs lucꝝ illð attibui dʒ ⁊ deputari ĩ

duſtrie ſue ⁊ laboꝛi cũ etiã ſubſtaret ꝑiculis.Si in il

licitis ⁊vſurarijs cũ ipſe teneat᷑ reſtituere qð vſurarie
accepit.piũ eſt vt adiuuet᷑ recipiẽdo ab his qͥbo ipſe
dedit vſuras. vel illis det quibo ille obligat᷑ cũ ſcitu

eius.nõ tñ tenet᷑ illos q̃rere. ſed ſufficit ili reddere q

dedit.Sʒ ſi ſunptr dediſſet pecuniã ad ↄſeruãdũ nõ
intendẽs inde lucꝝ.⁊ mercatoꝛ ſpõte⁊ ex ſua liberali
tate daret aliqͥd.qꝛ.ſ.cũ ills pecunia lucratꝰ eſt in ne
gociãdo.nõ eẽtvſura.ar.i.q.ij:c.ſicut epᷣm.vbi dicit̃᷑
Eius oblatio nullã culpe maculã ingerit.ſ.ſuſcipiẽ/
ti.q̃ nõ ex ambiẽtis petitõe ꝓceſſit. ⁊ hec vſura mitũ
pꝛacticat᷑ in ꝑtibꝰtuſcie palliata ſub noĩe depoſitoꝝ

nec pꝛopꝛieiſta ſunt depoſita ſʒ mutua palliata ſub

noie depoſiti·Nãa depoſitũ veꝝ ſtat ꝑiculo deponen
tis nõ depoſitarij niſi ex ſua culpa amitteret᷑. nec lu⸗
crũ intẽdit deponẽs intẽdẽs hre a depoſitario.ſʒ po⸗

tius ecõuerſo.pꝛopt᷑ ſeruitiũ cõſeruandi.Sʒ in caſu

nĩro ſtat pecunia vt dictũ eſt ꝑiculo recipientis in oĩ
caſu⁊ lucꝝ inde dans reciꝑet Sʒ nec ignoꝛãtia excu
ſata ꝑctõ.qꝛvſura eſt ↄ ius diuinũ ⁊ naturale cuius
igno:ãtia neminẽ excuſat vt.i.q.iiij.S.fi.niſi foꝛte ali
quis ſimplexvt mulier non crederet eſſe vſurã.nullo

mõ talia facturꝰſi ſciret ibi eſſevſurã vel alið pecca/

tũ.talis etſi excuſaret᷑foꝛte a pctõ nõ tñ ab obligatõe
reſtitutõis.ſicut pupillꝰexcuſat᷑ a pctõvſure nole ſuo
facte a tutoꝛe. cũ neſcit eſſe pctm̃.qꝛ nõdũ eſt capax
rationis nõ tamen excuſat᷑ ab obligatione reſtitutio

nis ſi vſuras recepit a tutoꝛe/

nquireduũ eſt J. X XX

etia de diuerſis modis ſocietatũ quõ fiantEt pꝛĩo qᷓ
ritur. An dãs pecuniã mercatoꝛi ad mercãdũ vel ar
tirci ad materias emẽdum vt ex eis artificiata faciat
cũ pactovel etiã ſine pacto.ſed cũ hac intẽtõe pꝛinci⸗
pali ꝙ capitale ſit ſaluũ ⁊ ꝑtem lucri hẽat.nunqͥd tał
eſtvſuranꝰ. Rñ.ſᷣm Lau,de nidol. Sciẽdũ ꝙ glo. in

capleriq;.xiiij.q.iij.tenetꝙ talis cõtractus nõ ſit lici-

Interrogandũ & XXNIX

tus ex qͥ piculũ ſpectat ad recipiẽtẽ.ʒ ſi gꝑiculũ capi⸗
talis ſpectaret ad vtrũq; tũc cũ ſocietas ↄhat᷑ ꝑ talia
verba tüc bñ eſt licitꝰ. licitũ eſt enĩ ꝙ vnꝰ ſociꝰ ponat
pecuniã ⁊ aliꝰopam⁊ ſic ſuppleat laboꝛe qð deeſt in
pecunia.Et licet Hoſtiẽ.in ſumma velit defendere
etiã ſi dãnũ ſuſcipiet in ſe recipies talis ſocietas ẽ li⸗
cita.⁊ allegat.ff/ꝓ ſocio.l.ſi nõ fuerit.Et qꝛ in alijg ʒ

ctibo valer pactũ appoſitũ pᷣter naturã ↄctꝰ vt danũ

ſpectet ad ſuſcipietẽ vt in ↄmodatoꝛ ſilibo.⁊ ſic tenet

Eexvi pacti:qꝛ ↄctꝰex ↄuẽtione legẽ accipiũt.de re. iu.

Tñ Aʒo ⁊ Accur.in dicta.l. tenẽt Zꝛii, qꝛ tał nõ eſt
ſraternitas. ff. p ſocio.l. vex. vñ ſeqᷣtur e tale pactuʒ
nõ ſit pter ſj Z naturã ↄctꝰ vñ nõ valet. de pca. ca. ſi.
De natura eni ↄctꝰ ſocietatis ẽ ꝙ ꝑtes ſint eq̃les niſi
ali ſit dicti.nõ eĩ negat n ogi poſſtin Ictu ad
dz bre plꝰↄtulit ſocietativel pecunievel oꝑe vel cuiꝰ⸗
cũq; artis. vt in dicta. l. i no fuent. als ſecẽ roe lã di⸗
tn qꝛ ſq ſocietas eſt qðda ius fmenitatis ⁊ bec ẽ rõ

—

ſpalitatis.qre ex vi pacti talis ſocietas nõ valebit. qᷓ

uis in alijs ↄctibo pactũ appoſitũ teneat. vñ opinio

DVoſti.in hoc nõ eſt tenẽda cũ nõ ſit eq̃ ſed opinio cõ
traria quã tenet Goff. ⁊ Jo.cal. Dicit enĩ Goff. Uis
ꝙ ſit vera ſocietas.fac vt dãna ⁊ lucra ſint cõia. Intel
ligenda etiã ſunt pꝛedicta eſſe vera ᷣm Joã.cal.cum
mercãtia eſt licita.alias ſecus.⁊ allegat.ca.ꝑveſtras
de dona. inter virum et vxoꝛem.
Quid autẽ cũ S. X X X VIII
aliqs tradit pecuniam negociatoꝛibo vel artificibo ald
exercendũ in licitis negociatõibo.intẽdens etiã ſevel⸗
le dãnũ ꝑticipare expꝛimẽs lucꝝ.ſʒ ob ſui ſecuritatẽ
exigit a mercatoꝛe vel artifice inſtrm de pecunia mu⸗
tuata als data nõ ſub noĩe ſocietatis ſʒ mutui vel de
poſiti.nunqͥd talis pᷣt licite ꝑciꝑe lucꝝ.Rñ.Uidet᷑ ꝙ
nõ.qꝛ vitioſus eſt ↄctus ⁊ ꝑiculoſus negociatoꝛi vel
artifici.Nã poſſet tałtradẽs pecuniã ad placitũ ſuũ
mutare intentõem.⁊ cũ ↄtinget mercatoꝛẽ ꝑdere po⸗
terit totũ capitale petere tanq; mutuatũ vt cantat in
ſtrumentũ.Poſſʒ etiã moꝛi inteſtatꝰ ⁊ heredes exige⸗
rẽt ſᷣm tenoꝛẽ inſtri qð reꝑirentEſt etiã hoc ſcãdaliʒa
tiuũ ꝓximoꝝ qͥ ſciũt illũ ꝑciꝑe fructũ ex mutuo.vñ
inducẽdus eſt talis ad deſtruendũ ↄtractũ mutui ſi
vult ꝑtẽ lucri.Etde ſic ꝑceptis in pᷣteritũ cõcoꝛdet ſe
cũ illo reſtuuẽdo vel remiſſiõʒ petẽdo⁊ hmõi.Poteſt
tñ bene qͥs ob ſui ſecuritatẽ petere ⁊ tenere pignoꝛa a
mercatoꝛevel artifice talia.ſ.ex quibo nõ ꝑcipitvtilita
tẽ invtẽdo Ad pꝛouidẽdũ ſibi de capitali 2ↄ fraudes
mercatoꝝ dicentiũ ſe ꝑdidiſſe cũ nõ ꝑdunt.pᷣt etiam
facere pactũ ꝙvult ꝑtem dani qð m ercatoꝛ incurre⸗
ret ſi ſufficiẽter hoc eti oñdat.Poteſt etiã facere pactũ

V erxerceat pecuniã ſuã in q buſdã locis ⁊ in alijs ⁊ in

quibuſdã mercãtijs ⁊ nõ in alijs. ⁊ ſi ſecus ille fecerit

⁊ damnũ patiat᷑ totũ ſuũ erit.quia ↄ pactũ venitDe

bet etiã ſibi declarare ꝙ ſolũ in negociatõibo licitꝭ pe

cuniã ſuã cõmertiet᷑ꝙ ſi ſciuerit ↄꝛiũ facere poſtq; ei

hoc conſtiterit non participet de lucro ſed pecuniaʒ
ſuam repetat.

eſt etiã vbi expedit de traditioe oĩaliũ ad lucx qᷓ co ⸗
ter ſoccida appellat᷑licʒ aliqñ aliꝰ Zctus ſit ibi immi
Ftus ⁊ aliqñ etiã vſum ota ̊ ꝙ pecoꝛa tradi pñt mł
tipliciter. Uno mõ ad cuſtodiã.puta cũ alicui dãtux
xxcapita paſcẽda ſub certa mercede vel eti ſub cer⸗

minꝰipſoꝝ retinet ſibi ꝑiculũ aĩaliũ eſt Zctus locatõ

nis⁊ de ſe licitꝰ.ſed ſi non retinet ſibi periculũ ſed im
putat cõductoꝛi eſt illicitus. niſi foꝛte illud damnũ
ꝓcederet mere ex negligẽtia cuſtodie. Alio modo pñt
tradi qſi ꝑ modũ mutui.puta cũ qͥs dat alicui ruſti
co.xx:icapita cũ pacto ꝓꝙ ſint firma in nũerovel in pꝛe
cio ipſoꝝ in oẽm euentũ.⁊ tunc ſi totũ lucxꝝ ſit ruſtici
ſicut eſt damnũ.licitũ eſt ſm Ul.ꝙ idẽ eſt acſi mutu
aſſet ei pecuniã de q̃ emiſſet tot capita.Si aũtvultꝑ
tem lucri ſaluo capitali.vſura eſt,qꝛ illð lucꝝ vult rõ
ne mutui qð ꝓhibet.xuij.q.iij.c.vſura.Et ſi qͥ vel⸗
let hunc Zctũ ſoccidã vocare erit iniuſta. ⁊ obligabit᷑
talis ad reſtitutõʒ Alio mõ tradũt᷑ ꝑ mocu lockeis

vel q̃ſi venditõis modificate. puta cũ quis tradit cer
tas oues alicui monaſterio ſub hoc pacto ꝙ ꝗlibet
oue accipiat annuatĩ duos ſolidos cũ tñ fructꝰcuiul
libet valeat.v. vel.iiij.⁊ cũ hoc ꝙ ſi oues tradite mo⸗
riant᷑ nihilominꝰ remaneat monaſtenũ obligatũ to⸗
to tꝑevite tradẽtis acſi oẽs viuerẽt.ſed pꝰ moꝛtẽ eius
oẽs oues libere ſint monaſterij etiã ſi eẽt nũerꝰcentu
plicatꝰ. Et tũc ᷣm Hoſti ·et Jo. de lig. Zcteſt licitus.
adeo ꝙ ſi euẽtus moꝛtalitatis ſequat᷑ monaſtenium
ſeu ecclia nõ pt petere reſtitutõem cũ nõ ſit leſa in tra
ditione.⁊ hoc niſi iã oues fuiſſent infecte ⁊ ad moꝛtẽ
ꝑate⁊ monaſteriũ nõ aduertit.Cõſulittñ idẽ Hoſti.
in hoc caſu ſentiat partẽ dãni.ne cũ iactura mona
ſterij velit locupletari. Aduertat etiã tradẽs ꝙ in ta⸗
li ↄtractu cõuentꝰↄſenſus interuẽiat.qꝛ ſi ſoll?abba⸗
tis vel cellerarij nõ teneret᷑ monaſttriũ ſtare ↄctui. ex
tra de depo.c.l.Aliqñ tradũtur ꝑ modũ ſocietatis.
et hoc etiã varijs modis.⁊ qũq; iuſteꝛ qñq; iniuſte.
Et iuſte qͥdẽvt cũvnꝰhʒ.xx. capita.aliꝰ totidẽ vel etiᷣ
decẽ. ⁊ ↄmunicãt adinuicẽ eas.⁊ piculũ ⁊ emolumẽ
tũ⁊ expẽſas cõicant eqliter ſi aliqliter ponũt in ſocie⸗
tate. vel ꝓ rata ſm ꝙ ponũtꝛ pñt etiã tales ↄuẽire ꝙꝓ
de fetibo recupent᷑ capita moꝛtus vł devellentbo emã
tur capita ad augendũ gregẽ. Iniuſte ãt fit hmõt ſo
cietas cũ qͥs dat certa capita ouiũ extimata certo pꝛe
cio hoc pacto ꝙ ruſticꝰno accipiat aliquã vtilitatem
donec tradẽs recepit pꝛius totã ſoꝛtẽ hoc enĩ pactuʒ
ſ̃m Ul.eſtvalde iniquũ.ſicut etiã ſi ͥs paciſcatur ꝙ
anteq; ruſticꝰrecipiat aliqd reſtaurabit de fetibo oĩa
moꝛtua.hoc enĩ pacto eſt quaſi tradere oues imoꝛta
les. Pꝛedictũ caſum videt᷑ foꝛmare Lau.de ridol.in
ſuo tractatu devſunis.⁊ latius ꝓſequi᷑. Quent eĩ
vtruũ licitũ ſit dare pecoꝛa ruſtico cũ pacto ꝙ tadẽs
recipiat oẽs fructꝰpecoꝝ quſq; cõſequat᷑ totũ ſuũ ca
pitale ⁊ extũc ſint pecoꝛa cõia.Rñ. ꝙJo. de lig. tenet
nõ. Rõ eſt ᷣm eũ/qꝛ talis pꝛĩo vult capitale certũ
poſtea vult lucrũ locare. Sʒ ipſe Lau. diclt ꝙ cõiter
talis ↄctus licitus reputat᷑.⁊ credit illũ de iure poſſe
multũ bene ſuſtineri.Et ad rõem Jo.rñdet ꝙ ibi noõ
eſt ſaluũ capitale cũ ꝑiculo tantũ tradẽtis pereant.⁊
ideo nõ mirũ ſi maius emolumẽtũ pcipit ex q̃ plus
piculi ſuſtinet.hec ille. Sʒ ſi s bñ cõſiderat caſum
poſitũ videt᷑ ꝙ poſſit intelligi duptr.⁊ pꝛĩo nõ enit illi
citus ſi videlʒ intelligat᷑ſic ꝙ tradẽs dicta pecoꝛa ve⸗
lit capitale ſuũ ſaluũ grege peũte.⁊ ſi nõ perit in pñti
vult nihilominꝰpꝛius de fructu pecoꝝ ſuũ capitale.
2 ſicvidet᷑intellexiſſe Jo.de lig.vt pʒ ex rõe eiꝰ Scðo
mõ ptt intelligi ſic ꝙ peunte grege tot peat tradẽti ip
ſa pecoꝛa.ſed ſi nõ perit vult pꝛius de fructu trahere
capitaleꝛ exinde facere pecoꝛa cõia.⁊ m iſtũ moduzʒ
vigdet᷑ intellexiſſe Lau.deridol.vt pʒ ex rõibo er? ⁊ap
pꝛobatvt licitũ. Pꝛeſupponit iſte au.ꝙ totũ piclm
ſcʒ caſuũ foꝛtuitoꝝ tradẽtis ſit. Sʒ vbi ꝑiculũ eẽt cõ
ductoꝛis totũ eſſetvſura. Siaũt piculũ eẽt cõe vtri⸗
q; tũc etſi nõ ſit vſura.videt᷑ tñ iniuſtꝰ.vt infra dicet᷑
Sed clariꝰ⁊ tutiꝰeẽt ꝙ traderet ꝓ quatuoꝛvel tribus
annis pecoꝛa.⁊ in fine tpis equalłr diuiderẽt fructuʒ
cũ capitali.ita ꝙtrades ſubiretłppicula caſuũ foꝛtuito
rũ,/ ꝛrecipiẽs picula ſeu dãna ex negligetia. In diuß
patrijs fiũt iſta diuerſis modis. Sed nota generalr

—

ſm doc. ꝙ qñ cõis eſt cõditio in ſocietate vt eq̃liter.ſ.

pticipeni lucrũ⁊ damnũ ꝓpoꝛtionaliter licitũ eſt Se

cus vbi melioꝛ eſt cõditio vnius qᷓ; alteri?ꝰ Unde⁊ cũ
dant oues ſub iſto pacto ꝙ vbi ꝑirẽt ꝓ medietate pe⸗
reant tradẽti ⁊ ꝓ alia medietate recipienti in oĩ caſu.
vbi autẽ nõ pareãt pꝛius debeat tradẽs ex fructibus
ſuũ trahere capitaleꝛ exinde ſint cõia.qͥ Zctus coꝛto⸗
ni celebꝛant᷑.nõ videt᷑ lictũ ex eo ꝙ recipiẽs pecoꝛa ni
mis grauat᷑ Nã vbi male foꝛtuneturipſe amittit duo
ſcʒ mcdietatẽ pᷣcij pecoꝝ⁊ laboꝛẽ ſue cuſtodie.tradẽs
autẽ amittitvnũ.ſ.medietatẽ pᷣcij pecoꝝ.Exq̃ igitur
ruſticus recipiẽs ſeu conducẽs pecoꝛa ſubſtat pluni
periculo debet etiam plus participare de lucro.

—
NDuid iuris cũ dat petrꝰ Jo. oues in ſoccid ꝑ qᷣnquẽ

niũ.⁊ de ↄſuetudie eſt ꝙ in capite ànquẽnij diuidãt᷑
oues cũ fructibo interim aũt oues naturalr ꝑeunt.ẽ
ne Jo.ruſticus qͥ accepit oues in ſoccidã ad aliquid
obſigatus. Pe.Rñ.ſm Bal.de pu. in.l.i. C. ꝓ ſocõ
In tali caſu pᷣt cõtingere tale damnũ triptx.ſ.ex na⸗
fura.ſcðo ex foꝛtuna.tertio ex culpa ſeu incuna. Et
cũ pꝛimo mõ cõtingittale dãnũ.iſ.ex natura.nõ tenet
Jo.aliqͥd reſtituere pe.Et rõ eſt.qꝛ ſi fuiſſent eniã pe⸗
nes Pe. erãt periture.Et ſi fuiſſent oẽs oues cũ date
fuerũt in ſoccidã eſtunate nõ tenet.qꝛ in ↄtractibo ñ
oꝛdinatis ad dñm trãſferendũ extimatio emptiõem
nõ facit. vt.ff. ꝓ ſocio.l.cũ duobo.⁊ hoc ꝑ regulã tra⸗
ditã.ff.de ↄhen.empt.l.cũ manuſata.Si vᷣo ↄtĩgat
tale damnũ ſcõo mõ.ſ.ex foꝛtuna vt ſi ꝑuẽt foꝛtuito
caſu cui reſiſtinõ potuit.puta ex aliq̃ gueria ſubito
exoꝛta pᷣter oẽm extimatõem.tex.dicit in pᷣdicto.c. F.
dana ꝙ piculũ dʒ eſſe cõe. vñ ſi oues extimate erant.
xx.libꝛaꝝ. Jo.ruſticꝰreſtituet Pe.x.libꝛas ã ſi nihil
reſtitueret totũ damnũ eẽt Pe.qð eẽt illũ tex.S.dã⸗
na.qui dicit ꝙ dz eſſe cõe daãnũ.⁊ ſic alit᷑ iudicatð ca
ſu naturali.ałr de foꝛtuito Sʒ ſi dãnũ tale ꝑpuenit ex

culpa Jo.ruſtici.tenet᷑ ipſe Joãad emẽdã totiꝰqniita

tis.qꝛ añ ſocietatis tꝑs diuidẽde oẽs oues erãt mere
ipſiꝰ Pe.licet extimate tradite fuerit. Facit ad hoc. C.
de pactis.l.ſi paſcẽda ⁊.hcũ a nobis.ff.ꝓ ſocio. Si
vero poſtq; oẽs oues equalr partiri debebaͤt dãnũ
interuenit ruſtici culpa.ſ. Jo.tũc nõ tenet᷑ Pe.niſiad
dimidiã ꝑtẽ pᷣcij.qꝛ in plus eum nõ dãniſicauit. hec
Bal.Sed cũ ſupꝛa dixit ꝙ Jo.tenet᷑ ad emẽdã totiꝰ
quãtitatis.credo intelligedũ de qᷓntitate capitał ſeu
elꝰqdð cõſtituerũt vel ad plus etiã fructꝰ inde cõſecu⸗
ti ſi iã fructꝰerat ſecutꝰquo ad medietatẽ. qꝛ alia me⸗
dietas Jo. debebat eẽ. Et ex his pʒ ꝙ dãnũ ꝓcedens
ex natura ſpectat ad tradentẽ ad ſoccidã. Sʒ pcedẽs
ex culpa negligentie ſpectat ad recipientẽ ad ſoccidã
pꝛocedẽs vero ex foꝛtuna ſpectat advtrũq; quãtũ eſt
ex ipſo cõtractu.Secus ſi aliter fuerit pactũ factum
inter ꝑtes.qꝛ tũc ſtabit᷑ pactõi.qꝛ pacta ex ↄuẽtiõe le

gẽ accipiũt.⁊ pacta ſeruãda ſunt.extra de pactis.c.i

Et hec ſi iuſta ſuntvt nõ quet᷑ magis vna ꝑs q; alta

Bed queritur de bo . xLI

bus. Quid iuns cũ Pe.tradit Jo. bouẽꝛvifulũ nutni

enduũ vſq; 20 annũ bac videlʒ ↄuentoe ꝙ in fine ani

N
ci
e
i,
dus
n0
l
duo
dis
u

Capitulũ Septimũ

vendat᷑ 2 De. ſuũ trabat capitale. deinde diuidak lu
crũ.nunqͥd eſt licitus ↄctus.Rũ.ꝙ ad hoc ꝙ ſit lici⸗

tus duo ſunt neceſſania.Pꝛumũ eſt ꝙ Pe.in ſe retine

at ꝑiculũ foꝛtuitũ capitał.alr illicitũ eet. Scoõm ẽ ꝙ
ſi alalia minꝰ venderẽt᷑ qᷓ; fuerit empta.nõ tñ Joã.te
neat᷑ ipſi Pe.ad ſupplẽdũ ꝓ capitali deficiẽte.qꝛ tũc
eſſet capitale ſaluũ ⁊ ꝑ ↄſequẽs vſuraniꝰ. Itẽ pone ꝙ

Pe.locat Jo. duos boues volẽs quolibet mẽſe duas

minas ſeu ſextaria frumẽti.⁊ retinet ſibi ꝑiculum di
ctoꝝ boũ nunqd eſt licitũ. Rñ.Talis cõotractus eſt
locatõis.⁊ tũc licitus ſi tantũ ſit lucrũ qð reſpõdeat
vtilitati que põt haberi de bobus.aliter illicitꝰ eſſet.
Nam ſi nulla vtilitas de bobus adueniret nil dare
deberet.vel nõ tantũ ſi deductis ſextarijs frumẽti q̃
dat locatoꝛi parũ quid lucri remaneret cõductoꝛi.ali
as iniuſtꝰ. Itẽ pone ꝙ Pe. locat Jo. duos boues eſti
matos cũ hac cõditione.ſ.ꝙ Jo.laboꝛet ſibi in anno
xij. bubulcas terre cũ dictis bobo⁊ in fine ãni boues
vendi debeãt.atq; Pe.totũ ſuũ capitale pꝛiꝰ extrahe

re debet. poſtea de reſiduo Jo.debet hr̃e medietcatem

nũquid eſt licitus.Rñ.Licitus ẽ ſiPe.obſeruat duo

Pꝛimũ eſt ꝙ retineat ſibi ꝑiculũ dictoꝝ boũ. Secũ⸗
dum ẽ ꝙ ꝓmittat Pe.ſatiſfacere ipſi Jo.de laboꝛe ſuo

quo laboꝛat teras ſuas.⁊ hoc ad arbitniũ boniviri.
in q̃ᷓ ſatiſſactõe cõputat᷑ hoc qð dat ſibi medietatẽ lu

cri boũ.Sed ſi nullũ lucrũ fleret de bobo tũc Pe.re⸗

cõpenſare tenet᷑ pꝛo expenſis factis a Jo.de ipſa ſoꝛ⸗
te boũ vno pꝛedictoꝝ deficiẽte cõtracius erit illicitꝰ.
Eodẽ modo licitũ eſt locare boues ad quartã ꝑtem
lucri⁊ dani.dũmõ locãs boues laboꝛãti ꝓmittat cõ
petẽter ſatiſſactuꝝ ꝓ laboꝛe quẽ ſuſtinuit ſiue ſiat ſa⸗
tiſtactio ex ꝑte datis de expẽſis factis ſiue de ſoꝛte bo
um ſi ſibi nõ fuerit lucx alioqͥn ↄctus illicitus eſſet.

Ate queritur. quid SxrII

luris cũ Pe. tradit Johaãnivnã vaccã eſtimatã.x.lIcbh.

cũ tali pacto ꝙ ipſe Jo.teneat᷑ eã⁊ oẽm fructũ eiꝰ ⁊ fe⸗

tũ cũ diligẽtia ſeruare⁊ cuſtodire ſumptibo fuis fru⸗

ctũq; eius ⁊ fetũ nõ alienare ſine licẽtia eiꝰ Pe.atq; ð

fructibo eĩ ⁊ fetibo pꝛioꝛibo tantũ dare⁊ cõſignare ipᷣiꝰ

Pe. donec ſit ipſi pe.de pꝛecio vacce integre ſatiſfactũ
deinde aſſignare dimidiũ in futuꝝ de fructibo ⁊ feti⸗
bus talis vacce.⁊ cũ conditiõe adiecta ꝙ ſi vacca vel
fetus eiꝰculpa ipᷣiꝰ Jo.aut nũcij eiꝰ q̊cunq; mõ pie⸗
rint ipſe Jo integre reſtituere teneat᷑.Si aũt diuĩo iu
dicio aut foꝛtuito caſu pᷣdicta euenerit ꝑtineat dam⸗
nũ ad ipᷣm pe.Rũñdet᷑ dicendũ ꝙ talis ↄtractus ſᷣm
quoſdã licitꝰvidet᷑Nã licet pe.pꝛius recipiat ſoꝛteʒ
ſuam.tñ incõueniens nõ videt᷑ cũ in ſe ſuſcipiat peri
culũ foꝛtuiti caſus⁊ diuini iudicij. Sʒ verioꝛ ſenten⸗
tia eſt ꝙↄtractus ſit illicitꝰ. Nam euidẽter apparʒ ꝙ;

multũ potioꝛ eſt ↄditio locatons qᷓ; ↄductoꝛis.quia

poterit euenire ꝙ poſtq; pe.ſuã ſoꝛtẽ receꝑitvacca cũ
om̃i fetu⁊ fructu ꝑibit.⁊ ſic de oĩbus expenſis ⁊ labo
ribo habitis circa vaccã ipſe io.nihil habebit.quod
iniuſtũ eſſe videt᷑. vnde cõtractus illicitus. Itẽ qͥd
ſi pe.locat io.duos boues eſtiatos.xx.floꝛeñ. iſto pa
cto ꝙvbi cõſuetũ eſt dare pꝛo duobꝰ bobꝰ. xij. ſexta⸗
ria frumẽti det ipſe io.tm̃ viij.ita tñ ꝙ ſtet ad picim
tertie partis boum:Rñ. Aicitus eſt aliter autem nõ.

ℳ△

—

Queritur de tradi S. xnI

tione boũ.⁊ pꝛimo ſic. Dat quis boues ruſtico cum
pacto ꝙ dare debeat ſibi ꝓ eis.xx.ſextaria ſeu cumu⸗
los grani in ãno.nunqͥd eſt licitũ. Rndet Lau. de ri
dol.Si locãtur opera boum ⁊ ꝑiculũ deterioꝛatiõis
eoꝛũ ſubijt ipſe locatoꝛ licitus eſt cõtractus. quia bo
ues deterioꝛãtur. Sed ſivult locatoꝛ boues recuꝑa⸗
re pꝛecio quo fueràt eſtimati cũ tradidit nec vult peri
culũ deterioꝛatiõis ſubire q;uis ꝑiculum moꝛtis na
turalis.tunc cõtractus erit illicitus ſᷣm Joã,de lig.ꝗů
ad hoc allegat.ca.pleriq;.xuij.q.iij. Iſte tamẽ caſus
plenius declarat᷑ tn ſe.dubio. Querit᷑ ergo ſecun⸗
do cũ.ſcilʒ qͥs locat boues alteri cũ hoc pacto 1† vult
ſecũ ꝑticipare lucrũꝛ damnũ⁊ nihilominꝰ vulc.x.ſe⸗
taria vel cumulos grani quolibet anno.eſt ne licitũ
Rñ.Lau.deridol.Ditendũ videt᷑ ꝙ iſte cõtractus
poteſt duplicit᷑ intelligi. Uno modo ſic celebꝛat᷑ vt lo
cet ille tales boues ruſticovt cũ illis campũ ſuũ ara⸗
ret vel paluſtrũ duceretvel aliud opus ſibivtile face⸗
ret ad placitũ.⁊ emolumentũ iñ pꝛoueniẽs ſuũ foꝛet

pꝛeciſe. Sed ſi boues in fine anni facti eſſent deteriꝰ

oꝛis cõditionis et ſic minoꝛis valoꝛis pꝛo medietate
ſibi cederet in damnũ.Si vero melioꝛis conditõis⁊

ſic maioꝛis pꝛecij ꝓ medietate ſibi cederet in lucrum.

⁊ tunc nõ obſtante ꝙ ſextaria.x.grani dedenit locato
ri nihilominꝰlicitus erit cõtractus.hec ille.Quod vi

etur intelligendũvt ipſemet infra ponit cum cõdu⸗

ctoꝛ deductis expenſis boum remaneat in aliquo lu
cro cõmuniter vt ſic illi.x.ſextarij de lucro pꝛoueniät
Pꝛobat autẽ hunc cõtractũ eſſe licitum ꝑ iſtã tatio⸗

nem dicẽs. Aut vis ꝙ iſte cõtractus ſit locatõis aut
ſocietatis. Si locationis.ſcilʒ operarũ erit licitus ra

tiõe deterioꝛatõis.nec obſtat ꝙ pꝛo medietate ſubijt
damnũ deterioꝛatiõis.quia ſatis eſt ꝙ pꝛo illa dimi⸗
dia⁊ illius reſpectu nil ſoluit. Soluit enĩ decem vbi
ſi nihil ſubiret damni ſolueret.ix. Item ſicut ſtat ad
lucrũ ita debet ſtare pꝛo eadẽ parte ad damnũ ⁊ ſic
nõ pꝛo ea pꝛo qua nõ ſtat ad lucrũ alio non dato nec
mirũ ſit pꝛo ea iſto caſu ſolui.x.quia põt in pluri lu⸗
crari.⁊ ſic eſtveriſimile.cũ emolumẽtum totũ ex ope
ribus pꝛoueniẽs ſuũ ſit.videtur enĩ pꝛo vna pꝑte ſa⸗
pere cõtractum ſocietatis ⁊ pꝛo alia ꝑte cõtractũ loca
tionis operarũ ſicut in ſimili dici cõſueuit. in ca.ad
queſtiones de re.pmuta. Aut vis dicere ꝙg iſte cõtra
ctus ſit mere ſocietatis.⁊ tũc idem.ſcilʒ ꝙ licitꝰ eſt.q̃
niam capitale ſtat ad lucrum⁊ damnũ vtriuſq;. Ad
hoc.xiiij.q̃ſtio.iij.pleniq;.cũ ibi notatis. MNec obſtat
ꝙ ego habeã pꝛecipua.x.in ãno.quia⁊ tu habes om
ne emolumentũ ex operibꝰboum pꝛoueniẽs.vnum
ergo cum alio cõpenſet᷑.ar.de furtis.c.pꝛimo.Pꝛete⸗
rea ſi plus in ſocietate pono.nõ mirũ ſi plus ꝑcipio.
Alio modo pᷣdictus ↄtractus poteſt ſic celebꝛari.vt
videlicʒ nedum cõmunicemꝰadinuicẽ lucrũ ⁊ dam⸗
nũ capitalis.ſed etiã lucrũ⁊ damnũ operaru.⁊ tunc
nihilominꝰ idem videt᷑ dicendũ.ſed non ſemꝑ.Unð
dic ꝙ aut tu perſonã operãtem.⁊ ego boues aut am⸗
bo ponimus perſonã operãtem. ⁊ vltra hec etiã ego
pono boues. In pꝛimo caſu aut opena pſone pꝛepõ⸗
derant bobꝰſeu eoꝛum valoꝛi aut econuenſo vuͤune

Titulus Pꝛimus

———

equales. pꝛimo caſu p̃ᷣſumitur ꝙ in fraudẽ vſurarũ ⁊
tanq; vſura illi ſextarij dentK nnuatim effectiue licʒ
nõ ex ſui foꝛma.vel natura mutuũ celebꝛabit. Erit eĩ
acſi tibi valoꝛẽ boum ꝓ dimidia mutuaſſet pꝛo.x. ſe
xtarijs.⁊ tu ulũ in ſocietate poſuiſſes.de vſuris · c. in
ciuitate. ⁊.c. cõſuluit.⁊.c.finali. Et idẽ dico in tertio
caſu. In ſecũdo autẽ dico ſecus.niſi iã ex alijs cincu
ſtantijs alið dicere opoꝛteret.ar. eoꝛũ que legũt⁊ no⸗
tant᷑ de empti.⁊venduc.ad noſtrã.⁊ de pigno.c. illo
vas. ⁊ Jo. an. in additõe Spec.c. in ciuitate de vſu
ris. lon eĩ eſt cõtra naturã ſocietatis ꝙ qͥ plus con
tulit ſocietativel pecunievel opere vel rei plus de lu⸗
cro percipiat.ff. pꝛo ſocio.l.ſi nõ fuerit Inſti. eo. . iiij
de illa alias ſecus. In ſecũdo autẽ mẽbꝛo pꝛincipali
quãdovltra perſonã oꝑantem ego pono boues. dic
idem⁊ foꝛiiꝰet hocveruũ intelligo tã in hoc q; in pꝛece
denti caſu quãdo tu remanes:etiã in aliquo lucro.⁊
ſic illi decẽ ſextarij de lucro pꝛoueniãt. Si enĩ nullũ

lucrũ reſultaſſet ex hac ſocietate.⁊ ego nibilominus
habuiſſem a te.x.ſextarios grani iã hic non pꝑepereʒ

illos ex lucro. ex quo bñ licitũ eſt plus cõferedo plꝰ
ꝑcipere. Cum eni de natura cõtractus ſocietatis ſit
ꝓꝙ ꝑtes ſintequales habito reſpectu ad quotã in ſoci
eætate poſitã.cũ ſit quoddã ius fraternitatis.vt.l. ve⸗
rum. ff. pꝛo ſocõ.que eq̃litas erit aut q̃ fraternitas vt
tu nihil lucreris ⁊ tu mihbi decẽ detuis tradas Reſul
taret ergo potiꝰex tali ↄtractu mutuũ q; fraternitatis
in effectu ſi recte cõſideret᷑ eſſet eĩ cõtractus hmõt cõ⸗
tra hmõi effectus ꝙ ꝓ dimidiavaloꝛẽ boum tibi in/⸗
telligar mutuaſſe.⁊ pꝛoptereavolo.x.⁊ tu in ſocietate
illã dimidiã vel etiã dimidiã oꝑe vel totã oꝑam po⸗

nas ad cõelucrũ⁊ damnũ.ar.eo.ca.in ciuitate.⁊ ibi

nota ꝑ GBoff. poſt Jo.an. Nota tñ ꝙ dicit Buil. ꝙ cũ
locatoꝛ vltra illas mẽſuras quas hʒ bladi appõit pa
ctũ ꝙ in caſu moꝛtꝭ ↄductoꝛ teneat᷑ ad medietatẽ dã⸗
ni.Et hoc facit timẽs ne ſi ad hoc nõ teneret᷑ nimis ⁊
indiſcrete grauaret boues ⁊ minꝰcuraret de eisſed in
aio firmiter ꝓponit ꝙ ſi ſine culpa ↄductoꝛis perirẽt
nil a cõductoꝛe ſuſciꝑet de dãno.qð credit ꝙ nõ pec
caret niſi pꝛopter ſcandalũ eoꝝ qͥ ignoꝛarẽt eius intẽ
tionẽ. Sic etiã pñt dari⁊ aʒini⁊ equi in ſoccidã diũ/⸗
ſis modis. Sed ad hocvt ſit licita opoꝛtet ꝙ facta cõ
putatione expenſaꝝ ⁊ labous cuſtodie id eſt habito

reſpectu ad quotã⁊ perniculũ nõ reꝑiat᷑ deterioꝛis cõ⸗

ditionis vnus qᷓ; alius.

Item queritur J. X LIIII.

Quid iuris cũ Pe.locat Jo. duos boues paciſcẽs ſe⸗
cũ ꝙ det ſibi quolibet mẽſevnũ ſextariũ frumẽti nul
la mentiõe facta de ꝑiculo.Rñ.ꝙ ſiPet.vult capita⸗
le firmũ ſeu hoc intedit. vſura eſt. Sed ſi intendit et
declarat in ſe ſuſciꝑe foꝛtuitũ ꝑiculũ⁊ diuini iudicij.
tunc licitũ eſt.ſicut etiã licitũ eſt tradere equũ adve⸗

cturã.Inſuꝑ tũc ſi moꝛerent᷑ boues ꝑ Jo.incuriã.ipᷣe

Jo.tenet᷑ ſatiſſacere.Qõ ſi facit ſuꝑ hoc inſtrumẽtuʒ
puimo mõ ſi ꝑiculũ foꝛtuiti caſus vł incurie ſit Jo.t̃

⁊ hac intentõevt Jo.habeat maioꝛẽ diligentiã in cu⸗

ſtodiẽdo.ſed mẽte intendens ſibi aſcnibere ſoꝛtuitos
caſus ipſe Pe.ſi ſufficiẽter ſibi fuerit oſtenſum. ↄtra⸗

ctus ctiã eſt illicitꝰſᷣm Guil:qꝛ ſcãdaliʒatiuꝰpꝛoxĩoꝛꝝ

cũ ex foꝛma ſit vſurariꝰ intentõem pᷣt mutareꝛ ſubi
to moꝛi.⁊ tñ heredes ex vi inſtrumẽeti petere poſſent
dãna caſus foꝛtuiti.Sʒ ſi pactũ fiat ꝙ in oĩ caſu ſiue
incurie ſiue foꝛtuiti vterq; ſuſtineat medietatẽ dãni
foꝛte tolerari poſſet qꝛ cũ caſus incurie ꝓpꝛie debeat

ĩputcari ↄductoꝛi⁊ caſus foꝛtuitꝰlocatoꝛi fit qdamxe

cõpenſatio vnius cũ altero ad vitandum litigia.

Queritur. Atrum S. xXLV
bhoc ſit licitũ. Accipit Pe.ab aliquo pecuniã mutuo
⁊ pꝛo eo martinꝰſatiſdat ſeu ſcriptã ſecuritatis facit.
et vult vnũ vel duos ducatos pꝛo qͥlibet centenario

Rñ.Si ſatiſdatoꝛ ſeu fideiuſſoꝛ eſt fictus qꝛ ſcʒ ipſe

eſt mutuatoꝛ⁊ fingit ſe ab alio facere mutuare et ꝓ fi⸗
deiuſſione ula fictavnũ vel duos ducatos petit. vſu
ram cõmittit.xiiij.q.iij.c.vſura. Sic autẽ eſt verus
ſatiſdatoꝛ qꝛ ſcilʒ alius eſt qͥ mutuat vtrũ licite reci⸗
piat illa duovel vnũ.Lau.denidol.arguitꝓ ⁊ econ⸗
tra.Nã ꝙ ſitvſura ꝓbat᷑ ſic. Paria quidẽvident᷑ mu
tuarevltra ſoꝛtẽ ⁊ certũ quid reciꝑe.⁊ penes creditoꝛẽ
ſatiſdare⁊ aliqͥd a debitoꝛe reciꝑe.Nã ego conſtituo
te mei creditoꝛis debitoꝛẽ pꝛopter qð a te debitoꝛe ꝑ
cipio illos duos floꝛeñ.⁊ ſic ſi ſoluo creditoꝛi tu miꝭ
bi ad reſtitutiõʒ teneris tanqᷓ; debitoꝛ meus vere ſoꝛ

tis.quod ergo plus das vſura videt᷑quia ꝑinde vi⸗

detur acſi mutuaſſet et ſihoc pꝛocedir cum pꝛo tetuo
creditoꝛi ſoluo.tantofoꝛtiꝰcum nõ ſoluo-lõ enĩ de/⸗
beo eſſe melioꝛis conditõis cum nõ ſoluo qᷓ; cum ſol
uo. Nec obſtat cũ in caſu noſtro etiã in me ſuſcipio
ꝑiculum.qꝛ ſi tu illi nõ ſoluis.ego teneoꝛ ſoluere.qm̃
tu mibi remanes obligatus ad reddendũ.extra de fi
deiuſ.c.ij. Sed ꝙ nõ ſitvſura videt᷑ quia ſolũ in con⸗
tractu mutui cadit vſura.ſed hic nõ eſt dare ↄtractũ
mutui ſed ↄtractũ innoĩatũ.ſ.do vt facias mihi ſcri
ptam cautõis,.vel dovt des illi pꝛo me ſi nõ dedero.
ſeu faciovt des.nõ enĩ ad mutuũ reſpectus habeturx
cũ nullũ ſit pꝛo ꝑte recipiẽtis illos vnũ vel duos flo⸗
reñ.ſed ad ſeruitiũ ſcripture ſecuritatis quã tibi ſacõ
⁊ ſicvidet᷑ potius quedã venditõ crediti mei.Sʒ fun
damentũ huiꝰrõis faciliterdeſtrui poteſt.nã etſi vſu
ra ex foꝛma nõ cadat niſi in cõtractũ mutui expliciti
tamẽ vſura ex fraude bene reꝑitur in alijs ↄtractibꝰ
vbi eſt implicitũ mutuũ.vt patet ex dictis ſupꝛa.Et
ſic videt᷑ in pꝛopoſito caſu eſſe qð pᷣcipuevidet᷑ dicẽ⸗
dum.ſ.eſſe vſura.cũ talis ſatiſdatoꝛ facit ſibi idonee
cauere ab eo pꝛo quo ſatiſdat de indẽnitatevel etiã ſi
ne hoc cũ reddu ſe certũ inde nõ poſſe habere dãnũ
cum alias nõ ſatiſdaret. Cõcluſiue pᷣdictus Lau:.de
tali ↄtractu dicit ſimpir ꝙ tutius eſt abſtinere.

Auid cum t mit . XLVI
tis ꝑ mare vel per terrã merces tuas ad aliqs ꝑtes.
et ego periculũ in meſuſcipio ⁊ pꝛo quolibet cẽtena⸗
riovaloꝛis ipſarũ mertium conuenio ꝙ mihi tradas
certã pecunie quantitatẽ nunqͥd ſum vſuranꝰ.Etim̃
det Lau.de nidol. ꝙ non.Non eni eſt iſte caſus ſimił
caſui decre.nauiganti.quia ibi receprũ vltra ſoꝛtem
directe concernit mutuũ in quo ſuꝑabundantia re⸗
pꝛobaf.piiij.q.iiij.c.ſi quis oblitus.ſed in noſtro ca
ſu nõ ſiciquia cõcernit factũ id eſt ſecuritatẽ, dał᷑ enĩ

Ne
i
nl
n
ndi
ncn
xi
nhiſei
N
Nar
ldpst⸗
thedi
Gi
Gaſn
Ind
a
i
NR

.
ſsgn
GN&
.
n
mnl
in
u
oſnr

dacmn

RH

—

vt faciat.non enĩ dat᷑ pꝛopter mutuũ cũ nullũ inter/
uenerit.ſed pꝛopter id qð ſecurat mercatoꝛẽ de merci

bus ſuis q̃s ꝑiculo marino velterreſtri exponit. Pꝛe
terea nulla ſoꝛs interuenu.ergo falſum eſt dicere ꝙvl
tra ſoꝛtẽ aliquid ꝑcipiteNullũ eĩ eſt dare edificiũ ſi⸗
ne fundamẽto.i.q.i.cũ Paulus. Potiꝰ autẽ videtur
eſſe ↄtractus locatiõis.q̃ſi iſta locʒ ſub ſuo ꝑiculo et
cũ tali mercede cõductõem haꝝ merciũ.q̃ enĩ eqͥtate
ductꝰdices hũc ſubire ꝑicula ſine lucro⸗ r

ciſcum de Empulis oꝛdi minoꝛum.

Lambia fiunt tri..X VII.

pliciteret de qlibet eoꝝ videndũ eſt ſi eſt licitũ C¶Ino
mõ fit ſic. Campſoꝛ cabiendo recipitdenaniũ pꝛo ſlo
reno ðꝛ cambiũ minutũ.eſt nevſura. Uidet᷑ ꝓ ſic.qꝛ
querit᷑ fructus de pecunia que nõ parit.ar.diſt.xlvij
ſicut hi. Jo.de lig.dicit ꝙnonvidet᷑ bene excuſabilis
niſi attento intereſſe.quia attento ſubiecto pecunia
eſt inuẽdibilis niſi pꝛopt᷑ curſum monete. Cõcludit
finalr ꝙvbi quis plus recipiat nõ eſt bene tutꝰ in cõ⸗
ſcientia.Sed Lau.de ridol.dicit ꝙ ſi verũ foꝛet hu⸗
iuſmodi cambia nõ ſoꝛe licita.nimij dãnarent᷑.vnð
puta talia eſſe licita dũmodo ſine fraude celebꝛent᷑
nec hic interuenit mutuũ vnde nec vſura. nec inſuꝑ
qð cõtra conſciam ed ificet. Si enĩ tibi cambio floꝛe
nũ dando tibi monetã.vel dando tibi floꝛenũ acci⸗
pio monetã.⁊ in pꝛimo caſu recipio mihi vnũ dena⸗
riũ verivaloꝛis.in ſcðᷣo volovnũ denatium a tevltra
verũ valoꝛẽ:iam id nõ retineovelvolo vt tibi vendẽs
pecuniã q̃ eſt inuẽdibilis ſ̃ᷣm Archi.xuij.q.iiij.ca. i.
Nec ad pecuniã reſpectũ ha beo ſʒ ad intereẽ meum
rõne laboꝛis.operaꝝ.penſionũ.ſalarioꝛũ factoꝝ⁊ di
ſcipuloꝝ.que pꝛo huiuſmodi arte exercenda ſubeo qʒ
de pꝛopꝛio nõ eſt decensvt ſubeam. nec incaſſum la
boꝛarevel operari debeo in tui⁊ alioꝝ vtilitatẽ.Expẽ
ſaꝝ qͥppe laboꝛis ⁊ itineris rõ eſt hñda.extra devo.c.
magne. Et iſta videt᷑ fuiſſe ſentẽtia Jo.de lig. ſi recte
attendat᷑. Poteſt tamẽ in huiuſmodi cambijs cõmit/
ti peccatũ multipliciter.nõ ſolũ cum fit hoc eł auari⸗
cia ſed etiã cum dant᷑ monete falſe vel inciſe vel dimi
nute.mixtevel etiã cũ nimis capiũt pꝛo hmõi cãbio.

Quantũ autẽ ſic ſumi poſſit nõ poteſt dari regula ge

neralis determinate quãtitatis vbicd.

tet aliud cam⸗.x

„

„
viũ qð ðꝛ cambiũ ꝑ literas.⁊ fit ꝑ ĩiſtũ modũ·.Reci⸗
pit campſoꝛ centũ in locovno.puta Uenetijs a Pe.re
ſtitui facit ipſiPe.vł alteri ꝓ eo in alio loco.puta ylo
rentie centũſex floꝛenos vel ſeptem ſᷣm 1. plus vel mi
nus valent de hoc ergo quent᷑ vtrũ ſit licitũ. Rñdet
Lau.de ridol.ꝙ ſicNon enĩvenditur pecunia q̃ eſt
inuendibił.ſed tantũ hic ſoluit᷑equantũ ibi numerat᷑
Nam tantũ valet alicubi floꝛenꝰcuʒvno denario q̃n⸗
tum alubi ſine denario.Lurſus enĩ monete oꝑat᷑ ex
ceſſum invaloꝛe ſᷣm locoꝝ diuerſitatẽ. Plus enĩ valet
floꝛen?floꝛentinꝰ Floꝛẽtie q; alubi.et plus ducatus
romanꝰrome q; alubi. Sꝑatur hoc⁊ monetaꝝ diũſi
tas qñq; eni tantũ valent Cenetijs centũ ducati qn

„—„

ſic ↄclu⸗
dit hanc ſententiã verioꝛẽ.ſ.ꝙ tractde ſe ſit licitus:·
HPHanc dicit tenuiſſe magiſtrũ in theologia frm Fra

tum Floꝛentie centũſexvel centũſeptẽ floꝛenivel plus
vel minꝰ.nõ enĩ plus ſoluit᷑ ſed tantundẽ. Eſt ⁊ alia
ratio.ſ.ꝑiculi cui ſubijcit᷑ campſoꝛ aliqñũ in miſſionz

monetaꝝ delocoad locũ.⁊ ideo ſi minus aliqͥd valet

qð recipit a campſoꝛe in vno loco q; illð qð reddet᷑

in alio illud plus ſit rõne ꝑ iculi et vt ſubueniat᷑ ſala⸗

rijs miniſtroꝝ et penſionũ ⁊ alioꝛum in huiuſmodi
arte neceſſarioꝛũ vt non fruſtra operas ponat⁊ ſudo

rem pꝛopꝛiũ in alioꝛũ vtilitatẽ. Ad quod bene facit

72

quod ſcripſit tho.ij.ij.qlxxvijart.iiijelon eſt ergo

vſura vel contra conſcientiã/

Eſt et tertium ge JF. X LIX

nus cambij quod ðꝛ cambiũ ꝑ venẽtias ſiue cambi
um ſiccũ vel cambiũ ad libꝛas groſſoꝝ et fit per hũe
modũ.Ego egens hic loꝛẽtie.x.libꝛis groſſoꝛũ reci
pio a te campioꝛe floꝛentino ibidẽ floꝛenos centum
ſex vel plus vel minus. ſicut tuuc Floꝛentie cambia
currũt et valent.x.libꝛe groſſoꝛũ.et inde advnũ men
ſem teneoꝛ tibi ad reſtituẽdũ tantũ quantũ infra de⸗
cem dies cõputãdos a die celebꝛati contractus vale
bũt.x.libꝛe groſſoꝝ in ciuitate Uenetiaꝝ que aliquã
do valent plus aliquãdo minus.⁊ ſic aliquãdo ꝑdit
aliquãdo lucrat᷑ cambiẽs licet vt in pluribo lucretur

Etvt intelligas terminũ pꝛedictũ.decem libꝛe groſ⸗

ſoꝛũ intelligunt᷑ centũ ducati.Querit᷑ ergo vtrum li
citus ſit talis cõtractus·Rñ.Lau,de ridol.arguit ꝓ
et econtra.⁊ dicit ſic.Autvis dicere ꝙ hic interuenit
mutuum.aut permutatio ſiue cambiũ. Si dicis. q;
mutuũ cum reddat᷑ idem ꝙ mutuat. ſcilicʒ tot libꝛe
groſſoꝛũ hinc ad menſem quot modo mutuatur. re⸗
ſtat perconſequens ꝙ hec nulla committatur vſu⸗
ra.nam nulla ſuꝑuenit abundantia ſiue incrementũ
xiiij.qiij.c.iiet.q.iiij.ſi quis oblitꝰ Nec obſtat ĩmo
poterit cõtingere ꝙ incrementa ſuſcipiat. cũ ſi hodie
pꝛo.x.libꝛis groſſoꝝ centũſex floꝛenos numeret hinc
ad decendiũ id eſt ad decem dies ſoꝛte valebũt cen⸗
tũſeptem.⁊ ſic inde ad menſem recipiet vnum vltra
ſoꝛtem mutuatã.Quoniã etſi vnũ plus tunc tempo
ris valebũt dicte decem libꝛe groſſoꝛũ et ſicvnum re⸗
cipiet plus.nõ tamen ſequit᷑ ꝙvltra decẽ libꝛas groſ
ſoꝛũ recipiat. immo decẽ tantũ. Tolle exemplñ in ſi⸗
mili.Tu vides ꝙ valoꝛ floꝛeni alterat᷑ ⁊ variatur de
temꝑe in tempꝛex cauſis diuerſis.nam aliquãdova
let tres libꝛas et ſedecim ſolidos.aliquãdo plus ali⸗
quãdo minus.Pone ergo ꝙ ego hodie tibi mutuem
vnũ floꝛenum pꝛo quo tibi trado monetãꝛ ſic libꝛas
tres et ſolidos ſexdecim vel in auro.et cambis ⁊ ꝑci⸗
pis ſolum libꝛas tres ⁊ ſolidos ſexdecim. teq; facio
debitoꝛẽ invno floꝛeno Inde ad mẽſem reſtituis vnũ
floꝛenũ in auro.vł in moneta.⁊ qꝛ tuucvalct ſolidos
decem⁊ ſeptẽ.dicetur ne ille ſolidus quẽ plus perci⸗
pio de floꝛeno in auro reſtituto quivalet tunc decẽ et
ſeptẽ ſolidos vel reſtituto in moneta ad dictã rationẽ
ſolidoꝝ decem⁊ ſeptẽ vſuranꝰ Abſit a ſeculo.tantuʒ
em percipio quantũ mutuaui.ſcilicʒ vnũ floꝛenũ vel
eius valoꝛẽ Qð autẽ plus valeat tunc ille floꝛenꝰ nec
tibi nocet nec mihbi pꝛodeſt.am ſi emiſiſſem de illa
pecunia tibi mutuata temꝑe cõtractus mutuivnum
floꝛenũ et vſq; in bodiemũ diem ſeruaſſem iã 4 illo

Titulus Pꝛimus

totidẽ id ẽ tres libꝛas⁊ decemſeptẽ ſolidos reciperẽ.
Seqret᷑ ec hoc incõueniens ꝙ ſi mutuaui ex cariſtate
et pure vnũ modiũ grani tuncvalentem ſex. hocdlie va
lentẽ ſeptem. tanto minus de grano reſtituere ſfenea⸗
ris.⁊ ſic ex gratitudine ⁊ caritate mes incõmodum re

poꝛtare potero. Uolebam eniĩ illud ſeruare in id tem

pus quo tu mihi reſtituis.quod ſi feciſſem.ill plus
quod tũc valetvendiduſſem.⁊ quia ſeruiui tibi mutu

ando illud.ſi minuſq; tunc valeat dabis tũc me dã

nificabis. Ad pdicta optime focit qð ſenbit Huget
Arch,poſt eũ. in. c. ſi ͥs clenicus.xiiij.q.liij. Si aũt
vis dicere ꝙ hic interuenit ꝑmutatio ſiue cambiũ. lõ
ge foꝛtius videt᷑ pꝛocedere concluſio memoꝛata. ſcilʒ
ꝓnon ſitvſura.um eni vſura pꝛopꝛic ↄmittat᷑ in ʒ
ctu mutui:icum hic nõ ſit mutuũ ſed permutatio vel
cambiũ et ſic cõtractus vicinus emptiõi ergo non eſt

vſura. Sed cõtra pꝛimũ.ſ.cum ðꝛ hic inteuẽire mu

tuũ.videt᷑ eſſe tex.in c.nauiganti.in pꝛincipio cũ ibi
notatis in glo. Lau. Et poteſt huic addi qð cũ dice⸗
batur, ꝙ idẽ reddit quod mutuat᷑.i.tot libꝛe groſſoꝝ
ergo nullavſura.Rñdetur ꝙ illas decẽ libꝛas groſ⸗
ſoꝛũ ſperat campſoꝛ reciꝑe in maioꝛi valoꝛe q; dede⸗
rit. als nõ mutuaret. licet qñq; nõ ulũ recipiat.⁊ ſic ẽ
ibi vſura cũ interuẽat mutuũ cũ intentõe lucri.xiiij
quiij.c.i.Exẽpla etiã que ibi ſubdũtur ð floieno mu
tuatovel modio grani ſunt diſſimilia a caſu noſtro.
quia enĩ mutuans illa ex caritate mouet᷑ ad mutuã⸗
dũ.⁊ a caſu cõtingit illũ floꝛenũ vel modiũ grani plłꝰ
valere quãdo ſibi reddit᷑ q; cum mutuauit.iõ abſq;
vſura ꝑcipit cum nõ intẽderet lucrari.ſed ꝓxĩo ſᷣuire
Et in tali caſu loquũtur Archi.Hug.ſuꝑius allega⸗
ti. In caſu autẽ noſtro lucrũ pꝛincipaliter intendit.et
iqdeo vſura.Cõtra ſᷣm vero cũ.ſ.ðꝛ interuenire cam⸗
biũ⁊ nõ mutuũ.facit.quia ſi ↄtractus cãbij eqͥpollet
quodamodo ↄctui venditiõis cũ pecunia ſit inuẽdi
bilis necnõ⁊ ipᷣius vſus qͥ nõ eſt aliud qᷓ; ipſa ↄſum
ptio ab ipᷣa pecunia inſeꝑabilis.⁊ ſic vnum ſine alio
vendi nõ poteſt.nec etiã vtrunq; ſimul tanq; alter ꝑ
alterũ creſcat in valoꝛe.iuxta notata ꝑ Jo.an. ſuꝑ re⸗
gula.pctm̃,de re.iu.ſequit᷑ꝙ ↄtractus nõ eſt licitus.
hec ille.Et his poteſt addi ꝙ cũ arguebat᷑ ſupꝛa vſu⸗
rã hic nõ eſſe.qꝛ vſura cõmittit᷑ in contractu mutui.⁊
bic nõ eſt mutuũ ſed cambiũvel ꝑmutatio. Rñdetur
ꝙ vſura ex fraude reꝑitnr etiã in alijs ↄtractib cum
eſt ibi mutuũ implicitũ vñ queni᷑ lucꝝ.⁊ ſic eſt in ꝓ⸗
poſito. Tandẽ poſt multa ipſe Lau.hanc q̃ſtionem
ſit concludit.qꝛ ſub ſpe lucri⁊ intentõe plłꝰ ꝑcipiendi
qᷓ; ſit qʒ tũc mutuat᷑.⁊ qꝛvt plurimũ ſic contingit.
olias nõ mutuaret ipſe mutuãs,.talia ꝑpetrãtur.cõ⸗

ſulovt oẽs abſtineãt.ar.eo.ti.c.in ciuitate. Et remit⸗

tit ꝓ maioꝛi declaratõe ad quaſdã alias q̃ſtiones ipᷣi
us tractatus q̃ ſupꝛa poſite ſunt.ex quibo ſatis clare
haberi põt ꝙ eſt vſurarius cõtractus.

Exercetur inſuper in .x.

romana curia aliꝰcõtractus a trapeʒitis ſeu campſo

ribo curie quẽ cambiũ eſſe nũcupant.ſji. vſura mgna
eſt. fit aũt ſic Clericus ↄſecutꝰde nouo bñficiũ aliq

pꝛo expeditiõe bullarũ ipᷣius indigens pecunijs pe

tit a campſoꝛe ſub mutuo cenaʒ ſummã, puta mũlle

— —

floꝛenoꝝ reſtituendoꝝ ſn pria. puta Pariſiꝰ inde ad

ſex mẽſes ĩ moneta ibi cumẽti.ei quẽ ille ſtatuerit mu

tuat campſoꝛ.ſed vltra lucrũ cambij exurgẽs ex vari
etate valoꝛis monetarũ in diuerſis locis exigit ab eo
quinq; vel octo pꝛo centenario.ſicq; ei reſpodeł᷑ Que
ruurvtꝝ ſit licuũ.Etꝙ liceat querũt aliqͥ pꝛobare ad
excuſandas excuſatões in peccatis tripłr. Pꝛio rõ
ne moꝛe.quia tũc veniũt vſure ſoluẽde non vtvſure.
Secundo nomie intereſſe.nã habendo illã pecu⸗
niã cum ca lucratus fuiſſet.ſed nõ habẽdo nõ potu⸗
it eã exercere. ⁊ ſic cõſequit᷑ damnũ.ar.xijq.ij.ſi qͥs
de clericis.⁊extra de fideiuſſo.peruenit· Tenio rõ
ne periculi.quia poteſt beneſiciatus moꝛi in via.⁊ ſic
poſſet campſoꝛ totũ amittere.vel cũ magnis laboꝛi⸗

bus ⁊ expẽſis rchabere.ar.de vſu.c.nauiganti.ex no

tatis ibi ꝑ Jo. cal. Sed fatendũ eſt vſurã eſſe cxpᷣi
ſam.quia ibi lucꝝ ſperat᷑ ex mutuo.qð ꝑtinet ad ra⸗
tionẽ vſure.vt.xiiij.q:liij.ſi fenerauerꝭ.et extra devſu⸗
ris.cõſuluit.Et ad rones eoꝝ rñdet᷑ pꝛimo ꝙ in caſu
dicto nõ eſt dare moꝛã cum nondũ aduenenit termi⸗
nus ſolutiõis fiende cõuentus.Tunc enĩ veniũt ſol
uende.quado.ſ.poſt terminũ datum qͥs non ſoluit.

vnde recipit tale damnũ. Ald ſecundũ dicenduʒ

ꝙ illud habet locum.,ſcilicʒ de intereſſe quo ad dam
nũ emergẽs puta ſi mutuãs ipſe acciperet ad vſurã.
ſm Inno.⁊ Jo.an.Oõ ſi quis dicat etiã habere locũ
quo ad lucrũ ceſſans vt Hoſti.⁊ Pe.de ancha. ſen⸗
tiũt. Nec etiam hoc excuſat invitio vſure talem con⸗
tractũ quia dicũt pꝛefati hoc eſſe verũ quãdo mutu

ans oiĩno intẽdebat ex pecunia mutuata emere vnã

poſſeſſionẽ iam ſibi paratã ad emendã vel exercere in
negociatõibus licitis vnde veriſimiliter ſpera bat lu
crũ que hic ceſſante ã campſoꝛ nõ intendebat eme
re poſſeſſionẽ nec exercere in negociatiõe.ſed in ſimi⸗
libꝰ mutuis ⁊ hmõi.· Ald tertiũ reſpõdeo ꝙ ita cau
tos ſe faciũt per diuerſas vias ꝙ ſunt quaſi ſecuri de
capitali.ſed ſi eẽt periculũ etiã nõ excuſaret cum ratõ
ne mutui hoc petãt.ar.extra devſuris.nauigati.Eſt
ergo lucrũ fenebꝛe ⁊ reſtitutiõi obnoxiũ.OQdð autẽ ꝓ⸗
pinas faciantꝛ munera largiãtur pꝛo beneficiandis
ad inſtantiã eoꝛum pᷣlatis cum quibus habent ami

citiã ipſi campſoꝛes vt operẽtur pꝛo beneficijs obti⸗
nendis pꝛo eis hoc iam ſpectat ad ſymonia.i/qi.qᷣ
ſtudet de qua ſupꝛa dictum eeeft

¶ Eapitulũ.viij.·de venditiõe ad termirnn.
E venditiõe ad termi⸗
num põt exponi illð ps.Terminũ poſui
ſti quẽ nõ tranſgredient᷑. neq; ↄuertentux
oꝑure terrã.i.tu deꝰ ſicut alijs rebo poſuiſti terminũ.
ita ⁊ valoꝛi rerũ q̃ ſunt venales terminũ pꝛecij pꝛout
rõ dictat quẽ iuſti hoĩes nõ traſgrediũtur in augẽdo
pᷣcium. Neq; cõuertent᷑ſ.in minuẽdo pꝛeciũ ipſi iu⸗
ſti in emẽdo minꝰiuſto pᷣcio.oꝑire.i.ad deuoꝛandũꝛ

abſoꝛbendũ terã.i.pauꝑem.Triplex eſt terminus.
Eſt igitur pꝛimo terminus pꝛecij iuſtificati. Termi⸗
num poſuiſti. Eſt ſecundo terminus pꝛecũ aug⸗

mentati.ibi.quem non trãſgredientur.Eſt tentio ter
minus pꝛecij minoꝛati.ibi neq; conuertenrur operi⸗
retermm — =

„—

—

—

——=

S=S — W — — — — — – — —N—

rſeue
füalt
aver
ben⸗
tialt
tune
peee
ſtat
heg
il
mmc⸗
Ctel
hia
ang
W
e
⸗

⸗
ſoln
ſch

lenpy
rero
Nts
eN
nabe
Pſed
kende
babie
geret⸗
haben
lmeyñ
l int
Vminus

e4d
tmn
de
e
ecd
i
i,
N
les
noß
aſe
born⸗
eno
y
in
ſi
c
iud
r⸗
N
uuden
uii.
harbii
Mc
N
nani
aen
7El
tan
ſini⸗
1u
ude
ns
nin
s
um

Capitulũ Octaunin

ñ pꝛeciũ venditõ 1

nis ðꝛ luſtificatu ⁊ limitatũ Et circa hoc pnotadũ eſt

ſm Sco.in.iiij.di.xv.q.ij. Penſatiovaloꝛis vſualiũ
reꝝ vit aut nunq; pᷣta nobis fieri niſi ꝑ ↄiecturalem
ſeu ꝓbabilẽ opinionẽ Et hoc quidẽ nõ pũctualit᷑ ſeu
ſub rõnet mẽſura indiuiſibili in plus ⁊ minꝰ. ſj ſub
aliqᷓ latitudĩe cõpetẽti·circa quã eciã diuſa hoĩm ca⸗

pita⁊ iudicia in eſtimatõe differrevident᷑. Pꝛoĩde va

rios gradꝰ⁊ modicã certitudinẽ multũq; ambiguita

tis iuxta opinalẽ modũ in ſe includit.qᷓ;uis q̃dã plꝰ

⁊2 quedã minꝰ.Cõcoꝛiin hoc tho. Pꝛoinde aduer
tendũ eſt ꝙ bmõi pꝛimi pᷣcij iuſtificati ⁊ limitati põt
etiã diſtingui triplex limitatõis gradus etiã iuſtus.
Pꝛimus pᷣt nomiari pius.Secudus diſcretꝰ.CTerti
us vero rigidus. Pꝛimꝰeſt pꝛecij minoꝛis. Scõðs eſt
mediocris. Terti eſt maioꝛis.vᷣbi grã. Sint.x.petie
panni eiuſdẽvidelʒ bonitatis.laboꝛis. artificij. atq;
expẽſe:Harũ tñ.x.petiaꝝ ſᷣm vania capita ⁊ diuerſas
ſentẽtias circa illas a varijs varia eſtimatio fiet. Et

tandẽ repient᷑ ipſi eſtumatoꝛes circa illas tripłr varia

ri vtputa. Quidã eſtimabũt quandã illaꝝ pᷣcij.l.du
catoꝝ.⁊ hic pᷣt dici pᷣcij limes ⁊ gradꝰpius. Itẽ alij.l.
cũ dimidio.⁊ talis dici pᷣt limes⁊ gradꝰdiſcretꝰ Qui
dã vero alij li.et hic dici valet limes ⁊ gradus rigidꝰ
⁊ ſeuerus.Pꝛoptervarietatẽ ergo emptoꝝ ⁊vendito⸗
rũ aliqua iſtarũ petiarũ panni pꝛo pecunia munera
ta vendet᷑.l.ducatis.aliqua.l.cũ dimidio.⁊ aliqᷓ da
bitur p.li.Nũc aliqͥs venit nõ hñs denarios vñ pñ
tialiter ſoluat. dilatõem ſolutõis poſcit.ſi igit vẽditoꝛ
tunc nõ ſtatim ſoluẽdꝰpꝛopt᷑ hmõi pᷣcij expectatõem
pꝛeciũ augeat nõ tñ vlera vltimũ limitẽ iuſti pcij ſed
ſtat in ſumma.li.ita ꝙ quãcunq; ſolutõʒ amplioꝛitẽ
ꝑe gratis ſeu ex pacto expectaret nunqꝙ; ob hoc vltra
illũ limitẽ iuſti pꝛecij aliqͥd acciꝑet.nõ eſt ibi ex vi cõ
tractꝰvſura m ſententiã magnoꝝ doctoꝝ. Rõ hꝰeſt
ꝛtalis nõ vendit terminũ.nec pꝛopt᷑ expectatõeʒ re
cipit aliqͥd vltra iuſtũ pᷣciũ rei quã vendit quis ñ fa
ciat grãm remiſſiõis pᷣcij deſcẽdedo⸗ ad.l.qð quideʒ
libẽter faceret ſi ille ſolueret ſtatĩ.Nã alið eſt nõ face
re grãm illã pꝛo eo ꝙ facit grãm expectatõis/atq; ali⸗
ud eſt pꝛopter hoc.i.pꝛopter expectatoem ſimplr ex⸗

cedere pꝛeciũ iuſtum. Stat igit᷑ talis in limite rigidi

gradus qͥ extra iuſticiã eſſe minime pᷣt dici Sʒ ſi iſte
ſolueret ſtatĩ ↄdeſcẽderet vſq; ad limitẽ gradus pij.
id eſt vſq; ad.l. Notandũ inſuꝑ ꝙ cũ quis vendit
merces quaſcũq;.lanã.linũ.pãnoſ.victualia⁊ hmõi
certo pᷣcio maioꝛi q ſit illð qð tũc valent cũ vendun
tur ex eo qꝛ nõ intẽdebat eas vẽdere ſed ſeruare vſq;
ad tꝑs quo pꝛobabilr eſtimabat tontũ tunc valitu⸗
ras vel plus quantũ nũcvendit ſed ad inſtantiã al⸗
teriꝰ vendit.iſtð eſt etiã pᷣciũ iuſtificatũ⁊ licitũ.vt ex⸗
p̃ſſe dicit. c. in ciuitate devſuris. Secus autẽ ſi nõ in
tendebat ea ſeruare ſed tũc vẽdere.vel etiã ſi nõ eſt ꝓ
babile ſeu veriſile ꝙ eo tꝑe quo volebat in futurũ vẽ⸗
dere tantũ debebatvalere quantũ nõ vendit.qꝛ tunc

haberet᷑ reſpectus ad terminũ nõ ad indemnitatẽ ſu

am.vñ eſſet vſura: Idem dicendũ de emptoꝛe ſcilicʒ
ꝙ ſi emptoꝛ dat pꝛeciũ merciũ ãteq;ᷓ recipiat merces
2 minus dat qᷓ; tũcvalent cũ emit ex eo q; eo tꝑe quo

„° „

recepturus eſt merces veriſimiłr eſtimat᷑ ꝙ minꝰ de⸗
beant valere qᷓ; tũc cum emit.vei ſaltẽ dubiũ eſt vtꝝ
plus vel minꝰ ſint valiture q; ſit pꝛeciũ datũ.pꝛeciuʒ
eſt iuſtificatũ ⁊ licitũ.puta de mẽſe marcij emit ſexta
riũ frumenti valentẽ tunc mediũ floꝛenũ dandũ ſibi
de menſe iulij quãdo eſtimat᷑ valituꝝ.xxx.ſolidos vł
eſt dubiũ ſi valebit tiiginta ſolidos aut ctiã xxv. vel
plus⁊ pꝛobabile dubiũ.emẽdo.xxx.ſolidis nõ repu
tat᷑ illicitũ.ar.ad hoc.in.ciin ciuitate.⁊.c.nauiganti.
Secus ſi rõne anticipatõis ſolutõis pꝛecij ante rece
ptionem merciũ diminuerʒ pꝛeciũ tunc currẽs.vel ſi
veriſimilłr eſtimaret minoꝛi pcio nõ poſſe valere mer⸗
ces illas emptas q; ſit illud quod dat.ſed bene mul
to pꝛo maioꝛi pꝛecio qꝛ tũc eſſet vſura.

ecundu pꝛecin rei F. I.
vendite ðꝛ augmentatũ ſeu multiplicatũ.qð quidẽ
fit cũ a venditoꝛe quia emptoꝛ de re empta pꝛecium
nõ ſoluit ſtatĩ ſed terminũ querit.ideo vẽditoꝛ pᷣciuʒ
petitvltra debitũ iuſticie augmentatũ.verbi gratia.
Vult pꝛopt᷑ terminũ ſex mẽſiũ de qlibet petia pᷣdicti
pãni.luij.vel.lv.⁊ qñq;vltra.qð quidẽ mãifeſta vſu
ra eſt.ſicut ꝑ determinatõem eccłie patet.vt extra de
vſuris.c.ↄſuluit.Sʒ qꝛ mercãtes iniuſti ad excuſan
das excuſatões in peccatis ꝓ ſe hr̃e conãtur quaſdã

in hoc defenſiões.iõ de eis cũ reſpõſionibo ſuis aliqᷓ
ſubiũgamꝰ. Pꝛimo eqᷣdẽ dicũt ꝙ mercatoꝛi lucra
n licet exq̃ pꝛo cõivtilitate laboꝛibo ⁊ expẽſis ⁊ multi⸗

licibo ꝑiculis ſe exponit.qꝛ iuſtũ eſt vt inde repoꝛtꝭð
ucrũ cõpetens officio ſuo.hoc quidẽ facere mime pt
niſi invendẽdo merces ſuas ſic ꝓciũ taxet ꝙ pẽſatis
oĩbo laboꝛibo ꝑiculis⁊ expẽſis circa merces ſuas fa⸗
ctis vel fiendis lucret᷑.x.vel.xv.pꝛo cẽtenario. Hoc q̃
qʒ agere ñ pᷣt niſi pꝛo expectatõe ſolutõis vſq; ad hoc
augeat pᷣciũ ſolutõis merciũ ſuarũ.vt ſcʒ pẽſata hu⸗
iuſmodi expectatõe cũ ceteris circũ ſtãtijs lucret᷑ fina
liter.x.vel.xi.Ad qð rñdet᷑ ꝙ iſtð nõ eſt ſimpłr verũ
ſcʒ ꝙ in oĩ caſu liceat mercatoꝛi płꝰ vẽdere qᷓᷓ ei ↄſtite
rit ſed aliqñ opoꝛtet ꝙ tantũdẽ vendãt aliqũ etiãẽ mi
nus aliqñ etiã plus ᷣm ꝙ plꝰvł minꝰ illo tꝑe quo vẽ
dit valet illa mercãtia.qð pꝛocedit ex abũdãtiavł pe
nuria eiꝰ⁊ ſᷣm ꝙ plłꝰvel minꝰreꝑit᷑. ⁊ hoc ꝓbat᷑ triptr
Etpꝛĩo dicendu eſt ꝙ licet mercatoꝛ ſicut pᷣdictũ eſt
pꝛopt᷑ p̃dictas cãs lucrari poſſit.nõ tñ mo licito. ſiẽ
ↄtingit invendẽdo ad terminũ⁊ obſᷣuãdo alios illici
tos modos Itẽ ſcðᷣo ſicut ĩtuentibo pʒ ex pᷣdictis ſe
queret᷑ ꝙ dato ꝙ mercatoꝛ merces valoꝛis cẽtũ duca
toꝛũ ꝑ mille ducatos emiſſet.tũc ſᷣm pᷣdictã poſitõeʒ
poſſet ꝑ quẽcũq; illicitũ ↄctũ illas illicite vẽdere ſic
vltra mille ducatos lucraret᷑.x.vel.xv. pꝛo cẽtena⸗
rio qð qͥdẽ patẽter irrõnabile eſt. Seãret etiã ter⸗
tio ꝙ ſi in terravel tꝑe maxiĩe cariſtie merces ſuas pꝛe
cio magno emiſſet poſſet pꝛopt᷑ hoc in locovel tꝑe in
q̊ merces ille eẽntviles vẽdere illas etiã pᷣcio maioꝛi
q; emiſſet ſaltẽ pꝛopter expectatõem ſolutiõis. qð qᷣ⸗
dem abſurdiſſunũ manifeſte apparet atq; iniuſtum
Scðo etiã dicũt ꝗ nõ intẽdũt mences ſuas cariꝰ
vẽdere pꝛopter tꝑs.ſʒ pꝛopt᷑ recupandũ dãnũ qð ex
dilatõe ſolutõis incurrit᷑ qꝛ ſi p̃dictos denarios ſtatiᷣ
pꝰmerciũ vẽditiõʒ hrent poſſent cũ eis mmtenl S
ii

õõ

Citulus

quod facere nõ pñt.qꝛ nõ ſtat ſoluũtur Ad qð eti
am tmplr rñderi pᷣt.Et pꝛimo dicendũ ꝙ ſi talis ven
ditoꝛ inde lucrani poſſet poſſibile etiã foꝛet nõ lucra⸗
ri. inſuꝑ⁊ ꝑdere capitale.nũc autẽ qꝛ nõ ſtat in ꝑicu⸗
lo talis dani.nõ pᷣt ſtare in certitudine talis lucriIn
ſuꝑ ⁊ ſcðᷣo qꝛ nõ br̃etlucrũ de re nõ ſua.i.de mutuo
dato in emptõe. Pꝛeterea ⁊ tentio mercatoꝛ nõ pᷣt in
pactũ vᷣducere recõpẽſatõʒ dãni.qð ↄſiderat᷑ ex h qꝛ
ſua pecunia nõ lucrat᷑ vt poſſit vendere qð nõdũ ẽ.
⁊ pᷣt ab hñdo młtipłr ĩpediri ſm tho.ij.ij.q.lxxxviij.

art. ij. Tertio q̊ͥʒ hoc dicũt facere qꝛ freqnter apparet

debitoꝛes nõ ſoluũt in tꝑe aſſignato. ⁊ circa redſi⸗
tionẽ taliũ denarioꝝ opoꝛtet eos facere magnos ex⸗
penſas aliqui etiã nunq; ſoluũt.qꝛ recedũtvel fallũt
Ad qð dupir rñdetur. Et pꝛimo dicendũ eſt ꝙ licet
multi quibo talis terminꝰcõceſſus eſt in termino nõ
ſoluãt. multi enã ſunt qͥ in termino ſibi dato ſoluũt.
⁊ tamẽ pꝛeciũ quod pꝛopt᷑ tꝑs mercibo additũ eſt ñ

minuit᷑ ab his qͥ in dato termino ſoluũt.quare eque

vtriſq; vendere terminũ incq̃litas ⁊ iniuſticia eſt.qꝛ
iuſt?nõ debet ferre penã iniqͥ ſeu mali debitoꝛis. Ue
rũ eſt ꝙ extra de fideiuſſo.c.puenit cõcedit᷑ rõe inter
eſſe. ſi debitoꝛ nõ ſoluit in termino ſibi dato creditoꝛ
ſeruan deber indẽnis.nec tũc eſt ibi vſura.cũ vſura
ſit qꝛ rone mutui ſperat᷑ lucꝝ.hic aũt talis excreſcẽtia
nõ recipit᷑ niſi rõe dãnivitãdi nõ lucri hñdi Ab illis
ergo qui in termino nõ ſoluũt exigat recõpenſatiõem
ſui dani nõ ab alijs.Quantũ ad aliã partẽ ſue excu⸗
ſatõis.ſ.de his qͥ nunq; ſoluũt vñ dãnificant᷑. Lali

bus rñdendũ eſt ꝙeoꝝ ↄſciẽtia pᷣt ſtare mento inq e
ta.cũ⁊ de tali termino dato culpã habeãt.⁊ aiam cũ
ſubſtãtia ꝑdant. Nam nõ cogunt᷑ talibo vendere nec

illis venderẽt ſi crederẽt illos nõ ſoluturos ⁊ rõe du⸗
bij in mutuo qð eſt ibi implicitũ nõ licet ſpꝑare lucrũ
extra devſuris.nauigãti. lec eſt iuſtũ ꝙ in termino
ſoluentes patiant᷑ penam ꝓ nõ ſoluẽtibovt diciũ eſt.

Zertiũ vero pꝛecium §F.

rei vendẽde ðꝛ minoꝛatũ.ſicut pʒ in vendẽte pꝛinnũ

vel equũ pꝛo centũ floꝛenis cũ expectatõe tꝑis puta
vniꝰanni.ei qͥ ſibi mox eſt reuẽditurus ꝓ nonaginta
tũc recipiẽdis. Pꝛimꝰenĩ dñs panni vei eqͥ tradidit
illi nonaginta floꝛenos⁊ qñq; octogĩta ſed manuali
ter tunc. Ille vero qui pꝛimo emit nihil tũc ſoluit pꝛi
mo dño rei ſed inde ad annũ.patẽs igit᷑ eſt ꝙ iõ ſecũ
dus reuẽdidit pꝛĩovendeẽti pꝛo pcio ſatis minoꝛi.qꝛ
ſub quadã mutui rõe potiuſq; ſub reali veritate ſolu
tõis tradidit ille ſibi nonaginta vel octogĩta ab eo de
bens rehabere centũ quos ipſi pꝛimovendẽti nõ ſol⸗
uit tũc pꝛopterea talis contractus vſurarius eſt et oĩ
malignitate ac duplicitate plenꝰ.ar.xiiij.q.iij.pleri⸗
q;. Aduertendũ eſt tñ ꝙ ſi qͥ abſq; intentõe reemẽ
di rem a ſevendend abſq; fraude vẽdidiſſetequũ ꝓ
centũ floꝛenis ⁊ iñ ab emptoꝛe ſimpltr vẽdẽti ſibi⁊ cui
cũq; emere volẽti reuenderet illũ ꝓ pᷣcio minoꝛi non
eſſetvſura.poſſet tñ ibi eſſe pctm̃ iniuſti pᷣcij. Poſſet
etiã hec redẽptio taliter circũſtãtiari ꝙ nõ eet ibi pec
catũ minoꝛatõis iniuſte.tamẽ talis ↄtractus fieri ſo⸗
let etiam in fraudẽvſurarũ. Pꝛopterea hocvltimũ ñ
eſt vtile pꝛedicare niſi cũ iſta additõe:ſcilʒ cũ pꝛedict

ementes pꝛecio minoꝛato nõ ſint artiumꝛ legitimaꝝ
mercationũ ⁊ ciuitatũ pꝛo pꝛopꝛio cõmodo deſtru⸗
ctoꝛes. Sed qð remediũ dabit᷑ lanificib⁊ alijs mer
catoꝛibo qui ob id pᷣciũ vltra iuſticiã minoꝛarũ neqᷣ⸗
unt vendere pannos vel merces ſuas quin multum
amittãt de capitali ſi ad terminũ vendere nolũt di⸗
ctas merces:quãdoq; ſi nõ vendant ad terminũ non
poſſunt reꝑire emptoꝛẽ. Inſuꝑ talis eſt qñqʒ in ciui
tate ↄſuetudo pꝛo cõi bono iam lõgo tꝑe introducta
Ad boc dicendũ eſt ꝙ ſi talis cõſuetudo de dilatiõe
ſolutõis introducta ſit pꝛo cõi bono ⁊ nõ in fraudem
vſurarũ.ſed ꝓ expeditõe mercannaꝝ. tũc diſtinguen
dũ eſt ſᷣm tho.vt di.iij.ꝭ.ſe. quia aut mercatoꝛ mer
ces ſuos vendit ad terminũ vltra quantitatẽ iuſti pᷣ⸗
cij.aut nõ. Si pꝛimo mõ nõ eſt dubiũ ꝙ cõtractus
vſurarius eſt cũ in eo expectatio temꝑis ſub pᷣcio in
iuſto cadit. .c.cõſuluit extra de vſuris. Si autẽ ſe⸗
cundo modo qꝛ ſᷣm quantitatẽ iuſti pᷣcij vendit licet
terminũ tradat⁊ pꝛo termino pᷣcio maioꝛi vẽdere vi⸗
deat᷑ non tñ eſt ibi vſura.ec pꝛimo obſtat ſip mio
ni pᷣcio daret ſi ſtati ſibi pecunia ſolueret᷑. qð quidem
pᷣt ꝑ ſimile in alijs debitis apparere quẽadmodũ ſi
alicui aliquid debeat᷑ ad certũ terminũ quãdo de eo

quod eſt ſibi debitũ aliqͥd dimitreret ſi citius ſoluere

tur Cõſtat nempe ꝙille dimittere ſibi poſſet? tamen
ab vſura immu nis eſſet ille.ſcʒ qui dimitteret de de
bito.⁊ ille etiã cui dimitteret ſm quoſdã.Sed hoc ñ
ſemꝑ credoveꝝ.ſ.qᷓ;tum ad debitoꝛẽ ſoluentẽ añ tẽ⸗
pus.ſ.qñ ex anticipatiõe ſolutiõis debin ille ſoluẽs
ſuſtinet damnũ.puta qꝛ opoꝛtet eũ acciꝑe ad vſuraʒ
velvend ere res ſuas in vilioꝛi pᷣcio quas reſuare vo⸗
lebat ad tꝑs cum plus vendũt᷑ vel etiã cum nõ tã ex
anticipatiõe ſolutiõis qᷓ; ex quadã liberalitate ſibi re
mitteret.quod tamẽ defacili nõ eſt credẽdũ niſi ex cir
cumſtãtijs ſu fficiẽtibo appareat. Secundo etiã non
obſtat ſi quis dicat ꝙ ad denarios nũ eratos illa mer
cantia tantũ nõ poſſet vendi quantũ cum pᷣdicto ter
mino aſſignato.⁊ res tantũ valet quantũ vendi pᷣt.

vt. ff. ad trebel. l. i. SF. ſi bec res. Itẽ ꝙ licet plus cõſti⸗

terit ſi cũ tal termino plꝰvendat᷑ qᷓ; cũ denarijs nus
meratis vendi poſſetillð plus ꝑcipit᷑vltra ſoꝛtem
Ad hoc dicendũ ꝙpᷣſuppoſitis his q̃ ſuꝑius dicta
ſunt ꝙ licet nõ ex natura ↄtractus ⁊ mercãtie ſʒ ex ma
lignoꝝ mercatoꝝ malicia in vendendo illicito modo

terminũ ⁊ minoꝛãdo iuſtum pᷣcium non obſeruet᷑ iu

ſte mercatiõis via.tñ iuſtis mercatoꝛibo relinquit ſe⸗
mita.q;uis obũbꝛata⁊ arta ꝙlicito mõ mercan pñt.
pꝛoinde rebꝰſic ſtantibo ſi lanilex⁊ mercatoꝛ tatũ vẽ⸗
dit pãnos⁊ merces ſuas ad terminũ ꝓ quãtovẽderʒ
ad denarios nũeratos ſi pdicte ĩpietates ceſſarent ñ
ſibi ediſicat ad gehennõ. Et cũ dicebat᷑ tantũ res
valet quantũ vedi pᷣt. dicendũ ꝙveꝝ eſt ſi ꝓ tãto q̃n⸗
tũ valet ꝑmittitvẽdi.⁊ ñ obſtẽt malicie pᷣdicte Cũ pᷣ
dictis cõcoꝛ.tho.in quadã ſua mſione que hic ponit᷑
Et pꝛo maioꝛi declara J.Iin
tione buiꝰmatenie.ſ.devẽdẽdo ad terminũ. Nota ꝙ
b.tho.reqͥſitus ſuꝑ hoc a lectoꝛe floꝛẽtiuo. UVtx ſiin
expectatõe tꝑis de ſoluẽdo pᷣcio plꝰ petat᷑ q;ᷓ ſi tũc ſolꝰ

uat᷑ pᷣciũ cũ res vendit᷑ſitvſuranꝰ ctus. Suꝑ qͥ co

.„ °

n,
mer
eq
um
tde
ani
ncn
tie
iten
gin
merf
tiß⸗
dus
n
ſe
lec
ei⸗
i⸗

idn

i
We

aad

—

, l äl . ð”” ”s 2è W

latõe habita cũ Ugone cardinali.⁊ quodã electo ca⸗
puano ſic ꝑ lrãs rndit Pꝛimo dico ꝙ ſuppoſito ꝙ cõ
ſuetudo de dilatõe ſolutõis vſq; ad ſpaciũ triũ men
ſiũ ſicut pꝛoponit᷑ ſit ad cõe bonũ mercatoꝝ.ſ.pꝛo ex
pediendis mercatiõibo⁊ nõ in fraudẽ vſuraꝝ intro⸗
ducta.videt᷑ eſſe diſtinguendũ. Quia aut venditoꝛ
vendit ſuas mercantias ad terminũ pꝛedictumvlcra
uantitatẽ iuſti pᷣcij pꝛopter expectatõem aut ſᷣm iu
Ntöc quantitatẽ.Si pꝛĩio modo non eſt dubiũ eſſe
vſurariũ cõtractũ.cũ expectatio tꝑis ſub pᷣcio cadat
Nec ppᷣt eſſe excuſatio ſi venditoꝛ ſit ſeruiẽs ꝓ ſalario
ſuo potiꝰminiſter qᷓ; dñs apotece cũ ob nullã cãm li
ceat pꝛo tꝑe expectatõis pecunie ad pᷣciũ augeri. Si
autẽ ſecũdo mõ nõ eſtvſura. Nec obſtat ſi ꝓ minoꝛi
Daret ſi ſtatĩ ſibi pecunia ſolueret᷑.qð 2 ſimile pᷣt pꝛo
bari in alijs debitis.qꝛ ſi alicui debeat᷑ aliqͥdvſq; ad
certũ terminũ.q;tũcunq; de eo ꝗð eſt ſibi debitũ di
mitteret ſi ſibi cinꝰ ſolueret᷑.conſtat eũ cuidebetur a
pctõvſure eẽ immunẽ,licet enĩ plꝰdebito acciꝑe pꝛo
pter dilatõem tꝑis vſurã ſapiat.minꝰ tñ acciꝑe vt ci
tius ſibi ſoluat᷑ vſurã nõ ſapit.maxie ex ꝑte eius qui
minꝰrecepit.qᷓ;uis ex ꝑte eꝰqͥ minꝰdat.videatur eſſe
aliqͥs modꝰvſure cũ⁊ ſpaciũ tꝑis vẽdat.UVñ ⁊ĩ caſu
ꝓpoſito plłꝰeẽt timẽdũ ð vſura emptoꝛivt añ tres mẽ
ſes ſoluat ſi minꝰ iuſta eſtimatõe pãnos emit.qᷓ; ven
ditoꝛi qͥ minꝰaccipit vt citiꝰſibi ſoluat᷑ Ex q̃ etiã ptʒ
qd ſit ad ſecũdũ caſum dom.qꝛ ſi mercatoꝛes tuſcie
poꝛtãtes pãnos de frãciavt de eis vſq; ad tꝑs reſur
rectõis pꝛeciũ expectarẽt plus vendãt pãnos pꝛopt᷑
expectatõem pᷣdictã qᷓ; valeãt ſᷣm cõe foꝝ nõ eſt dubi
um eẽvſurã.ſi autẽ nõ plus q; valeãt ſed q̃ntũ valẽt
plus tñ acciꝑent q; ſi eis ſtati ſolueret᷑. nõ eſt vſura.
Item tertõ caſu etiã ſilłr dicẽdũ videt᷑ ꝙuli qͥ pecu
niã mutuo accipiũt cumvſuris.ulã vſurã recuperare
volũt plus vendẽtes pãnos q; valeãt pꝛopt᷑ expecta
tionẽ pꝛedictã.nõ eſt dubiũ eſſe vſurã cum manite⸗
ſte tꝑs vẽdat᷑. Nec excuſant᷑ pꝛopt᷑ hoc ꝙ volũt ſe ſer
uare indẽnes.quia nullꝰdʒ ſe ᷣuare indemnẽ moꝛta

liter peccãdo.Et licet als expẽſas factas licite puta ĩ

poꝛtatõe pãnoꝝ poſſint licite recuꝑare nõ tñ vſuras
s dederũt cũ hec fuerit iniuſta datio.⁊ pᷣſerti etlam
cũ in dãdovſuras peccauerint tanẽ;ᷓ occaſiõʒ peccã/⸗
di vſurarijs dãtes cũ neceſſitas q̃ ponit᷑.ſ.vt bono⸗
rabiliꝰ viuãt⁊ maioꝛes mercatões faciãt nõ ſit tal ne
ceſſitas qᷓ ſufficiat ad excuſandũ pctm̃ pᷣdictũ. Patʒ
etiã a ſili ꝙ nõ pñt in venditõe pãnoꝝ expẽſas recu⸗
cuꝑare qs incauteꝛ impꝛudẽter feciſſent.pʒ etiã ex pᷣ
dictis qð in qrto caſu qrebat᷑. Nã ille qͥ ad cenũ ter⸗
minũ dare dʒ ſi ante terminũ ſoluat vt ei aliquid de
debito dimittak vſurã ↄmitterevidet᷑.quia manileſte
tꝑs ſolutõis pecunievendit vñ ad reſtitutõem tenet
Tec excuſat᷑ pꝛopter hoc ꝙ ſoluẽdo añ terminũ qua
turvel ꝙ ad hoc a creditoꝛe inducit᷑. qꝛ eadẽ rõe poſ⸗
ſent oẽs alij vſurarij excuſari.hec oĩa beatus Tho.

Mueritur de barocho. §. V.

lis. Eſt aũt bmõi quidã ↄctꝰq ſic fit. Cendii lanifex
retagliatoꝛi:x.pãnoſ ad terminũ vniꝰ anni p pᷣcio flo

reñ.qngentoꝝ. venit ex traſuerſo Titiꝰ egens pecu⸗
nia⁊ conuenit cum retagliatoꝛe ꝙ de pñti ſibitradat

.,.—

floꝛenos quadringentoſquinqᷓginta.⁊ ipſe contenta
bit lanificẽ in die termini de quingẽtis.modo q̃ritur
an talis cõtractus ſit licitus.ct ex qua ꝑte ſeu ex cuiꝰ

perſona Iſtam materiã tractat d. Lau.de Floꝛ.ĩ ſuo

tractatu devſunis.in tertia ꝑte.⁊ eꝰ dicta deverbo ad
verbũ hic ponũtur.Dicit ergo.Ex ꝑtetitij non ẽ du
biũ ꝙ non eſt illicitus.niſi quatenꝰ dicimus licitum
vel ulicitũ mutuo recipere advſuram. de quo habes
infra.Ex partevero retagliatoꝛis dicas ꝓ antvendit
pannos ad rationẽ quingentoꝝ ⁊ tunc eſt illicitꝰ aut
ad rationẽ quadringẽtoꝝquinquaginta.⁊ tũc ſecus
Ex parte autẽ laniſicis dico ꝙaut dicti panni vale⸗

bant temꝑe venditiõis quingentos.⁊ quingẽtos ha

buiſſetvendendo vocabulo alludẽs ad contãtos, et
tunc cõtractus eſt licitus.aut tunc valebant minus
quingẽtis ſed pꝛopter dilationẽ ſolutionis conuenit
de quingẽns.⁊ tunc dicas ꝙ aut dubiũ eſt an ſolu/
tionis temꝑe plus vel minus foꝛentvalituri. aut cer⸗
tum eſt ꝙ tunc illd vel plus ſuntvalituri aut minꝰ q;ᷓ
illud.in ſecundo caſu non eſt dubiũ ꝙ licitus eſt cõ
tractus.et ſimiliter in tertio ꝙ illicitus eſt. In pꝛimo
vero dicas ꝙ eſt licitus ſi alias nõ eratvenditurꝰ.ali
as ſecus.vt pꝛedicta omnia ex decretalibꝰ. in ciuita⸗
te.⁊c.nauiganti.extra eo.aueat ſibi inſuꝑ ab int⸗
tione depꝛauata in his caſibo in quibo licitum affir⸗
mauivt in hac noſtra decre.cõſuluit. Ideo bene con
ſuluit papa in dicto.ca.in ciuitate in ſi.Et in hoc la⸗
nificibus meis cõpatioꝛ: quoꝝ quidã vt percepi ad
contantos vendere nolũt eo ꝙ minus q; ad terminũ
perciperẽt Uerum:quia mibi dicit᷑ ꝙ ſivenderẽt ad
contantos nõ haberent tantũ de pannis quantũ cõ
ſtiterunt.rudis lane materia⁊ alijs expenſis interue
nientibo cõputatis.Uidendũ eſt vtrum ſaltẽ quan⸗
tũ eis conſtiterit vel cõſtat vendendo ad terminũ ꝑ⸗
ciperevaleant. Etvidet᷑ ꝙ ſic.qꝛ nihil vlcra ſoꝛtem ꝑ⸗
cipiũt. In contrariũ facit.qꝛ tantũ res valet quantũ
vendi pᷣt.ff.ad trebeł.l.i.S.ſi heres.ſf.ad.l.falci.l.qre
batur.ff. de furtis.l.ſi qͥ vxoꝛi.S.fi.ad.l. rodi. de ia⸗
ctu.l.ij.S.poꝛro.nota extra de reſti.cũ cãm.⁊ in c.ĩ cꝭ
uitate.ſupꝛa e.ergo ſi plꝰvendũt qᷓ;valeat ñ obſtante
ꝙ plus cõſtiterit illud plus ꝑcipiũtvltra ſoꝛtem. di⸗
co ꝙ attento conſtito rudis lane tinctureac manuła
eture nõ eſtveriſile ꝙ lanifex debeat inde pꝛo minoꝛi
pꝛeciovendere pannũ q; ſibi conſtiterit qnimo plun
cõſideratis oꝑis ꝑſone ipſiꝰlanificis.Si ergo nõ re-
perit q velit ꝓ tanto emere hoc nõ ↄtingit ex eo ꝙ płꝰ
nõvaleat pãnus maxĩe ↄſiderato ꝙ retagliatoꝛ pꝛo
plurivendat? emptoꝛẽ reꝑit. Si g̊ ex impoſtura reta
gliatoꝝ vel alioꝝ mercantiũ qͥ ſimul ſe cõponere dñt
ꝙ nemo niſi pꝛo tãto pãno emat miſi terminꝰↄcedat.
lmo audiui ꝙ ſunt quidã laniſices in pecunia pluni
mũ abũdantes qͥ plus cure in pecunia qᷓ;ᷓ in aĩa po⸗
nentes ſunt hoꝝ ca.ſã pecunia nõ egentes vendũt
ad terminũ ꝓ moioꝛi qntitate q; ſivenderẽt ad cõtan
tos.ꝓpter hoc alij quivellẽt vendere ad cõtantos nõ
reꝑiũt qui ab eis velint emere ad terminũ vel ſiemũr
ad contantos nolunt emere pꝛo quatitate debita.p⸗
pter qð opoꝛtet tales vẽdere ad terminũ ſicut illi po⸗
tentes. Quãobꝛẽ dico rebſic ſe ita habẽtibo ꝓ lani⸗
fex ſi pꝛo tãto vendit pannos ad terminũ d

Titulus Pꝛimus

venderet ad cõtantos ſi pᷣdicta ceſſarent ꝙ nõ editi⸗
cat ad gehennã.q;ꝛ quantũ res valet ꝓ tatovendit᷑ Et
cũ dicebat᷑ ꝙ tantũ res valet quantũ vẽdi pᷣt. fateoꝛ
ſi pꝛo tãtovedi ꝑmittit᷑ quãtũ valet.⁊ ſic defendi pñt
lanifices pᷣlibati.alłs qt defendi nequeũt.Et quõ eſti

mari⁊ quõ ꝓbari debeat rei valoꝛ vide notata ꝑ glo-

in c.cũ cam.de teſti.⁊ ꝑ d.meũ. Jo,de lige in c. cũ cã
de emp.⁊ vendi.⁊ ꝑ glo.⁊ Bar.in.l.ij. . de reſcin.
ven. ⁊ in.l.ſi r en etiã qð ipſe Bar. notat

in.l. cõtinuꝰ. .
cum ali .

Item nota ꝙ
quis vendit res ꝓ pᷣcio qð nũc currit? addit pactum
ꝙ ſi plus valebũt vſq; ad paſca vult illð plus.Si at
minꝰ valebũt nõ minꝰ vult.ſᷣm hoſti.pculdubiovſu
rarius eſt. Itẽ qͥ emũta pauꝑibo oues⁊ boues s il⸗
li foꝛte nõ hñtꝛ talia aĩalia locãt eis.tales emptoꝛes
ſi ſciũtvel credũt hoc.ſ.ꝙ venditoꝛ ille nõ hẽat.vſurã
ↄmittũt ᷣm Ul.Sʒ ſi credũt eos habere⁊ ſine frauð
emũt nõ eſtvſura.Itẽ qͥ nũc emũt certos eq̃s traden
dos emptoꝛi ab ipſo venditoꝛe in certis nũdinis. ſi
emãt᷑ mĩoꝛi pcio qᷓ; eſtimẽt᷑ eos ibi valere. vſura eſt.
Si at devaloꝛe veriſil dubitat᷑ nõ eſtvſura ᷣm Ul.

Bed quid cu
nõ erat an res in loco illo in qᷓ s vult emere
ab eo. ſʒ in alio vbi canꝰille res vẽdũ t᷑.nunqͥd vendẽ⸗
do ſm illð pᷣciũ loci qͥ volebat deferrevſurã cõmittit
Rñdet Inno.poſt Ray.⁊ dicũt ꝙ nõ. dũmõ nõ acci
piatvltra id qð accepturꝰerat ibi q poꝛtare volebat.
qꝛ qͥ uure pᷣt canus vendere pꝛopt᷑ dubiũ tꝑis. eodeʒ
iure pᷣt carius vẽdere pꝛopter dubiũ loci.extra eo.ĩ ci
uitate.Sʒ hoc ſile repꝛobat Hoſti.tũ qꝛ nõ eſt veriſi

mile ꝙ aliqͥs talẽ emptõeʒ faceret niſi multũ egeret.et

ſic via ꝑ talẽ opinionẽ parat᷑ figmẽtis.tũ qꝛ laboꝛis⁊

expẽſaꝝ itineris hñda eſt rõextra devoto mgne Jo.

an.cõcoꝛ.has opiniones di.ſi ſtatĩ ille emptoꝛ ſol⸗
uit pᷣciũ putatverã ohion? Iundoſ. ed ſi differat ſo⸗
lutõ pᷣcij tũcvidetpcedere rõ Hoſt.⁊ ceſſare rõ Inno.
quia in dubio temꝑis põt cõmodũ pꝛouenirevendi
toꝛi etemptoꝛi.ſed hic nullũ cõmodum emptoꝛi.Et
bhanc diſtinctiõem appꝛobat. Jo. cal.
4. 7 9 .
uid ſi quis vendit ꝗ.vni
ꝛediũ cum tali conditiõe vſq; ad totannos ſi red
urhelürehabeatarſieRu. m Kap. oſt. 2 Berñ.
hic nõ eſſe mutuũ vñ necvſura.ſ.ex foꝛma.⁊ em ptoꝛ
facit fructꝰſuos qꝛvenditio ẽ.⁊ hoc intelligas niſi ta
lis vẽditio fuerit ſacta in fraudẽ vſuraꝝ.qð pᷣt pᷣſumi
ſi modicũ eſt pᷣciũ reſpectu valoꝛis rei.extra de emp.
⁊ vendi ad nrũm. Itẽ ſi ſit in pacto ꝙ reſtituat᷑ aliqͥd
plus q; fuerit pᷣciũ.extra de pigno.illovos. Itẽ ſi em
ptoꝛ ↄſueuit exercerevſuras.vt in dicto. c. illo. Sʒ ſi
emptoꝛ intẽdit realr emereꝛ iuſto pᷣcio tñ dat illi ven
ditoꝛi illã poteſtatẽ reemendi.potius tñ vellet ꝙ ſibi

remaneret pꝛedium nõ eſt vſura.

Bʒ quid ſiquis emat x.

fructus ſiue ſegetes pꝛouẽturas hoc ano de agro ſe⸗
minatoRñ.ᷣm Ul.ꝙ nõ eſt vſura ex ſoꝛma ↄctꝰ. pᷣt

cũ ita.ff.de verbo,/obli. H

redditũ vniꝰcaſtrivela

tñ fieri in fraudẽ vſuraꝝ.qꝛ ſiveriſitr ſcit q fructꝰcol⸗
ligendi etiãẽ ↄputato dubio qͥ pñt impedirivalebunt
tũc plusq;ᷓ illð qð nũc dat᷑ fraus vſure eſt. Si autẽ
ꝓbabiliter dubitat vtꝑ plus vel minꝰdebeãtvalereñ
eſtvſura. Idẽ hoſt.⁊ Ul. Et eodẽ mõ dõʒ ſi qͥs emat
fruct ꝓueturos vſq; ad tres vł qᷓtuoꝛ vel ples ãnos.

Duiddecõtractuquẽ ꝭg.x.

vbbiã vocant ꝗſiccelebꝛat. Dan quida cinda mo⸗
naſterio centũ cũ pacto qad vitã ſuã ⁊ cuiuſcũq; e

eis ecclia illa ſeu monaſtenũ det illis quolibet anno
xvi.dictaq; centũ ſua ſunt.ſ.monaſterij hoc adiecto

ꝙ ſi durante vita taliũ.monaſteriũ voluerit ↄctũ re⸗

ſcind ere⁊ dicta centũ reſtituere optionẽ habeat,⁊ tũc
a dicta annua ſolutione ſit liberata.⁊ pꝛopt᷑ hoc om
niaꝛ ſingula bona ſua monaſteriũ obligauit. eſt ne li
citus cõtractus. Et poſſetvideri ꝙ ſic.quia quedam
emptio eſt illius annualis redditꝰ. hic interuenit pᷣ⸗
cium. hic eſt merces.ſ.certus redditus ergoꝛc. Rñ.
ſmLau.de ridol. Credo illicitũ ĩ caſu quo vltra illa
centũ aliquid habeat᷑ illudq; reſtitutõni obnoxium.
vt enĩ vides redditus nõ conſtituit᷑in re,nec ad rem
fit relatio ſed ad perſonam licet bona pꝛo obſeruatõ
ne contractꝰobliget monaſteriũ.⁊ ſic nõ vendit᷑ius ĩ

mo nũc de nouo oꝛit᷑ etvendit᷑ qͥd inuẽdibile,ſ. pecu

nia que inuẽdibilis eſt.ſeu veriꝰↄtractus innoĩatus
celebꝛat᷑.ſido vt fſacias.in quo fraus videt᷑ interueni
re de cõtractu ad cõtractũ maxime atteta maximi lu
cri quatitate.⁊ adiectõe pacti de reſtituendo cũ volu
erit.ex quibo videt᷑ in effectu acſi mutuũ cõtraxiſſent
coadiuuat,. licet etiã ſola de ꝑ ſe nõ ſit efficax rõ rõne
incertitudĩs.ꝙ in paucis ãnis totũ capitale rehabe⸗
bit. Nec eſt veniſile ꝙin bꝛeui oẽs moꝛiant᷑. Hec lau.

Quid ſi quis emat S.xI

rũ heredũ velals ad incertũ tꝑs hñduʒ eſt ne vſura
Rñ.ſm lau.de ridol.et Inno.e.t.in ciuitate.qͥ dicũt
tangedo hũc paſſum ꝙ aliq dicũt ⁊ ſoꝛte bñ ꝙ ſi red
ditꝰcõſtituat᷑ añ Ictũvel venditã actõʒ ſiue fuent cõ⸗
ſtitutus in re puta invinoꝛ poſſeſſiõe vel alijs hmõi
ſiue in ꝑſona puta ſerui liberti vel ruſtici. vel actione
vel nomine. Itẽ ſiue ſintredditus ceni puta qui red
dunt.x.ſiue incerti puta qui reddũt quanã partẽ fru
ctuũ qui ꝑcipiunt᷑ de aliq domo vel de opibo alicu⸗
ius ꝑſone. Item ſiue ſit cotractus ꝑpetuus. puta qͥ
extendit᷑ ad heredes cõtrahentiũ.ſiueſit advitã hoĩs
ſiue ad certũ tꝑs. puta vſq; ad.v.annos. Item ſiue
ſit redditus in pecunia ſiue in alijs rebꝰſiũe in facto
reputãt tales cõtractus licitos. Ibi enĩ eſt licitus et
purus cõtractus venditiõis.Eſt nanq; pᷣciũ.iſ.certe
pecunie qᷓntitas.⁊ eſt merces.ſ.certus redditꝰ.C. de
ſacroſan.eccle.l.iubemus.Hoſtiẽ.vero.vt refert Jo.
an. in dicto c. in ciuitate.dicit ſimpliciter tenendũ ꝙ
hmõi contractus ſiue ſint in perpetuũ ſiue ad tempꝰ
ſiue ad certũ cenſum regulaniter ſunt permiſſi dum⸗
modo nõ celebꝛent᷑in fraudem vſuraꝝ ⁊ vltra dimi⸗

dium neuter decipiatur alias ſecus. de emp. ꝛvend.
ciad noſtrã.⁊ licet cerũ ſit ꝙvſq; ad.xx.xxx.vel.xl/ã

nos plus accipiat de reddiiu qᷓ; ſit pꝛeciũ quod dat

—.

iũ redditũ ad vitã ſuã vel ſuo

4
unr

ra. vt extra de vſuri

Capitulüů

tamẽ hec centitudo nõ facit illicitũ ↄtractũ veditiõis
cũ⁊ hoc idẽ ſit dare invenditõe alicuiꝰpoſſeſſiõis vbi

certũ eſt m cauſas inferioꝛes ꝙꝙ plus acciꝑet ĩfra di/

ctũ tempꝰ de certis fructibo eius q;ᷓ ſit pꝛeciũ quod

dakt pꝛo ea et ſine expẽſis vel laboꝛe dando ad fictum

vel certũ vel emphitheoſim. Mec obſtant.c. in ciuita

re. ⁊vc. nauigãti. lam ibi rephendit᷑ tĩ qñ carius vẽ
ditur merces pꝛopt᷑ cerminũ quẽ dat ꝓlixuʒ emptoꝛi

ad ſoluendũ pecuniã vel qꝛ pꝛo minoꝛi emit merces

ex eo ꝙ ſtatim dat pecuniã ⁊ pꝛolixius tꝑs.expectat
merces que ſunt penitus illicita.ſed in caſu nro om⸗

nia ſunt pᷣſentia. ⁊ id qð vendit᷑ ⁊ pᷣeinm eiꝰ Eſt ergo

cõcluſio Inno, ꝙ pᷣdicta pꝛocedãt⁊ ſint vera quando

redditus cõſtituti ſunt ante cõtractũ vel venditã actõ
nem. bec ille. Et adde qð dicit Guil. videlz ꝙ q;uis
cõtractus talis nõ ſit vſurariꝰex foꝛma.põt tñ eſſe il /
licitus vel ex ꝑte emptoꝛis ſi ninis paruo pᷣcio eme⸗
ret penſatis circũſtantijs de qᷓntitate pꝛecij ⁊ valoꝛis

ſp̃ius vſufructꝰ⁊ veriſiłitudine vite e ſm ꝙ eèt iuue

mis vel ſenex ſanꝰvel infirmꝰ.q.ſ.emeret ad vitam.
Sed qͥd ſiredditus vel nomẽ pꝛopt hoc de nouo
conſtituatur in rebovel ꝑſonis cõtrabentibo.puta qꝛ
dicit emptoꝛ.tu cõſtituis tales redditꝰ in tali poſſeſſi
onevel ſeruo.vel facias ꝙ talis fatebit᷑ ſe debere mi⸗
pi millevſq; ad annũ.⁊ ego deillis mile. vel mag de
actõe pꝛo illis mulle cõpeteète tibi dabo.l. Rñ. Inno.
refert quoſdã aſſeuerare hũc cõtractũ licitũ.qꝛ nõ eſt
hic mutuũ ſed emptio. Itẽ multi caſus pñt intueni
re ꝙ iſte emptoꝛ amitteret in hoc caſu.puta ſi inops
fieret. Subdit tñ Inno. ꝙ cũctis fidelibo eſt ↄſulẽdũ
ꝙ a tali ↄtractu ſeabſtineãt. Sʒ Lau. de ridol. dicit
ꝓ ſibi videt᷑ ꝙ Inno. potiꝰ ſentiat qð ↄſulit qᷓ;ᷓ qð re⸗
fert. Et idẽ Jo.an.id eſt ꝙ ſit ilicitꝰ dictꝰ ↄctus.⁊ vix

vidget quomoõ ſine fraude talis cõtractus poſſit fieri.

Duid autem cum §F. XII.

quid Babuit recipe ab aliquo centũ in certo termi⸗

no. venit tertiꝰ emẽs ipᷣa iura ↄtractꝰↄtra debitoꝛẽ ꝓ
pcio.xc. que nũc ſoluit.nu nqᷣd emptoꝛ ↄmittitvſurã
MNñ. Si iſte emit tãtũ minꝰ qntũ nũc eſt intereẽ ſuũ
aut qntũ vere eſtimãdũ.ſiue timẽdũ ne ulle debitoꝛ
ſoluat. aut qntꝰeſt fururꝰlaboꝛ rehñdi nõ ẽvſura Si
vo alias vult diminuere pᷣciũ ſolũ pꝛopt᷑ hoc ꝙ nũc
ſoluit ſz in futuro rebabebit plus:eſt maĩfeſte vſura
Et nota ꝙ tal pactio iuriũ pᷣſerti qñ imineret de hoc
licigiũ ſi fiat ꝓ minoꝛi pᷣcio nõ valet. nec iſte creditoꝛ
poterit plꝰpetere ab iſto debitoꝛe qᷓ; in veritate ſoluit᷑
etiã ſi reſiduũ fuent ei donatũ.C. mandati.l.ꝑ diuer
ſas. 7.1. ab Anaſtaſio. Quod pꝛo bono cõmuni ſta⸗
tutũ eſt ne litigia emerẽturvel mouerétur.

Item ueritur cum ..
46 debe

—

at alicui dare, c, hinc ad ãnũ ſi cred itoꝛ eius
petit nunc ſibi dari.xcv.? alia.v.ſibi remittit.vtꝝ ne

ſit licitũ. Rñdet J0. de rep.oꝛdi.mino.dicẽs ſimpłi

indiſtincte ꝙ licet. Et cũ argu ĩ Z accipe aliaͤd vl⸗
tra iuſtũ pᷣciũ in vẽditõe rei rõe expectatois tꝑis ẽ vſu

„

minũ ſolutõis nũc fiẽde⁊ ꝓ hoc reciꝑe aliqd vltra de

bitã qntitatẽ eſtvſura. vt eo. ti· ctↄſuluit, ⁊ boc qꝛ ven

— 1

s8.in ciuitate.Et ſer ꝓꝛogare ter⸗

dit᷑ tꝑs quod cõmune olbus eſt. tũ etiã quia eſt ibi
mutuũ umplicitũ cũ lucro. am idẽ eſt in effectu ac

ſi creditoꝛ accept pecuniã tũc qñ ſibi debet᷑ eã mu⸗
tuatvſq; ad terminũ pꝛogatũ ⁊ ꝓ illo mutuo illð lu⸗

crũ recipit. Rñdetille ꝑ diſtinctõem quãdã de tẽpe.
Dicit ei ꝗ eſt tos coe.⁊ eſt tꝑs ꝓpꝛiũ.Et tꝑs cõe ðꝛ
eſſe illð qð diffinit᷑ qð eſt meſura pꝛimi mobiłł Et qꝛ
illud ita deſeruit vni ſicut⁊ alteri.cũ cõe ſit nõ pᷣtvt ꝓ
pꝛiũ vẽdi:qð ↄtingit qñ qs rõe tm̃ dilatõis tpis ĩ ſo
lutoe fienda plus petit. vel cũ in anticipatoe ſoluno⸗
nis fiende anteq;ᷓ det᷑ merces minuit᷑ pciũ.qð repꝛo⸗
bat᷑ in dictis decr. Cꝑs ꝓpꝛiũ dicũt eẽ qð eſt ita mi
bi accõmodatũ circa aliqð negociũ qð ñ alteri.ſicut
cũ debeo dare Pe.c. hinc ad annũ⁊ nõ pꝛius. iſtõ tẽ
pus vniꝰ anni qad vtendũ ⁊ exercẽdũ illa.c.qᷓ debeo.
Petro eſt meũ pꝛopꝛiũ.qꝛ mihi ↄceſſum advtẽdũ ilł
ꝓutvoloꝛ ſic poſſi umvẽderevt meũ.qð facio dũ nũc
ſoluẽdo ipſietro do iibi.xc.vel circa. Sʒ b. Thoi
epła ad lectoꝛc floꝛentinũ dicit ſimplr hoc eſſe vſurã
vt pʒ ſupꝛa in c.devſura in emptiõe ⁊ venduõe. S. fi⸗
circa fi. Dꝛo plenioꝛi declararioe poſſet ſic diſtingui.
Dõð aut talis debitoꝛ in dando ilia c.añ tꝑs ſibi cõ
ceſſum inde recipit damnũ.puta qꝛ cũ nõ habeat in
ꝓmptu opoꝛtet eũ acciꝑc ad vſurã ſeu vẽdere res ſu⸗
as minꝰiuſto pᷣcio.ſeu q intẽdebat ſeruare in futu⸗
rũ qñ plus veriſilr erantvalitureꝛ hmõi.ſed ad pᷣces
creditoꝛs nũc ſibi ſoluit illa.xcv.⁊ illa.v. ſibi retinet
debitoꝛ. qñ tantundẽ eſt danũ qð ipſe inde recipit ex
anticipatoe ſolutõis⁊ tũc nõ eſtvſura.quia nullũ ibi
ex hoc lucrũ ↄſequit᷑ ſed ſolũ ↄſeruat ſeindemne Se
cus ſi plus eſſer lucꝝ illoꝝ.v.qᷓ; damnũ inde ſeqns
Aut ipſe debitoꝛ intẽdebat nũc illa centũ exponere
in licitis mercãtijs vbi ſperabat plus lueri hr̃e qᷓ il⸗
la.v. ⁊ viam hẽbat ad hoc parata. ⁊ tũc dubiũ ẽ vtꝝ
poſſit illa. v. ſubtrahereꝛ ſibi retinere pꝛeſ⸗ uppoſito ꝙ
lucxꝝ ſperatũ ex negociatõe cũ illis centũ cũ ſuo duq

bio.ſ.de nõ lucrãdo etiã ſi tantũ eſtimet᷑. Na Inno.

2 Jo. an. dicũt illicitũ. Hoſt. licitũ aſſeuerat cũ Jo. de
lig. dũmõ non fiat in fraudẽ. Quia ergo dubiũ tene
certũ⁊ dimitte incertũ.de peni:diſt.vij.c.ſi qs. Aut
debitoꝛ ex tali anticipatõe ſolutõis næc dãnũ incur⸗
rit. nec negociari cũ ũllis ẽ ꝑatus.nec ſuꝑ bec cogitłat
ſed ſolũ qꝛ puenit tꝑs vult ſibi illa.v. remitti. tüc eſt
vſura. ⁊ ro eſt. qꝛvẽdit᷑ tꝑs ⁊ mutuũ eſt ibiĩplicitũ cũ
lucro intẽtoar:in dicto c.in cĩtate.⁊ in hoc caſu loqᷣt᷑
becho. vbi z. Illa ãt diſtinctõ de tpe cõiꝛ ꝓpꝛio ñ ſuf
ficiẽter euacuat argumẽta Nec apparetrõ quarema
gis tys debeat dici ꝓpꝛiũ in hoc caſu q; ĩ alijs qͥ ha
bent᷑ in dictis decr. lec alij theologivł canoniſte po
nũt talẽ diſtinctõz. ⁊ ideo nõ tenẽda quia periculoſa

Allius cõtractus ce . XIIII

lebiat in ptibo cathalõie p̃cipue Barchmoie ſub tali

foꝛma⁊ mõ.Titiꝰ indigẽs pecũia vẽdit Meuio.c.flo
renos auri ãnui⁊ ꝑpetui redditꝰſuꝑ oĩbo bonis ſuis
vb ſuꝑ aliqbo ĩ ſpẽ ad h̊ bõ illa obligat fit Zctꝰ pᷣcio
ↄpetẽti ſʒ cõe pciũ illaꝝ regionũ ł paulo plꝰłminꝰ?ꝰ et

„

in mpo zctu expᷣſſe agit᷑ ꝙ vẽditoꝛ ꝓ eodẽ pcio poſſit in

—

totũ vel in ꝑte redumerè illũ redditũ ſeu ceſum vendi
tũ.· Nc qnt viꝝ dictus ↄctus ſitvſurarius. Ad qð

Tinulus Primls

ſpondet᷑· Iſtam qſtionẽ tractat Inno.inec. in ciui⸗

tate.de vſuris.Et ibidẽ alij poſt eũ plures.nihil ra⸗
mẽ dicũt de facultate redimedi ipᷣm redditũ ſed ſim
pliciter de emptiõetalis redditus. Et dicit Inno.q;
emptio redditus iã foꝛmati ſeu conſtituti: ſiue in poſ
ſeſſionem ſiue in pecuniã licita eſt. Sed ab emptio⸗
ne redditus nõ foꝛmati nec antea conſtituti conſulit
abſtinendũ vt dubia vtrũ ſint licita. Quidam auteʒ
vt Ul. ſic dicit Omittedo argumẽta dico talem ↄtra
ctũ eſſe licitũ data etia redumẽdi facultate. Ratio eſt
quia talis cõtractus eſt mera⁊ pura venditioꝛ pꝛo pᷣ⸗
cio cõpetenti ſaltim licito.quia etiã in modico pꝛecio
cõtrahentes licet ſeinuicẽ decipe. ⁊ eſt res que cadit
in conuitiũ quia pꝛophana.nec emptoꝛ ex hoc cõtra
ctu plus recipit q; ex legitimo cõractu emptiõis. ſcʒ
rem venditã,.igit᷑ non eſtvſura.nec video aliquã ratõ
nem dubitadi. Plus dico idem. ſcilʒ eſſe in redditu
pꝛius nõ cõſtituto. Quid eĩ refert q;tum ad vſuram
an ſit cõſtitutus de nouo.an ſit cõſtitutus pꝛiꝰ. Cer
te nihil. Nec pꝛocedit occaſio quã aſſumit Inno. ſcʒ
ꝙ in nõ conſtituto ante nõ videt᷑ merces in rerũ natu
ra ⁊ ita nõ vera emptio que reqͥrit mercedẽ. pꝛeciũ et
cõſenſum.quia dico cũ reuerẽtia ꝙ eſt merces.ſcilicʒ
ipſe redditus qui cõtrahendo cõſtituiturꝛ ius illð ꝑ
cipiendi ex illo cõrractu quod acqͥrit emptoꝛ. ĩmo eti
am ſine mercede exiſtẽte in rerũ natura fit emptio.vt
puta in ſola ſpe vt in actu piſcandi rhetijs qꝛ ſiue ca
piat ſiue nõ copiatvalet emptio.⁊ tenet᷑ emptoꝛ ad pᷣ
cium. Et quod plus eſt.ſi captura in duplo plꝰvale
ret q; ĩm pᷣcium.nihilominꝰtenet cõtractus qꝛ ſpei
emptio eſt. Idem de partu futuro ancillevł pecudis
vt in.l.nec emptũ.ff.de cõtrahẽ.emp.lec in hoc mi
hividetur in aliquo quõlibet dubitandũ. Qõð auteʒ
addit᷑ in caſu redimẽdi pꝛo eodẽ pꝛecio. dico illud
nõ variat concluſionẽ.quia hoc magis eſt in fouoꝛeʒ
venditoꝛis. Nec in hoc caſu pᷣt notari vſur plusqᷓ;
m emptiõe pᷣdij vel alicuiꝰrei cũ.ſcilicʒvendit᷑ cũ cõ⸗
ditionevt venditoꝛ poſſit reemere pꝛo eodẽ pꝛecio qᷓn
do ſcilʒ ſimpliciter fit nõ in fraudẽ vſurarũ. Sed
pone ꝙ poſt tres vel quatuoꝛ annos vel plures vẽdi

toꝛ redimit illũ redditnm ⁊ ſoluit emptoꝛi pꝛeciũ ſibi

datũ. nunqͥd cum tuta cõſcientia emptoꝛ ullo alio in⸗

termedio temꝑe triũ annoꝛũ vel quatuoꝛ retinebit il⸗

lum redditũ ſic receptũ. Scio ꝙ multi dicũt ꝙnõ et
ꝓ debet cõputani in ſoꝛtẽ vt ðꝛ in pignoꝛe.Et bꝛeui⸗

ter dico ꝓ licite retinet.nec tenet᷑ cõputare in ſoꝛtem.

qð ſic pꝛobat᷑. Iſta redditus receptio venit ex cõtra⸗
ctu licito etiã adiecta facultate redimẽdt vt ſupꝛa di
ctũ eſt qꝛ ex tali cõtractu acqͥſitũ eſt ius ꝑcipiẽdi red
ditũ illum ⁊ illiꝰiuris factus eſt dñs.qꝛ cõtractus eſt
licitus licet venditoꝛ poſſit redimere.⁊ ad emptoꝛẽ ꝑ
tinet cõmodũ⁊ piculũ rei vendite.igit᷑ ex illo iure ꝑci

pit de re ſua⁊ ſuũ percipit ⁊ ſuũ facit acſi de pcio ſu

fructus pciperet rei em pte.igit᷑ licite retinet tanqᷓ; ſu⸗

um. Sed pone ꝓ iſte emptoꝛ alterivendit illũ red

ditũ qð facere poteſt vt rem ſuã.tñ cũ difficultate re
dimendi poſtea redimit᷑ ab illo ſecũdo emptoꝛe.nun
quid pꝛimꝰemptoꝛ reddet qð ꝑcepit. Cenenõ.quia
ſuũ recepit.nec tempꝰpꝛetenitũ ſubiacet reſtitutõi. ſʒ
futurũ ſolũ hbabet illud ins ꝑcipiendi qð redimitur

Deiſtis duabo concluſionibo ⁊ c licitus ſit cõtractꝰ
cũ facultateꝛ ſine facultate redimẽdi. ⁊ faciat fru

ctus ſuos ⁊ nõ ha beat cõputare in ſoꝛtẽ reputo qua⸗

ſi expᷣſſum caſum in.l. ije in fi.⁊ in.l. vbi autẽ. 5. Juli
anus.ff. de cõdi.adiec.cũ certe nulla ſit differetia in

emptione redditus vel fundi.cũ ſit res cadens in cõ⸗
mertiũ ſicut⁊ cetera.nõ obſtante regula iuris cõis ꝑ

quã habet᷑ ꝙ quicqͥd recipitvltra ſoꝛtem eſtvſura. qꝛ

illa hahet locũ in mutuo in quo ſolo ꝓpꝛie locũ ha⸗

bet vſura.licet ꝑ quandã conſequentiã extendat᷑ ad

alios cõtractus maxime quãdo fiũt in fraudẽvſura⸗
rum.vel pꝛo dilatiõe ſolutiõis plus recipit᷑. ⁊ vendit
tempꝰ.quia ſic pꝛopꝛie eſtvſura.ſicut in mutuo in q̊
pꝛo dilatiõe tenꝑis quo mutuũ retinet plus ſoluik
ch datum ſit. vt in ca. in ciuuate. de vſuns. Et ꝑ hoc

rñdetur ad dictũ ca. quod loquit᷑ in pecunia debita
cum pꝛo dilatiõe plus ſoluit᷑ q; datum ſit.vt in cein

ciulate.⁊ ex pacto ſicut inmutuo. Ad id autẽqð
dicit fructus cõputari in ſoꝛtẽ. vt in c. pꝛimo ⁊ ſcdᷣo.

⁊ cconqſtus.de vſuris.ꝙ illa c.loquũtur in mutuo

⁊ etiam in pignoꝛe dato pꝛo mutuo. quia fructꝰ pig⸗
noꝛis menito cõputaturin ſoꝛtem. Item creditoꝛ non
eſt dñs pignoꝛis neq; fructus recipit ex re ſua ſed ex
re debitoꝛis. ſed nec habet ius ꝑcipiendi illos fiuciꝰ
tanq; de re ſua ⁊ ſuis. Secus in caſu noſtro vbi reci

pit vt iure ſuo⁊ tanq; ſuos⁊ in reſua ſeu de re ſua.ſ.

de iure ꝑcipiendi quod ius ſuũ ⁊ ſua res eſt. Iẽ non
obſtat euangeliũ. vbi ðꝛ. Mutuũ date nihil iñ ſpe⸗

rantes. Lu.vi.quod dictũ extendit᷑ etiã ad alios cõ⸗/
tractus.vt patet in c.cõſuluit.de vſuris:quia illõve
rum eſt qñ illud agit pꝛincipaluer ſpe lucri vltra ſoꝛ⸗

tem. vt dicit ibi glo. Hic autẽ pꝛincipalłr agit᷑ ꝛ emit
redditus ſicut ſi pꝛediũ eſſʒ emptũ vt habeał lec eĩ
in cõtractibo pꝛohibet᷑ſpes lucri ĩmo cõmunit ineſt
⁊ eſt licita.ĩmo in mutuo ſimplici ⁊ liberali licet ſpe⸗

raret recipe remuneratõem non pꝛincipalr. als eſſet

vſura. que etiã naturalr debet᷑ licet peti nõ poſſit. qꝛ
talis benificẽtia mutui dati parit naturale obligatio
nẽ. quia benefaciẽti bñfacere tenemur,.vt in.l.ſed ĩ le
ge cõmiſſoꝛia.S.cõſuluit.ff. de peti.here. Et ſi dicat᷑
quõcũq; fit ꝑ talẽ redemptiõeʒ pꝛimꝰemptoꝛ recepit
vltra ſoꝛtẽ.quia redditꝰmedij tꝑis fateoꝛ.ſed ſuũ re/⸗
cepit vt ſupꝛa dictũ eſt.Et licet ſoꝛſitan ſi eẽt emptoꝛ
cõſuetus dare ad vſurã.pᷣſumit᷑ de fraude vſuraxꝑ.et
maxiĩe ſi emeret in ſevt redimeret,. ⁊ ita hret illð lucrũ
intermedij tꝑis poſſet dicivſura mẽtalis.licet non ex
foꝛma ↄctus.iuxta.c.in ciuitate. Sed iſta bpᷣſumptõ
hic ceſſat.qꝛ eſt in libtate venditoꝛis redimere vel nõ
⁊ res eſtin ꝑiculo emptoꝛis.qꝛ emptoꝛ pᷣtvenire ad ĩ
opiã⁊ res obligate ꝑireꝛ ita ꝑderet emptoꝛ redditũ.
Si tñ eſſet certũ e redimeret᷑ ex illa cã emeret vt re
dimeret᷑.qq; nõ ex foꝛma cõtractus tñ re ipſa ulicitꝰ

eſſet? habet naturãvſure.Hoc autẽ ceſſat in iſtis ma

xime in ꝑſonis eccłaſticis.qꝛ ſuꝑ talibo redditibo fũ
dateꝛ dotate ſunt ecclie q̃ſi in ſpe ꝑpetuandi.Et ſita
lis cõtractus phiberet᷑ ⁊ redduus redimertt᷑ eccleſie
eſſent deſtructe que nõ haberẽt redditus niſi pecuni
as facile conſumẽdas. Stãtibus autẽ illis ↄtractibo
licitis iterũ emũt ex illis pecunijs alios redditꝰ. Hec
omnia ille Guil,non gloſatoꝛ. Ray,ſed alius nouus

£

—

a-☛ = —— —

—— — — — ———N

—

ni⸗
ſ⸗

lue

nc
Nſn.
gus⸗
l
un
ni⸗

68 ;

fun
.
güil
Gun
enaf
won
ſll⸗
toboe
nan
igd
1
nn⸗
o

Capitulũ Octaunũ

Ouod iſte aſſeritlicitum cõtractum nõ videtur claꝝ
ſed dubiũ et ideo cauendum.

Muaſi ſimilis que S. XV.

ſtio fit ꝑ Alexan. lombexcepto de redẽptione ipſius

redditus.Querit᷑ ergo an liceat emere pecũiales reld

ditus bereditanie ſeu advitam. Ad hoc dicendũ ſm
Alex.lomb.ꝙ talis cõtractus licitus eſſe põt Ad

cuius intelligentiã aduertendũ eſt ꝙ quadrupłr põt

eſſe vitiũ in cõtractu.Pꝛimo ex cauſa materiali. Se
cundo ex cã efficienti.Tertio ex cã foꝛmali.Quarto
ex cã finali· Pꝛimo pt eſſe vitiũ in cõtractu ex cau
ſa materiali.i.ex ꝑte rei q emitvel vendit᷑ puta qꝛ res
minime vendibilis eſt ſicut hõ liber qͥ vendi nõ põt.
nec ſpũalia poſſuntvẽdi.nec etiã poteſt vendi aliena
res.Et ſᷣm hũc modũ contractꝰhmõi ſ̃m aliquos vi
tiat᷑ quia pecunia nõ poteſtvendi.Et intãtũ ſᷣm eos
talis ↄtractꝰ vitiat᷑ ꝙ ab actu emptõis declinat⁊ con
tractũ mutui intrat in q̃ͥ nõ licet ſperarelucrũ ſic ptʒ

extra de vſuris.cõſuluit. Sʒ tñ pᷣt ad hoc rũderi ꝙ ĩ

rebus noſtris triplicia habemꝰbona.Pꝛĩo mobilia.
Sc&do ĩmobilia.Tertio autẽ ius invtriſq;.Et ſicut
diſtinguit mobileꝛ ĩmobile ⁊ ius in vtriſq;. ita ipᷣm
ius vendi pᷣt ſicut mobilia⁊ ĩmobilia. Non ergo vẽdi
tur ipſa pecunia ſed ius ꝑcipiẽdi redditꝰ illos pecu⸗
niales.Quãuis autẽ pecunia vendi non poſſit trãſit

tñ cũ vendito iure. Uendimꝰenĩ aliqd qð vendi non

t. tñ cũ aliquo allo traſit qð de iurevendi⁊ emiva
et. ſicut ius patronatꝰ qð ſpũali ãnexũ eſt.⁊ tñ trãſit
cũ venditoꝛe villevel fuudi qð de iurevtiq; vẽdi põt
Sic in ꝓpoſito caſu ↄtingit. Uendit᷑ enĩ ius quo vẽ
dito pecunia trãſit. Jus enĩ ꝑcipiẽdi quolibet anno
talẽ pecunie quantitatẽ ſub bonis alicuiꝰ vendẽtis ſi
ue hereditarie ſiue ad vitã ipᷣius emẽtis nõ eſt pecu⸗
nia ſed diſtinguit᷑ vnũ ab alio. Ueꝝ eſt tñ ꝙ alla rõe
nõ pᷣtvendi pecunia qᷓ; iuſt. patronat?. Pecunia eĩ nõ
p̃tvendi.q; mediũ eſt in venditiõe. Jus aũt patrona
tus vẽdi nõ poteſt qꝛ ſpũali annexũ eſt. Scðo pt

eſſevitiũ in ↄtractu ex cã efficiẽti.i.ex ꝑte ↄtrabentis

Sicut enĩ qñ qs fingit ſe emere ülð qð in pignꝰintẽ
dit acciꝑe.⁊ tũc avitiovſure nõ excuſat᷑ ar. ad hoc ex⸗
tra de pigno.c.illoxos.Et hoc mõ poſſet aliqͥs dice⸗
re ꝙ hicvitiũ eſt. quia tantũdẽ eſt ſic ↄtrahere ſicẽ mu
tuare.c ꝓ.x.quolibet ãno.ita ꝙ ſic cõtrabẽs mutuat

——

indirecte. ⁊ emptõem fingẽs mutuũ facit. Poſſet aũt
dici ꝙ, argumentũ nõ cogit.qꝛ in talicõtractu nõ eſt
mutuũ directũ.nã vbi mutuũ eſt mutuatis ipᷣi mu⸗
tuãti.in pᷣcio obligat᷑ Sʒ in tali ↄtractu pecũia traſit
⁊ ius ꝑcipiendoꝝ reddituũ ſtat lucro ⁊ ꝑiculo ipᷣius
emptoꝛis. Poſſet autẽ in hoc ↄtractu incidere vitium
ex ꝑte ↄtrabẽtis pꝛopt᷑ cupiditatẽꝛ auarici eiꝰ.ſz nõ
accidit cõtractui ex ipſiꝰ ↄtractꝰnatura Tertio q̊ʒ
pͤt eſſevitiũ in ↄtractu ex cã foꝛmali.i.ex ꝑte pacti aꝑ
poſiti hoc eſt qũ apponit᷑ pactuʒ qð repugnat rei qᷓ
trãaſigit᷑ ita ꝙ ipſa res nõ patit᷑ apponi tale pactum.⁊
iſto mõ cõtingit eſſe vitiũ in ſimonia. Alio mõ quã
do pactũ repugnat ↄtractui. Poc autẽ eſt qñ õctus
gratuitꝰeſt. ⁊ talevitiũ facit vſurã ſi qdẽ eſt in hoc ꝙ

aliqᷣd exigit᷑ ex pacto roõne rei mutuate. Tale autẽ vi
tiũ nõ eſt in pᷣdicto ↄctu.cũ ibinõ mutuũ ſedveravẽ

—

ditio ſit. Quanto pᷣt eẽvitiũ in ↄctu ex cã finali.i.et
ꝑte pᷣcij.⁊ tale vitiũ excludit᷑ ab iſto ↄctu qñ ꝓpoꝛtio
nat᷑ pꝛeciũ iuri quod vendit᷑. ⁊ regulare ſiquidẽ eſt ꝙ
cõtractus emptõis ⁊ venditõis illicitꝰ eſt cũ in eo iu⸗
ris naturalis eqͥtas non ſeruat᷑. Sed cũ talis ſeruat᷑

equitas ita ꝙ nõ eſt notabilis exceſſus pᷣcij ſuꝑ rem

venditã nec ecõuerſo.tũc liciteſt ↄctus.õ q̊ negat
ꝙ talis ↄctus viciari nõ poſſit ex pte pꝛecij.ſed tñ ſi⸗

cut põt vitiari ita ratificari põt. Alio qͥʒ mo ꝓbãt ali

quihũc cõtractũ licitũ eſſe.qꝛ licitepᷣt qs emere pᷣdiũ

ꝓ. c.libꝛis.⁊ pᷣdiũ emptũ poſſet hereditarie dare ali⸗

cui pꝛo ſe⁊ ꝓ heredibo ſuis hoc pacto ꝙ recipiẽs pᷣdi
um obligaret᷑ ꝓ ſeꝛ ſuis heredibo dare qͥlibet ãno.c.
ſolidos ⁊ nihil differt in cõſpectu dei vtrũ mutuũ ha
beat hoc mediate vel ĩmediate.cõtractus enĩ licitꝰ eẽ
videtur. Fateoꝛ tñ ꝙ nõ eſt honeſtus nec decẽs ſicut
eſt cõtractus quo emũtur redditus pᷣdiales.

Bed contra pꝛedicta . X&α

arguũt quidã dicẽtes hoc ideo nõ licere.qꝛ pecunia
ad hoc inuẽta eſtvt mediũ ſit interementẽ ⁊ vendẽtẽ
⁊ nonvt emat᷑: vendat᷑ pꝛopt᷑ qdð emẽs velvendẽs pe
cuniã vtit᷑ ea ad finẽ ad quẽ nõ eſt ĩuẽta.⁊ ꝑ ↄſeqns
peccat? maxĩe qꝛ talis ↄctus non videt᷑ poſſe reduci
niſi ad ↄctũ mutui Rõ hꝰeſt qꝛ cũ pecunia nõ poſſit
emivel vẽdi.cũ ſit nõ extremũ venditõis vel emptõis
ſequit᷑ ꝗnõ pt Zctus iſte reduci ad emptioõem velven
ditionẽ.Certũ etiã eſt ꝙ locatio nõ pᷣt dici nec etiam

cõmodatũ. ergo ad ↄctu mutui eũ reducere neceſſeẽ
ſed in eo ſicut ex pꝛecedẽtibus pʒ nõ licetſpare lucrũ

Ad bhoc dicendũ ꝙ ſicut ex pcedẽtibo patʒ hic ñ emi
tur pecunia ſed ipᷣm ius.pꝛopt᷑ea mutuũ minime di
ci poteſt. Item quoq; opponit᷑ et dicũt ꝙ hicvide
tur acceſſus lucri ad ſoꝛtem. Talis autẽ acceſſus ſeu
ſucceſſus aut ſimul factus cõtractum variare nõ po

teſt quia vtrobiq; vtit᷑ ipſavſura.cum vſura ſit quicx—⸗

quid accedit ſoꝛti.ſicut patet.xiiij.q.iij.pleriq;. Sʒ
ſi fiat acceſſus ſimł.puta ſi quis dat centũ libꝛas vt
recipiatviginti in vno anno vſura eſt.ergo eodẽ mo⸗
do ſi qͥs dat decem vt recipiat viginti in duobovl tni
bus annis.vſura eſt. Hoc quidem contingit quan⸗
do emuntur pecuniales redditus in certis annis.lu
crum nõ ſolum adequatur ſoꝛtiſed etiam excedit ſoꝛ
tem. Et qᷓ;uis talis exceſſus per ſucceſſiuã perceptõ
nem reddituum fiat tamen hoc contractum nõ rati⸗
ficat ſed condẽnat.quia nõ differt vtrũ talis excreſcẽ
tia ſucceſſiuevel ſimul recipiat᷑. Ad dicendũ ꝙ hic ñ
eſt acceſſus lucri ad ſoꝛtẽ.quia in venditiõe ſicut pꝛe
dictũ eſt totum de ſoꝛte eſt.

HDueritur etiam . XWII.

Utrũ licitũ ſit emere pignoꝛa a manifeſtis vſurarijs.
que ex lapſu tꝑis puenerunt ad eos ratõe vſure non

ſolute vt quotidie fit Etvidetur ꝙ nõ.quia Ambꝛo.

appellat vſuram rapinã. vt patet.xiiij.q.tij. ca. ſi qͥs
vſuram.ſed rem raptã nullus licite emere poteſt ſei⸗
enter, ergoꝛc̃. In cõtrariũ videtur eſſe. quia nullum
ius hoc pꝛohibet. cũ pꝛohibeat emere rem furatã vel
raptam.vt.C.de furtis.l.in ciuilem. Et qð nõ eſt ꝓ

hibitũ intelligitur eſſe cõceſſum/ ar. xiij. q. ije Ebꝛon

ð

Citulus Pꝛimus

et. . ſe. in fl. Ad boc dicendũ e circavſuram du⸗

plex eſt opinio q;tum ad dñium eiꝰ. Aliqͥ enĩ dicũt

in vſura non traſfertur dominiũ ſicut nec in furto
nec in rapina.Cuius opiniõis ſunt Alex. de ales. et
Bono.⁊ Richar.et Sco.in.iiij.diixv.⁊ hi oꝛdi.mi⸗

noꝛũ lugo ſuꝑ.c.ſi quis.xiiij.qiiij.idẽ. Et ſᷣm hãc

opinionẽ nõ bene poſſent emi tlia pignoꝛa. ſicut nec

res rapta. nec recipi in ſolutionẽ ſi qͥs ab eo.ſ.vſura⸗

rio deberet ha bere aliqͥd quia qͥ dedit ea poſſer ↄtra⸗
dicere⁊ illa repetere qꝛ vltra ca pitale mutuatũ vſura⸗

ne reſiduũ valoꝛis pignoꝛis qð eſt tantũdẽꝛ plus.ẽ

vſura.vñ etiã in dñio eius qͥ pignus dedit. ⁊ ſic nõ
poſſet alienari ſinevolũtate eius niſi qͥs diceret ipſuʒ
aſſentire eo ꝙ tacet⁊ nõ cõtradicit de re. iu. li. vi. q ta
cet. Sed ad hoc poſſet dici ꝙ tacet.qꝛ nõ poteſt alie
nationẽ ĩpedire.Sed alia opinio eſt ꝙ in vſura trãſ⸗

fert᷑ dñium licet cõpetat repetitio cui opiniõis ſunt
tho.in ſumma. Ul. Goff. ber. ⁊ glo.xuiij.q.iiij.ſuꝑ c.

ſi quis vſurã. Et hec eſt cõioꝛ opinio. ⁊ mihi magis
placet. Etſ̃m hãcvidet᷑ ꝙ poſſint emi talia pignoꝛa.
Nã ꝙ nõ poſſent emi poſſet eẽ ex duplici ca. Aut qꝛ
vſurariꝰefficeret᷑ nõ ſoluẽdo.aut ꝗqꝛ ꝑ hoc fieret iniu⸗
ria dño pignoꝛis.ſed neutꝝ videt᷑ bic eẽ. Na pꝛopter
hoc nõ efficivſuranꝰ minꝰ ſoluẽdo qꝛ recipit pᷣciũ ꝓ
pignoꝛe.qð tantũdẽ valet vel qſi quãtũ pignꝰ. Ha⸗
bet etiãvſurariꝰin pignoꝛe ius ſui capitalł.ſcʒ ſoꝛtem
mutuatã.ſicut ipᷣe qͥ eſt obligatꝰreſtitutõi pᷣt pᷣciũ re⸗
ſtuuere. Non etiam videt᷑ iniuria fieri dño pignoꝛis
Sciẽti eĩ⁊ cõſentiẽti nõ fit iniuria neq; dolꝰ.de reg.
iu.li.vi. Sʒ cũ ſciat dñs pignoꝛis ipᷣm alienari non
reputat ſibi fieri iniuriã ſi aliꝰemat.nec ſuꝑ hoc ali⸗
qs conqnit᷑ ⁊ merito qꝛ ſic pactũ volũtariũ fecit cum
vſurario ꝙ poſſet libere alienare pꝰtantũ tꝑis.⁊ cõi⸗
tates ⁊ dñi ꝑmittũt talia facta⁊ ſirma volũt ea hri.qꝛ
alias nullus publice fenerari vellet ſiulla nõ poſſent
alienare.vñ ſeqrent᷑ multa incõueniẽtia in ciuitatitbv
pꝛopt᷑ que tollẽda ꝑmittũt᷑ Nõ tñ impediũt vel ſta⸗
tuunt quin poſſint repeti vſure.et quin poſſint cogi.
quia qui hoc facerent tenerentur ad reſtitutionem in
ſolidũ.⁊ qͥ hoc ſtatuerent⁊ qui ſtatuta huiuſmõi ſer⸗
uarẽt. eſſent excõicati.extra devſuris.ex graui.in cle.
Nullũ etiã doc.adhuc legi qͥ aſſerat hoc illicitũ ⁊ te⸗
neri ad reſtitutiõʒ expᷣſſe.ſ.emẽtes hmõi pignoꝛa.qð
ſi neceſſariũ eſſet nõ tacuiſſent ſicut ⁊ de alijs caſibꝰ
mentionẽ faciũt. Ad argumetũ rñũdeꝙ Amb. ſu
mit ibi rapinã large ꝓ oĩ illicita acqͥſitõe vbi cõpetit
repetitio.veꝝ qꝛ materia nõ ẽvſq;qq; clara nemĩ cõ/
ſulendũ eſtvt faciat.poſt factũ nõ condẽnãdꝰ Ethoc

verũ niſi pignoꝛa eſſent res furatevel raptevel res ſa

cre q̃ pignoꝛi dari nõ poſſent.

¶ Hapituii nonũ de coopatione ⁊ pticipatõevſure.
EK cooperatione et par

ticipatoe vſure quõ ⁊ qñ teneat᷑ ad reſtitu

tionẽ.Et ꝓ fundamẽto hurꝰ ſumẽda ẽ illa
regula q̃ hẽt de iniu.⁊ dã.da.c.ſi culpa.vbi ðꝛ Qut
occaſionẽ dãni dat.damnũ q̃ʒ dediſſevide᷑. Pꝛo
cuiꝰdeclaratiõe ſciẽdũ ꝙ occaſio ſumit᷑ dupłr. VUno
mõ ꝓ eo qð eſt aliqliter inductiuũ ſeu cauſatiuũ ali⸗

cuiꝰeffectꝰ,ſed nõ ſufficdent⁊ efficacit᷑a iſta ẽ pꝛopꝛia

— —+⁊T —

acceptio ſicut ðꝛ occaſio ſubũſionis vel p̃datõis na⸗

uis nauta qͥ ducit nauẽ ad aliquẽ locũvbi ſuꝑueni⸗
ente tepeſtate ſubmergit᷑vel ab hoſtibo rapit᷑.qð pꝛo
babilit eſtimari nõ poterat.⁊ iſto mõ qͥ dat occaſiõʒ
dani. vſure.rapine.furti.⁊ hmõi.dãnũ videt᷑ dare ſz
realit᷑ nõ dat.vñ nõ tenet᷑ ad reſtitutõʒ lʒ peccare poſ⸗
ſit grauiter. Alio mõ ſumit᷑ occaſio ꝓ eo ꝙ eſt indu⸗
ctiuũ vel cauſatiuũ alicꝰeffectꝰſufficiẽter ⁊ efficaciter
ita ꝙ ſine eo nõ ſequeret᷑effectus ⁊ ſiſta eſt impꝛopꝛia
accepiio.⁊ magis pꝛopꝛie dicit᷑ cauſa ad quã poſitã
ſequit᷑ effectus.Et ſic dicitoccaſio ſeu cauſa ſubmer⸗

ſionis nauis qͥ faceret foꝛamẽ in naui vt intraret aqᷓ

ad ſubmergedũꝛ ſic euenit. Et ðꝛ cã ſeu occaſio dire

cta qñ hec intẽdit. indirecta aurẽ qñ nõ intẽdit ſʒ nõ

ĩpedit nec obuiat neeueniat effectꝰcũ pᷣtꝛ dʒ.ſic nau
ta dicit᷑ cã indirecta ſeu occaſio ſubmerſiõiſ nauis cũ
ꝑmittit aquã intrare in nauĩ paulatĩ.vñ ſequit᷑ ſub⸗
merſio cũ poſſz obuiare ⁊ debeat hoc facere cũ ad Bᷣ
teneat᷑ vt gubnatoꝛ dato ꝙ hoc nõ intẽdat.Et ſic qͥ pᷣ
ſtat occaſionẽ damni in furtoꝛ rapina ⁊ vſura ⁊ alijs
hmõi.videt᷑ dare damnũ ita ꝙ realt dat. vñ tenetad

reſtitutõem in ſolidũ fit tñ ab aliqᷣbo differẽtia inter

dantẽ occaſionẽ ſeu cãʒ efficacẽ rapine.furto ⁊ hmõi
vſurpatõibo violẽtis.⁊ dantẽ occaſionẽ efficacẽvſure
ita ꝙ ſine eis nõ fieretvſura.ã in dãte occaſionẽ vi
olẽtevſurpatiõi ⁊ oĩno inuolũtarie.oẽs dicũt᷑ teneri ĩ

ſolidũ.ſed in vſura dãs occaſionẽ in bmõi dicũt aliq

nõ teneri niſi quantũ devſura ꝑueniſſet ad eũ.⁊ hoc
tñ qꝛ nõ oĩno inuolũtariũ acceptũ.ſed mixtũ volũta
riũ Guil. hoc tenet. Alij dicunt ꝙ idẽ eſt qͥ ad hoc in
vſura qðꝛ in rapina.ſ.ꝙ teneat᷑ in ſolidũ eriã ſi non
ꝑueniret ad eũ oliqͥd. ⁊ hoc tenet Pe.de pał.in.iiij.⁊

—

alij vt patebit · Et qꝛ hec opinio tutioꝛ ẽ iõ ↄſuleda

Queritur ergo. quid de .F..

ſeruientibus vſurarioꝝ ꝗͥ nihil bñeptervſuras. Rñ.
bm Buil. credo ꝙ pñt licite abvſurarijs acciꝑe mer⸗

cedẽ ſuã ſi ſeruiutvtiliter in rebo licitis vel honeſtis.

aut neceſſarijs.lã vtilitas quã ſequũt᷑ vſurarij ex
opere ſeruientũ compẽſantur cũ mercede quã dant
ſeruientibo illis. nec poſſunt dici paunioꝛes pꝛopter
mercedẽ dataʒ ſeruiẽtibus illis cũ loco mercedis ha
buerint cõmodũ operarũ.Si autẽ ſeruierint de illici
tis. non credo ꝙ debeant recipere mercedẽ de huiuſ⸗
modi.Idem de cultoꝛibo et alijs eoꝛuʒ mercẽnarijs.
Pe. aũt de pałin.iiij. dicit ꝙ famulus qui quãdo ſe
locauit neſciuit eſſe vſurarium et non ſeruiuit ſibi in
vſuris mercedẽ recipere poteſt. alias imputat ſibi qͥ
ei ſeruiuit quẽ ſciebat nil niſ de vſuris habere. Ides

tamẽ dicit ꝙ ſeruiendo in licitis ⁊ neceſſarijs poteſt

S.ſecudus

recipere mercedem.

conſulit alicui ꝙ feneret vel qui mutuat gratis fenera
toꝛi vt feneret᷑.vel cõtrahit ſocietatẽ cum aliquo ad fe

nus exercendũ vel qͥ mutuat vſurariovt feneret᷑ ⁊ iſte

percipiet lucrũ.nunqᷣd oẽs tales tenẽtur in ſolidum
Rñ.ſᷣm Guil.Quida dicũt qͥ inducũtillos ad fe
nerandũ qui alias nõ erant feneraturi tenẽtur in ſo⸗

ldum., Si vero alias erant feneratuni non tenentux

—

—

—
—

— — — —

— fee . ,—— — —— —

ene
Weni
Pp
aſo;
darß
Meo
kindu⸗
pn
eſti
ſobnnen
mmi
ſodir
h
n

sdd

uäkſh⸗
aus
ſciß
Nnal;

en

er
Mj
ine

Nelun.
niß
⸗
e
iin

bih

.

Capitulüũ

niſi quantũ ad eos ꝑuenit. Et ſubdit. Ego credo ſi⸗

„

ne pᷣtudicio ꝙ in neutro caſu tatr inducẽtes tenẽt ni⸗
ſiſqntũ ad eos puenit. qntũ ad hoc ↄditio eoꝝ ẽ me
lioꝛ qᷓ; eoꝝ qͥvel pᷣſtant fauoꝛẽ in rapina vel furto.qꝛ
ipſi tenent᷑ eriãſi ad eos nil ꝑuenit. Et hoc iõ qꝛ rapi
na vel furtũ fit ſumpłr ↄvoluntatẽ dñni.ſed vſura ꝑue
nit ad creditoꝛẽ devolũtate dñi Nlec inuenio iura da
re actõnẽ debitoꝛi ↄ⁊ hmõi inductoꝛes vł fautoꝛes ad
repetendũ ab eis vllas vſuras qs ipſi debitoꝛes ſol⸗

uerũt illis inductis.ſicut dãtactõem illos qr ope

vel cõſilio fiũt furtavel rapine łʒz nil ad eos ꝑueuerit.
Pꝛĩa autẽ opinio tutioꝛ eſt ſaltẽ qñ pꝛincipales non
eſſent ſoluẽdo. Oẽs enĩ tales indubitãter ſunt parti
cipes culpe.⁊ hanc opinionẽ tenetPe.de pal.

Duid de eo qui acci- J.n

. —„

pit vſures noiĩe alieno vt tutoꝛ. curatoꝛ vel pꝛocura⸗

toꝛ. Rñ.ſᷣm Lho. Sicut ꝓbibet᷑ aliqͥs acciꝑevſuras

noie ſuo itaꝛ alieno. di. xlvi.c.ſicut nõ ſuo.Et ſi acci⸗
pit alieno noĩe tenet᷑ ad reſtitutõem ſi ille cui nomĩe
accepit nõ eſt ſoluẽdo vel nõ vult reſtituere. la faci⸗
ens ⁊ cõſentiẽs pari pena puniũtł.ij.q.i.c.notũ in fi.

Sed ſm ꝙ addit hoſt.ille in cuiꝰ vtilicatẽ verſum eſt
pꝛĩoꝛ pꝛincipalr tenet᷑ alius in ſubſidiũ.⁊ hec indu
bitãter vera ſunt de tutoꝛe/ curatoꝛe? ꝓcuratoꝛe p eo

ꝙ pᷣſtant autoꝛitatẽ talibo. Sec? de eo qͥ nudũ pᷣbet

miniſteriũ. vt ðꝛ in ſe. e Idẽ dicẽdũ eſt qñ tutoꝛ vel

curatoꝛ ꝓ pupillis exigit vſuras ex vctibo factis vſu⸗

rarijs a pre pupilli. vñ ſi ab officio aliqᷓ cõſtatis po⸗/
nit᷑ tutoꝛvel curatoꝛ faciat pteſtatõem coꝛam epo vel

alijs ꝙ nõ intendit ſe intromittere de vſuris exigẽdis
nec ſe de hoc impediet Similr mullervidua q exigit

vſuras factas a marito p filijs. vel cũ ſit tutrix ſimul

. „

cũ alijs tutoꝛibo aſſentiat ꝙ pecunie filioꝝ pupilloꝛũ

tradant᷑ ad vſurã tenet᷑ in ſolidũ. Itẽ ſciẽdũ ꝙ ſi l

le ſoluit cuiꝰnoĩe accepte ſuntvſi ure ceteri liberãt Yo⸗

delig. in. c. Michael. extra deyſuns. dicit ꝙ, de extoꝛ
quẽte noſe alieno⁊ pꝑtiario in q̃ta nõ eſt dubiũ ꝙtene

tur. ſed vbi nõ ꝑtiar?ꝰ ſed ſimplłr extoꝛquẽs tũc n te⸗
net. licz aliqͥ dicãt eũ teneri vbi mãdans nõ eſt ſoluẽ

do. vt in. d.c. ſicut nõ ſi uo. bec ille. Uidet᷑ tñ intelligẽ

qu id. ſeꝙ teneat᷑ qͥ noĩe alieno fencrat.etſi ñ eet ꝑtia⸗
rius in qta tñ pᷣſtat autoꝛitatẽvt dixit Buil. Uñ con

ſules alicuartis vellane vł altenꝰ qͥ pecunias quas

cibo artis ipiꝰ vel alijs àbuſcũq; ad rõem tot pꝛo cete
nario ſiue parũ ſiue multũ ſaluo tñ capitali.vſuram
2mittütꝛ tenent facere að in ſe eſtvt ars ipa reſtituat
als ipſi obligant᷑ ad reſtitutioem etſinil puenerit
dãt cam æfficacẽ. Et iõ dʒ talis pecuniã p modũ ſo⸗
cietatis ita ꝙ ſit ars pticeps dani ſicutx lucri ſi ↄcin/⸗

geret. ⁊ tüc licite fiat. ſi tñ in licitis mercatijs vel artifi

Muid de illisfamulis 5. I

qᷓ de madato dñoꝝ dt pecunſã ad vſurã debitoꝛl/

2

busa ſuſcipiü, vecunia ab eis R 7m Hull Sul

ad eos puenit nõ credo teneant pſerti ſi lli dnlali
ter p ſeipſos exercẽt vſuras vel alios exercẽt etſi nõ

—

„△ 4
— —

P iſtos gerẽdo negociũ. IJdẽ pe. de pat. Sʒ ſi ſunt fa
ctoꝛes ſtãtes ad dandũ mutuũ in ꝑſona vſurarioꝛũ

ita ꝓapud eos reſidet qſi pncipalis autoꝛitas ſuoꝝ

dñox ſeu magiſtroꝝ vel etiã ſocij et ꝑtiales in lucro.
tũc ſi pncipales nõ reſtituũt qͥ ſcʒ inde habuerũt lu⸗
cũ vſurariũ. obligant᷑ ipſi factoꝛes ex eo ꝙ pᷣſtat cãʒ
efficacẽ. ⁊ hoc ſm Beral.oꝛdi.heremitaꝝ Et ſimiłr in
alijs Sctibo iniqs. vt invendẽdo plus iuſto pᷣcio rõe
dilatois tꝑis.⁊ decipiendo diuerſ fraudibo cũ.ſ.hoc
faciũt in ꝑſona dñoꝝ ſuoꝝ ſeu pecuniã dantiũ ⁊ ipſi
exerciriũ pſone ponũt diſponẽdo facta apotece.tenẽt᷑
in ſolidu ſi alij nõ faciũt.q; pᷣſtãt cãʒ efficacẽ. Et ſᷣm
Rodo.magfr̃i⁊ pncipales q ponũt pecunias ſi tales
cautos reddũt⁊ pteſtant᷑ ꝙ nolũt ꝙ faciãt malos con
tractꝰexcuſent᷑ a pctõ dũ neſciũt. Sʒ cũ poſtea ſciũt.

tenent᷑ reſtituere pecuniã ꝑvſurã vel alios malos cõ

tract?q̃ſitã ꝗͥ puenit ad eos. Cũ etiꝗ ꝑppendũt dñt ꝓ
bibere talia.als nõ excuſarent᷑ a pctõ. Sʒ qd de illo
qͥᷣ ſine illiꝰmãdsto fenerat᷑ ad opꝰeiꝰ.Rñ.ſᷣm GBuil.
tenetad reſtituendũ vſuras.licet nihil ad eum per⸗
uenit. fuit enimvt actoꝛ⁊ miniſter cõtractus vſurarij.

Duid de illo qui cum N

—————

*

vellẽ mutuare gratis induxit me vt darẽ ſub vſuris

Rñ.ſᷣm Guil.tenet᷑ ſicutꝛ ille de quo in pcedẽti.ꝭ.di

ctũ eſt. quia indebite impediuit viilitatẽ pꝛoximi ⁊ ei

damnu adduxit. „„ , „—
notarijs qui . V

Duid d
ſcienter ſuꝑ vſuris ↄficiũt inſtrumẽta Rñ.vᷣm Hoſt.
ꝙ ꝑiuri ſunt. qꝛ cõiter ſolẽt iurare ꝙ talla nõ facient
e ſic ꝑ ↄñs ſunt infames nec decetero pñt teſtificari.
nec inſtra ↄficere. extra de teſti. licʒ er qdã. Fei. in fi.
Si tñ ob hoc rfeipiũt pecuniã ñ tenẽt reſtituere qꝛ re
cepert eã ꝓ ope ſuo ;uis illicito.videt᷑ tũ ꝙ debeant
paupibo erogare. ar, xliij.q.v.ciñ ſane. Sʒ vtxtales
notarij teneat᷑ ad reſtitutõʒ vſuraxꝝ de qᷣbo ↄfecerũt i⸗
ſtra. Suꝑ hoc Geral.facit talẽ diſtĩctoʒ. qꝛ ſi ſciẽt fa
ciũt inſtra vł cartas de debitovſuraꝝ acſi eſſet legiti⸗
mũ debitũ,/ pufa qꝛ facitĩſtrm ꝙ martinꝰmutuaue⸗
rit Petro cẽtũ hinc ad ãnũ reſtituẽdos cũ ſciatũ mu
in occulto. xx. vel. rehabuit a Pe. vt mutuũ ſit de lᷣ
lis. lxxx. vel.xc. tm̃.tũc tenet᷑ in ſolidũ ſi ipi vſurarij ñ

reſtituãt. ⁊ boc niſi facerẽt in fauoꝛẽ receptõis mutui.
puta qꝛ ille al ñ volebat mutuare? Pe. mltũ indige⸗
bat nec potat alr ſibi ꝓuidere.tũc eĩ nõ teneret᷑ nota⸗
riꝰ.peccaret tñ moꝛtalłr ſciẽter hoc faciẽs.qꝛ ꝑiuriuʒ
incurreret faciẽs inſtrm falſuʒ⁊ in fraudẽvſuraꝝ Rõ
pꝛimi ẽ qꝛ efficacit᷑ coopat᷑ vſi ure accipiẽde. Rõ ſcði ẽ
qꝛ intẽdit pꝛĩcipalx ꝓxio indigẽti ſubuẽire/ar. xxiij.q
v. de occidẽdis Si at in inſtro eſt facta expᷣſſa mẽtõ

devſura.tũc nõ tenet᷑ advſurã reſtituẽda.⁊ rõ.qꝛ nõ

efficacit coopat᷑ ad illð. Tlã pᷣt qͥ mutuũ accepit ad

vſurã in iudicio ſe iuuare vt nõ ſoluatvſurã Cerum

vbi cõſuetudo eẽt ꝙ p talia inſtrumeta cogerent ho⸗
mines ad ſoluendũ vſuras friuolatas a debitonb?.
tũc teneret ;uis coſuetudo ſit iniq ⁊ ſtntutũ qð ſup
boc eẽt. Et in vtroq; caſu peccat moꝛtalr talia inſtru
menta conficiẽdo ſcientte

—”

TCitulus Pꝛimius

è—ð—ððZ

Ouid de pꝛelatis

ſubſcnbũtꝛ ſigillat ſcedulas vſuranias.Rn.jm Ho⸗
ſti. Si pᷣlatꝰno legit tenoꝛẽ. vel etia ſi legit⁊ vſura nõ
aopꝑebat.qꝛ foꝛte ibi poſita ẽ maioꝛ qntitas qᷓ; mutu
ata ſit? ipſe pᷣlatus nõ diligẽter ↄſiderat. fatue ſacit.
ſed tñ ſᷣm veritatẽ nõ ↄſentit. Si vero legitꝛ vernitatẽ
cipit ꝑticeps eſt peneꝛ nõ ↄmodovſuraꝝ.ã ſub⸗
ſcriptio in multis appꝛobanõeʒ inducit. exm ð ſen.
⁊ re.iudi.cũ intervos. Idẽ Boff. Teſtes qͥʒ in inſtu
mẽtis vſurarijs qᷣ ſcient᷑ hoc faciũt ſcientes.ſ.inſtrmn
vſurariũ tenẽtur eo modo quo notarij de quibo di⸗
ctum eſt ſupꝛa.⁊ hoc quia dant cauſam efficacem

uid de ciuitati: J. VIII

bus velvniuerſitatibo mutuãtibo advſurã nũqᷣd ſin⸗
guli tenẽt ad reſtitutõʒi.Rñ.ſᷣm hoſti.pꝰray. Oẽs qͥ
ſunt ↄſentiẽtes puniũt᷑⁊ ad reſtitutõʒ obligãt᷑ ſingu
lanit᷑ nõ taq; vniuſitas q aiam nõ hʒ.nec taq; vniuſi
ſed taq; ſinguli.vij.q.i.c.ſicutvir.xxiiij.q.iij c.ſi hẽs
Ethocveꝝ.qͥbꝰhoc placet in mẽte ſua ratũq; hñt et
ↄſentiũt łꝓhibere pnt⁊ ñ faciũt Jo.de lig. de hoc tia
ctans dicit ꝙñ dubitat᷑ de regetibo ꝓhiberevalẽtibo.
Secus aũt dealijs nõ pꝛĩcipalibo gubematoꝛibo vł
alias ignoꝛãtibo nec inhiberevaletibo. Et hocvltimũ
dicoveꝝ niſi ꝑucipauerũt cõmodũ ſingulare ⁊ bur⸗
ſale,. qꝛ tunc cõſentirent. Archi.etiã di.xlvij. vno ver
bo ſe expedit.dicẽs oẽs⁊ ſinglłos tenen ⁊ eſſe in ſtatu
dãnatois quoꝝ autoꝛitate fitꝛ ↄſenſu. Et idẽ ſi colle
giũ aliqð accipit pignꝰin caſu nõ ↄceſſo.devſuris c.
cõſuluit. ⁊.c. cõqueſtus. Guil.dicit illi tenẽtur l ſo
lidũ ad reſtitutoem qui pꝛeceptũvel auctoꝛitatẽ ſti
terũt ſuꝑ hoc ita ꝙ ſine hoc alij ciues ñ feciſſent .
vero ↄſentiẽtes etſi peccent moꝛtali nõ tenent niſi ð
eo ꝙ ꝑueniſſz ad eos devſuris.vel inqntũ releu ati ſt
ab expeſis qᷓs alias feciſſent. Idẽ Pe.de palu.in.iiij.

ꝛ0 cetenano q datt
dol.Si dat liberalr.dicendũ vt in alijs ſupꝛa.i ꝓPpᷣt
pupullus reciꝑe, puta qꝛ tutoꝛ exercuit pecuniam pu
pilli in negociatõibo licitis⁊ lucrat eſt bñ cũ Far q;⸗
uis capitale pupilli ſtaret ſibi ſaluũ pꝛopt᷑ qd ille nõ
licite poſſet perere vltra ſoꝛtẽ ipſe tñ tutoꝛ ex ſua libe
ralitate ſpõte ſibi donat.v.pꝛo cẽtenario. Sʒ ſi inuitꝰ
dat hoc tutoꝛ.qꝛ.ſ.cogit᷑ ad hoc ex foꝛma ſtatuti hoc
dictatis vel alias tũc videt᷑ ſitvſura. Sʒ in Zꝛiũ fa
cit. qꝛ hocvidet nõ tanq; vſura ſʒ tanq; pena legałſol
ui.ar.xij.q.ij.ce in legibo. Patʒ/qꝛ debuit emere ð pe
cunia pupilli poſſeſſiões.vel dare ſibi.v.pꝛo cẽtena⸗
rio.⁊ ſic cõiter ſtatuta diſponũt. ꝙ ſi vex eſt ꝙ nomĩe
pene darent licite recipent. hec lau. Uidet᷑ poſſe dici

ſi tuto: potuitvl emedo de pecunijs pupilli poſſer
ſiões.vel tradedo ad licitas ne gociatões ipſas pecu

nias tantu vel plus lucran emere ex negligetia omi

ſit ꝙ tanq; pena poſſit peti.Et multomagis ſi cũ ipps
pecunijs tuto: fecit facta ſua ppꝛia. vel negociatꝰ eſt
cũ eia⁊ lncrat. Si tñ pdidiſſet videt᷑ ꝙ deberet ſubi
re pantẽ dãni ipſe pupillꝰ.qð tñ nõ eſſet neceſſe ſi tu
toꝛ potuiſſetvel poſſeſſiões emẽdo vel aliqͥd alið ſine

Hed quid de quinqʒ & Ix
He n de quinaz H ver

piculo tãtũ lucri hr̃e.ſiv.ꝓ cẽtenario. Et ſubditlau.
Plſatus. Hoc certũ tene ꝙ pecuniã pupilli nõ pt cre⸗
deretutoꝛ ad ratõem.v.vł altertꝰ quantitatis citerio
ris velvlterioꝛis pꝛo centenario.

Bedꝗ ueritur Ntrum K. X

pupillus poſſit dicere voli tutoꝛi. tanto tẽpe habuiſti

pecuniã meã pꝛoptea peto ꝓ ea licitũ lucrũ. vſuras
nolo ſʒ intereſſe meüꝛ ſic pᷣdietũ lucꝝ ſe retinere velle
cũ pꝛoteſtatõe pᷣfata.ſ.ꝙ nõ vult vſuras.ſi hoc pt lici
te facere. Ad hoc quidã dicũt ſic. Pupillꝰtalis facta
pꝛoteſtatõe pdicta reſtituere non tenet.ſed tutoꝛ. niſi
vſuraria quãtitas excederet moderatũ lucꝝ⁊ intereẽ
tunc enĩ ſuꝑffluũ lucxꝝ retinere nõ poſſet ſy reſtituere ð
beret tutoꝛi illð ſuꝑfiuũ.qꝛ tutoꝛ reſtituere dʒvſuras
⁊ ſibi imputet impꝛouidẽtiã ſuã. Si autẽ upillꝰ re⸗
cipit pᷣdictas vſuras reſtituere obligat.ſed ʒ tutoꝛeʒ
agere põtac ab eo ſuũ petere intereſſe. Si vero tutoꝛ
pecuniã pupillo reſtituat nihilq; ei dicat ꝙ lucx p̃di
ctũ vſuraniũ ſit.demũ lapſu tꝑis id dicat poſtea fuiſ
ſe lucrũ vſurariũ.tũc pupillus ei credere nõ tenet᷑ nec
illö reſtituere obligat᷑ fm quoſdã. Etrõ eſtm eos.
qꝛ pupillus id nõ appꝛobauit qð ille fecit.nec devſu
ris aliqͥd dixit tẽꝑe q debuit. ꝓpteres ipſe tutoꝛ tale
lucꝝ reddere obligat᷑. Iſta opinio videt mibi ꝙ miti
pliciter deſiciat.Et q;tũ ad pꝛimũ pꝰfactã vſurã a tu
toꝛe niſi eſſet ſtatutũ in ciuitate ꝙ tutoꝛ debeatp pu⸗
pillis emere de pecunijs aliquà poſſeſſionẽ.vel tra⸗
dere negociatõi.alias ꝑ modũ pene debeacm̃dere ſi
biad roem. v. ꝓ cẽrenario. vel niſi ipſe etſi pupillꝰtñ
capax rõnis tutoꝛi ꝓteſtatꝰ eſt ꝙ nõ exerceat pecuniã
mſt in licitis lucris ſeu negocijs. als nõ credo ꝙ poſ
ſit petere aliqð inteſſe. ſʒ lucx vſumariũ ꝑ tutoꝛẽ factũ
pupilletenet reſtituere. ⁊ imputet hoc patri pupilli qͥᷣ
talẽ inſtituit tutoꝛc⁊ nõ pꝛouidit ĩ hmõi ſicut potuit.
Quantũ ad ſcðᷣm poſſit agere tutoꝛẽ credove
m eſſe ſi tutoꝛ exercuent pecunias pupilli ad ſuupᷣiꝰ
vtilitatẽvel ex negligẽtia omiſit exercere in licitꝭ mer⸗
cantijs vel rebo cũ poſſet Quantũ ad tertiũ credo
ꝙ etia poſt lapſum tẽꝑis cũ ſibi ↄſtat clare lucꝑ ſibi
aſſignatũ ꝑ tutoꝛẽ fuiſſevſuraniũ tenet᷑ pupillꝰreſtitu
ere. niſivt dictũ eſt ſtatutũ ciuitatis nõ emiſſet poſ⸗
ſeſſionẽ vel aliss licite expoſuiſſʒ pecuniã ſʒ ad ſuivti
litatevſus fuiſſʒ pecũia ꝑ vſuras vłalios modos.

Atrum autem liceat . XI

creditoꝛi reipe debitũ qð vſuronei dʒ. Rñ.ſʒ guil.
SDi bona fide credidit ei pecuniã vt ex illa ↄmodũ ſu
um facerʒ⁊ lucrãdo foꝛte ex ea ſe liberaret. reciꝑe põt

qð mutusuit etiã ſi ille als nõ ſufficit vſuras ſoluere
SDi vero alia cã credidit vel mutuauit.puta ad ludẽ
dũ vel dandũ meretricivel hiſtrioni nõ dʒ ab illo reci
pe qͥ nec vſuras extoꝛtas ſufficit ſſtituere er pal.
ᷣt hoc veꝝ qñ ſcient hoc agit. De illo ãt qͥ bʒ cãʒ lu⸗
cratſuã niſi in caſu in q elemoſina fieni pᷣt dicũt ꝙre⸗
nek inſolidũ ſi ille nõ ſit ſoluẽdo.qꝛ pᷣciũ ſuccedit lo⸗

co rei hec Pe. Utx ãt illi qbo debek ex Zciu vl q̃i aut

ex maleficiovłqi poſſint boc recipeabvſurario. Rñ.
ſ̃m guil. Sic. d tñ rẽ ipom vſurmariã nõ recipiãt Et

idẽ dicendũ de quoci

q; raptoꝛe vel ſurn.·

—

in ſůma pi

s

Capitulũ IxX

Atrũ aũt liceat mari.ꝭ.xI.

to reciꝑe dotem a patre vxoꝛis ſue qui eſt vſurari
us. Rñ.ſᷣm Guił. Si pater nõ ſufficit ad ſoluen
dũ ea q̃hʒ de vſuris.⁊ maritꝰſciẽs veritatẽ ł hñs
ignoꝛãtiã craſſam ↄxit cũ filia.nõ dʒ reciꝑe doteʒ
atali pr̃e.ſi añt nõ putabat ſoceꝝ eſſe vſurariũ vt

alias eſſe ſoluẽdo qð tñ nõ erat põt dotẽ in ſoligũ
reciꝑe licet honmoal ſciuerit vitatẽ.hec Guil.⁊

tẽ nõ recipiat dotẽ.aut ſi recipit reſtituat illis qᷣb⸗
pater tencbat.ſi aũt in vitate de alijs bonis ſocer
erat ſufficiẽs ad ſoluẽdũ.tũcindubitater dotẽ ge⸗
ner põt reciꝑe Pe. de pal.ſic dicit. Gener q dotez
ab vſurario recipit qͥ nihil hʒ niſi devſur:.tenetur
reddere ſi ſciẽter ↄxit.ſi aũt ignoꝛãter nõ.qꝛꝓ one
ribo mfr̃ionij hʒ dotẽ.ſʒ filia ſic.qꝛ nec qrtã natu/⸗

re.i.ltĩmã põt tenere. Satis ↄcoꝛdat Geral.oꝛð.

heremitaꝝ di. ꝙ ſi pr̃ dotauit filiã ſuã eo tꝑe quo
crat ſoluẽdo.⁊ ꝑ ↄns nõ ꝓpter dotes illaſẽ factus

—

impotẽs ad ſoluẽdũ tũc maritus põt eã retinere.

⁊ pᷣmoꝛtuo ipᷣo marito ẽt ipᷣa fil a põt eã retinere.
Intelligit ea dotaſſe de illis bonis qͥ nõ erat obli

Fata reſttutioniex q̊ vltra illas dotes erãt ſoluẽ

do.ſed ſi dotauit eo ipᷣe qͥ iã erãt oĩa obnoxia reſti

tutioni. gener qͥſᷣ ſcit vel etiã laboꝛat iqꝛãtia craſ
ſa. qꝛ ſcʒ ille ſocer ẽ publicꝰvſurariꝰ vel raptoꝛ vl

alias obligatus alijs.nõ põt reciꝑe dotes. Cuiuſ

rõ ẽ.qꝛ ð alioꝝ bonis nullatenꝰſᷣm deũ potuit do
tari.qꝛ nec elemoſina dari.xuij.q.v.nolite.ꝑ Hᷣ eĩ
fit ĩpotẽs ad reſtituẽdũ ⁊ ſicad damnũ creditoꝝ
pᷣſtat opam efficacẽ.vñ tenet᷑ reſtituere.ex de liur̃.
7 dã.da.ſi culpa.Et ſi filia vſurarij tał vult dotẽ
ipᷣam reſtitui ⁊ ei maritꝰ obſtat nec patit᷑ illã red⸗

di.culpa erit viri nõ vroꝛis.ſitñ ipᷣa ꝓponat pᷣmo

riẽte marito dotẽ reſtituere. Si aũt ecõuerſo vir
vult dotẽ reſtituere ⁊ ipᷣa nõ vult.pctiñ erit vxorn
ita tñ ꝙ nõ ꝑticipet de bonis ipᷣius dotis ⁊ ꝓpõat
reſtitucre qñ poterit ar. xuij.q.vi.c.ſi res.Oi aũt
vtriq; in nõ ſatiſfacere volẽdo ↄcoꝛdant.ambo ſt᷑
in ſtatu danatiõis.de reg.iu.c.pctm.l.vi.In re/

mediũ tñ ꝑiculi dici poſſet ꝙ ſi pater tał vxor ſeu

eius beredes hr̃ent ad ſatiſfaciendũ certa ad ſuf
ficientiã.tũc ſi talis dos pua eſt in totũ ſi magna⸗
in ꝑte poſſet dioceſanꝰ vt diſpẽſatoꝛ incertoꝝ ſᷣm

—

diſcretũ iudiciñ diſpẽſare ⁊ marito vt pauꝑi ↄce/⸗

dere ſi indiget.⁊ ipᷣi mulieri vidue remanẽti ſi ali
unde nõ põt ↄpetẽter viuere.⁊ multomagis ſi hʒ
familiã ſeu fillas maritare ſeu filios nutrire. Sʒ
quo ad certa.i.ſi bona pf̃is vſurarij vel raptoꝛis.
aut heredũ eiꝰnõ ſunt ſufficiẽtia ad reſtituẽdũ cer
tis pſonis qbo obligat᷑ tũcreſtituat cũ hʒ liberta⸗
tẽ ſuꝑ b̊.vel petat remiſſionẽ a creditoꝛibꝛintuitu
pietatis ſi obtiuere põt.als reſtituat.niſi ſit in ex
trema neceſſitate cũ familia ſua vel ĩi magno ꝑicu
lo.⁊ tũc ꝓponat reddere cũ poterit.vel paulatiʒ ſi
põt.reddat.⁊ ſi ĩpeditab pᷣ cũ videret ſe in ꝑiculo
moꝛtis vocet viꝝ ⁊ filios ⁊ ꝓteſtet᷑ ꝙ reſtituãt do⸗
tem talem cũ ſit de vſuris vel alijs male acquiſitꝭ
et ſic poterit tranſire.

—

ana addit᷑. Tutius aũt ðꝛ ꝙ ſciẽs vita

libꝛas ſibi tradi mutuo ꝓ.· cxx.

ſenſalibusl Utrũ peccent cũ ſunt mediatoꝛes ad

fenus ⁊ vtrũ teneant᷑ ad reſtitutionẽ. Pꝛo cuiꝰ de

claratiõe nota duplicẽ ↄſiderationẽ. Pꝛima cõſi⸗

deratio ẽ ꝑ reſpectũ ad mutuo indigẽtes.⁊ ſic du⸗
pliciter peccare pñt ſenſales Pꝛimo ſi mutuũ que

rut ad vſurã ꝓ his qͥ nõ indiget ſic qͥttidie in his

qnue dicunt᷑ depoſita ſed realiter ſunt vſure ⁊ alijs

malis ↄctibo fieri ſolet.tũc peccãt moꝛtalit᷑.et rõ
buiꝰ ẽ.qꝛ cũ mutuũ ſic accipies peccet moꝛtaliter
vtz in ſe. F. Et ipᷣe qʒ peccabit qꝗ cooꝑabit᷑ eidẽ.xi.q
iij. qui ↄſentit. Scdo peccãt ſenſales qn etſi necei
ſitate cogẽte vel nõ cogẽte pximũ ad vſurã mutu⸗
um tribuere renitentẽ inducũt.ar.eẽ de homi. ſic
dignũ./ Secũda ↄſideratio fieri põt ꝑ reſpecctum

ad mutuũ dãtes.ſᷣm eni Geral.duplicit᷑ pñt tłes

eſſe mediatoꝛes. Pꝛimo cũ ſtant ꝓ illis q mutuo
indigẽt ⁊ ꝓcurãt ab illis qͥ pati ſunt dare. tles nõ
peccat.⁊multominꝰ reſtituere obligant᷑ cuʒ ꝓxio
ſubuenire pcurẽt. ⁊ malo vſurarij bñ vcant᷑.⁊ lu⸗
crũ qð inde ꝑcipiũt de ſuo laboꝛe licite retinent
Sco cũ ſtat ſeu hoc fac ſenſalis pᷣncipłr ꝓ lucro
vſurarij ⁊ ꝓ ꝑte ſua.Et iſti nõ ſolũ peccãt moꝛtali

ter ꝓpter cooꝑationẽ ad vſurã.ſed etiaʒ reſtituere

obligant᷑ iĩ ſolidũ ſi ita cooꝑatiſt ꝙ abſq; ope illo
pᷣſtatio illa vſuraria mime facta fuiſſet.Cu:us rõ
eſt. qꝛ ᷣm phim.ij.ethi.mediũ comꝑatũ cxtremis
ſapit naturã extremoꝝar.ij.q.i.c.notũ.in fi.Lu⸗
crũ qð ipᷣe ꝑcipit inde dʒ pauꝑibo erogare. Etſi ilr
in ᷣmis duobo caſib qͥ ponũtur in pᷣma ↄditione
ſeu ↄſideratiõe ar.xuij.q.v.non ſane.⁊.c.qui ha/
betis de malo. Guił.tñ tenet ↄriũ qᷓ;tũ ſcʒ ad obli
gatiõem reſtitutiõis vſuraꝝ· Et qᷓ;uis nõ ſit vſeʒ
quaq; repꝛobãdũ hoc.tñ id qð diccũ eſt vt tutius
conſulendũ ſcʒ ꝙ teneant᷑ tales ſenſales.

Hed nuquid licet acci S. Im

pere mutuo ſub vſura. Rñ.ſm tho.ij.ij.q.lxxviij.
ar. uij. Non licet inducere aliquẽ ad mutuanduʒ
ſub vſura. licet tñ ab eo qui ꝑatus eſt facere ⁊ qͥ ex⸗
ercet vſuras mutuo acciꝑe ꝓpter aliqð bonũ.vt ẽ
ſnbuẽtio ſue ueceſſitat vci alteriꝰ.⁊ intelligit Ul.
nõſo lũ de abſoluta neceſſitate ſed etiã de neceſſi⸗
tate vtilitatis quã quis ↄſequit᷑ agendo negocia
ſua. ſed hac neceſſitate ceſſante cũ petit ſub vſurf.
ad ludendũ vel ſcoꝛtandũ ⁊ hmõi tũc m eundẽ
eſt moꝛtale pecm.ſed Pe.de pal.ſic dic. Dicũt qͥdã
ꝙ in accipiẽte mutuũ ſub vſura eſt duo ↄſiderare
cãm ſcʒ ⁊ modũ.Cãm ſi h̊ facit motus iuſta neceſ
ſitate vel motus ſola cupiditate augẽdi pecunias

ſicut faciũt aliq mercatores ſꝑantes magiſlucra

ri ex pecunia accepta ſub vſuris qᷓ ſit damnuz qð
eis ſequat᷑ de vſura ſoluta:.et loquoꝛ de mercatoꝛi
bus qui abſq; mercatione habẽt vñ decẽter viuac
ſed mercantĩ ſolũ ex cupiditate lucri vt ex pecuma
accepta ſub vſuris ſuꝑflua cõgregẽt ſibi. qꝛ ſecus

eſſet de mercatoꝛib illis qui nõ habẽt vñ decẽter

vinãt.niſi ex mercatione.qꝛ tũc qð fitpter merca
tionẽ. fit ꝓpter iuſtam neceſſitatẽ. Ex pte aut mo⸗
di ſilr eſt diſtinguendũ. qꝛ aut talis petit mutun
abſolute. puta.c.libꝛas ſibi tradi mutuo aut pe⸗
tit cũ determinatione vſureſi ppertret cẽtj.puta.c.
oc ſuppoſito dlck⸗

N
B

Titulu

dum accipiens mutuo ſub vſura abſq; iuſta ne

ceſſitate peccat.qꝛ nõ ſolũ peccat qui dat alij occa

ſionẽ peccãdi.ſed etiam qui ſcienter ⁊ abſq; iuſta

cauſa ⁊ neceſſitate ꝓponit alteri materiã vñ ſumit
occaſionẽ peccãdi.maxime qñ credit diſpoſitũ ad

tale peccatũ.verbi gra.Si mulier credit aliquem

male diſpoſitũ ad ↄcupiſcendũ eaʒ ſi ſciẽter ⁊ abi

arur talis etiam ſi peniteat.⁊ ſic ſeruabit᷑ rigoꝛ ad
terroꝛem criminis vel fiat vt dicit᷑ de rapinisꝛra
pcoꝛe.eẽ de rap.c.ſuꝑ eo.Jo.an.in nouellis.

Vtem nota q; manifeſti.ꝭ.I.
vſurarij nõ pñt recipi ad cõfeſſionẽ vel ad ſeplłtu/⸗
ram q;uis dicãt ſevelle reſtituere.vel ẽt ſi mãdẽt ĩ

— — — — —

q; iuſta neceſſitate vel debita vtilitate pñtat ſe ei. vltima volũtate ſatiſfieri.ſed oꝑtet ꝙ vel de ipis
peccat. Unicuiq; enĩ mãdauit deusde ꝓximo ſuo ſit ſatiſfactũ put eoꝝ facultates patiunt᷑ vel ſaltẽ
nõ ſatis aũt diſplicet alicui damnatiopximi ſi ſe ꝙ. ilł quibo faciẽda eſt reſtitutio ſi pᷣſto ſint.aut a⸗
enter ꝓponit ei materiã vñ ſumit occaſionẽ peccãa/ ijs q illis poſſint acqᷣrere.vel illis abſentibo oꝛdi
4. Tanhs auteʒ eſt qͥ abſq; iuſta neceſſitate accipit nario loci vel vices eius gerẽti aut rectoꝛi parro⸗
mutuũ ſub vſura.ꝗ ⁊c̃. Si aũt h̊ facit motuſi iuſta chie ipᷣius vſurarij corã aliqᷣb fidedignis.aut ſer
neceſſitate.aut petit mutu ũ cũdecerminatiõevſu uo publico de ipᷣius oꝛdinarij volũtate? mãdato

re ſuꝑexcreſcẽtis.puta.c ꝓ.cxx.⁊ ſic credo ꝙ pec/
cat.qꝛ nemo põt abſq; peccato ab aliqͥ peter aliqͥd

quẽ ſcit nõ poſſe illud dare abſq; pctõ vel nõvelle

ſed vſurarius nõ põt dare mutuũ cũ pacto ſuꝑex
creſcẽte ſine peccato.&̊ nec aliꝰ põt ſine pctõ ſic pe
tere.Tñ excuſantẽ illi ü⸗ petũt ex ignoꝛantia vel
inaduertentia vel qꝛ firmiter tenent ꝙ alias ſiue
pacto ſuꝑercreſcẽtis vſure mutuũ nõ traderẽet. ſi
aũt petat mutuũ abſolute ſed vſurarius nõ vult
tradere niſi cũ vſura.puto qꝛ nõ peccat tũc accipi
ens mutuo ſub vſura Cuius rõ eſt qꝛ qui pati᷑ in

iuſtũ non peccat.qð eſt veꝝ niſi ↄſentiat iniuſtuʒ
facienti.tũc enĩ nõ ſolũ patit᷑ ſed coagit. Sed acci

piens dicto mõ ſub vſura patit᷑ iniuſtũ.nec cõſen
tiens eſt faciẽti.̊ non pecaat
¶ Eopitulũ.x.de manilſeſtis vſurarijs

Emanifeſtis vſurari⸗
is. Nota qꝙvſurarij manifeſti ſunt ex
cõicati nõ ſimpliciter ſed qᷓ;tũ ad tria.

quoꝝ pᷣmũ eſt ꝙ ſq; nõ debẽt recipi ad cõionẽ al⸗

taris.ſcõm qꝛ nec debẽt recipi eoꝝ oblatiões.etſi
ſacerdos recipit.reddere tenet᷑ ⁊ ↄpellit᷑ er eo.c.qꝛ
in oibus. Ray.vel dʒ dari epᷣo vt ymꝓuidentiam

eius vel reſtituat᷑ ei a qͥ extoꝛta eſt vſura vel detur

pauꝑid.Hoſti.⁊ qui recipit oblatiõem a talibuſ
debet ab executione ſui officij manere ſuſpenſus.
donec ad arbitriũ ſui ep̃ᷣi ſatiſfaciat vt in dicto.c.

qꝛ in omnibo. Utrũ aũt ſit canõ ferende ſnie vł la
te.Hoſti.dic̃ ꝙ benignius eſt dicere ꝙ ſit canõ fe⸗

rende ſnie nõ late Et h̊ tenet Bern.⁊ Jo.an.i no
uella. Dona vo ⁊ elemoſine pñt a tali recipi ſi ha⸗
bet alia pᷣter vſuras ita ꝙ ꝓpter h̊ nõ efficiat᷑ nõ ſol

uendo. Secus aũt qñ nõ hr̃et niſi vſuras qꝛ tunc

tales elemoſine recepte vel dona dñt dari eis a qͥ

—

bus vſure extoꝛte ſunt vel ipᷣis vſurarijs reddi.

Ul. Tertiũ eſt qꝛ nõ debẽt recipi ad ecciaſticaʒ ſe
pulturã ſi in b̊ pctõ deceſſerint.ex᷑ eo.c.qꝛ in oibo ·

Et dicunt᷑ manifeſti vſurarijvel ꝑ euidentiã facti
puta qꝛ mẽſam tenẽt ꝑatam ad vſuras. vel ſi de h̊
ſint in iure ↄfeſſi aut cõuicti. Hoſti.Dicũt etiam
Jo/an.⁊ Archidi.ꝙ ſatis põt dici vſurarius ma⸗
nifeſtus ſi coꝛam ſacerdote ⁊ teſtib publice fatet᷑
ſe vſurariũ.⁊ vſuras reſtitui mandat foꝛte libꝛos
rõnũ tradens. Item nota ꝙ ſi vſurarius manife⸗
ſtus eſt ita pauꝑ ꝙ nõ põt idonee cauerede reſtitu
endis vſuris dicit Spe.quoſdã tenere ꝙnõ ſepeli

Vdonce de reſtitutiõe ſit cautũ.ſ.ꝙ ſi quãtitas ſit
manifeſta illa expᷣmat᷑ alioqͥn eſt moderãda arbi⸗
trio recipiẽti eã.ipᷣe tñ ſi ſciẽter moderetmĩoꝛẽ te⸗
net᷑ ad reſtitutiõeʒ reſidui.alias nullus dʒ eẽ teſt⸗
in teſtamẽnt eoꝝ nec reciꝑe ↄfeſſionẽ vel impẽde
re abſolutionẽ vel ad ſepulturã reciꝑe.⁊ teſtamẽ⸗
ta eoꝝ ſunt irrita ipᷣo facto oĩa hec habent᷑ i textu

Ex de vſuf. c q;q; li.vi.Qui aũt dicant᷑ maniteſti
vſurarij habes in.uij.pꝑte plenius.Idẽ diẽ Pe de
pal.in.uij.ſimpliciter ⁊ indiſtincte.ſcʒ ꝙ vſurarij

in moꝛte mãdantes reſtitui ſi pñt tũc ꝑ ſe reſtitue
re nõ liberant᷑ tũqꝛ ad ſtatim tenent᷑.tũ qꝛ non vi
dent᷑ hr̃e ꝑfectã bonã volũtatẽ.qꝛ legata ⁊ donatõ
cauſa moꝛtis facta pñt reuocari.vñ ſi vſurarius

nõ cauet ꝑ talẽ cautionẽ q̃ nõ poſſit penitere non

eſt vere penitẽs Si aũt ſic excuſat ſe⁊ innoteſcat
creditoꝛibo exonerãdo eos ⁊ appꝛobando qꝛ foꝛte
approbare nõ poterãt ⁊ ſic faceret qð poſſet tũcex
cuſat᷑ qꝛ ꝑua moꝛa ẽ vſq; ad moꝛtẽ vel ↄualeſcẽtiã
Et extũc etiã pñt exccutoꝛes in vita eiꝰ pcedere ad
reſtitutiõem.hec ille.Et dic Jo.an.in iſta decret.
dz ſatiſfieri ei a q̊ pecunia ẽ extoꝛta vel eiꝰhere/⸗
di.⁊ illis nõ exñtibo pauꝑibo erogabit᷑.ẽ de vſurj.

cuũ tu. Dicit eni Goff. ꝙ in tal caſu dz publice po
ni edictũ in locis a quoꝝ incolis ſunt extoꝛte ⁊ q

oẽs a qb ſunt extoꝛte vſure veniãt.etſi aliq apa⸗
veant qͥb fides ſit adhibẽda potius reſtituit᷑ illis
qᷓ; pauꝑibo croget᷑ erĩ de homi.ſiẽ dignũ.Dicit᷑ tam

idẽe Jo.ꝙ nõ ſolũ rectoꝛ poterit vbihabitat vſura

rius ſed ⁊ multomagis rectoꝛ ꝑrochie vbi habi ⸗
tat is cui faciẽda eſt reſtitutio põt ꝑciꝑe dictã cau
tionẽ.pᷣſbꝛ etiã ꝑrochie vbi moꝛã trahit vſurariꝰ
⁊ ſi nõ ſit ciuis vel incola põt reciꝑe talẽ cautionẽ

ßfm Jo.an.Utrũ aũt ſufficiat pᷣſtari illã cautionẽ

cuicũq; ſacerdoti etiã nõ ꝑrochiali dubitat᷑.?⁊ Jo.
cat uluit ꝙ ſic. ⁊ ꝙ ex eg roboꝛabi teſtm. Lap?ꝰ
ith de ſacerdote oꝛdis mẽdicãtiũ audiẽte cõ⸗

oce
ſeſ ionẽ taliũ vſi inarion ſe ve alio ſacerdotali ñ

ꝑrochiali negat. Rõeʒ huiꝰ diuerſitat aſſignat ex
eo ꝙ ſacerdosde oꝛdine mẽdicõtiũ expoſitꝰad au
dientiã ↄfeſſionẽ eſt iudex eius qͥ ſibi ↄfitet᷑ a iure
datus ꝑ puilegiũ in coꝛꝑe iuris clauſum. de ſeplł.
c.dudũ.in cle.⁊ ꝑ epᷣm appꝛobatꝰ. Sʒ alienꝰ pꝛe⸗
ſpiter ꝑrochianũ alteriꝰ audire nõ põt ſcʒ ſine li⸗
cẽtia Sʒ Lau.de ridol.dic̃ ꝙ añ factũ ↄſuluit di
ctũ Lapi.poſt factũ nõ audet ↄdemnare dẽm Jo.
cal.cũ ex bᷣ nil depereat his qͥb faciẽda eſt.reſtitu
tio cõſolaturq; ꝓ niaba vſurarioꝝ ad ſufficiẽtiaʒ

☛ — — — – — — — — —

d

1
n⸗
ti
ſs
ei
n
d
ſe
ſe
di⸗
e
h⸗
NN
mich
Pen
run
fine
ſanni
nato
Wius
non
Gſr
Cnicr
men
W.
Ne.
liced
net
gape⸗
s
citam
Nurs
ibehi/
igiaan
—
aonc
none
1.
Tay
lcc⸗
otalin
ta
40
Ha

4
C

ſnn

Item dicit ibidem ꝙ ſeruus public bic ðꝛ tabel
ſio ſic dietus nõ qꝛ ſit ſeruus ſed qꝛ publicũ exer·
cet officiũ.C. de tabel.l.generali.hic nõ tn acqrit

actionẽ extraneo ex ſua ſtipulatiõe h caſu niſi faci⸗/

at de oꝛdinarij mãdato.Et ðꝛ oꝛdinariꝰ epᷣus loę-

ci vbi degit vſurariꝰ Idẽ tñ in decano arc ipᷣſov⸗

tero vel abbate. qui als iuriſdictionẽ bʒ de cõſue

tudine in ſpũalibo.Itẽ dicit qꝙ; noĩe idonee cautio
nis intelligunt᷑ fideluſſoꝛes val pignoꝛa.als vbũ
cautionis nudã ꝓmiſſionẽ deſignat. Si auteʒ pi/
gnoꝛa vel fideiuſſoꝛes darenõ poſſet.ſufficit ꝙ ca
uet. e de ſen. ex.c.fi. Et h maxime quãdo eſt veriſi
mile eũ ſcʒ aliã dare nõ poſſe.Itẽ dicit ꝙ ſi recep⸗

ta hmõi cautione noĩe eoꝝ quoꝝ intereſt vſurari
us manifeſtus vſuras repetat nõ audiet᷑.⁊ poſſet

ĩT aiaꝝ fauoꝛẽ epᷣs iſtas vſuras repetere⁊ recipere
2 ſoluere illis a qbus petitoꝛ extoꝛſerat. Et idem
ſi nõ eſſet manifeſtus dũmõ poſſet ꝓbari ̃m Jo.
et Gerar.qͥ etiã dicũt ꝙ vbi petitoꝛ eſt vſurarius
manifeſtus ⁊ ſi beres nõ exciꝑet.iudex ex officio
ſuo eũ nõ repellet. Iſte aũt qui ſic ſatiſdedit ſi cõ⸗
ualeſcit tenet reſtituere ex ſatiſfactione ſ̃m pᷣdcos
cũ etiã ⁊ dus tenet᷑&r de vſur. cũ tu. Item qð dici
tur teſtã eoꝝ eſſe irrita. intelligit etiã facta ad piaſ

cãs ſᷣm Bar. in. l. i. C. de ſa. ſan. ec. ĩmo dicit ideʒ
Bar.id verũ eſſe nedũ in vſurarijs manifeſtj.ſed

etiã in qcunq; quẽ ↄſtaret in pctõ moꝛtali noto⸗
rio deceſſiſſe vt qꝛ interfectꝰin furto.vel qꝛ ſeipᷣim
occidit.xxiij.q.v.placuit· dem etiã de codicillio
intelligi? ⁊ de qlibet aliavltima volũtate ſm Jo.
an. Itẽ ſi pus fecit teſtm̃ ⁊ poſtea cauet de reſtitu⸗

tione ᷣm Jo. an.ĩ nouella.⁊ Bar.recõualeſcit ta
le teſtm̃ vt in eo diſpoſita valeãt ⁊ debeant᷑.etiã qᷣ

ad ſepulturã. Sʒ ſi ipᷣe teſtatoꝛ poſt teſtm̃ an moꝛ

tem nõ cauit de reſtituẽdis vſuris ꝑ iſtũ modũ ſʒ
iuſſit beredes tm̃ ſatiſfacere devſuris debere.cau
tio heredis de vſuris reſtituẽdis pꝰ moꝛtẽ teſtan/⸗
tis emiſſa nihil valet ⁊ oꝑat᷑ ad validandũ teſtm̃.
ſed tm̃ ad ſepnlturã hñd alio nõ obſtãte. No⸗
ta etiã ꝙ diuerſe ↄſtitutiões ſynodales ſunt in di
uerſis dioceſiby circa iſtã matcriã q inueſtigange
ſunt. De excõicatione quã incurrũt ſciẽter ſepeliẽ
tes manifeſtos vſurarips vel ẽt clericos locãtes
domos taliby nõ de illis locis oꝛiũdis.⁊ de faciẽ
tibus ſtatuta ʒ reſtitutionẽ vſuraꝝ.habes. ſ. ĩ. uij
ꝑte.Et hi oẽs pcccãt moꝛtalit᷑qꝛ ↄ canones.et de
locantibo dñis vł alijs qͥbuſcũqʒ domos ſuas vſu
rarijs ad fenerandũ.⁊ ſuſtinẽtibo in terra ſua ma

nikeſtos vſurarios.vel collocãtibo vel talliantib⸗

iudeos vcl alios q̊s ſciũt nihil hrc niſi de vſuris
diẽ Pe. de pal. in. uij. ꝙ tenenkreſtituere pecuniaʒ

—

ꝑceptã ab ipᷣis vſurarijs ilła qͥd ipᷣi exigerũt.

6

PHegqueritur quid iuriſ g. n

de eo qᷣ cauere voluit ſʒ nõ valuit moꝛte pᷣuètꝰ añ

hoꝛã ſpatã.nec tũñ ꝑ eũ ſtetit. Rñdet ſuꝑ bᷣ ↄſultꝰ.
Bal. de ꝑuſio. ꝙde equitate canonica putst teſta

mentum tale valerc.

debitoꝛẽ dicẽs ꝙ quoddã inſtrm qͥ coꝛs laico ↄue

de puſio in quodã ſi

Item ſi is coõ

tam eccleſiaſtico iudice trabens vſuraꝝ creditoꝛ

niebatur foꝛe vſurariũ nil pbauit qpꝓ vſuris ſol⸗
uiſſet illi. ſed bñ n teſtes ꝓbauit ꝙ ſolueret fẽo cuʒ
illo calculo rõis qᷓtitatẽ in inſtr̃o ↄtontã· nunqͥd

iumponet illi vicariꝰ ſilẽtiũ ne moleſtet vigoꝛe di⸗

cti inſtri poſito ꝙ in ciuitate ſit ſtatutũ inſtr̃a
nõ admittatł᷑ pbatio de ſoluto ꝑ teſtes.ꝗ cke de ſe/

nis ↄſuluit ꝙ nõ.qꝛ nõ ẽ ĩ aliq̃ ꝑte ſi uiꝓbatũ ĩſtrᷣm

foꝛe vſurariũ nec ꝙ creditoꝛ fuerit yſurarius
tem queritur vtrũ.ꝭ.
it idonens teſtis ad ꝓbanduũ aliqu Vurariñ. ſcʒ
is qͥ pbat ſe illi ſoluiiſe vſuras.Et vr ꝙ nõ.qꝛ ſiłi⸗

7

tudo cãea teſtimonio repellit ꝑſonas ⁊ ad iudicã

dũ Fede.de ſenis tenuit ꝙnõ ſit idoneꝰteſt.tum
qꝛ tales ſunt ſingulares.tũ qꝛ de facto ꝛio depo
nunt.⁊ ſunt ſuſpecti rõne cõmodi ꝙ ex futura ien
tentia ſunt ꝑcepturi.Lau.de ridol. diẽ vidiſſe id
ſic ſepiꝰ pᷣcticari in el curia floꝛentina.ſʒ Bal.
n quodã ſi i dixit ꝙ vbi talis teſtis ꝓte/
ſtatur ex ̊ teſtionio aliqð ius q̃rere.ꝙ nõ admit/
tatur. qꝛ ex neceſſitate ⁊ certitudinaliter expectat
cõmodũ.q repelli tanq; in ꝓpꝛia re.

Ite queritur. ſi caueat .x

vpalis coſtitutio ꝙ ad dicta taliũ poſſit qs ↄpel/
li ad vſuraꝝ reſtitutiõem. nunqd ſi agaĩ ad annul

landũ teſtimoniũ vigoꝛe decretalis.q;q ti.eo li.
vi.reputabũtur idonei.Rñ.vede.ſentit ꝙ; nõ. tũ
qꝛ cõſtitutio exoꝛbitãs a iure cõi nõ excedit caſuʒ
ꝛiũ tũ qꝛ fictio talis ↄſtitutiõis oꝑat᷑ ꝙ crimen
it ꝓbatũ ſʒ nõ qualificatũ ꝓut reqᷣrit ↄſtitutio

Itẽ queritur quid in .. V
T. 0

Iis ſi vſuras poſtulãs g̊ quẽ opponit᷑c.qĩ fruſtra
er de yſuris · patus ẽ cauere de illis reſtituendis.
admittet?᷑ ne ſi cauerit. ſentit glo.in e.c.qꝛ fruſtra.

ꝙ nõ.niſi caſu qͥ maꝗ cã ↄriũ ſuaderet ꝗlis eſt in/

opia.qᷓ opinio placuit Jo. Si mipee inopiaʒz re
peil it ipᷣm cui dʒ. et eo.cũ tu.qᷓ;to ſoꝛtiꝰextraneũ.
Hoc idẽ firmat glo.in regla dolo. de re.iu. Nec
obſtat illud. c. q;; in ſua alternatiõc qꝛ illudyeꝝ
̊ ad euitãdas penas de qb in ipᷣa decretali diſpo
nitur. Et talis ſi non inuenit pignoꝛa vel fideiuſ
ſoꝛes ꝓ cautione ſtatur ſuo ſacramento.

„

Pluat vel alias vñ poſſit cauere ⁊ neutrũ vult fa⸗
ccre cũ oppoſita exceptiõe qꝛ fruſtra nõ dẽat audi⸗
ri. qͥd faclet eps tũc ꝑmittet ne vſurariũ a q̊ repe/
tebant᷑ vſure illas retinere. Rñdet Lau. de ridol.
ꝙ nõ ſed ↄſiãbunt᷑ ⁊ deponent᷑ quſq; petcẽs res ſu⸗
as reſtituat vſuras. Inno. tñ dicit ꝙ reus ille po
terit compelli a iudice ex officio ſuo reſtituere ilk

Iteſt talis bʒ vnde J. MII

a quibus agens extoꝛſit.

„, „ —

tra quẽ .·ꝓVII.

xcipit ꝙ nõ põt pete e vſuras.qꝛ ipᷣe eſt vſurariꝰ

3

licet nõ ſit manifeſtus. nunqͥd nihilomin? põt re

pelli diẽ Cardi.ꝙ ſic.maxiĩc Senſt octo dieſ

ar. c.pia. de ercep. li. vi · Sed ga ſiqs in pnia ↄfel/
ſus eſt ſe vſuras crtoꝛſiſſe.ſed pᷣ eſt occultũ. nũqd
ſacerdos debet iſti negare ſepulturs berenpnon

volentibus ad dictum eiuo reſtituere. Rñ. Non.
qꝛ nõ dʒ illũ publicare.de peni.⁊ remiſ.c.omnis.

Itẽ ſibi id dicẽti nõ credet᷑.vi.q.ij.c. —
ceat ᷣ. vt.ij. q. vij. plerũq;.Pebuit aũt ſacerdos il⸗

lum iducere vt coꝛã teſtibo ↄfiteret᷑ ⁊ caueret ꝓab

heredib exactio fieri poſſet. Itẽ nota ꝙ in dice/
ctoꝛio iuris ðꝛ ꝙ q;uis vſurarius mẽtalis ſit ĩidu
cẽdus in foꝛo pnie ꝙ reſtituat ꝑ.c.ↄſuluit de vſu⸗
ris i foꝛo eccie iudicãdꝰ male ager.iduceẽqꝰ tñ ẽ⁊ ñ
cõpellẽdus in iudicio eccieꝑ ceſuras vel alias pe⸗

nas vt ſic accepta reſtituat.nec vt vſurariꝰpuniẽ⸗
dus ẽ.hec Bern. Inno. Hoſti.⁊ Boff. Qð facit p

materia depoſitoꝝ vbi eſt cõiter vſura mentalis
Nõ tñ tales abſoluẽdi ſunt niſi tales ↄᷣctꝰ dimit⸗/

tant.⁊ ſic recepta reſtituãt.vt in.c.cõſuluit.Jtem

pone.q̃dã cõitas indiget pecunia ⁊ ipouit cuilibʒ

pſtantiã.ſ.mutuo ꝓmittẽs ⁊ obligãs pᷣſtantibus
certa pignoꝛa ⁊ certũ lucrũ.nunqͥd pᷣſtãtes cõmit

tũt vſurã. Rñ.exq̊ coacte faciũt ⁊ foꝛte ꝓpt᷑ ſ̊ mul⸗
tam incõmoditatẽ incurrũt.i.ꝙ libẽter ad bᷣ ceſij
ſaret ſi poſſent. nõ eſt vſura.Sed inx bᷣ eſt aliq̃ du
bitatio vicʒ ꝙ ſi poſtqᷓ; ciuis pꝛimo pᷣſtitit.veniat

ſecũdus ⁊ emat iura a pᷣmo ꝓ mioꝛi pcio eo ꝙ ſol
uit.nunqd ille ſecũdus ↄmittit vſuram. Rñ.vt i

pᷣcedẽti.ꝭ. Barth.in piſa.ſed diffuſe habes iſtam

pᷣſtitoꝝ in venetijs.⁊ locoꝝ Janue.Utrũ licitum
ſit reciꝑe tales redditus q̊s cõitas ↄcedit annua⸗
tim ſoluẽtiby pᷣſtãtias.⁊ an liceat emere tlia iura

Igendu eſt etia delu⸗

ſen Ppftandt

denarij mõtisg. venetijs dicũtur impᷣſtite. Janue

dicunt?᷑ loca.Et floꝛẽtie quidẽ h̊ ſeruat᷑ circa iſtaʒ

materis. Ciuitas indigẽs pecunia ciuivſuis one

r iponit q vulgariter ibi dicunt pᷣſtatie.ad ques
ſoluẽdas qlibet inuitꝰ cõpellit᷑ ſtatuitq; ciuibus

zu qʒ reſtituat ſoꝛtẽ ſeu capitale ſuũ quinq; dan⸗
dosꝓ centenario.⁊ ita de facto ⁊ diu obſeruauit.
obſerutoq; quottidie.appellanturq; tłes credito⸗
res mõtis.Et cõtingit aliqñ ꝙ dict creditoꝛibi ł
ab eiſdẽ iura hñtibo fuit tm rnſum ðe acceſſione
pᷣdicta vere ſoꝛtis ⁊ ꝑ tm̃ tpᷣs ꝙ aliqñ acceſſio ade
quata eſt ſoꝛti.aliqñ nõ in totũ.aliqñ excedit ſoꝛ⸗
tem.Et inſuꝑ maxime ad oẽm dubitationẽ tollẽ⸗

dam ⁊ exoneratiõem oſ. cie cuinſcũq; ⁊vt tollatur

ois nexus q̃ qꝗcũq;ʒ de ciuitatevel comitatu floꝛẽti
nopꝓ inſcriptis vel eoꝝ occaſione ligatꝰvł aſtrictꝰ

quõlibet diceret᷑ q̊ ad deũ.cõſciam vel ad munduꝝn

ſtatuit ꝙ qͥcqᷣd ꝓuiſum eſt ꝑ oꝛdinamẽta dicti cõ/
munis dari debere talibo mutuãtib ad dictã rõ⸗
nem ꝓ dono danis ⁊ intereſſe ſeu ꝓuiſione vł me

rito dictoꝝ creditoꝝ intelligat᷑ dari debere ⁊ reci

pi et detur ⁊ recipiat᷑⁊ peti ⁊ recipi poſſit p ſpõta⸗
neo mero libero dono ⁊ donationis titulo ⁊ talit

recipiat ⁊ recipi intelligat᷑qlibet tałl ereditoꝛ a cõi
p̃dicto.⁊ nihilominꝰ etiã ꝓ dãnis ⁊ vero intereſ⸗ „

le ⁊ p aliquali remuncratiõe ⁊ ꝓꝑ bñfacietibi.bñfi

cro ſen redditu annuali quem reddũt
gquedꝗs cõitates ciuibo ſuis ꝓ collectis
is ſolutis ibi ꝑeos.q̃ diuerſimodeno⸗
minant᷑ in diuerſis locis Nam floꝛẽtie dicuntur

at. v itd ⁊ taliter illud torũ recipiat vnuſqſq; taliſ

creditoꝛ ſicq; petere ⁊ exigere valeat ꝙ nullatenꝰ

ad reſtitutiòem aliquã teneat᷑ etiã qͥ ad ↄſciaʒ vel
ad deũ.illudq; ſic receptũ abſq; alio guamie vt ſi
bi vere donatũ licite valeat obtinere. Statuitq;

inſup ipᷣa cõitas hmõi talia credita cũ iure ꝑcipi
eðndi hmõi acceſſiões alienari poſſein alios.cũ B

tñ pacto ꝙ ipſi cõitati redimere liceat dictũ debi
tum ſoluendũ debitoꝛi ꝓ redẽptione dicti iuris
ad rõem.xxviij.ꝓ cẽtenario.⁊ ꝙ talis creditoꝛ te⸗
neat?᷑ reuẽdere dicto cõi ad oẽm eiꝰvolũtatẽ rema
nẽte dicto creditoꝛi lucro facto vſq; ad tpᷣs dicte
reuẽditiõis.hec oĩa ab illo loco. Et inſuꝑ marie

7

haben ex qᷓdã refoꝛmatõe ciuitatis quã recitat p̃

dictꝰ Lau.de vbo ad vbũ. Circa iſta materiaam
occurrut plura dubia ſuꝑ quiboↄſulti płes mgri
in theologia oꝛdi.pᷣdi.mino.⁊ heremi.acetiã do

cco.canonũ diuerſa ⁊ Sria rñderũt ⁊ ſcripſerunt.
MNouiſſime aũt ſcripſit ſuꝑ materia hac ſat diffu

ſe. d. Lau. de ridol.in fine tractatꝰ quẽ feẽ de vſu

ris.vbi etiã poſuit cractatꝰalioꝝ de iſta materia
ſuꝑ qᷓ foꝛmat.viij.qõnes ⁊ hoc oꝛdine. Pꝛimo

VUtrũ recta ↄſcia poſſint talia onera indici et ad

eoꝝ ſolutionẽ ↄpelli cũ aſſigẽtiõe incremẽti pᷣliba⸗
ti. Scõoðo.Utrũ dicti ſoluẽtes onera memoꝛa⸗
ta licite tale ꝑcipiãt incrementũ. Tertio poſi⸗
to ꝙ non. Utrũ vigoꝛe donatiõis ⁊remiſſionis⁊

liberatiõis ſupᷣdicte excuſenta reſtitutiõe ⁊liberẽ

tur a peccato. Quarto. An dicti ſoluẽtes licite
vendant ius qð hñt in dicto mõte vigoꝛe tal cre⸗
diti.Quinto. Utrũ alij ab eis licite emãät. Se⸗

trto poſite ꝙ ſic. Utrũ licite ꝑcipiãt incrementuʒ
qð ꝑcipiebant dicti creditoꝛes.

Sceptimo. qᷣd
de illis qui ꝓp alijs a quibo qñq; certã qͥtam ꝓ qͥli⸗
bet floꝛeuo.qñq; nihil ꝑcipiũt.ſoluũt pᷣſtãtias et

in illoꝝ loco q̊ ad tale creditũ diſtribuun? Oe/
tauo.Quid ſi cõitas ſic nouos ſibi ↄſtituat crediꝰ
toꝛes.puta qꝛ vendit annuũ redditũ ad rõeʒ ques
rñdet creditoꝛib mõtis ad vitã emẽtis et alter?ꝰ

ab eo noĩandi cũ pact de qb ſupᷣ in fine caAſus

Circa pꝛimum magiſter. . I
Buido de bello regaldo generalis oꝛdi.herc. con
ſultus rñdit indiſtincte ꝙ lex ſtatuẽs tale lucruz

nõ eſt licite iuſtituta.⁊ iõ nõ obſeruãda ſed abolẽ

da ꝓbat. quia in diminutiõe reipublice erꝑ cõſe,⸗·

quens mala.ptʒ ans.qꝛ iam finaliter cõitas ſol/⸗
uit duplã pecuniam allegar.diſ.iij.pᷣuilegia.S.of

ficiũ.⁊.c.ſe. Itẽ qꝛ lex talis nõ eſt iuſta nec vtilis

ex ᷣ cõtinet pᷣius pᷣuatũ bonũ ſingulariũ ꝑſonaꝝ

qᷓ; publicũ ipᷣius cõitatis ↄtra illud.c.erit autem

lex diſt. uij. Item qꝛ aſſigtioneſdicti incremẽti iu

uitant᷑ ꝑ ipᷣam legẽ hoies ad peccanqñ.qꝛ inducit
eos ad recipiendũ vltra ſoꝛtem. Et ſi dicat᷑ ꝙ lex

talis eſt inſtituta pter bonũ ciuitaris cuſtodien
duũ ⁊ ptegendũ ad habendũ pecuniã ꝑ gentibo ar⸗
moꝝ in cuſtodiã ⁊ ꝓtectiõem ciuitatis.⁊ ſicũ ma

la ſed bona eſt. Rñdet męr̃ pᷣdictꝰꝙ his nõ obſtã⸗
tib firme manẽt rões ſupꝛapoſite eo ꝙ aliter ⁊ ſi

ne pctõ põt ciuitas defenſari.Nã ſubſiſtẽte neceſ

ſitate põt a ſibi ſuppoſitis etiã inuitis iniuſte exi⸗

gereę auxiliũ tam pecuniaꝝ q; ꝑſonoꝝ. ⁊ipi ad iuö?

Gtat
lum
iN
Mexii
Meg
e ap D
acih
i
nins
torte⸗
timn
de
morie
np
mann
ng
ndo
.
W
Pene
ie
br⸗
nory⸗
w
fio
hai
ſore
N
ON

6,

mmpe,
i N
nig
8Cin
Ncl

aſ

Nebvon,
G’
Nncſt
RK
iſe
ernlis
ona⸗
mten
nnoon
ſtos
nrine,
lein
1ri
an/

pᷣſtandum obligantur⁊ qtum pᷣſtant tantuʒ ſᷣm

regulam iuſticie ⁊ nõ vltra rehabere debẽt.⁊ſic fa
ciendo minus in expenſis dicta cõitas grauabit᷑.

qð eſt ppoſitũ. hec di. Guido ſed Tau.deridol.in

dicto tractatu tenet ↄriũ ſcʒ ꝙdicta lex ſiue ſtatu

tũ nõ ſit illicite factũ.Etꝓ rõne inducit illud qð
dictũ eſt ſupꝛa ſcʒ qꝛ inſtituta eſt dicta lex ꝓt bo⸗
num ciuitatis cuſtodiẽdũ ⁊c. Et ad id qð Guido

pᷣdictus dixit ad deſtructiõem illius rõis. rñdet
ꝙ et ſi cõitasvaleat cõpellere ciues ad mutuãdũ
abſq; eo ꝙ ſtatuat aliqͥd dare vltra ſoꝛtem. tñ no

omne poſſibile eſt volibile. Scpe nãq; multa poſ
ſumus q ꝓ bono reipublice ⁊ p fugiendo ſcanda⸗
lo nõ facimus.et merito ar.ij.q.i.in pᷣmis cum ſi
miles coactiones qͥdã difficllen frequẽter ↄſueue
runt exitus habere.et de ſpon.requiſiuit.Et meli
us eſt cũ aliquali cõſcito ⁊ pace oim ſuis neceſſi⸗
tatib ꝓuidere qᷓ; ꝑ hmõi coactiões ⁊ violẽtias nõ
ſine foꝛti ⁊ gᷓui coꝛdi.qꝙ ſiqͥdem enoꝛmiter ex bᷣ ex
ꝑientia media damnificari quottidie cernimus.

iImo et multos funduus deſtrui et ad extremam/

pauꝑiemdeduci qui ex h̊ ſaltem eq̃liter ſubleuãte
tur ⁊ cõſolant᷑ ꝙ dicta qͥnq; ꝑcipiũt annuatim.
niſi b̊ eſſet in deſpatiõem foꝛſitam ducerent᷑ ⁊ i rẽ
publicã machinarẽtur.⁊ in gne anie ſue ⁊ coꝛꝑis
ſui diſpẽdiũ ⁊ reipublice ꝑiculũ · Et ſi dicat᷑ talib⸗
⁊ nõ alijs ſi lex puideat bene eſt. Rñ.ꝙlex dʒ eẽ cõ
munis pꝛo reipublice vtilitate ne alij ſcrupuloſo
coꝛde moueant᷑.⁊ durũ foꝛet atq; difficile vnuʒ di
ſtinguere a balio.hec Lau.ꝑ que deſtruit᷑ pᷣmũ rõ

nem dicti magiſtri. Pꝛeterea intereſt re ipubli e

erga ſuos ciues taliter ſe habere ꝙ nõ deducãtur
in pauꝑiem. vt cũ als opus fuerit ſibi valeãt ſub⸗
uenire. Si q̊in damni reſtauratiõem łex liberali
tatevt alliciat᷑ ad bñ ſe bñdũ erga rẽpublicã aliqᷣd
gratis donat.⁊ ſicindubie vtilitas reipublice ꝓ⸗

curat᷑ q̃re illud impꝛobandũ eſt.hec Lau.ꝑ qꝗᷓ de/

ſtruit rõem pᷣdicti mgri quã ſecũdo facicbat ĩ op⸗
poſitũ.Qð etiã boĩes inuitent᷑ad peccandũ ex di⸗/
cta lege vt allegabat dictus mꝗr in tertia rõe.ne/⸗
gat Lau.cõſiderato eni dicit ipe ꝙ ſiqᷣs vellet ſua:
pecunia vti illicite plus lucraret᷑ imo etiã in licic

quiniĩmo ⁊ in poſſeſſionibo q magis ſecure ſuntq;

cõitatinutuare.nõ eſt dicendũ qꝙ; ꝑ h̊ ꝙ qͥnq; da⸗

ri ſtatuunt᷑ nuitant᷑ hoies advſurarie mutuandũ

maxime cũ dubiũ ſit nedũ de lucro ſed etiã de ſoꝛ
te pncipali ne ꝑdatur capitale.Et ꝑ bᷣ etiã tollit᷑ q
dam alia rõ pᷣdicti mgr̃i in qᷓ dicebat.qꝙ ꝓpter cõe
defenſan dũ nõ eſt licitũ facere aliqd vñ deus offẽ

datur.vñ nec vſurã facere vel ad vſuraʒ inducere
nõ diſpoſitũ ad b̊ vt in caſu noſtro. Sʒ rũdetur

vt iam dictũ eſt ⁊ plenius infra dicet᷑ cibi nõ ẽ cõ
tractus vſurarius inter ciuitatẽ ⁊ ciuem recipiẽ⸗
tem ad rõem.v ꝓ cẽtenario ꝓ ſolutione dicte cõi⸗
tatis in pᷣſtantijs. Itẽ ſiqs vellet adhuc dicere ta⸗
lem impoſitionẽ onerũ illicitã ex eo ꝙ hmõi onc/
ra ſine pncipis iuſſu indici nequeunt.vt.l.i.C.de
exac.tribu. Rñ.di.Lau.qꝙ ſi generalẽ collectã ca⸗
mere fiſcali applicandã nemo poſſit imponere ſi⸗
ne ꝑmiſſu pncipis.vt in pᷣallegata.l.tñ collectam
ſpãlem vnaqueq; ciuitas ⁊ vniuerſitas ꝓ neceſſi⸗
tate ſibi incumbete indicere põt.vt.l.omnes. C.

— —eee

/

de ope.pub. Et ſic Lauren. concludit iſtud ſtatu

tum iuſtum eſſe.

ſ●

Muantum adſecundã.§. II.

queſtiõem cũ ſcʒ querit᷑ an dicti ſoluẽtes ðẽn one

ra licite ꝑcipiant incrementũ. Rñdet męr̃ Greg.

de ari. generalis heremi.tractãs hanc qoem dicit
ſic diſtingnẽs. Inquireudũ de intentione mutuã

tium.aut eni tales recipiẽtes hmõi lucrũ aliquã
intentionẽ lucri habuerũt aut nullam. Si aliqᷓ;
⁊ tunc dicas tale lucrum foꝛe vſuram ⁊ ſic mutu
antes ⁊ recipiẽtes ſcʒ vltra ſuũ teneri ad reſtitun
onem ſi pñt.⁊ ſi nõ pñt peccant moꝛtaliter.ſi non
habẽt intentiõem reſtituendi.cũ poterũt.⁊ h ſiue
talem intentiõem lucrũ repiedi babuerũt tem/
poꝛe facti mutui qꝛ ſq; cũ mutuãt ꝓpter lucrũ ꝑci⸗
piendũ mutuãt.ſiue tꝑe illo tm̃ qͥ lucrũ recipiut.
ſcʒ qꝛ cũ recipiunt illud recipiũt ꝓpter lucrũ pᷣus
factũ.⁊ idem ſi poſt qñcũq;. Pꝛobat autẽ h ſic ex
diffinitione vſure.ſic eni ipe diffinit. Uſura eſt ſu
crum ex mutuo intentũ.ſed ſiceſt in ꝓpoſito.ꝗ̊⁊c.
Et ſi querat᷑quõ dephendatur talis mutuantiuzʒz
intentio. Rn.ſᷣm eum.inquirẽdode intentioe cõi

tatis tale lucrũ dantis vel dare ſtatuẽtis.qm illð
dat vel dare ſtatuit rõne mutui recepti ſeu recipiẽ

di ſeu vlterius retinẽdi vel nõ rõe mutui.ſed alia
rõne vel cauſa.Et pᷣmo caſu ſi ipi mutuaãtes talẽ

intentiõem ſciũt vel credũt vſura eſt ⁊ petim ⁊ ad

reſtitutiõem tenent᷑. Cõſentiũt eni ſic recipiendo

intentioni cõitatis dantis.⁊ ipᷣi rõne mutui ⁊ ꝓꝑ⸗
pter mutuũ lucrũ intendũt. ĩmo etſi tũcnõ babe
rent hmõi credulitatẽ vel ſciam. hñt tñ poſtea pꝰ

receptiõem in ſi ucceſſu tꝑis.nihilominus ad reiti
tuendñ illa ᷣus habita obligant᷑. ſam erx qͥ ꝓpter
mutuũ cõitas illud dat alias nõ datura.nõ ẽ iu⸗

ſte acqᷣſitũ recipiẽtibo nec in eo eſt tranſiatũ dñiũ

dicti lucri.Quinimo vlterius dicendũ ſᷣm eũ vicʒ

ꝙ ſi cõitas nõ ꝓpter mutuũ dediſſet ⁊ tñ ipᷣi puta⸗/

rent eam ꝓpter mutuũ dediſſepculdubio peccarẽt

nõ reſtituendo iĩmo plus qꝛ ſi nec ante nec tũc nec
poſtea talem hñt ſciam vel credulitatẽ de intenti

one cõitatis.nihilominus ſi ex aliqᷣb indicijs pᷣt
eis innoteſcere intentio cõitatis vt foꝛte ex eo ꝙ
mutuantib ſtatuit dare tale lucrũ.⁊ plus mutu
antibo plus dari.⁊ nõ obſtantce ꝙ alij ciues ſimi⸗
liavel maioꝛa bona cõitati cõtulerint.id tamẽ in
eis nõ ſtatuitur nec aliquã remuneratiõem con/
ſilem ↄſequũtur vel ex ꝓpbabilib alijs argumẽc)
que cũ pñt nolũt aduertcrevel inquirere bmõi ta
les mime non ſunt obnoxij cũ affectata ignoꝛan

tia nõ excuſet.Si vero iſto vel alio caſu recipbis

nullã haberet lucri intentionẽ neq; intentio dan

tis ꝓpter mutuũ poſſet vllo mõ ex exterioꝛibʒ in /
dicijs apparere ſiue ↄphendi.⁊ dans diceret pꝛoꝛ:

ſus nõ ꝓpter mutuũ ſed ex liberalitate darc.qꝛ in
recipiente nulla vr coꝛrupta intentio imunis ellʒ
a pctõ ipᷣe recipiens ⁊ retinẽs.⁊ ipin lucrũ nõ e
vſura.qꝛ nõ fuit nec intentũ ex mutuo. In ſecun⸗/

do aũt pncipali mẽbꝛo pᷣme diſtincciõis ſcʒ quan

do nullã intentiõem lucri habuerũt mutuãtes ⁊

recipiẽtes.dicit ipe Greg. ꝙſt ipꝛſꝰ nec añ nec tũc
necpoſtea illam habuerũt nec inſuꝑ vllo Pe ſciue

*„

.
—E

rũt vei crediderũt cõitatem ꝓpter mutnũ lucum

galiquid dare velle.nec intentio cõitatis dantisp
pter mutuũ dare facit necex vllis põt indicijs ex
terioꝛiba apparere qð ꝓpter illud dedit.⁊ dans di⸗
cebat ſe pꝛſus nõ ꝓpter mutuũ ſed ex aliq̃ rõ nabli
cã dare.vtputa ꝓpt reſtauratiõem damni qð foꝛſi
tan mutuãtes inde ꝑꝑeſſi ſunt.vel ꝓpter beniuole
tiã quã ippi mutuãtes cõitati in mutuãdo oñder̃t
vel ẽt ex mera liberalitate cõitatis.tẽ nullã ↄmit⸗

terent vſurã vel pctm̃ nec ad vllã reſtitutioneʒ te/

nent᷑.nõ enĩ eſt h̊ dare lucrũ intentũ ex mutuo.qꝛ
in pᷣmo cuſu lucrũ cẽſeri nõ dʒ.ſed potiꝰ qdadam
ni reſtauratio ad quã et nõ de vſura tenet ipᷣa cõi⸗
tas q fuit ipᷣius cã cõpellẽdo ad mutuandũ ꝓpter
qð ipi damnũ pꝑpeſſi ſunt.facitad h.c.ꝑuenit. de
fideiuſ.Et bᷣ ſi ex illa cã tm̃ tale damnũ incurreẽt
alias ſecus.⁊ intelligitvt ipᷣe declarat in ꝓceſſudi
ccte qõis nõ ſolũ de damno qð cõſiſtit in diminu/⸗
tione p̃habiti.ſed etiã de dãno qð ↄſiſtit in nõ acqꝗͥ
ſitione lucri polliciti vel ſperati qͥ ad inuite vł co
acte mutuãtes vt dicamꝰ ꝙ tales ſic coacte mutu

antes ex tali mutuatione de lucro impediti qð li

cite negociando vel alio mõ licito acquiſiuiſſent
licite pñt exigere vel reciꝑe recõpenſatiõeʒ ſui dã/

ni ſᷣm iudiciũ diſcretũ pꝛudẽtis viri ↄſiderantc ſi
mul qᷓ;tũ co tꝑe alij ſilem negociationẽ vel artem

exereẽtes cũ equali pecunia cõiter lucrati ſunt.hi

ta etiã ↄſideratiõe ad h̊ ꝙ laboꝛẽ nõ impẽdit.nec

ꝑiculũ ſubijt in hmõi caſi unevocatioie vel artis
exercende ꝓpter qð ⁊ minus
vlterius qrat᷑ quid pᷣſumendũ ſit in caſu iſto.vtꝝ
vicʒ cõitas dictũ lucrũ impẽdat ꝓ reſtauratione
damni nec ne. Ad b̊ rũdet᷑ pdictus mgr̃. G.qꝙ nõ.
ſcʒ pᷣſumit᷑ ꝙ det ꝓpter reſtauratione damni.ſʒ po

tius ꝓpter mutuũ.⁊ hoc ꝓbat ex eo ꝙ oibd mutuã

tibo dat᷑ dictũ lucrũ.nec eſt veriſile ꝙ oẽs damni

ficent᷑ ſiue damnũ patiant᷑ex mutuo a ſe facto Sʒ

etſi aliqd dãnificent᷑ nõ tñ eſt veriſile ꝙ eq̃lit.imo
ſatis eſt poſſibile ꝙ qͥ minꝰ mutuauerũt maiꝰ dã/
num paſſi ſunt ⁊ tũ minꝰdatur eis. qð nequaqᷓ;

cõtingeret ſi ꝓpter reſtauratiõem dãni darentur.

Silr nõ vr ꝙ ex beniuoletia dari pᷣſumat᷑ ſeu cau

ſa remuneratiõis beniuolẽtie quã ſic mutuantes

in mutuando oñderẽt cõitati.qꝛ ſi ꝓpter ilã dare

tur certe plus daret᷑ ei in q̊ maioꝛ affectuſ beniuo

lentie ꝓbareturlqð nõ fit. Pꝛeterea illud lucrum

qñ adhuc debitũ manet ex q̊ͥ ſatis pᷣſumi põt ꝙ &
pter mutuũ tribuat᷑. Si tñ im rei vitatẽ ꝓpter re⸗
munerandã beniuolẽtiã cõitas illð daret.lauda⸗

biliter illud ageret.⁊ licite etiã quibo daret᷑ recie

rent.ſicut licite amicus recipit ab amico bñficiũ
Nõ eni ꝓpter mutuũ ⁊ grãm factã cõitati debʒ ſie
ri peioꝛis ↄditiõis.hec oia ſupᷣdicta ſunt vba ma
giſtri ſupᷣdicti licet abbꝛeuiata. Ex quibo vt dicit
Lau.q ipᷣa recitat colligit᷑ ißm mgr̃m ſentire ꝙdi
cti pᷣmi creditoꝛes minus licite tale recipiãt icre⸗
mentñ.i.vltra ſuũ capitale cũ intereſſe.⁊ ad xreſti
tutiõem teneant᷑.Alius magr̃ ⁊ generalis oꝛdiniſ
heremi.ſcʒ frater Guido de q̊ ſupᷣ in pcedenti.F.
cõſultus de dicta materia quaſi ſilia rñdit ↄclu⸗/

y habere. Si autem

Titulus PDꝛimus

dens ꝙ nõ ſolũ a creditoꝛibo talis pecunia vltra

ſoꝛtem pᷣncipalem accepta ab eis eſt reſtituẽda/ſʒ
etiam ab eoꝝ legatarijs ⁊ heredibo vel emptoꝛibo
ex quo eni talis ↄctus eſt in creditoꝛibo indebitꝰ
⁊ illicitus.erit ⁊ ꝑ ↄñs in eoꝝ ſucceſſoꝛib. Pꝛo⸗
bat aũt dictũ gctũ eſſe illicitũ qꝛ vt vſurarium ex
pluribo.c.q̃ habẽtur.xuij. i Habue. cplerichee
c.vſura. Idẽ rñdit ⁊ ſcripſit frater Jo.chenlꝛoth
eiuſdẽ oꝛdi.ſed vt refert Lau.in pᷣdicto tractatu
hanc qõem diſputando qdã magr anglicus oꝛdi
nis pᷣdicatoꝝ firmauit ⁊ determinauit griũ.ſ.q;

licite recipiat᷑ dictũ incrementũ a ſoluẽtibs mõ qᷓ

declarabit. Et idẽ dicit tenuiſſe ⁊ ſcripſiſſe alium
mgꝗr moꝛdi.mino.ſ.mgꝗrjm Franciſcũde empolis
3 tenuit Pe.de ancho.i ſili materia diſputãs
G

de imp̃ſtic venetoꝝ ⁊ plures alij iuris ꝓfeſſo-

res.Quã opinionẽ cõiter ſequũtur pᷣdicatoꝛes ⁊
minoꝛes.rõem huius aſſigt pᷣdictꝰ Lau.rñdẽdo
ad argumẽta facta in oriũ.vñ ſic dic̃. Credo alio

nõ dato tales mutuãtes nedũ ſi coacte ſed etiam
ſi volũtarie mũtuãt dũmõ ex caritate nõ aũt ſp-

in lucro ſeu incremento ꝓpꝛie ⁊ pncipaliter ⁊ ſi ſe
cũdario mutuẽt.immunes eſſe a peccato ⁊ vſura⸗
rum vitio.nec illi foꝛe reſtitutioni obnoxios.ſũt
nanq; aliqͥ qui foꝛſitan ex cã lucri qdðᷣintendũt pꝛi
mo loco ad ſic mutuandũ mouent et ſic de his nł
la dubitatio qꝛ ſqʒ vſuram cõmittũt ex q̊ pᷣncipłr
lucrũ intendũt.Sũt ⁊ alij qui pᷣnepaliter mouẽ

tur ex caritate qua afficiunt᷑ reipublice. vel qꝛ coa

ctiõaliter facere neq̃ũt.⁊ de his eſt ſermo nr.⁊ hi
nõ vident᷑ peccare.rõ eſt.qꝛ tũc quis vſuram com
mittit recipiẽdo aliq̃ͥd vltra ſoꝛtẽ qñ ſpe lucri mo
tus pᷣncipłr mutuat.nõ aũt qñ nõ ſpe lucri pncii⸗
paliter ⁊ ſi ſecãdario.⁊ h̊ niſi iam debitoꝛ coactuſ
incrementũ ſolueret vel inuitus ſolutioniſq; tꝑe
vel pᷣus id in noticiam deueniſſet debitoꝛis. Sʒ
in caſu noſtro nõ ſpe lucri pꝛincipaliter qͥs motꝰ

cõitati mutuat.imovt cõitati imꝑanti pareat pe

naſq; inflictas effugiat.vel caritate ⁊ amoꝛe vt il⸗
li ſuis neceſſitatib ſubueniat alias nullatenꝰmu
.tuaturus.⁊ merito.cũ in alijs pecuniã iſtã expẽ/⸗
dendo longeplus veriſiłr lucraret᷑. ⁊magis libere
pluriſq; valoꝛis foꝛet.nec coacta eſt cõitas qꝛ co⸗
f nõ põt a ſuppoſitis nec inuita ſoluit ipᷣa còitas
ed ex ſua ſpontanea volũtate iuſte honeſte ⁊ rõna

nt turlqð nõ! um bili cã regulata vt in expᷣſſione caſus ſup demon/
non datur qñ ſoꝛs eſt ſoluta ⁊ cõitas eſt a debito
liberata q̊ tꝑe magis poſſz liberaliter eſtimari.ſʒ

ſtratur.qnetiã etſi inuite ſolueret id tñ creditoꝛi⸗
bus nõ cõſtat.maxime cũ cõtrariũ in iam dẽa re⸗/
foꝛmatione aſſeueret cõitas ipᷣa.⁊ in incertis nõ
in certis locus eſt cõiecturis.ff.de verbo.obli.l.
cõtinuus.licite ̊ recipit᷑.ꝭ̊ ⁊c.Si tñ hmõi credi⸗
toꝛes in oppoſitũ ↄſcia remoꝛderet illamq; depo⸗
nere ac iuri cõfoꝛmare neqᷣrent.⁊ ſi vt in ſilłi inqͥt
DHoſti.ſcrupuloſa ſit potius qᷓ; theologica.ſatiſſa
ciant oĩmodeoſcie ſue d rões ãt magri Greg.ſu
pꝛadicti ſic rñũdet eas deſtruẽdo. Nam cũ ipe diſ/⸗
finiens vſurã dicat ꝙ ſit lucrũ ex mutuo intentũ
diminute eſt data dicta diffinitio.qꝛ lucrũ inten
tuʒ ſecũdario nõ aũt pncipaliter in mutuo nõ in⸗
ducit vſuram ſᷣm cõem oꝑinionẽ ⁊ ſiłr ponẽs ſpẽ
in lucro ex mutuo facto ſecũdario nõ pᷣncipaliter

nõcõmittit vſuram niſi inuite vtl coacte ſolueret

Nh
ß
wi
cis
den
tuner
ng
nloch
nanm
tüſ
nno
Aliun
wpols
putis
feſſof
ies
fidido
doglio
ctin
itſ
mit
rrſorn
os, ſit
Gitpen
bisnt
napt
moe
gon
a
moN
wonwo
mina
enall
niqt
ons. G
lonnuſe
norerh
Lummn
lkiche/
galbar
vtinn
Emmms
on/
Geonf
risno
obll.
rdi⸗
goce
int:
nſt
bigzt
iſein
nmm
nisſe
aller
aa

XlI

debitoꝛ et illud ſciret vel crederet.qð non cõtin⸗
git in caſu noſtro.qꝛ nec cõitas que e debitrix co

7 . „

gicur nec inuita ſ oluit. nec pncipaliter ciues vidẽ
tur moueri ad mutuandũ rõne dicti lucri annua

lis ſcʒ. v.p centenario q;uis illud ſperent ⁊ expe⸗

ctẽt.qꝛ maius lucrum p oſſent ſibi ꝑ alias vias ꝓ

curare vt dictum eſt. Ad illud aliud qð dicebat

magr. ſ. ꝙ intentio mutuantiũ regulatur ex intẽ⸗/
tione cõitatis que ipᷣis mutuãtib nõ põt non el⸗
ſa nota ſcʒ ꝙ talis intentio ſit depuata · qꝛ dat illð
lucrũ ꝓpter mutuñ.qᷓ vſura. Rñ.au. id nõ ſꝑ

7

ſequitur. vñ diſtinguit ꝙ pter mutuũ aliqñ pᷣtd⸗
ri aliqdvt vſura. ⁊ aliqñ non vt vſura.ſed vrdonũ
gratuitũ tm̃ nõ erx ipo mutuo ſed ex ſeruitio ſibil⸗
penſo ⁊ cõmodo exinde ꝑceptovel lucro cõſecuto

vel ec animi nobilitate q̃dã.etſi ſic dari ſciat vel

credat recipiẽs nõ peccat.An aüt ſic credere tene/⸗

atur vide ſupᷣ in.S. Et cũ dicit᷑ ꝙ iſta nõ vr fuiſſe i

tentio cõiratis. qꝛ ſi ð eſſet verũ.plus daret᷑ illi qͥ
maioꝛem qꝙᷓ; minoꝛẽ beniuolẽtiã oñtaſſet erga cõi
tatem nõ habitao ſideratione ad q;titatẽ pecunie
ſz beniuolentie ⁊ ſiłr plłꝰ illi daret q extali muruo
plus fuiſſet damnificatus qð vtrũq; de facto nõ
feruat᷑· Rñdet qᷓ; equũ foꝛet h̊.ſʒ nõ poſſent hec de
facili in noticiã cõitatis deduci.⁊ ne alij ſcrupulo
ſo coꝛde moueant᷑ ⁊ ſcandala atq; inuidie oꝛiant᷑
ſi ad imparia iudicaren?᷑.iõ ſic pariliter ⁊ ex meo
ratis cauſis mota oẽs tractare decreuit ⁊ bñ ar.
l. diſ. vt cõſtitueret. Sicut in cõſili videmꝰ ꝙ ĩ col

legis ingroꝝ ⁊ oꝛdinatoꝝ pꝛioꝛ eſt in tꝑe pꝛioꝛ ẽ

7

in ſede ⁊ alijs nõ habita diſtinctione an pᷣmus ſit
doctioꝛ ſecũdo. Inficiari ant nõ poſſumus quin
ſaltem rõne lucri ceſſantis vnuſ. quiſq; ciuis dam
nificetur. Et cñ quilibet cõpellatur ad ſoluenduʒ
qꝛ nemo libenter mutuat. ⁊ talib⸗ ſm dicta mgr̃i
ippius ſit fienda talis damni reſtauratio. ↄcludi
tur ꝙ nemo eſt qui nõ debeat tale lucrũ vt inter⸗
eſſe ↄſequi.⁊ licite ſi datur recipe poſſit. Difficile
aüt eſſet cõitati ⁊ q̃ſi impoſſibile hre noticiaʒ ple
nam q;titatis vel beniuolẽtie mouentur ciues
ad mutuandũ vel damnoꝝ que inde ſuſtinent vt
pm illam fieret qᷓtitas recõpenſatiois. Iteʒ ad il
lud exq̊ dicebat magiſter pᷣſumi cõtra cõitate de
tentione qua dat illud lucrũ qꝛ ſc; ꝓpter mutuuʒ
ex eo ꝙ cõitas poſtq; ſoluta eſt vera ſoꝛs ⁊ a debi⸗
to deliberata nõ cõfert vltra tale lucrũ. Rũndet ꝙ;
licet vltra nõ ↄferat nõ ſequit᷑. ̊ vt vſurã tribuat.
ceſſat enĩ tũcdamnũ in mutuante. ceſſat cõmodũ
in cõitate.⁊ſatis ex impenſo ſeruitio remunerat⸗
eſt mutuans.alias diceret in ſiłivſurã cõmittere

is qui liberaliter mutuauit mille floꝛenos michi

mercatoꝛi ſinc vlla pncipali intentione vel ſpe re
muneratiois ⁊ ego qui tenui illos ꝑ.r.annoſ. vel
ex quib lucratus ſum mille liatis mercatijs. ex
liberalitate ⁊ optia ductus diſcretiõe vidẽs qꝛ ex
illis lucratus fui.ſibi tm donaui.viij. ꝓ cetenario
ſub quolibet dictoꝝ ãnoꝝ/viij.q̊s ñ donaui ĩ an
no. xi.qꝛ mille cũ qͥ lucrari ↄſueui iam ſibi reſti
tui. cuius oriũ eſt ipa veritas. Mouet eria dict⸗
Lau.tale dubiũ facti circa pᷣdicta qð ibi ſepe cõ⸗

tingit vic; Indicit᷑nus pᷣſtantie vel accati cũ in

cremento ſine lucro cõdecenti ⁊cõſucto · ſ. vp cen

tenario annuatim ꝑci
infra certũ tempus ſo

fiendadumrar ꝑſonis qᷓ
certũ tempus ſoluerẽt.nunqd ſoluẽtes in ⸗
fra dictũ tpᷣs qui alias infra illð tpᷣs nõ ſoluiſſet.
peccãt intm̃ ꝙ ad reſtitutiõem tenent᷑ eius qð ꝑce
perint ad rõem pᷣdictã. Itẽ indicit onus de men⸗
ſe Nouẽbꝛis.⁊ ſtatuit᷑ ꝙ is qui ſoluerit infra men

ſem incipiat dictũ lucrũ in lal. Januarij.qui vᷣo

ſoluerit poſt menſem incipiat in lꝛał. Septẽbꝛis
peccant ne ⁊ ad reſtitutiõem tenent᷑ ſoluẽtes ifra
menſem qui alias infra illũ nõ ſoluiſſent. Rndet
ꝙ q;uis cũ nõ tenet pncipale nec acceſſoꝛiũ qð il⸗

luus ſequit᷑naturã.de re.iu.acceſſoꝛiũ.li.vi.nõ tñ

ſic eſt econuerſo.ſed ſepe ꝑmittit᷑ qͥd acceſſoꝛie qð
Ad ꝓpoſitũ aũt exqͥ mutuũ in caſu noſtro qð ẽ bn
cipale nõ eſt coꝛruptũ.qꝛ ad mutuandũ nõ ſũt ta

pꝛincipaliter repꝛobat. de pben.ꝑ litteras.in cle.

les inducti ſpe vel intentione ꝓpꝛia dicti lucri.ſed

ex caritate vel coactione.abſit vt coꝛrũ pat᷑ acceſ⸗
ſoꝛiũ.ſicut eſt illud pᷣus ſcʒ infra mẽſem ad mutu

andũ vt ꝑcipiat vel citius lucrũ memoꝛatũ. exq̊

enĩ tale lucrũ licitũ eſt nõ eſt malũ illud appctere.
Inſugꝑ facit pᷣdictus Lau.circa lucrũ annuale qð
dat cõitas ipa mutuantibo quandã diſtinctioneʒ
an ſcz det. v. ꝓ centenario vt cõit᷑ fit ab ea.an.vij.
vel. x.ſic fit aliqñ in accat ⁊ pᷣſtatio ib. Diſtinctio
nem ctiã facit inter ipᷣos recipiẽtes ſiue.v.ꝓ cẽte⸗
nario ſiue.viij.vel.x.Nam qͥ ad lucrũ ↄdecens et

coſuetũ dari.ſ.v.p centenaꝛio ſi tali ſtatuto annu

entes oẽs vel aliqui ad ſuũ pᷣuatũ cõmodũ reſpe
xerunt.vſurã in ſoꝛo ↄſcie comittũt tales ſcʒ ãnu
entes ex tali reſpectu ſed alias etiã ſi non ex tali re
ſpeccu ꝓpter bonũ finẽ ſi nõ ſine illis ſufficerẽt ad
ſicſtatuendũ.Alij aũt nõ ſtatuentes q̊ ad tale con
ſuetũ lucrũ ⁊ ↄdecens.nec etiã ipᷣi ſtatuẽtes qᷓ ad
publicũ ↄmodũ dũtaxat reſpexerũt. Quo aũt ad
lucrũ inuſitatũ ⁊ incõueniẽs qtũs eſt dare exceſl⸗
ſum ſcʒ. viij. vel. x.p.c.in q̊ nõ liberalitas vel dam
ni reſtitutio ſed ↄpulſa ⁊ neceſſitata volũtas iter⸗
uenire pᷣſumit᷑.indiſtincte foꝛte dicendũ eſt ꝙ qli/
bet peccet ⁊ vſurarũ vitio inuoluat᷑ recipiẽdo.ni⸗
ſi iam qͥs tm̃ ⁊ tale damnũ incurriſſet ꝙaſcẽderet
ad illud plus ſtatucũ dari vltra ↄſuetñ qð ſi in a⸗
liquib cõtingere poſſet nõ tñ in oib vt videmus
erꝑiẽtia mediãte.In qb gn ↄtingit ſtet regula ſu
pᷣpoſita.cũ nec liberalitas necdãnificatio ſeu iter
eſſe rõe dãni h̊ caſuↄcurrãt.etſi nequnt iuuari rõ
ne legis q̃ dʒ eẽ cõis ⁊c̃.vt ð.dixi in alio caſu.in 4
bus aũt tale damnũ ↄtingit pcedat exceptio·

MOuantum ad ternu J. II.
articulum q̊ querebatur vtrum pᷣſuppoſito ꝙ di?/
cti ſoluentes ſeu mutuantes nõ licite perciperẽt
tale incrementum an vigoꝛe donationis.remiſ⸗
ſionis ⁊ liberationis ſupꝛadicte excuſent᷑ a reſtitu
ſione et liberentur a peccato. Rñdet Lau.pᷣdcũſ
vtiq; ꝑ illam donationem liberantur a reſtitu⸗
tione.ſed non a peccato. Ad hoc enim vt tollatur

4 9

pe ccatum contritione opus eſt ⁊ penitentia que
fie ri poterit abſq; illa reſtitutione. quia reſtitu/
tum cenſatur ablatum virtute remiſſionis pꝛedi

cte. Et ſic nõ obſtat dictum Auguſti. qð ponitur

cin regula iuris.peccatum.libꝛo ſexto/ vt dorlafag

tum eſt ſupꝛa Et hãc còcluſionem etiam ample⸗
ctitur di.La.de caſti.in repctitione decre.in ciui
tate.de vſuris Sed ego dubito inqͥt ipᷣe Tau.an
ſibi locũ vendicet dicta ↄclo in eo qᷣ ſtatuit vel de
creuit vna cũ alijs de ꝓplo talẽ remiſſionẽ vel libe
rationẽ fieri ⁊ illam fecit.et credo ꝙnõ in foꝛo cõ
ſcic ſi habuerit reſpectũ ad cõmodũ vel intereẽ ſu
um ⁊ h ſi alioꝝ ↄſenſus ſine ſuo nõ ſufficiebat ali
oquin ſecus qͥ ad reſtitutionẽ.ſed aget pniam eo
caſu ↄtritione pᷣredente nõ ſolũ de pctõ qð cõmi⸗
ſit ad vſurã mutuãdo qð nõ tollit᷑ ꝑ ſolã remiſſio
nem qnimo.nec per reſtitutiõem actualẽ.ſed etiã
de eo qð non erat paratus reſtituere.etſi remiſſio
facta nõ foꝛet ſed in pctõ pſeueraret ex q̊ pctm̃ au
getur. de oſue. c. fi. qð pᷣſumit᷑ ex diccq cũ ꝑexterio⸗
ra de interioꝛiba pᷣſumat᷑.de pᷣſum.c.ex ſtudijs.cũ
ſimi. Re aũt aliter ſe hñte pniam agat de pcto tm̃
et in h ſue ↄſcie relinquit᷑. Res eni ſua agitur.

Ad quartũ autem

ticulũ tranſeũdo videndũ eſt. An vicʒ dicti ſoluẽ
tes licite vendãt ius ſuũ qð hñt in dicto mõte vi
goꝛe talis crediti Ad qð rũdendũ eſt ᷣm magiſtꝝ
Breg.in dicto ſuo tractatu ꝙ ſi tm qᷓ;dtũ mutua⸗
uerũt ꝑceperũt in eo lucro qð illicite a cõitate ꝑce
perũt.nõ pñt.qm̃ iã exinanita eſt vera ſoꝛs.ad qð
Allegat. c.i.ex eo.ti.Si nõ tm̃ ſed minꝰ.tũc vende
re pnt qᷓ;tũ ſuꝑeſt.⁊ ſi totũ ſuꝑeſt 92 nihil ꝑceper̃t.
vel ſi aliqd nõ ꝓpter mutuũ ſed als licite iur ſup⸗
dicta poſt eũ totũ vẽdere pñt. Et idẽ in dicto.c.in
ciuitate In ſecũdo q̃ſito pᷣme pncipalis qõis fir/
mat di. La. de caſti. pᷣdictus.⁊ ego idẽ dico in ge⸗
nere. Fateoꝛ ſiqdẽ ꝙ qᷣcqͥd iuris bñt in dicto mu⸗
tuo vel ad dictũ mutuũ ſuꝑ dicto mõte licite ven
gere pñt. Ad ſpẽm aũt deſcẽdẽdo dico ꝙ plus iu
ris hñt ſuꝑ dicto monte ex mutuo qᷓ; pdicti ſenſe
rint qꝛ qð illicitũ reputãt in qᷣbuſda licitum affir
maui vel late pcʒ ex his q ſup diffuſc ſcripſi iĩ ſcõo
dubio pncipali.⁊ ſic plus vedcre pñt qᷓ ipᷣi ſenſe
rint.Et ꝓcedit dubiũ pᷣlibatũ circũſ. cripta remiſ/
ſione de qua in dubio ꝓximo pᷣcedenti. illa ſiqdẽ
oꝑatur ꝙ in nullo ſoꝛs excenuat᷑ ex lucro.⁊ ſicven
derce pnt illud ius qð hñt ⁊ qð apncipio habuefr̃t
Cũ Tau. tenẽt ingr Franciſcus de empol oꝛdis
mino. ⁊ Pe. de ancho. ⁊ qͥdã agiepckt⸗e ꝙ ſimpłr
vẽderepnt dictũ ius.ſed cũ Greg.pᷣfato oꝛdi.bc⸗
remi.tenẽt mgr̃ Guido ⁊ frater Jo.eiuſdẽ oꝛdi.⁊
quidã alij oꝛdi.pdi.Quintũ ꝓ nũ c dimittendo qꝛ
vltimo ponet᷑ cũ ꝓlixius ceteris ſit tractandum.

Muantum ad ſertum ..v.

cũ vicʒ qᷓrebat᷑. Ucrũ pᷣſuppoſito ꝙllicite fale ius
qð hñnt in dicto mõte ſolueètes vẽderent ⁊ emẽtes
emant. licite ꝑcipiant dicti emẽtes illud incremẽ
tum qð pᷣus ipi veditoꝛes ꝑcipiebãt. Rñdet pᷣdi⸗
ctus Lau. de ridol.ꝙ in omni caſu q̊ pꝛimo loco
mutnaus a cõitate licite aliqd ꝑcipit ůlud idẽ li⸗/
cite vẽdit illudq; licite emi᷑ ⁊ ꝑcipit᷑ſiue ſit ſoꝛs ſi
ue acceſſio ſiuelucrũ vel qͥ noie velis nũcupare.?
hoc ſatis intelligo circũſcripta fraude ⁊ intentio
ne depuata Et idẽ tenet Pe. de ancho. in qõnede
imßpſtic venetoꝝ quã allegat ⁊ ipe Tau. idẽ quo

Rr

Litulus ꝛimus

gr. §. III.

dicht vicz qꝛ quilibet põt tranſſerre ius qð hʒ in

—RMõ ..òẽſ

qʒ ſentit magr̃ Franc.oꝛdi.heremi. cõſulit ipᷣe tñ
Lau.qꝛ dubiũ.iõ ab hmõi abſtinenqũ. ſed pᷣfati
magiſtri oꝛdi. heremi.⁊ valentes viri oꝛdi.pᷣdica.
cõiter tenẽt griũ.Inter q̊s vir ꝑ cuncta laudabi⸗
lis dñs Jo.dnici cardi.raguſinus ſuꝑ h̊cõſultus

rñdit ꝙ hi qui non coacti aut dant pecunias aut

emũt dandas.aut emũt iam ſolutas. ſſi h̊ ſponte

faciũt pᷣciũ qð recipiunt nõ lucrant᷑ ſed ad reſti ⸗

tutiõem obligant᷑. Et ꝓ aliquali maioꝛi declara⸗
tione dicit ide ꝙ pᷣſtantie ſunt ſub q̃druplici gne

Aliqᷣ eni foꝛtaſſis a pncipio cõitati dederũt centũ

vt exinde qͥnq; baberẽt annuatim. Aliq emerunt
ab his q volebãt ſoluere tertiã ꝑtem ⁊ hmõi ad ꝑ⸗
dendũ. Alij vero emerũt ⁊ emũut qͥtidie ab his qͥ
poſſident.Eeteri vero hñt in mõte qꝛ ſolucrũt co
acti tres pᷣmi nõ pñt pᷣdictã acceptionẽ vel pᷣciuʒ
ſibi retinere vel redditũ vltra ſuũ capitale.quar⸗
ti vero ſic.licet etiã apud nõnullos graues nec ẽt
iſti.nec etiã valet dicit ipᷣe qð nõnulli etiã famoſi

——

tranſferre iuſte. Nam añs huius rõnis pati infi
nitas inſtãtias. Papa eteni habet ius in papatu
⁊ illud in aliũ trauſferre nõ põt.maritꝰ habet po⸗
teſtatẽ coꝛꝑis mulieris ſue tñ hãc nemini ↄcede⸗
re valet. Reqritad h̊ ꝙ añs ſit veꝝ ꝙ tale ſitoñs q̃
le ⁊ ans. Sũt eni actus actiuoꝝ in patiente bene
diſpoſito.vñ ſi cogat᷑ emptoꝛ ad emendũ ſicut co⸗
actus eſt venditoꝛ ad ſoluendum vtiq; qꝛ vterq;
coactione depingitur tenere poterit vnum ſicut⁊
alterum.alias non. Et ſubdit Reſtat ̊ videre cui
reſtitutio pᷣcij vel meriti receptoꝝ de pᷣfatis pecu
nijs ſit facienda.an ſcʒ cõitati vel venditoꝛi vel ei
qui pᷣmo ſoluit coactus.an ſint inter icerta cẽſen

da ⁊ pauꝑibus eroganda.Et ſiquidem qͥs dedit
cõitati centũ ſponte ⁊ libere vt inde habeat tres.

quinq; vel decẽ cõitati tene?᷑. Duo vero alia gene
ra q male ſoluerũt.cõitati nõ obligant᷑ ex eo ꝙ cõ
munitas iuſte ſoluit licet nõ rñdeat᷑ ꝛinuitus cui
ſoluit.nã ꝓ coactiſ mutuis rite ſe obligauit ad tã
tũ ꝓ centenario.Cõſilr nõ videt᷑ reſtitutio facien
da illi qͥ coactus ſoluit.qꝛ ſpõte emptoꝛidedit iuſ
ſuꝑ cuius tñ nõ fuit capax vt ſupᷣ dictũ eſt.als ſe⸗
querent᷑ plura incõueniẽtia.Nulli etiam verti de
bet in dubiumꝙ venditoꝛ qui emeret ab alio nõ

eſt capax huiuſmodi reſtitutionis.vnde ſibi fieri

non debet. Reſtat ergo vt quicũq; emit de tali pe
cunia cum teneatur ad reſtitutioem in bmo caſu

cõmunitati reſtituere debet.in alijs duobus ero

are debet ad pias cauſas ⁊ pauperibus ieſu chꝛi
ſti. hi enim ſunt membꝛa communitatis et hi p⸗
ſumuntur plus pati.aut ꝓpter infoꝛtunia ciuita⸗

tis. aut pter minus equam gubernationem. hec

omnia ille

Muatum ad ſeptimũ g. v

de illis. ſ. qᷣ alijs qñq; certã qͥtã ꝓ floꝛẽo qñq; ni
hil ꝑcipiẽtiba ſoluũt pᷣſtãtias⁊ i illoꝝ loco qͥ ad ta
le creditũ deſcribunt᷑ vtꝝ licite faciãt ł illiciteꝛita
ꝙ teneant᷑ ad reſtitutiõem. Rñdet dic, Lan. poſt
argumenta facta in cõtrãriũ que ſoluit.ꝙ cuʒ ibi

nonſ it cõtractus mutui ſed ↄctus innoiams ſceʒ

aliũ. qui iuſte recipit hmõi in quẽlibet aliũ põt

fai
dcr.
acbi,
Us
s
honte
chi;
4 e
Cunt
1G
164
itco
ai
uur⸗
git
nol
Vn
Km
n

Nſn

ſarce
Gwoy
mian
cra
s dr
wei e
ci
dalt
t tres⸗
iagene
coqc⸗
us al
ntadti
ſucen
ditvi
asle⸗
won
1,ℳ
Anſu
co
ich
t
n bee

ſin
ℳ
leus
h

oſ⸗

—

do vt facias.puta do tibi.v.vt ꝓ me ſoluas ⁊ alia
v.tua.⁊ ſic in totum.x.ad que ſum cõitati obno⸗

xius ⁊ a tali obligatiõe me liberes.⁊ ius lucri efi

de venturi qð facta ſolutiõe ſꝑari põt ſit tuũ.et ac
cedere vr̃ dictus ↄᷣctus ad naturã emptiõis ⁊ vẽ⸗

dictionis.⁊ ſic tenet ↄduſiue iſtũ ↄᷣctũ licitũ.diẽt

— — 7— „

tñ ꝙ ↄriũ cõiter tenet ꝑ vulgares.Et mihi hᷣ vyf il
lud ꝓuerbiũ verũ. Uox ꝓpli vox dei.vñ ⁊ tutioꝛ o

.

9 7

—

rarium.vtʒ in fine pcedentis.ꝭ.

Quantum ad octauũ .. ViI

ſq; qucri᷑. Si cõitas ſibi nouos cõſtituat cre/

ditoꝛes puta qꝛ vendit annuũ redditũ ad roncʒ
qua rñdet creditoꝛiba mõtis ad vitã ipᷣius emẽtꝭ
et alterius ab eo noĩandi cũ pactis de quibo ſup⸗
dictũ eſt in ſoꝛmatione caſus an bᷣ ſit licitũ. Rñ.
Lau.dicẽs ꝙ dictꝰ La de caſti. doctoꝛ eximiꝰ in
c. in ciuitate pᷣ examinãs finaliter h̊ cõ dudit lici⸗

te fieri ab vtraq; ꝑte dũmõ in fraudẽ vſuraꝝ non

„

fiat. ⁊ nõ interueniat deceptio vltra dimidis iuſti

pcij. Ego aũt ſubdit pdictus au.poſt arqumẽ
ta p ⁊ Z nõ puto ſic indiſtincte ⁊ ſimpliciter tutũ

vel appꝛobandũ.ſed vt valeat ⁊ fraudis pᷣſumꝑtõ
ceſſet. opus eſie credo bmo vt reddit ipᷣe nõ exceſ/
ſiuus. ſed cõuenies inſtituat᷑. Scðo ꝙ de rchy cõi

tatis. Tertia ꝙ nulla det facultas gctu reſoluen/
di ꝓ maioꝛi vel minoꝛi pᷣcio.Quarto qohẽs cum
cõitate nõ ↄſueuerit fenerari. Ex his ᷓ dico ꝙ ſi
cõitas abſq;ʒ fraude legẽ facit ꝑ quã cõſtituit ĩ bo/⸗
nis ſuis certos redditus deputas iuxta moꝛẽ offi

ciales ad illos vendẽdũ ad vitã alicuiꝰvel ſui vel

alterius vel aliud indefinitũ tpᷣs ad rõem illam q̃ᷓ
rñdet creditoꝛibo montis. nec id facit ad petitiõʒ
aglicuius id ꝓcurãtis ⁊ cũ ea ghere volẽtis.ſʒ ĩ ge⸗
nere nõ habito reſpectu ad aliquẽ in ſpecie. ꝙ tũc

7

talis ↄctus erit licitꝰſi inter eã ⁊ aliquẽ iniatur ⁊
ci⸗ ſit pactũ de reſoluẽdo etiã ꝓ minoꝛi pᷣcio.⁊eo
ca

u pot ſibi vẽdicare locũ dictũ dñi Lapi.qꝛ an⸗
te ↄctũ erat ↄſtitutus redditus ⁊ in reb ⁊ ad tpᷣs

—

incertũ.⁊ ſic nulla fraus pᷣſumpta.ſed ſi fiat id de.

nouo ad petitionem alicuius in ſpẽ ⁊ interueni

at inter huc ⁊ illã tale pactũ.tũc ſecus alio nõ da

to ꝙ fraudẽ ceſſare faciat. Ubi vero redditꝰnõ cõ

ſtitueren? in bonis cõitatis ſed fieret relatio tan/
trtũ ad pſonã cõitatis tũc oĩno pᷣſumeret᷑ illicitus

talis ctus ꝗq inde fieret. Si etiã tam redditꝰ qᷓ;
tꝑa foꝛent certa.tũc fraus pᷣſumeret᷑ vbi maioꝛ eet
certa q;titas quã in certo tꝑe ꝑciꝑet a cõitate qᷓ; il

la q daret in cõitati in pᷣſenti.hec oia que habẽtur

in iſto.c.ſunt extracta de capitulo ⁊ tractatu pᷣdi
cti.d.Lau.ſed ab bꝛeuiata except dictis di. Joh.
dnici. Pe. de ancho. ⁊ Antho. de bſbu.

16 IE

qð qritur.

tate.aut non. In pᷣmo ſic emẽdo peccãt ⁊ vſuram

cõmittũt.qm extũc ipᷣi mutuũ dant ſiue dat dila

tionẽ ſolutionis intentione lucri.⁊ p bᷣ facit caſꝰ

pinio eſt. Jo, dñici.qui dicit hoc eſſe ũlicitũ ⁊ vſu

umadquintũ 5. I
Utrũ alij ab eis licite emant tale ius
qð ſupᷣ omiſimus h̊ reſumendũ. Rñdet magiſter
Bregipᷣfatus ⁊ dicit ꝙ inqᷣrendũ eſt de intentiõe
eoꝝ.qm̃ aut emũt intẽtione ꝑcipiẽdi lucrũ a cõi⸗

c, cõſuluit. extra de vſuris in ſcòa cõſultatioõe.In

ſecũdo vero caſu ſecus eſt. niſi alia mala intentio
ne vel ex circũſtantia mala reddat᷑eoꝝ itentio in⸗

oꝛdinata.Dictã ↄcłloem damnat di.La.de caſti.
qꝛ cũ querat idẽ męr an licite ematur a pᷣmis cre
ditoꝛibo oꝑtet intelligi qõem eo caſu qͥ ipᷣi vendi⸗

toꝛcs licite vendũt qui qñ nõ licite vẽdnit alij nõ

licite ab eis emũt. Sed qñ dicti mutuates licite
vendũt vt qꝛ nil vltra ſoꝛtẽ receperũt. ſed in caſ u
licito iuxta pᷣmiſſa certe emere potuer̃t alij ab eiſ
dem, nec in h aliquã ioꝛdinatã intentiõeʒ hr̃e vi ⸗
dentm eũ. Rñdẽdo ad rões mgfi.nõ vr̃ vex di/⸗
cere ꝙ extũc mutuẽt.nõ eni mutui ſed emptionis
cõtractũ ineunt. Nec etiã eſt veꝝ ꝙ dent dilatio
nem ſolutiõis ſʒ expectãt dilationc datã a cõt au⸗

ctoꝛe ſuo. Nec inſuꝑveꝝ vr ꝙ ſi dicto caſu emunt

intentione lucri.ꝙ ſic einẽdo peccẽt.qꝛ in ↄᷣctu ẽp

tio nis nõ eſt repeobata ſpes lucri.et de emp.⁊vẽ.

cũ dilecti.hec La.Qð recitas Lau.dic̃ q iuri cõ⸗
ſona vr̃ ↄclo di.La. Ills tñ magri ↄclo ꝑ tanto fo
mentũ hr̃e vr.qꝛ ſᷣm eiꝰopinionẽ illicite tale lucꝝ
ꝑcipiãt cõiter ipi mutuãtes.Et qꝛ qͥtale ius mu⸗
tui ſiue creditipp᷑ mutuũ factũ emũt ſe in locum
mutuãtiũ ſubrogat ſu ꝑeſt vt ſiẽ̃ illi peccauerunt
ſi ſpem ꝑcipiẽdi lucrũ in mutuando ha uerũt.cẽ
vel poſtea ſic ⁊ iſti. Uñ licet in ſui figura ſit ↄctus
emptionis inter creditoꝛes cõitatis vendentes ⁊
eos emẽtes.tñ int᷑ipᷣos emẽtes ⁊ ipᷣam cõitatẽ eſt
effectiue ↄctus mutui ſic pus erat int ipᷣaʒ ⁊ illos
pᷣus mutuãtes.Quẽ qͥdẽ effectũ ⁊ nõ vᷣboꝝ coꝛti⸗
cẽ vł ↄctꝰfoꝛmulã ↄſiderat theologꝰ ⁊ cõſiderare
dz canoniſta.ar.de iudi.c.dilecti.Eti his potiſſi
mũ qᷣb aia releuat᷑. Naturalr qͥdẽ ſubrogati eodẽ
iure iudicãtur q̊ ⁊hi qͥb ſubrogan?.xviij.q.ij.eleu

therius.Et ex pdictj inferri vr̃ ꝙ nedũ 'm opinio
nẽ mgri circa ꝑceptionẽ tal lucri.ſed ſᷣm opiniõʒ
alioꝝ ⁊ meaʒzʒ de q̃ ſupᷣ in ſcðᷣo dubio hẽs emptio

hmõi epbet᷑.qð ptʒ qꝛ pᷣdcẽo loco mutuantes mo
uent᷑ vl ex caritate q̃ reipublice afficiunt᷑. vel exr co

actiõe eis ab iſta infert᷑ ⁊ nulla intẽtiõe lucri pꝛi
marie. ract

marie. ſediſti emẽtes qͥ ad formã ↄtractos ⁊ qͥ ad
vẽdentes.mutuãtes aũt q̊ ad veritatẽ ⁊ qͥ ad cõi⸗

tatẽ pmarie moueri vident?᷑ er intentione lucn/ g
vſurarij. Pꝛeterea vbicũq; fit fraus ð ↄctu ad cõ

tractũ iudicamus talẽ ↄctũ nõ vt iacet eiꝰ foꝛma

ſed vt iacet rei vitas.ar.ad h̊ de emp ⁊ ven.ca.ad

nr̃am.⁊.xuij.q.iij.pleriq;.cũ lo. ſed ſic ↄtingit in

ꝓpoſito.ꝗ.⁊c. Huic vr de facili rũderi ꝙ hic nulia

tit fraus de cõtractu ad ↄctum. Celebꝛat eni con
tractũ emptionis ⁊vẽditiõis hemẽs qͥ nõ celebꝛa
ret vctũ mutui.ex q̊ eni nouit ꝙ tu ᷣmo mutuss

licite ꝑcipis illð lucrũ ſic ꝑ ↄns ꝙ licite ipᷣe illðꝑ

cipiet emẽdo a te ius łactionẽ ad ill.Nullã g ad

bibet fraudẽ nec ↄctũ ſilat ĩmo palã ghit ⁊ ita (õ
trahit in medulla ſiẽ in coꝛtice.qꝛ vere fac qð vbo

rum coꝛtex intonat.⁊ ſiceſt intẽtio ſua.vt etiam
ſtatim declarabitur. ſi ſecus eſſet ſecus dicerem
et credo dictũ domini Lapi verũ quo ad emptio
nem iuris qð bʒ vẽdẽs ꝓ vera ſoꝛte.De quo intel

ligit᷑ dubiũ ꝓpoſitũ.in bmõi eni mercimonij ſpes
eſt hic. ⁊eni interuenit pecunia ⁊ res qͥ vẽdit᷑ ⁊ vẽ
dibilis eſt. jus eni ⁊ iura vẽdunt ff. de here.ac. et

1

N—U õ 4—

Titnlus Pꝛimus

ð;reeeeeeeee

ven. p totũ. emũ taũt cõiter. c.p. xl. vel.l.vel. xx. m tinẽti pctũ recipit ipius rei vẽdite.nec hic vlla in:

tpm diuerſitatẽ ⁊ ſic lucrant᷑ vt vides.⁊ tale lucꝝ
ſpare in emptione alijs circũſtãtijs interuenien⸗
tib talẽ ↄᷣctũ nõ hñtibo defraudare nõ eſt ipꝛoba⸗
tũ. Nec obſtat ꝙ impꝛobat᷑ ↄctus ex q̊ͥ minꝰ iuſto
pcio ſaltẽ infra dimidiã emitur.qꝛ negat᷑ ͥ minꝰ

iuſto pᷣcio ſit emptũ.qꝛ iĩmo qᷓ;tũ valet.Si g̊ in

tm̃ ſpes ⁊ intentio verſata eſt emẽtis nulla ẽ vſu⸗
ra.ſed ſi vltro ꝓgreſſa eſt ſcʒ ad lucrũ ꝓpueniẽs qðẽ
dð querit᷑ in dubio.⁊ eo caſu ꝓcedere vident᷑ rõ
⁊ intẽtio magr̃i. Sed in griu facit qꝛ cũ in aſ
lucrũ a cõitate ſtatutũ ⁊ poꝛdinatũ licite ⁊ oꝛdia⸗
te ſtatuat᷑.⁊ illo pᷣmo loco mutuãs licite recipiat
certis caſibo ſ̃m eũ.ĩmo f̃m alios ⁊ me omni caſu
Baucis exceptis iuxta ſuꝑius annotata.⁊ de hᷣ de
eat foꝛmatũ dubiũ intelligi.cõcludit?᷑ ꝙ illud ta
le lucrũ a cõitate pᷣoꝛdinatũ nõ eſt illicitũ vel vſu
ra.⁊ ꝑ ↄñs ꝙ ſic illud de qͥ dixi in mẽbꝛo pᷣcedenti
ſꝑare vel appetere oꝛdinate nõ eſt vſura vel pccm.
ſic⁊ iſtud ex q̊ licitũ ſimpliciterẽ ⁊mime repbatũ

ſꝑare vel appetere nõ eſt vſura vel pctm̃:.Tolle ex

emplũ Utiq; pᷣdiuʒ in pignꝰreciꝑe ꝓ.c.vel fructꝰ
velle lucrari vſura ẽ.⁊ſiłr ſi ego in locũ tui me ſub
rogo vſurarius exro.Sed poneꝙ tu fructuſ illos
oꝛ

inate appetas liciteq; ꝑcipias vt qꝛ de pigno /

raticio in empticiũ gᷣctũ trãſeat Eqͥdem ſi ⁊ ego a
te illud emẽs in tui locũ me ſubrogo ſub ſpe non
tmt lucrũ ꝑcipiẽdi ex vero capitali.de q̊ ſine fraude
⁊ dolo tñ minus do q; ſit dictũ capitale iaʒ nõ cõ⸗
mitto vſurã.Nec obſtat qð ſupᷣ dicebat᷑ ꝙ iſte cõ/⸗

tractus ⁊ ſi in ſui figura ſit emptiõis ⁊ veditõnis
tñ virtualiter eſt ctus mutui inter emẽtẽ ⁊ cõoi
tatẽ. Nec tñ valʒ ↄña cũ ðꝛ idẽ cõmodũ ↄſequitur
ct enĩ ꝙ qñq; fructꝰ ſiue redditꝰq emunt᷑ ſunt in⸗

emẽs qð fuiſſet ↄſecutus mutuãs ſi nõ vẽdidiſſet

ſiue ipᷣe emẽs a pncipio cõ itati mutuaſſz.̊ᷓ effecti

ue mutuũ vphit qm̃ ſepe ↄtingit ꝙ ex diuerſis hcti
bus quoꝝ vnus eſt licitus alter illicitꝰ qs eundẽ
effeccu ↄſequit᷑.⁊ tñ f Im eſt ꝙ vnus ſit aliꝰeffectiue
niſi ꝑ reſpectũ ad factũ qð qͥdem factũ nõ eſt ſim⸗
pliciter attendendũ ſed vna cũ eiꝰ q̃litate qᷓ hʒ eiꝰ
naturã alterare ſicẽ patuit exemplũ paulo ſuꝑius
de fructu quẽ qͥs cõſequit᷑ ex ↄctu ẽpticio.⁊ idẽ ex
cõtractu pignoꝛaticio.⁊ tñ pꝛimũ licitũ ſed ſcõᷣm
illicicũ.Sic ad ꝓpoſitũ qᷓ;uis effectiue idẽ cõmo⸗
dũ ↄſequat᷑hicemẽs qð ↄſequeret᷑ ſi a bncipio mu

–

tuaſſet cõitati.tñ nõ ſequit᷑ ꝙ cũ illa mutuũ hat

qꝗqꝛ nõ ꝑ viam mutui ſed ꝑ viaʒ emptiõis vere ſine

fraude vel dolo ↄſequit᷑ tale cõmodũ ⁊ nõ ſubro⸗
gatur mutuãti vt mutuans ſedvt emens illð ius
a vendente.

d dices Möne in cõ. .. IX

cioſus eſt ↄctꝰ emptiõis ⁊ veditiõis ⁊ eqͥpollet cõ
tractui mutui qꝛ is qͥ crat als vẽditurus rem ſuã
x.ſi tũc data fuiſſet pecunia.voluit.xij ꝓpterdi⸗
atiõem ſolutiõis.⁊ ſic ẽ ꝓinde ac ſi illa.x.ſibi mu
tuallet ꝓ duobeꝓ illo tꝑe.et ſic tꝑs vendidit. ſʒ in
caſu nr̃o nõ ſic.qm̃ vẽdens tale ius qð habet ꝓ pe
cunia mutuata vẽdit illud qᷓ;tũ tũc cõiter valet.
ipm ius tribuit emptoꝛi incõtinẽti ⁊ etiã incon

trariũ eſt. c. ↄſulnit. ec de vſurj.⁊. c. nauigãti. Re⸗
ſpon.nõ.qꝛ alia rõ refoꝛmat pactũ.iõ nanq; ibi vi

uenitex ꝑte ↄᷣhẽtiũ dilatio ſeu ꝓpter dilatiõemvel
anticipatiõem tꝑis maioꝛ vel minoꝛ q;titas.⁊ ſic
nõ venditftempus.vt in caſib iſtaꝝ decretaliũ.ſʒ
in caſu nrᷣo oĩa ſunt pñtia ſcʒ merces ⁊ pᷣciũ.qua⸗
ſimerces eſt ipᷣe redditus ſeu ius vel actio q̃ tãtũ
valebũt vel ad minus valere credunt᷑ ſub ſequẽti
bus tꝑibo qᷓ;tũ mõ valẽt.vel ſaltim eſt dubiũ et hᷣ
fufficit ad h̊ ꝙ ↄctꝰ ſit licitꝰ.Oꝑat᷑ tñ bñ fateoꝛ ta⸗
le dubiũ ꝙ ipᷣm ius minus valet ⁊ minꝰ vendit᷑.

E ſt eni dubiũ an ⁊ qñ ſit rchabitutus ⁊ ꝓpter hoc

nõ eſt liberũ ſed tali cirtũſtãtia aggrauatũ ipſum

ius qð vẽdit᷑ ⁊ iõ minus vendit᷑ q ſi eſſet claꝝ ⁊ li

erũ. Minus enĩ vendit᷑ res onerata qᷓ; libera.ſi

ut domꝰ vel terra q̃ debet alteri ſeruitutẽ minꝰ

;ᷓ libera vendit?. Et ſic pᷣdictus Lau. Zelvſiue te⸗
net ꝙ emptio talis iuris ſit licita de ſe.⁊ ꝙ licite

poſſint emi talia iura ab alijs.⁊ licet Lau.ad oẽs

rñdeat rões tenentiũ ſcʒ talẽ emptionẽ illicitã.cõ
cludẽdo tñ ↄſuluit oiba ꝙ debeãt ſe ab hmõi em⸗
tione abſtinere.qꝛ ex qͥ docti viri in hmõi vria ſi⸗
bijnuicẽ ſentiat negari nõ põt quin ſaltẽdubiũ ſit
talẽ emptionẽ licitãvel illicitã.Et iuris regula di
cit ꝙ in dubijs tutioꝛ via eſt eligẽda.er de ſpon.iu
uenis.Et ad idẽ facit dictũ Aug.de pe.diſt.vij.ſi
quis dicẽs.Tene certũ ⁊ dimitte incertũ. Pe. de
ancho.egregius doctoꝛ vtriuſq; iuris bonoñ.ſo⸗
lenniter diſputauit hãc qõem ſcʒ de imp̃ſtitis ve⸗
netoꝝ q̃ tñ ſiłia ſunt pᷣſtantijs floꝛẽtinoꝝ de qᷣbuſ
eſt ſermo.et ↄcluſiue determinat nõ ſolũ licitã eẽ
ꝑceptionẽ dicti lucri vltra ſoꝛtẽ ipᷣis mutuantib

cõitati ſed etiã licite vendi ⁊ licite emi.Ad qð pꝛo

bandũ facit quãdã diſtinctiõem qᷓ̃drimembꝛẽ. di

certi ⁊ tempus incertũ vt emptio vſufructꝰ vniuſ
poſſeſſiõis ad vitã ⁊ iſte ↄctꝰde ſe eſt licitus qᷓ;uis
poſſit depꝛauari ꝑ circũſtãtias malas.qñq; tꝑus
eſt certũ ⁊ redditꝰ ẽ certꝰ.puta annuatiʒ.x.coꝛbes
frumẽti vſq; ad.v.annos vel aliũ cẽſum annualẽ
pecunie detmiatũ puta.x.flor.ãnuati vſq; ad cer⸗
ũ tpᷣs.⁊ tẽ Jo.an.pꝰ Hoſti.⁊ Innoc̃.vr̃ tenere ꝙ
cõſtituẽdo ſſtũ ãnuũ redditũ de nouo ꝓ minoꝛip
cio emẽdo ſit licitũ. cõſtitutũ ãt ſic redditũ ab ãti
quo vr licite emi poſſe.ſed in addit᷑.ſpecu.tʒ ꝙ qñ
redditꝰſt᷑ certi puta cẽſuales nõ ſubmiſſi ſoꝛtune.
⁊ tpᷣs ẽ certũ plꝰ ↄhi iſtũ ↄctũ ad vſurã.Et bᷣ dẽm
intelligo diẽ iſte Pe.cũ ipᷣe cẽſus ↄſiſtit i pecunia
⁊ infero ꝙ ſiqs emeret dicta impᷣſtita ad vnuʒ
duos vł tres ãnos ꝓ minoꝛi pᷣcio qᷓ; ꝑcepturꝰ ſit.

puta.c.in anno /ꝓ.lxxx.bᷣ cẽt vſura.ſʒ cũ redditus

nõ ↄſiſtit ĩ pecũia ſʒ i fructu puta vino oleo frum
to ſeruitio oꝑis ſi ↄſtitutio tal redditꝰ creat᷑ ð no

uo q;uis p mioꝛi pᷣcio emat q; ſit qͥs ꝑcepturus.ſi

tñ remanet dubiũ vtrũ plłꝰvł minꝰ ſit ꝑcepturu
credo valere ⁊licitã eẽ emptionẽ.ałs ſecꝰ.qñ q; tẽ

annos.⁊ h vr licitũ lʒ veriſilr ſit ampliꝰpꝑcepturꝰ
emẽs 3 ſit pciũ qð dat.⁊ lʒ de nouo ↄſtituat᷑.qñn⸗
qʒ redditꝰ ſtcerti ⁊ tpᷣs incertũ puta ad vitavel in

pus ẽ certũ ⁊ feadg icerti.vt fructꝰagri vſq; ad.v

ppetuũ yt pꝛo me ⁊ meis heredibus ⁊ ſucceſſoꝛibo
et huiuſmodi ſunt talia impꝛeſtita.Et ita condlu

dit ꝙ neq; in ciuibus ad ſoluendum cosctis

vo

Nluin
Wemyel
gaſi
mläß
n gn⸗
noquͤi
bſegin
Wügh
üunrz
Pmde
Peme
Küßn
nchet
lben,
Ni nin
hinen
iFlitrr
adois
llatic5
miicn
uf
bilt
wuol
Hopi
.1
dede
i.o
risN
Rcho⸗
n⸗
mod
ape
menbi.d
mtfonen
iaußn⸗
pgn
rutn
n
i
fng

„

gptin

uge
n
edis

C

A☚ ”ð ——

neq; in emptoꝛibi ipoꝝ impſtiton gbitur viciuz
vſurarium.et licite poſſe tales redditus vendere

Vltra rõnes alias inducit ꝙ Inno. Hoſti.⁊. Jo.

an. in ſilib caſibo bᷣ tenuerũt. Et idẽdicit tenuiſſe
diſputãdo mꝗrjm Nico.de anglia oꝛdi.pᷣdi.⁊ ma⸗
giſtrũ Franciſcũ oꝛdi.mino.licet ↄᷣrium tenuerit

magr Pe. de ſtrocijs oꝛdi.pᷣdi.hec Pe.de ancha.
Greg.aũt de ari.?⁊ Gui.⁊ Jo.chenlſꝛot.oẽs oꝛdi.
bere.tenẽt ꝙ emptio taliũ iuriũ cũ receptis illiuſ
lucri ſimpliciter put dat cõitas ſit vſura.⁊ꝙ non
pñt licite reciꝑe vltra ſuũ capitale.ſicẽ nec etiã ipᷣi
mutuãtes poterãt reciꝑe a cõitate vltra ſuũ capi⸗

tale mutuatũ cũ intereſſe. Magiſtri aũt oꝛdi.pᷣ⸗
di. cõiter tenẽt.ciues ex q̊ coacte ſe oluũt licite poſ⸗
ſe reciꝑe talẽ annuũ redditũ ⁊ etiã imꝑpetuũ.ſed
noõ licite poſſe emi ⁊ rões eoꝝ cã bꝛeuitatis omit/⸗
ro.Et licct Lau.ad rões oẽs rñdeat tenentiũ ſczʒ

talẽ emptionẽ illicitã. cõcludẽdo tñ ↄſuluit oĩb⸗
ꝙ debeant ſe ab hmõi emptionibo abſtinerc.qꝛ ex

quo docti viri in hmõi oria ſibijnuicẽ ſentiãt ne/

gari nõ põt qn ſaltem dubiñ ſit talẽ emptiõem li⸗

citã vel illicicã.Et regula iuris dicit ꝙ in dubijs

rutioꝛ via eſt tenida:ex de ſpon.iuuenis Et ad idẽ

facit dictũ Aug. de pe. diſt. vij. ſiqs dicens. Tene

certũ ⁊ dimitte incertũ. An.de bu.ſuꝑ.c.in ciui.
de vſun. Poſtq; determinauit de emptiõe reddi⸗
tus certi fundi in ꝑpetuũ vel ad vitã. an licitꝰ ſit
cõtractus ⁊ ↄdluſit ꝙ ſic.ſed Jo.an.ſic ſubdit.Et

p̃dicta faciũt ad illud qð ſepiꝰ venecij s reuocat᷑ in
dubiũ. Ibi enĩ oẽs hactenꝰ ↄtulerũt pecuuias ꝓ
neceſſitatibo q̃ occurrerũt.⁊ deinde cõitas rñdit

eis q̊libet annoꝓ cẽtenario qñq;.v.qñq; minus.
ſed capitale nunq; reſtituũt ⁊ vocat᷑ npſtita. l/
leq̊ qui hʒ in cõi duo milia vel tria milia vẽdit al⸗
teri ius ſuũ ⁊ emolumentũ omne qð ꝑcipit a cõi.
queritur an iſte ſit licitus ctus.Ex pdict patet

ꝙ ſic.qꝛ recipit redditũ in pecunia iam ↄſtitutũ.

Itẽ idem redditus creſcit ⁊ decreſcit ⁊ poſſet cõe
in totũ abolere ſi vellet ⁊ nihil rñdere. Itẽ non eſt
maioꝛ redditus qᷓ; eſſet vniꝰpoſſeſſiõis immobił

et ſic vr̃ ꝙ licitus ſit ↄᷣctus.hec Antho.de bu. Su.

perius tñ in eodẽ.c.ponit iſtud Nota ꝙ in dubio
abſtinendũ eſt ab illo ↄctu de quo põt ꝓbabiliter
dubitari an ſit licitꝰ lillicitꝰ.qꝛ bonaꝝ mẽtiũ ẽ.
ibi culpã timere ⁊c̃.di.v.ad eiꝰ.talẽ hmõi ẽptio.

—
. * *
4 . . A . .
1 . ð
. . 8 . ð

Atem hunc cõtractum.ꝭ.x

emptionis ⁊ venditionis qͥ fit de pccunijs ſolut

aciuiby cõitati qᷓ dicunt᷑pᷣſtantie nõ eẽ illicitũ ꝓ⸗
bat męr̃ Franciſ.de empoł magj in theologia oꝛ⸗

dinis mino.triplici via.⁊ pᷣmo ſic. Hmõi ↄctus
nullo iure phibet᷑ diuino aut humano.&̊ nõ eſt illi
citus ſeu vicioſus.ptʒ ↄña.qꝛ nihil eſt pctm̃. niſi
qꝛ ↄtra pᷣceptũ iuris diuini vel humani:añs ꝓba
tur.qꝛ nec canonico nec ciuili nec diuino iure ꝑ/
hibet᷑ ꝙ canonico vel ciuili iure nõ ꝓhibeat᷑ expli⸗

cite vel expᷣſſe ex ſe patet.ꝙ etiã nec implicite patʒ
erx hoc.qꝛ cõiter iuriſꝑiti vtriuſq; ꝓbant licitũ cẽ

ꝙ aũt iure diuino nõ ꝓhibeat᷑ pbat᷑ ꝑ hoc.qꝛ ſi ꝓ⸗
hiberet᷑ potiſſime videret phiberi ꝑ ulud verbum
Mutuũ date uihil inde ſꝑantes.qð verbũ xpᷣi eſt
Luc.vi.quaſi ꝓpt᷑ h̊ hic interueniat mutuũ ⁊ vſu⸗

ra ⁊ talis ctus vſurarius reputet᷑ſed uᷣ eſt falſuʒ
qð ſic ꝓbat᷑. Cõtractus vſurarius ſᷣm theologos

eſt cum ex vſu rei cuiusvſus nõ diſtinguit᷑ ꝑpetuo
a dominio qͥs lucratur.vt cũ ex pecunia qs vult
habere lucrũ rem illã alteri mutuando.qꝛ ſic mu
tuando vt pecuniã non manet mutuans dũs pe⸗
cunie mutuate.⁊ ꝑ ↄñs ſi illa vel vſu eius aliqd

vellet reciꝑe vlcra ſoꝛtem.reciꝑet ꝓ nõ ſuo ⁊ ſic vẽ

deret nõ ſuũ.Et ad iſtũ intellectũ loquũtur ſan⸗
cti doct.xuij.q.iij.ꝑ totũ. In omni etiã gᷣctuvſura

rio videt᷑ tempus vẽdi.qð nõ eſt plus ſuñ qᷓ; alte/

rius In ↄctu aũt pᷣdicto non exercet᷑ mutuuʒ. ſed
emptio ⁊ venditio realiter.Eſt etiã dare caſus ĩ qͥ

bus mutuando talẽ rem cuius vſus nõ põt perpe

tuo ſeꝑari a dñio vt eſt pecunia põt quis recipere
gliqͥd vltra ſoꝛtem vt rõne moꝛe poſt terminũ cõ⸗

ceſſum debitoꝛi.vel rõne pene vel alijs modis qͥs

ob bꝛeuitatem dimitto⸗
Becudo ꝙ dictus con. .. XI.
tractus nõ ſit ũlicitus ⁊ vſurarius vt quidaʒ di ⸗/
cunt ꝓbatur ſic.Quia aut dictus ↄctus eſt vſura

rius inter vendẽtem puta Petrũ ⁊ ementeʒ puta

lſohannẽ. auteſt vſurarius inter Johãnẽ ſc emẽ⸗
tẽ ⁊ cõitatẽ.nõ eĩ cadit vſura niſi int᷑ vſuraric cõ⸗

trahẽtes. Scd capiẽdo ſcðᷣm membꝛũ ſcʒ ꝙnõ ſit

vſurariꝰinter ementẽ ſcʒ Johem ⁊ cõitatẽque eſt
obligata Petro ꝓ pᷣſtantijs ſolutis ꝓbat᷑ſic. Int
Jobem ⁊ cõitatẽ nullus eſt ↄᷣctus.vel ſaltẽ nullꝰ
cõtractus mutui.ꝗg̊ nullus ↄctus vſurarius.ↄña

ptzʒ ex dictis.ans ꝓbat᷑.qꝛ mutuũ non cõſiſtit niſi

vbi fit de meo tuũ.qꝛ eſt obligatio q̃ re ↄhit᷑ acce⸗

dente cõſenſu. Sed quãdo Johanes dat pecuniã

Petro venditoꝛi nihil dat ex hoc cõmunitati nec
aliquid de ſuo efficitur cõitatis. Confirmat᷑ hoc.
2 cõtractus qui fit inter Petrũ ⁊ Johanneʒ poſ

ſet de iure fieri etiam ignoꝛante cõmunitate. Ad

qð etiam põt addi tertia ratio.vicʒ qꝛ in cõtractu
emptionis iuris inter iſtos duos Petrũ ⁊ Johã
nem effectus eius qð agitur eſt vt commoditas⁊
vtilitas crediti ⁊ actionis qð et quã vendit hñs i
monte qᷓ;tum eſt ex ꝑte ipᷣius in ilũ emptoꝛẽ trã⸗
ſeat. Et ex hoc non neringir vinculũ exñs ex parte
debitoꝛis nec etiã vinculũ obligationis ex parte
creditoꝛis tranſit de eo in emptoꝛem.ſed exerciti
um ſue actionis ac cõmodatur emptoꝛi vt ad ſuã

vtilitatẽ exigat qð debet᷑ vẽditoꝛi Cõcludẽdo iſtð

ſcom membꝛũ pᷣdicte diſtinctiõis ꝓ maioꝛi decla

ratione ſcieudũ eſt.ꝙ tam inter venditoꝛẽ Petrũ

et cõitatẽ qᷓ; inter Pe.venditoꝛẽ ⁊ Johannẽ em⸗

ptoꝛem dẽmꝰ tria ↄſiderare.Nã in᷑ipᷣm Pe.qui
ſoluit pᷣſtãtias cõitati ⁊ ipᷣaʒ cõitatẽ dẽmꝰ atten⸗

dere pmo ↄctũ mutui qͥ ille cõitati mutuauit pu⸗
ta floꝛc.c.q̊ͥs ſoluit in pᷣſtãtijs.ſcòo obligationem

ex tali Zctu inſurgentẽ q̃ cõitas ipᷣi mutuãti tene⸗

tur in dictj floꝛe.c.⁊ ẽt ad intereſſe.⁊ ſic bʒ ipᷣe cre⸗
ditoꝛ qui ſcʒ ſoluit cõitati.c.ius exigẽdi ⁊ ꝑcipien
di dicta.c.⁊ ĩtereſſe tertio hoc põt petcẽ ⁊ a gere vt

recipiat capitale vel dũ non datur capitale vt re/⸗

cipiat intereẽ. Subſeqnẽter in ↄctn eptõis et vẽ/
ditiõis celebꝛato int᷑pe.⁊ Jo.de illo credito motꝭ
ſczc.ẽt dẽmꝰↄſiderat᷑ tres effcũs ex illo iſurgẽtes

TCitulus Pꝛimus

quoꝝ pꝛimus eſt ꝙ emptoꝛ habet actionis exerci⸗
tiũ quã habebat veditoꝛ noĩe ipᷣius vẽditoꝛis.ad
vtilitatẽ tñ ipᷣius emptoꝛis.ſcðus eſt qꝛ a iure da⸗
tur ſibi vna actio ſiłis illi quã babebat vẽditoꝛ q̃
vtilis appellat᷑. ⁊nõ oꝛitur exotractu quẽ habebat
emptoꝛ cũ cõitate.ſed ꝓpter vctũ quẽ habet cũ vẽ/
ditoꝛe cũ habcat eam ex illo pmo ↄtractu vẽdito/
ris vel a iure tm̃ abſq; materia alicuiꝰ ↄctus erx q̊
pꝓcedit ꝓpꝛie.tertius effectus eſt ꝙ vẽditoꝛ tenetur
oẽm vtilitatẽ mutui.i.omne qð ꝑcipit de mutuo
facto cõitati ⁊ actionis ⁊ iuris ſibi cõpetẽtis ⁊ in
tereſſe dare actoꝛi ſiue emptoꝛi. Ex qᷣb infert᷑ ad
ꝓYpoſitũ clare aparere ꝙ ius emptoꝛi ↄpetẽs non
ꝓcedit ex aliq̊ cotractu qui ſit inter eũ ⁊ cõmune?
ꝙ nullus ↄctus init ꝑ illũ actũ cũ ↄſtante nec cõi
tas efficit᷑ ppꝛie debitrix iſtius emptoꝛis cũ vtilis
actio quã hʒ ſuo noie ⁊ directa quã babet nomie
vẽditoꝛis inſurgũt ex pᷣmo mutuo ⁊ emptione ſi
ue ꝑ emptiõem abſq; eo ꝙ illud pᷣmũ mutuũ viti⸗
etur ſiue alteret᷑ vel trãſferat᷑ in aliam ꝑſonã Et ſi
dicat᷑ ꝙ ĩmo ꝓcedit ex aliq̊ ↄᷣctu inter cõitatẽ ⁊ em
ptoꝛẽ celebꝛato.qꝛ totũ vrvires aſſumere ex pacto
cũ cõitate celebꝛato rõne ſcriꝑturede bᷣ fit.qꝛ ſcilʒ
obligat᷑ ſindicus cõis.⁊ ꝑ ↄñs ipᷣmↄmune ad iſta
faciendũ h̊ eſt emptoꝛi dandũ.c.ĩtereſſe ꝑ ſcriptu
ram. Rñdetur ꝙ ſindicus nõ eſt factꝰ ad celebꝛã⸗
dum aliquẽ ↄtractũ inter cõitatẽ ⁊ emptoꝛc.ſʒ ſo
lum ad faciendũ firmũ eſſe ↄttũ inter emptoꝛeʒ ⁊
venditoꝛẽ vt ̊ facta etiã inuito vẽditoꝛe emptoꝛ
habeat ius ſuũ qð emit ab eo.⁊ad hoctendũt oẽs

ſcripture q̃ ſuꝑ bᷣfiũt.nõ aũt ad faciendũ nouũ cõ

tractũ cũ cõitate.Et ſic ↄduditur iſta ſeccũda ꝑs
diſtinctiõis ſcʒ ꝙ inter emptoꝛẽ ⁊ cõitatẽ nuliuſ
interuenit ctus vſurarius.Alia ꝑs diſtinctiõis
ſupᷣdictaſc; ꝙ inter emptoꝛẽ ⁊ vẽditoꝛẽ nullus in
teruenit ↄtractus vſurarius.ſic pꝛobatur. Inter
ipos ſcʒ emptoꝛẽ ⁊ venditoꝛẽ nullũ eſt mutuuʒ.
nulla vſura.nam vſura in mutuo ↄhit᷑. añs ꝓbat
qꝛ iſte eſt ᷣctus emptionis ⁊ vẽditiõis nõ mutui
vtʒz de ſe cũ nunq; rehabeat emptoꝛ avenditoꝛe il
los.xxv.florenos qͥs dedit ꝓ pꝛecio.c.qñ tali pꝛe⸗
cio centenariꝰ vendit᷑. Ad b etiã induci põt ſecun
da rõ.qꝛ ſcqʒ cũ tam capitale qᷓ; intereſſe in aliquo
dubio pendeat.q̊ᷓ cũ ſe expõit ꝑiculo iſte emẽs nul
lam ↄmittit vſurã.Si eni indubio nõ pẽderʒ nõ
daret venditoꝛ c.ꝓ.xxv.⁊ inſurgit bmõidubium.
qꝛ in mera debitoꝛis ſcʒ cõitatis volũ tate cõſiſtit
nõ ſoluere vel differre ⁊ creditoꝝ leges diſſoluere
Sit g̊licitus talis ↄtractus rõne talis dubij.et
cũ in nullo is emens ſe innouet cũ cõitate.ſʒ dũ⸗
taxat redditus aliqualiter dubios emat ⁊ licitos
a vẽditoꝛe. Foꝛtificat tertio dicta rõ dubij ꝑ vnũ
ſimile.nam ⁊ ſecurãs merces ianuã vehẽdas etꝓ
pter h.x. vel.xx. recipiẽs put plus vel minus gue
videt᷑ ⁊ꝑiculoſum ſibi aſſecuranti nil illicitũ facit

ergo nec in caſu nr̃o qui eſt ſiłis illi.qꝛ totũ debi-

tum qð hʒ venditoꝛ recipit emptoꝛdando illi.xxv
ſcʒ ꝓ pcio.c.Si eni nunq; reciꝑet a cõitate aliqᷣd
iſte ſecũdus ſcʒ emptoꝛ ſibi znõ pᷣmo damnũ cede
ret.ſicut ꝗ̊ ſuũ eſſet damnũ ſi nil reciꝑet.puta qͥa
cõitas defice et in ſoluẽdo ſic ſuũ ſit lucrũ ſiue pa
rum ſiue multũ recipiat Sit ⁊ quarta ratio talis

Lertio pꝛobaturc

ctus cõtractus emptiõis r itoꝝ in mõte nõ ſit

äl ——

vſura non eſt.niſi cum aliquis vltra ſoꝛte; aliqᷣd
recipit vel reciꝑe intendit.ſed reſpectu emptoꝛis
nõ eſt cõſiderare ſoꝛtem vel aliqᷣd vltra ſoꝛtẽ.qꝛ to
tum ius vẽditoꝛis ⁊ quo ad capitale ⁊ quo ad in⸗
tereſſe eſt ſoꝛs ⁊ cedit in ſoꝛtẽ emptoꝛi.qꝛ totũ il⸗
lud ius emit.q̊ nihil accedit ſibi vltra ſoꝛteʒ.⁊ ſic
patet ꝙ inter venditoꝛem ⁊ emptoꝛẽ non interue

nit contractus vſurarius.

di. F. XII.

illicitus ex iniuſto pᷣcio ꝓut pma facie apparet
eo vicʒ ꝙ. c. ꝓ.xxv.vendunt᷑.⁊ multofoꝛtiꝰ qꝛ non

ſoli.c.ſed.c.cũ lucro ſcʒ redditus anualis qdat᷑a
cõitate ꝓ illis c.⁊ ſic nõ interuenit iuſtũ pᷣciũ.Itẽ

ex eo ꝙ hic videt᷑ tempus vendi qm̃ rõne dilatõis

talis emit.c.cũ lucro ꝓ.xxv.Sed ad pᷣ rñdet᷑. Ad
pꝛimũ quidẽ ꝙ ſatis interuenit iuſticia in pᷣcio.
Juſticia eni pᷣcij dʒ attendi a tꝑe ↄctus vt tm̃ det᷑
qᷓ;tũ tũc valet.ſed tm̃ valet qᷓ;tũ vendi põt.nõ au
tem q;tũ eſt tũc valitura ⁊ ꝓ toto tꝑe ſequenti.qꝛ
res nõ dʒ eſtimari in vẽditione niſi qᷓ;tũ valet tꝑe
cõtractus.alias nõ poſſes licite emere aliquã ter
ram ſcðoðm equalitatẽ Cũ ꝗᷓ ius exigedi.c.nõ ꝑ lus
valet tũc qᷓ; xxv.floꝛe ꝓpter dubiũ vicʒ qð iacʒ nõ
ſolũ circa intereſſe ſed circa capitale.⁊ etiã qꝛ ptʒ
ꝙ tu vendẽs nõ habes tale ius cũ ſuo intereẽ plłꝰ
carũ.vñ ſequit᷑ ꝙ emit᷑ iuſto pᷣcio.Item res ligata
nõ tm valet qᷓ;tũ libera. Exemplũ in domo qͥ nõ
tm̃ valet cũ circũſtãtia aggrauate q;tũ libera.ſed
ſoꝛs illa.c.floꝛe.ligata eſt circũſtãtia aggrauante
cũ tm̃ rehabere nò poſſis.q̊ nõ mirũ ſi nõ tm̃ valʒ
qᷓ;tũ.c.floꝛeni liberi.Et ſi querat᷑ q;dtũ minus va

lere debent. Rñ.qᷓ;tũ a ſapiẽtib⁊ ꝓbisↄſideratio

circũſtantijs aggrauãtib fuerit arbitratũ ⁊ appᷣ/⸗
ciatũ.Et cũ in ꝓpoſito nr̃o ſic cõiter apꝛecient᷑tm̃
ꝑoↄñs valebunt Id ſecũdũ dicas ꝙ hic nõ vendi
tur tempus.nõ eni emens dat.xxv.cũ intentione
plus hñdi in poſteꝝ ex ſolo lapſu tꝑis.ſed ꝓpt᷑ du⸗
btũ emergẽs in tꝑe rõe ſiqdẽ ꝑiculi qð in ſe ſuſce/
pit.⁊ ꝙ attendit᷑ lucrũ ꝑceptũ eſſe licitũ.nõ auteʒ
rõne tꝑis qꝛ nõ ẽ pᷣciũ tꝑis ſʒ pᷣciũ ꝑiculi in tꝑe
. L
Beg oppone nucvt. 5. XIII.
argumẽta tollamꝰ que in oriũ fieri ↄſueuerũt Et
bᷣmo ſᷣm quoſdã ſic. Certe ſi pᷣnus cõitati mutu
ans qui rõne coactiõis alias licite illud intereſſe
recipit nõ foꝛet coactus.ſed volũtarie mutuaret.
ſub ſpe vel pacto tantum recipiẽdi.vel als nolẽs
recipere capitale cõſtate volente illud reſtituere
vſurã ↄmitteret.ã a ſili idẽ dicamꝰ in h̊ ſcᷣo ſcilʒ
emẽte ab eo qͥ cõitati ſoluit pᷣſtãtias ↄña ptʒ quia
volũ tarie intrat locũ pᷣmi q̊ͥ ad ↄctũ mutui.Sed

ad hrñdet᷑ negãdo qꝙ iſte intret locũ pᷣmi q̊ ad con

cractũ mutui.nã nil mutuauit iſte emẽs cõitati
ex bᷣ Zctu quem cũ pmo fecit ſcʒ vẽditoꝛe iuris ſui
qð habet in mõtc.nec efficit ꝓꝛie creditoꝛ cõitat
p hbũc ctũ.qꝛ cõitas ꝓpꝛie nõ tenet᷑ vt debitoꝛ ſibi
rñdere.nec legẽ ſuꝑ h fac.ſʒ ꝑðꝰctũ emptõis intrat
locũ ſuũ q̊ ad ius exigẽdi ⁊ ꝑcipiẽdi qð bʒ.ſ.vẽdi⸗
toꝛ ex ↄctu mutui facto cũ cõitate.Sũt g̊ diuerſi
cõtractus etſi quo ad cõmodũ ideʒ ſequat᷑ effectꝰ

ſob
ope
ſea
g
lce
llug
e
peen
heg

alc

Prone
ato
ldin
üd
iſ
ninme

7

N.
ninnſt
moz
lece
ici
Nluis
md
gang
iwen
icin
hiflu⸗
gn
ien
miſß
Elen
odd
dn
r.
inns
gonge
hünn

nc

*

N.
arnd
u un
Virnee
uani.
onolis
feſircre
oſ⸗
fiͤn
und⸗
niceeen
isn
S
a,
in

qui quidem identitas effectus non haber altera⸗
re naturã taliũ ↄctuũ.ec ẽ ̊ nouũ ꝙ qͥ ad dam

nũ ⁊ ↄmodũ idè ſequat᷑ effectꝰ in diuſis ↄctib jᷣ⸗

rũ vnꝰ appꝛobat᷑ alerepꝛobat. Exemplũ in ↄctib⸗
pignoꝛaticijs ⁊ vẽdicijs.Cõcedis mihi mutuo.c.
flozꝛenos ꝑ.viij.an.⁊ ego tibiↄcedo domũ meã va
lentẽ.c.floꝛenos in pignꝰ vt eq inhites ꝑ octo an/⸗
nos ſine penſione ⁊ exinde reſtituã tibi. c floꝛenoſ

et tu mibi domũ meã.ecceynꝰmodꝰ qͥ põt celebꝛa
ri hic ↄctus.alius modꝰeſt.putavẽdo tibi domũ

meã. c.floꝛe. ſcom ꝙ eſtimat᷑ ſed hac cõditiõe adie/⸗

cta ꝙ poſt octo annos tenearis reuẽdere mihi eo
dẽ pᷣcio ſi volã Ecce iſti ſunt duo diuerſi Ictꝰquo
ad foꝛmã ↄctuſ.qꝛ bmꝰpignoꝛatitius ſeðs empti
cius. ſed q; tũ ad effectũ ↄmodi vel dãni nõ ſũt di
uerſi.⁊ tñ pᷣmꝰ repꝛobat᷑.qꝛ pignoꝛaticiꝰ⁊ vſuꝛa⸗
rius.ſcdᷣs axpꝛobat᷑ qꝛ empticiꝰ⁊ iõ licitꝰ ſeqſtra⸗
ta fraude intẽtiõis. Sic ad ꝓpoſitũ reducẽdo.licʒ
idẽ vtile aut cõmodũ vel dãnũ ↄſequat᷑ hemẽs di

ctũ ius.c.floꝛe.q̊s hʒ ſuꝑ mõte cõitatis hᷣ vẽdens

qð alias ẽt ↄſecutꝰ fuiſſet ſi volũtarie mutuaſſet.
nihuominꝰ nõ ſequit᷑ ꝙ debeat iudicari ſic ĩ vno
ſiẽ in alio.Nã in pᷣmo iudicãdus ẽ emẽs recte cõ⸗
ſcie.qꝛ facit ↄctũ licitũ.ſ.emptionis in qͥ licitũ E

ſpare lucrũ ⁊ deſiderare.⁊ ſic ad reſtitutionẽ mi⸗

— 7

nime obligat᷑.ſed in ↄctu mutui cũ eſt volũtariuſ

nõ licet ſꝑare lucrũ.alias vſurariꝰ 7ctꝰ ẽ. ⁊ ad re/
ſtitutionem illius lucri obligatur. Et ſic ablate
ſunt obiectiones pꝛimoꝝꝛ H

——

MHppone ſecudo vt S. XIIII:.

tollan?᷑ obiectiones ſecũdoꝝ. Uariatio ↄditiõis
inducit varietatẽ diſpoſitiõis.ſed in tali ↄᷣctu va
riat᷑ ↄditio vendẽt ⁊ emẽtis.nam vendẽs ad mu
tuandũ cõitati.c.quoꝝ ibi ius hʒ inuitus acceſ/⸗
ſit ⁊ coactꝰ. Emẽs añ t illa.c.ſeu ius eoꝝ volũtari
us bᷣ agit nõ coactus.q̊ dʒ variari ⁊ diſpoſitio.vt
ſcʒ ⁊ ſi vendẽs licite recipicbat redditꝰ aunuales
v. ꝓ dãmnis ⁊intereſſe.emẽs nõ licite recipiat ipᷣe
qꝛ nõ coactus eſt emerc.Pꝛobet᷑ aũt pᷣdictũ añs ꝑ
ſike. Nã ſi gener qᷣͥ hʒ in pignꝰa ſocero poſſeſſionez.
p dotiby recipiendis nõ ↄputãs fructus in ſoꝛteʒ
ꝓpter ouera matrimonij.aliũ ponat in locũ ſuuʒ.

vt qͥa ab eo recipit q;titatẽ pecuniequãdʒ hr̃e a ſo

cero p dotibi.⁊ ipᷣe dat ſibi ius qð hʒ in ulo pigꝛe
poſſeſſionis ꝓ ipis dotibo recipiẽdis.⁊ cuʒ h poſ⸗
ſeſſionẽ eo mõ qͥ hʒ.nibilominus iſti ſecundo fru
ctus ↄputabunt in ſoꝛtẽ.qꝛ ſcʒ ceſſat cõditio que
erat in pᷣmo.ſ.onus matrimonij.qð patet.qꝛ pꝛi⸗
mus ex eo ꝙ q̃ſi coactꝰlicite recipiebat fructus.q
cõditio variat᷑in ſecũdo.i.in emptoꝛe,qꝛ in eo nł
la coactio. Sed ad b̊ rñdet᷑ ꝙ nõ eſt ſiłe.Qui eniʒ
ſubrogat genero ꝑ ↄctũ emptiõis iuris ſui ab eo
oꝑtet ꝙ coputet fructus in ſoꝛtẽ.qꝛ ſi aliud fieret
reciꝑet lucrũ ex ſola expectatione cꝑis ad recipiẽ/
dũ ſuũ cũ ſit certus de ſuo ꝓpĩ pignuſ poſſeſſionis
ſe⸗ tʒ.⁊ ſic yẽderet tᷣs qð ad vſurã ꝑtinet. ſed nõ
icẽ in ꝓpoſito.qꝛ emẽs talia iura inõtj neſcit an

illud lucrũ recepturus ſit ĩmo ⁊ de capitali dubi

tare põt.Si g aliqð lucrũ ↄſequit᷑ nõ eſt h ex ſola
expectatiõe tꝑis.ſed ex anxietate ſeu anxietagtedu
bij ⁊ pꝑiculi in tge. et ſicpʒ ꝙ caſus poſitꝰẽ diſſilis

a noſtro. Poſſet tamen bene ad ꝓpoſitum adduei
ꝑ hunc modũ.vt ſiqs deberet genero dare dotegs.
⁊p ̊ daret ſibi fructꝰalicuiꝰterre.ſed tñ eſſet ĩ po
teſtate ſua dare vel nõ dare.tũc ſi eſſet ſocer malꝰ
debitoꝛ ⁊ dubitaret de eo tam de ſolutiõe dotiuʒ
qᷓ; datiõe fruetuũ tũc poſſet alteri totũ ius vẽde/
re.⁊ in ſui locũ in totũ illũ ponere.⁊tũcvaleret ta
lis ↄctꝰ ⁊ licitus eſſet ꝓpi dubiũ ꝑiculi ⁊ laboꝛis i
exigẽd.qᷓ;obꝛẽ etiã nõ daret emẽs tũcilli de toto

Ooppone tertio vt tol. J. XV

ectiones tertioꝝ. hic yendũtur.c. floꝛeni
cũ ſuo intereſſe ꝓ.xxv.⁊ nõ tm̃ ius exigẽdi ⁊ pcipi
endi.⁊ h̊ ſic ꝓbat᷑. Ilud emit᷑ qꝗð ſcribit᷑.ſed.c.floꝛeę
ni ſcribunt᷑ emptoꝛi.&ᷓ ⁊c. Si ſic rõne exceſſus vr i
iuſtus ⁊ illicitus ↄᷣctus talis.qð iĩ aſſecurãte mer
cantias nõ cõtingit vbi nõ eſt exceſſus in lucro qꝛ

cõueniẽs tm̃ accipi ↄſueuit.Sed aqͥ h̊ rndel negi

do ꝙ in h̊ Zctu vẽdant᷑.ipi.c.floꝛeni.qnimo vedi
tur ius exigẽdi.c.floꝛe. Hinc videmꝰ ꝙ i libꝛo cõi
tatis ſcribit ſic vicʒ ꝙ talis emit ius.c.floꝛe.vẽl a
lio ſili mõ eqpollẽti. Sed debere reciꝑe.c.floꝛe.ñ
eſt. c. floꝛe. nec eſt hre.c.floꝛe.Et ſic pᷣt negari ꝙ ſit
dare in hoc ctu lucrum exceſſiuum.imo dat eq/
ualens ꝓ equiualenti. .

UVltimo ſupereſt

ad quattuoꝛ exceptiones deſcẽd amꝰ. Opponatur
ergo qrto ⁊ ſic. Iſte ẽ Zctꝰ certus ⁊ nullo mõ du⸗

bius.ꝗ̊ vſurarius.ptʒ añs.qꝛ vallatus eſt ctꝰ ta

. „

lis tot legibo tot ſcripturis ⁊ catenis ꝙ vr aio in/
diſſolubilis.⁊ ſic ꝙ nullus dẽat in ea dubitarce cõ
ſequẽtia ptʒ.qꝛ cũ emptoꝛ ſit certus de magno lu
cro cũ ꝑua pecunia vr ꝑ ↄñs erx ſolo lapſu tꝑis h̊
lucrũ ↄſurgere. Sed rñdet᷑ ꝙ ſi talis õctus ſit val
latus.vt ðꝛ.tñ qñ ſit magnũ dubiũ negari nõ põt
qð ſatis vr ꝑ expientiam. Nam vñ eſt ꝙ aliqñ va⸗
lent plus aliqn minns pᷣdicta credita motig niſi
ꝓpter maius ⁊ minus dubiũ vno tꝑe magi ſq; alio
⁊ multi ſunt ibi laboꝛes ⁊ expenſe.vt aſſerũt expe
riti Ex omnibo pᷣlibatis ſic demũ ↄclude illa con
glutinando qð eſt oſiderare in iſta materia q̃tuoꝛ

puncta.Et pᷣmũ eſt ꝙ hic eſt Zctus emptiõis ⁊ vẽꝗ

ditiõis ⁊ nõ mutui. vt ſup declarat᷑ exquo ſoluũ:
argumẽta bᷣmvꝝ Eſt ſecũdo ↄſiderare quõ in hoe
gctu vendit᷑ tam ius ad capitale q;intereſſe ſimul
ita ꝙ cadũt ſimul in ſoꝛtẽ emptoꝛi eo mõ qͥ pᷣmus
habebat iuſte. ſed ꝑ aliũ ↄctũ diſtinctũ ſpeciea pꝛi
oꝛi.ꝑ qð tollunt᷑ argumeta ſecũdoꝝ. Eſt ⁊ tertio

cõſiderare quõ diſtigui ius ꝑcipiẽdi.c.floꝛe.⁊ .c.

floꝛ.qꝛ ñ ſt idẽ cũ vynũ ſit ſine alio.⁊ vnũ ẽ maior

valoꝛis alio.exq̊ ſoluuntargumęta tertio arguée

tiũ.Eſt q̃rto cõſiderare dubiũ qð emẽs incurrit ĩ
illo Zↄctu circa ius exigẽdi ⁊ ꝑcipiedi uls pecunioʒ
quã emit a vẽditoꝛe.qꝛ exꝑiẽtia h̊ docet ⁊ ſciũt ex⸗
perti. ſicſoluũtur argumẽta q̃rto arguentium⸗

Et ſic cõcludit pᷣfatus magiſter Franciſcus con⸗/

Lôtrarin determina K. SVII

. õ *

nit alius mag' in cheologiq oꝛdi· pdic. ci⸗ yes

Vt §. XVI.

—

pᷣcipuas ſummatim ponit dictus Lau.ſupꝛadi⸗
ctus eas deſtruẽdo ꝑ modũ gloſeĩ marginib Et
licet nomẽ ipᷣe ſe dicat ignoꝛare vñ nõ expmit vo⸗
catus eſt iſte mgr Dñicꝰ de pãcaleonibo de Floꝛẽ/⸗
tiea.Dicit aũt pᷣmo ꝙqꝛ nõ omnes caſus in lege re
ꝑiunt᷑ nõ ſꝑ dʒ reqri ius expᷣſſum.qm̃ plura ſt ne/
gocia qᷓ; vocabula.ff. de pᷣſcrip.verbisll.rei.Cũ ẽᷣ
talis caſus nõ reꝑiat᷑ expᷣſſus in iure.iõ aliqᷣbo au⸗
ctoꝛitatibo ⁊ rõib vt potero ↄclłloem dictã firma⸗
bo.ſ.vſurã ſaꝑe emere talia credita in mõte. Po⸗/
nit aũt circa h̊ͥ tres ↄcłoes.quaꝝ pᷣma ẽ.qꝛvendi
toꝛ iuris ſoꝛtis.i.crediti qð hʒ in monte.puta.cẽ
tũ nõ vẽdit illud intereſſe qð data cõitate mutuã

tibo nec vẽdere põt.Secũda eſt ꝙ inter cõitateʒ ?
ciuẽ ementẽ eſt ctus mutni.ſeu ea q̃ inter eos fi⸗

unt hñt vim talis ↄtractꝰ. Tertia eſtoclo bncipa
lis ſupᷣdicte materie.ſ.ꝙ lucrũ qð pᷣdicti empto⸗
res a cõitate eo mõ qͥ hnt ẽ illicitũ ⁊ ſapit vſuram

ↄckoem ſic ꝓbat.Illud qð cõitas dono ↄfert mu⸗

tuãtib ſcʒ emptoꝛi.nõ vẽdit nec vendi põt ꝑ vẽdi

roꝛẽ iure ſoꝛtis.ſʒ cõitas ↄfert dono ẽptoꝛi pᷣdẽm
intereſſe vt ðꝛ in ſcriptura refoꝛmatiõis facte ſuꝑ
HB a cõitate.&̊ nec vẽdit᷑ nec vẽdi põt a vẽditoꝛe iu⸗
ris ſui ſeu ſoꝛtis.maioꝛ patet cũ donũ ſit libera
Datio.vtʒ ex deſcriptiõe donatiõis quã ponit ho⸗
ſti. dicẽs ꝙ ẽ rei licite nullo iure cogẽte mera libe⸗
ralitate facta collatio.ininoꝛ ꝓbat᷑.qꝛ ſcribit᷑i ſta⸗
tuto ciuitaris ꝙ camerariꝰ q recipit pecuncã ga⸗
belle teneat᷑ ſoluere cuilibet creditoꝛi ꝓꝑ dono ⁊c̃.

Et ſuo mõ rõ ſilis foꝛmari põt de dãno ⁊ intereẽ.

que a cõitate dant᷑ptoꝛi.⁊ ſic nõ vendũtur ab a⸗
lio. Pꝛeterea qð depẽdet ex mera liberalitate cõi⸗
tatis vẽdi nõ põt nec vẽdit᷑ ſine eiꝰ mero aſſenſu.
ſʒ illud inteẽ ex mera volũtate cõitatis dependet
nec dat᷑ vẽdenti ius ſoꝛtis aſſenſus vedẽdi dictuʒ
intereſſe.q̊ nec vendit᷑ nec vẽdi põt ꝑ ipᷣm.mio: pa
tet qꝛ ꝑ legẽ a cõitate factaʒ nec ſimplr ipᷣa cõitas
cogit᷑ dare ipᷣm inteẽ ſi nõ vult.nec inuenit᷑ ↄceſſũ

a cõitate ꝙ mutuatoꝛ vẽdat.maioꝛ ptʒ.qꝛ nõ poõt

vẽdi ab aliqͥ qð nõ eſt in eiꝰ ptãaae nec libertate ni⸗
ſi cũ aſſenſu eiꝰcuiꝰinteſt.puta vẽdẽs trãſfert dñi
ui ⁊ ꝓpꝛietatẽ rei vẽdite ꝓ equalẽti ĩ ementẽ ſedh

vẽditoꝛ ſoꝛtis nõ trãſfert dominiũ ⁊ ꝓpꝛietatẽ illi

us intereſſe in ementẽ. ꝗ̊ nec vẽdit illðò.maioꝛ ptʒ.
ex natura vẽditionis ⁊ dict alioꝝ.mioꝛ ptʒ cũ fi
at ꝑ ſtatutũ ciuitatj di.ꝙ camerariꝰgabelle ad H̊ᷣ
inſtitutꝰteneat᷑ ⁊ deat dare ſingulis creditoꝛibus

deſcriptis in libꝛo.In illo aũt libꝛo ſcribũtur em

ptoꝛes ⁊ creditoꝛes. Pꝛeterea vẽditio ẽ cõmuta⸗
tio rei ad pᷣciũ ex cõuentiõe ⁊ pacto ꝑtiũ veniens

ſed int pfatos ſcʒ vẽditoꝛẽ iuris ſoꝛtj ⁊ emptoꝛez

nulla cõmutatio fit ipᷣius intereẽ ad qð cũq; pᷣciũ

⁊ nulla de h̊ ↄuẽctio vel pactio intuenit. g nõ vẽdi

tur illud.maioꝛ ptʒ ex deſcriptiõevẽditio is.mioꝛ

etia ptʒ qꝛ vt dicũt qͥ illa cõmertia tractãt pſona
media tractant vẽditionẽ ⁊ einptionẽ pecũie mõ⸗

tis nulla intẽtione facta de ipo lucro vel ꝓuiſiõe
vel intereſſe. Et apparet ꝙ cõttas q; puidet ⁊ facit

ſtatutũ dat ex ſe ſicemẽti illud lucrũ.mera aut rei

. veẽditio eſt q nec ĩ pctu noĩat᷑ necp ea aliqᷣd dat᷑.

Becunda cõcluſio S. X.

ſc; ꝙ inter cõitatem ⁊ ciuem ementem ceſt vctmu

tui. ſeu ea q fiunt inter eos hñt vim talis ↄctꝰ.vᷣ
aũt ſicꝓbat.pᷣmo pᷣmittit in facto id qð facit ipſa
cõitas.Uadũt nanq; vẽditoꝛ ⁊ emptoꝛ ad nota⸗
riũ mõtis qͥ ſic cõficit ſcripturã.Talis aſſerẽs ſe

elſe deſcriptũ in libꝛo creditoꝝ mõtis dedit ⁊con

ceſſit ꝑabolam ⁊ lniam mihi tali notario tãq; pbᷣ
lice ꝑſone recipienti ⁊ ſtipulãti ꝓ tali ⁊ tali ſcriba

nis ꝓ cõi floꝛentie deputatiſad ſcribendũ credito

res de monte.⁊ qᷓ;titates ⁊ pecunias ⁊c̃. in libꝛis
ſuꝑ libꝛis dictoꝝ creditoꝝ.⁊ ↄcludit q; ẽptoꝛ ſcri
batur ꝑ ſcribanos cões in libꝛo dictoꝝ creditoꝛũ
loco ⁊ vice ſeu noĩe talis ſcʒ qͥ pꝰ erat creditoꝛ cõi
tatis.et addit ꝙ pᷣdicti creditoꝛes ⁊c̃.pñt eiſq; li⸗
ceat ipoꝝ iura vẽdere.ꝑmutare.alienare.⁊ qͥcun
qʒ titulo ſine cauſa tranſſerre in aliũ ſcribẽda ĩ di
ctis libꝛis.Et qꝙ illi in qͥs dicta iura tranſlata fu

erint.potian᷑ bñficijs ⁊ iuribb quib potirẽtur di

cti creditoꝛes ſeu q reciꝑe debent. Mõ phatur ſic

ꝓpoſitũ.Obligatio ex volũtate ⁊ ex pacto ↄſurges

inter verũ creditoꝛẽ ⁊ debitoꝛẽ de ſoꝛte cõceſſa re⸗
ſtituẽda inſtituit inter eospctũ mutui.ſed tal ob

ligatio eſt inter cõitatẽ ⁊ ciuem emptoꝛẽ.ᷓ ⁊c. ma

ioꝛ ꝓbatur.in glo. Ray.de nego.ſecu.vbi ðꝛ ꝙ cõ⸗

tractus eſt vltra citraq; obligatio ex volũtate ꝑ⸗

tiũ ſurgẽs.minoꝛ ẽt ꝓbat᷑ ex ſupᷣdictis.Et qbo ptʒ
ꝙ inter cõe ⁊ ciuẽ eſt obligatio vt eſſe põt.⁊ vnus
eſt creditoꝛ et alter debitoꝛ ex ipaꝝ ꝑtiũ volũtate
Et ſilr ꝙ inter eos ſit pactũ pbat᷑.qꝛ pactſi eſt pꝛo
miſſum ex cõcoꝛdia ꝑtiũ vt hẽtur in Catholicon.
Aparet aũt ꝙ cõe ꝓmittit emptoꝛi ⁊ ſe obligat ðᷣ
ſoꝛte ⁊ lucro ⁊c̃. Pꝛeterea ſan.Tho.in ·iij.ꝑte.qð.
xuij.dicit ꝙ in vbo ↄhendi impoꝛtat᷑ oꝛdo effectꝰ
ad cãm.vᷣbigratia.Inter cõiuges ↄctus mr̃imo⸗
nij dicit obligatiõem mutuam vt effectũ in oꝛdie
ad mutuũ cõſenſum qui eſt cauſa. inter qͥſcũq; ẽ
obligatio vere ſoꝛtis cõceſſe reſtituẽde de cõſenſu
ꝑtiũ inter eos eſt ↄctus mutui.ſed inter cõe ⁊ em
toꝛẽ eſt hmõi obligatio.q̊ ⁊c. deroc ex ſuꝑioꝛib/
ptʒ maioꝛ ex dictis Cho.minoꝛ exſcriptis addu⸗
ctis. Pꝛeterea arguo ex dictis oppoſitoꝝ dicẽtiũ
ꝙ; mutuũ nõ cõficitur niſi vbi ex meo fit tuũ qᷣa ẽ
obligatio q̃ ↄtrabit᷑ accedente re ⁊ ↄſenſu. igit᷑ cũ
de meo fit tuũ cũ acceptiõe rei ⁊ acceſſione conſen
ſus ibi eſt mutuũ.ſed ſic eſt in ꝓpoſito.ᷣ ⁊c.maioꝛ
loquẽtiũ eſt.minoꝛ põt apparere nõ ſolũ ex diccis

in pncipio hnius ꝓcłois adductis. ſed etiã qꝛ qoYõ
tenes meũ eſt.qꝛ cũ mibi debeat᷑ ſoꝛs ex emptione

iuris de nouo ſcribat creditoꝛ ⁊ cõitas ſe debito⸗
rem eſſe obligat ⁊ ego aſſentio vt maneat apud eã

⁊ ꝓmittitur ꝓuiſio debiti mihi vt creditoꝛ.q̊ ⁊ꝛc.

Pꝛeterea inter qͥſcũq; ſunt vel fiũt ca q̃ requirũ/⸗

tur ad oᷣctũ mutui inter eos eſt ↄᷣctus mutui.ſed

inter emptoꝛẽ ⁊ cõe ſunt ⁊ fiũt ea q̃ rerunt᷑ ad cõ

tractu mutui.ꝗᷓ ⁊c.maioꝛ eſt nota.minoꝛ ꝓbat᷑
nõ plꝰ vr̃ reqͥri ad pᷣdictũ ↄctũ qᷓ; creditoꝛ. deide
ſoꝛs ↄceſſa cõi debitoꝛis ↄſenſus ⁊ obligatio iter
vtrũ q;.ſed hec ſunt inter pᷣfatos vt tam ex dictis

q; ex facto aparet.igitur inter eos eſt mutuũ.nec

põt dici ꝙ emptoꝛ nõ cõcedit ſoꝛtem cõitati cauam

.
1

E.

3
5
ari
Anon
leis
ltreon
nnödl
Aſoi
jartt
ules
or a
recttori
rorci
aſlif
ran
dichidi
n n
rſe
gi
aob
m
eg/
s
node
cölenu
cten
igor
miͦ i
gu ſgrdn

R
mnone
cdelio

„

Capitulũ x*
— s

de ſua volũtate ⁊ conſenſu ſoꝛs cuius ius eſt ſuũ
ex emptione manet cũ ſuo vſu apud cõitatẽ. Nec
põt dici ꝙ ↄctus nõ ſit ceũ cõitate.ſed cũ qᷣbuſdaʒ
officialibo cõitatis emptoꝛ tractat.qꝛ ſi ex h negat
cõtractus.pari rõne negabitur fuiſſe inter pᷣmos
⁊ cõitatẽ.qꝛ pᷣmi non niſi qͥbuſdã officialibi cõita
tis tractauerũt ſcribẽtib⁊ recipiẽtibd pecuniam
Nec põt negari talis ↄctus.qꝛ ſoꝛs nõ debet᷑ em⸗
ptoꝛi a cõitate.imo de iure ipi emptoꝛi debet᷑. Qð
ꝓpbatur pᷣmo.qꝛ ei cui cõitas ſe obligat ⁊ ꝓmittit
de ſoꝛte debekißa ſoꝛs.ſed emptoꝛi cõitas ſe obli⸗

gat ⁊ ꝓmittit de ſoꝛte.q̊.⁊c.maioꝛ ptʒ.qꝛ alias ſe

obligaret miuſte ⁊ raꝑet ſi alceri deberet᷑. mioꝛ pʒ
ex ſcriptura ⁊ ſtatuto.

eſt ꝙ lucrũ qð hñt dicti emptoꝛes a cõitate eo mõ
quo hñt eſt licitũ ⁊ ſapit vſurã ſicꝓbat᷑. Credere ⁊
cõcedere ſoꝛ tẽ ſub rõne crediti vel alicuius capi⸗
talis ſola ſpe ⁊ intentione lucri hñdi eſt vſura.ied
in hmõi ↄctu cõcedit᷑ ſoꝛs ſub rõne crediti vel ca⸗
pitalis ſola ſpe ⁊ intentione lucri hñdi.ꝗᷓ tal ↄctꝰ
ſapit vſurã.maioꝛ eſt in.c.cõſuluit.de vſu.vbi re⸗

pꝛobat᷑ ſpes lucri.Spes eni ⁊ intentio ad volun/

tatẽ ꝑtinent.illud g̊ qð ſolũ mouet volũtatèad p
dictã ↄceſſionẽ ⁊ credentiã ſoꝛtis ⁊c.eſt lucrũ ſꝑa
tum.q ibi eſt vſura.maioꝛ iſtius ꝓ ſili nota ẽ.cum
finis intentus ſit mouẽs agentẽ ad actũ.mioꝛ ꝓ
batur.qꝛ ũllud eſt cã q̊ͥ poſito vel amoto res ł actꝰ
ponitur ł amouet᷑.ſed illo lucro poſito vel amoto
ponit᷑ vel amouetur dicta cõceſſio. iſtud lucrũ ẽ
ſola ⁊ tota cã. Iſtã nõ aliter ꝓbo niſi ꝑ cõfeſſioneʒ
hoim ita facientiũ. Pꝛeterca lucrũ qð oꝑtet reſti
tuere eſt mutuũ ⁊ illicitũ ⁊ non alia cauſa niſi qꝛ
vſurarie extoꝛtũ.ſed lucrũ ex hmõi emptiõe oꝑtet
reſtituere. ⁊c, maioꝛ ptʒ qꝛ ſi iuſtũ.nõ oʒ reſtitue

re, minoꝛ ptʒ ex.c.ſuꝑius allegatis. In ꝓpoſito ac

nõ eſt alia cã reſtituẽdi niſi qꝛ vſurariũ.ꝗ̊ ⁊c̃. Sa
tis tñ ꝓbat hãc huiꝰrõis ↄcloem qð hactenꝰ fieri
cõſuenit. Inſtituebant᷑ eni officiales ad remitten⸗
dũ cuilibet pᷣfatũ lucrũ qꝛ habebat᷑ ↄſcia ſicdevſu
ra. Pꝛeterea ſiẽ vt dicũt in griũ arguẽtes qͥ nõ eſt
creditoꝛ in ſoꝛte ſiue cui ſoꝛs nõ eſt debita n ẽ vſu

rarius.ſic ꝑ oppoſitũ arguẽdo qͥ ẽ creditoꝛ in ſoꝛ⸗

te ⁊ cui ſoꝛs eſt debita ſi recipit lucrũ vel acceſſio
nem ſoꝛtis a cõicate mõ ſuꝑius allegato ẽ vſura⸗
rius.ſed pᷣfatꝰ emptoꝛ eſt creditoꝛ ĩ ſoꝛte ⁊ ſibi ſoꝛſ
debet ⁊ accipit pᷣfatũ lucrũ intentũ ⁊ datũ ꝓ ſoꝛte
geſt vſurarius.maioꝛ ptʒ ꝑ Ariſto.qꝛ ſiẽ negatio
eſt cã nõ cãe.ita affirmatio eſt cã cãe.minoꝛ q;tuʒ
ad ſingulas ſuas ꝑtes ẽ ꝓbata ſupius. Pꝛeterea
qui mutuũ ↄcedit coꝛrupta intẽtione ſcʒ inde ha
bendi lucrũ ẽ vſurariꝰ.ſed pᷣfatꝰ emptoꝛ concedit
ſoꝛtẽ ſeu capitale coꝛrupta intẽtiõe.q̊ eſt vſurariꝰ
et tenet᷑ reſtituere.maioꝛ ptʒ autoꝛitate iuris. de
vſu.c.ↄſuluit.minoꝛ aꝓparet.qꝛ coꝛrupꝑta intẽtio
ſ̃m theologos ⁊ iura vocat᷑ qñũ mutua ꝓpter ſolã
ſpem lucrivt in ꝓpoſito.Et ſi dicat᷑ pinppoſito no
ſtro nõ eſt ↄctus mutui ex foꝛma.⁊ iõ nõ eſtvſura
Rñ.q hoc nõ valet nec excuſat.qꝛ ſaltẽ eſt vſura.
ex fraude.vt eẽ de emp.⁊ vend.adnr̃am. Et ſanc.
Tho. ij. ij. q.lxxviij.dicit ꝙ vbi vendi res plus iu

Tertia cõcluſio que . x.

ſto pᷣcio ꝓpter dilatã ſolutionẽ eſt vfura.igiturvbi
ꝓpter ſoꝛtis ecpectatiõem intendit᷑ vł recipitur lu
crũ vlł expectatut.vſura eſt.et ſic ẽ in ꝓoſito.Pꝛe
terea ſi ponat qͥs pecunie apud mercatoꝛẽ -clucꝝ
annuatim ſcòᷣm cõſuetudinẽ recipiat iã h̊ vſurari

us eſt.⁊ tũ nullus octus inter eos eſt vſurariꝰ ex

foꝛma. Pꝛeterea ſuccedẽs heres vſurario nulluzʒ
cõtractũ facit cũ debitoꝛibꝰ ⁊tñ recipiẽs capitale
cũ lucro vſurariꝰ eſt. Nec põt dici ꝙ nõ ſit expecca
tio tꝑis qꝛ vẽditoꝛ totũ vedit ſił emptoꝛi.qꝛ nec
vẽditoꝛ necemptoꝛ pũt hr̃e ꝓ ſoꝛte ſibi a cõmuni⸗
tate debita illud lucrũ.qð ꝓ retta ſoꝛte datur ni
ſi in cermis aſſigtis a cõitate.imo expectãtvt i ſta
tuto termino exeis datur. Pꝛobant᷑ pᷣdicta ſcʒ ꝙ;
cx expectatione reciꝑc ꝓ ſoꝛte ſit vſura.xuij.q. iij·
ex dictis Aug Hiero. ⁊ Amb. Nec valet dici em/⸗
ptoꝛ nõ dedit.qꝛ verus creditoꝛ efficit᷑ iam dati.
et ſibi ex emptione de iure debet᷑.⁊ eſt in expectuati

one ſoꝛtis lucri. Pꝛeterea vltra ſoꝛtẽ mutuatã vel

cõceſſam ẽt cũ ꝑicnlo ſuo.vt dicũt.Exigit ⁊ expe/
ctat emptoꝛ vltra ſoꝛtẽ.q̊ ẽ vſurariuſ.maioꝛ babe
tur expᷣſſe de vſuris in.c nauigãti.minoꝛ eſt exꝑ/
ta per quotidie facientes. Ex quibus apparet
qꝙ; exemplũ poſitũ ꝑ alios de dubio excuſante nõ
valetDicũt eni ſicut poſſum licite ſecurare mer/⸗
cationes tuas vſq; ianuã retinẽdo ſuꝑ me dubiũ
⁊ volendo.x.vel.xx ꝓ c.plus vel minus ᷣm q;cita
tem ꝑiculi.ſic in ꝓpoſito qꝛ totũ dubiũ qð tu hẽs

ſuꝑ me recipio dando tibi tuũ ⁊c.qͥa extũc ſi nibil

vnq; recepo damnñ meũ eſt. Iſtud ſilłe vel exẽpluʒ
nõ vr valere nec eſt ad ꝓpoſitu Iſte eni q aſſecurat

mercãtias recipit pᷣciũ ſui ꝑicũli.ſed nullã ſoꝛteʒ
cõcedit vel mutuat vltra qᷓ; ꝓ eo lucrũ accipiat a⸗
liqð ab eo quẽ de mercib aſſecurauit.Sed in ca
ſu nro emptoꝛ ſoꝛtẽ ↄcedit ⁊ credit ꝓ qvltra aliqᷣd
querit.ſ.lucrũ.Itẽ ſecuratoꝛ merciũ qrit lucrum
ab eo cuius merces aſſecurat ⁊ ꝓ ea ꝑiculũ intrat
Emptoꝛ aũt de q̊ loqmur nõ recipit lucrũ.nec hʒ
ab eo cuiꝰ ꝑiculũ ſuꝑ ſe recipit. ſed expectat ⁊ reci
pit ⁊ hʒ a cõitate ꝓ ſoꝛte ei credita ⁊ ei debita. Itẽ
videamꝰquẽ ſecurat iſte empcoꝛ nõ cõitatẽc.qa nõ
indiget.nõ vẽditoꝛc.imo infert ei damnũ de tribꝰ
ꝑtibo ſoꝛtis cuius ius emit ⁊ de toto lucro de qui
bus ſi vẽditoꝛ iã incurrit ꝑiculũ nũc euaſit. Iteʒ
arguit᷑ꝑ alios ⁊ ſic.Quicqͥd cõitas oꝛdinat ſtatu/
it ad hũc fineʒ xt ↄctus inter pᷣmũ ⁊ ſcom hẽat ſir
mitatẽ.⁊ illud ↄfirmat ⁊ nõ imutat.i ſi ſine lege
cõitatis ↄᷣctus eſt licitꝰ.ſimilit᷑ et cum lege factuſ

contractus erit licitus. Ad iſtud dico ꝙnon me

—

intromitto vtrũ inter pᷣmũ ⁊ ſcom ſit ᷣctus vſu⸗
rarius.Scd dictũ iſtoꝝ ſcʒ ꝙ cõitas qᷣcqͥd fac fa⸗

ciat ad firmandũ ↄctũ inter illos duos factũ nõ

. vVr mihi ver. ꝙ cõitas nõ ↄfirmat Ictũ de qͥ nul/ 7:
lam facit intetiõem.ſed ſic eſt in ꝓpoſito.̊ ⁊c· ma

ioꝛ ptʒ.cũ ↄfirmatio ſit pᷣcedent quoddã cõmẽo⸗

rare minoꝛ apparet in ſcriptis cõitatis.ſi eni ꝓfix
marec expꝛimeret quem ↄᷣctum vel cuius vct cõ
firmaret. ſed nullũ expꝛimit ⁊ẽ. H

Jucdam queficbanr n pdicros ofponeſtres ad alf

dam rões q fiebãt in oꝓpoſitũ nõ vident᷑ ſufficien
2

Citulus

dotes agenero cõditione mr̃ionij ceſſante ſi nou
computat fructus in ſoꝛtem eſtvſurariꝰetiam cõ

mus volũtarie mutuaſſet cõitati p illo lucro ha
bendo eſſet vſurariꝰ.mõ ſecũdꝰitrat volũtarie lo

cũ pᷣmi cũ ſpe pᷣmij.ᷣ ⁊c. Rñdet᷑ illos ꝙ deſcoñ
eſt lucrũ ſile.qᷣa nõ intrat locũ pmi qͥ ad ↄctü mu
tui, qꝛ nil mutuauit cõitati ⁊ ex ↄᷣctu quẽ fac cum

pmo noõ efficit creditoꝛ cõitatis cõ cõitas pꝛienõ

teneat᷑ ſibi rñdere ſi nollet.ſʒ ĩtrat locuʒ pᷣmi q̊ ad

ius exigeẽdũ ⁊ ꝑcipiedũ qð hʒ pᷣmus ex ↄctu facto
cũ cõitate. Iſta ſolutio ſalua reuerẽtia nõ vr ſuffi
cere. qꝛ vt. S. dictũ eſt int cõitatẽ ⁊ ſecũdũ eſt ↄctꝰ

ſeu ea que fiunt inter eos habent vim contractus

mutui . vel cerce negari nõ põt qͥn ipᷣe ſecũdꝰ ſit ve
rus creditoꝛ cõitatis nõ tm̃ ex emptiõc iuris pᷣmi
ſed ẽt ex ↄſenſu cõitatis ↄſentiẽtis ⁊ recognoſcen
tis eũ vt vm creditoꝛẽ in ſoꝛteꝓ q̃ recipit lucrum
vt intẽdebat ⁊ ſpabat ꝓ ipᷣa ſoꝛtc credita.nec ha⸗
bet ſolũ ius exigendi vt dicũt.ſed ẽ creditoꝛ ſoꝛtis
libertas aũt cõitatis nõ excuſat intentionẽ ⁊ ſpẽ
lucri ꝑcipiẽdi ꝓ ſoꝛte quã ↄcedit ⁊ credit cõitati.
q̃ qͥdẽ ſpes ⁊ intẽtio faciũt hoĩem vſurariũ.Exem

pluũ aũt qð ponũt de ↄcedẽte domũ ⁊ ↄcedente pe
cuniã ꝓ inhabitatione domꝰ ſatiſſacitꝓ nr̃oꝓpo⸗

ſito. Cõcedẽs eni vſum domꝰ qͥ eſtimat᷑ pecunia.

licite põt reciꝑe pᷣciũ.cõcedẽs vᷣo pecuniã nõ pᷣt re

cipe ꝓ eius vſu rẽ pᷣcio eſtimabilẽ. ⁊ iõ ſcðs eſt vſu
rarius.⁊ ſic ſecũdus ĩ ꝓpoſito nr̃o eſt vſurariꝰ.qñn
ouũt pᷣmus vẽdit domũ ⁊ alt᷑ tradit pecuniã nil vl⸗
tra expectat de illa pecunia ſed nõ ſicĩ ꝓpoſito.qꝛ
quidat pecuniã emẽdo ius ſoꝛt p empta expectat
lucrũ ſcʒ ꝓ ſoꝛte credita cuius ius emit. TiderS
hᷣ exemplũ ꝓ nob potiꝰqᷓ; ꝓꝑ ↄriũ ſentiẽtibi.Et q
addit᷑ ſoluẽdo ꝙ in ↄᷣctu emptiõis lʒ ſꝑare lucruʒ
ſicut facit mercatoꝛ de ſua mercatõe.nullo mõvr
valere in ꝓpoſito nr̃o.imo reputo ꝑiculoſum.qꝛ h̊
emitur ius ſoꝛtis q̃ apud debitoꝛẽ manet ꝓ lucro
habendo in poſterũ in terminis aſſigtis.qð deſi⸗
derare⁊ emere ñ lʒ.nec emit᷑ ſoꝛs ſil ⁊ intereſſe. vt
iſti dicũt.imo oppoſitũ ſuꝑius eſt pbatum.

Aliud argumentũ.§. XXII.

coꝝ fuit ꝙ gener bñs a ſocero terrã in pignꝰ ꝓ do

tib nõ cõputat fructus in ſoꝛtẽ ꝓpter onera mr̃i⸗

monij ſi alius ſoluat vel emat a genero dotes tũc

dʒ fructus cõputare in ſoꝛtẽ.als eſſet vſurariꝰ.qꝛ

ceiſſat cõditio ſc; onus matrimonij ꝓpter qð lice/⸗
bat fructus nõ cõputare in ſoꝛtẽ ⁊ ſic eſt in poſi⸗
to.qꝛ in emptiõc cõditio pᷣmi ceſſat ꝓpter quã ali⸗

qqd recepiſſe vltra ſoꝛtẽ ðꝛ licuiſſe. Rñdẽt ꝙ ſecun
dus dʒ ſructus cõputare in ſoꝛtẽ alłs reciꝑet lucxꝝ

⁊ cõmodũ ex expectatiõe tꝑis ad recipiẽdũ ſuum.
cũ ſit certus ꝓpter pignus equalẽs.⁊ſicvẽderetur
tpᷣus qð eſt vſura.Addũt etiã rũſioni.ſi dr̃et mihi
dare dotes daret mihi annuatim fructus alicuiꝰ

terre. ⁊ in ptãte eius eſſet dare vel nõ dare.tuncſi
eſſet malus debitoꝛ ⁊ dubitaret᷑ de eo tam dedote
qᷓᷓ; de fructu.totũ poſſũ alteri vẽdere ⁊ aliũ ĩ tofrſũ

ponere loco mei.ſed tũc talis emẽs nõ daret tibi
tiñ qᷓ;tũ eſſet ſola dos ꝓpter dubiũ.⁊ tũc ſtaret cõ

verba rñdentiu.ſed ſalua eoꝝ reuerẽtis exempluʒ
xxrõ ſtaut nõ ſoluts Patẽs eni eſt ꝙ ſiẽ in emente

tes. Et vna rõ eoꝝꝶ erat tał qꝛ cũ dicebat ꝙ ſi pꝛij

feſſione rndentiũ.ſic ſequi ꝙ ceſſante cõditiõep⸗
mi mutuantis pecuni cõitatiꝓpt quã licebat re⸗
ciꝑe pecuniã a cõitate in emente ius ſoꝛtis pꝛimi

ſi recipiat illud lucrũ et nõ ↄputat in ſoꝛtem. erit
vſura. Item ſequit᷑ ex vbis eoꝝ ꝙ nullus ↄctꝰ di
catur factus.⁊ ponat᷑ ꝙ nõ fiat inter ementcʒ do⸗

tes a genero ⁊ ſocerũ cuius eſt pᷣmo dare. tñ ſi ſic
emẽs nõ Pburar ius in ſoꝛtem eſt vſurariꝰ.ita eo⸗
dem mõ ſi diceret᷑ ꝙemẽs ius ſoꝛtis bᷣmi nullum
cũ cõitate faceret ↄctũ ſi vllũ lucrũ recipiat ⁊ non

coõputat in ſoꝛtẽ eſt vſurariꝰ. Sicut eni illelʒ cuʒ

illo nõ ghat ſi illud lucrũ recipiat ⁊ nõ ↄputet in
ſoꝛtem. ei tñ ad reſtitutiõem tenct᷑ cuius ſunt fru
ctus.ſic in ꝓpoſito inter cõitatem ⁊ ementẽ.Con

cltiditur ̊ ꝙ recipiẽs fructũ ab eo cum qͥ nullũ fe

cit ↄctũ tenetur ad reſtitutiõem Qð vodicitur ;
vendit tpᷣs.⁊ iõ eſt vſurarius nil videt᷑ valere.Qꝛ
cõceſſio ſoꝛtis intentione coꝛrupta ⁊ ſpe lucri vel
fructus quẽ recipit facit vſuram qͥcqͥd ſit de tem⸗
poꝛe nec ſecuritas pignoꝛis tollit vel facit vſuraʒ
cum etiam pignus habẽs cũ ſecuritate ſi fructuſ
cõputaret in ſoꝛtem nõ eſſet vſurarius etiã cũ ex
pectatione ſoꝛtis in tꝑe. Nec vr ꝙ anxietas dubij
vel ꝑiculi qꝛ ſcʒ neſcit ſi aliqd ↄſeqtur vł habebit
facit licitũ lucrũ qð queritur vltra ſoꝛtẽ patet.cx
de vſu. nauigãti. Item patet ꝙ ſi mutuo peſſimo
⁊ dubio debitoꝛi. c ꝓ.x.annuatim nũqᷓ; dubiũ ex
cu ſabit etiã ſi nũq; aliqͥd haberẽ.ita in ꝓpoſito qͥ c
qd ſit de ↄctu vbi fuit pᷣmo coꝛrupta intentio ſpe
et intentione lucri qð ↄſequitur eſt illicitũ⁊ ſapit
vſuram.Item ſi h̊ dubiũ cõitatis excuſat lucrũ ił
lud videt᷑ ꝙ poſſumus ponere pecunias apð mer
catoꝛes.cũ plus ſit dubiũ apud mercatoꝛes qͥ fre

quẽter defecerunt ⁊ deficiũt qᷓ; cõitas q exqͥ cepit

dare pᷣdictũ lucrum nũqᷓ; ſubtraxit.⁊ ſi aliqñndi⸗
ſtulit poſtea ſuppleuit.Itẽ ex pᷣdictis vr ꝙ regib
magnis poſſumus credere ⁊ tradere ſoꝛtem ⁊ ha
bere lucrũ cũ ſit magnũ dubiũ ne ſibi ſoꝛtẽ nedũ
ſed ⁊ lucrñ ſibi retineant ⁊ pñt b̊ facere vt eis pla
cet.Qð vero auditur de vẽditoꝛe ⁊c̃.mihi dubiuz

facit.ſi eni gener reciꝑet dotes vlł ceſſaret onꝰ ma

trimonij noͤ poſſet reciꝑe illos fructus de bõa cõ
ſcia. Itẽ ↄſideramꝰꝙ dotes ſunt generi ꝓpꝛie. fru⸗
ctus aũt ſunt ei aduẽticij ⁊ acceſſoꝛij.ſi ̊ vendan⸗
tur nõ erũt fructus emẽtis niſi ſint acceſſoꝛij ⁊ad

uenticij ꝓ ſoꝛte.⁊ ſic illiciti cũ nõ eſſet in eo cã lici

ta quã habet gener. Nec põt dici ꝓpter dubiũ cuz

ſit ſecutus de pignoꝛe.qð aũt ꝑ eos addit᷑ exepluʒ
⁊ argumentũ adductũ qð eſſet in ptãte debitoꝛis
dare ł nõ dare ⁊c.nõ excuſat meo iudicio coꝛrup⸗

tam intentiõem emẽtis qᷓ ꝓ ſoꝛte vel dote data ge

nero recipit vltra lucrũ fructũ poſſeſſionis pigno
rate.qꝛ xtiã cũ ꝑiculo non licet aliqͥd reciꝑe vltra

ſoꝛtem vtz in dicto. c. nauiganti

munitatis p̊ vẽdit᷑ſʒ ĩ libꝛis cõitat ſcribit ſoꝛs.ſ

c. ⁊c. ⁊ vĩ exceſſiuũ lucrũ. Rñdet᷑p eos ꝙ nõ vẽ⸗
dutur. cinec eſt hẽe. c, floꝛe. nec eſt exceſſiuu lucuʒ

zuebatur F. &XIIII.

cõtra eos ꝙ ſoꝛs vẽdatur.qꝛ qð Icribit᷑i libꝛis cõ

giit

Non
ncs
ſeß⸗
Nre⸗
Minn
men
WN
miſ
ſl
rtnon
leb,
Nurai
Unt fu
Kon
bllit
nrg
nE
1s dubi
bcbit
en ct
cſimo
dubiücr
geltoi
Urliil

Nieſt⸗
vai
laipt,
rons
voann
dote M
ſonieh
tchen

*

g

ſed datur equalẽs ꝓ eqͥualẽti ſed ſalua reuerentia
aliter ſupᷣ dixit ſic. Lotũ ius pᷣmi ⁊ q̊ͥ ad capicale

⁊ q̊ ad intereſſe eſt ſoꝛs ⁊cedit in ſoꝛtè iſti ſecundo
qꝛ totũ illud emitur.ꝗᷓ ſoꝛs.c.floꝛe.emit᷑.⁊ ẽ habe⸗
re apud cõitatẽ.c.floꝛe.vtrũ aũt ſit ↄueniẽs pᷣciũ

uum ⁊ iniuſtum pᷣcium.

Atem fiebat aliud. S. X XIIII

argumentũ ʒ eos ꝙ ſcʒ inter cõitatẽ ⁊ ciuẽ ẽptoꝛẽ
videt᷑ eſſe pactũ ⁊ ꝑ ↄnñs vſura.qð ipi diminute re
citãt.arguũt eni ſic. Ubi ꝑ ſcripturã fiũt ꝓmiſſio

relinq̊ decidendũ.Scio tñ ꝙ ꝓbi viri iudicãt pꝛa

nes ⁊ obligatiões ex ꝑte cõitatis ciui eineti ciuis

exhis motꝰ vt hẽat ꝓmiſſum lucrũ emit iura pꝛi

mi⁊ fit creditoꝛ cõitatis ibi vr eẽ pactũ.ſicẽ in ꝓ
poſito. Per officiales eni ꝑ cõitatẽ deputatos ad

faciendũ iſtas ſcripturas ſiuevocẽtur ſindici ſiue
aliter pᷣfata pmiſſio et obligatio.pactũ aũt vt ſu⸗

pꝛa ẽ allegatũ vr̃ eẽ pmiſſum.̊ ⁊c.Ad h̊ argvmen

tũ rñdẽt ꝙ ſindici ⁊ officiales pᷣdicti nõ ſunt inſti
tuti ad faciendũ nouũ ↄctũ inter cõitatẽ ⁊ ciuem
ſed ſolũ ad ↄfirmandũ gctũ factum inter vẽdito⸗
rem ⁊ emptoꝛem.⁊ bec eſt rñſio eoꝝ.

Itẽ ſuper eo quod.ꝭ.XxXV.

de dubio dicebatr p ercu atisè ementiũ arguebat᷑

in ↄriũ ſic.qꝛ ctus qͥ vallattot legib ⁊ ſcriptur

⁊ catenis nõ vr eẽ dubius. ſʒ rũdent illi ꝙ adhuc
eo nõ obſtãteẽ magnũ dubiũ.qð ptʒ.qꝛ aliqñ plꝰ
valẽt aliqñ minus.et q̃re h̊ niſi ꝓpt᷑ dubiũ.ſed hec
rñſio põt deficere qꝛ nõ eſt cem̃ dubiũ ſiẽ dicũt.nã
vt ſup dixi ⁊ habui a mercatoꝛibo qꝛ nõ eſt tm qui
mercatoꝛes iſta tractãt.Exq̊ pᷣfata puiſiovł lucx

dari cepit ꝑ cõitatẽ ciuib nunqᷓ; defecit. etſi ali⸗

qñ dilata ẽ ſupleta ẽ.Cã aũt q̃re plus łminꝰ va⸗
let eſt defectꝰvel abũdũtia pecunie i ciuibi.qñ enĩ
hñt pecunias emũt ⁊ tũc vẽdũtur cariꝰ.qũñ auteʒ
qͥ hñt ſoꝛtes apud cõitatẽ ĩdigẽt pecunia.tẽ emũ/
tur ⁊ vẽdũtur minꝰ.ſic etiã i diuerſis locis plꝰ vł
minꝰ dat᷑ ꝓ cãbio floꝛe.de loco ad locũ ſᷣm maio⸗
rẽ ⁊ minoꝛẽ ĩidigẽtiã eoꝝ ꝓ mercationibb.Catẽas
aũt ſecuritat ⁊ firmitatis de pᷣdict dixi volũtatẽ

⁊ potẽtiã ciuiũ regentiũ qͥ hũt pecunias de pᷣdicc
in cõitatẽ.⁊ qᷣrũt lucrũ ⁊ minus difficile eſſet eis
iſta ſubtrahere ⁊ mutuare eis inuitis qui ſi liben

ter ꝑderent ſoꝛtem ⁊ lucrum.deus nouit.

Er pꝛemiſſis appa. 9. XXI.

ret ꝙ pfatũ lucrũ ementiũ a pᷣmis nõ eſt licitũ.ſʒ
ſapit vſurã.ſed foꝛte ipᷣi emptoꝛes poſſent excuſa⸗

ri qꝛ cõe dat eis lucrũ ꝓ dono dãno ⁊ intereſſe. et

iſta vt mihi vr̃ nõ excuſant iũllud lucrũ nec faciũt
licitũ. Aut enĩ intelligi ꝙ illud lucrũ ſolũ vnũ et
idẽ ſit itereẽ ⁊ donũ.aut donũ ſolũ.aut intereẽ ſo
lũ.ſʒ nõ põt dici donũ ⁊ intereſſe ſimł.qð pbo Et

idẽ eni eodẽ mõ ſumpto nõ ↄueniũt ea q̃ nõ ſt᷑ eo⸗

dẽ mõ ſumpta.ſed donũ ⁊ itereſſe nõ ſumũtur eo
mõ g̊ ſił vnũ eſſe nõ pñt maioꝛ ẽ nota ꝑ phᷣm. mi⸗
noꝛ ẽ nota ꝙ ꝛõ doni ẽ ꝙ ſit libeꝝ . rõ vᷣo intereſſe
eſt qð ſit obligatũ.Pꝛeterca ofirmat qꝛ cõe diſpa

te ſunt diſꝑatoꝝ effectuũ nec ↄueniẽtiũ eidẽ łidẽ
exiſtetiũ.ſed cãe doni ⁊ intereiſe ſunt liberalitas?

iuſticia.g̊ donũ ⁊ intereſſe ſunt diſpata.nec vnũ

et idem eſt cã &̊ vnũ ⁊ idẽ nõ eſt in illa.Pꝛobat᷑ ſe

cũdo ꝙ illud lucrũ nõ eſt donũ.illud ̊ qð dat᷑ mu
tui ſoꝛte ⁊ nõ aliter nõ eſt donũ. Sed illud qð da

tur a cõitate ẽ tale.̊ nõ eſt donũ.maioꝛ e va qꝛ ca

dit ſub obligatiõe vt patuit ſupᷣ.minoꝛ ꝓbat᷑ qꝛ ñ
dat᷑ alicui niſi debẽti reciꝑe ſoꝛtẽ. Pꝛeterea qð ex
ſe cadit ſub reſtitutiõe nõ hʒ ex ſe rõem doni.ſedpᷣ
fatũ lucrũ ex ſe cadit ſub reſtõne.q̊nõ hʒ ex ſe rõez

Ddoni.maioꝛ ẽ nota cũ donũ ſit res iuẽdibilis.mi

noꝛ ꝓbat᷑ de facto cũ indigeat remiſſiõe vt ðꝛ ithe
mate.niſi foꝛte donũ vellet appellare qdebitoꝛpꝰ
ſolutionẽ donat ⁊ remoueat creditoꝛi ꝙ nõ tenca

tur ad reſtõem. Pꝛobat᷑ tertio ꝙ illud lucrũ n ſit

ꝓpꝛie intereſſe.damnũ aũt ⁊ intereſſe ꝓ eodẽ acci⸗

pio in pᷣdicto cõitatis ſtatuto.Intereẽ enĩ ðꝛ cuʒ

aliqd alicui deeſt qð ſibi debet᷑ de iure.lli g̊p int

eſſe dat᷑ aliqͥd vl tra ſoꝛtẽ cui aliqᷣd abeſt qð ſibi de
bet᷑ de iure.ſʒ iſti emptoꝛi nõ abeſt aliqͥd qð ei dẽa
tur de iure. illud lucrũ qð dat᷑ ei vltra ſoꝛtẽ non
eſt intereẽ.maioꝛ vᷣa de iure eſt.minoꝛ aparet.qꝛ
de iure ðꝛ ſibi ſoꝛs deberi ⁊ illã voluntaric credit
cõitati. Uidet᷑ &̊ er pᷣdict dictũ lucrũ illicitũ ⁊ vſu
rã ſaꝑe ⁊c̃. Hec oia pfat mgr̃ Dnicus oꝛdi pᷣdica

Buper iſta mate. . X XVII
ria ↄſultus Fede.de ſenis.trũ ſcʒx licitũ ſiteme
re dicta iura ſeu credita q̃ qͥs hʒ in möreiprer pꝛe
ſtantias ſolutas. Rñdet ꝙnõ ſed vſurã ſapitput
reꝑitur in cõſilijs ſuis ſic declarãs.licet vulgari
ſermone dicat᷑.vẽdo tibi.c.floꝛe.qs mutuaui cõi
tati.tñ in rei veritate nõ ſic ẽ.qꝛ in eoipᷣo qmutu
aui.c.ipᷣi cõitati trãſtuli dñiũ eoꝝ in ipᷣam cõita⸗
tem cũ in mutuo dominiũ trãſferat᷑ ſic patet in
inſti.qͥbo modis vhit᷑ obligatio in pᷣncipio.in vᷣſi.
vñ etiã. Nõ põt &̊ creditoꝛ vẽdere iſta.c.cũ non ſit
dñs ipoꝝ.Nam ſolꝰdñs rei de iure vẽdere pot ſiẽ
pᷣdictũ eit ꝓpter qð vr̃ ꝙ in h̊ Zctu nõ vendant niſi
iura creditoꝝ q̃ inſurgũt ex mutuo ⁊ex ipᷣa obliga

tione cõitatis. TCidendũ eſt ;̊ pᷣmo q̃ ſit actoꝛis i⸗

tentio ĩ ↄctu pᷣfato.Ad bkᷣ eni dico ꝙ bᷣncipal eiꝰ in
tẽtio ẽ vt ſubintret ⁊ teneat locũ pᷣmi creditoꝛis
vicʒz q̊ ad hᷣ ipᷣe creditoꝛ ſit creditoꝛ cõitar i ſoꝛ
teqᷓ veditoꝛ recipit.v.ꝓ q̊libet cẽtenario annuati
donec recipiat ſoꝛtẽ ꝓpter qð colligit᷑ manifeſte ꝙ;

ſub velamine emptiois emptoꝛ fit liber ⁊ volũta
rius creditoꝛ cõitat vt vlcra ſoꝛtẽ gra mutui.qn/
ꝙrecipiat aunuatim. Dico &̊ ꝙ rõ qᷓ̃re bᷣmi credi⸗

toꝛes nõ ſunt vſurarij eſt iſta.qꝛ ad mutuandũ cõ

munitati coacti ſunt.Et qð nõ eſt licitũ i lege ne/

ceſſitaſ licitũ facit.de re.iutr᷑.Qð nõ ẽ licitũ ſbᷣ aliqᷓ
ſpe vel maxime intẽtione pᷣmaria recipiẽdi aliqd
vltra ſoꝛtẽ gra mutui mutuãt cõitati.ꝓpterea lici
tum ẽ aliqᷣd acciꝑe vltra ſoꝛtẽ. Nam ſic dꝛ.i.q.ij.i
c.ſicut eᷣm. Nullã eni maculã oblatio ſuſcipiẽti
ingerit ꝗ nõ ex ambiẽtis petitiõe ꝓceſſit.ꝗᷣpꝑlocuʒ
ab oppoſito iſte qͥ libere ⁊ volũtarie cũ ſpe ⁊ iuten
tione pmaria recipiẽdi vltra ſoꝛtẽ gra mutui mu
tuat cõitati vſurarius eſt.xuij q.iij.c vſura. er. c.
pleriq;.xuij.q.iij.ſi feneraueris.ex de vſi u cõſuluit
Pꝛeterea in iudicio aie ille vſurarius cẽſendꝰ eſt
qui eo ꝓpoſito pecuniã mutuat ⁊ credit lʒ Biroͤs
B 3

„.

ceſſante vt plus inde recipiat.vt patet eẽ de vſur⸗
cõſuluit/xuij.q.iij.ſi feueraueris.Sed talis em⸗
ptoꝛ efficit᷑ creditoꝛ ⁊ eo ꝓpoſito pecuniã mutuat.
7 licet omniↄuẽctione ceiſante recipiat vltra ſoꝛtẽ
nec als mutuaret.ſic̃ ex eius intentiõe iã ptʒ.&̊ in
iudicio aie vſurarius eſt. Pꝛeterea ſcdᷣo ſic ꝓba
tur.Quicũq; alteri tradit quis mediãte ↄctu vt
plus ſoꝛte recipiat vſurariꝰeſt.ſicut ptʒ.xuij.q. iij
c.vſura.⁊.c.pleriq;.ſed talis emptoꝛ hmõi eſt. ſic
ptz ex intentiõe ⁊ affectu.q̊ vſurarius eſt credẽdꝰ
Kõfirmat᷑ ſic. Si talis emptoꝛ ſimpliciter ⁊ abſ⸗
q; velamie aliqͥ fieret creditoꝛ cõitatis vt reciꝑet
vltra ſoꝛtẽ vſurarius eſſet.ſed iſte ſub emptõis ve

lamine eque fit creditoꝛ ac ſi ſimpir tradidiſſʒ cõi

tati. ̊ vſurarius eſt. Tertio ꝓbat᷑ ↄcło andicta
multiplici alia ↄcłoe q̃ ex pᷣdictis colligi pñt.pma
eſt hec. Pꝛimus creditoꝛ nũqᷓ; põt ponere pᷣdictũ
emptoꝛẽ in loco ſuo cũ oiĩb illis circũſtãtijs qͥb ẽ
ipᷣe cũ ipᷣe violẽter creditoꝛ ſit. Scða ↄclo ẽ ꝙ ſi

talis emptoꝛ cogeret᷑ emere a cõitate ſic extitit pꝛi

mus ab vſura excuſatus eẽt vbi pncipłr nõ eẽt cõ
tẽtus acciꝑe vltra ſoꝛtẽ mutui rone ſiẽ ſuꝑius eſt
dictũ. Tertia q̊ͥʒ eſt. Si tał emptoꝛ daret.c ꝓ ilł
c.qͥnimo ſi daret ⁊ vltra nõ minꝰvſurariꝰ eẽt.exq̊
ſola intẽtio recipiẽdi vltra ſoꝛtẽ gr̃a mutui hoĩeʒ
vſurariũ facit. Quarta eſt ꝙbmũ nõ ſolũ coactõ
ſed etiã intẽtio recta excuſat.qꝛ ſi placeret cogi il⸗
licitũ foꝛet eo ꝙ coactio tranſiret in volũtariũ.
Quinta eſt.Nõ iõ qꝛ libere emit ⁊ creditoꝛ volun
tarius ſi emptoꝛ iſte vſurariꝰ eſt.ſed qꝛ intẽdit re⸗/
ciꝑe vltra ſoꝛtẽ. Hec eſt ſnia Fede.de ſenis de ver
bo ad verbum. ôòèGl
Lum ergo in pꝛe
dicta materia emptionis iuriũ q habẽt ſoluenteſ
pᷣſtantias ſeu collectas cõitati in ipᷣa cõitate q̃ᷓ di
cũtur floꝛentie denarij mõtis venetijs impᷣſtita.
ianue loca. Utrum ſit licitũ emere dicta iura ſit
magna cõtrouerſia ⁊ varia opinio inter ſapiẽtes

tam doctoꝛes in theologia q; in iure.aliqᷣbꝰ dicẽ⸗

tibo talẽ ↄctũ ſaꝑe vſurã ⁊ ꝑ ↄñs illicitũ.alijs pꝛo
bantibo licitũ eſſc. Notandũ eſt qð dic̃.b.tho.ĩ q̃⸗
dam qõne de q̃libet.vicʒ ꝙ q̃ſtio q̃ qrit᷑ de aliquo
actu vtrũ ſit pctiñ moꝛtale vel non.niſi ad h̊ hẽat
auẽctas expᷣſſa ſcripture ſacre aut canonis ſeu de⸗

terminatiõis eccie vel euidẽs rõ.nò niſi ꝑiculoſiſ

ſime determinat᷑ Nam ſi determinet ꝙſit ibi moꝛ

tale ⁊ nõ ſit moꝛtalit peccabit faciens qꝛ oẽ qð ẽ
cõtra ↄſciam edificat ad gehẽnã. vt ðꝛ.xxviij.q.i.

b· er his. Si aũt determinet᷑ ꝙ ñ ſit moꝛtale ⁊ ᷣm
rei vᷣitatẽ ſit erroꝛ ſuus nõ excuſabit eũ a moꝛtali
ſed h̊ ſcõm vr ſane intelligẽdũ q.ſ.erraret ex craſ
ſa igꝛãtia.ſecus ſi ex ꝓbabili.puta qꝛ ↄſulit ꝑitos
in tali materia a ꝗby ſibi ðꝛ illud tale nõ eſſe moꝛ
tale.videt᷑ eni tũc in eo eẽ ignoꝛãtia q̃ſi inuincibił
que excuſat a toto.⁊ h̊ q;tũ ad ea q; nõ ſunt expᷣſſe
cõtra ius diuinũ vel naturalc.vt ↄ articulos fiði
decẽ pᷣcepta ⁊ hmõi in qͥb ignoꝛans ignoꝛabũ.vt
ait aplus ⁊ hẽtur.i.q.uij.ꝭO.fi. Et ſi diceret᷑ h̊ eſſe
vſurã.⁊ vſura ẽ õ decalogũ.Rñ.vſuram eẽ q̊ pᷣce
pta decalogiveꝝ eſt reducciue.ſed hũc ↄctũ eẽvſu
rariũ nõ eſt clarũ.cũ ſapiẽtes ↄria ſibijnuicẽ ĩi hu

Inhuiuſmodi §. XNIX

„

õs

iuſmodi ↄſentiant.Cũ aũt ðꝛ ignoꝛantiam iuris
naturalis nõ excuſare intelligit᷑ de his q̃ expᷣſſeꝑ

ſe vel reductiue ſunt ↄtra ius naturale ⁊ diuinũ.

vt ỹ fidẽ ⁊ pᷣcepta ꝑ euidentes rões vel determia⸗
tionẽ eccic.vel determinatiõem ⁊ ſniam cõeʒ do⸗

cto.Et nõ de his qui ꝑmulta media ⁊ non clara
ꝓbankt᷑ eſſe cõtra pᷣcepta ⁊ articulos.

* /

ſpon. c. iuuenis. Jõ ↄſulẽdũ eſt viicuiq; vt ab em
ptione taliũ iuriũ abſtineat.ſic concludit pᷣfatus

Lau.in ſuo tractatu de vſuris.qᷓ;uis rõnibb ꝓbet

dictũ gctũ ſuſtineri poſſe vt licitũ.vtʒ.S.Et ſic ẽt

2ↄcludit Inno.in ſiliba õctib qui dubij ſunt ſuꝑ
c, ↄſuluit de vſu.Qui aũt iam feciſſent dictũ cõ⸗

tractũ emptiõis diccoꝝ iuriũ ↄſulendũ eſſet ꝙ ſi
reſcindere poſſent ipᷣmõctũ reuẽdẽdo cõitati ipᷣiꝰ

ſalubꝛe eſſet.⁊ qð inde reciꝑent vltra ſuũ capitale

gqð poſuerũt in emendo pauꝑib erogarẽt. Uel ſi

hoc cõmode fieri nõ poſſet poſt receptã ſoꝛtẽ ſuaʒ

ex redditiba annnalib a cõitate pauꝑibo ſeu locis

9

remitterẽt ipᷣm ius exigẽdi redditũ illũ ſᷣm alios
vt GBui. ⁊ Gre. de ari. ꝙ ſi tale cõſiliũ reciꝑe recu

ſaret qͥs reputãs illa licita eſſe ex rõiboſeu cõſilijs

habitis a ſapiẽtib circa hec.⁊ pᷣdicta iura emere

intẽderet vel iam empta retinere.⁊ annuũ reddi⸗

tũ illoꝝ reciꝑe vt licitũ in ꝑpetuũ.⁊ alijs legare ł
vẽdere ad placitũ.relinquẽdꝰ vr̃ iudicio ſuo.nec

cõdemnandus ex h̊ aut denegãda abſolutio tãq;

ꝑſeuerans videat᷑ in vitio vſure. Multomag in
pᷣdicatione in hmõi materia nõ eſt pᷣcipitanda ſen

tentia ꝙ ſit moꝛtale ſeu vſurarius ↄctus.vt dicit
Cãcellarius ꝑiſienſis in generali loquẽs de dubi

is materijs de moꝛtali.⁊ h̊ ne inijtialaqueꝰ aĩa/⸗

bus.xxvij.q.i.etviduas Sed nec ẽt pᷣdicare expe

dit licitũ eſſe ↄÿctũ ne via ꝑetur cupiditati. Sʒ vł

nil dicẽdũ de tali materia.aut ſi dicat᷑ aliqd oſtẽ⸗
dendo dubiũ eſſe.⁊ ꝑ ↄñs pſuadẽdo ab abſtinẽtia
iſtius ↄctus vt tutioꝛ via eligatur. Sed pᷣſuppoſi

to ẽt ꝙ dictus Zctus eſſet licltus illi q vacãt ẽpti

oni hmõi iuriũ nõ aliq̃ cã rõnabili ducti.ſʒ ſoluʒ
ad augẽdas diuitias ⁊ ſue cupiditati ſatiſfacien⸗
dũ.nõ vidẽt᷑ poſſe excuſari a turpi lucro.qð moꝛ⸗

tale eſt etſi nõ obliget ad reſtitutiõem. Et ſi ita e/⸗

merẽt intendetes ꝑ h̊ cõitati mutuare vñ parati
ad mutuandũ volũ tarie ipᷣi cõitatiꝓ iũllo redditu

annuali hñdo.ab vſura excuſari nõ poſſent.ſᷣm.c

cõſuluit.ex de vſu. Secus aũt ſi intẽderet emere

ab hñte ius in mote ſeu imp̃ſtitis ⁊ lo c.ſt iẽ emun
tur pᷣdicta ⁊ iura licita ⁊ nõ mutuare cõitati.·

Inſuper

— — 7. . ,„
ci ⁊ religioſi magiſq; ceteri a

ribo pcellere deceat.vt dicit Hiero.viij.q.i.c.qliſ.
ideo abſtinere debẽt ab emptiõe hmõi iuriuʒ nec
hoc ab alijs trahat᷑ in exemplũ.ꝙ ſi eis ꝑ teſtm le/

gentur vel alio pio mõ ↄferãtur ſi eis licʒ redditꝰ

H

pijs legarẽt ᷣm quoſdã vt Jo.do.car.aut cõitati

. §. XXX.
. b omni ſpecie mali
debeãt abſtiuere. vt exde vi. ⁊ hone.cle.c.Cũ ab oi
⁊ fama eoꝝ non pollui.ſed pollere dʒ in ꝓplis ſjm
Aug.xij.q.i.nolo.et laicos q̊ſcunq; in vita ⁊ mo

.
—
—

XI

s habere licebit ⁊ iſtud poſſidere.Conſultius tamẽæ gpperuum dicunt recipi poſſe. Qui autem volũta⸗
facerent vendendo comunitai. ij non caner Dluöcdickat pᷣſtantias ꝓpter lucꝝ
u. . . intendũt habere ex redditu annuali vſuraʒ cõ
⸗ Muod gutem) 0.§. XXXI. Anrtift ere Hnerpir lucrũ intẽdũt in illo mutuo.
lentes pbare ↄctũ eſſe illicitum inducũt illud.In Secus ſi ſecũdario.ſ̊ eſt ideo mutuant qꝛ cogun
d dubijs tutioꝛ via eſt eligẽda. Rñdet hoceſſe verũ tur.ſperant tñ reciꝑe illũ redditũ vñ aliq;tulum
de honeſtate ⁊ meriti maioꝛitate nõde ſalucis ne cõſolantur nõ tñ ex illo lucro mouẽtur ad mutu
W ceſſitate qͥ ad oĩa dubia.alioquin oꝑteret oẽs reli andũ ſʒ ex coactione vel ctiã ex liberalitataad ſb⸗
gionem intrare cũ tutioꝛ via ſit qᷓ in ſeculo yma ueniendũ necceſſitati ſeu cõitatis.
td nere. Et iſtud ſc religionem intrare vtiq; cõſuliẽ M =
na non pcipitux xxciij.q·ij. cadmonere. D Eapitulum xij. de Rapina.
IVtem cum dici §. XXXII. Olite ſperareĩ inioni
tſii⸗ tur a quibuſdam ꝙ ecponere ſe ꝑiculo pcti moꝛra/ lite Perare 1 mgun B
rin⸗ lis eſt moꝛtale ſᷣm.b.Tho.in.uij.ſʒ emere pᷣdicts tfiãte rapinas nolite cõcupiſcere.diuitie
nic/ iura eſt exponere ſe ꝑiculo peccati moꝛtalis qꝛ uu ſiaffluant nolite coꝛ apponere. Ps.lxi⸗
rgſ bium eſt vtrũ ibi ſit moꝛtale. Rñdeł negãdo mio enerabilis. Joh.caſſianus in collatiomby diẽ
nihs rem. Nõ.n.emere pᷣdicta iura eſt expon ere ſe ꝑRica diuitias ſimiles eſſe viſco.Sicuteniʒ viſcus im
ntue lo peccati moꝛtalis ſimpliciter loquẽdo.ſʒ bũñ cũ plicans auem impedit ne poſſit ſurſum volare ſʒ
Daſi iſta cõditione adiũcta.ſ.dubitãdo ibi eſſe moꝛta/ cadit ad terram.⁊ ſic capitur ab aucupe.ita amoꝛ
tiſuß le ſumendo ꝓpꝛie dubiũ.cũ ſcʒͥ nõ magis declinat diuitiaꝝ implicat mentem vt non valeat q ſurſũ
Ploas ad vnã ꝑtem q; ad aliam ſᷣm rõem. Sedqͥ emit p ſunt querere ⁊ appetere.ſed ſi vult ad ſuꝑna ⁊ ſpi⸗
RM dicta pot nõ dubitare de B.ſed opinaxi licitũ eſſe ritualia ſe leuare relabitur ad terrena querenda
los ex quo ꝑ eccleſiam nõ eſt determinatũ cõtrariuʒ:. etiam rapiendo aliena.vnde capitur tandem adi
erran ⁊ multi ſapiẽtes ⁊ periti licitũ aſſeuerent.⁊multo abolo vt ait apls.i.Coꝝ.vi. Neq; rapaces regnũ
liis magis q crederet oĩno talem ↄctum eſſe licirtum dei cõſequentur. et ratio eſt.qꝛ faciunt cõtra cari⸗
nar peccaret moꝛtaliter illa emenodo totemprunt 7 scra Bcen der duox. dbſernri
A⸗ TITIV necelſſaria eſt ad ↄſequendu regnũ dei.Dicit eni
3 IAtem uod dic 1.§ XXXIII deus Ero.xr. 115 furtñ facies. Noie aũt furti in⸗
N tur a quibuſdam ꝙ guigam pahe moꝛiby ⁊ ſcien telligit omnis vſurpatio illicita rei aliene ſiue oc
* tia pᷣditus dixit ↄctum bunc eſſe illicitum. nõ p⸗ culta ſiue manifeſta.vt diẽ Aug.xuij.q.v.c.pena
Guinl pterea fequitur ꝙ ſit illicitus qꝛ talis papa nõ de le.Et frequẽter accidit ꝙ non ſolũ in moꝛte om/
i terminauit illud papaliter ſed magiſtraliter vrdi nia ſibi auferũtur.ſed etiã in vita vel a dñis tꝑali
R cit Hug.in quodãa ſimili.⁊ habet᷑ in glo.qᷓdamde bus vel a ſtipẽdarijs vł ab alijs. Uñ dñs ꝑ Elav.
WRü cre.Hoc eni declarauit papa ꝙ vt pꝛiuata ꝑſona xxxiij. Ue d pᷣdaris.nõne ⁊ ipᷣe pᷣdaberis.⁊ cũ con
di ſentiebat circa illã materiã.nõ aũt vt papa facien ſumatus fueris depdationẽ depᷣdaber Exemplũ
* do ſcʒ decretũ ſiue ↄſtõem ſuꝑ tali mateeia. nam manifeſtũ ad lr̃aʒ hẽmus.i. Reg.iij.de amalechi⸗
e talis determinatio ſic facca piudicaret ⁊ pᷣualerz tis qᷣ cũ feciſſẽt magnã pᷣdã ⁊ incendiũ in ſicelech
. auctib ⁊ dictis quoꝛũcunq; doctoꝝ vt plene ha vbi dauid cũ ſamilia ſua babitabat ſed tunc erat
nn betur diſt. xx. ꝑ totũ.Qð ãt ðꝛ ꝑ Greg. Bonaruz abſens rcuerſus ex cõſilio dñi ꝑſecutus eſt illos⁊
Nin, mentiũ ẽ ibi culpã timere vbi culpa nõ eſt.diſt. v. inuenit eos diſcũbentes qui q̃ſi feſtũ celebꝛãt diẽ
ſſupan ad eius.valet ad h̊ qð dictũ eſt.sS.vicʒ ꝙ timẽduz ꝓ cuncta pᷣ da ⁊ ſpolijs captis et eis oĩa abſtulit⁊
ed eſt ne ibi ſit culpa.et iõ ↄſule abſtinenqlum. mgault. et qꝛ Hanent un qui s innoſutt ſe
ncgſon — — „ Yr rapinis aliquo mõ.iõ ph̊iſeuſ rõnabiliter dño gti
Gſfuc, De ſoluetibus „J. XXXIIII. Wrelerebad vild coq̊cẽs ſe immunẽ.Deus
chne autem ipas collectas ſeu pᷣſtatias cõitati q̊ ad re gras ago tibi Inqᷣt. qꝛ nõ ſum ſicut ceteri hoim ra
Eſn ceptiõem annualis redditus quem eis concedit ptoꝛes iniuſti. Tu.xviij. Nolite ſpare ⁊c. vbi ta
ni⸗ cõitas cõiter ↄcoꝛdant q̃ſi omèes licitũ eſſe exquo Pñi notari Pꝛimo interdicit᷑ofidẽtia circa opu
vnuſn coacti ſoluũt:tanqᷓ; quoddam intereſſe.i.damni lentiam tꝑalem.ibi.nolite ſperare. Secũdo ex
niint ſui euitatio ꝓ ipa pecunia coacte mutuata detur excludit᷑ violentia cõtra ſubſtantiaʒ mũdialẽ. ibi
nemn a cõitate. cum etiam ipᷣa cõitas libere ⁊ expedite? Rapinas nolite ↄcupiſcere. Tertio abijcit cõ⸗/
ſimmun ſponte cõcedat illũ redditũ ꝑ modũ doni ſi inter cupiſcẽtia q;dtum ad inberentiam coꝝ finaleʒ · ibi
lari eloci nõ haberet.ex eo ꝙ ciues clerur⸗ obliga Diuitie ſi affluant. S =ðèê
ri ad ſubueniendũ ſuc cõitati.⁊ ad exponendum M d
G omnia ſua bona ĩmo ⁊ vitam ꝓ ſalute reipublice Muantum 4 D unum 4. JT
ectt, Quidam aũt de oꝛdi.heremi.vt Grego. de ari . et Nota ꝙ iniquitas hic appellatur opulłetia tholis
G BGBui.dixerũt pᷣdictos mutuãtes ſeu ſoluentes pᷣ⸗ ſeu diuitie ᷣm Hug.cardi. Vnñ et ſaluatoꝛ dixit.
n ſtantias cõitati non poſſe recite dictũ redditum Luce.xvi.Yacitevob amicos de mamvane mn
annuale niſi quouſq; recipiat ſuã ſoꝛtem cũ inter tatis.mammona autem ſiriace latine diuitie in⸗
Nac. eſſe.i.damnis inde ſecutis ⁊ non vltra poſſe reci terpᷣtantur ſᷣm Hiero.Dicuntur autem diultie i
en,l pere. ſed cõiter hoc non tenetur neca magiſtn oꝛ/ iquitates ſeu iniquitas non ꝙ in ſe male ſint. ſed
int dinis pᷣdicatoꝝ. nec minoꝝ nec a iuriſꝑitis. ſed ĩ pter tria ſcilicet quia, 844
loc

66 2

Inequaliter diſpenſantur
Nimis ſolerter pꝛocurantur.
Homines eis cõmuniter abutuntur.

Oð diuitie ineq̃liter diſpẽſent᷑ de ſe pcʒ.Nã vnus
pauꝑ eſt ⁊ de eis nil hʒ alius aliquãtulũ.aliꝰmul

tũ.alter plurimũ.⁊ ꝓpterea ᷣm Baſiliũ dicunt᷑ di

uitie iniqᷣtatis.i.ineq̃litatis.qꝛ nõ eq̃liter diſtri/⸗
bunt᷑ hoibo.ec tñ h̊ eſt ex hois induſtria cũ vide

amus multosinduſtrios ſat egere.⁊ ſimplices ⁊
incurios abũdare. Nec ẽt ex demone.ꝛ nil põt fa
cere ſinedei ꝑmiſſu.vñ qð ipᷣe dixit xpᷣo cũ tẽtauit
de auaricia oñdẽs ei oĩa regna ⁊ dicẽs. Hec om⸗
nia mea ſt ⁊ cui voluero do illa.vt habet᷑ Lu.uij.
mẽdaciũ dixit.nec mirũ.qꝛ mẽdax ẽ ⁊pr̃ eꝰ. Joh.
viij. Sʒ a dño deo ẽ hec varia diuitiaꝝ ⁊ ineq̃lis
diſpẽſatio opatiue vel ꝑmiſſiue.qð intelligẽs iob
ait c.xij. Abũdãt tabnacula pᷣdonũ ⁊ audacterꝓ
uocãt dñm.ſ.ad irã.cũ oĩa dederit eis deꝰ in ma⸗
nus ſcq ꝑmiſſiue.Cãm aũt huiaineq̃lis diſpẽſati⸗
onis in tꝑe aſſignãs Amb.ait.Nunqͥd iniquus ẽ
deus vt nõ nob eq̃ diſtribuat vite ſubſidia. vt tu
dq;Bdẽ eſſes affluẽs ⁊ abũdãs.alijs vo deeſſʒ ⁊egerẽt
Et nõ potius qꝛ voluit tibi benignitatis ſue exꝑi
mẽta ↄferre.aliũ vo vᷣtute patiẽtie coꝛonare. diſ.
xxxvij.ſic hi.Si q̊ diues nõ vtit᷑ diuitijs ad finem
quẽ dñs oꝛdinauit.ſcʒ ⁊ itẽdit vt ſcʒ recognoſcat
ipᷣm vt bñfactoꝛẽ ⁊ diligat.⁊ ꝓ noie eiꝰ indigẽtib
largiat᷑ nõ hʒ cãm ſꝑandi vita eternã.vñ recte di⸗
citur talibo. Nolite ſꝑare in iniqᷣtate.i.in diuitijs
ſcʒ retẽtis.Nã ⁊ diuiti epuloni dictũ fuit. Recoꝛ
dare qꝛ recepiſti bona ĩ vita tua Lu.xvi.i.remũe
ratiõem accepiſti ꝑ diuitias.⁊ iõ non potes ſpare
ſalutẽ. Uñn Ecci xxxi.ðᷣꝛ. Beatus vir q inuẽtuſ eſt
ſine macula qᷣ poſt aurũ nõ abijt nec ſꝑpauit in pe/
cunie theſauris. Scðo dicũtur diuitie iniqᷣtas

Apt᷑ nimiã ſolicitudinẽ qͥ habead eas. Uñ ſalua⸗

toꝛloquẽs de terra ſpinis occupata ĩ q̃ ꝑs cecidit
ſeminis.dic ſignificare eos qͥ a diuitijs ⁊ ſolicitu
dinid mũdi ſuffocãtur.Lu.viij. Adiũgit g̊ ſolici
tudinẽ diuitijs.qꝛ ſine ipᷣa ſolicitudie diuitie hr̃i

nõ pñt q̃ iõ ẽt ſpinis ↄpꝑant᷑qꝛ pũgũt mẽtẽ freq̃n

ti ſolicitudie⁊ anxietate.⁊ſanguinẽ pctõꝝ pluriũ
eliciũt.⁊ vᷣbũ dei anditũ łlectuᷣ ſuffocãt ne fructꝰ
ſeqᷓtur. Et hec ſolicitudo ðᷣꝛ malicia ſeu iiqͥtas vt
dic Gfanꝰ.xuij.q.v.S.ſed h̊.exponęs illð.Facite

vob amicos de mãmona iniqᷣtat .Sperãt ãt mul

ti ex ipſa ſolicitudie ſua circa diuitias ñ poſſe de⸗
ficere łagere ſʒ ꝓuidere ad plenũ occurrẽtiba caſi
bus.ſʒ nolite ſꝑare in iniqᷣtate ait pʒ.i.iĩ ipᷣis diui
tijs ⁊ vr̃a ſolicitudie ad eas.⁊ ẽ rõ.qꝛ vna eſt ſi pes
iſta ⁊ deficiẽs. Uidemꝰei qͥttidie diuitias defice⸗
re ⁊ de magnis copijs venire ad pauꝑtatẽ.Et hᷣ ẽ
qð ait apłs.i.thimo.vi.Diuitibyhuiꝰſeculi pᷣcipe
nõ ſublime ſaꝑe nec ſꝑare ĩ incerto diuitiaꝝ ſuaꝝ
Exẽplũ legi᷑ ð qdã oꝛtulano q deũ timẽs q ſibi ſu
ꝑfluebãat ex lucro de laboꝛib ſuis oĩia de die ĩ dieʒ
paupibo largiebat᷑· Intrauit ãt ſuggeſtio diaboli⸗

ca ĩ coꝛ eiꝰ vt vicʒ ñ pauꝑibo erogaret ãpliꝰ qð ſibi
ſuꝑerat.ſʒ ↄgregaret ⁊ ↄſeruaret vt nccitatibꝛ eiꝰ

futurꝭ ꝓuideret.Et cũ ↄgregaſſʒlmagnã qᷓ;titateʒ
pecunie cũ maꝗᷓ laboꝛe ⁊ ſolicitudie ⁊ i illa ſparet

cõtigit vt q̃dã die cũ laboꝛaret pedẽ ꝑcuſſit⁊ guit᷑

Citnlus Pꝛimus

adeo vt laboꝛare nõ poſſz nec ire. Cepit ergo pecu
nia ↄgregatã in medicos ⁊ varias medicinas ex⸗
pẽdere.⁊ tota iã exhauſta ꝑmanebat infirmitas⁊
ita aggrauata ꝙ de ↄſilio medicoꝝ oꝑtebat pedẽ
abſcideread moꝛtẽ euadẽdã Ex q̃ re ĩ anguſtia cõ

ſtitutꝰreuerſus ẽ ad ſeipᷣm cepit ſe arguere de ſua

vana ſpe iĩ illa pecunia.⁊ dñi miam imploꝛare vt
nõ aſpiceret ad ſuã iniqratẽ. ſed redderet ſibi pſti
nam ſanitatẽ ꝓmittẽs ad ſolita pietatis oꝑa red

diturũ.cni angłs aparẽs cũ ſtomacho ait. vbi ſt

diuitie tue ↄgregate.qre ꝑ eas ĩ qͥb tantã ſpeʒ ha⸗
bebas nõ fac te ſanari. Uen qꝛ recogſc iniqtatẽ

tuã nõ vult deꝰreſpiccre ad fatuitatẽ tuã ſʒ tibi ſa

nitatẽ tribuo.ita vt caueas nõ ampliꝰſꝑare ĩ iniq
tate ſʒ i deo viuo.et tãgẽs pedẽ eiꝰ ſubito curauit
eũ plene.Dicũtur tertio diuitie iniqᷣtas.qꝛ miłte
iniqtates ↄmittũtur ꝓpt᷑ eas ⁊ ꝑ eas.Pꝛopt᷑qð di
cit Salo.Ecẽs.v.Diuitie ↄgregatei malũ domi
ſui.Et Hiero.Oiĩs diues aut iiquꝰaut heres ini

qui.ꝑ ipᷣas ei diuitias ſpant puertere inſticiã.ſciẽ

tes qꝛ pecunie obediũt oia.vñn yſi.i li.ſen.Cito vi

olat᷑ auro iuſticia nullãq; reꝰꝑtimceſcit culpã quã

redimere ſe nu mis exiſtiat.xi.q.iij.pauꝑ. Per di⸗
uitias ſꝑat diues hr̃e officia ⁊ bñficia ⁊ exaltat ſu⸗
ꝑbiã Aug. Uermis diuitũ ſuꝑbia.ꝑ diuitias ſpe
rat miſer hõ obtinere veniã ⁊ ſuꝑnã priaʒ dando

elynas.ex eo ꝙ ipᷣa vitas ait. Facite vob amicos

de mãmona iniqtatj.vt cũ defecerit reci.vos ĩ et
na taber.q̃ſi dicat.dãdo pauꝑib elynas ex iniqͥs

diuitijs ꝑ merita ⁊ oꝛoes eoꝝ ꝑabit᷑ vob regnũ coe

loꝝ.ſed h̊ ẽ vm qñ ipᷣe diuitie ⁊ ſi ꝑ iniqs modos
et nimia ſolicitudine ſt᷑ ↄgregate nõ tñ ſtobnoxie
reſtitutõi certe. Nã illa oʒ certis ꝑſonis reſtitue⸗
re ſ̃m oẽs do.theologos ⁊ canoniſtas. Nec ſufficẽ
hoſpitalia vel eccias facere aut pauꝑib erogare.
vt hẽt er de homi. ſic dignũ. Et augꝰ. cq; ii agr
iniq ac ꝑperã iuaſ ita qſqs vtat᷑ vt ex eoꝝ fructibo
largas ełynas faciat iõ rapinã iuſtificat.xuij q.v
c.neq;. Sʒ ſi reſtitutio fienda eſt incerta tũc pau⸗
pꝑpib erogandũ.⁊ ẽt als illicita lucra ⁊ ſuꝑflua.et
hec in ſtatũ gre ſt fiẽda vt fructꝰꝑcipiat.nã vt diẽ
Sapiẽs.Dona iniqͥꝝ nõ ꝓbat altiſſimꝰ.nec reſpi
cit in oblatiõib mianenter młtitudie ſacrificio⸗
rũ eoꝝ ꝓpiciabitpctis vñ ⁊ Job.xxvij.Qucẽ ſpes
ppogite vt auare rapiat.q̃ſi dicat nullã ſpeʒ pũt
fe ſalutj.⁊ ſi cx reb rapt darẽt ełynã cũ dẽant ea
potiꝰreſtituere.Nolite g̊ ſꝑare in iniquitate.

Quantũ ad ſecundu F. I.

excludi? ab hoĩe vſurpatio reꝝ in eo qð ðꝛ fapias

nolite ↄcupiſcere.ſic aũt illicitũ ẽ ⁊ ð pᷣceptũ deſi⸗
deriũ rapine.ita ⁊ multo foꝛtiꝰipᷣm opꝰrapie.Et
appetitꝰ qͥdẽ rapie ꝓhibet᷑ lege diuia ⁊ punit᷑ iudi/⸗
cio dei pᷣciſe.ſed opꝰ rapine ꝓhibet᷑ lege diuina pa
riter ⁊ hũana.⁊ in vrroq; foꝛo dei ſq; ⁊mũdi puni
tur guiter.qꝛ ꝑturbat nimis pacificũ hoĩm cõui⸗
ctũ. Uñn dñs ꝑ Eſa.lxi.c. Ego dñs hñs odio rapi
nã ĩ holocauſtũ.i etiã ſi mihi ex ea fiat ſacrificiũ.
Odire aũt dei eſt repꝛobare ⁊ punire.⁊ punitiõcʒ

raptoꝛum ponit Amos ꝓpheta in.c.tertio dicens

de eis. Neſcierũt facere rectũ.theʒauriſantes ini⸗
quitatẽ ⁊ rapinas ĩ edib ſuis. Pꝛopterea hecdiẽ

ſ⸗

urf
tloc
doe
e
ſoy
bap

„ ℳ
☚ 1n»
.. .
. „ . 1 2 * . 1
„. . 85 . 2 . *
. . .* . * 8
. . . —
2 . .

dñs deus.Tribulabit᷑ terra.i.coꝛpus circuietur nmitfitnn pepp,Nen KN,
Ä penis 1 detrahet crte foꝛtirudo ru i na rus. ommittitur tertio ra §. V.
qeſt foꝛt ad rapinas ⁊ alia mala. deozſuʒ trabhe pina in latrocinijs opris Tales erat a ſcedete
aa inferos ⁊ diripietur edes tue.vbi · ſiſunt cogre hierim in iericho expoliauerũt ⁊ plag ĩpoſi itis
ui gate rapine. ”ssäl erlcſenmuarehro aenetre⸗ LTuẽc.
Daot um anterm C. II EE latrones qde maritumt icũtur pirate ꝑ
in H Motandum autem §. II mare pᷣdãtes qᷣſcũq; ercötcatiſt nec abloln! pñt
N wꝓꝓꝓquinq; modis ymitti? rapinaſcʒ in vurpatis tra apłicã ſedẽ. Silr ⁊ latrocinates ꝑterrã qᷣ ſpo⸗
V doininijs. in publicis bellis. in manifeſtis latro liãt ſeu rapiũt ſua a romipet ⁊ alijs ꝑegris cccias
Ell cinijs.ĩ pedagijs ⁊ gabellis indebit ⁊ ĩ iniuſt tal ⁊ loca ſctà viſitãtibo.aut et eos qͥ p ſuis negocij 6
lijs ⁊ danis. Quantũ ad pᷣmũ cũ aliqs dñs vel vadũt ad curiã romanaʒ vbicũq; ſit¶M inde rede⸗
odn ctitas accipit ł detinet ciuitatẽ ł caſtrũ eccie ł im untes ad ꝓpꝛia.aut poꝛtates ad curiã victualia.ſi
perij vel alicuiꝰ dñi nõ iuſto titulo.vtiq; raptoꝛ ẽ. mili mõ excoicati ſi t. vt.ſ hẽtur ĩ.uij.ꝑte.ti.i. Alij
nbiſ ⁊ omne lucrũ ⁊ cẽſum qð inde ꝑcipit ⁊ ſ alariũ qd vo latrones qᷣ alłs pᷣdãt᷑ ac ẽt naufragãtes expoli⸗
kiinih inde ꝑcipiũt officiales ⁊ rectoꝛes ab illa. rapina ẽant reb ſuis.debẽt excõicari vt et de rap excõica
nmutt J Rapine ĩpioꝝ detrabẽt eos.ait Salo.puer.xxi ·.i. tioni.Et cũ alios ſceleratos vt hõicidas adulte
lt⸗ deoeo:ſum trabẽt ad inferos.ſiẽ ſeribit de Alexã.i . ros.ꝓditoꝛes ⁊ hmõi ↄfugiẽtes ad ecciaʒ rõne e⸗
tödi Mach.i. ꝙ poſtq; ꝑcuſſit Dariũ regeʒ ꝑſax⁊ me munitat ecciaſtice dẽat defẽdere ⁊ ñ ꝑmittere ibi
doni doꝝ ↄſtituit pᷣlia multa ⁊ oim obtinuit munitio capi iſtos pblicos latrones tueri ñ dʒ.eẽ de emu.
ei nesſcz ꝑrapina. 2 intfecit reges terre.⁊ ꝑtrãſijtvſ eccle. Et hi qͥdẽ ẽt in vita pñti male foꝛtunãtur.ſi
üͤſel qꝙ ad ſines terre.⁊ accepit ſpolia multitudinis gẽ cut ⁊ duo latrones qͥ cũ xpᷣo crucifixi ſi.vt habet᷑
un¶ tii ⁊ obtinuit regiões gẽtiũ ⁊ tꝛãnos ⁊ facti ſůt Mach. exvij. Et duo pᷣncipes latronũ.ſ.rechab⸗
Higi ei in tributũ.vñ refert Aug.in li.de ciui.dei. ꝙ; cũ baana poꝛtãtes caput iſboſeth filij Saul occiſi
Nen quidã pyrata dictꝰ Dyomedes captꝰ fuiſſet et A ab eis. ſcẽ dauid eos occidi.⁊ pᷣciſis eon manibuſ
e lerãdro pñtatꝰ introgauit eũ alexãder.Quare mꝗʒ ⁊ pedib fec ſuſpẽdi.vt hẽt.ij. Re.uij.De multipli
nish re infeſtũ hret.ſ.pᷣdando ꝑ ipᷣʒ.cui riche uber ek ci pena boꝝ raptoꝝ hẽs infra poſt ſequẽtem.F.
* tumacia. ꝙ ea ca ⁊ rõne q̃ ipẽ totũ mũdũ pſeqbat M de Arpea KX/1
nn Sed qꝛ ego indqᷣt ꝑuo nauigio id facio.latro vo antum c quartu „H. I.
eich coꝛ.tu vo qꝛ mas clalſe ſcʒ gẽtiũ multitudie id a? Ercigẽtes vel iponẽtes noua pedagia vł guidagia
niis gies diceris imꝑatoꝛ. Nam alia dꝛia nõ int᷑ me ?⁊ Iſcʒ dari inſtitutaſt a viatoꝛib⸗ lmercatoꝛibop ꝑ
Win re niſi qꝛ ad h̊ me neceſſitas cogit.te vo iĩmẽſa cu⸗ ſonis k rebo q̃s deferũt. exigẽtes ipᷣi ſinelnia pᷣnci
nude piditas. Demum moꝛtuus eſt alexander et detra,/ vis. Pape vel inpa eic lind ↄmittũt ⁊ excõi
ichnon cctus eſt cñ ropina ſua ad inferos. cati ſi⸗ ncr eri ſeeablici pñt abſolui. Erigerce
. N mirtit NP1 -& V auůt ↄſueta ſeu cũ Inia pncipis noua 72 nõ tenent
e Lõ mittitur! ecudo ra II I. itinera ſecura ex negligeris ſeu cupiditate ne expẽ
ngn. pina in bellis. Qui eni iniuſtũ bellũ agit. in om; dũt ꝓpt qð viatoꝛes poliãt᷑ rapinã ↄmittũt ⁊ tenẽ
ten nidbo q anferũt ab eis Z qs pᷣliant᷑ rapinã faciunt tur ad hmõi dãna. Erxigẽtes a pſõis ecciaſtic gſe
e . Ffßm. b. Tho. i ij. q.lxvi.arti.pe.Qui aũt iuſte bel / vl alios gabellas ⁊ pedagiap rebpſuis q̃s ñ defer t
na lant ſi ab hoſtibo laicis accipiãt nõ ↄmittũt rapi? cã negociatiõis rapiaʒ faciũt ⁊ ſt excõicati.vt ð cẽ
d nã.ſed aꝰ alijs capiẽtes nõ ſunt imunes a rapia. ſi. c. q;q; li.vi.⁊ h̊ niſi hĩent lniaʒ a papaqð fit in
hun puta ſi a ꝑſonis ecciaſticis moꝛãtibo ĩ ciuitatibuſ terr eccie. Uñ ⁊ xpᷣs cũ q̃dã vice itraret capharna
u ⁊ loc alijs boſtiũ.niſi illis bonis vt victualibus um dirxert qͥ exigebãt ibi pedagiũ petro.męgr̃ vr̃ ñ
inde hoſtes fouerent᷑.vel loca eoꝝ eẽnt incaſtellata eti ſoluit dꝛas· i. llud qð cõit᷑ ſoluebałp trãſitu ĩ illo
erfi am eccie ſᷣm Guił.⁊ Ul.ſeu ſi a viatoꝛiba ſeu a ſu loco.Et itroeũtibo ĩ domũ iterrogauit xpᷣs petrũᷣ
rfd i1 victualia ⁊ alia. vt cõiter faciũt.rapiãt.vnñ Jo. di. ſymõ. ꝛincipes tre a qͥb accipiũt fbutũ ł cen
eie⸗· bap. dixit Militibo. i. ſtipẽdarijs petẽtibydoceri vi ſumaſuis ła alieis. rñdit ſymõ petrꝰ ab alienis.
iben am ſalutis. Eſtote ↄtẽti ſtipẽdijs vr̃is Lu.iij.bo⸗ g ſbdit xpᷣs liberi ſt filij iuſſit tñ ipᷣm ire ad mare?
inind cens inqͥt Amb.ſuꝑ Lu. Jdcirco ſtipẽdiaↄſtituts ſtaterẽ quẽ iueniret ĩ oꝛe piſq hamo capti dare.ex
iun. eſſe militibo nedũ ſumptꝰqrit pᷣdo craſſet᷑ di.lxxx/ igẽtibo ad tollẽdũ ſcãdalũ vt hẽt᷑ mathᷣ.xvij. Adin
vi . c. in ſingulis. Et vt diẽ aug. militarc nõ ẽ pec/ nuẽdũ ꝙ gſoe religioſe ⁊ ecciaſtice q̃les erãt xpᷣus
.M catũ.ſ.de ſe. ſed ꝓpt pdã militare h̊ pctm̃ c.xxiij.q. cũ diſcipul ñ tene tallia ſoluer.ĩponẽtes qʒʒ talli
rpis imilitare. Etiaã cũ hᷣ fieret in bello iuſto.ſᷣm bea. as ſeu collectas ſeu pᷣſtãtias dñi tꝑales ł ciues a/
iüden tho. vbi. 5. vicʒ pncipali ĩtẽtiõe cupiditat ⁊ rapie licuiꝰcõitatꝗ ꝑſonis vltra debitũ rõis nimias li
gie⸗4 vnm oẽs tales ſunt ĩ dãnatõis ſtatu.qð hodie pene ꝓpoꝛtionatas ex certa ſcia. Silr exigẽtes a ſubdi⸗
ati in oidv ſtipedijs iuenit one inqt p ·loques de ſcruitia idebicaĩpſois tre r opas iner rvi⸗
iunns iniuſte bellatib⸗ vel pplm fidelẽ.pncipes eoꝝ ſiẽ ras aĩaliũ rapinãↄmittũt ᷣm.b tho. ij ij. qõ. lxvi.
itimn . oꝛeb ʒeb zebee ⁊ ſalmana. 4 exñtes capitanei ma ar. pe. de qᷣb ðꝛ Eʒech.xxij. Pꝛicipes i medio ei
l Adianitaꝝ iiuſte bellaueft. ⁊ rapiẽdo bona coꝝ ſb/ qſi lupi rapietelſ pᷣdã roboã rex ꝗ noluit alleuiare
deth iugauerũt ppyłm dei.ſed ꝑ gedeone cũ trecetis oc iugu ſeu on⸗ exactionñ gue qð ſalomõ pr̃ eiꝰ ipo/⸗
amfinr cliſi ſunt cũ exercitibo ſuis cẽtũuigintimilibydicti ſuerat ꝓplo iſrael ad continuandam pompaʒ ⁊ ia
mni prꝛincipes vt habet᷑ Judi.vij.⁊.viij. De bello hẽs ĩ ccantiam curie ſue amiſit decẽ ꝑtes regni ſni.i.x.
nn na in tertis parte. titu. nij. frttribne qun exigebat p eo lapidatus fuita populo

..

.

vt paaet. iij. Regũ. xij. Exigentes tallias a clericii
ſine Inia pape rapinã faciũt.⁊ poſtmodũ ſi nõ cei

ſauerint ab hmõi ſunt excõitati.ec de immu.eccł.

c. nõ minus.⁊.c.aduerſus. Itẽ et de cen.qq.lib.·
vi. aduerſus.de qᷓ excõicatioe hẽs.in.uij.ꝑte ti.i.

Quecũq; aũt rapiua ſit ex pᷣdictis moꝛtale pecca⸗

tõ eſt. ⁊ oñter duces ud eternã moꝛtẽ niſi fiat ð eꝝ·
rapina ⁊ reſtitutio ſi põt. Uñ Eʒech.xviij.diẽ dĩũs
Di genuerit qs filiũ latronẽ rapiẽtẽ rapiaſ ⁊c.nũ

qd viuet ſ. talis raptoꝛ.nõ viuet vita.ſ.gre ſʒ moꝛ

te moꝛiet᷑ſ.coꝛpali.⁊ inde ena.Ergo rapinas no
lite ↄcupiſcere.De tallijs ſeu collectis pedagijs ⁊

gabellis. vide plene infra eodem titulo.

pſalmiſta docet remouere ↄcupiſcẽtiã.i.amoꝛem
diuitiaꝝ q̊ ſcʒ qs eis inheretvt vltimo fini diccs

Diuitie ſi affluant.i.etiam ſi a deo fluaut ꝑ licitã
acqſitiõem. nolite coꝛ apponere.i.ibi ↄſtituere fi⸗
nem eas amãdo vt pncipale bonũ h̊ eni eſſet frui
eis. Nam frui ſ̃ᷣm mgꝗtᷣm pmo ſniaꝝ.diſt.i ẽ amo
re inherere rei ꝓpter ſe qð fiẽdũ nõ eſt.niſi ſumme

trinitati.Nam ᷣm Hiero.ĩpoiſibile Evt pñtiby
quis ⁊ futuris fruat᷑bonis i.głia celeſti Et h̊ ẽ q

ait ſaluatoꝛ. Difficile eſt diuitẽ intrare in regnuʒ
celoꝝ Mathᷣ.xix. Loqui eni de diuite qͥ ↄſtitu/⸗
it ſuũ vltimũ finẽ in diuitijs cuiꝰſignũ mãaifeſtũ ẽ
ſi aponat coꝛ diuitijs ita ꝙ ibi ↄſtituat finem qñ
ꝓpter diuitias acqrẽdas vel ↄſeruãdas ꝑatus eſt
facere ↄtra dei pᷣceptũ.De h̊ ẽt intelligi illðꝰ Luce
vi. Ue eterne.ſ.dãnatiõis vob diuitibo qͥ habetis
cõſolatiõem vr̃am. Nolite coꝛ aponerediuitijs
cõſtituẽdo ibi finẽ ꝑ modũ fruitiõis Et rõ q̃re nõ
ſint diligeẽde qꝛ ibi nõ repꝑit᷑ qd ↄcedit᷑.ſʒ decipiunt
et ꝓpterea xpᷣus appellat eas fallaces.ã ꝓmittũt
felicitatẽ fruitionis ꝑfecte.⁊ pᷣſtant miſeriã dãna
tionis eterne.vñ Salomõ ait.E ccs.v.Qui amat
diuitias nõ capiet fructũ ex eis. Fructus ſᷣm b.
Tho in ſum. ðꝛ a fruoꝛ frueris qa fructꝰẽ vltimũ
5 deſiderat᷑ ⁊ expectat᷑ de arboꝛe. Uñ ↄgrue ſißt
uitiõem dei qẽ vltimꝰ finis qͥ deſiderat᷑ ⁊ expe/
ctatur a nobᷣ ex oꝑibo nr̃is.Eſt eni vltumũ in acti⸗
bus glę.qꝛ poſt viſionẽ ⁊ tentiõem ſeu dilecciõeʒ
ſeqᷣtur fruitio. Unñ Joh.xv. diẽ dñs xpᷣus. Po cul
vos vt eat ſcʒ ꝑ bona oꝑa viã mãdatoꝝ ⁊ fructũ
afferacis.i. cõſeqᷓmini etnã fruitibßem. Hmõi ãt
fruitio in ſe hʒ ſanctitatẽ ſuauitatẽ⁊ puritatẽ.ſed
q amat diui
pit iſta ex eis.nã inſatiabilis ẽ.vñ hꝛiſ. Iba ap⸗

poſitio diuitiaꝝ auget flãmã.⁊ maioꝛ fit cupido.

.

Et Amb. Iec ſatietas vnq; aderit cupiditati.
tate ꝓpter qð ðꝛ Ecẽs.v. Saturitas diuitj.i.abũ
dantia mag nõ ſinit doꝛmire eũ.Tertio puritate
P ꝛiuat. nam vt ðꝛ Ecci.x. Auaro nihil eſt ſeleſtiꝰ.
hic aũt ai
lucrãdo vẽdit aiam ſuã diabolo ↄmittendo men
daciũ piuriũ ⁊ hmõi E0 exq̊ nõ capit᷑ fructuſqͥ
intendit᷑ ex diuitijs ſᷣm pialmiſtã. Diuitie ſi afflu⸗
ant. nolite coꝛ aponere n Zuen

. . ——

CTitulus

7

felicitatem ſed huiꝰrapinex

tias vt auarus de qͥ ibi loqᷣtur nonca

am ſuã venale hʒ.qð pcʒ qꝛ ꝓvno ſolido

;—

us

ceſt rei aliene no ſacre in loco nõ ſacro illicita pꝑ
violentiã ad lucrũ facta vſurpatio Declarãdo at
ꝑticulas eiꝰ nota ꝙ vſurpatio dicit actũ in gene⸗

re. Sciendũ tñ ꝙ rapina ſumit᷑ multipliciter.
AUno mõ largiſſme ⁊ ipꝛopꝛiep oi vſurpatiõe in

debita ſuie rei tꝑalis ſiue rei ſpuał.⁊ ſic ſumit᷑ ad

Phil.ij. Nõ rapinã arhitratꝰc.ſ.xpᷣus iefus ẽt ſe

ratione materie hinuſ põt ſic diffiniri Rapiua. .·

eq̃lẽ deo.ſed h̊ fecerũt pmi ꝑntes qͥ vtdiẽ Aug. vo

ilueꝛũt rape diuinitatẽ.i.dei ceq̃litatẽ.⁊ pdiderunt
m. ſed hui rapinexps ſolnt penã. ex bẽ
qð ðꝛ ꝑ ps . Que nõ rapui tũc exolueba. Secun

Ao ſumit᷑ minꝰ large p vſurpatioe ⁊ acqᷣſitiõe łre⸗/
1 K. V tentio ne illicita rei tpalis qᷓcũq; ſiue maniteſta ſi
4* TII ue occulta.et ſic Amb.dic̃.Siqs vſurã accipit ra

pinã facit.xuij.q.uij.Et aug.ait. Si qͥd inueniſti

nõ reddidiſti rapuiſti.xuij.q v. qð tñ ꝑtinet ad
furtũ.Et hiero.Aliena raꝑe ↄuinci᷑qͥ vltra ncca

ria ſibi retiuere ꝓbat᷑ di.xlij..i.qð tñ inteiligit᷑ ð

ſuꝑfluo nature ⁊ pſone. Tertio mõ rapina ſu
mit prrie ⁊ ſtricte ſcʒ ꝓ vſurpatiõe reꝝ violẽta et

de hac xpſᷣs phariſeis ait.Pleni eſtis rapina Ma

thei xxiij. Et ſmhãc acceptionẽ ꝓpꝛiã p̊ diffinitur·
Uñ in ea ponũtur deñe eiꝰab alijs vſurpationiby
Rei aliene ðꝛ ad dꝛiam rei ꝓpꝛie.nã rẽ ꝓpꝛiã ſi qs

etiã ꝑ violẽtiã acciꝑet ab eo qͥ ab alio abſtulit duʒ

aſpoꝛtat nõ eẽt rapina.nec ẽt pꝰqᷓ; ad locũ raptoꝛ
ſe ↄtulit ⁊ poꝛtauit q;uis als malefaceret cũ poſl
ſet in iudicio repetere Nõ ſacre ⁊ in loco nõ ſacro
ſubdit᷑ad dꝛĩaʒ ſacrilegij.q̊ res ſac aufertur.vł de
loco ſacro res nõ ſac. Illicita additad dꝛiam eoꝝ

q⁊ ſi mãifeſte ⁊ ð volũtatẽ eoꝝ a qͥb accipiunt aa

ferãtur.tñ licite tollunt᷑ vt iĩ bellis iuſtj.cũ debito

mõ auferũtur bona ab hoſtiby.⁊ cũ alłs debitũ ab
aliqͥ iuito publica aucte aufert. Ibi eĩ nec rapina
neæc pctm̃ẽ̃.ar.xuij.q.v.c.nõ ſane. Per violetiã ad
dit᷑ ad dꝛiam furti q̊ͥ nõ maniteſte ſed fraudulẽter
res rapi aliena.ꝑ h̊ eni phs diſtinguit furtũ a ra

pina. v. cthi. qꝛ furtuͦ occultã. rapia go violets vy
ſurpationẽ ipoꝛtat.⁊ ſic ſi diuerſe ſpẽs auaricie.
Ad lucrũ facta ðꝛ ad dꝛiam raptꝰ qẽ ſpẽs lurvurie

q mir rapi? ad cõcubitũ nõ ob lucrũ.de quo ſj.

Mota ſecudu beatu JF. l A
Tho.ij.ij.q.lxvi.ꝙ rapina eſt guiꝰpctm̃ furto tri⸗ 1
plici rõe. Pꝛima ẽ tal Furtũ ⁊rapina hñnt roʒ; pcœti .
ꝓptiuolũ tariũ qð ex ꝑte eiꝰcui aufer᷑ res.qꝛ.ſ.cõ

—.

tra volũtatẽ eiꝰaufert id cuiꝰẽ dñs.vbi ꝗ̊ mag re

tarij iuenit in rupina q; in furto· qꝛvioletia qrepi
tur i rapia directiꝰoꝓponit᷑ volũtati qᷓ; igãtia q i·

uenitfurto cũ neſciete eo res auferat᷑. ⁊ iõ g̃uius

fert daͤn ſz er iferk iiurig pſone cũ b vgati qndaz
iqminiꝗ ipiꝰ ꝑſone.⁊ hec iiuria ꝑſonał pᷣpõdera·

—. —

fraudi ł dolo q̃ ꝑtinet ad furtũ. Certia rõ ſumi

canonicas ⁊ ciuiles guii punit rapia q; furtũ xt j·
prẽbit. Quis aũt dubitat ſceleratiꝰeſſe ↄmiſſũ d
Sulius eſt punitũ.inqt Hiero.xxuij.q:i.nõ affera
mus.qꝙ at hoĩes mag vᷣecũdent᷑ de furto q; de vĩ⸗·

tpꝛo maioꝛi dechg .F. II. mus u eſt ex eo furtü ſit turpiꝰi· Fuiꝰ q; rapia

KK
glue
fente
fun
ani
ni⸗
noli
coͤt
Etꝛ

2

Agn
Si⸗

lai
in⸗
Per
mis
one
vere
catu
tap⸗
pnla⸗
atden
poſer,
ſoͤpoͤt
nich ſi.
zurane
habet
geere.
uroni
lurijeſt.
farint⸗
ſcorbi
wtordb
heener

on

Richpan
Aerbi
dosai
Verſi⸗
Part
inißri
genüc

Au

ſu
tensy
darione
Vlyvi
bonüg

ficjo m
l de d

Ctus d
nefurti⸗
tlo i⸗
poſtqz
Nreifin

n.
liing
ricdi
.
Mäeig
mnin
litſ
Ween
miabi
„Oenn
ſröekr

nitſaſ.

Kaen
nucniſi

nernd⸗

wngee

wicgt

rraſe

W
.
**
tmurl
i; “
W
eEN
iüſc
41..
RN.
DNRN )
*“ 7 Mes
a.
lõ
le.
1RR—
Aleem erX
MmN

1. 4 44
A W,„

R

a N

octit
6up
nalinie
uduliter
fünist
riolitif
wWanae.
bisluwmnt
m

bier.

DP,
hnndſc
Liöhuie

wriinen

l iodn

ſüͤfnig

„ V
,

tucio rei ablate ſm Pe. de pał.vel cũ dãanificãs hʒ

XI

8 . W W
.
. 4
— 2„ Rèõðõ
☚ B . 2 —;ͦðð

Eſt enĩ verecũdia ſᷣm phm.iij.ethi.timoꝛ de tur⸗
pi actu.ſed vt dic̃.b.Tho.qꝛhoĩes ſenſibilibo ihe

rentes magis głiant᷑ de vtute exterioꝛi qͥ manife/
ſtatur in rapina qᷓ; devtute interioꝛi q tollit᷑ ꝑ pec
catũ.⁊ iõ minus verecũdãtur de rapina qᷓ; de fur
to.cũtñ magis deberẽt de rapina erubeſcere. Ra
pinas ̊ noliteↄcupiſcere ait ps.Et multomagis
nolite facere exq̊ grauius eſt furto.a quo homies

cõiter ſe cuſtodiunt.⁊ grauiſſime etiam puniun

. . —
ta ꝙ cũ qͥs rapit res alienas 'm leges ſi agat᷑ ifra

annũ ciuiliter punit in ꝗdruplũ ↄpucata.ſ.ipa re
Si aſt poſt annũ punit᷑ in ſimplũ.ff.vi bo.rap.l.

Et de pena infra ponitur.

De penat

i.⁊.ij.tenet᷑ tñ raptoꝛ ad iſtã penã poſtq; fuerit cõ/⸗
dẽnatus ſᷣm Lho. Si vo agat᷑ crimialr puni ꝓ⸗
pter vim ſine armis in tertia ꝑte bonoꝝ ⁊ eſt infa
mis.ff. de vi. l.i. Si aũt cũ armis punit᷑ depoꝛtati

one.qꝛ ſ.depoꝛtat᷑ i inſulã ⁊ ꝑdit oĩia ſua bona. Ju

ſti. de publi.in.iij.S.itẽ lex iulia. Scðm canones
vero multipliciter punit᷑. Et pᷣma penac᷑.qꝛ excõi
catur ab illo epᷣo in cuiꝰ epᷣatu fecic rapinã.ec de
rap.⁊ incẽ.c i.⁊.vi.q.iij.placuit.Itẽ denegatur ei
pnia niſi reſtituat ablata.vel ſecuritatẽ plenã faci

at de reddẽdo ſi habeat vñ poſſit.ſi vᷣo nõ hr̃et vñ

poſſet.⁊ diſtulit acciꝑe pni am vſq; ad moꝛtẽ ⁊ ſic
nõ põt ſatiſfacere.ſi petat pniam dabit᷑ ei ⁊ ct via⸗
ticũ.ſi aũt decedat impenitẽs tũc ⁊ viaticũ ⁊ ſepł
rura negabit᷑ ex.e.c.ſuꝑ eo.⁊.c.in litteris.Nð ſiñ
habet vñ reddat nec heredes nec ꝓpinq volũt ſatiſ
facere.ipᷣe tñ ↄtritꝰfacit qð põt lʒ tarde.nõ puabi
tur pnia ⁊ viatico.ſʒ tñ ſepultura negabit᷑. Qð ſta
tutũ eſt ad terroꝛẽ alioꝝ. Pꝛeſbyteri vo qͥ ð pᷣdẽa
fecerint ſepeliẽdo ipᷣm ⁊ hmõi debẽt deponi ab of
ficio ⁊ bñficio vt in dicto.c.ſuꝑ eo.Sʒ tñ de iſtis
raptoꝛibi occultis nõ dʒ iſte rigoꝛ ſeruari ſᷣm In⸗

nocen. extra eo.in litteris.

Item nota quod qui ¶ ꝑI

Rticipauit in crie rapine vel furti vel ſa crilegij vel
alteriꝰ iniuſte dãnificatiõis moꝛtalłr peccauit.q/
bus aũt modis fiat ꝑticipatio hmõi ↄtinet᷑ in his
verſibi. Juſſio.ↄſiliũ.cõſenſus.palpo.recurſus.
arcicipãs.mutꝰ .nõ obſtãs.nõ manifeſtĩs. Et

inq́; tũ quilibet eoꝝ teneatur ad reſtictutiõem.vi⸗

de nũc in declaratione eoꝝ

Duantum ad quinqʒ. 5. XII

caſus pmi vᷣſus dat᷑ talis regula ꝙ ſi ex pcepto al

terius vel cõſilio vel ↄſenſu.ſ.cooꝑatiõis.vel pal

patione.ſ.adulatiõis laudãdo eũ.dẽ de deriſiõe
vel vilificatiõe vt ad h̊ iuducat.puta qꝛ dic nõ eẽ
bonũ ad aliqͥd.⁊ qꝛ neſcit raꝑe ⁊ hmõi.⁊ ex h dãni
ficĩs mouet᷑ ad danificandũ Idẽ dicit Pe. de pa
lu. de detractoꝛe ſi ꝓpter detractiõem audiẽs ꝓuo

catus dãnificet detractũ. Uel recurſu.ſi receptio

ne furtũ vł rei furate ẽ facta rapina vel alia dãni⸗

ficatio iniuſta.ita ꝙ alias nõ fuiſſet facta. vel etiã

poſtq;ᷓ ẽ facta rapina vlł furtũ qñ ex receptioe fur⸗
vel rei furate.impedit᷑ nõ ſolũ punitio ſed ẽt reſti/

recurſum ad aliquẽ ſicut ad pᷣſtantẽ pr̃ociniũ ad
nocumentũ als qlibet eoꝝ ꝑ ſe tenet᷑ inſolidũ.i.in
totũ leſo ſeu dãnificato ẽt ſi nihil de rapina guẽii
ſet ad eũ aut ꝑ ſe nil damni intuliſſet.⁊ ſᷣ quſq; il⸗
li leſo fuerit ſatiſſactũ.Si aũt ẽt ſine oꝑe iſtoꝝ ſcʒ
cõſilis mãdato ⁊ hmõi fuiſſʒ nihilominꝰfacta ra

pina vel dãnificatio ⁊ nil plus ꝑqðcũq; opꝰillo
additũ eſt nõ tenent᷑ niſi q;3dtũ de rapina ꝑueniſſe S

ad eos.Si vo aliqd plus factũ ẽ ex mãdato ł ↄſi
lio halijs hmõi ad illud plꝰrenet᷑ inſolidũ.Et qð
dictũ eſt de iuſſione idẽ intellige qñ rapinã vl dã⸗

nũ noie ſuo factũ ratũ habuit.hec Pe. de pal Itẽ

xi.q.iij.c.q ↄſentit cũ duob.c ſe.ex de reſti.ſpoli.

c.cũ ad ſedẽ. Itẽ de cõſilio in pᷣiudiciũ ecciaꝝ vt ð

collectis eis iponẽdis ⁊ hmõi tenet᷑ inſolidũ qui
dat tale ↄſiliũ vñ ſequit᷑ cũ effectu talis impoſitio
collecte cłicis ſine lnia pape.ex de ſen.ercõ noue⸗
rit. Itẽ qð h̊ ðꝛ de cõſilio rapine idẽ intelligit Pe

trus de pal.de ↄſilio vſure.⁊ idẽ dicit de aduoca⸗

to dãte malũ ↄſiliũ ẽt ex igꝛãtia.Idẽ dic Ricar.ð
cõſilio qð dar᷑ alicui ꝙ nõ reſtituat aliena.vł qͥcũ
ꝙᷓ; alio mõ ↄſiliũ pᷣſtat in damnũ ꝓximi ſcieter vel
ignoꝛantia craſſa ſine quooſilio talia non fierent
ar. ec de ſen.excõ.c.nuꝑ.in glo. Cõditoꝛes iniq̊ꝝ
ſtatutoꝝ que ſunt in damnͥ ꝓximoꝝſᷣm Durã.te
nent᷑ reſtituere totũ illud damnũ.⁊ ſilr ↄſultoꝛes
ſtatutoꝝ ltoe ge⸗ qñ plures volũt inſimul itaq
vnus nõ iret ſiue alio ad faciendũ aliqð furtũ vel
damnůũ vel bellũ iniuſtũ vbi inferũt dãnũ cuʒ ſit
ibi cõſenſus cooꝑatiõis qlibet eoꝝ tenet᷑ inſolidũ
de damno dato. Sed ſiqᷣs tales ſequeret᷑ ita ꝙ ſi⸗
ne eo etiã fuiſſet factũ dãnũ tenet᷑ ſolñ de eo qdð ꝑ⸗
ue uit ad eũ ⁊ de eo in qͥ dãnificauit ar.ad hanc di
ſtincciõem.eęc᷑ de ſen.⁊ re.iudi.c.cũ inter.⁊ de ſen.
excõ.c.inter alia.⁊.xi.q.iij.c.qm̃ nobᷣ. Notarij eti
am vel alie ꝑſone qͥ deſtruũt teſtã vel alia inſtra cõ
tinẽtia legata facta locis pijs.vel qbuſcũq; perſo
nis.vel debita alia q̃ alij neſciũt ſeu pbare nõ pñt
vñ ſequit᷑ damnũ ꝙ talia nõ ſoluunt᷑.tenent᷑ inſo/
lidũ leſis.qꝛ pᷣſtant cãm efficacẽ.Qui vèro occul⸗

tant ea ſtudioſe peccant moꝛtaliter.nec debẽt ab⸗

ſolui niſi manifeſtent ea cũ oꝑtet.Et licet aliqͥ di⸗
cant cos nõ teneri ad reſtitutiõem.qꝛ heredes re⸗
manẽt obligati legatarijs vol alijs creditoꝛiinõ
vr̃ h̊ veꝝ cũ pᷣſtãt cãm efficacẽ dãni ſicut ⁊ vᷣmidũ
occulte ea tenẽt.⁊ ꝑ marie cũ heredes ł debitoꝛes
hoc neſciũt qꝛ tũc nõ obligan᷑ ſatiſfacere.ſed ẽt ſi

ſciũt ⁊ fatiſfacere neſciũt ſeu nolunt.qꝛ legatarij

HG ꝓbare nõ pñit.nec valet rõ eoꝝ ſicut pʒ in ſimili
Nam cũ plures obligant᷑ inſolidũ.obligatio vni
us magis pᷣncipalis non tollit obligatiõeʒ minꝰ
pꝛincipalis.ſicut obligatio pupilli ad reſtituẽdaʒ
vſurain quã fecit tuto p eo non deobligat tutoꝛẽ
ſi pupillus non reddit.

Muantum ad tres §. XIII.

vltimos caſus ſcði vᷣſus dat᷑ talis regula. ꝙ ſi ta
lis mutꝰ.i.tacẽs qñ videt fieri ſurtũ ⁊ doloſe ta⸗
cet cũ poſſet impedire.Et ſiłr non obſtãs qͥ gonſer
obſiſtere. Et nõ manifeſtans.i.qui ſcit vbi ſit res

rapta vel furata et non manifeſtat etiam cum de

hoc interrogatur. In quolibet hoꝛum caſuũ ſi eſt

—

officialis tenetur in ſolidum cũ teneatur ad hoc

ex officio ſuo etiã ſi nil ꝑueniret ad eũ q̊ͥuſq; dãni
ficato ſit ſatiſfactũ.diſt.lxxxvi.c.culpam.Eet itel⸗
ligit Sco.cũ interroga᷑ in iudicio ⁊ non manife
ſtat vbi ſentẽtialit᷑res ablata vel alias iniuſte poſ
ſeſſa poſſet dño reſtitui.ita tñ ꝙ dicẽdo veritateʒ
nõ imminet ꝑiculũ ſui ſtatus vel ſue ꝑſone.tał te

net? leſo ſiue ſit officialis ſiue pᷣuata ꝑſona.arg.ad

hoc xi.q.iij.c.quiſqᷣs.⁊ ex de fur.c.q cũ fure.ſi offi
cialł ẽt ec iudiciũ interrogatꝰtenet᷑ ſi nõdicat cũ ñ
imminet ſibi ꝑiculũ ſue ꝑſone.ſi aũt nõ ſit officia

lis ex qͥ ad p̊ nõ tenet᷑ ex ſuo officio qᷓ;uis peccet ñ

₰₰

tñ tenet ad aliquã ſatiſfactionẽ dãnificato. Tho.

ij. ij. q. lxij. ⁊ in qrto ſniaꝝ.di.xv.⁊ Al.ĩ q̃rto.⁊vlt.
in glo. ponũt pᷣdictus vſus.⁊ ſicexponũt Ray.

in ſumma.⁊ Hoſti.in ſum.de pe.⁊ remiſ.⁊ Inn.
ſuꝑ.c.ſic dignũ.de homi.ſatis ↄcoꝛ.Et Pe.ðde pa

lu.in. uij.ponit dictos vſi us. et iſtos treovltimoſ
caſus ſic declarat. Mutus q ſq; ſcit vbi ẽ res ab⸗
ſcõdita ⁊ nõ reuelat.Nõ obſtãs ille ſcʒ ꝓpter cuiꝰ

culpã in nõ purgãdo puinciã malis hoiba furta ⁊

lactrocinia gmittunt᷑.ſic tenet᷑ paſtoꝛ ꝓpter cuiꝰcul

pã lupꝰouẽ comedit.Nõ manifeſtãs iudex qui ð
ea re quã cognoſcit dʒ ꝓnũciare ⁊ ſic manifeſtare
ius ꝑtiũ ſi nõ facit tenet᷑. Itẽ ᷣm Sco.i.uij.q;uis
ad alicuiꝰofficiũ ꝑtineat obuiare mał ⁊ dãnis q̃
fiũt qñ h̊ faciẽdo vᷣgeret᷑ in aliqͥ caſu ad malũ rei⸗
publice.puta magnũ ſcãdalũ vel euidẽs ꝑiculum
ꝓpꝛie ꝑſone.tũc nõ obuiãs nec tene: ad ſatiſfactio
nẽ.nec etiã peccaret ſi obuiare ꝑatꝰ eſſʒ qñ pᷣdicta
nõ impediręet ar.diſt.l.vt cõſtitueret᷑. Secus ſi nõ

immeret tale ſcandalũ vel ꝑiculum.

Et nota quod ſi S.XIIII.

vnus dictoꝝ qͥ ſq; tenent᷑ in ſolidũ ſatiſfecit inteẽ
liter de oĩ dano expẽſis ſiue incõmodo ſiue inter⸗
eiſe oẽs alij liberant.qꝛ nõ tenent᷑ danificato. Nã
boua fides nõ patit᷑ vt idẽ bis exigat᷑.ff.de re iud.
l. bõa fides. Ray. Hoſti.⁊ Tho.Et addit Rayv.
dicẽs ſic. Ille cui ſic ſatiſſit credo ꝙ põt ⁊ dʒ q;tũ
ad iudiciũ aie cedere accionẽ illi qͥ cotũ ſoluit nõ
quidẽ vt ab vno totũ exigat niſi foꝛte a pꝛincipali
ſed ꝓ ꝑtibo petat a ſingulis.qᷓ;tũ aũt ad foꝝ ↄtẽtõ
ſum nõ tenet᷑ cedere.ff.de adini.tu.l.ſi płes.l.i.tñ

ſic di. Hoſti. ſiue ſit facta ceſſio ſiue nõ.alij qͥ nibil

Et nota ſecidũ

ſoluerũt tenent᷑ ex ↄſcia ad releuandũ illũ qͥ inſoli
dũ ſatiſfecit qͥlibec in ſuis ꝑtibb. Nã ſoluẽs vtilit᷑

geſſit coꝝ negociũ.vñ tenent᷑ hr̃e ratũ ⁊ ei ſatiſfa⸗

cere.ar.ff.de nego.geſ.l.cũ pecuuia. ⁊.l.ſoluẽdo.
tho. q̊ʒ.ij.ij.q.lxij.qᷓi declarans diẽ ꝙ ſi ille qͥ fuit

pncipał vtputa pnceps ſoluerit oẽs illi liberati ſt᷑

qui fuerũt cũ eo ad danũ faciẽdũ inducti.ſivo ali
us reſtituit tunc illi qͥ ſunt pncipales.⁊ illi ad qͥs
res ꝑuenit vt videt᷑ incelligẽdũ ꝙ ſi iſti tales non
reſtitcuãt ei ceci tenent p ſ uis ꝑtib vt diccũ ẽ pus.

nno. §. XV

——

in glo. ſup. c.ſiẽ dignũ.er de homi.ꝙ ſi ſpoliatꝰ li⸗

beraliter dimittit pncipali vt raptoꝛi vel pᷣcipien

ti liberatus eſtoſiliatoꝛ ⁊ hmõi.qꝛ liberateſt qui
peincipalieer tenebat᷑ ⁊ qͥres habuerat. Sʒ ſi di⸗
mittit ↄſiliatoꝛi nõ credit ipᷣe Inno.liberatos a⸗

Citulus Pꝛimus

——

”õ

lios ad quos res ꝑuenerũt niſi expᷣſſe intellexerit
cos liberare.neq; etiã illũ qͥ rapinã fecit.eti ſi de
rapina nihil habuit qꝛ de iure naturali et diuino
ↄñs eſt ꝙ ſublato pᷣncipali tollat᷑ acceſſoꝛiũ.⁊ nõ
ecõtra.et᷑ de ↄſti.c.trãſſato.ĩmo plus.qꝛ ſi etiã li⸗
beraliter abſolueret᷑ pncipalis nõ ꝓpter h̊ abſolu⸗
tus eſt cõſiliariꝰſi aliqͥd ad eũ ꝑuenitde rapina ni
ſi ⁊ alius ꝓ eo ſatiſfecerit.⁊ tũc iſte ↄſiliariꝰin ca /⸗
ſu aĩe ei teneret᷑ qͥ p eo ſatiffecit. Cõcoꝛdat Hoſti.
⁊ qᷓ;uis a pᷣdict oibi poſſit exigi pena q̃druplicivt
de rapina ⁊ oĩ furto manifeſto. ⁊ alio furto pena
duplici. Tho.ij.ij.q.lxij.qſi declarãs dicit hmõi
pene nõ deben᷑ niſi poſtq; fuerint adiudicati per
ſniam in quo caſu pena vnius ſᷣm Ray.non libe
rat aliũ. xij · q· ij c.cum deuotiſſimam.

Nota ꝙ ſi uis S. XW.

—

emit de rapina vel furto qð ꝑtinet ad ꝑcicipatio ⸗
nem rapine ſi h̊ fecit ſcicter aut pbabilit᷑ ̊ credẽs
ſi H̊ fecit cupiditate acqᷣredi ſibi vt ſcʒ br̃et vel ven
deret alteri ſic vellet incurrit in multa mala et in
cõmoda ſᷣm Ray.Tho.⁊ Al Pꝛimo indiſtincte

tenet᷑ ad reſtõeʒ rei ſi hʒ.vel valoꝛis eiꝰ ſi nõ habʒz

aut etiã ſi ex ipᷣa re ꝓpꝛia reddita detegeret᷑ cum ſit
occultũ.tũc ei ſufficit valnꝛẽ reſtituere. Sccũdo
nota liberat᷑ alienãdo alteri.vel ſi res ꝑeat moꝛte ł
Zrnch caſu.vłſi auferat᷑ ei igꝛant᷑aut violẽter ⁊ in

niſi rẽ ipßam emptã de rapina ł furto obtuliſſet

dño ipius rei tꝑe ⁊ loco ↄgruo ⁊ ille reciꝑe noluiſ
ſet. Tertio peccat moꝛtalit᷑ ⁊ rõ vtriuſqʒ ẽ᷑.quia
furtũ ↄmiſit rẽ alienã gᷣctãdo inuito dño.ff.ð fur.
l.i.Et fur ſꝑ ẽ in moꝛa reſtituẽdi ff de ↄdi.fur.l.p
fure.s.ↄdit Quarto ne pᷣciũ qð dedit põt repete⸗
re ab eo cuiꝰẽ res. Uñ.C. de fur.l.in ciuilẽ ſic ðꝛ.
In ciuilẽ rẽ deſiderat vt res agnitas furtiuas ñ
B ſoluatis qᷓ; pᷣciũ ſolutũ fuũit a dñis.Curate q̊
cautiꝰ negociari ne nõ tm̃ in dãna hmõi ſed ẽt in
ſuſpitionẽ crimis incidac?. Nec põt ſe defẽdere rõ
ne ſtatuti ſuꝑ hoc editi.qꝛ tale ſtatutũ eẽt ↄð̊ deum
ar. di. viij.q moꝛes. Quinto ẽt tenet᷑ reſtitnere
oẽm vtilitatẽ qᷓ; hũit łhr̃e potuit.⁊ ẽt incõmoda
q̃ ſuſtinuit ille cuiꝰẽ res ſ̃ᷣm GBuilł.deductis tñ ex
pẽſis q̃s feciſſet vtiliter circa rẽ ißam. Serxto et
ſi reſtituit rẽ deterioꝛẽ qᷓ; cũ ad ipᷣm ꝑuenit nõ li⸗
berat᷑.⁊ ſi ĩ aliq̊ tꝑe medio fuit res melioꝛ tenet᷑ ad
eſtimatiõʒ plimi.ff.de fur.l.in re furtiua.⁊ de re/
ſti. ſpo.c guis.Et h̊ ᷣm qͥſdã intelligendũ ẽ qñ reſ
nõ habet?᷑.ſi eĩ res habet᷑ ſufficẽ ꝙ ſit eq hona ſic cũ
fuit ablata. Septimo qꝛ nõ pᷣt agere ̊ vẽditoꝛeʒ
de pcio ſibi dato. obſtat eni ſibi ED ſua ⁊
niſi expᷣſſe cauerit.x.q.ij.c.h̊ ius.in fi.Scõm tam̃
Alex. de ales in uij.talis põt rẽ emptã reſtituer̃vẽ
denti vt recipiat qð de illa dedit. Mag eni pt ſi⸗
bi ꝓuidere qᷓ; alij.debet tñ inducere furẽ ad reſti⸗
tuedũ rẽ illã dño ſuo.hec ille.Ueꝝ in foꝛo ↄſcie te
net᷑ vẽditoꝛ rei qͥ ſciebat rẽ furatã eẽ reddere emen
ti bona fide Et multomag qͥ furatꝰẽ tenet᷑ redde

re vel dño rei ſi ſibi ſatiſfactũ nõ ẽ ꝑ emptoꝛes vel

cõſumotoꝛes eiꝰvl ei qͥ emit ſi ipᷣe reſtituit. In h̊
tñ nõ excuſat igꝛãtia iur ſcʒ qꝛ credebat eẽ licitũ
emere ea qꝗͥᷣ qs rap it. ex de re. iu.li.vi.c.ignoꝛãtia
ſed. ne ig:atia facti craſſa ⁊ ſupina/ꝓuta cũ qᷣs tꝑe

—, — e ——— —

it
ſlde
ino
n
Non⸗
mmni
nnaß
oſt.
lictt
openn
hml
aher
lbe

V.

wo
Cedi
N
Man
Cſner
lobtß
nſ
i
nent
min

Kin
iſce
ias
Curure;
etin
eGerers
5
chrner
Nömot
gistic
Semd
menil⸗
N,
ligit
ſe
itore;
0ſn
mnten
Cicuc

1nibe

aunck
goſſtet
ran
nh 4
nr
ri lu
. Gninn
gaſh

guerre iuſte vel iniuſte emit a ſtipendarijs caliceʒ
amenta miſſale.⁊ hmõi intentiõe lucradi exide.
flã tenet᷑ in totũ ſᷣm pᷣdicta.ar.xij.q.ij.c.qͥ ⁊ hũa ⸗
nis.xvi.q.i.ſi cupis.⁊ ð cle.exco.mi.c aplice.idẽ
dicẽdũ ſi ſuꝑ ̊ nihil cogitabat ⁊ ſic ꝓpt᷑ fatuitateʒ

⁊ temerariã ſimplicitatẽ emit tẽẽ ſm Rax.?⁊ Ho⸗
ſti. Si aũt ᷣmus raptoꝛ łlemptoꝛ ł pncipal reſti /
tuit plene rei eſtimatõem cũ toto intere cetcri q

emerũt ł dono acceperũt liberati ſt.ar.ff. de euic.
l.ſi ſerui.agat tñ pniam qlibet de pctõ ſuo.xuij.q.
v.qͥ habetis.ᷣm Ray.⁊ Guil.Si aũt rẽ quã ſcie⸗/
bat raptã cinit volũtate reſtituẽdi q̃ñ vtilit gerẽs

negociũ illiꝰcuiꝰfuerat ñ peccat.⁊põt ab exẽpolia

to petere pᷣciũ qð dedit ⁊ ꝗcqᷣd expedit ad ↄſerua⸗
tionẽ eiꝰ. Si qᷣd ãt lucratꝰẽ cũ ea re illð ꝑtinet ad
dñm rei ⁊ ſi res ſine culpa ſua pereat vł amittat᷑.
Põtẽt petereqͥcqᷣd ſoluit ꝓ ipᷣa re.⁊ ĩ iudicio aie
credit᷑ tali ẽptoꝛi abſq; ꝓbatiõe.ſʒ nõ ĩ foꝛo ↄtẽtio
ſo niſi ppᷣlice pteſtaret.ar.ff.de neg.ge.l.cẽſemꝰ.

Si ãt tal emptoꝛ poſtq; fecit diligẽter inqrere ⁊ñ

potuit iuenire cuiꝰeẽt illa res.qᷣcqd vʒ vltra id qðᷣ

—

erpẽdit ꝓ ipa re.dãdũ ẽ ꝓ aĩa illiꝰcꝰ fuit ⁊ ſic uiba

tus ar.ad h̊.xij.q.ij.c q̃ttuoꝛ. Si eẽt pauꝑ poſſet
a pᷣlato ẽt ei vt pauꝑi relinqͥ illð plus pcio ſoluto.
Buil.⁊ Hoſti. Si vᷣo emit bona fide ⁊ cũ diligẽ⸗
tia adhibita ñ tenet᷑ reſtituere durãte bona fide.?⁊
emẽdo vt ꝓ cõmodo ſuo hr̃et tñ peccat Et ſi durã
te ↄſcia nõ decepta ⁊ bona fide res perijt no tenet᷑

qꝛ nõ erat ĩ moꝛa.⁊ ſiłr ſi alienauit nõ tenet᷑.ſʒ pꝰ

J ↄpit rẽ fuiſſe vitioſam ſi iuenix dũm ipᷣiꝰ rei dz

ei reddere nec põt pᷣciũ petere ab eo C. de fur l. in
ciuilẽ ſʒ agat ↄ vẽditoꝛẽ.põt tñ retinere vł petere

pẽſas q̃s exñs ĩ bona fide fec circa rè ↄſeruãdã vł

melioꝛãdã.⁊ n tenet᷑ de fructib tꝑe bone fidei ꝑce
ptis iã ↄſumpt ſʒ de extantibo qadhucñ eẽnt cõ⸗
ſumpti exqͥ̊ malã fidẽ cepit hr̃e ſecus.ꝛ tenet᷑ reſti
tuere Ray.in ſum. Hoſtiẽ.in ſum. Guil.i gloſa.

Bciendum ſiquis J. VII 8

comedit vel als ↄſumpſit de rapina l furto.qꝛ te⸗
net᷑ ad reſtõeʒ eiꝰ dð ↄſumpſit ſi ᷣ ſciebat.Et ideʒ
de eo qð accepit ꝑ donationẽ ſciẽs eſſe rẽ raptam
2ſcʒ tenet᷑ ad reſtitutiõeʒ niſi ↄſumpſiſſet anteqᷓ;
ſcieret. Inno ⁊ Hoſti.imo ẽt poſtq; ↄſũpſit ne⸗
ſciẽs rẽ hmõi qñ qͥ donauit ñẽ ſi- dinedo, erb pa.
Szʒ qd ſi dubitac vtrũ illud qð hũit ꝑ donũ vel ꝑ
emptionẽ ſit de rapina furto ⁊ hmõi. Ad h̊ dicit
Alex.de ales in.uij.ꝙ regulare ẽ ꝙ hõ talẽ rẽ reſti
tuere obligat᷑ qñ ↄſcia dictat ꝙ ſit res aliena ł qñ
dubitat eſſe aliena ſiue obtinuerit ꝑ donationeʒ
ſiue ꝑ einptionẽ.dʒ aũt illã reſtituere dño cũ oſci⸗
entia furis qͥ eã furatꝰeſt.ſ.vt liberet᷑ vterq;. Hec

ille.Et rõ huiꝰeſſe põt.qꝛ nullus ſe dʒ exponere ꝑi
culo pcti moꝛtalis ſʒ retinẽdo i tali dubio expoit

ſe ꝑiculo furti. Uerũ ſi ñ ſciret᷑ dñs vł nõ iueniret᷑.
poſt debitã diligẽtiã inqᷣſitiõis eroget pauꝑibus
vel ſibi a pnĩario.i.cõfeſſoꝛe ſi idigeret vt pauperi
aſſignet᷑.Et ſumit᷑ h dubiũ ſtricte ⁊ ꝓpꝛie nõ large

ꝓ lcui ſcrupulo.ꝙ ſi irrõnabiliter foꝛmat ſibi du⸗/
biũ puta qꝛ emit ab eo qͥ rapuit ab inimicis i bel/
lo man ifeſte iuſto.⁊ cũ alijs debitis circũſtãtijs
deponat dubiu ad ↄſiliũ ſapientis. ꝙſi deponere

WZ

nõ põt ſatiſfaciat cõſcientieſue reddendo. Cõſu⸗

liũ. qꝛ multa pñt occurrere dubia.

—

lendũ eſt tñ cuilibet vt abſtineat ab emptione ta⸗

Ite nota ſecũdum.ꝭ.xVIII.

—R

Rax.in ſum.ꝙ vxoꝛes q̃ comedũt ⁊ bibũt ⁊ inhnaua

unt᷑ de rapinis ⁊ alijs male acqᷣſit ſeu obligatj re⸗

ſtitutioni tenẽtur de oĩb q̃ ſicoſumũt niſi in caſu

ſ.cũ agũt cãʒ ſpoliatoꝝ monẽdo ⁊ iducẽdo ipᷣʒ ra

ptoꝛẽ ad reſtõcʒ faciẽdã.tũc eni nõ tenent᷑nãq al⸗
terius negociũ gerit vtiliter etiã ignoꝛãti ⁊ abñti
licite recipit expeſas ſiue ſecuta fuerit vtilitas ſi/
ue nõ.ff.de neg.ge.il.ij.⁊.l.põponiꝰ. Et h̊ itelligo

ꝓ eo tꝑe q̊ circa taliũ coꝛrectionẽ laboꝛauerũt.nõ

ꝙ vxoꝛ ⁊ familia poſſint viuere de toto anno re
bus talibiꝓ vna admonitiõe vel duab.ſʒ q;diu
cõtinue inſtat oꝑtunis hoꝛis.Sat ↄcoꝛ.Ulri.et
GBuil.⁊ Hoſti. Uñ aũt ⁊ quõ dẽant viuere vxoꝛ⁊
familia raptoꝛis i pdicto caſu dic Ray in ſum. ſi
ibi ſunt aliqᷓ de iuſto põt deillis ↄſumere vł expẽ
dere/ſi nõ ſunt aliq̃ aliũde ſibi victũ qrat.velaba
micis vł de ↄſanguineis hoꝑando łẽt elynã q̃ren
do.Et idẽ dico ſi aliq̃ ſunt ibi de iuſto ſʒ vł ita mi
xta ſunt ꝙ nõpñt diſcerni vel ſi pñt maritꝰ nõ per
mittit.ꝙ ſi ꝑ nullũ ex pᷣdicij modis viccũ iuenire
põt reſtat ei triplex auxiliũ. Unũ ẽ ſi põt hr̃e dedo

te vel ſpõlalitio.i.donatione facta ei ꝓpter nupti⸗

as inde viuat. Secũdũ vt denüciet talibo q pnt p
deſſe.vel ẽt ſipbari põt denunciet epᷣo vt cõpellat
vxoꝛẽ paſcere ð iuſto.ij.q.i.ſi peccauerit.ex ð pig.
c.ex lris. Tertiũ auxiliũ ẽ vt ſi eſſet in arto poſita
põt ẽt de rapina viuere.qꝛ nccitas ñ hʒ legẽ.de cõ
ſe.di.v.c, diſcipulos.Et ſi nõ imineat extrema ne
ceſſitas vr aliq;tulũ peccare.⁊ iõ ad cautelã iniũ/⸗/
gãda ẽ ei aliq̃ pnia.ex de fur.ſiqs ꝑ nccitatẽ famiſ
Quicqᷣͥd ãt ſic expẽdit doleat aĩio.⁊ ꝓponat qᷓ;citiꝰ
potuerit reſtituere ⁊ vtat᷑ ꝑtiꝰ.ſ.ad ſolã ncciĩtateʒ.
Põt ⁊ viuere ipᷣa ⁊ qᷣlibet aliꝰcui raptoꝛ daret de
pᷣcdo rerũ raptaꝝ q̃s vẽdidiſſet.qꝛ pᷣciũ rei furtiue
nõ ẽ furtũ.Et h̊ dico ſi maritꝰals ẽ ſoluendo.Se
c? ſi nõ ẽ ſoluẽdo aut ꝑ h̊ fieret ñ ſoluẽdo.hec ray.
os ẽt vti alio remedio ſᷣm ↄſiliũ ſapiẽtũ ſcʒ ĩ ca
u qͥ bona raptoꝛis.vel vſurarij nõ cent obligata
oĩa cer ꝑſonis ſʒ q̃dã incertꝭ tũc de lnia ep̃i ꝗͥ eſt
paupeꝝ pf.di.lxxxviij.epᷣs pᷣt vti talibi ac ſi epᷣs di
ſtribueret ei vt pauꝑi de illis ĩcert.ꝑce tñ ⁊ cuʒ ti
moꝛe.ſp tñ vr̃ hr̃e locũ qñ vir hr̃et vñ poſſʒ reſtitue
re certa qꝛ reſtitutio incertoꝝ fiẽdaẽ pᷣus reſtitu⸗

txis cerc. Oib ſupᷣdict alijs remcdijs p̃t vti vxoꝛ

vſurarij ſi de vſur hẽat dotẽ ⁊ vir nihil hʒ niſi re⸗
ſtitutiõi obligatũ rõe rapine.ſurti.vſurel alia de
cã ꝓut dictũ c. In oi tñ pᷣdicto eaſu tenet vxoꝛ de⸗
bitũ reddere viro ⁊ ecõuerſo niſi ſubſit alið ĩpedi
mẽtũ ar.xxxiij.q.v.ſi dicat.Frẽs ẽt pᷣdicatoꝛes qͥ
vadũt huerſant᷑ apð vſurarios q̃ñ hñt niſi ð vſu
ris vl apð raptoꝛes vt eos ĩducãt ad reſtõeʒ ſiue ꝑ
pᷣdicatõeʒ ĩ gnali ſiue i ſpãli ꝑ ꝑſuaſioneʒ excuſant᷑
maxie ſi apð alios ñ poſſent cõmode iuenire.cc ð
ſen. excõ.cũ volũtate.Et h̊ itelligẽdũ ẽ cũ mode⸗
ramie ⁊ de victu ⁊ veſtitu ⁊ libꝛis ſ̃ᷣm Pe.de pak.
⁊ ſi ſit ſyes ꝓbabił de uilloꝝ coꝛrectiõe. Itſiꝓpt eo ⸗
rũ cxpẽſas raptoꝛibo nõ ſuberahatfacultas icni⸗

8 4—

CTitulus PDꝛimus

tuendi nec in toto nec in pꝑte. ar. ꝗ. ꝗ. vi.anteroꝝ
H· illud. Guil. ⁊ Hoſti. De reſtoe bes plene.j. ti. ij ⸗
totũ.a iudeis dicit Pe.de pał.ꝙ nõ licet reciꝑe.
Aꝓpter ſcandalum.

De filiis ⁊ filiabus . X X
2 familia raproꝛls vſurarioꝝ ⁊aliop q reſtoi ſũr

iin viuẽtibo de bonis ipoꝝ Nota diſtinctõʒ
m Geral.oꝛdi.heremi.qꝛ aut vſurariꝰẽ ſoluẽdo
aut nõ. In pᷣmo caſu ſcʒ cũ ſoluẽdo ⁊ alia adhuc
bʒ vltra ea ad q̃ ſatiſfacere tenet᷑ de ilł viuere pñt
Im diſtinctõeʒ tñ datã de vxoꝛe ĩ h caſu. In ſeccun
do caſu cũ ſcʒ ñ ẽ ſoluẽdo qcqͥd ↄſumũt i comedẽ
do ⁊ bibẽdo ⁊ veſtiẽdo reſtituere obligant᷑ Ct rõ ẽ
qꝛ illũ reddũt ipotẽtẽ ad ſatiſfaciidũ.⁊ ſic dãno pᷣ
ſtãt cãm efficacẽ.excuſari tñ pñt tłles ꝓpt᷑ qͥnq;.
Pꝛio ꝓpt᷑peuratõʒ.i.cãm ſpoliatoꝝ agũt ſcʒ labo
rãdo fidelit᷑ ⁊ frequẽter ad iducẽdũ illã ad reſtitu
endũ.⁊bᷣ dũ habet᷑ ſpes circa pᷣ de eo.ſ.vt reſtituat
alłs nõ. Scðo ꝓpt᷑ recõpẽſatõeʒ.i qꝛ de ſuo tan⸗
tũ reſtituit q;tũ ab eo accipit puta ſi ẽ filiꝰtm̃ luẽ
rur ĩ aliq̊ exercitio ꝙ victũ ⁊ veſtituʒ ex ſuo lucro
br̃et.Si ẽ filia cm̃ laboꝛat ĩ domo ꝙ; vna ꝑſonavi
uere poſſʒ ⁊ ſic de ſamuł.tũc ̊ nõ tet᷑ ſiẽ ðꝛ de ẽpti⸗
onib vſurarioꝝ ⁊ mercẽnarijs eoꝝ. Terrtio ꝓp
reſtauratõe: ſcʒ ſiꝓponũt ſe reſtauraturos ⁊ ad H̊
ſe facultatẽ hr̃e ꝓbabilit᷑ credũt nec aliũde ↄmode
viuere pñt. Quarto ꝓpt᷑iꝗꝛãtiã qñ neſcit rẽ eẽ ta
lẽ.ſ.furtiuã.vel illũ obnoxiũ hmòi reſtõi. nec cãʒ
bʒ bᷣ ſciẽdi.ſʒ hᷣ vr̃ vᷣm dũ ẽ in illa ijꝛãtia. ſʒ cũ po⸗
ſtea nouit vr teneri niſi eſſʒ ita ꝑuulꝰ ꝙ alit᷑ nutri⸗
ri nõ poterat.ar.de oſe.di.v.diſcipłos.⁊ eẽ de re.
iu.qð ñ ẽ Auinto ꝓp᷑ nccitatẽ.qꝛ ĩ tali etate ſũt
ſilij ꝗͥ alr nutriri ñ pũt.Et ſi q̃rat᷑ vtrũ pf alicuiuſ
q dũ viueret expẽdit.c.floꝛc.p filio nutriẽdo ĩ ſtu
dio ⁊ doctoꝛãdo cũ ipᷣe pr̃ nibil niſi de vſuri bret.
⁊ cũ eẽt obligatꝰ ad reſtõeʒvſuraꝝ i mille.legauit
filio tiñ qngetos qꝛ plꝰ tẽ ñ hẽbat.vcrũ tencat᷑ fili
us ad reſtituẽdũ illos.c.floꝛe.expẽſos ĩ ſtudio ad
qð dicẽdũ m qͥſdã ꝙ ſi pr̃ erat nõ ſoluẽdo cũ filiũ
nutriebat i ſtudio.ſi filiꝰſciebat pꝛem ſuũ oĩa pre
obligata reſtõi.qꝛ male ablata eã ſciebat tenet᷑. ſi
vo pꝛem credebat de licite acqᷣſitis ſibi puidereñ
tenet de ↄſumptj.ſʒ tm̃ de extãtibo puta libꝛis de
illis empt ⁊ hmõi.Ego credo teneri ẽt de ↄſũpt⸗
⁊ neceſſarijs victꝰcũ alr ſibi ñ poſſet puiderevt de
bis q̃ expẽdit ꝓ doctoꝛatu ⁊ veſtitu ñ nccario ⁊ a/
lijs diſtracc ſinenccitate. Bõa ei fides ſua excu⸗
ſat eũ a pccõ ꝓtũc ſʒ ñ ab obligatiõe reſtõis.

Item n0 nis.

ĩpediuit aliquẽ dignũ vel idoneũ ĩiuſte i pt odiũ
vel vindictã ⁊ hmòia ↄſecutiõe alicuiꝰ bñficij vei
officij k muneris moꝛtłr peccauit.Et ſiqͥdẽ iã erat
cõſecutꝰillud bñficũ łofficiũ ad ipe fet᷑ reuocare
tẽt ad reſtõeʒ eq̃tẽ ſcm ſuã facultatẽ.ſed nõdum
erat ↄſecutꝰtenetad aliquã recõpẽſatõeʒ arbitrio
boni viri. Lho.ij.ij. q.lxij. ſed Pe. de pał. in q̃rto
ſic diẽ. Si aliqs ipedit aliquẽ a aſecutiõe pᷣbende
nõ aio ledẽdi.ſʒ vt det᷑ dignioꝛi łeq digno ſibi vel
alterin tenet᷑ ad reſtitucoeʒ. Si aũt facit hᷣ vt det
min? digno tenet᷑ nõ qdẽ tãti ̃tũ valebat pᷣbẽda.

De columbariis

c pał.in.uij.diẽ ſic. Uidet ꝙᷓ; dñs colũboꝛuz

cum ad bec non eſſet cõſecutus.ſed penſatis con⸗

ditionib vtriuſq; ſᷣm arbitriũ bonoꝝ Secꝰ aũt
eſt i alijs donis vł legatis ĩ q̃b nihil eſt debitũ le
gatario vel donatario ſʒ tm̃ gtuitũ vñ ſi tibi dan
dũ vel iã legatũ adhuc t̃ reuo cabłr ꝓcuro mihi k
amico dari ñ facio tibi iiuriã necĩiuſticiã.qꝛ non
aufero tibi ius tuũ.Nihil eni erat adhuc tibi de⸗
bitũ.ſed pᷣbẽde hñt diſtribui ñ ꝑ liberalitatẽ ſed
iuſticiã q reſpicit debitũ.vnñ melioꝛi debent reſpe⸗
ctu minꝰboni.qꝛ ineq̃liter bonꝰlocꝰeſt gtiſicatõi
hec Pe. de palł ſed Ricar.⁊ Sco.in. uij.de eo qͥᷣĩ ⸗
pediuit aliquẽ a ↄſecutioe bñficij pᷣbẽde ł alicuiuſ
muner qð erat i via hñdi faciũt talẽ diſtinctiõeʒ.
qꝛ aut bᷣ facit ex odio ⁊ cã dãnificãdi pximũ.⁊ tũc
tenct᷑ vc dictũ eſt ᷣm Tho.⁊ Pe.nõ ad totũ illud

bñnſficiũ łmunꝰ. qꝛ nõ eſt eq̃lis valoꝛis hr̃e rem in
accu e eẽ ad hr̃e ⁊ maxie cũ poſſit ipediri.ſʒ te⸗
7

ner ad aliquã recõpẽſatõeʒ ad arbitriũ boni viri.
Aut ſᷣ fac̃ nõ cã odij ⁊ iiurie ſʒ cãꝗ cõſulẽdi ⁊ puidẽ

di ſibi Fkamico ſuo de illiꝰrei vtilitate.⁊ tũc ĩ nulꝰ-

lo tenet᷑ ſi ꝓcurauit ꝑviã licitã.Et h̊ põt patere ta
li exẽplo.nã ſi pᷣcido venas in fundo meo ꝑ q̃s de⸗
riuat᷑ aq̃ ad alteriꝰputeũ ⁊ b̊ intẽtione ſibi nocẽdi
teneoꝛ ad reſtõeʒ dani.Si aũt b̊ facio abſq; fran⸗

de ſcʒ intentiõe ↄſulẽdi vtilitati mee. vtpote quia

mihi multũ eſt vcile bᷣ facere nec põt aueniẽter fi
eri ſine pᷣciſione dictarũ venaꝝ.tũc in nullo tene
oꝛ qꝛ nõ iniuſte dãnifico eo ꝙ ius habeã faciendi

vcilitatẽ meã in fundo meo.ff. de aq̃ plu.ar.l.ſi in
meo. Nec obſtat ꝙ ruſticũ detinẽs violẽter ne ſu

as oꝑ is exequat᷑ tenet᷑ad ſalariũ qð amittit.Et ſi

militer ipedies piſcatoꝛẽ aut aucupãr captõe piſci

um vel auiũ q̃ ſunt cõis iuris.tenet᷑eis ad danuʒ
datü. ⁊ h̊ niſi rõne ripe vel terre q ſunt ſpãliuʒ do⸗
minoꝝ ⁊ cõitatũ qͥs faceret hñs ſcʒ ſuꝑ h̊ auctem
Nõ eni hec ſunt ſilia aĩdicij.naʒ h̊ aufer᷑ piſcato
ri ⁊ aucupi ſu? ꝓpꝛiꝰvſus qͥ cerat vtiq; ſui iuris.au
fert᷑ etiã fructꝰ in eoꝝ vſu ⁊ q̃ſi ſeminaliter ↄtẽtꝰ.
s ſi ipediuit fructũ alicuiꝰagri vł vinee puta ef
odiẽdo ſemina vel deſtruẽdo vineas floꝛentes et
hmõi qꝛ peccat moꝛtaliter ſtudioſe bᷣ faciẽdo ⁊ te
net᷑ ad ſatiſfactõem tanti qᷓ;tũ vẽdi potuiſſent fru
ctus in illo dubio ſcʒ nõdũ nati vel maturati.vñ
multipliciter ĩpediri poterãt.Lho.ij.ij.

H. XXI.

% 9
teneat᷑ reſtituere dãna illata dñis agroꝝ ſemiato
rũ qͥs colubi dãnificant.niſi ſit ᷣm qð quidã fin
unt dicẽtes ꝙ colũ bi qᷣdã nocina cũ gnis come/
ẽtes ma gis ꝓſunt qᷓ; obſint.Oñs eni tenełt emeu

dare damnꝑ illatũ a ſuo aiali pᷣciſe qñ eſt i culpa.

ars liberat᷑ dando ipᷣm ꝓ noxa Sile eni iudiciũ ẽ

q̊ ad h̊ de ſeruo ⁊ aiali bꝛuto.Uñ ſꝑ ad minꝰad al

terũ tenet᷑.cũ g̊ dñs colũharij ſit in culpa ſcient ſie

tenens colũbos tenet᷑ inſolidũ.hec Pe.de palł.

Capitulum tredecimum de Rapina ⁊ partici⸗
pantibus in ca et tallijs ſeu pᷣſtantijs que impo-
nuntur iniuſte ⁊ exactionibus indebitis que fiũt

de mims vel officialibus coꝛum.⁊ pedagijs? ga

2

ſen
d
n,

Capitulũ xHI

Etalliis ſiue

bus ſuis qñ ſunt licite ⁊ qñ illicite.⁊ ꝑ ↄñs rapie.
Notandũ ꝙ quedã uamina que diuerſis noib⸗
nũcupant᷑.aut imponũtur ꝑſonis ecciaſticis aut

ſecularibꝰ Si ꝑſõis ecciaſticis vt clicis ⁊ religioſ

⁊ hmõi.niſi hoc fiat cũ lnia ⁊ aucẽte ſedis apłice il

licite ⁊ rapine ſunt.⁊ moꝛtaliter peccãt talia exi⸗

gentes ⁊ tenent᷑ ad reſtõem.⁊ ſi nõ ſoluant᷑ ⁊ occł
ten?᷑ bona ad ſubterfugiendũ hec onera nõ eſt pec

catũ.⁊ ſunt excõicati tales exigẽtes vel recipiẽtes

⁊iponẽtes niſi ceſſauerint ab hmõi exactioibopꝰ⸗
qꝙᷓ; fuerint admoniti.et᷑ de immu.ec.aduerſus.de

q̃ excõicatione hẽs.j.in.uij.ꝑte.ti.i.⁊ ibi bẽs q̃ ẽt

dicãtur ꝑſone ecciaſtice a qᷣbꝰ nõ poſſit exigi. Sʒ
lnia habita ſedis apłice ſi fiant cãis iuſtis ?⁊ mo⸗
dis licita ſunt ⁊ nõ aliter. Uñ ⁊ cũ tꝑe famis cun/
ctoꝝ egiptioꝝ terrã pharao emeret ꝓ dandis.ſ.vi

ctualib atq; ſub eadẽ fame cũctos ſeruituti ſubij

ceret ſacerdotib ita neceſſaria ſubminiſtrauit.vt
nec poſſeſſionibo nec libertate pᷣuarent᷑ ⁊ nudaren
tur.dño extũc pnũciante ſacerdotes in omni gen
te liberos eſſe oꝑtere.inqͥt Gra.xxiij.q.uij.S.quã
uis ⁊ hiſtoꝛia hmõi hẽtur GBeñ.xlvij. Si talia ex

igant᷑a laicis tũc aut qui iſta exigunt ⁊ imponũt
hnt ltimũ dominiũ ſuꝑ eos ⁊iuſto titulo poſſidẽt

eoꝝ ciuitates vel caſtra.aut vſurpatũ puta qꝛ ꝑti
nent ad ecciam vel imꝑiũ vel aliquẽ dñm ⁊ iiuſte

ſunt ablata ab eis ⁊ 3 voluntatẽ eoꝝ detinentur

etſi iſto ſcõᷣo mõ.i.vſurpatiue habent᷑ tales exacti
ones ⁊ collecte.illicite ⁊ rapine ſunt.⁊ moꝛtaliter
peccãt exigẽtes ⁊ tenent᷑ ad reſtöem deductis ta ⸗
men expẽſis factis in vtilitatẽ eoꝝ ꝓ cõſeruatiõe
ciuitatis ⁊ alioꝝ locoꝝ hmõi.Illi aũt a quib exi
gunt᷑ in nõ ſoluedo vel fraudes adhibendo videlʒ
occultãdo bona ſuꝑ quib imponũtur nõ peccat.
dũmõ tñ caueant a ꝑiurijs ⁊ mẽdacijs ⁊ locutiõi
bus circa hmõi.Cauere etiã debent a ſcandal ſi
inde ↄtingerent ex non ſoluendo.ar.xi.q.iij.c.int᷑
verba.Si aũt habet᷑ ltimũ dominiũ ſuꝑ eos qᷣb
impouunt᷑ hec onera:tũc autꝓ iniuſtis cãis im/
ponũtur aut ꝓ iuſtis. Si pmo mõ.i.ꝓ iniuſtj cau
ſis puta ꝓ faciendis iniuſtis guerris ⁊ nutriẽdis
manifeſte.vel ſi eſt dñs ciuitatis imponit vt hẽat
ad ludendũ ad põpaticeviuendũ cũ familiavltra

decentiã ſui ſtatus ad ꝓdige expendendũ in cõöui
uijs enxenijs luxurijs ⁊ hmõi.tales tallie ⁊ colle/

cte ꝓ hmõi ſunt rapine ⁊ tenent᷑ad reſtõeʒ niſi ea
tm̃ exigerent᷑que alias ſunt debita vel ex ſtatuto
vel antiqua rõnabili ↄſuetudine licet male expen

dantur.Qui etiam ex ſubditis ꝓpꝛia ſponte ſolue⸗/

rent ꝓ hmõi cãis ⁊ volũtarie aſſentiũt iniuſtʒ guer
ris peccãt vtiq; moꝛtaliter cũ dñis ſuis ↄſentien
tes in malo.xi.q.iij.qui ↄſentit.non tñ rapinam
cõmittit ipᷣe dñs.nec tenent᷑ ipᷣi dñi cis reſtituere
ꝑ regulam. Scienti ⁊ cõſentienti nõ fit ĩiuria.ne
qʒ dolus de re.iu.li.vi. Coactis aũt ad hec ſoluẽ⸗
da tenent᷑.etſi pñt ſubterfugere ſolutiõeʒ hmõi tal

liarũ ſine ſcandalo non peccãt.Si vero iuſtis de

cãis imponant? hec onera tunc ſbᷣdiſtinguendũ ꝓ

—

impoſitioniby ſeu pᷣſtantijs qᷓ imponũt
⁊ exigũt dñi ⁊ cõitates a ſubdit vel ciui

maioꝛi declaratione.Nam aut talis populus a q
fit hec exactio regitur ꝑ vnũ.puta regẽ duecẽ mar⸗

chionem comitem pᷣncipem ⁊ hmõi. Aut ꝑ ples

ſiue ex nobilioꝛib ſiue ex plebeis ſiue mixtim ex v

triſq;. Et in pᷣmo caſu cum ſcʒ ꝑ vnũ regitur ſi eri

Por vltra ea que inter ipᷣm ⁊ anteceſſoꝛes ſuos et
ubdiros ſuos ⁊ anteceſſoꝛes eoꝝ cõuentuʒ eſt cx
pacto ſtatuto vel ↄſuetudine antiqᷓ.⁊ h̊ ex fraude
minis vel coactione directa vel indirectaa ſe fẽa
vel a ſuis.Indirectum voco qñ denegat eis iuſti
ciam vel no defendit eos vt dabet vt ſic aliqd ex⸗
toꝛqueat vel inſinuari eis facit ꝙ vult aliquid ab
eis.moꝛtaliter peccat rapinam ↄmittendo et te⸗
netur ad reſtitutiõem ᷣm Rap. Guil.Ul.?⁊ Ho⸗
ſti.ar.a ↄrijs.di.xviij.de eulogijs.Et ſubditi ĩ ta⸗
li caſu non tenẽtur ad dandũ vel ad ſolutionẽ eo
rum.vñ illa ſubtrahendo non peccãt ſi tñ fiat hoc
ſine ſcandalo.Si vᷣo exigit dñs a ſubditis eade qꝗᷣ
quibo cõuentum eſt cũ eis ꝑ ſe ⁊ anteceſſoꝛes bõa
fide ſine dolo ⁊ coactione.ſicut fieri ſolet cũ ville
vel mãſiones cõcedũtur de nouo colonis vł alijs
ꝑſonis de Ait etiã fieri ſolent inſtrumenta qᷓ cõ
tinent cenſum annuũ vł alias ſeruitutes ⁊pactio
nes.tunc licite põt petere.⁊ ſubditi tenent᷑ ſoluere
Nam quilibet in traditõe rei ſue põt ponere legẽ
quã vult dũmõ non ſit ↄtra deũ.ar.de cõdi.apo
ſi.c.vᷣm.⁊.xviij.q.ij.c.eleutherius.Dicit etiã cõccd
lium affricanũ pacta cuſtodiant᷑.ex de pact.anti⸗
gonus.Si etiã dũs vltra pacta vcl ſtatuta int ſe

⁊ ſubditos ſponte oblata recipit nõ peccat.necte

netur ceſtituere.i.qiji..c.placuit.ſᷣm ray.⁊.hoſti.

Lirca hanc materiam J. I:

ſic dicit. b. tho. in epła ad duciſſam bꝛabãcie.· ꝛi·

cipes terraꝝ a deo ſunt inſtituti non quidẽ vt p⸗
pꝛia lucra querant ſed vt cõem vtilitatem ꝓlłlis pꝓp
curent.⁊ ideo ſunt eis inſtituti redditus vt ex ił
viuentes a ſpoliatione abſtineant. Uñ Eʒech.xlx
dicit᷑ ꝙ pncipi erit poſſeſſio in iſrł⁊ non depop˖u⸗
labũtur vltra ꝓpʒlm meũ pꝛincipes.Contingit an
tem ꝙ aliqñ Ana pes nõ habent ſufficiẽtes redid
tus ad cuſtodiẽdam terram et ad alia q̃ͥ imminẽt
eis expediẽda rõnabiliter ipᷣis pncipib.Et in ta⸗

li caſu licitũ eſt vt ſubditi exhibeant vñ poſſit co⸗

munis vtilitas ꝓcurari.Et inde eſt ꝙ in aliq bus
terris ex anctiqua conſuetudine dñi ſuis ſubditis
talliam imponũt q̃ ſi nõ ſit imoderata abſq; pctẽõ
exigi põt.lam ſᷣm apłm. Nemo militat ſuis ſti/⸗
pendijs.vñ ⁊ pncipesqͥ militant cõitati negocia
eius ꝓcurando debent ẽt viuere de bonis cõibus
cõitatis.vel ꝑ redditus deputatos vel ſi bhnõi de
fuerint vel etiam ſi ſufficiẽtes nõ ſint qui ſunt de
putati ꝑ ea que a ſingulis colligũtur.Et ſimil rõ
videtur eſſe ſi aliqs caſus de nouo emergat iſquo
opoꝛteat multa expendere ꝓ vtilitate cõi vel ꝓ ho
neſto ſtatu pncipis ↄſeruãdo,.ad qð non ſufficiũt
redditus ꝓpꝛij vel exactiões ↄſuete.puta ſi hoſtes
terr am inuadãt vel aliqͥs ſiłlis caſus emergat.tcc
pᷣter ↄſuetam exactiõem pñt pᷣncipes aliqͥd exige/
reꝓ vtilitate cõmuni.hec Tho. Et tũc ſubditi

abſq; volũtate dñi ſubtraberẽt ꝑ fraudes vel ali/

os modos tales tailias debitas ex ſtatuto „5 cõ
2

Cuulus

ſuetudine antiqua rõnabilivel etiamde nouo im
poſitas moderate ex cauſis impᷣſſis a.b.tho.pec⸗
cant moꝛtaliter furtũ cõmittẽdo ſᷣm Ray.⁊ tenẽ
tur ad reſtõeʒ.vñ ⁊ Ray.dicit ꝙ ſi idiſtincte ſit po
ſitum in inſtro cõuentionis aliqð tale vbum. col
lecta.tallia.queſta.⁊ hmõi.intelligitur ꝙ debʒ ea
moderate petere inſpectis onere ⁊ fſacultatiboſub
ditoꝝ.x.q.iij.c.fi.⁊ er de cen.cũ apłs.in fi·glo.eti⸗
am Buil.dicit ibi ꝙ cũ in inſtrumẽto continet᷑ ꝙ
dñs poſſit facere talliã ad iuſſum ⁊ placitũ ſuum
aut cũ b̊ eſt ex ↄſuetudine.moderandũ ẽ ad arbi⸗
triũ boni uiri inſpectis facultatib ſubditoꝝ.

in ꝗq

mus caſus eſt quẽ etiã poſuit ſupᷣ.b.tho.ꝓ defenfi
one patrie cũ ſcʒ iniuſte inuadit᷑ ab hoſtibi.⁊ ma⸗
ximep defenſione ſue ciuitatis vel caſtri vel ville
Ad hoc eni tenen?᷑ oẽs nõ ſolũ res ſuas ꝑtiri ſʒ eti
am coꝛꝑaliter laboꝛare.munire ſe in caſtrisvel in
ciuitate vigilare vt ſic ſeip̃os ⁊ res ſuas ſaluẽt.xx
iij.q.iij.c.foꝛtitudo.⁊ de emuni.ec.c.ꝑuenit. Se

cudus eſt ſi dñs vult ire in exercitũ iudictũ ab ec⸗

cleſia vel a pncipe õ hereticos vel paganos necde

ſuo abſq; graui damno poſſet facere expenſas ne⸗

ceſſarias.tũc enĩ põt a ſubditis auxiliũ modera/
rtũ petere.Tertius eſt ſi in guerra łi bello iuſto ex
ERte ſua captus ſit ab hoſtibo nec põt ſoluere redẽ⸗
ptionem petitã ab eo abſq; grauil damno Sed ſiĩ
ello iniuſto captus eſſet nõò poſſet redemptiõem
ſuam exigere a ſubditis.et ſi Eper totam vel ꝑ
tem teneret?᷑ reſtituere eis ᷣm.b. Tho.iĩ pᷣdicta epi
ſtola. Quartus eſt ſi vellet ire ad pncipẽ ꝓ obti⸗

nendo pꝛiuilegio ſpãlis ꝓtectiõis ꝓ ſe ⁊ p eis. nec
poſſet de ſuo expẽſas ad h̊ vtiles facere ⁊ neceſſa⸗

rias abſq; gui damno vel etiã ſi q̃ alia ſiłis cauſa
einergeret.dũ tamen ſꝑ moderate ⁊ nõ ad guamẽ
eoꝝ ⁊ cũ caritate ⁊ nõ ex violentia exigeret.x.qõ.
iij.c.vnio.circa mediũ.⁊ de cenſi.c.cũ apłus.vbi
dicit᷑. Pꝛohibemus ne ſubditos ſuos tallijs ⁊ ex
actionib epi guare pᷣſumant. Suſtinemus autẽ
mut⸗ neceſſicatiba q̃ aliq̊tiens ſuꝑueniũt. vt
ſi manifeſta ⁊ rõnabilis cauſa extiterit cũ carita⸗
te moderatũ valeãt ab eis auxiliũ poſtulare. In

no. exiã ſuꝑ dicto.c.cũ apls dicit᷑ ꝙ ſubditi pñt ꝑ
epᷣm Relli ad pᷣſtandũ auxiliũ in neceſſitate Glo.
etis Guil.ſuꝑ illo vᷣbo ſi q̃ alia cã ſił.addit alios
caſus dicẽs ꝙ ſunt aliqne alie cãe vſitate ⁊ pbate
alicubi pᷣter pᷣdictas. Sit ꝗᷓ quintus caſus tres
indudeẽs qñ dñs maritat filiam ſuam vel filium
ſuũ facit militem. aut releuat feudũ ſuũ aut no/
uum auget cooꝑando. talia eni vident᷑ reſpicere
cõmodũ ſubditoꝝ ꝓp eo ꝙ cũ dñs maritat filiam

ſibi acqͥrit amicos.⁊ augẽdo feudũ fit ditioꝛ.⁊ cũ

facit filiũ militẽ fit potetioꝛ ad defendendũ terrã
riũc ergo plus põt petere dñs a ſubditis qᷓ; añ. nec
credo ꝙ qui talia recipiũt damnãdi ſint vbi ↄſue
tum eſt vel ↄſtitutũ.dum tñ nõ recipiãt vltra con
ſuetũ vel eoſtitutũ. Si tñ aliqd eſt ↄſuetũ vel ↄſti
tutũ.⁊ ſic ad ar bitriũ cxigi conſueuit cũ modera⸗
mine exigatur. Cõcoꝛ.cũ Raxy. Ul. Guil.? Hol⸗

„

donuturcaſus ſpales.K..
in quibyticitũ eſt dñis exigere a ſubditis vltra cõ
ſuetum vel ſtatutũ.Et Ray.expmit qttuoꝛ. Pꝛi

ſeruare qð in vicinis vil

BSꝛeimus

B

qui Hoſti. addit etiam ſextũ caſum qeſt młtiplex

ſcʒ circa xefectiõem pontiũ ⁊ viarũ.⁊ qñ iuſta cau
ſa depauꝑatus eſt vel nimis obligatus.vel qꝛ nõ
habet qͥd comedat. In talibo ⁊ ſiłibus tenent᷑ ſub
diti dño ſubuenire.imo ⁊ vaſalli dñti hmõi ſe re
on ſcere obligatos.Et hſᷣ q̃ſi vbiq; compꝛobat
cõſuetudo generalis q̃ cuʒ rõnabilis ſit cenſenda
ab oibus eſt ſeruanda Et in pᷣ cõcoꝛ.b.tho.vtʒ in
pᷣcedẽti.ꝗ. Si aũt dñi vel officiales eoꝝ aliqᷣd cõ⸗
tra foꝛmam pᷣſcriptam extoꝛqueãt a ſubditis iui⸗
tis directe vel indircce ſ̃ᷣm Ray.rapinã ꝑpetrãt
⁊ ad reſtõem tenent᷑. Silr ſi qui pᷣlati ecciaſtici p⸗
curatiõem vel ſeruitiũ aliqð impendãt legato vel
alij ⁊ plus a ſubditis extoꝛqueãt qᷓ; ſoluerint.ra⸗
pinam ↄmittũt ⁊ tenentur extoꝛta reſtitnere ⁊ tã
tundẽ de ſuis pauꝑibo erogare vt erde imu.eccle.
2 pleriq;. Dicit au᷑t.tho.in pᷣdicta eplła ad duciſ
ſam ꝙ ſi id qð ab officialibs dñoꝝ iniuſte exactuʒ
eſt ꝑuenit ad manus eoꝝ dnoꝝxreſtituedũ eſt vel
certis gſonis ſi ſciunt᷑.vel in pias cãs ſeu in vtili
tatem cõem ſi neſciũtur.Si aũt ad manus dno⸗

rum nõ ꝑuenit qð iniuſte extoꝛtũ ẽ dñt nihilomi

nus ipᷣi dñi compellere ſuos officiales ad reſtõeʒ
ſilem faciendam ne de ſua iniuſticia lucxrepoꝛtẽt
imo ⁊ tales ſunt a dñis guiter puniendi vt ceteri
a ſiłibus abſtincant in futurũ.ſicut Salomõ diẽ
ꝙ peſtilente flagellato ſtultus ſapientioꝛ fiet.hec

Tho. Dicit etiã Rayr.ꝙ ſi ex aliquiby circũſtãtijs
vſdetur ipᷣis dñis impoſſilis vel multũ difficilis

talis reſtitutio.ſatis vr̃ ꝙ poſſit hmõi pᷣncipibus
⁊ militib ↄſuli ꝙ in recõpenſatiõem remitterent

eis de eoꝝ aſſenſu ⁊ libera volũtate aliquã ſerui⸗

tutem ſeu annuã pᷣſtatiõem in ꝑpetuũ vel ad tpᷣs
ita ꝙ pleniſſime videret᷑ eis ſatiſfieri.vel etiã face
rent in remiſſiõem peccatoꝝ illoꝝ qb tenent᷑ ali⸗
qð hoſpitalevel opus ſimil pietatis cũ ↄſenſu tñ
eoꝝ ſi põt requiri. Item dicit Ray.ꝙ dñi qui ni
hil recipiũt a ſubditis niſi talliasvel queſtus ſi ðᷣ
nouo eſt petita vel qᷣſita talis tallia.nõ dʒ exigere
⁊ qð mala fide ꝑcepit debet reſtituere ſi põt.xuij.
q.vi.ſi res.Et idem dicit ſi ab lantiqno eſt ſoluta
ſibi ⁊ anteceſſoꝛib ſuis.ſed neſcitur vel credit᷑ in⸗
iuſta cauſa fuiſſe impoſita.⁊ ↄcoꝛ.Ul.addit tam̃

Rapy. qꝙ ſi eſt verus dñs ⁊ nihil ꝑcipit penitus cũ

tñ videatur vix credibile qꝛ ad minus iuſticias re
cipit. debẽt ſubditi aliqͥd inter ſe ſtatuere qð det᷑ ſi
bi in ſignũ ſubiectiõis ne als inutiliter videat᷑ eẽ
dominiũ rei ſue penes eũ.ar optimũ.xviij.q.ij.c.
eleutherius.⁊.i.q.iij.ſiqs obiecerit.Et ſi dubitet᷑
de qᷓ;titate hmõi ſubſidij redo inqᷣt Rayv.ꝙ dñt
lis vł caſtris vel ꝓuintijs
obſeruatur.ita tñ ꝙ nõ gꝗuetur villa illa.vel etiaʒ
eligatur illa ↄſuetudo vel minus ſoluit᷑ qñ diuer⸗
ſe cõſuetudines reꝑiũtur.ex de ↄſue.cum olim.et
de cenſi. c. ex ꝑte.Et dicit glo. Guil.ꝙ credi pᷣt vł
ſciri ꝓbabiliter ex iuſta cã ab antiqͥ fuiſſe tallia vł
collecta impoſita ⁊ exacta qñ ſuꝑ b̊ repitur confe
ctum inſtrm vel ſi eſt ſeruatũ h̊ a tꝑe q̊ͥ ñ extat meę
moꝛia in zriũ pᷣſumendũ eſt ſᷣm q̊ſdãqꝙ er iuſta cã
fuerit ipoſita ar.di.xij.c.illa.Qð credo niſi ſit vio

lenta ſuſpicio in griũ pᷣſertim cũ dicatur ꝙ in lon
Alſimis pſcriptioiby nõ opoꝛter pbare titulum.

- = ☚—

„— — — —— — — — n—- — -——

—

£ kkrr aüf»ð;3—.

— — =☛

—2 — – — =

e
au
n
en
ddr
c
gin
di
li
i
p⸗
ꝛti
Le.
af
N
i
t
ran
nid
er he
ſinns
fiolts
nus
herca
cniſ

un

ſguln

siö

un⸗
kſol
mn,
dum
n
trur

a

cãt moꝛtałr. ⁊ cõitati qͥdem nõ te
ſiꝓ vna vice nõ colligit q;tũ indiget ponet iteæ ?

debita hre vt minus imponatur ei

.
—

——
—

Dicit etiam idem Guitł ꝙ illi domini qui habent

de cõſuetudine cũ ſubditis ſuis ꝙ de mobilibo ſu

is capiant qtũ volũt ⁊ qũvolũt.⁊cũ ſuſpicantur.
eos velle trãſire ad aliũ dñm oĩno expoliãt eos.ſi

nõ eſt certũ aut ſi credat᷑ ꝙ nõ fuerit h̊ ab initio le

gitime inſtitutũ.hmõi ſpoliationes ipᷣo genere fa

cti male ſunt vicʒ rapine.vñ peccãt qͥ ð faciũt ⁊ te
nent᷑ ad reſtõem. Idem Ul.addẽs ꝙ ꝓbabile nõ ẽ

hmõi ↄſuetudinẽ nimis ſeruilẽ eſſe inductã devo

lũtãte ⁊ cõſenſu ſubditoꝝ.ſed ꝑ violentis⸗ ⁊ coacti
onẽ ſuꝑioꝝ.ſed ſi certũ eſt ꝙ ab initio fuit impoſi

tũ tale onus terre ſine malicia ⁊ fraude ſcʒ ꝙdnñns

poſſit caꝑe q;tñ vnlt a ſubditis.⁊ ꝙ poſſit retine⸗/
re oĩa mobilia ſi receſſerint.cũ qᷣlibet poſſit impo
nere rei ſue onus qð vult.videt᷑ poſſe tolerari ꝙ i
tm vtatur tali ↄſuetudine ꝙ nõ guetyltra mo dũ

manẽtes vel inde recedẽtes.nec tenetad reſtõem

Si aũt ciuitas vel caſtrũ regat᷑ꝑ plures ſilł ſiẽ fit
in multis ytalie ciuitatibo tũc cũ ciuitas eget pe/
cunijs ꝓ defenſione ſui in iuſto bello.xel ꝓpter ali⸗
os caſus occurrẽtes.cõiter eligit a liq̊s ex ciuibo
qui hẽant imponere vnicuiq; ꝓ rata ei ↄtingente
ſᷣm facultates ſuas.Et bᷣ fit tripłr. Uno mõ ꝙ di
cti ciues electi ad diſtribuẽdũ dicta onera impo⸗
nant vnicuiq; ſᷣm ꝙ reperi
⁊ lucris debita inueſtigatiõe ſuꝑ h̊ facta.puta ad
rõem vniꝰlibꝛeꝓ cẽtenario eoꝝ q̃ hũt ⁊ hmõi. Et
tũc ſi ex certa ſcla ob odiũ vel aliud ĩponit alicui
vltra ratã ei ↄtingentẽ ſᷣm ea q̃ reꝑtus eſt hr̃e rapi
nam facit ⁊ moꝛtaliter peccat.⁊tenet᷑ ei ſatiſfacere
de illo pluri qð ſibi ĩponit vltra debitũ qñ ex ſua
impoſitione ille recipit tale grauamẽ Coõtingit ei

aliqñ ꝙ illi nõ ĩponit tanta tallia vel co llecta vl pᷣ

ſtantia q;ca ꝑ illũ impoſita eſt q voluit ſup debi⸗
tũ grauare.qꝛ ſcʒ alij qͥ cũ eo hñt diſtribuere ples
nõ ↄcoꝛdãt cũ ipᷣo ita aggrauãdo.Et tũc exq̊ non

damnificat licet H intẽdẽt peccat qᷣdẽ tñ moꝛtalr
ar. xxij.q.v.qͥ ꝑiurare.ſed nõ tenet᷑ad reſtõem. Si

añt oẽs vel maioꝛ ꝑsↄuẽniũt in ĩponẽdo illiyltra
debitũ peccant moꝛtalr ⁊ tenent᷑ inſoliduʒ qlibet

cop qͥ guat ad ſatiſfaciẽdũ de damno.ex de inin.

et dã. c/ſi culpa. Sed ſi minus debito ĩponũt ſciẽ

ter tanq; minꝰhẽant qᷓ; ↄptũ eſt vel etiã cxdiſſimu

latione vel negligẽtia notabili nõ qrũt ſufficiẽter
de ſube qᷓtitate quã hñt qͥba imponipſtãtia pec⸗

9 — „

r. cõitati qͥdem nõ tenent᷑.qꝛ cõitas ⁊

—

pluries ſᷣm tarxam tñ factaʒ ab impoſitoꝛibe illi qꝗ
nulleuiatus eſt debitũ certũ eſt ꝙ nõ tenent᷑ ĩmo

potiꝰipᷣe vr obligari illis qͥ ĩpoſuerũt in eo ꝙ ꝓ eo

ſatiſfacerẽt. vñ magis illis teneret᷑qb iteꝝ iponi

tur vel pluries. ſed qꝛ eſt obſcurũ ⁊ nimis diffici⸗

le reꝑire quib ex illis ⁊ inq;tũ teneat᷑ videt᷑ dicen⸗
dum ꝙ ad arbitriũ boni viri dẽat pauꝑibo eroga⸗
re pᷣcipue his qͥ ſunt de numero eoꝝ qb imponũ⸗
tur plus vel minus ſᷣm qᷓ;titatẽ ſubtractã ex iniu

ſta diminutione collectaꝝ vni vel pluribo factaꝝ

Et in eo caſu cũ ſᷣm qtitatẽ ſube habite ⁊ lucroꝝ
imponit᷑ vnicuiq; ciues qͥ occultãt bona ſua mo

bilia vel immobilia vel fingunt minuſ valere aut

„ 7

us impoin 8. furtũ cõmit
tuut.⁊ tenentur cõitati ſatiſfacereniſipbabiliter

ut eũ hr̃e in ſubſtãtijs

—

ſcirent quaſi omnes illud facere ſcʒ occultare ꝑtẽ
ſuoꝝ bonoꝝ.tũc enĩ vident poſſe excuſari.qr om/

nia manifeſtãdo vltra debitũ guarẽtur ſᷣm rataʒ

cõtingentẽ. Cauere tñ debẽt in oĩibus a mẽdatijs

⁊ multomagis a ꝑiurijs.ar.xxij.q.ij.pꝛimum.

HBecudo mõo imponi .J.

tur pᷣſtantia vel collectaciuiby ab electis a coõita⸗/
te ad hmõi.ita viq; ꝙ imponãt vnicuiq; nõ ſoluʒ
ſᷣm bonoꝝ qᷓ;titatẽ quẽ reꝑiunt hoĩes hr̃e ſed etiã

pſᷣm iudiciũ ipᷣoꝝ imponentiũ.i.ſᷣm ꝙ ercdũt illoſ

babere quib⸗ imponũt.ita ꝙ ſimpliciter cõmitti
cõſcientie ⁊ iudicio imponeutiũ.videt᷑ tñ cõitas ĩ
tendere ꝙ iuſte faciant hoc vnicuiq; vicʒ pꝛo rata
ſua.Et tũc ſi ex certa ſcia plus alicui imponũt q;

debeãt vt illi noceãt. vel vt alios indebite alleui⸗/
ent minus debito imponẽdo peccãt moꝛtalłr.⁊ te

nent oẽs illi qͥ p faciũt ſatiſfacere dedamnis inde
ſecutis leſis.ar.de iniu.⁊ dã.c.ſi culpa.de illo plu

ri vltra debitũ cõitati ſoluto. Si aũt ex erroꝛe a⸗
licui plus iuſto imponũt credentes illũ.młtopla

babere bona qᷓ; manifeſtat.⁊ ſᷣm illam q;titatem

quã credũt ex pbabiliby ↄiecturis iponũt ⁊nõ plꝰ

vidẽtur excuſari a peccato ⁊ ab obligatione ſatiſ/⸗
factionis. dũmõ non mouęãtur leuibo ꝓbatiõibo

⁊ ſuſpitioniba ⁊ rumoꝛiba hoĩm ⁊ pᷣcipue maliuo

loꝝ.ſed ꝓbabilibo rõibus vꝛgẽtib facta debita di
ligẽtia alias tenerẽtur ſcʒ grauando ex ignoꝛãtia
craſſa.vt in dicto.c.ſi culpa.in qͥ etiam debet attẽ
di fama ⁊cõuerſatio ipᷣius cui imponi?᷑ q̃ ſi lauda
bilia ſunt ſᷣm cõem eſtimatiõem tutiꝰ eſt ſibi cre⸗
dere in ̊ ⁊ ̃m aſſigta imponere qᷓ; pꝛia opinione

moueri.qꝛ bumanũ iudiciũ ſepe fallit.de ſen.exc.

c.a nobis.Secus aũt eſt ſi fama illius vacillat.ſi

vero minus debito notabiliter imponũt ex certa
ſcia ob ꝑntelam vel amiciciã vel puatam vtilita⸗

tem. aut etiam ex notabili negligẽtia qꝛ nolũt di⸗
ligẽter inquirere.vñ poſſentdefacili inuenire illũ
multo plura habere q; oſtendat ſᷣm q̃ debẽt ipo⸗

nere peccant moꝛtalłr faciẽtes ↄ iuſticiã ⁊ tenẽtur

ſatiſſacere alijs qui inde plus guant᷑ q́ᷓ; uaretur.
ſi a pᷣdictis fuiſſet ſoluta debita tallia.niſi foꝛte ſᷣ

facerẽt.ſ.minus debito imponẽdo alicui.ne ſi ſe/

cus fieret moliretur aliqd ↄtra cõitatem.vcl etis
qꝛ in pᷣteritũ fuerit in hmõi ſupᷣ modũ guatus q̃
ſi in h volẽtes ei recõpenſare de dãnis. Occultan
tes aũt bona vel paucioꝛa aſſignãtes qᷓ; hẽant ex
eo ꝙ veriſiłr credũt ꝙ nõ ſtabũt illi infoꝛmationi
ſed plus eſtimabũt ipm hr̃e.⁊ſic plus imponẽt qꝛ

de ciuitate ſciũt ⁊ alios ſic facere.vident᷑ poſſe ex/⸗
cuſari cauẽdo tñ a mendacijs ⁊ ꝑiurijs.Secus

crederẽt ꝙ er hoc non guaretur vltra debitũ. tũc
eni peccant ⁊ tenentur cõmunitati.

„

Lertio mõ imponi

tur pᷣſtatia ſic. Ciuibo ad imponẽdũ deputat aſſi
gnat᷑ certa ⁊ detminata ſũma.puta mille floꝛeno⸗

rũ hoĩbo vniꝰpcte ſeu vniꝰꝑtis ciuitat/ iponenda
cuilibet vicꝭ ꝓ rata ſua ꝓpoꝛtionabir ſᷣm faculta⸗
tes ſuas.⁊ qꝛ nõ clare ſciri põt de facultatibo po⸗
nitur ſimpliciter in arbitrio illoꝝ qᷓ;titas iponẽ⸗
da ita tñ ꝙ ꝑueniat᷑ addictã ſummò mille goreno
Dð 7 3

Heeè”l —

rum. Et aſſumuntur ad hoc qñq; ſeptem ⁊ qñq;
nouem hoĩes qnq; etiã plures.⁊ꝑ hũc modũ fit ð
terminata ipoſitio cuilibet. Quilibet eni illoꝝ im
ponentiũ facit ſcripturã ſuã in ſecreto⁊ ꝑ ſe qᷓ;tita
tem expmentẽ quã iponit cuilibet.Et colleci ſcri

ptiſ oĩm iponentiũ abijciũtur ſcripte cõtinentes

maioꝛẽ ſummã ⁊ minoꝛc.⁊ accipiũ tur tres tãtuʒ
cõtinẽtes ſummas medias totius qᷓ;titatis quã
cõtinẽt ſimul aſſumpte ille tres ſcedule.tertia ꝑs

imponit᷑ illi ciui.puta ſi vna expᷣmit vnũ floꝛenũ
alia duos alia tres floꝛenos erit tertia ꝑs totius

ſumme q eſt ſex floꝛeni duo ⁊ ̊ illi iponet᷑. Si q̊i⸗/

ponẽtes habita ſufficiẽti diligẽtia ad ſcienduʒ fa
cultates⁊ lucra ꝑſonaꝝ bona fide imponũt q;tuʒ
credũt illi ꝓpoꝛtionabiliter debere ptingere etiaʒ
ſi plus ĩponeret q ille mereat᷑. excuſati videntur a
peccato.ar.xxiij.q.v.de occidẽdis ſed ſi intendũt
aliqs guare ⁊ ſe ⁊ ſuos amicos alleuiare citra cõ
dignũ notabiliter q hoc faciũt peccãt moꝛtalłr in
ſingulis impoſitioniba hoim in quibsb intẽdunt
ꝑ regulã.Qui occaſionẽ dãni dat dãnũ q̊ͥʒ dediſſe
vjr.ex de iniu.⁊ dam.o.ſi culpa.Quantũ vo ad ob
ligatiõem ſatiſfactionis eſt difficile inuenire qͥ te
neãtur ⁊ inq;tũ ꝓpter intricatã materiã.Et ſi qui
dem oẽs iĩponẽtes ↄdicũt ſibi ↄcoꝛdant qᷓ;tũ cui⸗
libet velint vel aliquibo ĩponere aggrauando ali⸗
quos ex odio vel vt amicos poſſint vltra debitũ
alleuiare oẽs ſunt fures ⁊ latrones ⁊ tenet᷑ qlibet
inſolidũ notabilit᷑leſis ex hmõi ipoſitiõe niſi po⸗
ſtea exguarent᷑ vt ðꝛ in.ꝭ.ſe.Lenent᷑ aũt pᷣdict de
omni damno ⁊ intereſſe ꝓut argui a ſimili põt ex
verbis Ray.⁊ glo.ſuꝑ c.ij.q.vi.qͥ dicũt iudicem
dãtem ſciẽter iniuſtam ſniam teneri ad ſatiſfactõ
nem de omni intereſſe ꝑti leſe. Efficaciter eni ẽ cã
damni illius nõ obſtante ꝙ nil ſibi inde acquirat
vt de iniu.⁊ dam.c.ſi culpa.Et ꝙ teneat᷑ qͥlibʒ eo ⸗
rum inſolidũ q̊uſq; ſit ſatiſfactũ.ptʒ ꝑ ea q̃ dicũt
b. tho.⁊ oẽs alij in.uij.di.xv.He cooꝑantibad ra
pinas ⁊ damna alioꝝ ſine qͥb nõ fierẽt.hñda tñ ẽ
cõſideratio fructus ſq; annualis redditus quem
inde ꝑcipiũt ſoluẽtes pᷣſtantias vt fit floꝛẽtie ⁊ ve
net.Ex hoceni minus ledũtur multo qᷓ; ſi nil ſol
uentibo redditus ↄcederet᷑.⁊ ſic ꝑↄñs illi ad minꝰ
ſatiſfaciendũ tenen᷑ Si aũt qlibet ꝑ ſe⁊ in ſecre⸗
to vt facere tenẽtur ſᷣm intentiõem cõitatis ĩpo/⸗
nit cũ aliqui ex ſcriptis vt dictũ eſt abijciant᷑ ſci⸗
licet maioꝛes ſummas ↄtinẽtes ⁊ mĩoꝛes.⁊ſic ſo
lum medie oꝑentur impoſitionẽ cuilibet ↄtingẽ⸗
tem.nec bene ſciri valeat q̃ ſit maioꝛ.minoꝛ q̃ ab⸗
ijcitur vel media q̃ oꝑatur.difficile ẽ iudicare qͥs
cxillis teneatur.de illis dico qͥ ex certa ſcia inten
dunt vltra debitũ guare. Naʒ qui ĩponit ſᷣm ꝙ ſi
bividecur ille de collecta mereri.ſiue oꝑentur ſua
ſcripta ſiue nõ oꝑent᷑ in nullo videt᷑ teneri ſi diligẽ
tiam adhibuit.Alij aũt qui guare intendũt vltra
debitũ ſiue oꝑentur ſiue nõ opent᷑eoꝝ ſcripta.ob
ligari vidẽtur ꝓpter affectũ intentiõis cũ oꝑe ſub
ſecuto.ar.ex de biga.debitũ.Lum etiã qꝛ illi aliq
mõ coopan᷑ ⁊ aſſentiũt damno.ij.q.i.c.notũ.tũ
qꝛ in dubio tutioꝛ via eſt eligenda.de ſpon.c.iuue
nis. Qui etiaʒ minꝰ debito imponũt tenent᷑ alijs.
qui ex hocipᷣo guantur.qꝛ illud minus qð ei im⸗

Citulus Pꝛimus

1

ponitur debitum ſolui ſᷣm rõem refunditur ſuꝑ
alios ad ſoluendũ niſi foꝛte hoc facerẽt ex hac cõ
ditione ⁊ ↄſideratione ꝙ als in pᷣteritũ fuerũt ſu
pꝛa modũ et iuſticiã nimis guati.⁊ tam in iſto ca
ſuſſcʒ iniuſte alienatiõis qᷓ; pᷣcedẽti ſcʒ nimie ag
grauatiõis vbi obſcuꝝ eſt ⁊ valde incertũ qᷓ;tũ in
ge ſeq̃tur damnũ.tenent᷑ ad arbitriũ bom viri.vł
ſaltim qrere remiſſionẽ a leſis ſi ſponte hr̃i poteſt
Occultãtes aũt bona vel onñdẽtes paucioꝛa habe
re.vel debita nõ vera cũ merito beantdubitare ẽt
cũ h̊ plus ſibi imponi qᷓ; mereant᷑ vident᷑ poſſe exi⸗
cuſari exqͥ cũ multa iniuſticia ⁊ ipꝛopoꝛtiõe hec ĩ
ponũtur.mendacia tñ ſꝑ vitanda.xxij.q.iij.c.i.

Et qe poſt umpoſitione.. v.
dictax talli c unk
multe impoſitiones nimis ipꝛopoꝛtionate⁊enoꝛ
mes ex qb ſequũtur q̃rele plurimoꝝ ad ſedãduʒ
ſcandalũ laudabiliter ꝓuidet᷑ ꝙ eligãtur exquato
res qͥ poſſint minuere de ſumma in cõi poſita.pu
ta mille floꝛenoꝝ certã qᷓ;titatẽ puta centuʒ floꝛe

nos minuẽdode ipoſitione facta eis q̊s vltra ra/

tam ſibiotingẽtem guatos inueniũtput eis videt
vnicuiq; eoꝝ ꝓpoꝛtionabiliter ſᷣm exceſſũ guami⸗
nis.Et cũ płes ad h̊ aſſumant᷑ reiectis maioꝛib ⁊
min oꝛibo q;titatũ exguataꝝ de medijs ſcriptis qᷓ
cõiter ſunt tres ſimul multiplicatis tertia ꝑs ta⸗
tius ab ipoſitione ſibi plus ꝑ alios iniũcta ſpᷣtra⸗
hitur.Si ̊ ꝑ talẽ exguatiõem reduci ad cq̃litatẽ
ſᷣm ꝓpoꝛttocem vt ſcʒ remaneat in tallia ſeu pᷣſtan⸗
tia ſibi ↄueniẽti ⁊ debita.⁊ iſti exguatoꝛes bñfaci
unt.Et illos qͥ ꝑ pus ↄtra ↄſciam plusdebito im
poſuerãt ab obligatiõe ſatiſfactiõis liberãt.ſʒ nõ
a peccato iiuſticie ꝑpetrato.Et qͥ petũt alleuiatio
nẽ cũ ſciant ſe nõ eſie vltra debitũ guatos aſſign/⸗
tes rões ſue agguatiõis ſed falſas.puta qꝛ hñt de

bita vel nõ tãta bona lucra q;ta hñt ⁊ credũt᷑ hr̃e
vñ exgurtoꝛes mouẽtur ad minuendũ onꝰpeccãt

moꝛtalr ꝓpter mẽdacia ⁊ fraudes q̃ vergũt in det᷑

mentũ ꝓximoꝝ eoꝝ ſcʒ qͥ veracit᷑ ſũt guati nimis

quib inde minus põt diminui de guamie.Sivo
exguatoꝛes ↄſtituti cõtra ↄſciam exguant aliquẽ
de q̊ iudicãt ꝙ nõdʒ exguari.qꝛ nõ eſt ſibi ipoſitũ
vltra debitũ peccãt moꝛtalłr agẽtes ↄ iuſticiamdi
ſtributiuã.qð eſt moꝛtale ſᷣm.b.tho.ij.ij.⁊ vident᷑
teneri cõitati quã dãnificãt vel potiꝰ alijs exguã⸗
dis q̊s ex h̊ nõ valẽt alleuiare vt intẽdit cõitas.ec
ſi ex aggrauatis nimis vnũ multũ releuant aliũ
in nullo ↄ iuſticiã faciũt ⁊ ð inteutionẽ cõitat⸗ qᷓ
eſt ꝙ nõ ſolũ aliqᷣb ſʒ etiã oiba guatis ꝓpoꝛtiona⸗
biliter dimittat᷑ ⁊ diminuat.ſed ſi in modico pluſ
alleuiant ſe ⁊ amicos qᷓ; alios vr̃ loceſſe gtifica⸗
tioni. Si eni onus ſibi ipoſitũ⁊ decẽs qret immi
nui ꝓmittẽs exbᷣ ⁊ ſocijs iminuere ⁊ amicoꝝ ſuo⸗
rum indifferẽter.i.ſiue ſint guati ſiue nõ.ↄtra iu
ſticiã facit.Et in hmõi ↄpoſitiõiboꝓmiſſis ⁊ iura
mẽtis factis ↄ iuſticiã peccãt moꝛtaliter nec dnt
ſeruare.xxij.q.uij.c.in malis. Et idẽ eſt diccdũ ct.
qᷓ;tũ ad pmos ipoſitoꝛes de quibdictũ eſt in.S.pP
cedẽtibꝰ q̊ ſq; ad iſtas colligatiões iurameta eſ ꝓ⸗
miſſioneſ iniuſtas ſiue intendant ſeruare ſiuenõ

intendant,

am2 pᷣſtantiaꝝ cũ publicant᷑ reꝑiun

f — — — 2 — —— —

— ⏑w ☛WT ͦr E?

E— — ⸗ ——

— — —

— — — C C. ðèð

rſin
cc
iirſu
ie
Pin
nd
Potck
abobe
tmreit
ſtaj
ehe
li.

nt
neno
üdu;
to
au
ſore

nr
vi
li

WN

Nton

7

R.d
N
65

pbitA
727
üthte.

elci.

ia det:

nims
Sice
alig⸗
ioſti
Ncum
sn
nd
co

nian

De pedaguis guidagi.ꝗ. VI.

is ⁊ theloneis. Pꝛo declaratione vocabuloꝝ diẽ
Bern. iin gl.in.c.ſuꝑ quibuſdã.devbo.ſig ꝙ peda
gia dicunt᷑ q dant᷑ a traſeũtibo ſcʒ pecunie in locis
cõſtitutis a pncipe. Guidagia dicunt᷑qᷓ dãtur pꝛo

Ducatu ꝑ terrã alicuiꝰvt ſecurius vadãt.hec ber.

hec etiã dicunt᷑ thelonia a thelos geece deriuata.
qð latine vectigal ðꝛ alicubi dicunt᷑ vulgariter ga
belle.alubi duane.Uident᷑ ̊ hec inſtituta ꝓ expẽ/
ſis q̃ fiũt a dñis terraꝝ.vel cõitatibo ad tenendũ
territoꝛiũ eoꝝ ſecurũ tranſeũtibo ꝑ mare vel traʒ
ne ſpoliant᷑ vel ledant᷑ in ꝑſona vel reb.Addit etiã
Ber.vbi.S.ſalinaria.q̃ ſcʒ dant᷑ p ſale. Et de his
oĩbo diẽ ꝙ ſolus pnceps põt h̊ ↄſtituere ⁊ nõ ciui⸗
tas.moua.vect.inſti.nõ po.l.ij.⁊ iij.Et ꝙdicit
ciuitatẽ nõ poſſe.vr̃ intelligẽdũ ſinc lnia pncipis
Dicit᷑ aũt bic pᷣnceps imꝑatoꝛ.vñ ⁊ Hoſti.dicit ĩ

ſum.qꝙ ſolus rex romanoꝝ põt ↄcedere pedagiuʒ

⁊ nõ aliꝰ.De rege etiã francie dic ꝙ in h̊ eãdẽ ptã⸗

tem hʒ ꝑ puilegiũ.ec qᷣ fi.ſint le.ꝑ venerabilẽ. Sʒ

Inno.ſuꝑ.c.innouamꝰ.de cenſi.dic ſimplłr reges

poſſe ĩponere noua pedagia.peccãt tñ ſi faciunt ſi

ne cã.videt᷑etiã ⁊ multomagis ꝙ papa poſſit h̊ cõ
ſtituere ⁊ cõcedere pᷣcipue in terris eccleſie. pᷣe eĩ
dicitur pnceps.xuij.q.uij.

*

Agd ſciendum igitur. J. VII
qñ hec licite exigũtur vel nõ.vel qñ eſt iuſte ſbᷣtra⸗
hũtur ⁊ qñ nõ licite.diſtinguendũ eſt pᷣmo aut qꝛ
a ꝑſonis ecciaſtid accipiũtur aut ab alijs Et ſi re
cipiant᷑ a ꝑſonis ecciaſticis.tũc aut exigũtur hec
ab eis ꝓ rebs q̃s cã negociatiõis deferũt vel defer
ri faciũt.⁊ tũc licitũ ẽ ab eis reciꝑe iuſta pedagia

⁊ gabellas ſic ab alijs ᷣm Archi.q h notat ꝑ ar a

Zrijs de cenſi.c. qᷓ;.li.vi.t dicendũ cũ deferunt
mercimonia alioꝝnoie ſuo.i.dicẽdo eſſe ſua.imo
⁊ puniri deberẽt ꝑ pᷣlatos ſuos de fraude ⁊ nego⸗
ciationis exercitio cuʒ ſit eis interdictũ.lxxxviij.
di.foꝛnicari Aut exigũtur hec ab eis ꝓ rebbſuis vł
ecciaꝝ ſuaꝝ qbuſcũq; dũmõ nõ cã negociãdi trãſ
ferri faciãt et tũc exigi ⁊ recipi nõ pñt a pncipe ſe⸗
culari ſᷣm Hoſti.qꝛ nnillus ſecularis hʒ ptãtẽ i ec
cleſiaſticis reba.et̃ de ↄſti.q̃ in eccaꝝ. Recipiẽdo
aũt ꝑ ſe vel ꝑ alios rapinã ↄmittũt ⁊ tenent᷑ ad re
ſtitutionẽ ⁊ ſunt excõicati vt de cenſi.c.q;q;ᷓ.li.vi
de qᷓ excõicatiõe hẽs.j.in.uij.ꝑte.c.i. Ipᷣe aũt ꝑſo
ne ecciaſtice occultãdo ipᷣas res q̃̊s deferũt ꝑ ſe vł

ꝑ alios vt nõ ſoluãt nõ peccãt.qꝛ ad pᷣ nõ tenẽtur

debent tñ cauere a mẽdacijs ⁊ ſcãdalis q̃ ſolẽt oꝛi
ri cũ talia dephendũtur.nec tñ ꝑ p̊ pñt pena mul
ctari tanq; de fraude.als obligarent᷑ ad reſtituen
dũ.Et ꝑ ↄſtõeʒ illã.c.qᷓ;; in.vi.olim erãt excõica

ti ⁊ ipᷣe ꝑſone ecciaſtice ſoluentes pedagia ꝛbmõi

⁊ tallias.ſed ad tollenda ſcãdala fuit reuocata qᷓ;
tum ad iſtam ꝑtem ꝑ clemẽtinã.Si aũt exigãtur
hec pedagia ⁊ thelonia a laicis.tũc ſubdiſtinguẽ
dũ qꝛ aut exigũtur ꝓ mercimonijs.autꝓ alijs re/⸗
bus ad vſum ſuũ vt bladũ.vinũ ⁊ bmõi. Etſi pꝛo
mercimonijs exigant᷑.iteꝝ ſubdiſtinguẽdũ. Naʒ
aut antiquũ exigũt aut nouũ Si nouũ niſi ſit cer
tum inſtitucü eſſe a pncipe ꝓpter imminentem ne

õsäsͤ

õ 8 õl 4. c ð ̃ . ̃ ᷑̃̃
W
5* — —
2 ð . —
⸗ S * .

ceſſitatem non lieet accipere.alias rapinam com
mittunt ⁊ ad reſtitutiõem tenẽtur ſᷣm Rap.⁊ ſũt
excõicati.nec abſolui poſſunt citra apłicam ſedeʒ
vtz in.uij.ꝑte ti.i.in c.depceſſu excõicationũ.que
fit in curia in cena dñi.Si autem ſit nouũ ⁊ inſti
tutum apncipe iuſtade cauſa.aut etiam antiquũ
qð ſcitur impoſitũ ab his qui potuerũt iponere⁊
pᷣſertim auẽcte eccie.autmeſcit᷑ a quibo ſit inſtirutũ
creditur tñ ab illis inſtitutñ qͥ potuerũt.qð credi
rõnabiliter põt cum nõ extat memoꝛia inotrariũ
tũc ſi eſt vel creditur eſſe iuſta cã ipoſitũ.vt ꝓ defẽ⸗
ſione ſtrate publiceõ pꝛedones i terra.vł piratas
in mari.vel ꝓ defenſione fidei vel patrieõ pagãaos
vel hereticos vel alia ſimili cauſa ⁊ recipiẽtes ta⸗
le pedagiũ vel theloneũ facit illud ꝓpter qð fuit ĩ⸗/
poſitum.ſine ſcrupulo cõſcie poteſt illud recipere
ſᷣm Ray.etiã ſi nõ faceret tũc expẽſas qꝛ nõ eſt ne
ceſſe cũ terra ſit bñ purgata latroniba? in pace.pa
ratus tñ laboꝛes ⁊ expeſas facere ſi neceſſe eẽt ad
tenendũ patriã ſecurã ꝓbantur hec oĩa.xxuij.qõ.

iij.ſiqs romipetas.⁊.xij.q.ij.c.vobᷣ eni.ẽ de cen.

c.puenit.de treu.⁊ pa.c.innouamꝰ.ff.de pubł. ve
cti.l.vectigalia.ff loca.l.ex ducto.Si aũt ſit anti
quum ⁊ tñ nõ aucte pncipis inductũ.vł etia ſi nõ
facit illud ꝓpter qð inſtitutũ eſt ſcʒ faciendo qð in

ſe eſt ad tenendũ viam ſecuram ſiue antiquũ ſit ſi

ue nouũ ⁊ cum auẽcte pncipis introductum ſᷣm
Rap.nõ põt licite reciꝑe.⁊ recipiendo rapinã fac
⁊ tenet᷑ ad reſtõem illis a qbus accepit.vel pauꝑi⸗
bus erogandũ ſi illos ignoꝛat ᷣm Rav.ſed Ho⸗
ſti.dicit in ſumma qnõ tenetur reſtituere ſi auẽte
pꝛincipis eſt inductum vbi cõſtaret ꝙ hac de cau
ſa inſtitutũ eſt. Sed qð plus eſt tenetur ad plenã
ſatiſfactiõem illis qui ibi ledũtur in ꝑſona vel re
bus ſi hoc accidit ex defectu ſuo.qꝛ ſcʒ nõ tenet pa
triam ſecuram vt debet ⁊ poteſt.xxiij.q.ij.c. dñs.
2.q.v.qdminiſtratoꝛes.

ℳ

Mon ſolnentes aute g. VI

dicta pedagia ⁊ theęlonia cum iniuſta ſunt. qꝛ ſcʒ
nõ ſunt inſtituta cum aucte pncipis vel ex iniuſta
cꝗ qð tñ creai nõ debet niſi ꝓbabiliter ſciat᷑.vel ẽc
ſi iuſta de cã ⁊ ab his qͥ potucrũt.tñ nõ ſeruał᷑ ills
ꝓpter qð fuit inſtitutũ ſc; in tenẽdo loca ſecura et

hmõi nõ peccãt nec tenent᷑ reſtituere ᷣm Rapy. qꝛ

ceſſante cã in exigẽte ceſſat effectus ⁊ obligatio in
dante. ⁊illo nõ ſeruãte fidẽ nec ipᷣi tenẽtur.ixi.di.
ſtatuimꝰ.ꝭ.his oib.⁊ de iureiut᷑.c.ꝑuenit.Caue⸗
ant tñ a medacijs ſꝑ qꝛ octã ſunt.Nõ ſoluẽtes au
tem licita pedagia ⁊ thelonia qꝛ ſcʒ ſunt inſtituta
a quibs dñt cũ iuſta cã ⁊ obſeruata.rapinã faciũt
ſeu furtũ ſᷣm Ray.vñ tenẽtur ad reſtituendñ illis
quib talia debẽtur.⁊ agere debent pniam de pec
caꝛo hmõi.⁊ de mendacijs ⁊ ꝑiurijs ⁊ alijs vitjs
additis. Uñ apł'us Ro.xiij. Reddite omnibꝰ de/⸗
bita cui vectigal.vectigal. Uerum ad penas q̃ in
flicte ſunt a iure cõmuni vel municipali cõtra fa⸗
cientes in hmõi fraudem.dupli vel quadrupli.vł
vel amiſſionis illoꝝ mercimonioꝝ in quibus fie
bat fraus nõ tenent᷑ i ſoꝛo ↄſcie uiſi fuerint depꝛe
henſi ⁊ cõdemnati ᷣm Tho.ij.ij. ? Guil. ⁊ Blo.
ſuper.c.fraternitas.xijqueſtione ſecuuda.in e

De non ſoluentibus hmõi thelonea ⁊ pedagia

in territoꝛio ſaracenoꝝ vel paganoꝝ diẽ Rap . ꝙ

ſi hoc fit tꝑe treuge cũ eis ⁊ de mercib nõ ꝓphihit
⁊ ipᷣ¶iſaraceni ſeruant fidem in defendendo in ter
ritoꝛio ſuo eos a latronib ⁊ piratis ꝑ mare cũ te
neãtur ipᷣis infideliba ſoluere.fideliter debẽt tłia
eis reſtituere.vel ſi non apte pñt pauꝑib diſpẽſa⸗
re ad mandatũ eccie. Nam fides etiã hoſtibo ſᷣuã⸗
da eſt.xxiij.q.i.noli.⁊.xxij.q.uij.inuocẽs.Idẽ Ul.
qð tñ ĩtelligit glo. Guil.cũ ↄſentiũt ipᷣi fideles et
bmõi ſtatutis eoꝝ aut pactis. Sed tꝑe guerre vł
quo ad meꝛces ꝓhibitas.vt ferrũ ⁊ lignamina et
bhmõði.fraudando in hmõi thelonea nõ tenent᷑eis
ſed debẽt pauꝑib erogare. Ad qð tñ ̃m glo.guil.
nõ ſunt de neceſſitate cogendi ſed honeſtate. Ho
ſti.aũt in ſum.dicit ſimpliciter ⁊ indiſtincte chꝛi⸗
ſtianos nõ teneri ad ſoluẽdũ hec thelonea ſarace⸗
nis qꝛ nõ ſubſunt eis. Hodſe tñ poꝛtantes nõ ſo⸗
lum pᷣdicta ſcʒ ferrũ ⁊ lignamina ſed ⁊ quecunq;
mercimonia ad terras ſaracenoꝝ ſine lnia papeĩ
cidũt in excõicatõem cuius abſolutio aplice ſedi
reſeruat᷑ ⁊ in alias graues penas.de quibo habes

in quarta ꝑte titulo pᷣmo.

De pedagus vero que.ꝭ.IX

Titulus Pꝛimus

puli. Sicetiam ⁊ collectam ſpãlem facere ⁊ impo

nere põtꝓ ſuis neceſſitatib.⁊ ſi nõ generalẽ vt ex

actiõem pedagioꝝ ſiue lnia oncipis.qͥnimo ꝑ le⸗
gem municipalẽ jue ðꝛ ſtatutũ ſiue refoꝛmatio a
pud q̊ͥſdã derogat᷑ legi cõi vtʒ in materia dotiuʒ ⁊
ſucceſſionũ ⁊ alioꝝ Ad qðs facit regula iuris. Ge
neri ꝑ ſpẽm derogat᷑.de re.iu.in vi.⁊ ſicſi gabella
includat᷑ ſub noĩe pedagij vel ſit idẽ nõ obſtabit ꝙ
lex cõis ꝓhibeat exigi pedagiũ vel gabellã ð victu
alibe ⁊ hmõi.qm̃ vel lex municipalis vel cõſuetu⸗
do pᷣſcripta heat ↄriũ cũ ↄſuetudo rõnabilis ⁊ p⸗/
ſcripta tollat legẽ.vt ex de cõſue.c.vlti.Nec vr ir⸗
rõnabił cõſuetudo cũ ſit neceſſariũ ꝓ expẽſis ſup⸗
plendis cõitatis ⁊ ciuitatis defenſionc.qꝛ oẽs ci
ues dñt ſe ⁊ ſua exponere ꝓ patrie defenſione. Re⸗
quiritnr aũt lnia pncipis ad imponẽdũ pedagiũ
que videtur foꝛe obtenta ſi extat conſuetum.nec ẽ
memoꝛia in cõtrarium. Pꝛeſuppoſita igitur licẽ⸗
tia habita a pᷣncipe ſi gabella noie pedagij intelli⸗
gatur.⁊ multomagis ſi gabella ſit nõ vt pedagiũ
ſed vt collecta.videtur ꝙ teneant᷑ homies ſoluere
gabellas de victualibo ⁊ quibuſcunq; ⁊ riũ faci
endo ſit furtũ.⁊ tenentur reſtituere cõitati ł emẽ
tibus eas.niſi iſta exactio gabellaꝝ fieret ab his
qui nõ hñt ltimũ dominiũ ſeu titulũ iuſtificatuʒ

exigntur ꝓ blado vino ⁊ alijs bmõti.que qͥs defert
xel deferri facit nõ ꝓ mercimonio ſed ꝓ vſu.i.vlte
ſue ⁊ familie ſue vt dicit Hoſti.ꝙ nõ dʒ ſolui ali/

qð pedagiũ.etiã ſi ↄſuetudo ſit irrõnabilis ⁊ideo

nõ tenendal De pᷣdictis eni reb nõ exigi dʒ peda⸗
gii.et qꝛ nõ datur pedagiũ niſi de reb q̃ cã nego
ciationis vel mercimonij vehũtur. L. de vecti. et
cõmiſ.l vniuerſi. Satis ↄcoꝛ. Bern.in glo.ſuꝑ.c
ſuꝑ qᷣbuſdã.de vᷣb.ſig.hic vᷣn. Jo,in ſum. concoꝛ.
⁊ Bar. in ſum.piſana. In dircctoꝛio ſic ðꝛ. De hiſ
que ad ꝓpꝛiũ vſum emũtur.vt gra ruris colẽdi.vł
ad ſe defedẽdũ fiſco nullũ pedagiũ det᷑.vt. C. de
vect.l.vniuerſi.li.uij.vbi ↄuenies decollari man
datur.qꝛ nõ exigẽda ſunt niſi de his q̃ cᷓ negoci
rionis ſeu mercimonij deferũt. C. de vect. ⁊ zmiſ.

lI. vniuerſi.Nec excuſat ↄſuetudo oria dũ ſicirrõ⸗

nabilis ⁊ iniq̊.ar.di.viij.ſi ↄſuetudinẽ.Ex his ſe⸗
quit᷑ ꝙ frandando hmõi pedagia occulte poꝛtãdo
talia ⁊ nõ ſoluẽdo nõ eẽt pctm dũ mõ ceſſent ꝑiu⸗
ria ⁊ mẽdacia ⁊ ſcandala.Et ſi pedagiũ ⁊ gabella
ſuma ꝓ eodẽ oriũ ſeruat᷑ de fact in ciuitatib tu

ſcle ſcq; floꝛẽtie ⁊ alijs multis qꝛ dẽ oibo pᷣdictjr exi
gitur gabella. ⁊cũ dicta gabella ſit impoſita ꝑ ſta
tutu ciuitatis ꝑ modũ cuiuſdã tallie ſeu ipoſitio⸗
nis ⁊ collecte p expẽſis fiendis in vtilitatẽ cõita⸗
tis. Dicendũ ꝙ ciuitas exigẽs dictas gabellas ꝓ
victu alibo ſiue regat᷑ ꝑ vnũᷣ vt ducẽ marchionem
ꝛincipe ⁊ hmõi.ſiue ꝑ ples de ꝓpło. vt bpoꝛes ↄſu⸗

es antianos ⁊ hmõi.ſi hñt ptatem leges ↄdendi
Do⸗ i hntc p leges ↄdendi
et imponedi collectas.qð ẽ pᷣſumendu.ſi ex moꝛe

antiqͥ qͥ faciat cuiꝰmemoꝛia nõ extat in jriũ vide
tur etia poſſe iponere ſolutionẽ dictaꝝ gabellaꝝ.
ꝓ ſui adiutoꝛio ⁊ defenſiõe.qᷓ;uis eni płs aliqs ñ
poſſit facere legẽ generalẽ. qꝛ hoc eſt imꝑatoꝛisvt
notãt Jo. ⁊ uurchidi.di.ij.lex. Spãleʒ tn facere pᷣt

et in bᷣ ↄſentit pnceps.ff. de iuſti.⁊ iur legiões po

inibi.vel niſi illi qui fraudauerũt alijs impoſito
nib ⁊ modis vltra ꝓpoꝛtiõem eſſent grauati ni/
mis.vel cũ eſſent graues gabelle ⁊ ſine neceſſitate
impoſite.⁊ vtilitate cõitatis.ſed ad nutriendum
pompam ⁊ auariciam aliquoꝝ pᷣncipũ vel ciuiũ.

Alias ſolui debent dicte gabelle vt dictum eſt Ad
qð facit Aug. Pactũ intelligentis ciuitatis con

ſuetudine vel lege firmatũ.nulla ciuis aut ꝑegri⸗
ni libidine violeter.di.viij.q̃ cõtra.

. ¶apitulum xuij. de furto.

Roieciſtiſermones me

eo ps xlix. vt ðꝛ di.xxxviij. Omnes pſal

lentes q̃ttidie deo repꝛomittimus.In iuſtificatõ

nib tuis meditaboꝛ nõ obliuiſcar ſermões tuos
Nð qᷣdẽ oẽs xpᷣianos obſeruare ſalubrimũ ẽ.ſʒ pᷣj⸗
cipue hos qͥ ecciaſticã ↄſecuti ſt dignitatẽ hec ibi
vᷣ̈ba ſacre ſcripture dicunt᷑ ymões dei ⁊ iuſtificati
ones.Sermones quidẽ dei.qꝛ deus eadem ver⸗

ba locutus eſt ꝑſctõs ſuos.⁊ qꝛ deũ mentiri ł fun

diccre ipoſſibile ẽ.cũ ſit ipᷣa vᷣitas.iõ ſᷣmones ſui
veriſſimi ſunt. Uñ xpᷣs ad preʒ Jo.xvij. Sermo
tuꝰvitas ẽ. Juſtificatiões aũt dicunt᷑ qꝛ ea ſerua⸗
ta faciũt hoĩem iuſtũ ⁊ ondũt i ↄſpcũ dei ⁊ hoĩm.
Vñ de Zacharia ⁊vxoꝛe ſua Eliʒ abeth ðꝛ Luẽc.i.
ꝙ erãt iuſti ambo añ deũ incedẽtes ĩ oibo madat
⁊ iuſtificatiõibo dñi.q.d.iõ erãt ⁊ oñdebant᷑ iuſti.

qꝛ obſeruabãt iuſtificatiões dñi.ſed hmõi obliui⸗

ſcit᷑ nec in eis meditat᷑.qꝛ nec ea ſeruat nec ea cu⸗
rat ſcire.ↄtra quos dic̃ dñs Oſee.uij.Quia i ſciaʒ
repuliſti ⁊ ego te repellã.Et Greg Qui ea q dei ſt᷑

neſciũt.i.madata eiꝰ.a dño neſciunt᷑ i.repꝛobant

di. xxxviij.Cõtra quẽlibet igi᷑ hoꝝ inuehit dñs di

cens.Pꝛoieciſti ⁊c vbi tria notauit.

os retroꝛſu.ſividebas furẽcurrebas cũ

☛ ––„

— —
— —

=

— —⏑

af —

ceſſarij ſt decalogi.⁊᷑ i vno ipᷣoꝝ pᷣceptoꝝ

apitulũ

.—
5ècòèce

Pꝛimo redarguit obmiſſionem pᷣceptoꝝ in gña
li.ibi. Pꝛoieciſti. 2 —
Secundo innnit vſurpatiõem alienoꝝ in ꝑticu⸗

lari.ibi.ſi videbas furen.
Tertio oñdit ꝑticipatiõem hmõi vſurpationum

ibi.currebas cum eo.

MQuantum ad pꝛunum H..
certũ eſt ꝙ illud qð pijcitur tanq; inutile ⁊ abboę/
minabile a ſe elongat᷑. ⁊ qð retro ponit᷑ vt nõ vide

atur ſic collocat. Pꝛoijciũt ꝗ̊ ſermones dñi qͥ ab

obſeruatione eoꝝ ſe elongãt reputãtes iutile ⁊ va

num ⁊ vile vᷣtuoſeviuere ſcom mãdata eiꝰ Retro

aũt pijciũt qͥ volũt ea ſcire vt licẽtius ſeu liberius
peccent ſine remoꝛſu ↄſcie. Dr ⁊ Job.xxi.Recede

— . *

a nobᷣ ſciam vian tuaꝝ nolumuꝰ Hi ſunt omniũ

peſſimi. Inter ſermones aũt dñi pᷣmi ⁊ magis ne
52. Non
furcũ facies.Cro.xx.Noiĩe aũt furti intelligũ oĩs
illicita vſurpatio rei aliene vt dic. Aug.xuij.qõ.v.
penale.Cõis vſus oĩm q̃ ſunt in ð mundo oibus
boiby eſſe debuit. diẽ Cle.xij.q· i· dilectiſſimis. ſic

eni deꝰ inſtituit naturã hũanã dãs ei dñiñ oiʒ cũ
ait.Dominamini volatilibo celi.piſcib maris.et

beſtijs terre. Geñi.Qðdñiũ oẽs habuiſſent quia
ita erat rõ bñ oꝛdinata ⁊ regulata ꝙ nulla re vſi
fuiſſent niſi ad nccitatẽ vel rõnabile vtilitatẽ qð
oẽs ſibijnuicẽ voluiſſent.⁊ ſic nulla inter eos fuiſ

ſet diſcoꝛdia ⁊ ſic ponit᷑ de iure nature.ſ.pmitus

inſtitute cõis oĩm poſſeſſio vtʒ.di.i.ius aũt natu

rale. Sed ⁊ natura viciata etiã de iure nature eſt

in caſu extreme neceſſitatis oĩa eẽ cõia.⁊ ſic intel⸗
ligitur m Amb. Nemo ꝓpꝛiũ dicat qð cõe ẽ᷑.diſ.
lxvij.ſiẽ hi.vbi glo.cõe.i.cõicandũ tꝑe nccitatis.
Vñ ſiqͥs auferret aliqͥd vt ꝓuideret ſueł alterius

extreme nccitati cũ nõ poſiet ałr puidere in nullo

peccaret nec alicui teneret᷑ qꝛ tũcũlud ẽ ſuũ qð ac
cipit. nec eſt ͥ qð babet᷑er de fur. c.ſiqn. vbi ĩponit
pnia furanti in nccitate qꝛ illud intelligit᷑ qn non

erat extrema nccitas ⁊ ſi aliq̃ indigẽtia.tũcei nõ

ulcct aliena furari ſʒ dʒ aliter ſibi ꝓpuidere ẽt ſi oꝑ⸗

—

teret eũ mẽdicare. Poſt naturã q̊ deſtitutaʒ iuſte
ꝓuiſum eſt iure hñano vt er caſus extreme nceita
tis poſſidean?᷑ iſta tꝑalia diuerſa a diuerſis vt ꝓ/
pꝛia Uñ Aug. Unuſqᷣſq; poſſidet qð poſſidet.nõ⸗
ne iure hbũano.nã iure diuino dnieſt terra ⁊ pleni
tudo eius.Paupꝑes ⁊ diuites dñs de vno limo fecẽ

— ⁊ diuites vna terra ſuppoꝛtat.iure auteʒ

umano ðꝛ. hec villa mea. hec domus mea. hic
ſeruus meus.iura hũana iura imꝑatoꝝ ſunt q̃re
qꝛ ipᷣa iura hũana ꝑ imꝑatoꝛes et reges ſeculi do
minus diſtribuit generi humano di. viij.c.q̊ iure
Sed ꝓ maioꝛi huius declaratiõe ſciendũ ſᷣm bea
tũ tho.ij.ij.q.lxvi.arti.i.⁊.ij.ꝙ res iſte exterioꝛes

que poſſidẽtur pñtoſiderari tripliciter.pᷣmo q;tũ

ad earũ naturã ⁊ mutatiõem.ſcðo qtũ ad ptateʒ
ꝓcurandi eas ⁊ diſpẽſatiõem ·tertio qtu ad vſuz

earũ ⁊ ſubuentiõem.Et ſᷣm pᷣmũ modũ res ipſe

nec in cõi nec in ꝑticulari ſunt hoĩm ſed dei.quia
natura rerũ nõ ſubijcitur ptati hoĩm ſed dei. cui
ad nutum oĩa obediũt. Uñ non põt hõ vᷣtute ſua

mutare naturas reꝝ ſed ſolus deuſ ⁊ ipius vu⸗

te immediate facte ſunt mutationes miraculoſe
rerũ.vt aque in vinũ iu nuptijs.Johij. Uirge in
ſerpẽtem ⁊ ecõuerſo.Exo.vij.vel vᷣtute naturali
mediãte vt in mutatiõibi factis a magis pharao
nis quã vᷣtutẽ deus indidit reb in ſui creatiõe.qᷓ;
uis aũt deus pᷣncipaliter dñium oim hẽat oꝛdia⸗

nit tñ ſ̃ᷣm ſui ꝓuidentiam q̃ͥdam eſſe ad hois ſuſtẽ

tatiõem ⁊ vt ea poſſideat.ita tñ ꝙ ab eo hr̃e recoꝗ̊
ſcat ⁊ nõ a ſe.vt diues ille qui dicebat. Ania mea
babes multa bona repoſita in annos plurimos.

Cui dictũ fuit. Stultehac nocte nĩam tuaʒ repe-

tunt a te ⁊c. Luce.xij.Quantũ ad ſcðm ſcʒ ptãteʒ
ꝓcurandi⁊ diſpenſandi ipas res tꝑales ſic nõ ſo⸗
lum licitum eſt ſed eciã neceſſariũ ad humanã vi
tam ꝙ hõ poſſideat aliqua vt ꝓpꝛia.et h̊ ꝓpter tria
pꝛimo qꝛ magis ſolicitus eſt vnuſquiſq; ad ꝓcu/⸗
randũ Zlajc gubernandũ qð ſibi ſoli ↄpetit qᷓ;
ad id qð eſt cõe oĩm vel multoꝝ qꝛ vnuſqᷣſq; labo
rem fugiens relinquit alteri . qð ꝑtiuet ad com
mune.ſicut accidit in multitudine miſtroꝝ. ſecũ
do qꝛ oꝛdinatius res hũane traccant᷑ ſi ſinguł im
mineac ꝓpꝛia cura alicuius rei ꝓcurande.et econ⸗
trario enet cõfuſio non modica ſi qlibet indiſtin⸗
cte qlibet ꝓcuraret cũ plures cõcurrerent ad ean
dem rem ꝓcurandam ⁊ qᷣlibet mõ ſuo tertio.qꝛ ꝑ

boc ſtatus hoim magis pacifice ↄſeruat᷑ dũ vnuſi⸗

quiſq; ſua re cõtentus eſt. Uñ videmus qꝙ int eoſ
que cõiter ec indiuiſo aliquid poſſident freqntiuſ
inter eos iurgia oꝛiuntur dũ ſcʒ vni vr ꝙ mag il⸗
la re vtatur q; ipᷣe.vel ꝙ minus laboꝛatꝓ ea.⁊hu
iuſmodi.Quãtũ ad tertiũ ſcʒ vſum iſtarũ reruʒ ⁊
ſubuentiõem.ſic non dʒ homo ipᷣas res hr̃e vtp⸗
pꝛias ſed vt cões.i.vt defacili eas cõicet alijs in⸗
digentibus etiã ſi nõ patiantur extremam neccita
tem. Uñ apłs.i.Thimo.vlti.Diuitib huiꝰſeculi
pᷣcipe facile tribuere cõicare.vñ Crib.Dñs nõ ha
rum reꝝ nos dños ſed diſpenſatoꝛes fecit.Cum
igitur iſta tꝑalia vt ꝓpꝛia licite poſſideantur.nul⸗
lus debet ſinc bñplacito et volũtate dñi ipᷣarũ re
rum aliqͥd auferre.alioqͥn furtũ facit ⁊ ſermones
dei retroꝛſũ ꝓijcit.Nec põt ſe aliqͥs excuſare ex eo
ꝙ filij iſrł mutuo accipiẽtes ab egyptijs vaſa au⸗
rea ⁊ argẽtea aſpoꝛtauerũt ea ſecuũ ſibi retinentes
ea vt hẽtur Exo.xi. Hoc ei iuſte fecerũt ex eo qꝛ ex
dñi pᷣcepto vñ Aug.Nõ hinc qͥſq; ſumẽdũ ecẽplũ
putare dʒ ad epoliãdũ iſto mõ ꝓximũ ſuũ.h̊ enĩ
deꝰ iuſſit qͥ nouerat qͥd quẽqᷓ; pati oꝑteat.nec iſra
helite furtũ fecerũt ſʒ deo iubẽti m iſteriũ pᷣbuer̃t
ruij.q.v.c.dixit dñs. Cũ ei dñi ſint oĩa nob qͥdã⸗
mõ accõmodata ſicẽ̃ dñs alicꝰrei ↄmodate alti in
accipiẽdo ab ipᷣo ⁊ cõmodãdo alteri nõ illi fac iiu
riã. nec iſte ſcòs diceret᷑ furari accipiẽdo illode vo
lũtate dñi.ita in ꝓpoſito accipiẽtes illa vaſa erx pᷣ⸗
cepto dei nõ ↄmilerũt furtũ.h̊ aũt deꝰ iuſtiſſime
diſpoſuit ꝓpt oppᷣſſiões ⁊ iniurias q̃s hebꝛeis fece
rãt egyptij.⁊ vſurpatiões mercedis laboꝛis eoꝝq̃
ſi i recõpẽſationẽ illoꝝ dãnoꝝ.ſicut ẽt nũcdetinẽ
ti ſuum certitudinaliter qð aliter rehabere nõ pᷣt
ſi aliquid veniret ad manus eius qð illius eſſet ⁊
vũ nõ ſequeret᷑ ſcandalũ vel ꝑiculũ licite poſſʒ ac⸗
ciꝑe.Secus ſi inde ſequi poilſet ꝑiculumet ð hoc
plene infra in c ſe . ge

AQuantũ ad ſecũdum ·ſ. I

otat᷑ ſpalis tranſgreſſio cũ dicitur. Si videbas
furẽ.Furtũ /ꝓpꝛie ipoꝛtat occultã vſurꝑatiõem qᷓ;
uis vt dictuũ eſt large ipoꝛtat oẽm vſurpationẽ il⸗
licita.Eſt aũt triplex vſurpatio occulta ſcʒ pᷣſidẽ⸗
tie.doccrine.⁊ ſube.Et de pᷣma diẽ dñs Jo.x.qui
aſcẽdit aliũde qᷓ; ſeʒ ꝑ oſtiũ.ille fur eſt ⁊ latro.oſti
um ꝑ qð aſcẽdit᷑ ꝑ dignitatẽ vł regimẽ ad ouile ec
cleſie ẽ xpᷣus ieſus.Ego ſum oſtiũ.ait ipᷣe.ſeu mo
dus traditus ꝑ oꝛdinationẽ eccie. Intrat ̊ ꝑ oſti⸗
um q ſuſcipit regime alioꝝ ꝓptxpᷣm nõ ꝓt mũdi
fauſtũ ⁊ auariciam imitãs ipm.vt.ſ.ꝑatꝰ ſit aiaʒ
ponere ꝓouibo ſuis.nõ lanã tm̃ qrẽs ⁊ lac tꝑaliũ
ab ouibo ſuis recipiẽs curã ſᷣm canonicas ſancti⸗
ones qͥ nõ ſic ꝓmouetille fur eſt ⁊l atro. Occulte
ſubtrahit aias ſubditoꝝ deo nõ hñdo curã de eis
⁊ mala exẽpla dãdo eis.Et ſi intruſus ẽ nõ illam
curã hñs a ſuꝑioꝛib vł irregularis vłexcõicatus
vel ſuſpẽſus ł int᷑dictus exercẽdo curãq;tũ in ipᷣo
eſt furat᷑ aias occulte ſubditoꝝ abſoluẽdo cũ non
poſſit.q;uis oues neſciẽtes excuſent᷑ſi als boni ſt
fructꝰqͥʒ bñficioꝝ furat᷑ talł. vñ vltra moꝛtale qð
quottidie ↄmittit exercẽdo curã tenet᷑ ad reſtõem
illoꝝ fructuũ ꝑceptoꝝ ſic ⁊ fur de re furata. Unð
Eſa.i. tles ðꝛ. Pꝛincipes tui.i.pᷣlati.ſocij furũ.
Furtũ doctrine ẽ cũ aliqͥs graʒ ſcie ⁊ doctrie quã
ſine dubio hʒ a deo.qꝛ ſᷣm Aug.qꝙ bona pꝛudẽter
loqᷓmur a deo ẽ nõ nr̃a ſapia.ipe tñ ſibi ꝑ arrogã⸗
tiã aſſcribit.vñ Apls Ro.ij.Qui pᷣdicas nõ furã
dũ furat ſcʒ vyſurpãdo glłliam dei.Furtũ ẽt i docri
na ↄmittũt infideles pagani ⁊ heretici.de qͥb xpᷣſ

Oẽs q̃tq̊t venerũt añ me.i.õ me.ſeu pᷣponẽtes do
ctrina ſuã mee.fures fuerũt ⁊ latrones.Jo.x.vbi

Aug.ſuꝑ Jo.Fuerũt qͥdã phariſei de vitijs ⁊ vᷣtu

tibo multa ſubtilia tractãtes.diuidẽtes.diſfi niẽ

tes.rões acutiſſimas ↄcludẽtes libꝛos implẽtes
ſapiam ſuã buccis ↄcrepãtibo vẽtilãtes.qͥ etiã au
derẽt dicere hoibo.nos ſeqͥmini fectã nr̃am tenete
ſi vultis bñviuere.ſed hi fuerũt fures qrẽteſaias
deo auferre qꝛ ante.i.õ xpᷣm venerũt.i.õ verã fidẽ
⁊ doctrinã eiꝰ.Siles his ſunt tꝑe moderno qͥdã
q ſibi ⁊ alijs ꝑſuadẽt ſufficere ſibi ad ſalutẽ ciuilii
viuere pſᷣm q̃ndã vꝛbanitatẽ exterioꝛẽ de interioꝛi
bus nõ faciẽtes ↄſciam de vitijs ⁊ mandatis ec/
cleſie ſʒ furtũ ẽt ↄmittũt ĩdoctria qͥ pᷣdicãt ñ miſſi
de qᷣb dñs Hier. xxiij:hec diẽ dñs ad ꝓppᷣas Qui
furabant᷑ vba mea. Pꝛophᷣe dicũtur pᷣdicatoꝛes
ym Greg.qͥ furant᷑ vba dei cũ pᷣdicãt nõ hñtes au
ctoꝛitatẽ.narrãtes ẽt młta ſomnia ⁊ fictiões ſub
ſpecie reuelatiõis facte a deo.⁊ ſic recipiũt mitas
elynas cũ his deceptiõibi.ſʒ illas elynas furãtur
⁊ tenent ad reſtõeʒ ean ſ̃ᷣm Sco.⁊ Inno. Furtũ
ſebeehecme furtũ cũ occulte auũfert᷑ aliena ſb/
ſtãtia ſiẽ feẽ iudas qͥ fur erat ⁊ loculos hñs. vt dr
Jo.xiij.⁊ ea q mittebant᷑ ſcʒ in loculis. i.ſcarſella
poꝛtabat i.aſpoꝛtabat ꝑtẽ furãs ⁊ domũ poꝛtãs
Supꝑ qᷓ vba dic̃ Aug.Exẽplũ dñi accipite ↄuerſã⸗
tis in tra.q̃re hũit loculos cui angeli miſtrabant
niſi qꝛ eccia illiꝰ loculos habitura erat. q̃re furẽ
admiſit ſcʒ iudã niſi qꝛ eccia cũ fures patit᷑ tole⸗

ret.xij · q.i.exemplũ.Ex qᷣb vᷣbis demoſtrabat᷑ ag

Mã

male tractẽt bona eiꝰ male vtẽdo ⁊ ſic q̃

te erroꝛ fraticelloꝝ aſſerentiñ xpᷣm nil habuiſſeĩ

mũdo ꝓpꝛiũ nec in ꝑticulari nec in cõi.cum dicat

Aug. ꝙ hẽbat dñs loculos q̊s poꝛtabat iudas.⁊

ad qd idẽ Aug.declarat.q.e.in.c. HNabebat dis
loculos a fidelib oblata ↄſeruãs ⁊ ſuoꝝ nccitatiꝰ
bus ⁊ alijs indigẽtibpuidebat.Ac etiã erroꝛ il,

loꝝ q dicunt᷑ apłici detegit᷑ dicẽtiũ nil poſſe vt pꝛo
pꝛiũ retineri ⁊ poſſideri cũ ſalute aĩe.xũ Aug.di
cat ꝙ eccia erat hĩtura loculos eccia.i.ſideles eti⸗
am clerici ⁊ pᷣlati ecciaꝝ licite poterãt aliq̃ vt pꝛo
pꝛia poſſidere vtʒ.q.c. i⸗ ſequẽtib alijs pluri⸗
bus.c.vñ vterq; erroꝛ ꝓ hereſi ab eccia eſt dãnatꝰ

Declarat ẽt ibiAug.ex ipᷣo facto xpᷣi tolerãtj iudãa

quẽ ſciebat furẽ ꝙ diſpẽſatoꝛes eccie r hierter ſi
. nale Ifurando
qꝛ pauꝑib ea ſubtrahũt qͥb debent᷑ debẽt tñ tole

raria fidelibo niſi in iudicio detegant᷑ ⁊ ↄ-demnen

tur Demũ ſic iudas fur laqueo vitã finiuit etnali
ter damnatꝰ.ita fures aliqñ ſuſpẽdũtur in vita ⁊

niſi pniam agaãt ⁊ reſtituãt ſi pũt.damnant. Per
petrataũt furtũ circa ſubam tꝑalem multis mo⸗
dis. Pꝛimo in reb inuẽtis alterius ⁊ ſibi retẽtis
cuius plenã declarationẽ hẽs.j.e.ti.c.de inuẽtis
Scõðo in rebo pᷣſcriptis ſʒ mala fide ĩfra tpᷣs pᷣſcri

ptionis ⁊ h.j.e.c.de pᷣſcrip.Tertio in rebo ſibi co-
modatis vel pignoꝛatis vel depoſitatis qñ ſcʒ cõ

tra volũtatẽ dñi illaꝝ vtit᷑eis ad vtilitate ſuã Et
de his.j.e.c.de cõmodato.⁊.c.de pignoꝛe.⁊.ca.de
depoſito. Quarto ĩ ſcriptis alteriꝰacceptis vel re
tentis q ↄtinẽt iura ſua ⁊ tredita ſine qᷣb nõ põt

ſibi debita exigere ⁊ ſua defenſare. Quinto ẽt i re/
bus occulte ſubtraccj ⁊ ſiẽ dic Boe.ꝙ nulla petoꝛ
peſtis ad nocẽdũ qᷓ; familiaris inimicꝰ ita inifu-
res nullus põt ita nocere ſiẽ domeſticꝰ latrũculꝰ
Et hi ſunt filij ⁊ filie cũ ac

.

occulte volũtatẽ eoꝝ.vxoꝛes cũ accipiũt de bo

nis viroꝝ ſuoꝝ ſine ↄſenſu eoꝝ vt dent ↄſangui /
neis vel alijs niſi cões ełynas.Serui et ſerue de
bonis dñoꝝ ſuoꝝ ſine ſcitu eoꝝ.Diſcipuli nego-
ciatoꝝ ⁊ artificũ.⁊ factoꝛes ſine bñplacito ſuoꝛũ

maop⸗ pr̃onoꝝ. Socij in apotecis cuʒ accipiũt
pe cõi lucro ſiue ſcitu ↄſocioꝝ vt ſibi retineãt nõ ẽ

dubiũ oẽs hos moꝛtaliter peccare De his pleuei

fra in.c.de furto.qꝛ õ pᷣceptũ dñi faciũt qͥ ꝓhbibet
furtũ. Uñ ⁊ dñs inter pctã q̃ coinqͥnãt hoiem id

eſt. maculãt aĩam. qð ꝓpꝛie nõ fac niſi petm̃ moꝛ⸗
ralsen.berpo in. ui. Ponit ery ſſe luerz heeſeincke
ath. xv. Hocẽt ptʒ exeo qd

coinqnãt hoĩeʒ. J
2 Zacb.v.hec ẽ maledictio q̃ egredit᷑ ſuꝑ faciem

ois terre.qꝛ ois fur ſiẽ ibi ſcriptũ ẽ iudicabit᷑i.cõ

dẽnabit᷑.nullꝰg odẽnat᷑ ſᷣm iudiciũ diuinũ niſi ꝓ

moꝛtali.ſᷣm.b.tho.ij ieglrvani vi. Qui igũ fu

rabat᷑ ait apło nõ furet᷑ ſʒ mag oꝑct᷑ maibi ſuis vt
hẽat vñ nccitatẽ tribuat patieti.⁊ ẽt vt poſſit rſti

tuere ablata ad q tenet᷑q;tũ põt als ñ poſſʒ digne

penitere vt diẽ Aug xuij.q.vi.ſi res. Sʒ ſiqs au
ferret alteri aliqd qꝛ illa re male vteret᷑.vñ dãnuʒ

ei non ſequit᷑ tꝑale ſed vtilitas aĩe.ſicut auferẽdo

occulte fucum mulieri.gladium furioſo pecuniã
vel pannos luſoꝛi et delapidatoꝛi ⁊ huiuſmodi.
ne illa diſtrahat maleę.ſed ad vtiliratem domus

conuertat non malefaceret. ſicut ⁊ Rachel que

piũt de bonis ꝑptum

— — d— — — — — — 2- — — N——

.

wie

84¹

/
in
ich
66
1
n

e

NN
znift
nia⸗
an
tdebo
nan
ede
nego⸗
ſvori
Chii⸗

cree

3ga
8
iit
3

io
ii
ſus
hſet⸗
in

6
on

— *
2„2
7 4 5 .
.

2☛

cuius.ſiqͥs aũt auferret a diuite auaro vel vſura⸗
rio vt inde daret pauꝑiby nõ ꝑ hoc excuſaret᷑a fur

quis cogitat ⁊ dicit. Mulci ſunt xpᷣiani auari et

cupidi nõ habeo pccm̃ ſi illis abſtulero ⁊ pauꝑibꝰ
dedero.vñ illi nil boni agunt.mercedẽ hr̃e pote ⸗

ro.ſed hmõi cogitatio diaboli calliditate ſuggeri

tur.nã ſi totũ tribuat qð abſtulit addit potiꝰ pec

catũ qᷓ; minuat.hec ille.xuij.q.v.foꝛte.

Quantum ad tertium. J. I.

„

mrara eſt ydola patris ſui Taban erboc non reꝰ⸗
hendit᷑.qꝛ abſtulit illi occaſionẽ ydolatrãdi. Et
oc niſi ex ipᷣo facto ſequeret᷑ grauè ſcandaluʒ ali-

vbi notaba? ꝑcicipatio vſurpatiõis alienoꝝ.ibi.
currebas cã eo.ſ.eũdo ad furandũ. Curſus autẽ

impoꝛtat affeccũ magnũ ad ipᷣm furtũ.dicit autẽ

Salomõ ꝓuerb.xxix.Qui cũ fure ꝑcicipat odit a
nimã ſuã.Cripler aũt rõ aſſigcur qre furrũ ẽ pec⸗
catũ grande. ſꝛima ẽ qꝛ ↄ caritatẽ agi qᷓaſiſtit ĩ

dilectione nõ ſolũ dei.ſed etiã pximi.qð aũt ẽ con

tra caritatẽ moꝛtale eſt.cũ ꝑ eam bẽat᷑ vita ſpũ aliſ
aĩe.ꝑtinet eni ad caritatẽ pximi vt nõ ſolũ qs ve/⸗
lit ei bonũ ſed eciã ad h̊ ogꝑeł ied ꝑ furtũ nõ operat
quis bonũ ꝓruno ĩmoʒriũ ſcʒ nocumẽtũ in reb⸗

⁊ ſi paſſim ſibijnuicẽ hoĩes furarent᷑ ꝑiret huma?-
na ſocietas hec Tho.ij.ij.q· lxvi.arti.vi. Sccũda

rõ eſt qꝛ furtũ ẽ ↄ iuſticiã q̃ reddit vnicui s ſu⸗
um eſt. ꝑ furtũ enĩ accipit᷑ qð ẽ alteriꝰ qð ſibi non
debet ſcz auferenci.qð aũt eſt iuſticiã eſt moꝛta⸗
le cũ agi?᷑ nõ ſolũ bonũ alicuiꝰ ſed eciã q bonum
eõe.vñ ⁊ leges oẽs puniũt furta guiter.qꝛ nocent
bono cõi.⁊ m aliq̃s leges poſitiuas municipaleſ
moꝛte puniũtur talcs.Scom aũt legẽ diuinã pu
niebant᷑ furta pena damni.qꝛ debebat reſtituere
qᷓttuoꝛ oues ꝓ vna.qͥnq; boues ꝓ vno vt hẽt᷑ Exo
i.xxij.⁊ hmõi.Tertia rõ eſt qꝛ in furtopmittitur
dolus ſeu fraus.dũ ſcʒ occulte accipit q̃ſi ex inſi⸗
dijs vſurpãdo rẽ pximi.ſʒ dolũ ⁊ fraudẽ cõmitte

re.vbi eſt notabile dãnũ pꝓximi nõ eſt abſq; graui

pctõ.põẽ. Uirũ doloſum abhomiabit᷑ dñs. Eſt at
moꝛtale nõ ſolũ cũ furat᷑ qͥs qð notabilis valor ẽ

in ſe ſed etiã cũ notabile impedimentũ ⁊ nocumẽ
tũ eſt ei cui aufertvt.xx.ſolidi in ſe parũ ſunt tam

pauꝑi multũ eſt. Sed ſiqs in ſe paꝝ qͥd aufert ꝑa
tus ⁊ diſpoſitus actualiter multũ auferre ſi ↄmo
de poſſet furtũ cõmittit qð moꝛtale eſt. Uñ Hie⸗

ro. Fur nõ ſolũ iu maioꝛib ſed etiã in minoꝛibuſ
iudicat᷑.nõ enĩ qð furatuʒ eſt ſed mẽs furãtis at⸗

tendit᷑ xuij.q.vi.c.fi.Oð intelligit᷑ cũ intendit ac
ciꝑe etiã multũ.als in minimiſ nõppꝛie ſurtũ nec
moꝛtale eſt.Qð aũt ðꝛ ꝓuer.vi.Nõ grãdis eſt cul⸗
pa cũ qͥs furatus fuerit nõ ꝓpterea dꝛ qꝛ in ſe ñ ſit

moꝛtale.ſed vt dit̃.b.Tho.ij.ij.q.lxvi.arti.vi.du

plici rõne Pꝛimo ꝓpter nccitatẽ inducẽtẽ ad furã
dũ que vel diminuit culpã vel totaliter tollit.cuʒ
ſcʒ eſſet extrema neceſſitas vt dictũ eſt.S. Uñ qua
ſi hanc rõem aſſignans qre no ſit grandis culpe.

ſubdit Salomõ.Furat᷑ eni vt eſurienteʒ impleat

aiam. Scho / ꝓprer patiõem ad reatum adulterij
qð vtiq; ẽ guiꝰ.vñ moꝛte punit᷑in lege diuina.vñ
de fure ſuddit ꝙꝓ depheſus reddet ſeptuplũ:qͥ aũs

adulter eſt ꝑder al im ſua m. Currit cũ fure qu
gcieipaer⸗ eo in furto.qð vt notat Hug.cardia.
uꝑ vᷣſi.ſupᷣdicti ps.fic nouẽ modis ↄtẽtis in his

verſib. Juſſio, cõſiliũ.cõſenſus.palpo.recurſus
ret 4 DParticipãs.mutus.nõ obſtans.nõ ma uieſtãs.
to.vt expᷣſſc oñdit Aug.in quadã omeł.Foꝛte gli

Quos vᷣſus ponũt plures doc.b.Tho.ij ij.i.uij
Alber. ⁊ alij. Sed eoꝝ declarationẽ hẽs plenei p
cedẽti.c.de rapina. 9 uſf cerer alia pᷣdicatione
ibi vide.Idẽ eni iur ẽ ĩ ꝑcicipatòe rapine ⁊ furti.

Tapitulũ. xv de furto. ? de multj ſpcbo ſeumo
lis furti ⁊ de iuẽtis ꝗ ſibi retinet᷑ ⁊ de piqe ⁊ de
cõmodato ⁊ de depoſito ⁊ de locatiõe ⁊ ↄducriõe

⁊ deſcriptiõe quõ.ſ.in his cõmittatur furtum vel
aliud peccatum ðMU

AIlrrtum eſt cõtrectatio
regliene mobibilis ⁊coꝛpalis fraudu⸗
‚dooſa inuito dno lucrifaciẽdi gra ſiue ip
ius rei ſiue vſꝰ poſſeſſõis vere.vt.ff. e.l.i.Cõtre⸗
ctatio poni? in pdicta diffinitiõe qꝛ ſine ea ñ ẽ fur

tũ etiꝗ ſi intueniat volãtas vcl voi.tñ ꝑ ſolã vo⸗
ũtatẽ erit qͥs tranſgreſſoꝛ alteriꝰpᷣcepti ſcʒ illius
Nãõ ↄcupiſces rẽ ꝓxiumi tui.Rei aliene ponit᷑ i dii
finitione qꝛ in re ꝓꝛia nõ ↄmitcũ furtũ.imiellige
niſi aliꝰhjr̃et ĩ re ilia aliqdᷣ ius puta cui res erat pi
gnoꝛata H ꝓmodata qua dñns frauduloſe capiedo
furtũ ↄmitteret.ſff e.l.ſi res.ꝭ.ſi is qͥ rẽ.in bᷣn. Idẽ
Tho. ij ij.q.lxiij. Mobilis ⁊ coꝛꝑał ðꝛ qꝛ in feb
immobilio vt in agro.vel in coꝛꝑalib vt ſunt a⸗
ctiones ⁊ ſeruitutes nõ ↄmittit᷑ fartũ eo ꝙ talia ũñ
poſſint cõtrectari.Frauduloſa ðꝛ ꝙ cũ aliqͥs cre⸗
debat rẽ eſſe ſuã q̃ nõ erat.vel ſi nõ erat ſua crede·
bat ꝙ etiam ab eo qui habebat ibi ius poſſet acci
pere.non cõmittit furtum licet alias teneat᷑ In⸗

ſti. de vi bo.rap..qꝛ tamen.⁊ S.ſe Jnuito domi⸗

no ðꝛ qꝛ ſi credit dim ꝑmiſſurũ ⁊ ſubeſt iuſta cuu
ſa credẽdi nõ tenet᷑. Secꝰſi nõ ſubeſt.ff.e.ſi is qui

Et ðꝛ dñs inuitꝰ ẽt ſi videat rẽ auferri q;uis non

Idicat.ff.e.l.penł.Si aũt putat facere iuito dño
⁊ tñ dñs vult furtũ qͥdẽ fac q;tũ ad incẽtionẽ ſs ſi
tenet᷑ ad reſtõeʒ.nec dñſ põt petere obſtte ſibi ſua
volũtate.ff e. l. Inter oẽs.ꝭ.penul. Lucrifaciendi
fa ðꝛ qꝛ ſiqͥs alienã ancillã rapuerit non cã lucri
ed libidinis nõ ↄmittit furtũ.ff.el.vem. ¶pᷣiꝰrei
vel vſus poſſeſſionis vere ðꝛ.qꝛ non ſoli ↄmittit
furtũ qͥ rei dñium vult lucrari.ſed etiã qͥ vult i re

ipᷣa lucrari vſum ⁊ poſſeſſiõem di.l.qͥ ſacrũ.ff.e.l.

q inuẽta. Quot ſunt ſpẽs furci Rñ.due.nam a⸗
liud eſt manifeſtũ ſcʒ illud cã qͥ fur depᷣhendit᷑ pꝛi
uſq; veniat ad locũ deſtinatũ.alind nõ manifeſtũ
cũ qͥ nõ dephendit᷑.ff.e.l.ij ⁊.iij. tem nota ꝙ q̃dã
remanẽt in noie generali.quedã ſub ſpali.veluti.
Sacrilegiũ qð furcũ eſt rci ſacre.Peculatus qð ẽ
furtum de republica.xxiij.q.v.quid ergo.Abigca

tus qð eſt furctum qñ quis diſꝑgit gregem ⁊ inde

furatur. Plagium qð dicitur furtum hois.ſ.qn
quis liberũ hominem ſcienter vendit vel cmit.ff

de plagi.l.i.⁊.uij. Et eodem modo ſi ſeruum alie
num ſolicicauerit vel aſpoꝛtauerit.

De furto in genere. Mo. .. I.

tana q furr comittit quis qn abſtulitrẽ alite

nam fraudulẽter ⁊ ſciens nõ eſſe ſuã occulte.⁊ eſt
moꝛtale niſi eẽt qͥd minimũ vt fructus oꝛtoꝝĩ ꝑ⸗
uo valoꝛe ⁊ hmõi.qꝛ tũc veniale niſi illud modi⸗
cũ abſtuliſſet ⁊ intentiõe ⁊ norabilit᷑accipiẽdi vel
damnificãdi ſi potuiſſet.qꝛ tũc eẽt moꝛtale ſᷣm. b
Tho.ij.ij.q.lxvi.arti.vi.⁊. ij. q. vi. c.fi. Et tenet
etiã reſt tuere rẽ furatã qᷓ;citiꝰ põt niſi illa a q̊ ab

ſtulit tantũdẽ habuiſſet de ſuo T nolebat reddere

in rali caſu nõ tenet᷑ ad reſtõeʒ ſᷣm Hoſti. niſi ꝑ
gnerer alteri gquamẽ.peccauit tñ talis guit᷑ ſic au
ferendo ſi poterat in iudicio rẽ ſuã recuꝑare.qꝛ ñ
debebat ſibi facere iuſticiã ſed iudex. Si aũt in iu

dicio nõ poterat rehabere ſuũ vel ꝓpt defectũ ꝓpba

tionis ꝓpter tyꝛãnidẽ vel potẽtiã ipᷣius.tũc etiã
nec accipiẽdo peccauit.niſi inde alijs ſcãdalũ pa/
raret᷑ fm Tho.ij.ij. Idẽ Pe.de pał.in.uij.⁊ Hein
ricꝰ de gan Ad qð etiã facit dictũ Aug.xuij.q.v.
nõ ſane.Quicqͥd ab inuito ſumi? iiurioſe aufert᷑.
Nã pleriq; nec medico volũt ipẽdere honoꝛẽ ſuũ

⁊c.Et qð dictũ ẽ de furto ſcʒ ꝙ cũ ſine ſcãdalo ali

oꝛũ rẽ ſibi furatã vel aliud tanti valoꝛis põt acci
pere ab eo qͥ abſtulit q in iudicio recuꝑare ñ poſ
ſet nõ tenet᷑ reſtituere.Idẽ vr̃ dicendũ de rapia v⸗
ſura ⁊ fraudulẽtia.⁊ alijs dãnificatiõibo iniuſtis
Et qꝛ bona fides nõ patit᷑ vt idẽ bis exigat.tutuʒ
eſſet heredibo ſuis declarare ꝙ ille nõ tenet᷑ ſibi ꝑ
aliquẽ modũ honeſtũ vel donare ei ſi qd dẽat ille
fur vel raptoꝛ vel alias dãnificãs.Et pſᷣ dico ne il
le daltend detinebat oſcia ductus reſtituat illud
male ablatũ ei exqͥ hẽbat ius ſuũ.⁊ſic hẽbit bis ſu
um. Pꝛo maioꝛi declaratiõe pᷣdictoꝝ. Nota ꝙ in
q̃ttuoꝛ caſib nemo ſibi ſatiſſacere pot. Pꝛimo
qñ iuridice vel aliter põt ſuũ rehabere.i.petendo
ab eo q eſt ſibi debitoꝛ vel ipᷣm in iudicio ↄuenien
do ꝑ ꝓbatiões ſufficiẽtes q̃s hʒ.⁊ ſibi fieri ſperat
iuſticiã. facit eni tũc ↄtra ius expᷣſſum ar.diſt.ix.
Impꝑatoꝛes.ꝭ qᷣcũq; g̊ legib.· Scðdo in iudicio
oꝛdinario ⁊ cõi.Nemo eni põt eẽ iudex inppꝛia cã
vt habet᷑. C.ne qͥs in ꝓpꝛia cã.l.i.qð inſtitutũ ẽ iu⸗
ſte.tñ ne fur vel raptoꝛ depᷣhẽſus ſe excuſare poſſʒ
dicẽs ſe debere hr̃e ab alio cui furatꝰ eſt.tñ qꝛ ide
oꝛirent᷑ ſcãdala ⁊ diſcoꝛdie ſi eẽ oꝛdinariũ iudiciũ
quilibet ſibi ſatiſfaceret. tũ qꝛ plus poſſet acciꝑe
;ᷓ qð dʒ hr̃e dicẽdo rẽ ſuã maioꝛis pcij qᷓ; ſit ⁊ eã
q; abſtulit minoꝛis qᷓ; ſit. Tertio ĩ dubio tũc eĩ
eſt ſuꝑioꝛis ſnia requirẽda.als accipiẽdo cũ ſeex⸗
ponat ꝑiculo futri exq̊ dubitat peccaret ẽᷓuit̃ar.

diſt. xxxiij.habuiſſe. Indecẽs ẽ ⁊ ſat abbholablede

decus vt in re dubia certa de? ſnia. Quarto cũ
veriſile ẽ inde ſcãdalũ ꝓximoꝝ generari ⁊ guamẽ
puta qꝛ vel capiet᷑ ł credet᷑ ꝙ q innocẽs eſt Ks fur
tum feciſſet.nemo eni cũ alteriꝰ iactura dʒ locu⸗
pletari de re.iu.li.vi. Quinto qñ ex ̊ imineret
ꝑiculũ ꝓpꝛie fame puta qꝛ viſiłr eſtimari põt ꝙ ſc
enter ⁊ vt fur diuulgabi cũ nõ poſſit ꝓbare illuʒi
ſibi eſſe debitoꝛẽ cui abſtulit.ar.xij.q.ij.nolo.ibi.
Qui fidẽs ↄſcie ſue negligit famã ſuã nimis cru⸗

delis eſt. Sexto ſi iminet ei ꝑiculũ ꝓpꝛie ꝑſone
vel vite.puta qꝛ poſſet accuſari vt fur:qꝛ hoc eſſet

Titulus Pꝛimus

tentare deum arg xxij. q. ij querik. Septimo ſi

imminet piculũ ↄſcie.puta qꝛ nõ credit ſibi lice⸗

re ſed furtũ reputat vel qꝛ ſe exponit piculo ꝑiurij
hatus piurare cũ peteret᷑ potiuſq; dicere vitatem
ar. xx viij.q.i.ꝗ.Ex his oibi.⁊.xxij.q.v.qͥ ꝑiurare.
Peccat q̊ in his caſibo ſibi ſatiſfaciẽs. Satiſface⸗

re aũt ſeu reſtituere nõ tenet᷑ niſi plus debito acce

piſſet.łniſi ei nõ ſatiſfaciẽdo ſeu reſtituẽdo vnum

de qnq; vltimis ꝑicuł euenire poſſet cui tñ obuia

ret᷑ reſtituẽdo ar.ex.c.cũ ex iniũcto.de no.oꝑ.nũ.

H. ſupꝑ eo. Et rõ hoꝝ eſt. qꝛ ſic retinẽs ʒ ſe vel 47
mũ ꝑuerceret iuſticiã naturalẽ. Itẽ nota ꝙ ſi fili⸗

uſfamilias abſtulit de bonis pntũ ↄ volũtatẽ eo⸗

rũ furtũ ↄmiſit.⁊ ſi eſt qͥd notabile moꝛtale eſt. et
ſi coheredes hr̃et poſt moꝛtẽ eoꝝ vr obligari illis

ꝓ eo ꝙ tingebat illos de ſic ablatis ſi ſunt in no

tabili qtitate.niſi obtinuiſſet remiſſionẽ ſuꝑ his

—

ab ipis ꝑntibo.⁊ multomag emãcipatus tenetur

Nec põt filiuſfamilias ᷣm Ray.in ſum.dare ele/

moſin de peculio ꝓfecticio ⁊ aduenticio niſi cre⸗
dat pꝛeʒ ꝑmiſſurũ vel niſi ſit ð lnia patr in ſcolis
yel in ꝑegrinatione.de caſtrẽſi aũt vel q̃ſi eaſtren⸗/
ſi põt. Pꝛo huiꝰ declaratiõe nota pᷣm uil. Pe⸗/

culiũ caſtrẽſe ðꝛ q'filiofamilias occaſiõe militie a

pntiboł alijs donat᷑ ipᷣeĩ militia acqrit. Quaſi ca
ſtrẽſe eſt ꝙ filiuſfamilias ex aduocatione łalio oſ
ficio publico ꝑceꝑit.puta ſi ſit officialis ſeu rcõꝛ

⁊ indc recipit ſalariũ Idẽ ðꝛ de medico.⁊ ſilr ꝙpᷣſ

byter ⁊ clericis ex officio ſuo aduenit.Et in pᷣdco
duplici peculio filius cẽſet᷑ vt pr̃familiao vt poſſit
de eo facere elynam ⁊ facere vt placeat. C. de iof.
teſta.l.fi. Pꝛofecticiũ eſt qð ex rebo pr̃is łeaꝝocca
ſione aduenit.vt fructus ſiue lucrũ.⁊ iĩ iſto nil iu⸗
ris hʒ filiꝰ.ſed pr plenã ꝓpꝛietatẽ.vt inſti.ꝑ q̃s per
ſo.no.acqᷣ.S.i.Aduẽticiũ ẽ qdð ex alia q̃cũq; cã fi⸗
lio aduenit ſiue a matre ſiue ab alia extranea ꝑſo
na ſiue de alijs oꝑationibo ſiue de laboꝛibo ſuis.⁊
in h̊ peculi Krunfiltotpꝛiera, Et ſi pr pᷣmoꝛiat
filij eſt. ſʒ viuẽte pr̃e hʒ pr plenũ vſufructũ.⁊ de eo
filiꝰteſtari nõ põt.ex de ſepul.licet.li.vi.n bonis
aũt q hʒ prĩ multominus filiuſ hʒ aliquã ptãtẽ ni
ſi qꝛ dʒ ali.⁊ iõ accipiẽdo ↄ volũtatẽ ceius furtum
cõmittit. Itẽ nota ꝙ ſi vxoꝛ occulte ⁊ Z volũtateʒ
viri dedit de cius pecunijs ł alijs rebo in notabi⸗
li q;titate notabili dico ſᷣm ſe łetiã ſᷣm ꝓpoꝛtiõem
ſude viri.qꝛ tũc furtũ ↄmiſit ⁊ moꝛtalit peccauit.
ſi notabiliter dedit ↄſanguineis ſuis ſiue alijs lu
dis fucis vel alijs vanitatib expẽderit ⁊ dãdo eti
am bazello. ino mõ peccauit.qꝛ ſi nõ hbʒ ꝑaferna⸗
lia ſʒ dotes tiñ nõ põt dare elynã volũtatẽ viri
Tho.ij.ij.q.xxxi. In extrema tñ nccitate põt et dʒ
ſubuenireẽt ↄ volũtatẽ mariti dũmõ tñ ipᷣeex hᷣ
nõ incurrat notabile detrimẽtũ ſui ſtatus.lxxxvi
di. uõ ſatis. Si etiã młr vltra gubnationẽ domꝰ
exerceret artẽ aliquã lucroſam.vt aurificiũ lanifi
ciũ ſericiũ ⁊ hmõi.tũc de ſuo lucro poſſet ⁊ nota⸗
biliter dare p pijs cãis hñte eiꝰfamilia vñ gueniẽ
ter aliũde ſuſtentẽtur.Alber.De pane ⁊ de vino?
hmõi q cõiter ↄſueuerũt viri dare ptateʒ familie.
erogãdi coipᷣo ꝙ nõ ꝓhibucrũt ↄceſſiſſe videntur
dũmo mogerate fiat qͥnimo ſi aliqñ ꝓhibuiſſent

pie pñc interpᷣtari ſeʒ ꝙ intẽdant ꝓ hmoiꝓhibere

ſ

n
n.
cc
n

i.
e
fl⸗

ve
enlin
VR

R.
ug

voriet
Nen
donis
riili
fums
giͤtn
er
ℳ
a
.
N
gin⸗

4
.
.
—
e⸗
he

us

7

1V1LL————— ———————

Capitulũ xy

ęas a nimio non atoto. Guil· Si tñoſcientia ſua
cis dictaret ꝙ nullo mõ ↄtentarent᷑ nõ debẽt dare

ʒ cõſciam. Parafernalia dicunt᷑ q̃ hʒvxoꝛ pᷣterdo
tes vt ſuccelſiones hereditarie legata ei facta ł do
nata ⁊ hmõi.De ꝑafernalibo ãt pñᷣt diſponere vt
volũt mulieres niſi obſtet ↄſuetudo vł aliqð ius
municipale.Ultra pᷣdictos tres caſꝰ ſcʒ extreme
neceſſitatis i pauꝑe.vel cũ młr ẽ lucroſa vel bʒ pa
fernalia Pe.de pał.ponit cẽt alios caſus ĩ qͥᷣb mixr

* —

põt dare elłynã ⁊ alienare ſine lnia viri. Pꝛimꝰ ẽ

ad vitandũ dãnũ ſiẽ fecit abigail.i. Reg.xxv.quia
mir hʒ ꝓpꝛietatẽ in bonis cõibo ſiẽ ⁊ vir.vñ ſi ꝑ nę
giigẽtiã vi malitiã viri videat ſibi iminere piculũ
põt ipᷣa obuiare · Secũdus ſi vir ſit fatuus tẽeni
diſpẽſatio domꝰ ꝑtinet ad vxoꝛẽ niſi ꝑ ſuꝑioꝛẽ alit᷑
oꝛdinatũ fuerit.Tertius ẽ ſi vir ebſens nõ poſuit
aliũ diſpẽſatoꝛẽ domꝰ? ſue loco ſui Quartꝰ eſt ſi ꝑe
grinãs vir expẽſas raxatas dederit młieri ſi vult
libi ſubtrahere põt pauꝑibo erogare.becille ĩ.uij
Siq̃ aũt furtiue accipiũt vltra ꝓdicta teuent᷑ ad
reſtõem ſᷣm ꝙ pñr. Itẽ diſcipulus cuiuſcũq; arti⸗

ſicis ſi abſtulit vel de pecunijs vel de ipis rebe ve⸗

naliba ſui mgfr̃i vel ſi emes aliqͥd ꝓ ſuo mgr̃o dixit
plus expẽdiiſe qᷓ; fecerit accipiẽs ſibi rẽſiduũ pecu
nie qꝛ furtũ eſt. Item qliber gerẽs negocia alteri
us vt tutoꝛ curãtoꝛ ꝓcuratoꝛ ⁊ hmõi.ſingẽtes ſe
plus expẽdiſſe ĩ emẽdo vel minꝰ recepiſſe q; recepe
rint in vẽdẽdo vel ałs doloſe danificaren Jeem dj
i

bʒ ſocietatẽ cũ altero de lucro alicuius negocij

ſufficiẽter ſᷣm pacta inita ⁊ iuſticis ſibi rũdit deꝑ
te ulũ cõtingẽte retinẽdo de iure illius furtũ cõ⸗

mittit. Sic etiã agricola ꝑtionalis ſi nõ fidelit ct
integre rñdit ſuo prono. Itẽ ſtipẽdarius etia ĩi bel

lo iuſto exũs ſi pullos vel alia cõmeſtibilia abſtu
lit ab hoibap qͥᷣbus pugnat velblada collegit pꝛo
equis paſceẽdis.vel ałs eos dãnificauit.qꝛ furtuz
eſt vel rapina ⁊ ad reſtõem tenet᷑ nec excuſat᷑ ſi h fa
ciat ex ꝑcepto dñi ſui di.viij.Quc õ moꝛes In bel
lo iuſto tenet᷑ inimid de damnis datis. De beilo
aũt multa hẽs in iij.ꝑte in tractatu de dãnis.ti.
iij. Itẽ qꝗͥ dedit opem ad furtũ faciẽdũ.⁊q dedit cõ
ſiliã ⁊ qreceptauit fures tenent᷑ vltra peccatũ ad
reſtituẽdũ m modũ tñ qͥ dictus ẽ ſupᷣ in.c.xij.de
rapina. Quid ſi młr fecit furtũ ſiue ante mrio ⸗
niũ ſiue poſt.⁊ vir ꝑticipauit.aut vir fecit ⁊ muli
er ꝑticipauit.nũqͥd licebit vxoꝛi de rebo cõibo ſat/
facere. Rñ.ſm Guil. Ubi de cõſuetudine regiõis
vir ⁊ vxoꝛ cõicant ſibi credita ⁊ debita ex Zctu vł
maleficio.ſi res furtiua ad hec exiſtit in coꝝ ptate
vxoꝛ põt illã reſtituere ẽt ↄdicẽte marito.Si aũt
cõſumpta eſt põt vxoꝛ ſi expſſe vir nõ õdicãt nego
cia mariti gerẽdo ⁊ ſeipam liberado eſtimatione;
reſtituere de cõibo bonis. Pꝛohibẽte aut marito
nõ credo ꝙ debeat facere hmõi reſtõem cũ nõ ha/
beat admiſtrationẽ rey ſed maritꝰ.ſi tñ reſtituerʒ

de reb cõibo bona fide nõ credo ꝙ; eſſet pnia iniũ

genda q̃ſi p moꝛtali.Quid ſi qs furatpter nccita
tem famis vel frigoꝛis. Rñ. Si ẽ exirema neceſſi

tas nõ peccat ſʒ vtitur iure ſuo.de ↄſe.di.v. diſci⸗/

puios. Uñ põt occulte ſubtrahere vt diẽ tbo. ij. ij

q.lxvi.nõ tin ꝓ ſe ſʒ p alio. lã ĩ tali caſu oĩa ſt co/
mumnia di. rivij ſicut hi. Sed bᷣ intelligendũ ẽ cuʒ

ſti. aũt in ſum. dicit ꝙ ſi thelauri

aliter ſibi puidere nõ põt. Nam ſi ab amicis yłẽt

ynaliter petẽdo inueniret ⁊ ex verecũdia nõ pe⸗

teret nõ excuſaret a furto accipiẽdo occulte ab a⸗

lijs.ꝙ ſi nõ ſit extrema nccitas peccat qͥdeʒ. ſʒ ꝓpt
ncẽitatẽ attenuat᷑ pctm̃ Et in tali caſu itelligitur
pnia qͥ imponi?᷑ er de fur.c.ſiqͥs ꝓpter ncc̃itatẽ.De
reſtõne fienda vide.ſ.de reſti.ꝑ totũ.Quid ſiquis

furaĩ rpianos detentos a paganis vt eos liberet.

Rñ.pᷣm · Ray.⁊ Hoſti.Si eſt tpᷣs guerre in nullo
tenet᷑.xxiij.q.ij.dũñs.⁊.q.viij.vt pᷣdem.Si vᷣo ẽ tẽ/
pus treuge tenet᷑ ipᷣe pagano reſtituere nõ hoĩem
ꝓpter ꝑiculũ aĩe ſʒ eſtimationẽ.ſiłr etiã tenet᷑ dea⸗
lijs male ablatis.ar.xxiij.q.i.noli. Si tñ pagani
copulerãt ad circũciſionẽ vel ydolatriã vel aliqð
moꝛtale pctm̃ tũc penitꝰille liber factꝰeſt.⁊ ſic fu⸗
rans eũ nõ peccat ſʒ meret᷑.ar.di.luij.nulla. Scd
et ſiqs violẽter vteret ancilla ſua nec vellet deſiſte
re.ſi aliter nõ poſſet euadere tale malũ licite fuge
re poſſet ⁊ dimittere dũm ſuũ.nundqᷣd xpᷣiano qᷣde
tine? a ſaraceno liceat furari. Rñ.ſᷣm Hoſti. Si
iſte xpᷣianos dũ eſſet treuga frangeret eã ⁊ ſic erat
in culpa ⁊ ſuit captus nec iminet ꝑiculũ nccitatꝭ
nõ licet furari ſed tenet᷑ ad reſtõem.naʒ talis iuſte
detinebat᷑ vt qꝛ tꝑe belli captus eſt.vel ſi immine
at neceifitas nõ tenetur ad reſtiturionem

De inuentis Gciendu.S. I.

; de inuẽtis Miero.ſic ait. Sciant bᷣ vitin ſimle

elſe rapine ſiqᷣs inuẽta nõ reddiderit.xuij.q.v.mł

ti.Et Aug. Si qͥd inueniſti nõ reddidiſti rapuiſti
qᷓ;tum potuiſti feciſti.qꝛ plus nõ inueniſti.q.ca.
Et nota Hiero.⁊ Aug.in dictis auẽtib ſumunt
rapinã large ꝓ oĩ illicita vſurpatiõe Sʒ ꝓpꝛie lo⸗
quẽdo nõ ẽ rapina ſʒ furtuʒ ðꝛ. ff.defur.l.fſalſus.
Et aduertẽdũ ꝙ inuẽta aut de ꝓpinqͥ fuerũt i bo⸗
nis alicuiꝰnec habent᷑ pderelicto aut nnnq;vł nõ
de ppinj ſʒ ab antiq̊ vt theſauri. Si pᷣmo mõ tũc
̃m Ricar.⁊ Tho.q res alienas inuẽtas q̃ deppin
q̊ͥ fuerũt in bonis alteriꝰ? nõ haben?᷑ ꝓ derelicto
acceꝑit vt ſibijpᷣi retinet moꝛtaliter peccauit ſi eſt
qd notabilis valoꝛis.⁊ tenet᷑ nihilomin ad reſti⸗
tutionẽ ei cuiꝰ eſt ꝙ ſi ꝑ ſe neſcit cuiꝰſit faciat pb/⸗
lice denũciari in eccia.⁊ſi nec iſto mõ regꝑiret᷑ cuiꝰ
eſſet dz pauꝑiboerogari niſi ipᷣe iuẽtoꝛ eſſʒ multuʒ
pauꝑ.qꝛ tũc poſſet cũ lnia epi ł penitẽtiarij ſui vel
cõfeſſoꝛis illud ſibi retinere qñ ſcʒ nõ inueni cu⸗
ius eſt. Sʒ ſi res inuẽta nõ fuiſſet in honis alicꝰ
aliqn vel ab antiqͥ fuit vt in theʒauris antiqs in-
uẽtis.qͥd iuris.dicit tho.ij.ij.q.lłvi.qꝙ res qͥ nuq;
fuerũt i bonis alicꝰ ſiẽ lapilli ⁊ geme q inueuiun
in litoꝛe maris.⁊ nõ domeſtice aues 7 piſces ma⸗
ristales res occupati ↄcedũtur.Et eadẽ rõ eſt de
theſauris antiqͥ tꝑe ſub terra occultatis q̊x non
eſt aliqs poſſeſſoꝛ niſi ꝙ ſᷣm leges ciniles tenetur
dare medietatẽdno agri ſi i alieno agro inuenerit
Pe.aũt de pał.in.uij.ðiẽ ꝙ cheſaurꝰi alicno agro
inuẽtus ꝓ medietate reſtituedus eſt dño agri.in⸗

uẽtus in ſuo agro ſuꝰẽDe cõſuetudine aũt theſau

rus vbicũq; inuẽtus eſt pncipis. Et ðꝛ theſauruſ
vetꝰ depoſitio pecunie cuiꝰ nõ extat memoꝛia bec
Pe.De eodẽ igit᷑ fieri põt ełyna ſed nõ tenet᷑. Ho⸗

—

in/ꝓpꝛio fũdo in
7

——

FJ —

ueneris fit tuus. Idem ſi in alieno data oꝑa. ſup ſi

nõ data oꝑa medietatẽ debeo dño fundi.Inſti.dð

re.diui.ꝭ.itẽ ea.⁊.S.theʒauros.⁊.ꝭ.itẽ lapilli.et

Qde theſaur.l.i. Res aũtꝓ derelicta hahita oc⸗
cupãti cõcedit᷑.i.ſi ſit mobilis ⁊ abijciat᷑.idẽ ſi im/
mobilis.idẽ guil.Res aũt q iaciunt᷑ imari ad al-

leuiandũ nauim ꝓpter piculũ vite nõ habent p de
relicto.vñ reſtitui debent ſi ſcitur cuius ſunt. vel
Bept erogari ſi neſcitur.

epignoꝛe Mota q ſi.. I.
quis eſt vyſus pignoꝛe accepto vñ hñit emolum̃tũ
tꝑale ſi b egit ↄ volũtatẽ pigꝛant ↄmiſit ſurtũ.ſi
ex volũtate eius ↄmiſit vſurã.niſi foꝛte eſſet talis
res cuiꝰ vſus ſine pᷣcio ſolet cõcedi int amicos ſic

cõmodatio libꝛi ⁊ in vtroq; caſu tenet᷑ ad reſtdem

vel reſtituendũ pᷣciũ illiꝰvſus.TLho.ij ij.q.lxx viij
Et nota ſᷣm Hoſti.qꝙ pignus eſt obligatio rei lici
te ⁊ mobilis ꝓ debito inita ⁊ tranſit in ptãteʒ cre
ditoꝛis.Sʒ ypotheca qͥ eſt ẽt q̃ſi pignus ſʒ rei im
mobilis nõ trãſit in ptãtẽ.qᷓ;tũ vᷣo ad actũ ꝑſona
lem nõ differũt.q̃ pñt obligari vel nõ.videi ſum.
cõ.li.ij.ti.vij.q.lxxuij. Pꝛohibẽtur aũt obligari
res ſacre vt eccie. Itẽ vaſa ſacra vł oꝛnamenta ec
cleſiaſtica ⁊ h̊ ni ſi nccitate vꝛgete.i.in illis caſib⸗

in quib pñt talia alienari.ex.e ti.ca.i.Ecciaſtici

etiã redditꝰ⁊ ſtipẽdia nõ pñt obligari ſpãli ↄuen⸗
tione ſed a iudice ꝓ debito canonici ex cã iudicati
pñt obligari ſᷣm Inno.e᷑ de fideiuſ.c.ꝑuenit.ↄri
um faciẽdo furtũ vel ſacrilegiũ ↄmittit᷑. Itẽ libe⸗
ri hoĩs nulla eſt obligatio.qꝛ in his ↄſiſtit᷑ tm̃ ob⸗
ligatio pignoꝛis q̃ de bonis nr̃is facimus obno⸗
xia. Fallit h̊ in libero hoie ſuſpecto ⁊male merito
vel in ꝓpꝛio debito niſi debitoꝛ cedat bonis.extra
de ſol. Odoardus.vel ſi tanta ſit nccitas ꝙ ducat
pꝛem ꝙ filiũ obliget ꝙ vẽdere poſſit.Fallit ⁊ in qͥ
uſdã alijs caſib q́s narrat Hoſt liiij.rubce.xxi
de pig. Obligari aũt pñt ſᷣm Ho.vbi ſcʒ tam res
pñtes qᷓ; future.⁊ fructꝰpendẽtes ꝑtꝰ ancille.fru⸗
ctus pecoꝝ.⁊ ea q̃ naſcẽtur.ff.e.l.qnõdũ. Itẽ res
coꝛꝑales ⁊ incoꝛꝑales ũt cautiões ⁊ noia debito
rũ.ff.e.l.cũ cõuenit.It puͦt pignoꝛi obligari ꝑſõa⸗
les ſuitutes ⁊vſufructꝰ. ff.e.lſi is.ꝭ.fi. I pᷣdiales
ſeruitutes ruſtice ñ ãt vꝛbane ſe eruitutes. ff. e. l. ſi
is.Siqᷣs aũt res ſuas obligaueritede pñtibi ⁊ fu
turis ſenſiſſe pᷣſumit᷑.qᷓ;uis h̊ nõ expᷣmat.vt. C.q̃
res.pig.obli.po.l.fi. Sʒvr̃ exceotũ eſſe qð ſpãliter
obligaturꝰnõ erat.vtputa veſtis ſuppellectilia et
ſilia qᷓ in vſu hẽbat.E.q res obli.l.i. Pignoꝛati/⸗
cia vo actio nõ naſcit᷑ niſi demũ tradita re credi⸗
toꝛi Inſti.qbꝰ mo.re obli.ꝭ.vlti. Notãdũ ẽ ꝙ qᷓ;
qiu vnꝰdenariꝰremanet ad ſoluẽdũ pignꝰ nihilo
minus remanet obligatũ.ff.e.l.qui plures. Et
nota ꝙ creditoꝛ tenet᷑ oẽs fructꝰ pignor ꝑceptos
deductis expẽſis bona fide circa hmõi fact ↄpu/⸗
tcare in ſoꝛtẽ.Si aũt h̊ facto ſibi vult reddi ſa 4
ebitoꝛe ſᷣm Rax l.i.i.ti.devſur.ꝭ.xiij.plła habet
auxilia. Pꝛimo vicʒ põt pecuniã mutuatã petere
pactiõem ꝑſonalẽ coꝛã iudice. C. de pig. l.qᷓ;uis.

Scðo põt pignus ſihi datũ alteri in pignoꝛe obli

gare. E. de pi.l. i.⁊. ij. Tertio pũt pignus ẽt ven⸗
gere inuito ⁊ gdicẽte debitoꝛe niſi debitũ offerat

Pꝛimus

C. vẽditoꝛem vẽditiõem pignoꝛis obligari ñ poſ
ſe.l.i.⁊.ij.Circa venditionè tñ eſt adhibẽda diſti
ccio.qꝛ aut certa pacta fuerũt firmata inter debi
toꝛẽ ⁊ ereditoꝛẽ ſuꝑ venditione pignoꝛis in certo
termio vel loco vel ꝑſone de ̊ facẽda. aut nullo

mõ facieda.aut ſuꝑ h̊ nil ↄuentũ ẽ inter eos. In

„£.

poſtea poterit vẽgere ᷣm foꝛmã ↄuẽtã ⁊ nõ aliter
Zn ſcðᷣo caſu qñ fuit pactũ appoſitũ de nõ vendẽ/

o ẽt tũcpõt vẽdere ſʒ dʒ creditoꝛ pᷣus denüciare
debitoꝛi ter vt ſoluat.⁊ ſi nõ ſoluerit poterit ven
dere poſtea. als ſi añ trinã denũciationẽ vẽderet
furti teneret᷑ In tertio caſu cũ ſcʒnil cõuẽtũ eſt ſu/

per hᷣ ſufficit vna denũciatio.⁊ poſtea elapſo bien

nio poterit fieri venditio. Pꝛobant᷑ hec.ff.de pig.
act.l.ſi ↄuenerit.Ad ſatiſfaciẽdũ creditoꝛi ſupdi⸗
ctis modis põt cogi debitoꝛ ꝑ ecciaʒ ſi eſt de foꝛo

ſuo.⁊ ẽt ſi nõ ſit de foꝛo ſuo ꝑ modũ denũ ciatöis
rõne pcti.er de iudi.nouit.vel in modũ recõuẽtõ
nis.iij.q.viij.cꝰ. Cin agẽdo.Et ſi foꝛte poſt ince⸗
ptã cãm vellet debitoꝛ deſiſtere a cã mota 3 credi
coꝛẽ vr ꝙ ad petitiõem creditoꝛis poſũt eũ cogere
iudex ecciaſticꝰ vt rñdeat coꝛã eo vel ſatiſfaciat. ex

de oꝛdi.cog.cũ dilectꝰ.Et nota ſᷣm hoſti in ſum.

li iij. rub. de pig..iij. ꝙ hec infraſcripta intelligi

tur pignoꝛi tacite obligata.ſiqs ꝓmiſit dotẽ tibi
oia bona illiꝰp illa pmſiõe tacite obligãtur.ſic ⁊
bona maritiꝓ reſtituẽda dotc oĩa vxoꝛi tacite ob

ligent. etiã vbi eẽneus i.is qͥ nõ hʒ in ptãte mlie⸗
rem ↄſtituit dotẽ.⁊ niſi ipᷣe eẽ̃neꝰipᷣam dotẽ ſpãłr
ſtipulet᷑ ipa mulier tacite ſtipulaſſe vr.nec ꝓ deli
cto viri dʒ vxoꝛ amittere dotẽ ſuã.ex.e.ti.ex literX.
etiã ſi crimẽ leſe maieſtatis ↄmiſerit.C.ad. liul.
maie.l.quiſqs.ꝭ.vxoꝛẽ. Item oĩia bona ↄductor

inuẽta ⁊ illata in pᷣdio ruſticodño ſciẽte niſi ad te

pus inferant᷑ domino tacite obligata ſunt ꝓpenſi
one vt.C.qb cau.pig.cõ.l.qᷓ;uis.in agro vꝛbano
diſtinguit vtrũ dñno ſciẽte vel neſciẽte ſint ablata.
Item bona tutoꝝ ⁊ curatoꝝ tacite obligant᷑ mio
ribap illoꝝ officio ſi adminiſtrauerint iniq̃. C. de
admi.tuto.l.ꝓ officio.Jtbona patris tacite obli
gant᷑ filijs ꝓ reba aduenticijs.C. de bo. q̃ lib.l.cuʒ
oꝑtet. Itẽ bona mr̃is ↄuolãtis ad ſcòas nuptias

ſunt filioꝝ poꝛis mr̃imonij vt eis reſtituat qa pᷣo

ri marito lucrata fuit.C.de ſecun.nup.l.hac edi⸗

ccali.Itẽ bona defuncti tacite obligant p legat ⁊
ꝓ fideicõmiſſis.C. cõia dele.l.i.Et notaqꝙſi pignꝰ
periret vel deterioꝛiaret᷑ penes eũ ſi hoc accidit ſi
ne culpa creditoꝛis nõ tenet᷑ ſoluere illud niſi ac⸗
tũ ſit ꝙ amiſſio pignoꝛis liberet debitoꝛẽ. Si ve/⸗
ro piret vel deterioꝛaret᷑ culpa debitoꝛis.tenet cre
ditoꝛ. C. de pig.act.l.q̃ foꝛtuitu. Itẽ nõ ꝙ in caſu

ĩq̊ creditoꝛ iuſte vẽdit pignꝰ ⁊ boa fide ſi minꝰ ac

cipit qᷓ;dẽat hr̃e põt ager̃ )ↄ debitoꝛẽ ad reſiduũ.ſi
vero plus accipit tenet᷑ reſtituere debitoꝛi. C. de
iur. do.l.fi.hec Ray.alias furtum ↄmitterer. ſibi
illud plus retinen 0.. ”M
De cõmodato Mota ·J. I

ꝙ ſi ali odatũ fuit aliqͥd ad certũ vſum ⁊ ip

ſead aliud ẽ vſus.puta qꝛ equus ſibi cõmodatus

eſtvt iret in villam ⁊ ipᷣe duxit in bellũ ſic furtum

pmo caſu tenet᷑ debitoꝛ pᷣus notificare debitoꝛi ⁊

— —

— —

— —

—

— — — — —— r —

S, =

gr. depoſitarij fuit depoſitũ.aut ſe obtulit depo

cõmittitur.niſi foꝛte rõne amicicie poneret ſpem

in ratihabitione ⁊ tenet᷑ talis ad ſatiſfacienduʒ ſi
perijt vel deterioꝛat᷑ff.e.l.ſi vt certo.hoſti.lx goff.

⁊ in cõmodato nõ tranſfert᷑ dñium ſicut ĩ mutuo

Eſt aũt ↄmodatũ ᷣm Hoſti.alicuiꝰrei ad aliqu?
ſpãleim vſum gtuita facta cõceſſio. Naʒ ſi merces
interuenit tranſit in locatũ vel aliũ ↄctum inno⸗
minatũ. Cõmodare aũt põt qͥ⁊ donare ↄmodari
pst cui ⁊ donari.⁊ is q obligatiõem ghere põt

tem nõ ſolũ pᷣlatus ſed etiã ꝓconomus.nã et ta

is Zhere põt.x.q.ij..hᷣ ius.ſed ſi pupillo mode
tur nõ tenet᷑.licet aliũ ſibi obliget.ff.de acc.emp.

? ven.l.iulianus.ꝭ.antepenul.tenct᷑ tñ pupillus
inqᷓ;tũ locuplecioꝛ factus ẽ.ſic⁊ ſi ꝑſonenõ eccie
cõmodatũ fuit tenet᷑ eccia q;tũ in vtilicatẽ eiꝰver

. ſum eſt. Hoſti. Itẽ ſi vtẽdo ad id ad qð eſt ſibi cõ⸗

modatũ perijt.vel ẽ res deterioꝛata.qꝛ tũc ſi gtia

vel volũtate ipius cuiꝰmodatũ eſt.eſt cõmodarũ
nõ tenct᷑ de caſu foꝛtuito niſi ipᷣe fuiſſet in culpa.
Exemplũ vt ſixmodatũ remiſit ꝑ minus idoneũ

nũcium.vel ĩteruenerit pactũ ꝙ teneat᷑.vel fuit i
moꝛa poſtq; debuit reddere.qꝛ in quolibet boꝝ
tenet᷑ ad fatiſfactiõem.Dicit᷑ caſus foꝛtuitus qͥ pᷣ⸗
uideri nõ põt.ſicut incendiũ ruina.naufragiũ.ra

pina. ⁊ hmoõi. C. e.l.i. Lenet᷑ aũt ð dolo ⁊ culpa la

ta leui ⁊leuiſſima.eẽ de cõmo.il.i.Et ðꝛdolus ma
chinatio vt ſibi fecit modatarius ſibi ſubꝛipi rẽ
cõmodatã.Lata culpa eſt cũ dicit ſe nõ intellige⸗

re vel ſe neſcire qð oẽs ſciũt.vt ſi dimiſit rẽ ↄmo/⸗
datẽã in platca. ⁊ dicat ꝙ nõ credebat ſibi auferri

⁊ ſic ablata eſt ei.vñ ei imputat ⁊ tenet᷑ ad ſatiſfa⸗
ciendũ talis ↄmodatariꝰ Leuis culpꝑa eſt deſidia
vel negligẽtia.vt ſi rem ↄmodatã poſuit in came/⸗
ra ⁊ dimiſit oſtiũ aꝑtũ inde recedes ⁊ ſic ablata ẽ
Leuiſſima vo culpa eſt qͥ ali̊ mõ pᷣuideri potuit
vt ſi tem ↄmodata poſuit in archa.ſed nõ firma⸗

uit clane.⁊ ſic eſt ablata ei.vñ ei iputat᷑ ⁊ tenet᷑ad

ſatiſfaciendũ.ſed ſi firmauit archa ⁊ adbibuit oẽʒ
diligẽtiã tũc nõ tenex.ſed ſi ablata ẽ res ↄmodata

,77

vel perijt vt ſi ſeruũ tibi vmodaueꝛo vt domñ tuã

vel tectũ reficiat ⁊ cadẽs de machina moꝛiat᷑non

teneris niſi in culpa dephẽderis etiã leuiſſima.qꝛ
ſcʒ machina nõ fuit diligeter ligata.ff.e.l ſi vt cer

to. Si vᷣo ↄmodatũ fuit gra ↄmodãtis tm̃. ſi ꝑijt

vel deterioꝛat᷑ modatariꝰ tenet᷑ de dolo ⁊ culpa
lata.vt.ff.e.ſi vt certo.puta ſi vxoꝛi mee mutuaui

duceret᷑. Si aũt fiat gra vtriuſq; tenet᷑ de culpa la
ta ⁊ leui.puta gmodaui tibi ciphos argẽteos cuʒ
amicos cões inuitaſſes.ff.e l.in reb.hec Hoſti.
in ſum.li.ij.rub.xxv..i.⁊ Goff.

Be depoſito. Nota q. ſ. XN/

*

ſitoꝛde caſu foꝛtuito tenetnr ſi pactumvel moꝛa pᷣ
ceſſit.ex.e.bona.vide in ſum.li.ij. ⁊ ti.vi.qp .xxiij.
quid ſit culpa leuis ⁊leuiſſima.hẽs ſupᷣ ↄmodatũ
prxi.Ex his vr poſſe ſolui queſtio q̃ queri Quid
cũ officialis alicuiꝰ cõitatis vel dñi qͥ ſolet dici ca

merariꝰ vel theʒaurariꝰ recipiẽs pecunias introi
tus ipᷣius cõitatis vel dñi gabellaxꝝ pedagioꝝ col
lectaꝝ ⁊ pᷣdictas pecunias aſſignans cõgruo tꝑe

alijs officialibo vel pĩonis determinati a dñoipo
vel a cõitate.puta ſtipẽdarijs ⁊ alijs ſeruiẽtibpeis
vtrũ ſi pecunia ſibi tradita ꝑ modũ q̃ſi depoſixi ſi

cũ ea negociet᷑ vel e ꝑmutet cabiendo floꝛenoſ ad
monetãa vel ecõuerſo vel mutuo tradẽs vſurã reci

piat.vtrũ lucrũ inde ſuſceptũ fiat ſuũ.Ad h̊ dicẽ⸗/
dum ꝙ ſi cõitas inde nil ledat᷑ ſeu dñs illiꝰ pecu/⸗

nie nec etiã ꝑione q reciꝑe debẽt ſua ſalaria.qꝛ ſcʒ

tꝑe ſtatuto eis ſoluit᷑ integre.illud lucrũ ſuũ facit
rõne ſue induſtrie ⁊ pᷣcipue cũ ſubſtet amiſſio eiuſ

piculo ſui.vñ ⁊ fideiuſſoꝛẽ tales ſolent dare. ⁊ cõi

tates b̊ ſciũt ⁊ tolerãt qꝛ res eſt in numero ↄſiſtẽs
⁊pondere nõ obſigta.⁊ ſic nõ ꝓpꝛie depoſitũ. BSe/
cus aũt eẽt ſi pecunie amiſſio ſubſtaret ꝑiculo cõi
tatis vel dñi qꝛ tũc lucrũ eſſet cõitatis ſeu domi.
deducta tñ mercede laboꝛis illiꝰeã exercẽtis. teʒ
ſi ex ̊ exercitio ſeq̃ret᷑ damnũ creditoꝛibo dñi vel
cõitatis qꝛ eis nõ ſoluit᷑ ſtatuto tꝑe ex eo ꝙ came⸗
rarius pecuniã cõitatis vł dñi in alijs tenet occu
patam.tũc tenet᷑ illis de omni damno.⁊ peccqt g
uiter ↄ̊ volũtatẽ eoꝝ differẽdo ſolutionẽ Si aut

„ Zð

in vſuris exercet talẽ pecuniã peccãt guiter talia

nvmittentes ad q̊ͥs ſpectat cũ ꝑticeps ſint pecca ti.

cõſentiẽdo.xi:.q.iij.qui ↄſentit ⁊ tenet᷑ ipe ad reſti
tutiõem.⁊ cõitas ſeu dns ſi inde aliqd lucri hr̃et
q̊ ad illã ꝑcem. De fraudibo aũt qᷓ̃s ibi faciũt dan
do diminutas monetas ⁊ de excoꝛſionibo qꝛ cõit᷑
multe ⁊ q̃ſi innumere minutie ſunt⁊ difficile en;
inuenire pñt ea pauꝑib dari.ar.xuij.q.v.nõ ſane

De iniuiticia in locato.ꝭ.x

ne ⁊ ↄductione facta videndũ eſt.Dicit᷑ aute; loca
toꝛ qͥ rei ſue vſum alteri ꝓ pᷣcio ↄcedit.vt cum lo⸗
co tibi domũ meãa ego ſum locatoꝛ.tu voↄductoꝛ
Etẽt qnq; ðꝛ qͥs locare oꝑas ſuas qñ offert ſe ad
faciendũ aliqͥd ꝓ pᷣcio.vel etiã qñ accipit rẽ vt faci
at in ea aliqͥd qð ðꝛ innoiatus ↄctus.Et põt i hu

d . iuſmodi ↄmittipctm̃ multipliciter. pmo ſi locat
clamidẽ vt boneſte iret ad ecciam vel vt inde ad,/ mniee P 3

rem vitioſam ſciẽter puta domũ ruinoſam.vel e⸗
quũ claudicãtem vel als defectuoſũ peccauit moꝛ
taliter ſi inde ſecutũ eſt ł veriſilr ſeqͥ poterat nota
bile damnũ ↄductoꝛi.⁊ tenet᷑ ad ſatiſfactiõʒ dedã
no ſubſecuto.⁊ h̊ qñ tale vitiũ vel talis defectus

ignoꝛabat᷑a cõductoꝛe. Uñ ⁊ in libᷣ.qͥ ðꝛ Meredi

ſi depoſito ſibi facto vſus eſt vel retinuit ſibivł al
teri ↄceſſit ad vſum qꝛ tũc furtũ ↄmiſit niſi h̊ egit
cũ volũtate deponẽtis.vel niſi erat res q̃ vſus eſt
cõſiſtens in põderc.numcro.⁊mẽſura no obſigta
qꝛ in hmõi nõ bʒ ꝓpꝛie locũ depoſitũ.tẽ cũ resde
poſita apud eũ exns ꝑijt ſeu ablata e ſiqdẽ dolũ
cõ miſit vel latã culpa tenet᷑.De leuiſſima culpa te
netur ſi ſit in moꝛa ł aliqͥd accepit ꝓ cuſtodia.aut

— ..

0

ana ſic ðꝛ. Si locaui tibi ↄuenta mercede meum

equũ ad vecturã ducendu floꝛẽtie ⁊ reſtituendũ

inde ad.viij.dies ⁊ equꝰ adeo vitioſus erat vt cõ⸗

mode eo vti nõ poſſes foꝛte qꝛ ceſpitabat vel cade
bat vel ſeſſoꝛem ledebat cũ calearibovꝛgeretur nõ
ambulabat vel male ⁊ ſiłia. Diſtinguendũ eſt.qᷣa
ſi locaui certũ.puta hũc equũ ⁊ ſciebã vitioſuʒ. te

neoꝛ ad omne damniũ ⁊ intereſſe tuũ Si neſciebã
vitioſum nõ teneoꝛ. ſed ſi i locaui tibi incertũ.pu/
ta vnũ dc equis meis cum haberẽ plures bonos

et malos ⁊ poſtea tibi pñtaui malum hoc ſciẽs te
neoꝛ etiam ad omne intereſſe. Iteʒ teneoꝛ tibi ad
oẽs impẽſas q̃s feciſti in equitatione.⁊ tu tener
ſpãliter ad ea q mecũ cõueniſti.hec ibi Itẽ ſi locã
do domũ vel agrũ plus exigat qᷓ; debuerat ↄſide⸗

*„ —

ratis circũſtãtijs ↄcurrentib que multe ſunt pec

3
4*

cauit plus vel minus ſᷣm ꝙ guat᷑ ↄductoꝛ. Iteʒ ſi
grauauit ↄductoꝛem exigedo penſionẽ ſiue mer⸗
cedẽ rei locate ante tempus debitũ.qꝛ iniquũ eſt.
⁊ ſᷣm BGoff.in hoc ſeruari dʒ qð inter eos actũ eſt
Si vo nõ agparerddacrg ſit ſeruandꝰeſt mos re
gionis.qui ſi nõ apparet vel eſt varius ſeruanduzʒ
eſt qð minimũ eſt vt ſcʒ ſoluat᷑ in fine anni.de re.
iur.in obſcuris.in.vi.Idem Aʒo. Item ſi dũs ſi⸗
ue locatoꝛ expulit inqluinũ ſeu ↄductoꝛẽ de habi⸗
tatione vel vſu rei locate añ terminũ ↄuentũ ĩter

cos in caſu nõ ↄceſſo peccauit ⁊ reneĩ ad ſaciſfacti
onem ſi cõductoꝛ ex ̊ aliqð damnũ incurrit Ibi

nota ꝙ in. uij.caſibo licite locatoꝛ põt expellere cõ
ductoꝛẽ. Pꝛimꝰ eſt ſi domus locata neceiſaria fa
cta ſit ſue habitationi.puta ſi domus in q̃ habita
bat caſu deſtructa eſt. aut ſi poſtea duxit vrxoꝛem.
aut ſiłis neceſſitas ſupuenit.qð intelligẽdũ ẽ ſᷣm
Hoſti.qn tꝑe locatiõis illa nccitas nõ iminebat.
Secũdus caſus eſt ſi domꝰhʒ nccitatem reꝑatio
nis ⁊ intelligo de neceſſitaie oꝛta poſt locationẽ ⁊
in his duoby caſiby eſt remittẽda penſio ꝓ rata tẽ⸗
poꝛis.Tertius ſe ꝑuerſe ↄductoꝛ in domo ↄuerſe
tur.vt ſi tenet poꝛcos in ano vl nõ eſt in ea ᷣm
pactũ ↄductiõis.vel ſi deterioꝛem faciat rem.pu⸗
ta ſi oꝑa ruſtica ſuo tꝑe nõ exerceat.vł ſi malas fe
minas ibi teneat.aut etiã ꝑuerſas ar. in auten.de
leno..ſancimus.vel ꝓpter inimicicias culpa co⸗
loni oꝛtas damnũ detur agro.vt ſi inimicuſeius
arboꝛẽ exciderit.que exempla ponit Hoſti. Et in
boc tertio caſu dixerũt aliqͥ nõ eſſe remittẽdã ꝑtez
penſionis ꝓ rata tꝑis. Sed ↄriũ vᷣm eſt. qꝛ domi
nus tenet᷑ remittere ſed põt agere ↄtra inqlinũ de
damno dato Quartus eſt qñ inqlinꝰpenſionẽ nõ
ſoluit ꝑ bienniũ qꝛ põt expelli ſi ad qnquennium

vel vltra ↄduxit.Et ſi locatoꝛ pmiſit ſi ub certa pe⸗

na nõ e ellerenducroꝛem. intelligal coditio ſi ſol
uat penſiõem.ff.e ti l.quero. Hos q̃tuoꝛ caſꝰ po
nit Goff. er. e.ti.pꝑ totũ. Item ſi ↄductoꝛ male tra
crauit rem ſibi locatã.ſic plus vel minꝰ peccauit

ſm leſionẽ ⁊ pᷣcipue qñ ex malicia vel craſſa negli

gentia bᷣ egit. ⁊ tenet᷑ ad ſatiſfactiõem Itẽ ſi nõ ol

ueret tꝑe debito cũ poſſet. peccauit. Item ſi exigit

locatoꝛ a ↄductoꝛe ſatiſfactioeʒ damni de re loca
ta in caſu etiã in qͥ nõ tenebat᷑ vel ecõuerſo. ſi con
ductoꝛ nõ ſatiſfecit de damno ſecuto in re ſibi lo⸗
Cta cu tenebat. Pꝛo cuiusdeclarariõe nota pᷣm
Hoſti. ꝙ ſi damnũ ↄtigerit culpa ↄductoꝛis vłil
loꝝ quoꝝ opa vtitur tenet᷑ip̃e ↄductoꝛ. ⁊ in h etiã
cõtractu venit culpa leuis cũ B
tur. ;uis quida zriũ dixerint.vt inſtit ꝗͥ. mo. re
Zhit obli. .. fi. Un ſi auriga vel carroterius dũ ce⸗
teros currus trãſire nõ ꝑmittit ↄtendẽdo ſi curꝝ
euertit ⁊ ſeruũ vel bouẽ quẽ ↄdurerat quaſſauit.
vel occidit tenet ↄnductoꝛ. debuit ſe tpare ⁊ diligẽ

tius ſe habere.ff. e. ſ. Item qrit. Sed ſi fecit q qᷣ/

cunq; diliges eciſſet ſecurus erit ff. e ſi merces. F.

„ . .
.*
. „— 2

gra vtriuſq; celebꝛe

———

inns

Qui colũnam. De damno vero dato ab alio cui
obuiari nõ potuit non tenetur.ff e.ſed dedamno

Silr de caſu foꝛtuito nõ tencet᷑niſi fecerit ſpãle pa

ctum Voſti. Idem ſi locundo oꝑas ſuas in faciẽ
do aliquã rem intulit damnũ dno reideſtruendo

in toto vel in ꝑte ipamxrẽ.ſi ſ̊ ↄtigit culpa ſua vcl

illoꝝ quoꝝ oꝑa vtit᷑ tenetur de damno etiamvbi
lcuis eſt culpa.vt ſi cõductoꝛ colũnam tranſteren
dam ↄduxit vel dolia ⁊ ſilia ſi fracta fuerunt ſua
culpa vel ſuoꝝ quoꝝ ſcʒ oꝑa vtitur.tenet᷑ Si aũt
adhibuit diligẽtiam quã adhibuiſſet diligẽs pat
familias nõ tcneẽ᷑ff. e.ſi merces.ꝭ.qͥ ⁊ colůnã. Et
licet de damno dato ab alio nõ teneat᷑.tenettñ de
cuſtodia. ff. c.l.q mercedẽ. Nam qui mercedẽ pꝛo
ſola cuſtodia accipit tenet᷑ etiã de leuiſſima culpa

ex de depo. bona fides.De caſu foꝛtuito nõ tenct᷑

niſi ex pacto. Itẽ ſi nõ laboꝛauit tm̃ qᷓtũ cõmode
potuit.vel faciendo moꝛas vel pauſas nõ neceila
rias.vel etiã nʒ faciẽdo opus diligẽter. It paſtoꝛ
tenet᷑ de cuſtodia. ff.locati l.qͥ mercedẽ. Et ſi dñs
dicat ꝙ perijt culpa vel dolo illius ⁊ paſtoꝛ negat
ſim Hoſti. Paſtoꝛi incũbit onus ꝓbandi Naʒ cũ

ipe rõne officij dẽat cuſtodiã hr̃e ſi dicit amiſſam

ꝓbet abfuiſſe culpã ſiue dolũ.ſicut argẽtariꝰ pba⸗

re dʒ amiſiſſe rões.ff. de edẽ.l.ſiqs de argentarijs
Eſ⸗Jrezi cuſtodie carceris.ff.de cuſto.⁊ exhi re.

fi cũ alijs.qui dolũ allegat dolũ ꝓbare dz. ff. de
ꝓba.Quot.ꝭ.qui dolũ Itẽ ſi tutoꝛ pueꝝ quẽↄdu⸗

xerat foꝛma calcei tam vehemẽter ꝑcuſſit vt ei o%

culus effoderet᷑ tenetur qꝛ leuis tin caſtigatio eſt
ei cõmiſſa.ff.e.l.Icẽ qritur.Item q recipit palliũ

meũ ⁊ poſtea ꝑ erroꝛẽ dedit alteri.tenetur.qꝛ non

tolerat᷑ erroꝛ in facto ꝓpꝛio.ff.e.l.Itẽ ſi palliũ. Itez

ſi veſtimẽta pollienda accepit ⁊ mures roſerũtde
culpa tenet. vt. ff. e.l. item qrit᷑...ſi fullo. Itẽ ſi ali
uid ſartiendũ vel polliendũ vel gemmã culpen/

lam vel incdludendã accepit. tenet?. excepto ſi vitõ
materie frangatur.nam tũcnõ tenet?᷑ niſi ꝑ ſpecia

le pactũ.ff e.l.ſi qs fuudũ.Eodẽ mõ ſi vitulos pa

ſcendo accepit. Itẽ ſi me inuito nauta ponat res
meas in alia naui q; ↄduxerã ⁊ perijt.tenet᷑ aura
ff. e. l. Item ſi qrit᷑. Et nota ꝙ in certis caſibo fit re
miſſio cenſus ſiue pcij rei licite ᷣm GBoff. vt ſi cõ⸗
ductoꝛ expellitur fit remiſſio ꝓ rata tꝑis.vtõ. tẽ

excuſał ꝓter vim maioꝛẽ cui reſiſti nõ potuit.ff.e

l. ſi ex ↄducto.S.ij.⁊.iij. Itẽ ꝓpter ſterilitatẽ afficiẽ

tem ↄductoꝛem in agro incòmodo niſi ſterilitas

valeat openſari cũ vbercate pᷣcedẽtis vel ſequẽtis
anni.Et fiat hec remiſſio ꝓ rata tꝑis ſterilitatis.
er. e ꝓpter.ſed ᷣm Inno.⁊ Hoſti.ſialiqᷣs locat o/⸗
peras ſuas tm̃.vcllocat oꝑam ⁊ rem vel accipit
ſpẽm ex innoĩato ↄctu vt aliqd faciat in ea.tota,
mercedẽ recipit etiã ſi caſu foꝛtuito impeditus ſũu
erit niſi moꝛa vel culpa poſſit ſibi ĩputari.puta ſi
oꝑatus fuit alubi eo tꝑe qͥ inde poſſt ↄmode oꝑa
ri.ff. de va. ⁊ er de oꝛ. cog i. .penul. Caſus vero
foꝛtuitus nocet locatoꝛi coꝛpis ex mercede vtnõ
habeat niſiꝓ rata. Item ↄductoꝛ agri vel domus
vel alterius rei põt ipam rem alteri locare.C. c.l.

nemo.⁊ tũc res poſterioꝛisↄductoꝛis ſunt obliga

re pncipali dño vſq; ad iſtam q;titatem quã iſteſe
cũdus ↄductoꝛ tenetur poꝛi.ff. el.ſi in lege. Itezʒ

—.— 2— —.0dW—,,. ——

— —— — —

—2

— — — —

no
11
e
o
wi
ſ
lui:
id
t
l
enct
de
la
ſo
dis
ch

b/

Ln
ſoin
tiſ
Ulvn
as
969
Kls
nmt
Gfür
nſo⸗
.
mift
tinffot
imles
hins
luats⸗
erof
zcaht
1 to
ltvan
Nweß
ſinn
0

4

Capitulũ x

ſtconductoꝛ expendit aliqͥd in re cõducta neceſſa
rie vel vtiliter agẽdo.edificãdo vel inſtituedo ſᷣm

oſtilager g locatoꝛẽ vt expenſaʒ recipiat. ff. e.l.
dñs als ſecus. Item nota ꝙ mgfr̃i vł ſcolares tra

ctantes cũ aliq̊̃ ciue bonoñ.deↄductione hoſpitij
irreqſitis inquilinis niſi tempus fuerit elapſum

cõductionis ſunt excõicati.e de loca. ex ſcripto.

De b habes in.uij.ꝑte ti.i.tẽ ſi aliqͥd poſſidet iu⸗

„

re pᷣſcripto nõ extantibo ↄditionib omnib⸗ q̃ reqᷣ

trunt ad legitimã pᷣſcriptiõem tũc rem furtius hʒ
vel raptam ⁊ ſic peccat moꝛtaliter ⁊ tenet᷑ reſtitue
re ſᷣm Guil.⁊ alios theologos ⁊ canon iſtas Pꝛo

cuius materie aliq̃li ſed bꝛeuiſſima declaratione

eſt ſciendum ꝙ pᷣſcriptio vel vſucapio ſm Ray.ẽ
acqᷣſitio dominij ꝑptinuatiõem poſſeſſionis tꝑis

alege diffiniti.i.ꝑ ſpaciũ tꝑis diffinitũ a lege. ff. ð
vſuca.l.iij. Differũt aũt pᷣſcriptio ⁊ vſucapio abin
uicẽ in p̊.qꝛ pᷣſcriptio eſt circa ĩimobilia. vt agros

domos ⁊ hmõi Uſucapio circa mobilia vt aialia
2⁊ bmõi.xvi.q.iij.placuit.s.q̃s acciones.Jtemvſu

legitimã q̃ttuoꝛ requirũturm Ray. Goff.?
ſtien. Pꝛimũ eſt cotinuatio pᷣſcriptiõis ꝑeũ ꝗͥ pꝛe

capio cõpletur triennio.ſed ad pᷣſcriptiõem reqᷣrit
plus tꝑis vt infra patebit.

d pꝛeſcriptionem §. VI

ſcribit ꝑtpᷣs a lege diffinitũ vt toto illo tꝑe ſine 1/

terruptione ſit poſſeſſa.xvi.q:iij.ꝭ.põt. Lempus

aüt a lege ſuꝑ b̊ diffinitũ eſt in pᷣſcriptione lõgi tẽ⸗

poꝛis.tempus.xx.annoꝝ inter abñtes.⁊. x. int pᷣ/

ſentes. In pᷣſcriptione longi tpis eſt ſt paciũ · xxx. vł

xl. annõ. xvi · q.iij. · põt. Et h intellige ʒ laicos

2 buatas ꝑſonas.lam ↄtra ecciam nò pot pᷣſcri⸗

bi neq; ab alia eccia neq; a laieo niſi ſpacio.xl.an

nom. Lõtra ecciam vo romanã ſpacio.c an. xvi.
q.iij.. q̃s actiones.⁊.c.nemo.Et intellige pñtes
in eadem puincia exñces ſᷣm Hoſti.⁊ Guil.ſma

lios in eadẽ ciuitate.Scom eſt bona fides.i.qꝙ re
cipiẽs rem quã pᷣſcribit credit tradẽtem eſſe dĩũm

vel hr̃e ius alienãdi ⁊ ſic erret in faccoꝛ⁊nõ in iure

ff. de vbo. fig. l.bona fidei. Inno.⁊ Ray. ⁊ hec bo⸗
na fides reqᷣri? ꝑ totũ tpᷣs pſcriptiõis.et de pᷣſcri.
vigilãti.xxxuij.q.ij.ſi vᷣgo.Et nota ꝙ ſᷣm leges nõ

ſolũ exigebat᷑ bona fides in pᷣſcriptiõe longiſſimi

tꝑis.ſ.xxx.vel.xl.annoꝝ.ſed etiã in pᷣſcriptiõe lõ⸗

gli tꝑis ſcʒ.x:vel.xx. annoꝝ.non requiri ᷣm leges

bona fides niſi ab initio pᷣſcriptõis.vt.N.de pꝛc⸗

ſcrip.xxx.vel.xl.annoꝝ.l.cũ notiſſimi.⁊.l.ſi quis

emp. xvi · q. iij. F. põt. ſed m canones requirit᷑ bo
q; pᷣſeripſit· eẽ de re.iu.poſſeſſoꝛ.li.vi.Uñ in h̊ le⸗
ges ille ſunt abrogate ꝑ canones vt dicit Jo. an.

qð põt facere papa ꝓpter ꝑiculũ aiaꝝ.vt.x.diſti.p

totũ.2 er de pᷣſcrip.vigilati.Lertiũ qð requirit᷑ ẽ

iuſtus titulus.⁊ ſᷣm Ul.⁊ Guil.ðꝛ iuſtus tituluſ
hic omnis actus ꝑ quẽ ſolet acqri dominiũ. vt ſi
verꝰ dñſ tradat rẽ:aut qꝛ ſolui ei vt debitũ.aut qꝛ
emit.aut qꝛ eſt heres inſtitutus:aut intra res he/

reditarias habuit.aut donatũ eſt ei.aut ꝑ tranſa
ctiõem recepit ſiue p derelicto habitã occupauit
aut legatũ eſt ſibi.aut datũ eſt viro in dotẽ ex ꝑte
vxoꝛis.aut ꝓ ſocio:i.qũ duoꝝ ſocietate ſoluta di⸗

niduntur bona.i.facta diuiſione cedit in prem ol

teri aliqͥd eoꝝ q bona fide poſſidebãt alienũ aup
ſuo vt cũ qͥs inter multa q habet ſua hʒ alid ai
nũ qð credit ſuũ.Dicit Hoſti.ꝙ iſte vltimꝰ titu⸗

lus ſcʒ ꝓ ſuo nunqᷓ; dat cãm pᷣſcribendi niſi ali
ſuꝑpioꝝ pᷣtendat᷑.L.du vſu.l.celſus. Sed cũ ex c

pᷣſcrip.ad aures.⁊.c.vlti.nil dicat᷑ de titulo no vr
ꝙ reqrat᷑ ed ſufficiat bona fides ſolũ.Jo.an.ſuꝑ
rub.poſſeſſoꝛ. Bꝛeuiter dicit ꝙ ſi ius cõe vł pᷣſcr
ptio nõ eſt ð̊ poſſeſſoꝛẽ ſufficit bona fides als nc/⸗
ceſſe eſt allegare titulũ ⁊ ꝓbare niſi alleget᷑ ſcriè/
tio tanti tꝑis cuius qrij nõ ſir memoꝛia ex de pꝛc
ſcrip.c ij. In ſum.aũt cò.lib.ij.ti.v.q.vi.ðꝛ ſuf
ficit hr̃e titulũ vᷣm vel pᷣſumptũ.⁊ iõ ſoluunt mu

ta gria. er· e.ti.c.de q̃rta.Et ſubdit Guil.ꝙ pᷣſum

ptionẽ de iuſto titulo ſꝑ hr̃epõt ſecura ↄoſcia qñ ei
nihil ꝓbabilitatis innoteſcit de ↄrio.Quarcũ qðᷣ
requirieſt ſm Rav.ꝙ res nõ ſit vitioſa.Et dici
res vitioſa ſi eſt furtius vel vi poſſeſſa quam non
ſolũ ſur vel raptoꝛ ſed nec vllus alius q;uis ab eiſ
emerit vel als bona fide acceꝑit pᷣſcribere põt ve!

vſucaꝑe.⁊ h̊ niſi vitiũ purgatũ fuerit loco iſtiꝰ qr

ti. HVoſti. ⁊ Boff. dicñt q; optet ꝙ ſit res pᷣſcripti

VHI bilis. Ponũt aũt Ray. Hoſti.⁊ Boff. in ſummis
BGoff. ⁊ Ho

multa eſſe qͥ pᷣſcribi nõ pñnt.et in criminib nullo
tꝑe pᷣſcribi põt.ſʒ potius ex diuturnitate tꝑis aun
gentur. ex de cõſue.c.fi.xxxiij.q.v qð deo. tem cõ
tra obiam viſitatiõem ꝓcuratiõem q̃ debe?᷑ rõne

viſitatiõis pᷣſcribere nõ põt ſubditus.e· de pᷣſcri.

cũ non licet.ex de cenſi.c.cũ inſtantia.tem eccle
ſie ⁊ cetera loca ſacra necnõ decime ⁊ mitie ⁊ ob
lationes nullo iure pñt a laicis poſſideri vł pᷣſcri⸗

bi. qꝛ regulariter qð poſſideri nõ põt pᷣſcribi nõ pᷣt

x vi.q.iij.S.põt. Item limes ꝑrochiaꝝ vel dioce⸗
ſum vel qð adheret limiti pᷣſcribi nõ põt.ſed bene
limes pᷣdioꝝ.xvi.q.iij.licet.tem publice penſio⸗
nes ⁊ fruitiones agroꝝ nõ pᷣſcribuntur a colono
Item liber bõ.xvi.q.iij..põt.treſpublice qͥ ſunt
in vſu ꝓpłi romani vł aliaꝝ ciuitatũ vel platee põ
tes aqueductus riui.⁊ hmõi.nec cni in toto nec ĩ
pte hec pᷣſcribũtur.ff. de vſuca.l.vſucapio. His qᷓ
tuoꝛ ↄditiõib cõcurrẽtiba rem alienam pᷣſcripta
cũ bona ↄſcia qͥs põt poſſidere ſm Juno. Hoſti.
⁊ Jo.an.⁊ q̃ſi omnes.lam iure humano diſticte
ſunt poſſeſſiones ⁊ res appꝛopꝛiate di.viij.qͥ iure.
Et ius ſic diſponit qð illud pus crat alienũ effici
atur ſuũ inre pᷣſcriptiõis.Si qͥs vero hʒ ſuꝑ h̊ cõ
ſciam ſcrupuloſam ad cõſiliũ ſapiẽtj deponere dz
ꝙ ſi nõ põt deponere reſtituat.⁊ nullo mõ teneat
cõtra ↄſciam qꝛ edificat ad gehenã.xxviij.q.i.xex
his oĩbj. De pᷣſcriptiõe qͥ ad ↄſciam.ſic diẽ Anto.
de bu.i.c.qꝛ pleriq;. Pꝛeſcriptio aut ẽ mere odio
ſa q̃ ſcʒ ſolũ eſt fundata ex negligẽtia nõ petentis.
vt in pᷣſcriptione.xxx.annoꝝ ⁊ hmõi.⁊ tñ in pᷣſcri
bente deeſt bona fides et ſic talis tenet᷑ reſtituerc
in foꝛo ↄſcie.Aut pᷣſcriptio nõ eſt mere odioſa.qa
ſcʒ nõ eſt fundata ſuꝑ pura negligẽtia eius ð quẽ
pᷣſcribi?.ſed ſuꝑ terminis pᷣſcribẽtis ⁊ titulo ⁊ bo
na fide.Et tũc qꝛ tales pᷣſcriptiones ſunt inducte
cõtra naturalem eqᷣtatem.ſed ꝓpter bonũ ⁊ equuʒ
publicũ ſic taliter pᷣſcripta nõ tenet᷑ pᷣſcribẽs reſti
tuere ⁊ boc tenent cõiter canoniſte in.c.vigilanti

—
J

3 .

Titulus Pꝛimus

extra depᷣſcrip.Et in regula poſſeſſoꝛ.de re.iur.in
vi. Theologi tenent griũ.⁊ ſic res eſt in dubio.ſa
tis eque dici poſſet ꝙ ſi acquirit rem titulo lucra⸗
tiuo ↄſulendũ eſt ei ꝙ reſtituat vbi nullã fecit ex/⸗
pẽſam.ſed ſi titulo nõ lucratiuo.tũc ſi igndꝛau
tem ⁊ nõ ſagacem.ↄſulat᷑ vt reſtituãt.ſi ↄᷓ ſagaceʒ
cõſulat᷑ vt nõ reſtituat niſi reſarcito pᷣcio ⁊ cæxpen⸗
ſis melioꝛatiõis.qꝛ h̊ damnũ eſt paſſus ꝓpter ne/⸗
gligetiam eius cuius erat res in non recuꝑando.
hec ille. Ray.aũt dicit ſimplr cali ↄſulendũ ꝙ re⸗

ſtituat.Qð ſi talis nollet acqeſcere.non audet illi

dare ſecuritatem ꝙ ſit in ſtatu ſalutis nec audʒ pᷣ
ciſe diffinire illũ eiſe in ſtaru damnãdoꝝ ꝓpter iu
ra q; cõcedũt.⁊ ſic ſeruat᷑ vbiq;.Sed Inno.Ho
ſti.⁊ Jo.an. Bern. Boff. Monal Ul. Guil. Be
ral.Jo.de rip.⁊ Lau.ſimpliciter dicũt licite poſ/
ſe poſſidere taliter pᷣſcripta ſcʒ ↄcurrẽtibo dict cir
cũſtãtijſ.⁊ ſic cõiter tenet᷑. Quot aũt modis inter

rũpat᷑ pᷣſcriptio naturaliter vel ciuiliter ⁊ qũ reqde

ſcit aut nõ currit.vide in ſum.cõ.li.ij.ti uij.q.cxx

ij. ⁊ ſe. ibi ð ꝙ ᷣm Ray. interrũpi pᷣcriptio duo⸗/
bus modis ſcʒ ciuiliter ⁊ naturaliter. ⁊ ciuiliter

rribꝛ modis.Pꝛimo ꝑ libellũ pncipi oblatũ.et hᷣ

valet in annualibo actiõiba q ꝑ ſᷣ ꝑpetuaut.Et m

glo. dicũtur annuales actiões q̃ vltra annũ ñ du
rant. Scðo interrũpiĩ pᷣſcriptio ꝑ q̃relã iudici fa
ctam ⁊ ſecutã rei ↄuentiõem ⁊ p̊ in oiba actiõibuſ
Tertio ꝑ litis ↄteſtatiõem.⁊ hic modꝰin oibaacti
onibo valet. C. de pᷣſcrip.xxx.an.vel vltra.l.fi.idẽ
PRoia eſt in ꝗſi litis ↄteſtatiõe.Pone exemplũ.ex/⸗
tra vt lit. nõ ↄte.qm̃ vlcra mediũ.Extra iudiciuzʒ

. .

ctiam ciuiliter interrũpitpCᷣſcriptio.v.modis.pꝛi

mo mõ ꝑ ſolutiõem vyſurarũ debite pecunie am
ſolutio vſuraꝝ vt dic glo interrũpit᷑ pſcriptiõ
ſuꝑ debito ꝑ qtqͥt annos creditoꝛ ceſſet a repetiti
one debiti. Interrũpit᷑ ſcòo ꝑ ſcòam cautiõem fa
ctã a debitoꝛe. C. de pᷣſcrip.xxx.an.l.cũ notiſſimi
Tertio interrũpitꝑe pteſtatiõem cũ nõ põt pcede⸗
re aliq cã impeditus.er de offi.oꝛdi.c.paſtoꝛalis.
⁊.xvi.q.iij.ꝭ.põt.Iſta ꝓteſtatio ſᷣm gl.põt fieri co
ram oꝛdinario iudice vel etiã coꝛã publicis ⁊ hõe
ſtatis ꝑſonis. Interrũpit᷑ q̃ rto ꝑ denũciationẽ ſa
ctam colono.i.ꝑ citationẽ fact de ꝑndo iuri co⸗
ram iudice ſuꝑ re quã poſſidet noĩe alieno. e vt li
te nõ ↄteſt.qm. Quinto interrũpit᷑ꝑ ſinodaleʒ p⸗/
damationẽ. vel cũ ſacerdos in ſinddo vel cõcilio
ꝓuintiali vel generali ꝓclamat ꝙ alius ſacerdos
tenet rẽ ad ſua ecciam ꝑtinentẽ.vt er de pᷣſcrip.ſã
ccoꝝ. Naturaliter aũt interrũpit pᷣſcriptio ꝑoccu
pationẽ aq̃ ⁊ ꝑ violentã eiectiõem vel etiaʒ ſi res

ſit furto ſublata. ff. de vſuc.l.naturaliter. cũ Ray.

cõcoꝛ. Ul.in oib pᷣdictis.⁊ Inno.in glo. ſuꝑ.c.il⸗

lud.e.ti. Item notandũ qꝙ in ſeptẽ caſibo ñ cur
rit pᷣſcriptio nec etiã iuterrũpit᷑ ſed qeſcit ſᷣm ray.
Pꝛimus ẽ tꝑe pᷣlati male alienãtis q;diu viuit ⁊
tenet ecciam vt dic glo.xvi.q.iij.ſi ſacerdotes Se
cũdus eſt tꝑe vacatiõis eccie. Tertius eſt q;diu pᷣ
latus ẽ hereticus.⁊ intelligẽdũ ſᷣm glo. de pᷣlato

eccie cuiꝰres ab alio poſſidebat᷑ er de pᷣſcrip. audi

ris. Quartus eſt tꝑe iciſmaris.er de pᷣſcrip.cũ vob
Quintus tꝑe excoicatiõis qð intelligo ſi nõ ſit ne

gliges in abſolutione. eẽ vt litnõ ↄte .qm̃.Cuius

rõ eſt.qꝛ excõicatus nõ põt agerę ad interrũpẽdũ
pᷣſcriptiõem Sextus eſt tꝑe etatis pupillaris Se
ptimus eſt in tꝑe q̊ qͥ legitima cã impeditus nõ
põt agere.ex᷑ de apei.ex rõne.de his Inno.ex.e.ei.
ſup.c.cx traſmiſſa.vbi etiã ſpecificaũit de tꝑe ho⸗
ſtilitatis ⁊ captiuitatis.Item nota ꝙ vt dꝛ ingl.
x.qui.ſuꝑ.c.qꝛ.aliqᷣs põt ꝓpꝛia auẽte retinere qð ð
iure nõ pſſtitit licet illud diu ſoluerit vt. C. de ag.
⁊ cenſi.l.litib.Lempus enĩ non inducit obliga⸗
tionẽ et de cenſi.ꝑuenit.nec in talibo currit pᷣſcri⸗
ptio ſine cã etiã ſi aliqd gtis longiſſimo tꝑe ſit pᷣ ⸗
ſtitũ nõ currit in bᷣ pᷣſcriptio.xvi:q.iij.clerici Sci
endum etiam ẽ de tꝑe qn incipit currere pᷣſcriptõ
Circa qð dicit Ray.⁊ Guil.ꝙ nõ incipit currere
pᷣſcriptio in actione rcali vel ꝑſonali niſi exqͥ qs
põt agere nõ impediẽte eũ iure.Et ðꝛ actio realis
ſᷣm Guil.qñ quis rẽ ſuã pſequit᷑ apud quẽcuuq
decentoꝛẽ vt eſt rei vendicatio.Actio ꝑſonalis eſt
ꝑ quã cõtra ꝑſonã agit᷑ ex aliqͥ ↄctu vel q̃ſi.ex ma⸗

leficio vel q̃ſi vtẽ actio ex emptis.actio tutele.ac⸗

tio de furto actio de eiectis ⁊ effuſis.Et ex his ſeqᷣ

tur ꝙ filiofamilias non currit pᷣſcriptio in rebus
adueticijs niſi ecqͥ liberatus eſt a pria ptãte.necã

mulierem currit pᷣſcriptio in dote niſi matrimo⸗
nio ſoluto vel marito ad inopiã vgente. qꝛ eniʒ ex
tũc põt repetere dotem ſi nõ repetit currit pᷣſcrip
tio ↄ eam. Itẽ nec creditoꝛi currit pꝛeſcriptio niſi

„ 7„ „

Eltante debiti oditione vt ſi ꝓmiſi creditoꝛi cẽtuʒ
ſi nauis m ea venerit de alemania ñ currit eũ pᷣ

ſcriptio niſi cũ nauiſvenerit.nec currit ſcigeio
niſi adueniẽte die ſolutõiſ.vñ ſi credidiſti mibi cẽ

tum vſq; ad.x.annos.nõ incipit currere pᷣſcriptõ

cõtra me niſi cõpletis.x.annis ꝓbat᷑.C. de pᷣſcrip.
Exx.· an.l.cũ notiſſimi.Cõcoꝛ. UVlI. Item nota ſᷣm
Rap ꝙ igꝛantia iuris nõ facit aliquẽ bone fidei

poſſeſſoꝛ?.ff. de vſuc.l.nunq; in glo.⁊ ponit exem

plum.puta ſi credo pupiliũ vel illũ qui curatoꝛeʒ
habet poſſe rem ſuã alienare ſine auẽte tutoꝛis vł

curatoꝛis.⁊ ſicab eoemo vel in domũ recipio nõ
poſſum illud ꝑ tpᷣs ſtatutũ pᷣſcribere. Idem Ulf.
aen etiam ſi emo rẽ quã ſcio furatã putans mi

i licere q;totunq; tꝑe nõ pſeribo. Si aũt qͥs duß⸗
bitat an res ſit ſua ⁊ hʒ iuſtam cãm dubitãdi ſᷣm
Poſti.⁊ Ber.talis adhuc dʒ br̃e bonaʒ fidẽ ⁊ vtet
fructido ⁊ pᷣſcribit. deber tamen ab alijs inquire
reveri vt ſ ñ pueniat. ar. di. xxxvij. . fie
Capitulum.xvi.de fraudulentia ꝑ modumipᷣ⸗
icationis. ùMẽł
fraudulentia ſequi⸗
tur que cõmitti?tn emptione ⁊ venditi
one ſeu negociatione. Uñ ps.lxx.Quo⸗

tias dñi.dñe memoꝛaboꝛ iuſticie tue ſolius Sed
cũ dñs dicat Lu.xix.ꝑ pabolam loquẽs. Negoci
amini dũ venio trades ſeruis ſuis pecuniaʒ qua
poſſent negociari.⁊ demũ exigẽs rõem ab eis ſier⸗/
uum quẽ reꝑit nõ fuiſſe negociatũ dure increpa⸗/
uit pecuniam ab eo abſtulit ⁊ ↄdemnauit.quõ er⸗
go dauid aſſerit ſe abſtinuiſſe a negociatõe vt do⸗
mino gtus eſſet ⁊ ſuum regnum intraret dicens.
Am̃ non cognoui Sciendũ igitur ꝙ triplexẽge/

niam nõ cognoui negociatiõem introibo in potẽ

s

ne

vni
tin
i;

f

Capitulũ

nus negociationis.circa qð põ.docet nos recte
habere ſui cxem.
Pꝛima eſt mũ dialis ⁊ ſceleſta.⁊ ideo cauenda.·q̊
niam nõ cognoui negociatisem. SD
Secunda eſt ſpũalis ⁊ honeſta.⁊ iõ cxercenda.in
troibo ⁊c. 3

Tertia eſt tpalis ⁊ modeſta.⁊ideo ꝑmitteuda.do

mine memoꝛaboꝛ ⁊c.

Et a ſecũda inchoand
ſcʒ negociatione ſpũ ali. Parabola ponitcirca h̊
ſaluatoꝛ dicẽs. Math.xiij. Sile eſt regnũ celoꝛũ
homini negociatoꝛi querenti bonas margaritas
Regnũ celoꝝ deſignat ecciam militanteʒ. ⁊ ẽ ſen
ſus· Qõ fit in eccia a qͥlibet fideli eſt ſilłe ei qð nar
rat᷑ in ꝑabola iſta de negociatoꝛe. Negociatoꝛ eni
querẽs margaritas vna inuenta q videt᷑ ſibi pᷣcio
ſioꝛ vnde ⁊ ditioꝛ fiat vendit oĩa que hʒ⁊ emit eã.

AMNegociatoꝛ diſcurrit ꝑdiuerſas regiones pᷣcium

poꝛtat vt merces accipiat.ſic negociatoꝛ ſpũal di

ſcurrit nõ coꝛꝑe ſed mente ꝑ tres regiones q̃ iub⸗

ſunt dominio dñi ſui vbi manifeſtat potẽtias ſuaſ
Pꝛima eſt regio celeſtis in qᷓ manifeſtat᷑ dei poten

tiã ad remunerandũ. Secũda eſt terreſtris i qᷓ de

claratur dei potentia ad creandũ ⁊ gubernandũ
Tertia eſt in inferis vbi cõpꝛobatur potentiadei
ad cruciandũ. Per iſtas regiones pſalmiſta oſte⸗
dit ſe diſcurrere dũ ait. Introibo in potẽtias dñi
id eſt loca vbi manifeſtanĩ ſue potentie mẽte itel⸗

lectu ⁊ affectu. Merces q̃ reꝑitur in pᷣma regiõe
la diuine intuitionis. Uiſio eni eſt tota mer⸗

eſt g Till ta mer
ces inqͥt Zug Quãuis eni ibi ſint multe margari
te iut᷑ illud qð canit eccia. Poꝛte nitent margari
tis q ſũt varia gaudia btõꝝ.hec tñ pᷣcio ſioꝛ.vnde

ps. Poſuiſti in capite eius.i.in mente ſeu in itel/
lectu iuſti ⁊ ſpalis negociatoꝛis coꝛonam.mer⸗

cedem q̃ finem nõ hʒ ſicut coꝛonam de lapide pᷣci
oſo.ſ.clare viſionis dei.Emitur aũt hec ſi emi po
teſt gra qͥ vciq; pecunia eſt ipᷣiꝰ dñi cõmen gata ſer
uis ſuis ad negociandũ ſpũaliter. It aũt poſſic
bre iſtam pecuniamꝗᷓ emat. vendat oĩa qͥ poſſidet
oĩa.i.⁊ ſubam ⁊ coꝛpus ⁊ aiam ſupponit gr̃e ad eã
habendam ↄſeruãdam ⁊ augmentandã.⁊ ea me/
diante recipit glam qꝛ gtiam ⁊ glam dabit dñs.
ps. Uñ ⁊ ꝑuulus baptiz atꝰ⁊ ſi nulla hẽat oꝑa me

ritoꝝ.tñ qꝛ hʒ grãm decedens recipit glam. Hic

2 Breg. Regnũ celoꝝ tm valet q;tũ hẽs ſcʒ vt oĩa
ſubijciant᷑ volũtati dei ⁊ gre ſue.Nil viliꝰ cũ emit
nil carius cũ poſſidet᷑ In ſcoa regione ſcʒ huiꝰmũ
di ſunt multe mm argarite Multa ſunt genera bo
noꝝ.qꝛ diuitie honoꝛes ſcia ⁊ hmõi.ſed pᷣcioſioꝛ
oĩbus eſt ſapia. Uñn de ea diẽ ſapiẽs. Nec ↄꝑaui il
li ſapie ſcʒ lapidẽ pᷣcioſum ⁊ oĩa q deſiderant᷑ huic
nõ valent ↄꝑari ꝓuer.iij. Sapiẽtiaʒ aũt voco vᷣtu
teminfuſam tm.⁊ ſic accipit᷑ cõiter in ſacra ſcrip⸗
tura. Ipa ↄpᷣbendit in ſe oẽs vᷣtutes moꝛales qᷣ

in vita nil eſt vtilius hominib vt dicit ibi Sapi

ens. Pecunia q̃ emitur eſt laboꝛ cohibendi ⁊ mo
derandi ſuas ꝑaſſiones. Nã vt dicit phᷣus vtꝰ eſt
ſcia circa difficilia.Et vᷣgilius Surſum attolle/
re gdũ ſcʒ ad vtutem.hic opus.hic laboꝛ eſt Et in

li.ſapie ðꝛ.Si queſieris ſapientiam q̃ſi effodiẽs

.
— P

õ

thezauꝝ inueniet. In effoſione thezauri eſt laboꝛ
in abijciẽdo terraʒ.i.terrena aff ectu deſpiciendo
eſt et deſideriũ theſauri magnũ eſt ⁊ pfundatio q̃
innuit humiliatiõeʒ In tertia regione ſcʒ inferni

merces que deſcendẽdo meditatione ad eam ĩ vi
ta pñiti põt emi.eſt venia.i.remiſſio pene eterneĩ⸗

ferni val tꝑalis purgatoꝛij cuius quiſq; eſt debi⸗
toꝛ ꝓ peccatis ſuis.Nõ eni eſt hõ ſuꝑ terram qͥ nõ
peccet.ait Salomon.iij. Reg.viij. Nulla pcioſi⸗

oꝛ margarita ex illa regione inde põt trabi ⁊ vti⸗

lioꝛ iſta ſcʒ venia Multa eni inde meditado poſ⸗

ſunt trahi vt cognitio diuine iuſticie.cõpaſſio ad
illos ⁊ hmõi.ſed hec vtilioꝛ.Pecunia aũt q̃ emit᷑i/

ta margarita pᷣcioſa eſt pnia Uteni diẽ leo papa.
Uenia nõ datur niſi coꝛrecto.de re.iu.in.vi.⁊ ple
nius declarat Aug.de pe.di.iinquiens. Neini⸗

nem putes de erroꝛe ad veritatem de quocunq;

magno vel puo vitio ad vᷣtutem tranſire poſſe ſi⸗

ne pnia. Per pniam eni pncipir coꝛdis ⁊ ↄtritio

nem vam tollit᷑ culpa.⁊ de pena debita plus ⁊ mi
nus ſᷣm ꝙtitatem doloꝛis.De iſta igitur negocia
tione ſpũaliter intelligi᷑ qð dns pᷣcepit dicẽes Ne

gociamini.Et ad hãc exercendã dicit ps.ſe intra

turũ in potẽtiaſ dñi.i.in regiones ſue potẽtie.ſuo
exemplo nos ad idem ꝓpuocis.

Reuertendo ad pꝛimũ 16. I.

genus negociationis ſe; qua rnceũ

plena eſt multis vitijs.iõ cauenda inq; tũ vitioſa

qð ipᷣe pſalmiſta nos docet ſuo exemplo dicens.
Non cognoui negociatiõem ⁊ h̊ eſt rex ̃ᷣm aliam

biblie tranſlatiõem In loco culus nr̃a tranſlatio

hʒ Nõ cognoui litteraturã h̊ eſt exercitiũ iniquo⸗

rũ.De qͥbʒ ðꝛ Baruch. uij. Filij agar exquiſierunt

pꝛudentiã ꝗᷓ de terra eſt negociatoꝛes teman ⁊c.
Et iõ hãc dñs Jeſus ꝓhibet dicẽs Joh.ij. Nolite

——

facere domũ patris mei domũ negociatiõis.Do
mus pfis eſt nõ ſolũ eccia materialis ſed multo/
magis ſpũalis.i.collectio fideliũ qͥ tũc fit domus
negociatiouis cũ fideles intendũt negociationi⸗
bus iniquis.vñn ¶riſ.de hmõi dicit ꝙ mercatoꝛ

nunq; põt deo placere. Septẽpliciter aũt negoci

atio eſt iniq̃ ⁊ cauenda large ſumendo.
ꝛimo rõne finis cupidi.

Secũdo rõne ꝑſonce clerici.
Tertio rõne tꝑis feriati

Quarto rõne ↄſoꝛtij iniuſti.
Quinto rõne loci ſacrati.

Serxto rõne medij iniqui.

Septimo ratione materie mali.

Quantũ ad pmũ clarũ eſt ꝙ cuius finis eſt ma
lus ⁊ ipᷣm opus neceſſario ẽ malũ.Si g̊ finis ne⸗
gociandi fit pncipaliter cupiditas q̃ eſt radix om
niũ maloꝝ negociatio erit iniq̃. Sed ꝓ hm õi de⸗

claratione ſciendũ ſᷣm.b.tho.ij.ij.q.lxxvij.ar.uij.

qꝙ ad negociatoꝛes ꝑtinet ↄmutatioib reꝝ inſiſte

re. Impoꝛtat enĩ negociatio in facto qᷓndam com

mũtatiõem. Eſt aũt duplexomutatio reꝝ ſᷣm phi

loſophũ.i.polliti.Una quidẽ q̃ſi naturalis ⁊ ne⸗

ceſſaria ꝑ quã vicʒ fit ↄmutatio rei ad rem vel reꝝ
⁊ denarioꝝ ꝓpter neceſſitatẽ vite.Et talis ↄmuta

tio nõ ꝓpꝛie ꝑtinet ad mercatoꝛes ſʒ mag ad yco⸗
3 4

nomos ⁊ policitos.i.his qui habent puidere do⸗
mib ⁊ familie ſue aut ciuitati de reb neceſſarijs
vite. Hec igitur ↄmutatio f̃ᷣm phᷣm ð ſe eſt lauda
bilis qꝛ hʒ finẽ honeſtũ qꝛ ſcʒ deſeruit neceſſitati
vite humane. Poſſent tñ in ea ↄmitti diſa pctã.
ſed illa ſunt vitia hoĩim nõ artis in ſe.Alia cõmu
tatio eſt denarioꝝ ad denarios vt in cambiendo
vel denarioꝝ ad merces vt in emptiõe ⁊ vẽditiõe
vel reꝝ ad res vt in ꝑmutatiòe q dicũtur baratti
nõ /ꝓpter res neceſſarias vite ſed oꝛdinata ad hũc
finẽ.ſ.lucrũ ex ip̃a ↄmutatione ↄſequẽdũ.⁊ hecꝓ

pꝛie ðꝛ negociatio.Etqꝛ qᷓ;tũ eſt de ſe deſeruit cuę/

piditati lucri ꝗ terminũ neſcit.ſed in infinitũ ten
dit.iõ ſ̃ᷣm ſe ↄſiderata hʒ q̃ndã turpitudinẽ inq;/

tũ in ſui rõne nõ impoꝛtat aliquẽ finẽ honeſtũ vel

neceſſariũ de ſui rõe lucrũ tñ qð inde qrit᷑ ꝛſi non
iumpoꝛtet in ſui rõe finẽ honeſtũ vel neceſſariũ ni⸗

hil tñ ipoꝛtat in ſui rõne vctioſum vel rõni ↄriũ.

Uñ oꝛdinari põt ad finẽ aliquẽ honeſtũ ⁊ neceſſa
riũ.⁊ ſic efficerct᷑ negociatio licita.puta ſi negocia
toꝛ lucrũ qð q̃rit moderatũ.tñ oꝛdinat ad hũc fi⸗
nem ſcʒ ad ſuſtẽtatiõem ſui ⁊ familie ſᷣm ſcʒ ſtatũ

ſuũ decentẽ. aut etiã vt inde pauꝑibo ſubucniatvł
etiã cũ negociationẽe intẽ datpter publicãvtilita
tem ne ſcʒ res neceſſarie ad vitã pr̃ie deſint ⁊ lucꝝ

inde expetit nõ q̃ſi finẽ ſʒ q̃ſi ſtipẽdiũ laboꝛis ſᷣua
tis alijs debitis circũſtãtijs de quib dicet᷑.ſic nõ
põt ↄdẽnari·Sed in finẽ ponat vltimũ in lucro ĩ
tendẽs ſolũ diuitias augere in immenſum ⁊ ſibi
reſeruare in ſtatu ꝑmanet damnatiõis.Et de hu

iuſmodi negociatoꝛibo dicit.b.cho.eſſe intelligẽ⸗
dũ qð ait ri.ſuꝑ math̊.Quicũq; rẽ ↄꝑat vt ite⸗

gram imutatãq; vendẽdo lucret᷑ille ẽ qͥ de templo
cijcit᷑ vt hetur di.lxxxviij. Qm̃ qð vᷣm ẽ qñ vltimũ
finẽoſtituit in lucro.tũc eni eſt ex ecciam q̊ ad me
ritũ. Nolite g̊ facere do.pa.m.do.ne.Hic autem
large ſumim- negociatioem ⁊ in ſe.huiꝰ. J. Se⸗
cũdo negociatio eſt mala rõne ꝑſone cũ ſcʒ aliqui
bus ꝑſonis ſpãliter aliq̃ iure phibet᷑ qð fit cũctis

clericis ⁊ multomagis religioſis ex ne cle.ł mo.
totũ.vbi nõ ſolũ negociatio. ſed plura negocia
ibi ponũtur eis interdicta. Dicit eni Aug. ſlego⸗

clari aliqñ licet aliqñ nõ.añqᷓ; ſis cłicus licʒ poſt
effectus es cłicus nõ licet di.lxxx viij.foꝛnicari

Poõ eſt ᷣm b. cho. ij ij.q.lxxvij.ar.uij.qꝛ cłici abſti

nere debẽt nõ ſolũ a malis ſed etiã àb his qͥ habẽt
ſpem mali qð in negociatiõe ↄtingit.⁊ h̊ triplicit᷑.
ꝛimo qꝛ negociatio ẽ oꝛdinata ad lucrũ cuius
cłici debent eſſe ↄotemptoꝛes. Uñ Hiero.Negoci⸗
atoꝛẽ elericum ex inope diuitẽ tanqᷓ; quãdã peſteʒ

deuita. di. lxxxviij. Secũdo ꝓpter frequentiã ne⸗

gociatoꝝ vicia.qꝛ difficulter exuitur negociatoꝛ
a peccatie labioꝝ. vt ðꝛ Ecci.xxvij. Et Teo papa
ODlifficile eſt inter vẽdent emẽtiſq; ↄmertiũ nõ in/
reruenire petm̃.de pe.di.v. Qualitas.Sed clicuſ
multũ dʒ ſe cauere a peccat iur̃ illud. Ambulãs
in via ĩmaculata.Tertio qꝛ negociatio nimis ĩ⸗/
plicat mentẽ curis ſecularibo ⁊ pꝑ ↄns ſpũ alibo re
trahit Vñ apłus.ij.ad Thi.ij. Nemo militãs ðo
impli.ſe nego.ſccu.Ad idem di.lxxxviij.cõſequẽs
Hnteni frequẽter vacare diuinis.licet tñ cleric

vrti pma cõicatiõis ſpecie q̃ oꝛdinat᷑ad neceſſitat⸗

vite emendo vel vendendo. Et ſi emendo ad ſui
vſum victualia vel libꝛos ⁊ hmõi.poſtea nõ indt
gendo his vel alia qrẽdo empta charius vendãt
clerici qͥꝛ tũc plus valent qᷓ; pus nõ peccãt clerici
vel laici. Siłr licet eis eandẽ materiã emere ⁊ in⸗
de artificialia facere honeſta tñ q̃ cõgruant ſtatui

ſuo.ſicut emert ferrũ rude.⁊ inde facere ligones⁊
vendere ⁊ alia honeſta exercitia nõ tñ ex h dimit⸗
tendo officia eccie ar.di.lxxxi.cłicus. Nolite ᷣ qͥ
clici vel religioſi eſtis negociationibavacando fa.

do. pa.m.do.nego Tertio negociatio eſt mala rõ
tꝑis feſtiui.quilibet enĩ dʒ talib diebo abſtinere

ab opibo ſeruilibo.iur illud Exo.xx. Omne opus

ſeruile nõ facietis in eo.ſed negociari ↄputat᷑ iter

opa ſeruilia niſi eineda nnnt neceſſaria victuiq̃
tidiano.⁊ de b̊ habet᷑ di

t ſiue infra Per hmõi er
negociatiõem nõ ſolũ violãtur feſta ſed frequent᷑
omittũtur diuina officia quibꝛ vacandũ eſtdiebꝰ
feſtiuis.de ↄſe.di.iij.ðꝛ In illa ſancto die feſtiua.
nil aliud agendũ niſi deo vacandũ Dicẽ tñ Pe.de

pal.in.uij. In nũdinis negociado audit diuinis
nõ quidẽ ca auaricie.i.ↄgregandi ad ſuꝑfluitatẽ.

ſed aliqͥ fine honeſto ſcʒ ad ꝓuidendũ ex lucro ne⸗
ceſſitati ſue ⁊ familie vel dandũ pauꝑib vel qui⸗

dendũ bono cõitat de reb neceiſarijs ⁊ ſiłia pnt
tales excuſari.exq̃ plati ecciaꝝ ſciũt ⁊ tolerãt Se

cus ſi ſunt ꝓhibite ꝑ aliquã excõicatiõem ⁊ hmõi
cõueniẽtiuſ tñ ꝓuideret᷑ ꝑ penas pecuniarias a re
ctoꝛibo que magis timent᷑ſi exigatur. Quarto ne

gociatio ẽ mala rõne loci cũ ſcqʒ exercet᷑ negociatõ

in eccia. Fit eni ex h mag irreuerẽtia loco ſacro ⁊
oↄñs deo cuius eſt domus. Uñ ⁊ dñs vẽdentes⁊
emẽtes in templo eiecit dicẽs Nolite facere domũ
pris ⁊c.ſed dignius ⁊ ſacratius ẽ in tꝑe gr̃e tẽplũ
eccie qᷓ; tẽplũ ſalomonis. Ibi eni offerebant᷑ ania
lia ⁊ ſanguis hircoꝝ ⁊ vituloꝝ.bic aũt offert᷑ coꝛ⸗
pus ⁊ ſanguis xpᷣi vᷣm.Et cũ plura pctã ꝑpetrent
in emptiõe ⁊ vẽditione guioꝛa etiã fuit rõe loci ſa
cri ſicut ⁊ alia ibi ꝑpetrata. Impedi? etiã deuotio
oꝛantiũ ꝓpter tumultũ qͥ ſolet ↄtingere in hmõt.
SDed qd de vendẽtib ibi candelas.dicendũ vr̃ ꝙ
cłici vel religioſi qͥ hoc faciũt pncipaliter ad ſatiſ⸗
faciendũ deuotioni fideliũ qͥ ſolẽt eas accẽdere in
honoꝛẽ dei excuſari pnt. Si aũt ad cupiditateʒ et
lucrum pᷣncipaliter nõ vident᷑ excuſari poſſe a vi⸗
cio eis ꝓhibito nogociatiõis ⁊ pᷣcipue in tali loco
ſicut nec ſacerdotes veteris teſti in his q̃ vẽdebãt

in templo.Et in his q̃tuoꝛ caſibo pᷣdictis q;uiſ cõ
ſulendũ ſit ꝙ lucra facta in hmõi pauꝑibo eroga⸗

rent᷑.nõ tñ vr̃ bᷣ eſſe de neceſſitate ſalutis.Et rõ eſt
qꝛ datio ⁊ acceptio pecunie in hmõi de ſe nõ eſt p⸗
hibita:ſed actus negociandi nõ ſimpliciter ſʒ ĩ ta

li loco tꝑe ⁊ ꝑſona vel fine.licet aliqͥ ↄriñdicãt.nõ

tñ inueni aliqð ius vel doctoꝛẽ ſolennẽ h expꝛeſſe
dicẽte.ſ.ꝙ de neceſſitate ſit pauꝑibo dandũ illud
lucrũ. Qð aũt pᷣdiœt᷑ p pauꝑibo dandũ cautũ eſt
abſq; alia declaratiõe eſſe.ſ.de neceſſitate vel cõſi⸗
lij honeſtate. Necenĩ oꝑtet oẽm vᷣitatem apire in
pᷣdicatione ꝓpter ꝑiculũ abutentiũ ſentẽtijs vᷣita⸗
tis q pni ſunt ad ↄſciam dilatandã.qͥnimo ⁊ ĩ in⸗
terrogationibo decet aliqñ ſuꝑ hoc pꝛudenter elu

dere. ar. di. xliij. in mandatis. Semper eni tutioꝛ

— 3ss

——

— —

äl

Capitulũ

via cõſulenda ſed non imperanda.ar.xxvi.q. vij.

alligant. Quinto negociatio redditur illicita rõ
ne mali ↄſoꝛtij.puta ſi mercatoꝛes inter ſe conue

niant ⁊ pactũ faciant ꝙ omnes vendãt tali pᷣcio

tales merces. vel vnus ſolus vẽdat ⁊nõ alij certã
reꝝ ſpẽm.tales ſi pactũ faciant ꝙ vendãat certo pᷣ⸗

cio ↄpetenti ⁊ nõ plus ſed etiam minus ſunt libe

ri Juſtũ eſt imo ↄſulit Hoſti.ꝙ ad hſᷣ ꝙ mercato /⸗

res ſua officia exerceant bona fide de lnia ſui epᷣi

dere in recõpenſatione laboꝛis induſtrie ⁊ expẽſa
rum ⁊ ſᷣm pcium taxatam ab eo vẽdant ſine men⸗

dacijs ⁊ tuti erũt a peccato nego ciatõis.exẽ de ẽp.

⁊ ven.c.i.GBonũ ⁊ equũ ↄſiliũ eſt.ſed qꝛ cõſilium
eſt nõ obligat cũ ↄſuetudovbiq; qͥſi ſit in griũ vbi
tñ ſiue ꝑ epᷣm ſiue qð meliꝰfierec ꝓuideret᷑ꝑ recto

res cinitatis ſcʒ ꝙ taxato pᷣcio ab eis vtnderertur
victualia ⁊ alia q ſunt ad vſum necellaria nõ poſ/

ſent mercatoꝛes ſeu vendẽtes pᷣciuʒ augere abſq;

peccato.ſed ſi pactũ faciũt mercatoꝛes inſił ꝙ cer
to pᷣcio vendant merces ſuas ⁊ nõ minus.nõ tñ
ſᷣ intẽdentes ſe cõſeruare indemnes cum iuſtuʒ
pciũ ponũt mercibo ſᷣm valoꝛẽ illius cꝑis qᷓ; lucra
immoderata querere ec nimietate pᷣcij peſſime fa
ciũt Et dicũtur hi monopolite a monos quod ẽ
vnus ⁊ polite qð eſt venditoꝛ vel polis qð eſt ciui
tas q̃ſi vnus ſolus vendẽs in ciuitate.⁊ tale pa⸗

ctum monopolitaꝝ eſt illicitũ ⁊ a iure ꝓhibitum

p̃m Hoſti.. Cde mono.il.i.⁊ cauet᷑ in dicta.l.ꝙ ex
ercẽs tale officiũ ꝓpꝛijs bonis expoliatus exilio ꝑ
petuo damne?᷑. Si qͥs etiã ſocietatẽ fac cũ eo que
nouit eſſe male ↄſcie ⁊ ꝑ fas ⁊ nefas negociari li/
cet ipᷣe ab illicitis ↄmertijs caueat ⁊ ſociũ admo/⸗
neat ab illicitis abſtinere non excuſat᷑ niſi ꝓhibe⸗

at inq;tũ põt ⁊ ſocietatẽ cũ eo ſoluat ſi põt. velꝓ⸗

teſtetur ſi nõ põt de illicitis lucris ꝑticipare non
velle nec illũ in ipᷣis ſe intromittere:ar.di.lxxxiij.
erroꝛ. Et ſuꝑ h̊ dʒ inqrere ne laboꝛet craſſa igno/

rantia q̃ nõ excuſat. Sexto eſt illicita rõe medij.

id eſt. cũ mediantibo ꝑiurijs ⁊ mẽdacijs ⁊ duplici
tatibo negociat᷑.vñ Laſſi.Illi negociatoꝛes abho

⸗

minabiles ſunt coꝛam deõ qᷣ iuſticiã dei minime
ↄſiderãtes ꝑ imoderatũ pecunie ambitũ polluũt᷑
merces ſuas plus ꝑiurijs onerãdo qᷓ; pᷣcijs. diſti.
lxxxviij.qͥd eſt aliud. Et de ꝑiurijs qͥdẽ nõ eſt dubi

um qꝙ qͥ vtunt᷑ eis etiã vnico ꝑiurio ſciẽter ſcʒ flm

iurando ꝙ peccãt moꝛtaliter ym Ray.⁊ b. cho.ij

ij.q.c. ar. uij.qꝛ expᷣſſe qͥ pᷣceptũ dei faciũt notabi⸗

7

lem irreuerẽtiam ↄmittendo.De mẽdacijs auteʒ

dicit Ray.qꝙ ſi h̊ faciunt vt decipiant etiam moꝛ

taliter peccant.⁊ tenẽtur ad reſtitutiõem eius in
quo deccꝑant.Et glo.dicit ibi ꝙ non diſtinguit.

vtrũ in modico vel in magno decipiant. redo

Ray.loqui de mendacio exqͥ q intendit nocere

ſeu deciꝑe in multo ſi poſſet ſicut in modico cũ di
cit eſſe moꝛtale Nam ſi in modico tm̃ intendatde
cipere nõ eſt rõ qᷓre debeat eſſe moꝛtale. Et qð diẽ

glo. vr referendũ ad factũ nõ ad intentõem qð ex

moõ loquẽdi ptʒ. hoc eſt cum ⁊ ſi intendat decipere
in multo actu tñ non decipit niſi in modico quia
non poreſt, vel eciam poteſt referri ad actum reſti

XVI

tutionis. qꝛ ita in modico decipiens tenetur ad

illud modicũ ſicut ad multũ qui in multo deci⸗

pit. Sed ſiqs mẽdacio vtitur in emendo ⁊ vẽden
do vt ↄſeruet ſe indemnẽ.puta vt vendat iuſto p⸗,
cio rem ſuam. dicit ↄſtitiſſe ſibi pluſq; ↄſticit ꝛbu

iuſmodi.peccat talis venialiter m Ray.ſʒ Hoſ.

dicit ꝙ ſi hoc facit aſſidue ⁊ex cõſuetudine moꝛta
liter vr peccare. Arguit aſſili de ebꝛietate quã diẽ

,„ Aug. eiſe moꝛtale ſi ſit aſſidua vtʒ diſt.xxv.S. als
ſciant q;tũ pnt lucrari in menſura bladi ⁊ vini 5 1. y. Kals.

hmõi.vel qᷓ;tũ pñt p libꝛa vltra id qð emerũt ven

Hoc tñ nõ credo vᷣm.qꝛ veniale de ſe q;Stũ cũq; cõ
tinuet᷑ ⁊ multiplicetur nunqᷓ; fit moꝛtalerm tho.

ij.ij.q.cl.art.ij.Et de h.S.in.i.ꝑte ti.vi.Sed bene

diſponit ad moꝛtale.Nec eſt ſile de ebꝛietate vnð

diccñ illud aug.exponit b. cho.ij.ij.q.e.Eſt igitur

illud mẽdaciũ veniale niſi addatur ↄtempt/. Et
idem dicendũ de duplicitatib q̃ ibi fiũt ⁊ fraudi
bus ſcʒ ꝙ ſit moꝛtale vbi intendit᷑ notabilis dece

ptio ꝓximi.alias veniale.de h̊ plenius.j. Se⸗
ptimo rõne materie mali.Quedam eni negocia ſt
que de ſe ſunt mala de ſui natura.vt vſura ſymo⸗
nia ⁊ hmõi.vñ Amb. Reꝑiunt᷑q;plurimi negocia

tione muneris mercari velle gram ſpũſſci.i.q.i.
reꝑiunt᷑.⁊ hoꝝ negociatio.i.exercitatio oibphi⸗

betur clicis ⁊ laicis ſᷣm Ray.Quedã alia ſunt q
nõ ſunt de ſui natura mala tñ eis vtũtur hoĩesvt
in pluribo ad malũ.vt facere taxillos ⁊ cartas.lai
bos ſucos ⁊ hmõi.⁊ oꝛnamẽta ſuꝑfluũ veſtiũ. Et
ab hoꝝ emptione ⁊ venditione ⁊ factiõe dʒ qlibet
abſtinere ⁊ ꝑmaxime ab his qᷓ̃ ſine pctõ moꝛtali fi

eri non pñt.ſeu quoꝝ vſus cõiter eſt ad moꝛtale
peccatũ.Et ſic intelligendũ qð diẽ Inno.in.c.fra

tres.de pe.di.v.valet.Falſa pnia eſt cũ penitens
ab officio.i. actu negociali nõ recedit qð ſine pec⸗
catis agi nõ põt.Et qð ait ait Greg. in omel. ſcxI
negocia qͥ ad peccatũ iplicant neceſle eſt vt ad hec
poſt ↄuerſionẽ animus nõ recurrat de pe.diſt.v.
negociũ. Toquũtur enĩ de moꝛtalib peccatj.naʒ
ſi de quibuſcunq; ctiã venialibo intelligatur nul⸗
lus poſſet etiam licita negocia exercere.De huiuſ
modi aũt artiba quaꝝ artificia ſunt frequẽter ad

peccata dicet᷑.ſ.in ſe. c. Quedam alia ſunt dubia
vt emere pᷣſtantias ſolutas cõitati ab alijs ſeu de
narios mõtis impᷣſtita venetoꝝ ⁊loca ianuenſis
que quedam dicunt licita quidaʒ illicita ⁊ ab hu
iuſmõi abſtinẽduũ.qꝛ in dubijs tutioꝛ via ẽ eligen

da e de ſpon.iuuenis.⁊ de hac materia latius S.

e.ti.c.viij.⁊.c.xvi. Ibi ponnntur rationes advtrã

qʒ ꝑtem. et ideo de facili condemnanduʒ. et ſic qð
tutius eſt cõſulendum vt dictũ eſt.

Quantum ad tertium..II

pꝛincipale ſcilicet de negociatione tempoꝛali mo

deſta. Sciendum ꝙ tuncnegociatio eſt licita

quando eam exercent ſᷣm iuſticlam quam exigit
deus ab hominibus non ſ̃m iuſticiam hominuʒ

et hoc eſt quod ait pᷣ. Memoꝛaboꝛ iu.tu. ſo. ſcʒ

in negociando et alia opera faciendo. Judicia ho
minum ſolum ſibi cauet a magnis exceſſibus de

ceptionis.puta vltra dimidiam iuſti pꝛecij irri⸗
tans tales contractus.extra de empt.⁊ ven. cum
dilecti. Sed iuſticia dei non permittit etiam ali⸗/
quam poruam deceptionem ſcienter factam.

5 5

—

Qui aũt ſequũtur iuſticiam bominũ nõ memoꝛã
tur iuſticie dei.de quo dicit pð. Memoꝛaboꝛ iu.
tue.ſo. Illi aũt ſunt negociatoꝛes qͥ de templo ec⸗
cleſie militãtis qͥ ad meritũ eijciũtur ⁊ de templo
triũphãtis eccie qͥ ad ↄſoꝛtiũ. Uñ Caſſi.ſuꝑdicto
v.ps.Illi abomiabiles facti ſunt ſcʒ qͥ iuſticiã dei
minime ↄſiderat ⁊ ꝑ nimium pecũie ambitũ mer
ces ſuas polluũt.Sicut aũt ſeruat᷑ iuſticia dei.i.
iuſticia ſᷣm deũ cũ in negociãdo datur iuſtũ pᷣciũ
nõ exceſſiuũ.⁊ res integra debita nõ ſophiſticata.
aut cũ eſt ꝑmutatio equa. Ita ecõtra negociantes
largo ſumpto vocabalo ꝓ ementib ⁊ vedeutibus
Tripliciter aũt faciũt ↄtra iuſticiam dei.
Pꝛimo ex iniqua appꝛeciatione.:
Secũdo ex varia ſophiſticatione.
Tertio ex illicita ꝑmutationr..
Quantnm ad pmũ ſciendũ ̃m.b. tho.ij.ij.qõ.

lxxvij.arti.i.ꝙ emptio ⁊ vẽditio vident᷑ introdu⸗
cta ꝓ cõi vtilitate vtriuſq; dũ ſcʒ vnus indiget re
alterius ⁊ ecõuerſo ſicut ꝑ pvᷣm pmo polliti.patʒ
Qð aũtꝓ cõi vtilitate introductũ eſt nõ dʒ magiſ
eẽ vnius qᷓ; alterius.⁊ iõ dʒ inter eos ᷣm eq̃litatẽ
cõtractus inſtitui.Quãatitas aũt reꝝ q in vſũ ho⸗
minũ veniunt menſurat᷑ ᷣm pᷣciũ datũ ad qð ẽ in⸗
uentũ nũmiſma.vt ðꝛ.i.echi.⁊ iõ ſi pᷣciũ exceditqᷓ;
citatẽ valoꝛis rei vel ecõuerſo res excedat pᷣcium
tolli᷑ iuſticie eq̃litas.hec tho.⁊ ↄmittit᷑ ↄñter ini⸗
quitas.Iniqtas eni ðꝛ q̃ſi ineqᷣtas.i.ineq̃litas ſʒ
qui diligit iniqtatem odit aiam ſuã. Scðm aliaʒ
tranſſatiõem inqt pſal.x.ps.⁊ loquit᷑ de aĩa dei ꝗᷓ
eſt volũtas eius. Uñ ⁊.x.q.ij.ꝭ.hoc ius.ðꝛ ꝙ ſi in
venditiõe rei ecciaſtice plus offerat᷑ qᷓ; res valeat
eccia reciꝑe nõ dʒ.ſed tin iuſtũ pᷣciũ. Et rõ eſt ſᷣm
archi. in dicto. . qꝛ eccia nõ dʒ dolũ facere in ↄcti
bus ſuis. exc de dona.ꝑ tuas Sic igitur res ñ pñt
licite vẽdi pluſqᷓ; valeãt.nec minus emi pẽſato ea
rum valoꝛe in reſpectu ad vſum nr̃ m ⁊ pbabile iu
diciũ humane eſtimatiõis mẽſurantis valoꝛẽ rei
infra limites latitudinis ↄpetentis.Et ꝓ maioꝛi
declaratioue huius materie tria videnda ſunt
Pꝛimo vñ accipiẽdus ſit debitus valoꝛ rei.
SBcðo q; ſit la titudo ↄpetens valoꝛis rer.
Tertio qͥd dicendũ qñ fit exceſſus valoꝛis rei.
Etꝓ declaratione pᷣmi oꝑtet tria ↄſideraredili
gẽter. et pmũ eſt ꝙ ſᷣm Sco.in.uij.di.xv.duplexẽ
valoꝛ reꝝ. Pꝛimus eſt valoꝛ naturalis. Secũdꝰ
valoꝛ vſualis. Ualoꝛ naturalis rei ẽ jm bonitatẽ
nature a deo in re creata.⁊ h̊ͥ mõ mus vel pulexvł
foꝛmica plus valent qᷓ; panis.qꝛ illa hũt vitã.ani
mam ſeu vſum.⁊ nõ panis vel etiãẽ margarita Se
cũdus valoꝛ ðꝛvſualis ſᷣm qð aſſumi in reſpectu
ad vſum nr̃m.⁊ h̊ mõ qᷓ;to aliq̃ ſunt vſiba nr̃is vti
lioꝛa.tantoplus valent.⁊ ſᷣm h̊ panis plus valet
qᷓ; mus.Quia igitur actus emendi ⁊ vendedi ad
vſus humane vite merito oꝛdinat᷑.iõ reꝝ q̃ ſũt ad
vſum humane vite veneliũ valoꝛ ſumẽdus eſt ſe/
cũdomõ nõ pᷣmo.Secũdũ cõſiderandũ circa va
loꝛẽ rei eſt ꝙ ipᷣe valoꝛ reꝑ ſcðᷣo mõ acceptuſ.i.pᷣm
ꝙ ſunt ad vſum nrm in re venali tripliciter pẽſat
Pꝛimo ex eius vᷣtuoſitate.Scdo ex eius raritate
ertio ex eius ↄplacibilitate. Et vᷣtuoſitas qͥdeʒ
rei attẽditur ſᷣm ꝙ res ex ſuis realib vᷣtutiba ⁊ p⸗

Citnlus Pꝛimus

pꝛietatiba eſt noſtris vtilitatibs virtuoſioꝛ ⁊ effi⸗
cacioꝛ.⁊ h̊ mõ bonus panis triticeus plus valet

ad vſum nr̃m q; oꝛdeaceus.⁊ foꝛtis equus ad ve⸗

cturam plus valet qᷓ; aſinus. Scðo penſat rei ve⸗
nalis valoꝛ ex eius raritate.i.ſᷣm ꝙ res ex ſue iuẽ⸗
tionis raritate ⁊ difficultate magis neceſſarie ſũt
ꝓ qto vicʒ ex eaꝝ penuria maioꝛẽ ipᷣaꝝ indigẽtiã

⁊ minoꝛẽ facultatẽ hñdi ⁊ vtendi habemus. ¶ ñ
Hiero.Omne raꝝ carũ.diſt.rciij.legimus.Et ſe⸗

cũdũ h̊ bladũ plus valet tꝑe famis ⁊ cariſtie qᷓ; tẽ

poꝛe q̊ multũ abundat apud omnes. Sic q̃ttuoꝛ
elementa ignis aer aqua ⁊ terra.vilioꝛis pᷣcij apð
hoies eſtiman᷑ ppter eoꝝ copiã qᷓ; balſamũ vel au
rum.qᷓ;uis illa de ſe ſint magis neceſſaria qᷓ; vti⸗
lia vite nr̃e.Tertio penſat᷑in re venali eiꝰ cõplaci
bilitas.i.ſm ꝙ magis vel minus bñ placet volũ⸗
tati noſtre habere talem rem ⁊ vti ea. ¶ti eni ꝓut
hic ſumit᷑ eſt rem in facultate volũtatis aſſumere
vel haberc.⁊ iõ nõ modica ꝑs valoꝛis venaliũ re
rum ex bñplacito volũtatis penſat᷑ſiue plus ſiue
minus cõplacentie in vſu huius rei vel ũlius m
ꝙ vnus equus eſt gtioꝛ vni.⁊ alter alteri.⁊ vnuʒ
oꝛnamẽtũ vni ⁊ aliðalteri.⁊ hoc mõ vnꝰ rein al/

teri vilioꝛem multũ appꝛeciat᷑ ⁊ ſibi reputat pᷣcio⸗

ſam ⁊ charam ⁊ ecõuerſo TLertiũ cõſiderandũ cir
ca valoꝛem reꝝ eſt ꝙ valoꝛ reꝝ venaliũ vix aut nũ
qᷓ; põt a nobis determinari niſi ꝑ ↄiecturalẽ 7,P4
babilem opinionẽe.⁊ h̊ nõ punctualiter ſub indi⸗
uiſibili rõne aut menſura in plus ⁊ minus ſʒ ſub
aliqᷓ latitudine ↄpetenti reſpectu tempoꝝ locoꝛũ
7 ꝑſonaꝝ.circa quã latitudinẽ diuſi hoĩes in eſti⸗

mãdo differre ꝓbant᷑.⁊ h̊ etiaʒ dicit tbo.vbi.. q;

valoꝛ reꝝ nõ ↄſiſtit in puncto indiuiſibili.vñ ali⸗

qᷓ;tulũ plus aliquãtulũ minus emere vel vendere

nõ tollit eq̃litatẽ vel iuſticiã dũinõ nõ fiat exceſiꝰ

notabilis ↄſciaam. Quantuʒ ad ſcom ſcʒ q ſit

cõpetens latitudo valoꝛis rei infra cuius limites
poſſit pᷣciũ extendi.Dicendũ ꝙ tripliciter h̊ inno⸗

teſcere põt ex iure.ex ↄſuetudine.ex diſcretiõe.Et

pmo ex iure qꝛ ſi pᷣciũ qͥ vẽdit᷑ res excedat medic ⸗
tatẽ iuſti pᷣcij ſeu pᷣciũ qͥ emit᷑ deficiata medietate

iuſti pᷣcij.puta valet res.x.floꝛe.put cõiter eſtima

tur ⁊ tñ veẽditoꝛ petit ⁊ recipit.xvi.vel cũ valet.x.
emptoꝛ emit ꝓ.uij.cũ dimidio.tũc ſᷣm iura ↄctuſ
eſt nullus.ex de emp.⁊ ven.cũ dilecti.ꝑ iudicẽ irri
tã dũ ł facer̃ ſuꝓplere defectũ ↄmiſſũ.vᷣm etiã ſi eẽt
minoꝛ exceſſus qᷓ; medietas iuſti pcij ſi ſit notabi
lis vtiq; ſᷣm tho.ij.ij.q.lxxvij.? Sco.in.uij.di.xv
eſt ibi iniuſticia ⁊ ꝑ ↄnñs pctin moꝛtalc ⁊ reſtitutõ
faciẽda qᷓ;tũ ad eũ ꝑ quẽ fit deceptio adutent᷑in pᷣ
cio multũ exceſſiuo ł defectiuo.Sʒ ſi fiat deceptõ

iꝛant.qꝛ ſcʒ emptoꝛ vł veditoꝛ eſtimat tm̃ valere
tũc nõ eſt ibi moꝛtale exqͥ ip̃e decipit ꝑ erroꝛẽ. Sʒ

tñ cũ ꝑpẽdit vł ſibi ondit.tenet᷑ ad ſatiſfactionem
als tẽ peccaret moꝛtalłr ſi ñ vellet ſatiſfacere.Qð
totũ itellige qñ defraudat᷑ iuſto pᷣcio ẽptoꝛvł vẽdi
toꝛ ex erroꝛe ſeu igãtãtia.Nã ſi ſciẽs ⁊ adũtẽs q;ti⸗
tatem exceſſus vł defectus libere ↄſenſit in tale p

cium ⁊ contractum in nullo tenetur alter cuʒ eo

contrahens cum ſciat illum aduertere de exceſſu
vel defectu pꝛecij.Et ratio eſt qꝛ ſcienti ⁊ cõſentiẽ
t nõ fit iniuria neq; dolus vt de reg.iur.li.vi.Si

1
zi

W
w
tion
güc
utni
lig
bind
locnn

.
ts 3
Mh.
WNW

crccſ⸗
gaſt
mires
inno
eC
nediej
ieeu
1chin
wor.
DV
aim
iſei
otubi
ſdtn
teucd
ntion
Nec
ſj
gt

cut enĩ põt rem ſuã abſq; omni pᷣcio dare ⁊ dona
re.ita etiã põt ꝓ centeſime ꝑte iuſti pᷣcij rem ſuam
vendere ad ſuũ bñplacitũ.⁊ alteri qͥnta ꝑte.⁊ al
teri ꝓ iuſto pᷣcio tm̃i. Nec in bᷣ fit iniuſticia expar⸗
te alcerius niſi cogeret᷑ venditoꝛ ad vendendũu ali
qua maſ neceſſitate ad h̊ inducẽte cũ non põt ali
ter ſibi puidere.vellet tñ iuſtũ Fen. ſz inuenire nõ
põt.vel etiã magna leuicate ad ̊ mouẽte vt ꝓdi⸗
gus ⁊ leuis tũc enĩ ſecus dicendũ. Secũdo ipſa
latitudo pᷣcij põt innoteſcere ex ↄſuetudine. aʒ

vt diẽ Sco.in.uij.vbi ſcʒ ꝙ exꝑientia ſatis patʒ ꝙ;

cõſuetudinarie relinqui? ipis ꝑmutantib vt pen
ſata mutua neceſſitate reputent ſe mutuo dare eqᷣ
ualẽs.⁊ hincinde acciꝑe.ODuxꝝ quippe vr inter ho

mines ↄctus eſſe in quibo ↄhẽtes nõ intendãt ali

quid de rigoꝛe iudiciali qᷣ eſt vt tm̃ res ematur vł
vendat᷑ qᷓ;tum valet ſibi mutuo relaxare vt ſi cõezs

cõtractũ comitetaliq̃ datio vera. Et hic modꝰ cõ

mutantiũ fundat᷑q̃ſi ſuꝑ lege nature dicente Fac

alteri qð tibi vis fieri. Satis ꝗ̊ eſt pbabile ꝙ quã

do ↄᷣhẽtes mutuo ſunt cõtenti mutuo ſibi remit⸗
terevelint ſi aliq̊ mõ.dũ tñ nõ enoꝛmi deficiunt a

ꝓfecta iuſticia Tertio innoteſcit latitudo pᷣcij re
rum ex diſcretione.Dictat eni diſcretio ꝙ cũ res ĩ

ſe valens x.tñ habẽti eſt chara ⁊vtilis vt.xij.ſivo

lo eam hr̃e dem ſibi nõ tm̃.x.ſed qᷓ;tũ ſibi valet.ex

quo ipᷣe retinere volebat qꝛ vtilis vt.xij. Uñ ⁊.b.
Tho.ij.ij.q.lxxvij.dicit ꝙ vẽdere rem pluſq; vale

at eſt iniuſtũ niſi in detrumentũ cederet venditorꝭ

vẽdere ſcʒ q;tũ valet.puta qꝛ ſibi multũ eſt vtilis

illa res vel neceſſaria, tũc eni vendere poterit plꝰ

qᷓ; res in ſe valeat qᷓ;tũ ſcʒ valet ipᷣi vẽditoꝛi.Sed
q;uis emptoꝛ multũ iuuetur ex re quãvult emere
ſi vẽditoꝛ inde nõ damnifica?᷑ ex carentia ipᷣiuſ rei
nõ ꝓpterea põt plus vẽdere rem qᷓ; valeat in ſe.qa
vtilitas q̃ ſuꝑuenit emptoꝛi nõ eſt ex ↄditiõe ven
dentis nec ex cõditione rei in ſe.ſed ex ↄditõe emẽ
tis.vñ nõ dʒ vendere illi qð nõ eſt ſuũ.Idẽ Sco.

in.uij.Si tñ ſua liberalitate emptoꝛ vult aliquid

plus dare qᷓ; valeat res qꝛ inde multũ iuuat᷑. põt
recipi ar.i.q.ij.ſicut eßᷣm. Quantũ ad tertium

pꝛime ꝑtis ſcʒ qñ fit exceſſus in pᷣcio.quid iuris.

Ad h̊ dicendũ ꝙ tripliciter põt fieri exceſſus in pᷣ⸗
cio reꝝ venaliũ vel defectus.Pꝛimo quidẽ vltra
dimidiũ iuſti pᷣcij.⁊ ſic õctum põt reſcindere dece
ptus vel reſtaurationẽ damni ſui petere vt dictũ

eſt. Nec obſtat ſi dicat᷑ ꝙ vnuſqͥſq; in re ſua ẽ mo

deratoꝛ ⁊ iudex ſᷣm iura.ꝗ̊ rei mee poſſum ipone⸗
re pᷣciũ qð volo.nec aliqͥs põt me cogere ad pᷣtaxa
tum pᷣciũ ſicut nec etiam ad vendendũ.ſicutc etiã
emptoꝛ non cogitur ad emendũ niſi pᷣcio ſibi bñ⸗
placito.Sicut igitur õctus emptionis ⁊ venditi

onis eſt mere volũtarius.ſic etiam taxatio pꝛecij
venaliũ reꝝ debet eſſe volũtaria ᷣm voluntatem

vendentis ⁊ ementis.iuxta illud ꝓuerbiũ legale.
Res tm̃ valet qᷓ;tum vendi põt.Ad illud enim re⸗

ſpondeo.Quãuis qͥs nõ cogatur ad vendendum

rem ſuã tamen in actu ⁊ ↄctu vendẽdi.ſivendere
vult foꝛmam iuris ⁊ regulam iuſticie ſeruare de⸗
bet ⁊ equitatis.Et iõ in actu vendendi nõ licet ſi

bi rei ſue ſtatuere iniuſtuʒ pꝛeciũ ⁊ accipere.quia
tũc nõ unponit rei vt ſimpliciter ſue pᷣciũ ſed vei

—

tiue includit acceptiõem pcij pᷣualentis.Accipere
autem pꝛeualens pᷣcium eſt iniuſtũ ⁊ 3 eqtatem

alterũ cõmutande. Hmoi aũt impoſitio ↄmura:

Inſuꝑ ſm Hoſti. q;uis nõ poſſet qͥs cogi ab ini⸗
tio rem ſuam vendere vel alienare.vts. E. de Zhẽ.

emp.l.dudum.ſi tamen expoſuerit venalẽ ⸗ pciũ

offeratur ſi ꝓ iuſto pᷣcio vẽdere nõ vult cogi põt ꝑ

iudicem ꝙ iuſto pᷣcio vendat.ff. de offi.pſi.l.i. Et
cũ dicit᷑.res tm̃ valer q;tum vẽdi põt.intelligit᷑ de

iure nõ de facto ſ̃ᷣm eſtimatiõem cõem ſᷣm Kanto.

de bu. Secũdus exceſſus eſt in ↄctu hmõi qñ vti
F notabilis eſt nõ tñ gtingens ad medietateʒ iu⸗
pꝛecij. Et tũ caliqui dicùt licitũ eſſe nec ad re/⸗
ſtitutiõem teneri.qꝛ iura boc ꝑmittũt.vt indicto
c.cũ dilecti.de emp.⁊ ven.Quã opinionẽ ſeqͥ vide
tur.Duran.oꝛdi.mi.in ſum.ſua.Sed hãc opini⸗
onem tanq; erroneam⁊ ꝑiculoſam ſaluti aiaꝝ re
ꝓbant.b.tho.ij.ij.q.lxxvij.Et Sco.in.uij.diſ.xv.
dicẽtes.ꝙ talis ſcienter decipiẽs iniuſticiaʒ facit
⁊ ꝑ ↄñs moꝛtaliter peccat.⁊ tenet᷑ ad reſtitutionẽ
eius in qͥ decepit. Si aũt ignoꝛãter et ex erroꝛe.ſ.
eſtimans tm̃ illã valere ⁊ hmõi tũc nõ peccat.ſed
cũ aduertit erroꝛẽ tenet᷑ ad ſatiſſactiõsem damni
leſo ſeu decepto.alłs tũc peccaret ſi nõ diſponeret

ſe ad emendam. Ad rõem ab illis deductã in lege

Rũñdet b.tho.vbi.õ.ꝙ hec lex dat᷑ plo ĩ quo ſunt

multi deficiẽtes a vᷣtute.vñ ſolũ pbibet ea mala qᷓ

habẽt deſtruere humanũ ↄuictũ pacificũ ea puniẽ
do vt furta.adulteria.notabilesdeceptiões in cõ
tractibo.vt deceptio vltra dimidiũ iuſti.⁊hᷣ cũ pu
nue pot abſq; maioꝛi ſcandalo.als eciaʒ illa tole⸗
rat.vt.i.q.vij.quotiens.xxiij.q.uij.ca.ipᷣa pietas
diſt. l. vt cõſtitueret᷑. Alia nit eminit n ae licita
ſed inq;tũ nõ punit ea ⁊ ne puniendo ſequerent᷑
maioꝛa mala. Sed lex diuina q̃ datur oibo nil di
mittit impunitũ in hac vita vel aliqd qð ſit vᷣtuti
cõtrariũ. Uñ ſᷣm diuinã legẽ illicitũ reputat᷑ ſi in
cõtractibo eq̃litas nõ ſeruaret᷑.qð fit plus vendẽ⸗
do rem q; valuerit.vel miuus emendo cũ fit pᷣci⸗
fue notabilis exceſſuſ in h̊.cũ.b.tho.ↄcoꝛ. Jo.de
ig. ⁊ Jo.cal.⁊ plures alij canoniſte dicẽtes illam
decrecalẽ hr̃e locũ iure foꝛi nõ iure poli.⁊ h̊ ad vi
tanda multa litigia q̃ de leui poſſent qͥtidie ficri.
Tertius exceſſus eſt qñ in hmõi ↄctibo paꝝ fit dã
nificatio.vt qꝛ pᷣauloplus vendit᷑ res vet paulo/⸗
minus emit᷑ iuſto pᷣcio.⁊ tũc qᷓ;uis qͥdã dicãt idi⸗
ſtincte nõ ↄmitti pctm̃ nec teneri ad reſtitntiõem
eo ꝙ pᷣcia reꝝ nõ ↄſiſtãt in puncto indiuiſibili.ſʒ
habcãt quãdã latitudinẽ in plus ⁊ minꝰ Nerius
tamẽvr̃ dicẽdũ . qꝛ latitudo illa dʒ eſſe ↄpetens
⁊ ſic hʒ limites ſuos qͥ tñ difficulter ſcire pñt.iðo
ſi qs in emẽdo vł vendẽdo excedat aliquãtuluʒ li
mites ñ agẽs ᷣoſciaʒ qꝛ ſcʒ credit illð eẽ ſatꝭ iuſtũ
pᷣciũ.⁊ ſi rigidũ nõ peccat nectenct᷑ ad reſtitutio /⸗

nem. qᷓ;uis aliq;tulũ excedat limites iuſti pᷣcij ⁊ t

hʒ locuũ illud qð illi dicũt ſcʒ cõem ↄctũ ↄcomita⸗
ri aliq̃lẽ donatiõem ⁊ ſibijnuicem ꝑtes remittere
modicũ plꝰłminꝰ iuſto pᷣcio.ſʒ ſiqs ð ↄſciam ven
dat plꝰvł emat minꝰiuſto pᷣcio.i.credẽs excedere
ſupꝛemum gdum latitudinis pᷣcij.⁊ ſi in modico
nõ poteſt excuſari a peccato ſaltem veniali cũ oĩs
deceptio ⁊ fraus ſit peccatũ.⁊ etiã teneat᷑ adſatiſ⸗

Cirnlus Pꝛumnus

factiõem.ſed exq̊ minuciętales ſunt in numere.⁊

parũ inde etiã leditur pximus ðebet illud ſic iniu
ſte acqᷣſitũ pauꝑibo erogaruũixuij.q:v.qͥ hẽt.decla
rant᷑ pᷣdicta⁊ Geral.oꝛdi.here.et Jo.de rip.ꝙ ſi fi
at diminutio vel erceſſus iuſti

i in ↄᷣctib ĩ mo
4

dico nõ ẽncce reſtõem facere Ad qð ꝓpbandũ indu

cunt triplicẽ rõem.· Pꝛimo qͥdem rõne pac ⁊ ſal

uationis. Qõ eniʒ ex cõſenſu ⁊ ſtatuto cõi ⁊ ꝓ cõi
oim vtilitate pcedit eoipᷣo obtinet equitatẽ ⁊ ro⸗
bur iuris cõis.ſed cõis cõſenſus ac recta ⁊ diſcre

totaliter tranſferẽdo.Et ſi in aliquo pᷣter intenti
ovnem ⁊ ꝓpꝛiam eſtimatõem defraudat᷑ citra tam̃
exceſſum enoꝛmẽ lege diuina vł humana ꝓhibitũ

re.Certio h̊ ꝓbatur rõne humane eſtimatiois.
quidem incerta eſt ad mere iuſts pᷣcia pᷣtaxanda ?⁊
ad pciſe diſcernendũ exceſſus ⁊ defectus iuſti pꝛe
cij. ꝓpter qð licet pᷣciũ in aliq̊ minuaturvel exceda
tur.nihilominus nulli ꝓꝛio vel cõi iudicio cenſe

„

itui ſit neceſſe.⁊ hoc iõ.qꝛ expedit tꝑali paci et
ſaluti ſpũalr. Expedit quidẽ temꝑali paci · qꝛ als

raßn uetudo vult ꝙ non omnis exceſſus in talibo
ref

infinite querimonie ⁊ litigia ex oꝛiẽtur. Spũa/

li etiam ſaluti hoc expedit ſcʒ cõitatis ⁊ ꝑtiũ eius
qꝛ cũ difficilimũ ſit ab hmõi ↄᷣctuũ exceſſibo ſe co⸗

taoliter deputare.⁊ maxime in hominib imꝑfecc qu
ſiue emptoꝛ omnẽ talem exceſſum reſtituere.⁊ ſic
oẽs qui hic nõ reſtituerẽt damnarẽt᷑.qð quidẽ ne⸗
quiſſimũ ⁊ duriſſimũ eſt penſare.Uerũ ꝓpter pꝛa⸗

inhiantib lucris.ex quib ⁊ in quibo maioꝛ pars
cõmunitatis hoĩm cõſiſtit. Periculoſiſſimũ om/
nibus eſſet hmõi exceſſum ſibi vẽdicare⁊ retinere
non liceret. Secũdo hoc idem ꝓbatnr rõe mutue

cõcoꝛdationis. Pꝛopꝛia nanq; foꝛma ⁊ ratio cõ⸗
inutatiui ↄctuſ ⁊ vtriuſq; ꝑtis libero ac pleno cõ

ſenſu inchoatur ⁊ rectificat᷑.ita ꝙ emptoꝛ vult ſi⸗
bi rem emptam potius q; pᷣcium eius.⁊ venditoꝛ
ecõuerſo.vterq; etiaʒ ex pleno cõſenſu ⁊ a ſe aliẽa
xe intendit ꝓpꝛiumdominiũ rei ſue illud in aliud

vult nihilominus ↄctum initum ratum eſſe ⁊ fir

mum.ac ſi libere ⁊ expᷣſſe omni tali legi renuncia
ret in ↄriũ facientiꝓ qᷓ;to ꝓ ſua temꝑali indemni, Capitulum.xvij.de varijs fraudib que cõmit⸗
tate id faciat alter ſibi nihil inde reddere obligat᷑.
q ibi iam nõ eſt enoꝛmis.ĩmo foꝛte nec vllus ex/
ceſſus.qꝛ ſicut potuit totũ abſq; omni pᷣcio dona

re.ſic potuit ꝓ minoꝛi pꝛecio iuſte vendere vel da⸗

tur aut cenſeri dʒ ꝓ enoꝛmi.ſec ſic reſpectu iudi
cij noſtri recedit a moderãtia iuſti pᷣcij ſub ↄpetẽ⸗
ti latitudine menſurandi qn ipᷣm oliqualiter iclu

dater ſicut muſtũ vel vinũ acerbũ vel aliqualit᷑a

cetoſum nõ ſic recedit a ſpecievini qͥn includatur
ab ipᷣa.Et ſᷣm Scotũ in.uij.di.xv.eq̃litas cõmu⸗
tationũ ⁊ Zctuũ nõoſiſtit indiuiſibili medio.ĩmo
in medio illo ꝙ iuſticia cõmutatiua reſpicit ma/
gna ẽ latitudo.⁊ intra illã latitudinẽ nõ attinge⸗

re indiuiſibilẽ punctũ equalẽtie rei in qͥcũq; gdu
citra extrema fiat.iuſte fit. Si qͥs autẽ obſtaret ⁊
diceret ꝙ qnicqᷣd in cõtractib ẽ illicitũ ⁊ peccatũ

cõtra ius diuinũ eſſevidet᷑.⁊ ſic nullũ robur ab eo
obtinere videt᷑ imo potius oppoſitũ ꝓpter qð nul⸗

lus illicitꝰ exceſſus pꝛecij põt a iure diuino acqui

ri peccãti in illo. Rñ Dicendũ ꝙ in huiuſmodi cõ
tractibꝰ ſunt duo pꝛecipue attendẽda.ſ.ĩtrinſeca
affectio.et excrinſeca operatio. Et q;tũ ad pꝛimũ
ſeʒ intrinſecã affectionẽ ſciendũ ꝙ pꝛo quãto vult
in ꝓximũ ſciẽter aliquã in eq̃licatevt.ſ.ihuiuſmo⸗/

gliqͥd de iniuſticia habet.que ſi nõ ẽ moꝛtale.qꝛ.ſ.
nõ notabilis ſufficit.aut ꝑ cotritionẽ ⁊ penitẽtia⸗

di cõtractibo melioꝛẽ paꝛtẽ habeat qᷓ ille pꝛo tãto

lem ſatiſſactionẽ aut per purgatorij ignem ſicut ⁊

cetera venialia expiari. Quatum ad ſcom ſcilicet
operationẽ extrinſecã ⁊ cõmutationem licet ſcoòm

veridicã eſtimationẽ pꝛecij ſui cõtineat aliquâtu⸗

lam ineqlitatẽ. reſpectu tamè ad cõmune ſtatutũ
ct ad cõdeſcẽſiuã legem dei que pmittit zis mih
noꝛes defectꝰ.ita ſcilc; ꝙ ꝑ eos nõ punit:

moꝛ?⸗

tem eternã ⁊ ad liberũ cõſenſũ cõtrahentiũ.nõ ha

bet inequalitatẽ.imo potiꝰbenignã ⁊ cõfeſſoꝛiã ⁊
ſalutiferã equitatẽ.⁊ ideo q;tum ad b̊ tam diuino

iure qᷓ; humano robur obtinet firmitatis Aliter
omnes huiuſmodi exceſſus pꝛecij illiciti erũt in a

quirẽtib moꝛtalis culpa.qꝛ eſſetvſurpatio rei al i

ne inquãtũ alienc.Teneret᷑ etiã quilibetvenditoꝛ.

uitatẽ humani effectus ad talia tempoꝛalia incli
nati.ac ꝓpter inequalitatem talium ↄmutationũ
ſecurius ⁊ iuſtius eſſet omnem talẽ exceſſum ſciẽ
ter factum ſi alicuius qᷓ;tiatis appꝛeciabilis foꝛet
ſatiſfacere.aut ſi pꝛaui valoꝛis ſunt pꝑ animab il⸗
loꝝ pauꝑiberogare.qꝛ in hoc plus pficeret frau⸗

dato niſi ⁊ ipᷣe graui inopia laboꝛaret. Heetamẽ
p̃dicanda cum magna diſcretione.cuʒ populi ad

dilatandam ↄſciam ſint pꝛoni.⁊ ideo que tutioꝛa
ſũt dicẽda ſunt. Quãtũ ad fraudes quas faciunt
homines in negociando et illicitas ꝑmutatõnes
dicetur in ſequentibus ſub alio ſermone

tuntur in negociando.

C varia fraudatione
loquitur ꝓpheta dicẽs.ps.li.Lota die
iniuſticiaʒ cogitauit lingua tua. ſicut

nouacula acuta feciſti dolum. Ubi vltra frequen

tiam mali opis quã ſignat dicens.Tota die ⁊ ſen

tentiam damnatiõis inſinuat dicẽs. Pꝛopterea
deus deſtruet te in finem ⁊ euellet te ⁊c. Uñ ⁊ apo
ſtolus.i.ad theſſał.uij. Neq; qͥs circũueniat.i.de

cipiat in negocio frẽm ſuũ.qꝛ vindex eſt deꝰ de oĩ
bus his.Et de beſtia quã vidit Johaãnes apocal.
xuij.ðꝛ ꝙ faciet ne quis poſſet vẽdere vel emere ni
ſi qͥ hahuerit caracterẽ ac nomẽ beſtie. Beſtia qᷣ
ðꝛa vaſtãdo diabolus ẽ.caracter eiꝰ qͥ eſt imago
eius eſt fraus ⁊ dolus.nomen eius eſt falſitas.qꝛ
mendax eſt. Abſq; iſta imagine ſcq; fraudisdicunt
mercatoꝛes nõ poſſe vendere vel emere. Sed ibi

ſubdit᷑ qͥacceꝑit hũc caracterẽ bibet de vinoire

dei.Et nota tria mala q fac doloſꝰſeu deceptoꝛ in
negociãdo ſeu vẽdẽdo.pᷣmũ eſt aſtucia in modos
ad decipiendũ ⁊exquirẽdũ ibi.Tota die iniuſtici
am cogitauit lingua tua.ſcðm eſt fraudulentia ĩ
excogitatos exequendo ibi.Feciſti dolũ. tertiũ ẽ
malicia ĩ ðcipiẽdoſ liniẽdo.ibi.ſic nouacła acuta

Muantum ad pꝛmum ..

Sciendum ꝙ licet aſtucia fraus ⁊ dolus poſſint
in. actib alioꝝ peccatoꝝ reꝑiri.cõmunius tñ ĩ vi

☛=- = —

— —mm·˖r v 6 44N4“4

— —

ho⸗

Capitulũ xVII

cio auaricie circa acqᷣſitiõem tꝑaliũ ↄſueuerũrex

erceri.⁊ vt dic̃.b.tho.ij.ij.q.luij.arti.iij. Aſtucia
ꝓpꝛie eſt cũ qͥs ad ↄſequẽdum aliquẽ finem bonuʒ
vel malũ vcitur nõ veris vijs ſeu medijs.ſed ſiła⸗
tis ⁊ apparẽtibi.hoc eſt aũt peccatũ.qꝛ cõtra rõeʒ
rectam.vñ ⁊ pꝛudentiã. leq; eni etiã ad bonũ
finem oꝑtet falſis vjs ⁊ ſimulatis ꝑuenire ſed ve
ris ⁊ realibo.qð facit pꝛudẽtia Et qꝛ ſimilitudinẽ
babet cum ea in eo ſc; ꝙ vcitur ad gueniendũ ad
finem intentũ illis medijs que ↄducũt ad ipſum
Sed pꝑꝛudencia debitis ⁊ iuſtis medijs ⁊ vtit᷑ ad
bonũ finem.aſtucia indebitis medijs vel ad ma⸗
lum finem idęeo ipᷣa aſtucia aliqñ dicit᷑ pꝛudentia
ꝓpter dictam ſiłitudinem ſed impꝛopꝛie. Uñ ⁊ p⸗
uerbᷣ.i.dꝛ. ¶t ꝑuulis detur aſtucia.i pꝛudẽtia.et
ꝓuerb.xiij. Aſtutus.i.pꝛudens omnia facit cum
conſilio.Si ergo aſtucia cõſiſtit in excogitatione
dictarũ viaꝝ ſimulataꝝ ad aliquẽ finemoſequen
dum.puta vt in ꝓpoſito ad decipiendũ ꝓximuʒ in
tꝑalibi.Et hoc eſt qð dicit pſalmiſta de iniq̊. To
tadie iniuſticiam cogitauit lingua tua.lingua ſci
licet coꝛdis exquirendo ⁊ inueſtigãdo mente quo
modo iniuſta poſſit facere ⁊ primũ deciꝑe.Sʒ di
cit dñs ꝑ ꝓpbᷣam Job.v.c.qð recitat aplłus.i.coꝝ.
iij. Comphendam ſapiẽtes ſcʒ mũdi in aſtucia eo
rũ.qꝛ frequẽter cũ intendãt deciꝑe ipi decipiũtur
Muantum ad ſecundu.. I
Notan dum ſᷣm bea.cho.ij.ij.q.luij.ꝙ dolus ẽ exe
cutio aſtucie.vñ cõſiſtit in executione dictaꝝ via

rum falſarum que excogitantur ꝑ aſtuciam.⁊ pᷣn

cipaliter fit ꝑ verba ad decipiendũ.iuxillud Ps.

Lingua tua concinnabat.i.multiplicabat dolos

uis ⁊ ad malicias coꝛdis excogitatas ad decipi
endum extendatur etiam dolus.iuxta illud Ec⸗

cle.i.Coꝛ tuũ plenũ eſt dolo.⁊ ad oꝑa deceptoꝛia.
ſcom illud Hiere.vi.uncti faciunt dolũ. fit er⸗
go dolus ꝑ vᷣba ⁊ facca deceptoꝛia.fraus autem ꝓ

pꝛie ꝑ facta ⁊ ſic habes differentiam inter fraudẽ

⁊ dolum ⁊ ſic ſumitur cũ dicitur.extra de reſcri.
Ex tenoꝛe.ꝙ fraus ⁊ dolus nemini debent patro

cinari.vt fraus referatur ad facta deceptoꝛia.ad

verba añt dolus.Et nota ᷣm Pe.de palu.in.uij.
Boff. ⁊ Bern. ꝙ ſi dolus dat cãm cõtractui.pu⸗

ta quis celat vitium equi quem exponit venalem

vel laudat ipᷣm vt indefectuoſum.quem defectuʒ
ſi ſciret emptoꝛ nullo mõ emeret vt equum caden
tem ꝑiculoſum.tũc res illa q;uis valeret pꝛeciuʒ
tñ qꝛ venditoꝛ celando viciũ occultũ rei illius vł
laudando vt nõ habentem defectũ cũ ſciret tene⸗

tur ad reſtitutiõem pᷣcij emptoꝛi ⁊ reofferenti rẽ.

qꝛ ꝓpter talem dolũ põt reſcindi Zᷣctus ſᷣm iura
Si aũt dolus ꝑ verba vel facta incidit in ctum

qꝛ ſcʒ emptoꝛ emiſſet illam rem cuius defectũ ne/

ſciebat.ſed non tm̃ pᷣcium tũc ſi res illa tm̃ valet.
non tenetur ei venditoꝛ in aliquo.qꝛ ex quo vole
bat emere dẽat emere iuſto pᷣcio.ſʒ ſi ñ im valebat

dz reſtituere illud plus. Hos dolos dũ facit iu

ſtus auarus ꝑ verba adulatoꝛia plena fallacijs al

liciendo verbis humanis ⁊ reuerentibo oſtenden
do ſe amicum emptoꝛis ⁊ꝛhmõi.Uñ ps. Pꝛopter
hoc aſſimilat eum barbitonſoꝛi.et linguam ſuaʒ

nouacule cum qua radit pilos qui anteq; radat
acuit nouaculam ſuꝑ lapidem oleolitum ita aua

rus ⁊ fraudulentus oleo adulacionis linguã acu

it ad radendum pilos.i.auferendũ temꝑalia. Di
cit ergo.ſicut nouacula acuta ſq; lingua tua fuit.
Contra hos impcatur ps.dicẽs Linguis ſuis do
loſe agebat iudica illos deus.i,.ↄdemna cos deꝰ.

Mora in tertio frandu J. II.
lentia que conſiſtit in faccis ⁊ compᷣbenditin do/
lo dum dicit᷑. Feciſti dolum.i.oꝑatus es fraudeʒ
Sed vt dicitur ꝓuerv.i. Jpſi moliũtur fraudes
cõtra animas ſuas.Eſt enim fraudulentia aliqn
moꝛtale peccatum ⁊ ad reſtitutiõem obligat ·ſi ſit
notabilis deceptio.fit ̊ͥ fraudulentia. H
Pꝛimo in rei quidditate. ðèBUMU
Secundo in ſui quantitate.
Tertio in eius qualitate.
Quarto in ſoluendi tarditate.
Quinto in pcij ad res mutabilitate.
Sexto in bone intentionis pꝛauitate.

Dꝛimus ergo defe .F. I

ctus fraudis eſt in quidditare ſeu ſpecie ⁊ ſubſtã/
tia rei.vt ſi vendatur auricalcũ ꝓ auro.vnus la⸗
pis pᷣcioſus ꝓ altero.vinũ limphatum p puro.et
hmõi.De qua fraude cõtra eam faciẽtes inuehit
deus ꝑ Eſa.diccs.i.c. Argentum tuum verſum ẽ
in ſcoꝛiam.vinũ tuũ mixtũ eſt aqua.vbi alia trãſ
lacio habet.caupones tui vinũ aqͥ miſcent Hanc
fraudem cõmitrũt in ſpecie rei macellarij venden
tes carnes hircinas vel capꝛinas p caſtratinis.
Aromatarij vendentes vnũ aroma mixtum cum
alio ꝓ puro.ceram mixtam oleo ꝓ pura cera.vnũ
medicinale ꝓ alio.Et multi alij artificijs ſuis fa⸗
ciunt multas ſophiſticatiões. Si qᷣs ergo ſciẽter
aliquã fraudem facit in hmõi decipiẽs vel inten⸗
dens deciꝑe ꝓximũ peccat. et ad reſtõem tenetur
ſi notabiliter ledit ſᷣm.b.tho.ij.ij.q.lxxvij Sed ſi
ignoꝛanter fieret talis deceptio ſcʒ vendẽdo vnãꝗ
rem ꝓ alia cum ſqʒ credat talem eſſe nõ peccat. ſʒ
tñ tenetur ad ſatiſfactiõem cũ ꝑcipit de erroꝛe.pu
ta vendit qͥs anulũ auricalceũ ꝓ aureo credẽs cẽ
aureum.tenetur cuʒ ꝑpendit de erroꝛc illi empto
ri ſatiſſacere. Sicut ctiam ſi qͥs daret alicui vnu
groſſum argenteũ deauratũ ꝓ vno floꝛe io tene
dare floꝛenum. Et ex his ptʒ vt dicit.b Tho. vbi
ſupᷣ.ꝙ illicitũ eſt vendere aurum ⁊ argentũ alchi
micũ ꝓ vero.tum qꝛ nõ eſt adeo purũ ſicut verũ.
tum etiam qꝛ nõ habet eaſdẽ ꝓpꝛietates.ſicut pꝛo
pꝛietatẽ letificandi aut ꝙ nõ valet ↄtra certas in
firmitates. Si aũt ꝑ alchimiã fieret ven auꝝ nõ
eſſet illicitũ vendere p vero.qꝛ nihil ꝓhibet arteʒ

„
e

vti aliquibo nacuralibo cãis ad pducendũ veros

et naturales effectus ſicut Aug diẽ in li.de trini.
de his q̃ fit arte demonũ.Et qð dictũ eſt de ven
ditoꝛe idẽ intelligendũ de emptoꝛe cãũ ſcʒ vẽditoꝛ
crederet rem ſuam minꝰpcioſam puta auricalcũ)–n8
qð eſt auꝝ.⁊ lapidẽ vitreũ qͥ eſt pᷣcioſus.Emptoꝛ
eni cum hoc ꝑcipit peccat grauiter ſi nõ dat ſibi pᷣ
cium competes valoꝛi rei.iſed ſᷣm eſtimationem
vendentis.et tenecur ad ſatiſfactiõein. Uerũ cuʒ

aliqui fophiſticant ea que vendũt vt ſe ſeruent in
daem nes ⁊ cũ aliqͥ luero cõgruo.qꝛ ſi vẽderẽt pu⸗
ras res ⁊ emptoꝛes nõ vellent dare iuſtũ pᷣciũ.qᷣa
alij vendũt talia ſic ſophiſticata ⁊ mixta minoꝛi
pᷣcio vident᷑ poſſe excuſari dũmõ nõ fiant tłes mi
xture ꝙ noceant humanis coꝛꝑib qð accidere pᷣt

in his q̃ vẽdũtur in cibũ ⁊ potũ hoim pᷣcipue me-

dicinalibi.Silłr nõ vjr illicitũ cũ ꝑ talẽ mixturaʒ
res reddunt᷑ magis amabiles ⁊ nõ nociue.ſiẽ au⸗
diui cõtingere de vino greco qð aliqñ qñ eſt puꝝ
qꝛ nimis fumoſum minus placet cũ vᷣo aq̃ miſce

tur amabilius reddit᷑ ⁊ libẽtius emũt hoĩes cre/

dꝗtes tñ eſſe purũ debẽt tñ vẽditoꝛes in hmõi ca⸗
ſib minus vendere q; ſi eſſet purũ als venderent
aquã ꝓ vino.⁊ ſic de alijs ſiſibus.
Becundo fit faus . V.
in q;titate.pondere.numero.⁊ mẽſura. Uñ dũs
Deu.xxv.dicet.Nõ habebis i ſacculo diuerſa põ⸗
dera maius ⁊ minus.Et Teuit.xix. Nolite face/⸗
re iniqnũ aliqd in iudicio.in regula.in põdere.⁊
in mẽſura.Et Oſee.xij.Canaan in manu eiꝰ ſta
tera doloſa. Canaan interpᷣta᷑ negociatoꝛ. NHi eĩ
coõmittũt dolus ⁊ fraudes in mẽſuris.qꝛ ſi habe⸗
aunt iuſtas mẽſuras ⁊ põdera,.tñ fraudulẽter vtũ
rur eis ad decipiendũ.Et in pondere qͥdẽ fraus ẽ
cũ dat qs.xi.vncias ꝓ vna libꝛa carniũ.aromatũ
piſciũ.lane lini.⁊ aliaꝝ rerũ põderabiliũ.In mẽ⸗
ſura cũ datur de panno laneo vel lineo vel.x.bꝛa⸗
chia vel vlnas cũ dimidio panni.p.xi.vł ſextariũ
vel minam victualiũ diminutã.vel metretã vini
olei vel alteriꝰliq̊ꝛis nõ plenã. In numero cũ qͥs

Dz aliqᷓs res in certo numero dare numerũdimi⸗

nutũ tribuit.Omnes hi qͥ has ſciẽter faciũt frau
des iniq̃ agũt ⁊ ð dñm.de qͥ ðdꝛ Sapᷣ.xi.Oiadiſpo
ſuiſti in põdere numero ⁊ mẽſura.ſ.debitis.⁊ te⸗
nentur ad ſatiſfactiõem dãnificatis.vel ſi paꝝ eſt
Dare pauꝑibi. Nota tñ ꝙ vbi eſt de moꝛe pꝛie.ꝙ qͥ
dat lanã vel linũ ad nendũ ſeu filandũ accipiec et
cõputet filatum ad rõem tredecim vnciar p libꝛa
qñ h̊ ſcit qͥ laboꝛat illa filando ſi nõ ſoluit᷑ ſibi de
tredecim vncijs niſiꝓ vna libꝛa.non ꝓpꝛie eſt ibi
fraus.qꝛ nõ decipit᷑ cũ ſciat ſic ſibi debere ſolui.et
ſic intellgi pactũ cũ a pᷣncipio ſibi datur opus.
Scienti eni ⁊ ↄſentiẽti nõ fit iniuria neq; dolus.
de re.iu.in.vi.q;uis turpis videdt᷑ mos.Nõ autẽ
ſic excuſant-ftabernarij dantes mẽſuras vini dimi
nutas ſcʒ vſq; ad collũ metrete.vel alteriꝰmenſu
re cũ ſit de moꝛe.Nam emẽtes decipiũtur cuʒ in
tendant hahere pleng menſurã ⁊ 3 volũtatẽ eoꝝ
dim nuit᷑ nec ↄſuetudo excuſat q̃dicẽda eſt coꝛru
prela niſi h̊ͥ facerẽt vt ſe ↄſeruẽt indemnes vel cuʒ

aliqͥ lucro rõnabili.qui alias nõ lucrarent᷑ ſi ple⸗/

nas mẽſuras darent.qꝛ oꝑteret pᷣcium augere in
quo nõ inueniret emptoꝛes vel paucos. Itẽ lani
fices qͥ faciũt trahere pãnos ad tractoꝛiũ vltrade

bitũ artis vñ poſtea madefactus ⁊ tonſus vt mo

ris eſt retrahitur ad longe minoꝛẽ mẽſuram quã
dz fraudẽ faciũt.Et multomagis qͥ ᷣm rõem art
vendũt caligas cũ faciũt pannũ ex q̊ eas foꝛmant
minus debito madefieri.ita ꝙ poſtea ipᷣis ſut cũ
vtcitur emptoꝛ multũ reſtringũtur ⁊ decurtantur

—

peccant nõ parũ ⁊ fraudatis tenent᷑ ad ſatiſfactio
nem cũ cito lacerent᷑ ⁊ male deſeruiant eis. Item
lanini.i.deferentes lanam vel linũ ad filandum
quib pecunia datur a magiſtris ſuis vt ſoluant
ad rõem tm̃ꝓ libꝛa.puta.v.ſolidos minus ſol⸗

uunt ⁊ illud ſibi retinẽt fraudẽ faciũt.Et ſia fila

tricibꝛ auferũt minꝰcõuentoveldebito pᷣcio ſoluẽ
tes.illdñt ſatiſfacere ĩ futurũ ſupplẽdo illð minuſ
datum eiſdẽ vel pauꝑib erogando ſi parũ eſtp q̃
libet. vel non bene ſciũtur ꝑſone.Si vero eis ſo
uunt cõuentũ ⁊ ↄgruũ pᷣciũ qð eis remanet o pe⸗
cunia tanent magiſtris reſtiture.

Lertio in qualitate

rerũ fit fraus ca ſcqʒ vendũtur carnes infecte p ſa-

nis aromata antiquata ⁊ ſic virtute debilitata ꝓ
recentibo.liber coꝛruptus ⁊ falſus ꝓ ſideli.⁊ coꝛi
um fragile ꝓ durabili.vinum coꝛruptum ꝓ ſano.
domus ruitura ꝓ ſtabili ⁊ firma.animal infirmũ
ꝓ ſano.pannus defectuoſus ꝓ indefectuoſo ⁊ hu⸗

iuſmodi.De his ðꝛ Eſa.xxxij Uaſa fraudulẽti peiſ
ſima ſunt.i.artificiata.Et cum queritur ſi tenea

tur venditoꝛ ſemꝑ dicere defectum rei quã expõit
venalem. Rñdet.b.tho.ij.ij.q.lxxvij.ꝙ defectus

rei aut eſt occultus aut manifeſtus Si occultus

tũc aut talis defectꝰ reddit vſum illiꝰrei venalis
impeditũ vel noxiũ aut non.Et ſiquides talis de
fectus reddit vſum rei impeditũ vel noxiũ.puta

cum quis vendit equum claudicantem p veloci.

vel domũ ruinoſam ꝓ firma.vel cibum coꝛruptũ
ꝓ ſano peccat grauiter iniuſticiã ↄmittende i do⸗
loſa ⁊ fraulenta venditione ⁊ ꝓxrimũ damniſican
do ex hoc vñ tenetur ad damni recompenſatioeʒ
ꝑ regulam illam. Qui occaſionem damni datdo⸗
num quoq; dediſſe videtur.cẽ de iniur.⁊ dã.da.
ſi culpa. Lenecur ergo manifeſtare viciũ rei nec
poteſt celare. Si aũt defectus rei non impedit to

taliter vſum eius nec reddit noxiũ ſed minꝰ red/

dit rem vtilem ſi demat de pᷣcio q;dtum impoꝛtat
ille defectus cclando defectũ nõ peccat. dũ tñ nõ
dicat mẽdaciũ nec tenet᷑ manifeſtare vitinʒ rei ſi

tũc nec iuſtã pᷣciũ inueniret vel etiã emptoꝛẽ. o

teſt enĩ adhuc talis res eſſe vtilis ad plura ⁊ ſi nõ

ad oiĩa ad q; valeret exñs ſine defectu.? DHultoma⸗/

gis ſi deſectus ſit de ſe manifeſtus. puta qꝛ equꝰẽ
monoculus nõ tenet᷑ manifeſtare ſʒ tenet peũ di⸗
minuere ꝓ illo defectu quẽ emptoꝛ ignoꝛat niſiv/⸗
ſus eius eſſet ꝑiculoſus vel noxius tunc eni tenet᷑
dicere emptoꝛi illud ignoꝛanti.iĩmo nec deberʒ ex
ponere venditioni pᷣcipue ſi eſtimet emptoꝛẽ ex le⸗

uitate ⁊ pᷣumptione nõ curare ſe ꝑiculo ꝑſone ex

ponere vel aliũ in vẽdendo rem defectuoſam de ⸗
ceptuꝝ Nec ex h̊ ꝙ aliqs fuit deceptus in emẽdo
rem defectuoſam credes bonã.põt ipe ſilr aliũ de
ciꝑe vendendo iniuſto pcio ac ſi nullũ defectũ ha
beret poſtq; defectũ nouit.ſicut nec licet furari al
teri vel ledere.puta petro ex eo ꝙ martinus fura⸗

tug eſt ſibi. Pena eni tenere debet ſuos auctoꝛes
et non alios.vnde vendendo plus iuſto pꝛecio ſci
enter ꝓpter defectum tenetur vltra peccatum ſa⸗
tiſfacere emptoꝛi ignoꝛanti defectum illum.

Quigd de lanificibus vendentibo pannos lacera

— —. — — —. — — ʒNʒ ̊ʒ——

—

Ca

—õ
——r

pituli xvI

tos ad tractoꝛiũ.ſed remẽdatos ac ſi nõ hr̃ent di pſoꝛ velmercato: penſionis exercentiũ arte; p o
ctum defectũ.aut etiã pãnos intextos vel tinctos Ractio eni expẽſaꝝ ⁊ laboꝛis habẽda eſt ar.c:ma⸗
malep bonis.vel veſtes vetercs renouatas ⁊ car gne.de voto.Et nullus cogitur ſuis ſtipedijs mi
datas ac ſi eſſent q̃ſi noui vt rigatterij ⁊ ritaglia ſitare.xiij.q.i.S.i.Si ãt vltra ↄſuctũ acciꝑet frau
toꝛes faciũt. Rñ.dicẽdũ.ſi tales nõ diminuat de dem ↄmitteret.vel etis ſi creditoꝛ h̊ neſciẽs ʒͥ vo ·
pᷣcio qᷓtũ ipoꝛtat ille deſectus fraudẽ ⁊ dolũ ꝑpe⸗ luntatem ſuam ⁊ intẽtiõem recipit illã diminuti
gj rrant.⁊ tenen? ad ſatiſfactiõem. Mediatoꝛes q̊ʒ onem.nam tũc mercedẽ laboꝛis ſui ſi vult cãpſoꝛ
8l ſcu fenſales qͥ ſciũt tales defectus ⁊ ꝓ bouis ⁊ in; abeo.ſcʒ Pe.cuius noie ſoluit recipiat nõ a credi
ir defectuoſis vẽdere faciũt. ꝑticipes ſunt peccati ec toꝛe Jo.qui integre dʒ reciꝑe ius ſuũ.Sed qͥd de
ſunt obligati ad reſtõem.vt de iniur.⁊ dam.da.ſi camerarijs vel depoſitarijs cõitatis in diuerſris
culpa. Idẽ de faciẽtibo fieri pãnos lineos vł de ſe officijs vt montis vel gabellaꝝ ⁊ bmõi hñtibo vel⸗
S rico intextos cũ cucniũt notabiles defectꝰ in eis. reciꝑe pecunias a ꝑſonis vel tradere eas variſ
1 geibi deſacili puͦt ab emptoꝛid. Sccus aut dicen eis exigüt aliquid puta vnũ deuariũ p floꝛenovel
a dũ in oĩb, pᷣdicc caſibo qñ emptoꝛ pcipiẽs tłes de libꝛa.nunqd ſ̊ eſt licitũ ſi hochʒ cõſuetudo a diu
. fectus vel nõ ꝑcipiẽs volũtarie emit rẽ ⁊illo pᷣeio ſeruata Rn.dicendũ ſaluo melioꝛi iudicio hᷣ vide
mi ꝑitus in negociãdo qꝛ intẽdit inde bñ lucrari.pu tur diſtinguendũ.qꝛ aut tales ſunt ſalariati a cos
w ra in alio loco vbi care vẽdutur ẽt cũ talib deſe/ tate ⁊ ſufficiẽter ſᷣm laboꝛem officij er qualitatem
an ctido. Sciẽti eni ⁊ ↄſentiti nõ ſit i nuria neq; do auc nõ ſunt ſalariati vel diminute ⁊ inſufficiẽter
* lus.de re.iu.li.vi Sed qͥd deipᷣis recmedato: i ſalariati.In pᷣmo caſu non credo poſſe exigere y½
ini pannoꝝ qᷣ vident᷑ex oꝑe ſue artis eſe occaſio ůnꝰ recipere.quia ibi non videtur habere locum con
fraudis.qꝛ ita ſubtiliter agãt qð nõ ꝑcipi deraci⸗ ſuecudo cum irrõnabił ſit introducta ex mera et
nn li pnñt ſciſſure pannoꝝ. Rn ꝙ cũ ars illa ſit publi immenia cupiditate.vñ potius dicenda eſt coꝛu
⸗ ca in ciuitate ⁊ toleret᷑ ⁊ rõnabiliter.qꝛ et ſi nõ fie prela diſt. viij. conſuetudo Et ſic credo talia ſicex
* ret illa reemendatio nec etiq iuſtũ pᷣcii vellẽt em, toꝛta ſeu acquiſita ex debito pauꝑibo erogãda.vt
ptoꝛes dare.vel etiã foꝛte nõ icadefacili inuenirét xuij.q.v.c.non ſane.In ſecundo caſu videtur eosz
cmptoꝛes.vñ ⁊ hoĩes pñt intelligere pãnos aliqãᷓ polſe exigere etiã cõſuetudinem eos excuſare due
ſen bre tales defeccus.Lanifices inſuꝑ pñt iuſte ven rationadilis eſt cum ſeruiat illis ꝑſonis.?⁊ nemo
n dere diminuẽdo de pcio m qtitatẽ defectus.qð de ſuo cogitur facere beneficiũ ar.xiij. q.i.ꝭ.i.ſed
uch vtrũ kclant 31 nLrläe H ußi HR udicare.ideo dignus eſt mercẽnaris mercedeQ ſua.
mn nõ vidctur poſſe ↄdemnari ſed tolerari. e e ne , S.
AIn rto in ſolutionis. 5. AII Onimto fit fraus in. .II:
ming mRto 44 2222 utabilitate. ꝛex hoc viminuitur
R diminutõe ⁊carditate fit fraus ſeu dãnũ qũ non pᷣcium debitũ ꝓmiſſum:qꝛ non indigentes aliq; .
iſa n ſolui᷑ laboꝛantiꝓ oꝑe ſuo termio debito.qð faci⸗ ntCalib rebus còducti in aliquo oꝑe cum vendunt

at unt multi nõ tam ex impotẽtia q; ex auaricia.qa

arn B ex au da minus pᷣcium q; id qð cõſtitit eis.Et contra hos
ned/ cũ illa pecunia debita ſolui merccẽnarijs vel alys ait Jacob aplus.v.c. Ecce merces oꝑarioꝝ qui
nponea volunt aliqͥ tꝑe negociari q lucrari.ſed h̊ eſt exvſj/ meſſuerũt regiones veſtras que fraudata eſt a vo
ünnn ſe ↄtra dñi madatu dicẽtis.Leuit.xix.Nõ moꝛa⸗ bis clamat cotra vos. Sciendum igitur ꝙ cum
nkal bitur opus mercẽnarij tui apud te vſq; mane.Et pacta debeant ſeruari.exc de pact.antigonus. Et
—Zð ꝓuerb.iij. Ne dicas amico tno. vade reuͦtere cras pacta ex couentione legem accipiũt. ideo cum
unſi⸗ cũ ſtatim poſſis dare.cũ eni tales idigẽt.ſuſtinet cõducitur ad aliqð opus ſiↄmittit ſibi dare pecu
wen inde plura incõmoda q̃ꝝ illi ſunt cã. Et h̊ niſi nõ niam non debet illi dare victualia vel pannũ vel
M qũ terminꝰ adueniſſet ſolutiõis fiende m pactũ alias res niſi inq;tum velit ipᷣe cõductus ſua ſpõ
iin ⁊ conuentionẽ.vñ ⁊ dñs vinee dicit in fine diei ꝓ te. vel niſi alio mõ non poſſit ſibi ſoluere ex deſe⸗
uſn, curatoꝛi ſuo. Uoca oꝑarios ⁊ da illis mercedem ccu pecunie.ſʒ tũc ſi ille nõ indiget vſus illius rei
mi ſᷣm ↄuẽtionẽ factã.Aliqñ etiã dat eis falſas mo/ puta pãani.ſed optet vẽdere vt heat pecuuiã ꝓ ali⸗
ocze netas ꝓ bonis.aliqn ẽt eis ſubtrahũt de dcbirodi is rebemẽdis.illud damnũ qð inde ſuſtinec i mi
mind uerſis vijs. Sʒ qᷣd cũ Pe. volẽs ſoluere credito nus vẽdendo dʒ cõductoꝛ reſarcire.ex quo pactũ
lent ri.puta Jo.ꝓ re einpta vel oꝑe facto ſibi vel vectu fuit de pecunia ⁊ inuolũtariꝰals res recepit. Sʒ
uann ra reꝝ vel alia cã mittit eũ ad campſoꝛẽvel merca ſi a pncipio oꝑis paccum in ſoluendo ſibi delabo
gin toꝛẽ qͥ hʒ ſuas pecunias vel ſibi eas mutuatvt ii re ſuo certo pꝛecio in reb.puta panni. victualiũ.
S ſoluat᷑.⁊ campſerius vel alius gerẽs negocia ipiꝰ ct partim in pecunia.tũc ſi lllas res quas ſibidat
re, mercatoꝛis ꝓ eo ſoluit Johan.ad inſtantiam?vo ꝓparte ſolutionis ſᷣm cõuentiõemvendit iuſto 5
in lntatem ipſius petri retinet tamen duos denari/ cio ſᷣm ꝓalijs vendit.qᷓ;uis ipᷣe nõ indigẽs eis re
unn os ꝓ libꝛaꝓ mercatoꝛe campſerius eius.nunqͥd ẽ nẽdẽdo multum perdat.qꝛ qð ſibi datum fuit ꝓ
licitũ.Rñ.Si h̊ hʒ ↄſuetudo ciuicatis in hmòi ⁊ xx.ſolidis non poteſt vendere niſi ꝓ.xv.vel minꝰ
in creditoꝛ h ſciẽs nõ gdicit vr poiſe tolerari ⁊ exeu in nullo cõmittit fraudem cõductoꝛ.quia ſcienti
e, ſari rõne ↄſuetudinis q legẽ facit cũ ẽ rõnabilis. et conſentienti non fit iniuria neq; dolus.de re.
, yt di.i.cõſuetudo.Nõ aũt vĩ irrõnabił dicta con iur. li.vi. Ded ſi ipᷣe vel alius pꝛo eo.puta ritagli
„, 4 4 ſuetudo cũ introducta ſit reſpectu laboꝛis nume. aroꝛ pꝛo ſetariolo dat pannum textoꝛiſconducto

rantis pecuniam ⁊ ſcribẽtis⁊ expẽſaꝝ q̃s faẽ cam

a ſetariolo maioꝛi pꝛecio qᷓ; glijs vendatur. De

Citnlus Pꝛimgs

ulo plu ri certe tenetur.puta ritagliatoꝛ vẽdit pã/
num alijs ad rõeʒ.xxx ſolidoꝝ bꝛachio.ſʒ texto⸗
ri ſerici ad rõem.xxxiij.vel plus.quẽ pannũ reueu
dẽs reꝑit.xxv.ſolið.cere ſetariolus tenet᷑ textoꝛi ð
trib ſolidisp qlibet bꝛachio panni.qꝛ plus iuſto
Spcio tm̃ vendidit ſibi ritagliatoꝛ ad petitionẽ ſe⸗
tarioli.ſed de illis qͥnq; qͥb minꝰ vẽdidit qᷓ; emit
nõ tenex᷑ ei ex q̊ iuſto pᷣcio venditũ fuit.⁊ cõuẽtio
inter illos talis fuit vt ſcʒ in pãno ſibi ſolueret ĩ
totũ vel in ꝑtẽ ꝓ ſuo laboꝛe.Sed ⁊ ſi ipᷣe textoꝛ ſe⸗
rici ab initio cũ pactũ fecit cũ ſetariolo de panno
ſibi dando ꝓ laboꝛe ſuo ſcit ꝙ ritagliatoꝛ vẽdet ſi⸗
bi plus iuſto pᷣcio.qꝛ ſic cõiter fit ⁊ als exꝑtꝰ ẽ.nõ
vr̃ ſibi ſetariolꝰteneri.qꝛ in idẽ reuertit᷑ ac ſi ſeta⸗
riolus a pncipio faceret pactũ cũ textoꝛe dãdo ſi⸗ꝭ
bi tm̃ qᷓ;tũ vẽdet pãnũ ſibi datũ.puta dʒ ſibidare
x.floꝛe.ꝓ ſuo laboꝛe.ſed in pãno de qͥ ſcit textoꝛ ꝙ
nõ inueniet de ipᷣo pãnovẽdens ipᷣm niſi ſex floꝛe.
vñ ita ẽ ſicut faceret pactũ cũ eodare ſibi ſex floꝛe.
nõ obſtãte ꝙ dicat de. x. floꝛe. qꝛ nõ ĩ pecunia dect
ꝓmiſit ſed i pãno ſibi ↄputãdo talr ꝙ ſex floꝛenos
debit. vñ ⁊ ſi textoꝛ peteret tm̃ ſex floꝛenos a ſeta⸗
riolo qꝛ ſic credit habituꝝ ꝑ pannũ ſic vẽditũ.nõ
vr̃ ſetariolus malefacere.Eſt tñ ſatis turpiſtalis
modꝰvtriq; ⁊ ſetariolo ⁊ ritagliatoꝛi ⁊ potiꝰ ẽ re
ꝓbãdus vt iniuſtꝰ Nota tñ ꝙ ſi ex ̊ nõ accipit te
xcoꝛ debitũ lucrũ de laboꝛe ſuo ſᷣm cõem eſtuma⸗
tionẽ ſʒ diminutũ.putat᷑aũt debitũ lucrũ illud ĩ
quo ↄueniũt ĩ pecunia puta.x.floꝛe.ſed qꝛ pauꝑẽ
⁊ oʒ eũ acciꝑe ẽt mulcominꝰ vt ſe et familiã ſuſtẽ
tet.tũc vtiq; ſetariolus ſibi teneretdare ſuplemẽ
tũ vſq; ad decẽ vel circa ſi dat ſibi panũ quẽ ñven
dit niſi ſex.qꝛ ſiẽ dignꝰẽ oꝑariꝰmercede ſua ex de⸗

bito iuſticie.ita ⁊ ↄueniẽti mercede.als eſſʒ j eq̃/

litatẽ iuſticie.ſic in ↄᷣctu emptiõis⁊ vẽditiõis ẽ in
iuſticia ⁊ pctm̃ cũ res emit᷑ minꝰiuſto pᷣcio ex ncẽi
tatevẽditoꝛis.ſed ſi qᷓ;titas ſex floꝛ.veputat᷑ ogrua
merces ſui laboꝛis vr poſſe illud ⁊ſi turpiter inuẽ
tũ admitti.Ueꝝ qꝛ talia cõiter inuẽta ſunt ad de
cipiendũ ⁊ oppꝛimendũ pauꝑes.iõ inducẽdi ſunt

ſetarioli ⁊ ritagliatoꝛes ꝙ abſtineãt a talibo⁊ ex

factis hmõi fraudibo ſatiſfaciãt leſis.vel pauꝑib⸗
erogẽt ſi nõ gᷓuauer᷑̃t notabiliter textoꝛes ar.xuij.
q.v.c.q hẽtis.⁊.c.nõ ſane.Et idẽ dicẽdũ de alijs
cõducẽtibo laboꝛãtes ad alia artificia ⁊ exercitia.

Sed de ſetariolis ⁊ textoꝛibdictum eſt.quia bu

iuſmodi multum floꝛentie pꝛacticatur.

Berto fraus eſt etin J. X.

——

glam dei. iuẽ illud apłi.Oia in glam dei facite. pu
ta remunerationẽ i mũdo ꝓpt qðdiẽ Hiere.xlviij

Maledictꝰoĩs qͥ facit opꝰdei fraudulẽter ⁊ deſi

dioſe.qð exponẽs Greg.ix.li.morabł.diẽ ꝙ triplex
fraus ↄmittũ ĩ bono oꝑe qð ẽ opusdei.ſ.cũ itẽdit

remũeratio er eo ab hoie Et h̊ pᷣmo a coꝛde ſcʒ vt
hẽat amiciciã ⁊ gtiaʒ hoĩm.iõ aliqͥd boni oꝑatur

ſed fallax gra ðꝛ ꝓuer.vl.qui eni bᷣ q̃rit ſepe.vt ait
Zug. ab eo offendit deꝰne offendat amicꝰ. Deꝰ ãt
ait ps.Diſſipauit oſſa eoꝝ.i.oꝑa ĩ gie vᷣtuoſa qui

bĩob placẽt. Scðo ab oꝛecũ ſq; ex bono opꝑe qrit
laus hüana qð ꝓhibuit xpᷣs dicẽs. Cũ fac elynaʒ

opib de genere bonoꝝ cũ ſcʒ qs ĩ eis qͥrit alið q;

noli tuba canere ante te. Mat.v.i.noli publica⸗
re vt lauder.qᷓ;uis eni dicat᷑ ꝙ memoꝛia iuſti cuʒ
laudibo ñ tñ ipᷣe reqᷣrit eã.ſʒ deꝰilli eã tribuit vt ñ
ſolũ a deo ſʒ ẽt ab hoiboviuẽs ⁊ moꝛtuꝰlaudetur.
Tertio ab oꝑe cñ ſcʒ qͥs aliqð bonũ facvt a deo re
muneret᷑ tꝑalr.i.vt ꝓſꝑet᷑.ieiunat ſeu oꝛat ⁊ hmõi
facit vt ↄſeq̃tur elynam ł ecciaſticã dignitatẽ.vel
glios ↄfidẽtes de ſua bonitate decipiat tꝑalr ł ſpi
ritualit᷑ tal hypocrita cẽ.Et de hmõi dñs dit᷑. Ve
vob bypocrite qͥ ſiłes eſtj ſepulchꝛis dealbat q̃ ap
parẽt hoibo ſpecioſa. Mat.xxiij. Oẽs ̊ tales qui
fraudes faciũt ĩ oꝑe dei.i.de genere bonoꝝ male⸗
dictiõʒ dei incurrũt.E cõtra ð viro iuſto ðꝛ.xxxiij
Beatꝰq excutit manꝰſuas.i.oꝑa ab oĩ muncre.i.
coꝛdis oꝛis ⁊oꝑis nil.ſ.qrẽs ab hoĩbsvt finẽ ipoꝝ
opeꝝ nec gr̃am hoim nec laudẽ nec tranſitoꝛia.

reꝝ ad res in negociãdo q̃ vulgariter dicutur ba⸗
rattci.puta dat lanifex ſetariolo duos pannos la
neos eſtimatoſ ab co.c.floꝛe ꝓ his ſetariolꝰdat la
nifici pannũ ſericũ eſtimatũ ab ipᷣo.c.floꝛe. Siue
mercatoꝛ dat lanifici lanam ⁊ ſetariolo ſericũ⁊ ꝓ
his laniferdat ſibi nõ pecuniã ſed pannos laneos
⁊ ſetariolus dat pannos ſericos in tali eſtimatõe
in qᷓ;ta receperũt lanã ł ſericũ.nunqͥd ẽ licitũ.m̃.
Si pure ⁊ abſq; fraude ꝑtiũ fiat ꝑmutatio qᷓ;tita
tis pᷣcij vel q̃litatis reꝝ ẽ ↄctus ꝑmutatiõis ⁊lici
tus.qꝛ a iure apꝛobatꝰſimplicit in tꝑalib.extra
de re.ꝑmu.ꝑ totũ. Si aũt fiat fraus.aut bᷣ ẽ in ip
ſis mercimonijs q̊ͥ ad q̃litatẽ.aut in eſttmationẽ
pᷣcij· ſi in qlitate reꝝʒ ꝑmutaꝝ.tũc ſi eſt fraus ex ꝑ⸗
te vniꝰtm̃.qꝛ.ſ.dat alteri pannũ laneũ vel ſericuʒ
ſeu lanã vel ſericũ multũ.defectuoſa ʒ intentiõeʒ
eius cũ cñ ipᷣe recipiat res ab eo nõ viciatas vtiq;
peccat moꝛtaliter ⁊ tenet᷑ ſatiſfacere notabiliter le
dens.ex de iniure⁊ dam.da.ſi culpa.Et ſilr medi

atoꝛ ſeu ſenſalis ꝗͥ nouit hmõi fraudeʒ qꝛ cooꝑat

fraudi.ij.q.i.notũ.Si aũtvterq; intẽdit alterum
deciꝑe et ab vtroq; datur alteri res defectuoſa pꝛo
bona vtroq; ignoꝛãte fraudẽ alterius vterq; pec/⸗
cat moꝛtaliter ꝓpter malã intentionem.xxij.q.v.qͥ
ꝑiurare.Quantũ aũt ad ſatiſfactiõem põt hic hꝛe
locũ ↄpẽſatio vt vnꝰalteri nõ teneat᷑ ſi in tãto dece
ptus ẽ vnꝰ ʒ intẽtiõeʒ ſuã qᷓ;tũ alter Sivo vterq;
⁊ pᷣctici ſcirẽt defectꝰreꝝ ꝑmutãdaꝝ non vf ibi eẽ
fraus.qꝛ ſciẽti ⁊ ↄſentieti ñ fit iniuria.de re.iu.li.
vi.⁊ alteri ñ tenet.Si ãt fit deceptio ĩ pᷣcio.qꝛ ex⸗
ceſſiuũ ponit᷑ſuis mercimonijs.tẽ ſi vnꝰeoꝝ exce⸗

dit ĩ pᷣcio ⁊ ñ alt᷑.qͥ excedit peccat ⁊ obligat᷑ ſatiſfſaẽ

ſi ẽ notabil exceſſꝰ niſi b alt ꝑpẽdat ⁊ tñ ſic velit ſa
cere ꝑmutationc.tẽ vr ñ teneri ꝑ regulã ſciẽti.i vi.
SDi at ſciẽter vłq; excedit ĩ pꝛecio ĩ eſtimãdo ſuas
res.qꝛ alt de altero b credit ⁊ ↄᷣſcit cũ qᷣtidie hᷣ pᷣ⸗
cticẽt.puta mercatoꝛ de lana quã dat lanificivalẽ

tẽ tẽ.xc.floꝛ.ſᷣm currẽs pᷣciũ exigit:c.ł circa.Et la
nifex de pãnis laneis qͥ̊ſ dat mercatoꝛiꝓ ſua lana

exigit.c.cũ ñ valeãt niſixc.ł circa.cũ alt᷑ ꝓbabilit

ſciat de altero ꝙ iiuſtũ pᷣciũ exigũt de ſua re. vr h
hẽe locũ ↄpẽſatio.nec ibi ꝓpꝛie eẽ fraudẽ cũ ĩtẽdãt

Ieↄſeruare idẽnes ñ alteꝝ guare tles tñ adinuẽti
ones ſunt ex cupiditate inuẽte⁊ iõ vitande.

De permutationibus FK. X.

8

hi

mi
tii
nn

Capitulũ .xVII.

¶ Tapkm. xvid.de multiplici falſiſicatõe ⁊ ibi agit
de falſificatõe in meſuris.in põderibo.in monetis. in
cripturis. in bullis.in inſtrumẽtis.⁊ in fetibo filioꝝ.

— —NY „ =—
induci illud põ.lxi. Mendaces ſilij hoiʒ
in ſtateris vt decipiãt ipſi de vanitate ĩ id
ipᷣm. Ubi tria pñt notari. Pꝛĩo defectio veritatis.ibi.
Mendaces filij hoĩm in ſtaterꝭ. Scðo intẽtio noci
bilitatis.ibi.vt decipiãt ipᷣi.Tertio conſecutio penali
tatis.ibi.de vanitate in idipſum.

Eta ſecundo inchoãdo ·F. I.

piãt ⁊ fallãt.qð patʒ ex diffinitiõe eius.Nam diffini
tur a mgj̃o ſen.in.iij.qð eſt falſa vocis ſignificatio cũ
intentiõe fallendi.Et qꝛ fallereꝛ deciꝑe aliũ eſt contra
vel pᷣter charitatẽ ⁊ legem naturalẽ.qꝛ nullꝰ vellet ab
alio decipi iõ om̃e mendaciũ pctm̃ eſt ⁊ vitandũ Uñ
Iſið in ſinonimis.Om̃e mendaciũ fuge.qꝛ ome mẽ
dqaciũ pctm̃ eſt. Decipit aũt aliqñ ſeipᷣm qͥs coꝛde cũ
facit ſibi erroneam conſcientiaʒ de aliquo. vel male
iudicat de alijs. Oꝛe.cũ dicit qð ſcit vel eſtimat non
ſie eſſe. Oꝑe:cũ ſilat.vnũ actũ pꝛo alio.Et vtait am
bꝛo.xxij.q.v.cauete.Oẽs qui dicũt mẽdaciũ filij ſũt
dyaboli. De ipo eĩ dicit᷑ Jo.viij. Mendax eſt pat᷑ eꝰ
id eſt mẽdacij pᷣmꝰinuẽtoꝛ ⁊ coꝛde quidẽ mendaciuʒ
dixit. cũ ait in coꝛde ſuo.vt ðꝛ Eſa.xiiij. Silis ero al

tiſſimo.exiſtimãs puenire ad gloꝛiã ꝑ vinutẽ ꝓpꝛia,ʒ

Oꝛe vſus eſt mendacio cũ dixit ꝑ ſerpentẽ pmis pa⸗
rentib.Nequaq; moꝛiemĩ ⁊c. Geñ.iij.Ope aũt cuʒ
ſm apłm ipᷣe ſatbanas trãſſigurat ſe in angim lucis

MQuantum ad pꝛamum S. II

—..—

Certũ eſt ꝙ in omni mẽdac io deſicit vᷣitas.⁊ cũ xpᷣs
ſit Hitas diſcoꝛdet ab eo.vñ cũ xpᷣo nõ põt eſſe aliqᷣs
cũ mendacio.Dicit᷑ eĩ apoc.xiiij.de ſanctis ꝙ non eſt
inuentũ mẽdaciũ in eis. Sũt aũt mẽdaces fil.ho.in

ſta. Statera aũt eſt quedã regula recte menſurandi

res cũ eſt iuſta ſtatera.ſed mẽdaces filij hoĩm in ſta.
In ſtatera quidẽ conſciẽtie vel opinionis internalis.
In ſtatera ſnĩe iudicialis. In ſtatera menſure mate⸗
rialis. Pꝛima eſt cũ qͥs iudicat de aliq̊ͥ ſm ſuam cõ⸗
ſcĩam in q frequẽter fallit᷑ nõ recte eſtimãdo. UVñ hie
ro.Mõ afferamꝰ ſtateras doloſas vbi appendamus
qð volumꝰ ꝓ arbitrio nr̃o dicẽtes hoc que hoc leue.
Sed afferamꝰ diuinã ſtarerã de ſcripturis ſctĩs tãqᷓ
detheſauris dominicꝭ ⁊ in illa qͥd ſit grauiꝰ appẽda⸗
mꝰ. xxiiij.q;:i. Sed mẽdaces filij hoĩm in ſta.faciẽtes

ſibi leuẽ ↄſcĩiam vel nulla de guibo pctis ſeu mat. vt

de adulterio ꝓpter qð ſequit᷑ falſus ꝑtus aliqñ ⁊ ſup⸗
poſitio alieni partꝰ ⁊c. Scða eſt in iudicio vbi ſentẽ
tia eſt qſi ſtatera.Uñ greg.xlv.di Om̃is q iuſte iudi
cat ſtaterã in manu geſtat. Sed men.ſi.ho. in ſtate.
ꝑ iniuſtas ſentẽtias.Tertia ẽ ſtatera mẽſure materia
lis.de q ꝓuer.xi.ðꝛ. Statera doloſa abomĩablilis eſt
ante dñm. Sed men.fi. ho. in ſta.qꝛ faciũt aliqñ fal
ſas menſuras.et põdera.vel eis vtunt᷑. Numiſma ẽt
ſm phᷣm ðꝛ meſura rera venalli. qꝛ tĩ monete dat

tũ eſtimat res eſſe valoꝛis. Sed men.ſi.ho.in ſta.
Ruik

do monetas. vel falſis vtẽdo.Scnipture etia

falſificatione poteſt

—————————-—DW

darig Yquiy:unt mendac ad hoc faciũt vt deci

hoĩm pñt dici ſtatere.qꝛꝑ eas quaſi mẽſurat᷑ ſeu de
clarat᷑ qͥd alicui ſit cõcedẽdũ. Sed mẽda,fi.ho.ĩ ſta.
ſqʒ bullas falſificãdo inſtra ⁊ alias ſcripturas.Et de
his omnibꝰ in ſequenti,S.declarabit᷑.

Quantum ad tertiũ J. II.
pncipale oſtẽdit᷑ qd demũ eueniat iſtis medacibo in
ſtatens ⁊ falſificantibo.ᷣ videlʒ qꝛ cũ ipſi decipiant.
ipſi tãdẽ decipiunt᷑. Sed vbi in modico decipiũt qꝛ

in terrenis.ipſi in multo qꝛ in eternis a dyabolo de⸗

cipiunt᷑.nõ perpendẽtes ſe inde puari gloꝛia ⁊ eterno
igue puniri.Et ſic intelligit᷑ illud pð.De vanitate in
idipſum ꝓcedentes.ſemẽèdaces.de vanitate.i.falſita⸗
te ꝗqᷓ vtunt᷑ ad decipiẽdũ.in idipſum incidũt.ſ.in de⸗
ceptionẽ. Magna enĩ deceptio ẽ q̃ decipiunt᷑ a dya⸗
bolo.qꝛ dũ intendũt⁊ ſperant ex ſuis deceptõnibus
ditari ⁊ gaudere inde ſumme depauperantur ⁊ cõtri⸗
ſtantur cum demũ in puncto ad inferna deſcendũt.
pꝛopter hoc igne eterno cruciandi.vbi nec guttã ha⸗
bere aquevalent in refrigerium.ſicut de diuite epulo
ne poſtulantevt laʒarus deſcenderet ad eum ⁊ aque
gntta refrigeraret linguam eius.

nete.Abb. ſy. ſuꝑ ca. Quãto.de iureiur.. ſt lẽ dicitm
glo. in dicto.c. Non licʒ ſine conceſſu pꝛicipis ſeu im

patoꝛis cudere monetã.vt in.l.ij.⁊.iij.de fal.mo. ſᷣm

Bar. ⁊ Cy. ibi.⁊ hocveꝝ nili ciuitas vel pꝛinceps in
ferioꝛ pᷣſcripſiſſet hoc ꝑ tm tꝑs de cuius initio non exi

ſtat memoꝛia. vt in:c.ſuꝑ quibuſdã de ver.ſig.vlł niſi

eſſet talis qui pᷣſcripſiſſet iura imperij.vt hyſpanie re
ges qui vt dicit glo.diſt. lciij. valentinianꝰ.nõ ſubia
cent imꝑio.qꝛ de hoſtiũ faucibo regnũ cruerũt.Falſa

tur aũt monera multipliciter. vt in glo. dicti. c. Quã⸗
to.⁊ ſicvarie punit᷑. Uno mõ falſat᷑ moneta pꝛinopis

de nouo cudendo.⁊ talis debet cõburi.vt.l.ij. C. de
fal.mo. Scõdðo falſat qͥs cudẽdo monetã ciuitatis vel

inferioꝛis a pꝛincipe.et talis capite punitur.vt..de

fal.mo.l.i. Tertio cũ quis nõ fabꝛicat ð nouo mone
tam.ſed fabꝛicatã cudit.ſ.minuendo.vel tingit puto

monetà ereã vt appareat aurea.⁊ talis punit᷑ vltimo

ſupplicio.vel dat᷑ ad beſtias ſᷣm conditionẽ penſone.

vt in.l.quicũq; ff. de falimo. Item notandũ ſcðᷣo

ꝙ habẽs ius cudendi monetã dicit fraudare eã tnbo
modis. Pꝛimo ſᷣm Inno.qñ certũ pondꝰa pꝛincipio
ꝓ quolibet denario demitur de mandato pꝛĩcipis.⁊
illam ſic diminutã mandat poſtea recipi ac ſi pᷣmi põ
deris eſſet. Scðo mõ ſᷣm Inno.qñ abiectioꝛ cuditur
moneta młtominoꝛis ponderis velvaloꝛis q; eſſet ð
ductis tñ expenſis factis pꝛo ea fienda.Et ſicvult In
no. ꝙ tm̃ debetvalere moneta in foꝛma q;tũ in mate⸗
ria valet. deductis tñ expẽſis.quas autoꝛitatẽ pᷣſtãs
de ſuo facere nõ tenetur.ĩmo ſi nceps indiget potit
inde hr̃e aliqð lucrũ vt ſic minꝰvaleat q; materia etiã
deductis expẽſis.Et hoc veꝝ ſi extra regnũ nõ ſparge
ret᷑ moneta talis.qꝛ tũc.ſ.extra regnũ ſpargẽdo ſeqre
tur dãnũ etiã nõ ſubditoꝝ. In pᷣmo ãt caſu credit jn
no. ꝙ poſſit pꝛĩceps minuere monetã cũ ↄſenſu ppli.
qꝛ qdet põt renũciare iuri ſno.vij.qel. cc q;ᷓ periculo
ſuz. ſz öt eſſe piculoſum. ⁊ ðᷣt ſufficere ↄſenſum mag⸗
tũ regni.qꝛ negociũ putat᷑ negociũ vniũſitatis. ſrc

Titulus Pꝛimns

etiã. Inno licentiã ꝓplłi nõ ſufficere qñ moneta illa ẽ
expẽdeda extra regnuù. Tertio mõ fraudat᷑ ſᷣm hoſti.
extrinſecꝰ.vt qꝛ pꝛinceps bonã monetã repꝛobat vel
equalẽ vel minꝰ valentẽ ſubijcit ad h̊ vt de repꝛoba⸗

—

ta bonũ foꝝ hẽat.⁊ illã cõflari faciat ⁊ cudi.

Muantu ad vſum fal- Av
ſe monete.lõ ꝙ ſcient᷑ expendẽs fallam monetã vi⸗
det᷑ ꝙteneat᷑ pena.l.coꝛneł.de fal.q̃ regulariter ẽ de⸗
poꝛtatio ⁊ om bonoꝝ publicatio.ſeruus vᷣo vltimo
ſupplicio punit᷑. Sed bar.dicit h̊ pcedere qñ expen⸗
dit nũmos plũ beos vel ſtanneos.qꝛ de illis tm̃ facit
mentionẽ illa lex.als punit᷑ pena exoꝛdĩaria.hec oĩa
Abb. ſy. Mõ tñ ꝙ vbi qs in aliq̃ loco vbi mone⸗
te diminuti ponderis minꝰ valet ſᷣm illã diminuno⸗
nẽ emit debito pᷣcio. ⁊ poſtea illas poꝛtat ad locum
aliũ.vbi tantũ valent qntũ integre monete. ⁊ ita in⸗
different᷑ expẽdunt᷑ ⁊ accipiunt᷑ ⁊ intm̃ eas cõputant
qntũ integras vt in qbuſqda ciuitatibo regni exq̊ plꝰ
vẽdit eas q; emerit nõ videt᷑ in peccare cũ nulli dã
nũ inferat ⁊ ſibi ex ſua induſtria ⁊ laboꝛe lucrũ q̃rit.
ſicut accidit de alijs mercimonijs q̃ plꝰ minꝰ ue va⸗
lent in vno loco q;ᷓ in alio ꝑ regulã ſcienti.dere.iuris
in. vi. Sed qͥ bonas ⁊ integras monetas diminue⸗
ret ⁊ ſic diminutas poꝛtaret ad talẽ locũ.vtiq; frau⸗
dẽ faceret ⁊ legẽ.⁊ tenet᷑ talis lucrũ pauperibo ero⸗
gare. xiiij.q.v.c.nõ ſane. Sicut etiã nõ excuſarent᷑a
pctõ qͥ monetas malas ⁊ diminutas ſcient᷑ dant pꝛo
bonis. etiã ſi ſibi date eſſent ꝓ boms.⁊ poſtea perpẽ⸗
dit de diminutiõe valoꝛis. nõ enĩ põt abſq; peccato
fraudes alteri dare ꝓ bona ⁊ integra.qꝛ culpa alteriꝰ
⁊ erroꝛ ſuus nõ dʒ alteri nocere.ulpa enĩ dʒ ſuos te
nere actoꝛes ⁊ nõ alioo. 11

De falſificationibus J. V.

in ponderibo ⁊ mẽſuris. Ex cocilio maguntiñ, dicit᷑.

Vt mẽſure ⁊ pondera iuſta fiãt ſupple ſtatuimꝰ.⁊ j
Si qͥs iuſtas mẽeſuras ⁊iuſta pondera lucri cã mu
tare pᷣſumpſerit.xxx.dies in pane⁊ aq̃ peniteat.ex᷑ de
emp.⁊ ven.c.ij.in glo.Inſuꝑ punitſm leges.ſ.ciui⸗
les.l.coꝛneł.de fal.Hec pnĩa hic taxata foꝛte locũ hʒ

cũ cõuincereł᷑in iudicio eccłiaſtico ↄtẽtioſo. Nã ĩ foꝰ

ro pnie idẽ iudiciũ ẽ de iſta ſicut ⁊ de alijs faxatis in
canonibꝰ. vt.ſ.ſit arbitraria.ar.de pe.di.i. menſuraʒ

⁊.xxvi.q.vij.cꝑa.Et dubiũ nõ ẽqn talis peccet moꝛ
talit᷑ cũ agat ð iuſticiã ⁊ in dãnũ ꝓximoꝝ. ⁊ tenet᷑ ð

oĩ dãno inde ſecuto ſatiſfacere.er de iniur ⁊ dã.da.ſi
culpa. Oõ ſiſcire nõ poſſet pter multitudinẽ pſona⸗
rũ ⁊ varietatẽ.tene?᷑ pauperibo erogare pcipue ſi in p⸗
uo ũlos leſit. Tenet᷑ ctiã ad remediadũ inq;tũ põt ſi⸗
ne piculo ſue ꝑſone vel maioꝛis ſcãdali.vr.ſ.auferãt
de medtio dicte mẽſure vel põdera falſiſicata. vel ade
quen᷑ ⁊ idẽ dicendũ de eo qͥ eis.ſ.falſificatns ſcienter
vſus fuit.ſ.ꝙ peccat grauit᷑⁊ de eo in quo aliꝰ dam
nificat᷑ per h ſibi obligat᷑.

De falſificatõe in ſcri..j.
ptis. Fit aũt h̊ vel in bullis papalibo vel incffis. vel
in ir̃is ⁊ alijs ſcripturis.Et in bullis papalibo ſeu re

ðꝛ falſa bulla vel reſcptũ ſeu carta. cũ.l. in petitõegre
ſeu bñficij de q̊ ibi fit mẽtio aliqͥd tacitũ ẽ qð ſi fuiſ⸗
ſet expꝛeſſum nõ eẽt cõceſſum.cũ ẽ ſuggeſtũ fłm q ta
cito foꝛte nõ fuiſſet ↄceſſũ.⁊ tał ðꝛ fallanꝰ ff. de fali l.
ſi qͥs obꝛepſerit.Et cũ h ſtudioſe fit ⁊ adutent᷑ nõ eſt
dubiũ ꝙ moꝛtale ⁊ gue cõmittit. Nõ tñ tał incidit in
excõicationẽ latã ↄ falſanios bullaꝝ ſᷣm nchar.in.iiij

de qꝗᷓꝗ· dicit. caret tñ cõmodo illiꝰ gre.puta ſupplica⸗

tũ ẽ pape ꝙ det bñficiũ curatũ alicui cũ hẽat etatem

ltĩmã.i.xxv.ãnos.⁊ ̊ᷣ eſt frm.qꝛ ſcit illũ nõ bre.xxij.

vł cũ ſupplicat᷑ p bũficio ↄſerendo illegittimo tacito
ꝙ ſit illegittimꝰ. tał gra ſic ſurrepticie obtẽta nil va⸗
let ac ſi nihil obtinuiſſet. Ueꝝ in.c.ſuꝑ lñis.de reſcp.

fit diſtinctio vt videlʒ qñ ꝑ maliciã vᷣitas tacet ⁊ fal
ſitas ſuggerit᷑nullũ cõmodũ ex lris impetrãs ↄleqͥt

Qui aũt ̊ facit ꝑ ignoꝛantiã ⁊ ſimplicitatẽ ſi tacuit
talẽ veritatẽ vel ex ett alẽ falſitatẽ q expᷣſſa vel taci⸗
ta nõ iĩpetraſſet illas lras alicuiꝰ gre ideʒ iunis videt
eẽ. Sed ſi etiã vᷣitate illa expᷣſſa vel falſitate nõ dicta
etiã lr̃as gre alicuiꝰ impetraſſet ſaltẽ in foꝛma cõi tũc
nõ caret cõ modo earũ totalit᷑ſed tm̃ ſᷣm rigoꝛẽ iuris
iudicat᷑ ex eis non ſᷣm foꝛmã eaꝝ.vt ibi ðꝛ. Uñ dicit
glo. ꝙ ad bᷣ vt reſcptũ teneat nihil dʒ ſuppꝛimi ex his
q̃ mouere aĩm pncipis pñt ad dandũ reſcptũ vel de
negandũ. Qut aũt ſalſa cartã fabꝛicat de nouo ſi
E bulla papal vel reſcptũ tał deponit᷑ ⁊ degradatus
tradit᷑ curie ſeculari:ſi ẽ clericꝰ pumiendꝰ.ſ.moꝛte. ex
de criefal:ad falſarioꝝ.⁊ ẽ excõicatꝰ ipſo facto.er.e.ad
falſarioꝝ:Et ponunt᷑ in.cilʒ.e.ti.ſeptẽ modi falſita⸗
tis cognoſcẽde. De hac excõicatiõe hẽs in.iiij.xte ti.
i. Scðm aũt leges pẽa falſarij hec ẽ.depoſitio ⁊ oim
bonoꝝ cõfiſcatio in libero.in ſeruo pena ẽ moꝛs.ff.ð

fal.l.i.Et h̊ veꝝ in falſante ꝑ ſe reſcptũ pꝛincipis/fal

ſantes alias lr̃as ecclłie excõicant᷑. Quo autẽ ad foꝛũ
ↄſcĩe vlcra moꝛtale que cõmiſſum tenet᷑ falſari ſiue
teſtĩ ſiue inſtri cuiuſcũq; ſiue ſcpture vt in libꝛis mer
catox.vel ſcient᷑ vtens talibo de oĩ dãno qð inde ali

cuiſequit᷑.ſiue ſit notanꝰ ſiue teſtis ſiue cooꝑstoꝛ vel

faciẽs h̊ fieri er de iniur̃.⁊ dã.da.ſi culpa.toẽ emo
lumentũ qð inde recipit tenet᷑ reſtituere. qꝛ fur ẽ ⁊la
tro.xiiij.q.vi.ſi res.⁊ in mulcis locis ẽ excoicatꝰ aſß⸗
nodales. Qui etiã ſcient᷑ vtit᷑ falſis bullis ĩcidit in il/
lũ canonẽ ⁊ vltra moꝛtale tenet᷑ ad reſtitutionẽ ſi in⸗

de aliqͥd vtilitatis ꝑcipit. Itẽ nõ m gio.ſuꝑ/cein

memoꝛiã.di.xix.ꝙ carta falſa ꝑ iurnis dełminationeʒ

vel interpᷣtationẽ ðꝛ cũ ſcribit᷑ maioꝛẽ Parte vel oẽs

fuiſſe pñtes q tñ non fuit pñs vt er de his q fa pla.
ſine ↄſen.ca. Quarto ⁊ tal falſariꝰ ſuſſ ẽdit᷑ officio et
bñficio.vt ex deteſti.tã lris. Itẽ ðꝛ falſa carta q non
hʒ teſtes inſcriptos.vt er de ꝓcura.c.i. Nota ſᷣm bo⸗
ſtien. ꝓteſtes dicunt᷑ inſcriptiqñ ꝑ alium ſenbunt᷑.
Sed ſſubſcpti dicũt᷑ qũ pꝛis manu ſubſcpᷣſerũt. Et
qñ qͥs ſcit ſcnbere per ſe opoꝛtet ſubſcnbere in inſtro
Sed ſi neſcit ſcribere tũc põt ꝑ aliũ ſubſenbere.e ð
ſen. ⁊ re iudicũ int᷑. Itẽ dicit᷑ carta falſa q hʒ ſubſen⸗
ptiones ſed varijs manibo nõtas ⁊ q nõ ẽ perſecta ea

dẽ manu. vt er̃ de pᷣuibł.cũ olim. niſi ex bᷣ ſitibi diuſi⸗

tas ꝙ ſit ibicalami vel atramẽti mutatio.vt t auten.
de fl. inſtru.⁊ cauteii pn. Jeẽs dicit᷑ falſa ſi ẽ alieno ſt

ſchtis ðꝛ falſa eſſe ꝑ ſurreptionẽ ⁊ ꝑ nouã fabꝛicatio⸗ gillo ſignata dũmodo habuit ꝓpꝛiuʒ. vter deappel.

nẽ eiꝰ ⁊ ꝑ iuris interpᷣtationẽ. Per ſurreptionẽ qͥd ez

lignificauit. Itẽ dicit falſa pter fallam gramngieamn.

—— — — ———+0ß ——

— — e

Capitulũ .XIX. ».

vt eẽ de reſcb.ad audientiã.Itẽ dicunt᷑ falſeſi ſũt ſu⸗

ſpecte ⁊ eis nõ impõit᷑ fides.vt.C.de ꝓba.l.iubemꝰ
Item dicit᷑ flim ſi ſigillũ eſt fractũ.vel ſi nõ eſt annus
indictiõis appoſitus.vt et de fi.inſtru.int᷑ dilectos.
Itẽ ſi ſunt impetrate lite pẽdente.vt et᷑ de teſti.cãm.
Itẽ ſi flum ẽ ruptũ.vt er de cri.fal.lʒ.Itẽ ſi ſunt im⸗
petrate ſine mãdato dñi:.ex de reſcrip.nõnulli. Item

dicunt᷑ lre falſe ſi ep̃s appellat?᷑ filiꝰ vel ſi papa vni lo⸗

quit᷑ in plurali.vt ex̃ decri.fal.qᷓ;tuʒ graui. Itẽ dicit
carta ſeu bulla falſa ſi apparet eã fuiſſe raſaʒ vel mu
tatã ⁊ tał deponit᷑ex de cri.fal.ad audiẽtiã. Hec oĩa
in glo.in.c.ĩ memoꝛia.di.xix.Sed q;tũ ad iſtud vl

timũ.ſ.de raſura.⁊ illud alið.ſ.de falſa grãmatica di

cit Durã.oꝛdi.mino.in ſũma.ꝙ H̊ intelligit᷑ in reſcri⸗

ptis pape.e de reſcip.ad audientiam. Alia aũt inꝰ

ſtrumenta nõ viciant᷑ ꝑ falſam grãmaticã. Uñ in b⸗
uuegijs ⁊ teſtamẽtis falſa latinitas nõ nocet dũ con

ſtet de volũtate teſtaroꝛis.vt.C.de teſta.l.enoꝛe · Et

h iõ.qꝛ lr̃e papales trãſeũt per multas manꝰ.Nã le⸗
gunt᷑ pᷣrmo in petitiõe.ſcðᷣo in notula.tertio ĩ lr̃a groſ
ſa.hec guił.⁊ iohᷣ.xxxv.q.ix.c.apłice.Sed ſi hʒ defe/
ctũ lr̃e velſillabe nõ viciat᷑ ꝓpter h.c.ex ꝑte.ex defi.in
ſtru.niſi ſubtractio lr̃e aliũ ſenſum inducat qᷓ; dictio
integra.ca.int᷑ dilectos.e de fi.inſtru. Itẽ inſtrm vi⸗
ciat᷑ ſi hʒ ſcripturã interlinearẽ vel raſurã in loco ſu⸗
ſpecto qñ lr̃e ſunt aꝑte.ſecꝰ ſi ſunt clauſe.hec ille. Itẽ
dicit᷑ inſtrm flm ſi eſt Zꝛiũ alteri ex eadem ꝑte ꝓlato.
vt e de ſi.inſtru imputari.Sed nõ ꝙ inſtra vel atte
ſtationes cũ inueniũt᷑ falſe ꝓ ꝑte.vtꝝ in toto repꝛobẽ
tur. Glo.io.ſuꝑ.c.ſi ad ſcripturas.di.ix.arguitꝓ ⁊3
tandẽ ſoluit dicẽs.ꝙ ſi plura capła ibi ↄnexa ſunt vel
vnũ eſt acceſſoꝛiũ alteri.vno caſſo ſeu falſo ꝓbato.cõ
nexa ⁊ acceſſoꝛia caſſant᷑. Secus ſi diuerſa ⁊ ſeꝑata
ſunt. Hec diſtinctio ꝓbat᷑.ff.de nego.ge.l.cũ ad eum
2.ij.q.vi.ſi qñ..diffinitiua. Sʒ bar.bꝛix.dicit. Ego
credo ꝙ ſi aliqͥd falſitatis repiet᷑ in inſtro totũ reddit
ſuſpectũ.vt.ff. de fi.inſtru.l.ij.hecibi.

Muarto fit falſifica⸗J.vVIII.

tio in ꝑtibꝰ cũ.ſ.ſupponit᷑ alienꝰ ꝑtus.exde pe.⁊ re.
officij. ⁊.ff.ad.l.coꝛneł.de fal.l.qͥ falſum. Et idẽ dicẽ
dũ qñ mulier ↄiugata habuit filiũ ꝑ adultenũ queʒ
maritꝰ eſtimat ſuũ. Mõ ſi mulier cõcepit ꝑ adulte
riũ.vel ſupponit ſibi alienũ ꝑtum qͥᷣcqͥd expẽderet ꝓ
nutritiõe ⁊ gubernatiõe illiꝰ creature ⁊ ad id in q̊ͥ ſuc
cederet putatiuo pr̃itenet᷑ totũ ad reſtituendũ qꝛ fur
tũ cõmiſit qᷓ;tũ poſſibile eſt. De hm̃ ſic dicit in ſum
ma ray.LTał mulier dʒ laboꝛare qͥbuſcũq; modis pᷣt
vt legittimi heredes nõ fraudent᷑ de hereditare pr̃na
caute tñ. Reuelare enĩ ſimpłr marito vel etiã ipᷣi ſpu
rio vel ſuppoſito nõ expedit abſolute.ſ.⁊ ſine diſtin⸗
ctione vt dicit ibi glo.tũ qꝛ foꝛte inde ꝓuenirẽt homi
cidia ⁊ adulteria.tũ qꝛ maritus foꝛte dimitteret eã ⁊

nõ valẽtes ſoꝛſitã ↄtinere vterq; adulteraret᷑.tũ ſoꝛte

qꝛ nõ crederẽt ſibi ita ̊ pcedat. Reuelet factũ ſuũ in
pnĩa ſacerdoti ꝑꝛochialivel alteri mag pito.⁊ poſtea
cũ ipſo vel ſine ipſo reuelet ep̃o in pnia.Et tunc epᷣs

vel etiã ſacerdos ſi tante diſcretiõis vel maturitatis

ſit. vel qð tutiꝰ eſt. ambo diligent᷑ inärant ſil ⁊ caute

Quo inuẽto vocent eũ ſecreto coꝛã muliere ⁊ ſi vide⸗
bit᷑ expedire recepto pꝛiꝰ ſacramento a muliere ꝙ nõ
calũnioſe ꝓcedat.⁊ etiã ab illo ꝙ factũ ſecretũ teneat
poterũt reuelare ſibi ⁊ inde conſulere ꝙ ingrediat᷑ reli
gionẽ vel ꝙ trãſſferat ſe ad longinquã regionẽ ⁊ ſic ni
hil ꝑcipiat de bonis illiꝰ quẽ credebat eſſe patrẽ. hec
ray. Idem guił.⁊ hoſti. Et addit hoſti.ꝙ etiam ipſa
mulier põt marito reuelare ſi nõ timet ſibi periculuʒ.
ſicut ſunt aliq mulieres qᷓ domiuan:᷑ viris.⁊ etiã ali⸗
que ſcientibo viris adulterant᷑ ⁊ filios ab alijs ſuſce⸗
ptos ſcient᷑ ipſi viri nutriũt tãq; ſuos.Et in hmõica
ſu ↄſulendũ ẽ ꝙ reuelet marito ⁊ ſic eo aſſentiente ab
ſoluta ẽ mulier q;tũ ad reſtõem.qꝛ cõceſſum ẽ mari⸗
to diſponere de ſuo ſicut placet.hec hoſti. Si vo illi
ſpurio vel ſuppoſito nõ põt reuelari ſine penculo.vł
etiã maxito.aut etiã ſi facta reuelatiõe tali filio ſ̃m di

cta foꝛmã nõ vult acqͥeſcere ↄſilio tũc iniũgatt mulie
ri ꝙ de ſponſalicio ſuo ⁊ alijs rebo q̃s hʒ vł in futuꝝ

habere poterit ſatiſfaciat iu poſſe dolens ſꝑ de pctõ
⁊ ſi nõ põt plene ſatiſſacere ꝓponat firmiterin aĩo ꝙ ſa
tiſfaciet q;ᷓ cito poterit.⁊ ſic erit in bono ſtatu.ar.xxij.
q.v. videt᷑.⁊ er de pe.⁊ re.officij. vbi ponit᷑talis ca
ſus.Dicta aũt ſatiſfacio fiat mediãte ꝑſona diſcreta
ſecrete ⁊ caute ⁊ ſub hmõi vᷣbis.Quedã ꝑſona tenet
vobis in hᷣ accipite.Idẽ guil.⁊ hoſtieñ. qͥ etiaʒ addit
2 ſatiſfaciat etiã heredibꝰ ab inteſtato vel etiã ſcriptꝭ.
qʒ in teſtõ. Satiſfaciet etiã vt dicit inno.illis qͥbo ve
riſilłr credit ꝙ ſua reliqſſet.vel ſi H̊ neſcit᷑ det᷑ pauperi
bus. ſi mulier nõ haberet qͥd daret tũc ᷣm inno.
ſihʒ ꝓbaniões ꝑ quas releuare poſſet ſucceſſoꝛes pꝛe
dictos a dãno qð hñtſua occaſione dʒ eas adducere
niſi inde eſſet gue malũ ꝓuenturũ.tũc enĩ nõ dʒ facẽ
qꝛ minꝰ malũ ẽ dãnũ reꝝ qᷓ; coꝛpoꝝ ⁊ aĩaꝝ.Et ides⸗
eſt in ſilib.Si vᷣo nõ hʒ ꝓbatiões ſileat.ij.q.vij.ple
rũq;. Filiꝰ aũt hmõi ſpurꝰ vel ſuppoſitꝰ. vt ðt guil.
nõ tenet᷑ ſoli mulieri credere pᷣcipue cũ multe ſint ma
licie ⁊ fallacie mulierũ.vñ ſi in ſana conſcia pſeuerat
credo in toto ꝙ excuſat᷑ ꝑ ignoꝛãtiã inuincibilẽ facte
deceptiõis de pcipiẽdis. Si vᷣo honeſtas feie ⁊ alie

pꝓbabiles circũ ſtatie faciũt ei ꝓbabilẽ ↄſciam de ve⸗

ntate facti. ⁊ vult tutioꝛẽ viã tenere nil vlten pcipiat
De pceptis aũt etiã ↄſumptis q;diu habuit bona⸗
fidẽ.cõſulit ray.ꝙ eſtituat vel cõponat vel remiſſio⸗

nẽ petat ꝑ aliquã aliã perſonã tacito negocio. Dicit
mñ ad h̊ nõ eẽ talẽ cogendũ ſi defacili nõ põt ad hocẽł
duci.ſed de ↄſumptis. Ul.ſimplr dicit talẽ nõ tene⸗

ri. Satis cõcoꝛ.iohᷣ.neapol.in q̃libet.Et addit non

ſolũ ſi ꝑiculũ ꝑſone ĩmineret.ſed etiã amiſſiões fame

⁊ ſine periculo vite nõ videt᷑ ꝙ teneat᷑ mãifeſtare ſi hᷣ
pꝓbare non põt.

Oninto fit falſificatio ꝗ. X

in iudicio vt qñ iuder ↄ leges ⁊ iura ꝓnuncilat. ſiaut·

iudex in ſentẽtiando iniuſte.ff.eo.l.i.vel qͥ falſam le⸗

gẽ vel cannnẽ cuiꝰ auctoꝛ ignoꝛa?᷑ allegat.ſicut ſaci⸗

unt interdũ aduocati iniuſtã cãm defendẽdo ff. ad
l. coꝛneł. de fal.l.i.vel etiã coꝛrũ pẽtes teſtes.aduoca⸗
tos ⁊ iudices.ff. eo. S.i. Sed de ̊ ponet᷑ ſpeciale ca⸗

undar⸗ pitulum ſeuensss..
ſiſpunꝰ vel ſuppoſit ſit ho ſpũalis ⁊ timens deum. ¶Laplmm. xip.de iniuſticia que ſitin iudicijs quo

Cutulus Pꝛimns

ad iudict᷑.⁊ quo ad accuſatoꝛẽ.⁊ qͥ ad reũ.⁊ qͥ ad te⸗
Qſtes⁊ quo ad aduocatũ.⁊ qͥ ad ꝓcumtoꝛem.

ſm illud Iſið.li.ſenten.Cito violat᷑ iuſti⸗
cia auro.xi.q:iij.pauꝑ.Vñ ⁊ dñs in veteri lege mã
dauit iudices inſtitui qͥ oderint auariciã. Cõtra aũt
iniuſte iudicantes inuehit ps.dicẽs aleerl aſch
iudicatis iniquitatẽ. ⁊ facies pcrõꝝ ſumitis iudicat

egeno ⁊ pupillo. Ubi tna notant᷑. Pꝛimo repᷣhendit᷑

ꝓlatio iniuſta ſmiaꝝ ibi. Uſq;quo iudicatis iniqͥtatẽ
Scõðo arguit᷑ acceptio indebita perſonaꝝ.ibi.⁊ fa ci
es peccatoꝝ ſumitis.Tenio pᷣcipit᷑ ſubuẽtio miſera⸗
biliũ ⁊ oppꝛeſſoꝝ.ibi.iudicate egeno ⁊ pupillo.

Sciendũ ꝙ iniqtatẽ iudicare ẽ iniuſte ⁊ iniq iudica
re.Dicit᷑ eni iniqᷣtas q̃ſi ineqᷣtas.Eqtas aũtad quaʒ

intendere ſꝑ dʒ iudex ſᷣm iura ẽ ſeueritas iuſticie dul

coꝛe miſcðie tꝑata. Iiniq g iudicat qui ↄ equitatẽ et
iuſticiã iudicat.⁊ H̊ multipłr. Pꝛimo iudicãdo euʒ qͥ
nsõ eſt ſibi ſubiectꝰ vt laicꝰ clencũ.⁊ pᷣlatꝰ nõ ſubditũ
ſibi.Cõtra cuiꝰ pᷣſumptionẽ inuehit apłs Ro.xiiij.
Tu aũt qs es o hõ qͥ iudicas alienũ ſeruũ. Uñ ⁊in
figurã dñs pᷣcepit ꝙ tranſiẽs ꝑ alienũ agrũ nõ mitte
ret falcẽ in meſſem alienã ſ.falcẽ iudicij in nõ ſubdi⸗
tos.vt exponit grego.vi.q.iij.ſcriptũ.Scðo iniq iu
dicat qͥ de his q deo ſunt reſeruata iudicat.vt de oc⸗
cultꝭ.vñ apłs.i.Coꝝ.iiij. Nolite añ tꝑs iudicare q̃⸗
uſq; veniet dñs.Et vꝛbanꝰ papa.De manikfeſtis ᷣ/
dẽ loquimur.ſecretoꝝ enim cognitoꝛ ⁊ iudex eſt deꝰ.
xxxij.di.erubeſcãt.Tertio inique iudicat qͥ poſtpoſi
to oꝛdine iudiciario iudicat. UVñ poſt multa.c.ij.q.i.
cõcludit gratianꝰ.ꝭ.his oĩbus.ꝙ nullꝰ ẽ cõdẽnandꝰ
niſi iudicio oꝛdinabilit᷑ hĩto. aut cõuincat᷑ aut ſe reũ
ↄfiueat᷑.Et Job.xxix.ðt de ſe.Cãm quã neſciebã di
ligentiſſime examinabã. Quarto inique iudicãt qͥ ꝑ
pccuniã ſnĩas ꝓferũt.cũ dicat angꝰ.Nõ lʒ iudici vẽ
gere iuſtũ iudiciũ.xi.q.iij. Ad h̊ etiã facit ⁊ optime
qð hr.q:ea.q recte. Uñ ↄtales inuehit Mich/ꝓpha
iij.c.dicẽs. Judices eiꝰ in mũeribo iudicabãt ⁊c.Et
paulopoſt in punitionẽ tał crimĩs ðꝛ.idcirco ſyon q̃
ſi ager arabit᷑. Quinto iniq iudicat qͥ ex leuibo ſuſpi⸗
tionibo nõ ſufficiẽtibus ꝓbatiõibo ſnĩam ꝓfert.qð fi⸗
endũ nõ eſſe dicit melchiades papa dicẽs. Pꝛimo ſꝑ
oĩa diligent᷑ inqͥrite.vt cũ iuſticia ⁊ claritate diffinia
tis. Neminẽ ↄdẽenetis añ veꝝ ⁊ iuſtũ iudiciũ nulluʒ
iudicenis ſuſpuiõis arbitrio.In cuiꝰ figurã ⁊ exẽplũ
dñs cũ audiſſet clamoꝛẽ ſodomoꝝ de eoꝝ vitio nolu
it iudicare ſeu ꝓferre ſnĩam cũ oĩa ſciret niſi pꝛiꝰ ocuł
vigeret ꝑ angelos inqͥrens.vt pʒ Geñ.xix. Sexto ini
q̃ iudicat qͥ ad iudicandũ nõ zelo iuſticie vel rone. ſʒ
poſſiõe mouet᷑ odij.amoꝛis.timoꝛis.vel ambitiõis.
ſicut iudei ex odio.pylatꝰ ex timoꝛe iniuſte xpᷣm p⸗
ceſſerũt. Uñ.i.pe.ij.c.ðꝛ. Tradebat aũt iudicãti ſeĩ
iuſte. vt greg.ðt ꝙ qtuoꝛ modis pueri᷑ humanũ iu
diciũ. Timoꝛe.dũ metu ptãtis alicuiꝰ loqͥ ꝑtimeſci⸗
mus.upiditate,dũ pᷣmio aĩm alicuiꝰ coꝛrũpimꝰ.

Einiuſticia ge fuit in

iudicijs q̃ frequentius ex auaricia pcedit

rimum 6. 1

dũ amico vel ꝓpinqͥ pᷣſtare aliqͥd intendimꝰ.xi:q.iij.

ꝗqtuoꝛ.Septimo iniq iudicat qͥ exñs in ſiłibo peccatꝭ
vel guioꝛibo ⁊ pᷣcipue notoꝛijs reos ↄdẽnat. Aa qð
facit qð ait apłs Ro.ij.In qͥ aliũ iudicas teipᷣm cõ⸗
dẽnas.i.ꝰdẽnabilẽ oñdis. Hoc enĩ aliũ ſcandaliʒat

ßfm. b. tho. ſe.ſc.q.xxxiij.qꝛ nõ videt᷑ facere ex iuſticia.

ſed ex ſuꝑbia ⁊ oſtentatiõe. Uñ ⁊ dñs de adultera di
xit Joh̊.viij. Qui ſine pctõ ẽ vrjm pꝛimꝰin ullã lapidẽ
mittat.Nõ tñ dʒ cnimina dimittere impunim. ſed ꝓ
ponere emend ationẽ in ſe.⁊ cũ humilitate cõdẽnare
⁊ nõ peccabit.Hinc ⁊ amb.ſuꝑ btĩ ĩmaculati ait. Ju
dicette alteriꝰ erroꝛe qͥ nõ hʒ qð in ſeipſo cõdenet. Ju
dicetille qͥ nõ agit eadẽ qͥ putauerit in alio punienda
ne cũ aliũ iudicat in ſe ferat ſnñũam. Judicet ille qͥ ad
ꝓnunciandũ nullo odio.nulla offenſione. nulla leni
tate ducatł᷑.Et ᷓ. Diſcite iudices ſeculi quẽ nõ iudicã
do tenere debetis affectũ ſobꝛietatẽ inquã ⁊ ſincerita
tẽ.iij.q.vij. iudicet. De ꝓceſſu autem iudiciario ⁊ de
pluribo pctĩs q̃ fũt iudicando.hẽs j· mn. iij. pte ti. ix.

Muantum ad ſecundu.ꝭ. i

bpncipale acceptio pſonaꝝ repbendit cũ dicit. facies
pctõꝝ ſumitis.q.d.male facitis ſumẽdo facies pec⸗
catoꝝ. Sumere facies pctõꝝ eſt reſpicere ad ꝑſonas
potẽtes ⁊ diuites ⁊ nobiles.qꝛ cõiter ſunt pctõꝛeset

ſic nõ ſᷣm merita cauſe ſʒ intuitu potẽtie.diuitiaꝝx·cõ

ſanguinitatis.amicicie ⁊ hmõi.ꝓ talibo iudicare qð
ꝑtinet ad acceptionẽ ꝑſonaꝝ.Sed vt ðꝛ ex de re.iu⸗

ris li.vi.Acciꝑe ꝑſonã in iudicio nõ ẽ bonũ.ĩmo ꝓ⸗

hibitũ dicẽte dño. Ut magnum ita ⁊ ꝑuũ audietis.
Debent enĩ iudices dñm oĩm ⁊ ſuᷣmũ iudicẽ imita
ri.de q̊ ait pe.apłs Act᷑ x. In veritate comꝑi ꝙ nõ ẽ
acceptoꝛ ꝑſonaꝝ deꝰ.vel etiã qꝛ facies ſignificat ↄſci

entiã.ſᷣm illud Treñn.iiij. Denigrata ẽ ſuꝑ carbones

facies eoꝝ.i.ↄſcĩa pctõꝝ turpis effecta ſoꝛdibo vitioꝝ
Sumere facies pctõꝝ in iudicio ẽ iudicare ſᷣm ↄſciẽ
tiã quã ſibi faciũt pctoꝛes qͥ nõ curãt agere ð iuſticiã
dumõ ſeruãt ⁊ cõplaceãt amicis. ⁊ diuitias ⁊ gloꝛiã
ↄſequant᷑. Refert pe.de pałan.iiij. ꝙ in fraãcia dum

quidã foderet in agro ſuo ĩuenit humanã linguã vi⸗

uã loquentẽ.Et interrogatꝰqͥs eſſer. Rñdit fuiſſe lin
guã hols pagani qͥ iudex fuerst diu in paganiſmo
moꝛtuꝰ ⁊ ſepultꝰ.⁊ qꝛ nũq; dederat ſnĩiam iniquam
iõ deꝰ reſeruaret illã alam in ulo mẽbꝛo ſue lingue q
uſq; baptiſmũ recipet. Uñ rogauit ꝙ ſignificaret b
epᷣo loci vt veniret ad baptiʒandũ eũ.⁊ hᷣ eſſet ſignuʒ
veritatis pᷣdictoꝝ ſi ipſa lingua baptiʒata ſubito in
puluerẽ reuerteret. Aduocat᷑ itaq; eps cũ clero ⁊ po⸗
pulo. Et pꝰ locutionẽ ipſiꝰ lingue de pᷣdictis coꝛã oĩ
bus baptizata ſubito reſoluta ẽ in puluerẽ. Uel etiã
ſumere facies peccatoꝝ.ẽ iudicare de rebo ſ̃m appa⸗

rentiã pꝓut faciũt peccatoꝛes non ſm exiſtentiã ⁊ pbut
ſunt. Contra q́s alit ſaluatoꝛ.·olite iudicare m fa⸗

ciem ſed iuſtũ ⁊c. Joh.vy.

MQuantum ad tertiũ F. .
Mandat᷑ iudicibo vt debeant ſubuenire paupibꝰ ⁊
pupillis. di. Judicate egeno ⁊ pupillo. tales enĩ cõit᷑

güE . . oppꝛimunt᷑ ab alijs. Uñ iſido.in li.ſen.· Paup dum
Odio.dũ õ̊ quẽlibet aduſarium molimur. Amoꝛe.: nõ habet q offerat noõ ſolum nõ audiẽt. ſed etiãẽ ræ

6 non iudicãt.⁊ cãvidue non ingredit᷑ ad eos· Non ſic dicat ſine aſſeſſoꝛe.aut de ↄſilio aſſeſſorꝭ ⁊ ſi pmo mõ
6 egit traianꝰimpatoꝛ ⁊ ſi ethnicꝰ ſed cauſam vidue ſi⸗ ſcqʒ ex ſe.⁊ ignoꝛãtia illa eſt craſſa ⁊ ſupina.qꝛ nec ꝑ ſe
bi querelã ponẽtis de filio occiſo a filio ipius imꝑato ſclebat qð cõiter debebat ſcire.nec ab alijs curauitĩ⸗
ris patienter audiuitꝛ iuſtiſſime iudicãdo ſententia? ueſtigare.tũc ſᷣm ray.⁊ vl.⁊ guil.io ſᷣm leges renetKle
u. uit. Sic filie ſalphaat.quinq; oꝛphanein petitõe ſuas ſo inq;tũ bonũ ⁊ equũ videbit᷑ religioni iudicantis.
R iuſte fuerũt a iudice moyſe ppłi iſrt audite exaudite C., de va.⁊ exoꝛ.cogni.l.fi. In iudicio autẽ aĩe credo
N Sic ſanctꝰ Juo bꝛitanꝰ cauſas oꝛphanoꝝ ⁊ pupillo indt ray.ꝙ tenet᷑ ad reſtitutioneʒ vt in pᷣmo caſu. Rõ
ſ rũ contra potẽtes efficaciter defendebat. Et ſanctus huiꝰ cẽ̃.qꝛ in culpa fuit cũ ſciuit vel ſcire debuit ſe in⸗
n ludouicꝰrex frãcoꝝ ipoꝝ qᷓuamĩa diligẽtiſſime ſuble ſufficientẽ.⁊ tñ iudicare pᷣſũpſerit.ex ð iiur. ⁊ dã.da.
4 uabat.tenent᷑ enĩ iudices ad hoc ex officio. De ipis ei ſiculpa.Si aũt fuiſſet ignoꝛãtia ꝓbabilł in eo. vt qꝛ
a1 ðꝛ. Ueritas cũ minime defenſat᷑ oppꝛimit᷑ Neglige facta debita diligẽtia ad inueſtigandũ a ꝑitis de cõ
ic re quippe cũ poſſis ꝑturbare ꝑuerſos nihil ẽ alið q;ſilio ęoꝝ tulit iniuſtã ſnĩam ꝓ iuſta ſiue ſcent᷑ male ?
zu fouere. Nec caret ſcrupulo ſocietatis occulte qui ma iuiuſte ↄſulentibo.ſiue qꝛ erat materia variarũ opi.⁊
lhi nifeſto facinoꝛi deſinit obuiare.di.lxxxiij. erroꝛ. Sed illi ſm ſuã opi.quã rectã putabãt ↄſuluerunt excuſa
li et Bꝛa. ꝓbat ꝓviduis ⁊ oꝛphanis tenent epᷣi auxiliũ tus ẽ iudex pꝛecipue delegatus Fm vl.⁊ etiã vt vide
RM pᷣſtare.et ð ĩpꝛoboꝝ violentias ꝓtectiõis patrociniũ oꝛdinaniꝰ nil omittendo de ↄtingẽtibo ad inueſtigan
nõ negare. di. lxxxvij.ꝑ totũ. Ubi dicit glo. ꝙ viduis. dũ ventatẽrei.Si vᷣo iudex h̊ fecerit de ↄſilio aſſeſſo
RK pupillis.libertis.⁊ oppꝛeſſis.tenet᷑ pᷣlatꝰ procinium rnis q aſſerebat talẽ ſnĩam iuſtã excuſat᷑ qꝛ ĩ eo ẽi no
pᷣſtare.Et ſuꝑ.c.licʒ.di.ea.ðt glo.q; paupeꝝ ⁊ oppᷣſ/ rãtia ꝓbabilis q excuſat.ar.di.xxxvij.S.ſi.Dant᷑ enĩ
AI ſoꝝ cauſe ⁊ ꝑegrinoꝝ ſpectãt ad ecclam extra de ver. aſſeſſoꝛes iudicibo ꝓpterſcẽam eoꝝ vt ↄſulãt ignoꝛan
ie ſig. ſuꝑ quibuſdã.Spectãt etiã ad iudiciũ regis. vt tibo iura. Quãuis enĩ nõ poſſit eẽ iudex eccliaſticus
M xxxiij.q.v.regũ eſt. Itẽ tutelã miſerabiliũ ꝑſonarum niſi hẽat mediocrẽ ſaltẽ ſclam.vt ex de elec. cũ nobis
ens pupilloꝝ.oꝛphanoꝝ.⁊viduaꝝ.oẽs pñt ſuſciꝑe cleriꝰ ⁊ di.xx.c.iin glo. Cñ in ſeculari iudicio ſi hʒ cõſuetu
tün ciꝛ monachi.vt ðꝛ.di.lxxxvi.c.ꝑuenit.cũ glo. Mo⸗ dinẽ cãꝝ ſiue peritiã iudicãdi pᷣt cõmitti cã iura igno
n nachi tñ nõſſine licẽtia ſuoꝝ ſuꝑioꝝ. Dñs deus etiã ranti ⁊ põt eẽoꝛdinariꝰ. C.de iudi.l.certi:iur vbi ðꝛ
ad ꝓmittit eas iuuare.ps.Uiduã eiꝰ benedicẽs benedi ꝙ milites pñt eẽ iudices.De iudice etiã delegato di⸗
uu cam ⁊c.Et pð.Oꝛphano tu eris adiutoꝛł: ieg ſepe or uf g etiã noutt dele anslech
—O XTIIVSI röne bonitatis delegat ſibi cãm.⁊ talis ſi tulit iniuſtã
. Motandum autem „J.III. ſnĩam bona ſade Rſtio ꝑitoꝝ.nõ tenet᷑ ad ſadiſfactö,
uing ꝓin iudicijs concumũt quinq; genera ꝑſonaꝝ.ſ.iu⸗ Et idẽvidet᷑ dicẽdũ de arbitris q̃ ad ſnĩas iniuſtas.
dand dex ad ſentẽtiandũ. Actoꝛ ad accuſanduʒ Reus ad Sivero tulit iudex iniquã ſnĩaʒ ſiue oꝛdinariꝰ ſiue ð
nen rñdendũ.Ceſtis ad pꝛobãdũ.⁊ aduocatꝰſeu ꝓcura/⸗ legatꝰſiue arbiter.qꝛ.ſ.⁊ ſi erat ſciẽs tñ neglexit reuol
N toꝛ ad defendendũ.⁊quẽlibet hoꝝ ex auaricia ↄtĩigit uere libꝛos ⁊ ſtudere materiã.vel ſi neſciebatꝑ ſe ne⸗
td ꝑpetrare petm̃ quod cõi noĩe iniuſticia nũcupatur· glexit qrere conſilia peritoꝝ etiam ſi eſſet delegatꝰ nõ
pnmd⸗ Vñ de ſingulis hoꝝ videndũ eſt. Et pꝛĩo iudex com excuſaret᷑ ab obligatõe reſtitutõis ꝑti leſe ꝑ ſuã ſiquã
mittit iniuſticiã cũ ꝓfert iniuſtã ſnĩam. ⁊ hoc põt eſſe ſniam.etiã ſi credebat iuſta foꝛte ſᷣm ray.⁊ vl. Item ſi
uſtici ꝑ certã ſcĩam. aut ꝑ ignoꝛantiã.aut ꝑ negligentiam. fuit negligẽs iudex ad aſſi umendũ idoneũ aſſeſſoꝛem
ig Et cũ hoc facit pꝛĩo mõ.ſ.aduertenter peccat moꝛtalr qꝛ elegit ignoꝛantem.aut hoĩem male ↄſcie ſᷣm cõem
da dn ⁊multũ grauit᷑.qꝛ agit contra deũ cuiꝰofficio fungiX᷑. opinionem.ſiue hoc fecerit ex auaricia vt minꝰ expedi
giſ Dicitk᷑ eĩ dei eſt iudiciũ.⁊ contra bonũ cõe quod conꝰ retin ſalario dãdo.ſiue ex amicicia vt ſeruiret amico
dien ſeruat᷑ ⁊ pꝛomouet᷑ ꝑ iuſticie executõem.⁊ contra cari pꝛo illo rogati.ſiue ex incuria vel alia cꝗ non excuſaret
*R tate⁊ iuſticiã erga illũ contra quẽ pꝛofert ſnĩiam.⁊gra a reſtitutone.qꝛ in culpa fuit. er de iniur.⁊ dã.da.ſi⸗
u uiꝰ ẽ rapina.vñ teneł᷑ ei de omni intereſſe in caſu ꝓl culpa. Siaũt aſfumpſit qͥ cõitertenebat᷑ bonꝰ ⁊ ſuf
n leꝓ quo dedit ſnĩam iniquã nõvelletvel nõ poſſet ſa ficiens.vel dat᷑ ſibi a ſuꝑioꝛe.ita ꝙ de eiꝰ ↄſilio babet
tiſfacere.Rõ eſt.qꝛ occaſionẽ ſeu cãʒ efficacẽ dedit dã iudicare.tũc excuſat᷑ iudex a pctõ ⁊ reſtitutõe ferendo
ig no illiꝰ.⁊ qͥ occaſionẽ dat dãni dãnũ quoq; ðᷣdiſſe v iniquã ſnĩam quã credebatiuſta ex cõſilio aſſeſſoꝛis
oi det᷑.er de iniur ⁊ dã.da.ſi culpa.Uñ glo.ſuper.ca. ipᷣiꝰ.Sed ipᷣe aſſeſſoꝛ tenet᷑ inſolidũ ꝑti leſe ↄſulendo
ed etiã placuit.⁊.q.vi.dicit ꝙ ſi iudex ꝑ dolũ vel gratia,z ſeu oñdendo ſnĩam foꝛe iuſtã ſi hoc facit mala fide et
6d vel odiũ vel pꝛo pecunia male iudicauit.puni?᷑ ĩ verã contra ↄſciam.vel etiã bona fide ſed ex craſſa ignoꝛa/
ds litis eſtimationẽ.⁊ infamis efficit. C. de pe.iudi.qui naa aut negligẽtia.ff.ꝙ qͥſq; iur.l.ij.⁊ hoc ſ̃m ray. ho⸗
nip ma.iudi.l.ij.Et vltra reſtitutiõem ſᷣm leges multas ſti.⁊vl.Itẽ nota ꝙ iudices ſeu officiales iudicãtes in
mmitn alias penas ſuſtinere debet Et quis in foꝛo iudiciali cauſis vſuraꝝ.vt Floꝛẽtie officiales mercãtie ſiꝑ ſuaʒ
R nõ cogat᷑ ad reſtitutõem vel alias penas niſi cõuictꝰ ſnĩam cogũt ad ſoluendũ aliquas vſuras.vel nõ ad

Capitulü.XIX.

iuſticiã oppꝛimit᷑ xi. qiij Etꝑ eſa. dñs ait. Pupillo

Si vᷣo ꝑ ignoꝛantiã iniuſte iudicat.tũc aut et ſe iu⸗

vel cõfeſſus.tñ in foꝛo penitẽtiali ſeu ↄſcĩe abſq; con⸗
uictõe tenet᷑ ad reſtiuutõem oĩs dani leſo vt dictũ eſt
ſᷣm Ray.⁊ hoſti.⁊ vl.Et debet ei imponi pnĩa tanq;
ꝓ grauiſſimo crimiĩe.xi.q:iij.c.quicũq;. Si autẽ eſſet

/

repetendũ ſolutas peccãt moꝛtali ⁊ tenent᷑ ad reſtõeʒ
qꝛ pᷣſtant cãm efficacem dãni:ex de iniur.⁊ dã. da.ſi
culpa.et ſi hoc facerẽt ex ſtatuto vel cõſuetudine tales

et officiales ſunt eccõmunicati.vt ĩ cle.ex graui.ðvſur.
talis iudex eccleſiaſtic? incuneret etiã penã ſuſpẽſiõis
ab executõe officij ꝑ ãnũ:Deq̃ᷓ vide ĩfra ĩiiij.ꝑ: tilx·

Item iudex ſi accipit pecuniã vt iudicet ſiue vt nõ
iudicet. ſiue vt iudicet male ſiue iudicet hann, hercat
3

2

Citulus lꝛimus

eüi. di. xxxvij. S.fi. Sed ſi poſtea ceriſicatur de enoꝛe

moꝛtalr cum teneat᷑ gratis officium ſuũ exercere. ar.

xuij.q.v.nõ ſane. Pecuniã autem illã retinere non

põt. Sed qͥd debeat facere de tali pecunia. habes ·
in. iij. ꝑte ti.ix: Ubi etiamhẽs vtu poſſit penas debi
tas reo relaxare vel augere vel minuere.

quinit᷑ in iudicio.qꝛ vt dicit ambᷣ. Judicis non ẽ ſine
accuſatoꝛe dãnare.ij.q.i.de manifeſta. Et h niſi cni⸗
men ſit notoꝛiũ.Euidẽtia enĩ patrati ſceleris clamo
re nõ indiget accuſatoꝛis.ij.q.ide manifeſta. Fama
enĩ publica eũ accuſat. Sed qꝛ is qͥ vocat aliquẽ ad
iudiciũ q̃relã ponit.aliqñ de cã criminali ſeu crunie
aliqñ de ciuili ſeu de rebo tꝑalibo. In cnmiali ðꝛ ac⸗
cuſatoꝛ.in ciuili ↄſueuit dici actoꝛ.q;uis etiam in cri
minali etiã actoꝛ dicat᷑. Cripłr aũt contingit talẽ pec
care.Pꝛimo calũnioſe agẽdo.ſ.imponẽdo alicuifłm
crimẽ ex malicia.vel petẽdo aliqᷓ bona tãq; ſibi debi⸗
ta q̃ nouit ꝑ ſe vel ex ↄſilio ꝑitoꝝ ſibi nõ debere.⁊ tat
in vtroq; caſu peccat moꝛtalit᷑.agẽs ↄ chantatẽ ꝓxĩ
23 iuſticiã.⁊ piurꝰ ẽ cõiter ⁊ deoĩ dãno inde ſecuto
tenet᷑ leſo mõ ſibi poſſibili.er̃ de iniur̃.⁊ dã.da.ſi cul
pa. 2. xiiij:q.v.nõ ſane.in fi.⁊.q.vi.ſi res.qꝛ ſi dãnifi⸗
cat in bonis tꝑalibo illa dʒ reſtituere Si in fama vel
ꝑſona:.qꝛ accuſatꝰ de crimine iniuſte ⁊ ↄuictus falſo
infamat᷑ de facto ⁊ occidit᷑ vel mutilat᷑ vel als ledit᷑ ĩ
ꝑſona.dʒ ſibi ſatiſfacere ꝓut põt.ad arbitriũ boni vi

ri.nõ tñ tenet᷑ ſe manifeſtare pꝰ factũ ſi inde ſibi per/⸗

culũ vite ĩmineret. Sed ſi ẽ in pꝛogreſſu cauſe.dʒ di
mittere ⁊ nõ ꝓſequi. Scðo peccat actoꝛ inoꝛdĩate de
ſiſtẽdo a pſecutõe cauſe inchoate.ſ.pᷣuaricãdo.i.aliã
ptẽ. videlʒ accuſatũ adiuuãdo colludẽdo cũ eo diſſi⸗
milando vel nõ inducẽdo ltimas ꝓbationes qᷓs hʒ ʒ
reũ.⁊ acceptando falſas excuſatões rei qð hʒ locũ in
criminibo.aut etiã ex toto deſiſtit a ꝑſecutione cauſe
ſine debito oꝛdine iuris qð ðꝛ tergiuerſari.Et h̊ facit
coꝛruptꝰ pecunia a reo ⁊ amicis eiꝰ aut pᷣcibo eoꝝ in
ductꝰ.⁊ tũc peccat moꝛtalr.qꝛ facit ↄ rẽpublicã cuiꝰ
bonũ ꝓcurat᷑ ꝑ punitionẽ criminũ qð ulle ĩpedit ſᷣm
b. tho. ſe.ſe.qlxviij. In cã autẽ ciuili ſeu vbi agit᷑ de
tꝑalibo.qꝛ ibi nõ intẽdit᷑ niſi indẽnitas actoꝛis ſeu ac
qſitio iuris ipſius actoꝛis.⁊ qᷣlibet renũciare põt iuri
ſuo.vij.q.i.q;periculoſũ.iõ abſq; pctõ põt deſiſtere
a ꝑſecutõne cauſe ſue.ſiue concoꝛdãdo cũ eo.ſiue ad
vitandũ expenſas ⁊ grauamina litigioꝝ.Tertio mõ
actoꝛ offendit cũ ⁊ ſi hẽat iuſtã cãm criminalẽ ſiue ci⸗
uilẽ ꝑ indebita media cãm pſeqͥ᷑ vtendo mendacijs
in iudicio.vel falſis inſtris ⁊ teſtibo ⁊ ꝓbatiõibo alijs
ne amittat iuſtã cãm.qð etiã moꝛtaleẽ ſᷣm.b.tho.ſe.
ſe. q.lxviij. vñ nullo mõ łʒ.xxij.q.ij. faciat. Uerꝝ ſi in⸗
de obtinet victoꝛiam cauſe exqͥ certꝰ ẽ de ſua iuſticia
cauſe nõ tenet᷑ ad ſatiſfactionẽ alteri parti.nec etiã in
expenſis placiti cũ ille iniuſte verauerit euʒ. Si autẽ
acctoꝛ in cã ciluili eſtimatſe ius hre.qꝛ ⁊ ſic ſibi dicitur

ab aduocatis ⁊ ꝑitis vel etiã dubitat deiure ſuo nec

in ꝓceſſu cauſe ognoſl Zꝛiũ.etiã ſi cam haberet in⸗
iuſtã nõ peccat placitãdo.q;uis meliꝰfaceret ↄcoꝛdã
do vel dimittẽdo. emini enĩ facit iniuriã qͥ vtit᷑ iu⸗
re ſuo dicit lex. Et ſi obtinet victoꝛiã cauſe nõ tenet᷑ ſa
tiſſacere dũ hᷣ ignoꝛat qꝛ ꝓbabilis ignoꝛãtia excuſat

*

0
—– R

*

appellationẽ vl alit᷑ ſubter

tẽ tacere.aliud ẽ falſitatẽ pponere. Hoꝝ pꝛimũ i

ſuo.tũc tenet ad reſtitutionẽ illoꝝ bonoꝝ. ⁊ ̊ niſi iã
bona fide pᷣſcripſerit.ex de pᷣſcrip.ꝑ totũ. In cã aut
criminali niſi ſit bñ certꝰ de cnmine. ⁊ poſſet legutie
ꝓbare nõ excuſaretur a pctõ moꝛtali accuſando.qꝛ ex
ponit ſe periculo magno ſui vel ꝓximi ſine cã ſumiciẽ
ti. Itẽ nõ ſᷣm antho.de bu.ſuꝑ.c.qꝛ pleriq;.ꝙ cũ qͥs
ſiue actoꝛ ſiue reꝰ aliq tenet.ex iuſta ſnĩia data ꝓ coa
iudice q;uis lex poſitiua ei aſſiſtat.tñ qꝛ lex naturaliſ
reſiſtit.qꝛ non dʒ qͥs locupletari cũ aliena iactura vł

dono. de reg . iu. li. vi. locupletari. Jõ tenet talis reſti
tuere ſic hĩta.etiã ſi nõ ꝓcuratione ipſiꝰ obtinẽtis cãʒ

ſed ſola indicis ignoꝛãtia obtinuiſſʒ. ⁊ille qͥ ſuccum
bit non appellaſſet.q̃ſi videat᷑ ule acqeuiſſe exq a ſen
tẽtia nõ appellauit leſus.qꝛ talis nõ ẽ verꝰ ſed pᷣſum⸗
ptus ↄſenſus.vt nõ.de ſen.⁊ reiudi.qð nõ ſufficitĩ
foꝛo ↄſcie.hec ille.Qð ĩtelligedũ viðꝛ qñ tał ſufficiẽt᷑
nouit ſnĩaʒ ĩiuſtã fuiſſe data ꝓ ſe.ſiue tũc ſiue poſtea

eus cocurrit in iudi/J. xI

cio. Dicit᷑ enĩ reꝰ is qui accuſat᷑ ſeu impedit᷑uꝑ aliq̃
re ſiue iuſte ſiueiniuſte.Et talis tripłr põt peccare et
moꝛtalr. Pꝛimo dicẽdo falſitatẽ vel tacẽdo verita⸗
tẽ.vt cũ iudex exqrit ab eo veritatẽ ſᷣm oꝛdinẽ iunis.ſi
ue in cã ciuili.ſ.cũ agit᷑ de aliqᷓ re tꝑali.vt cũ interro⸗
gat᷑ ſi pecuniã mutuo accepit ab actoꝛe.vel ſi nõ reſti
tuit mutuataʒ.ſciẽs ſe accepiſſe hͥ negat. vel reſtituta
aſſerit.vel etiã in cã criminali cuʒ accuſat᷑ ⁊ ſunt ſemi

ꝓbationes.vel cũ infamia exoꝛta erga aliquẽ fit inH;

ſitio ſuꝑ hᷣ etiã in caſu moꝛis negat ſe comiſiſſe male
ficiũ ꝑpetratũ peccat moꝛtalr tał. Et rõ ẽ ᷣm.b.tho.
ſe.ſe. q. lxix. qꝛ facit ↄ debituʒ iuſticie ⁊ B eſt moꝛtale.
Pertinet aũt ad debitũ iuſticie vt qs obediat ſuo ſu
pioꝛi in his ad q ius ſue pᷣlatiõis ſe extendit. Supe⸗
rioꝛ aũt ẽ iudex reſpectu eiꝰ qͥ iudicat᷑.⁊ ideo ex debi⸗

to tenet᷑ accuſatꝰ iudici exponere veritateʒ quã ab eo

ſm'foꝛmã iuris exigit.hec tho.Si aũt nõ eſſet legitri
mus iudex.puta qꝛ bʒ dominiũ vſurpatũ cũ non ſit

ſuꝑioꝛ eiꝰ.nõ videt᷑ facere Siuſticiã ſi non obediatei

in dicẽdo veritatẽ. peccat tũ dicẽdo mendacium.Ex
moꝛtalit᷑ ſi peieraret vel nocumentũ nõbile ꝓxĩo in⸗

ferret. Silłr etiã ſi eſſet legittimꝰ iudex ⁊ non inqreret

ſm foꝛmã iuris. puta qꝛ imperitꝰde debito pecunie
ſine aliq infamia exoꝛta vel occaſioneinqrit ab eo de
homicidio vel furto.tũc nõ tenet᷑ rñdere. ſed põt per
ere iudicium eiꝰ.nõ tñ
dz mendaciũ dicere ſᷣm tho. Accuſatꝰ auũt vel inqſi⸗
tus iuridice de vno maleficio ⁊ cõuictꝰ põtinqͥri ⁊ de
alijs. ⁊ tenet᷑ veritatẽ dicere ßm pe.de pal. in. ilij. De
cũdo reꝰ põt peccare moꝛtalr calũnioſe ſe defendẽdo.
nã iſto mõ etiã ſi hret iuſtã cãm peieraret.qð ſemꝑ ẽ

moꝛtale. nã in cã etiã cniminali iuramẽtũ de calum⸗

„

nia pꝛeſtãdũ ẽ.et᷑ de iura.ca.cinherentes. Pꝛo cuiꝰ

declaratiõe dicit. b. tho. ſe. ſe. q lxix. ꝙ aliud ẽ verita⸗

7

nali
caſu lʒ. lõ enĩ quis tenet᷑ oẽm veritatẽ dicere. ſed il⸗
lã quã ab eo põt ⁊ dʒ exigere iudex ſm iuris oꝛdinem
puta cũ pceſſit infamia ſupꝑ aliq crimine.vel aliq iu⸗
dicia apparuerũt.vel cum pᷣceſſit ꝓbatio ſemiplena.

Scõm auũtiſifalſitatẽ pponere nullo mo lʒ. Ad id au

tn
i⸗
ſn

4
n
8
ſſi
n
tind
A
no
nere⸗
Eiol
10
iehen
wwntt
odiat
un
int⸗
Nvi
9N
niſ⸗
gi
nis

Capitulum

tẽ qð licitũ eſt põtqͥs ꝓcedere vel ꝑ vias licitas ⁊ fini

intẽto accõmodas. qdðᷣ ꝑtinerad pꝛudẽtiã. vel h vias
illicitas ⁊ ꝓpoſito fini cogruas qð pꝑtinet ad aſtutiaʒ

q exercet᷑ ꝑ fraudẽ ⁊ dol.⁊ pᷣmũ quidẽ laudabile.ſe/

cundũ vᷣo vicioſum. Reo igit᷑ lʒ ſe defendere occultã/⸗
do veritatẽ quã ↄfiteri nõ tenet᷑ ꝑaliqs ↄuenientes
modos.puta ꝙ nõ reſpondeat ad q repondere nõ te
nek. ⁊ non ẽ calũ uioſe ſe defendere ſed pꝛudent᷑ eua
dere.Nõ autẽ lʒ vel falſitatẽ dicere vel veritatẽ tacere

quã dicere tenet nec aliquã faudẽ adhibere.qʒ fraul

⁊ dolus vim hñt mẽdacij qð ẽ calũnioſe ſe defende⸗

re. hec tho. Quãtũcũq; ̊ quis haberet iuſtaʒ cam ſʒ

qꝛ nõ hʒ pbatões ſufficietes amitteret in notabile de
trimentũ ſube vel pſone.nõ ꝓpterea ſʒ ſibi dicere mẽ⸗
daciũ vel inducere fem teſtẽ vel fm inſtrm vel aliqd

hmõi.als nõ excuſaret᷑a moꝛtali.Tertio peccat reus

ꝑ appellation? iniuſtã. videlicʒ cũ q appellata ſnia
cã afferẽde moꝛe ne ᷓ eũ iuſta ſnĩa ſerat᷑. peccat moꝛ⸗
talit.qꝛ hoc ẽ calũ nioſe ſe defendere. Talis enĩ agit
Ʒ iuſticiã qꝛ officiũ iudicis ĩpedit vñ ei iniuria facit.
⁊ etiã aduerſario ſuo cuiꝰ iuſticiã inq;tum põt ꝑtur⸗
bat. Et iõ ſicut ðꝛ.ij.q:vi.Oĩno puniendꝰ ẽ cuiꝰ in⸗
iuſta appellatio pnunciat᷑.⁊ tenet᷑ etiã ad ſatiſfacien
dũ dedãmis ⁊ expẽſis. Secꝰ ſi appellat ex ↄfidentia
iuſte cauſe.qꝛ.ſ.credit ſe hr̃e iuſtam cãm. hec.b.tho.
vbi.. Itẽ ↄdẽnato ad moꝛtẽ ſi ſuſte hoc fit nõ lʒ ei ſe
defendere ꝑ violentiã ⁊ hmõi.als eſſet moꝛtale. non
tñ tenet᷑ facere vñ ſequat᷑ ei moꝛs.puta manere in lo⸗
co carceris ſi inuenit aꝑtũ.vel non comedere ↄdẽna
to ad moꝛtẽ p famẽ ſi cibꝰ ei occulte offerat᷑. Sed cõ
dẽnato iniuſte ad moꝛtẽ łʒ reſiſtere cõdẽnanti.iudici
ſicut ⁊ latronibo ⁊ ſe defendere niſi foꝛte ꝓprer ſcanda

lã vitandũ cũ ex h̊ aliqua grauis turbatio timeretur

hec. b. tho. ſe. ſe/q. lxix· ar. iiij.

Inducitur etiã teſtis.J.

in iudicio. Et tripir põt peccare. Pꝛimo diceẽdo falſi

tatẽ ſcient᷑. ⁊ talis peccat moꝛtalit bm. b. tho. ſe. ſe.q.
lex.tũ qꝛ facit ð iuſticiã ledẽs bonũ cõe vel ꝓxim.tuʒ

qꝛ facit ↄ octauũ pceptũ expᷣſſe q̊ dicit᷑. Nõ loqueris

Hpꝓrxĩm ruũ ſim teſtimoniũ. E xo.xx.tum qꝛ ꝑiurat.
Tã teſtis iurat. als nõ crederet᷑ ſibi q̃ntecũq; religio
nis ſit. ex. e.nuper. Et iurare dʒ jm ray. ⁊ hoſti. di
cet totã vᷣitatẽ quã nouit dere illa.iij.q.ix.hoꝛtamur
⁊nõ admiſceatſłm. nec aliqͥd ð ſuo adij ciet.iij.q.
ix. pura. Itẽ de qrũdã ↄſuetudine addit᷑.⁊ bñ.ꝙ nul

li pandet teſtimoniũ.iiij.q.iij.S.itẽ in criminali.Põt

tñ remitti iuramentũ de ↄſenſu ptiũ.exe.tuis.niſi ĩ

cã mrimoniali.Teſtiſicando inſuꝑ fim aduertent᷑te

net᷑ ad reſtitutionẽ oĩm q exinde ꝓximꝰ amiſit ppt eiꝰ
teſtimoniũ.xiiij.q/vi.ſi res.⁊.ij.q/i.notũ. Scðo pec

cat in teſtificando cũ id qð eſt ſibi dubiuʒ aſſerir ſibi

certũ.⁊ talis peccat moꝛtałr. qꝛ exponit ſe ꝑiculo pec
cati.⁊ dãnificatiõis altenꝰ. cum poſſit contrariũ eſſe
eiꝰ quod dicit.⁊ etiã peterat cũ iuret ſe ſcire illud qðᷣ
neſcit. Mã non admitteret᷑ e teſtimonium ſi nõ dice
ret ſe ſcire.quinimo ſolent teſtes interrogari. vnde et
qũo ſciant.Et ſi interrogati decã ſcie nõ dicãt nõ va
let teſtimoniũ.iiij.q.iij.F.itẽ ſolã.⁊ in auten.de teſti.

Seꝛ lz dudũ. Et tenent᷑ ad reſtitutionem ſi inde pꝛoxi

— —

XIN.

‚BBW—

musſiniuſte dãnificaret᷑. Debet & hõ in ferendo teſti
moniũ ſᷣm.b.tho.ſe.ſe.q.lxx.id de quo ẽ cert ꝓ certo
aſſerere. ⁊ id de qͥ ẽ dubiſub dubio pꝛoferre. Ueꝝ qꝛ
ex labilitate humane memoꝛie cõtingit ꝙ quis repʒu
tat ſe quandoq; certuʒ de eo.quod falſum eſt. ideo ſi
quis cũ debita ſollicitudine recogitans eſtimat ſe eẽ
certũ de eo qð falſum ẽ non peccat moꝛtalit᷑ hoc aſſe⸗
rens.qꝛ nõ dicit falſum teſtimoniũ ꝑ ſe ⁊ ex intentõe
ſed p accidẽs contra id qð intẽdit. hec tho. Sed nec
tenet᷑ ad reſtitutionem damnũ paſſo.ar.xxiij.q:v. de

occidẽdis.lõ autem excuſaret᷑ a peccato ſi ex impꝛe

meditatiõe ⁊ negligentia ⁊ ſi nõ ex malicia diceret ſal
ſum nec etiã vt videt᷑ ob reſtitutionẽ ſi mnde pximus
damnũ incurreret. ex de iniur. ⁊ dã.da. ſi culpa.Tex

tio peccatũ cõmittit᷑ ⁊ nioꝛtale cũ pecunia accipit᷑ pꝛo

teſtimonio ferendo etiã ſi ꝓ teſtimonio veritatis. Et
rõ huius eſt. qꝛ expꝛeſſe facit contra iura.cũ hoc pꝛo⸗
bibeant ⁊ valde iuſte ad vitandũ coꝛruptionẽ verita
tis ꝓpter pccuniã. Uñ dicit augꝰ.ꝙ non lʒ teſti vẽde⸗
re veꝝ teſtimoniũ.xiij/q.v.non ſane.⁊ multomagis
peccat cũ accipit teſtis pecuniã ad falſitatẽ dicenda.
vel occultandã veritate. Põt tñ teſtis acciꝑe expeſas
tĩ ab eo qui eũ pꝛoducit.puta ſi ex teſtimonio feren
do dietam facit. vel etiã oꝑam ſuã ⁊ lucrum dimittit
⁊ huiuſmodi.iiij.q.iij.ventunis. Accipiendo autẽ
pecuniã ꝓ teſtimonio reſtituat ei a quo accepit.niſi il
le dediſſet ad coꝛrumpendũ teſtem.nã tunc ei debet
dari in cui iniuriã accepit.vel pauperibus erogari·
Quarto peccat᷑ in omiſſione teſtimonij cũ ferri dʒ in
vtiliratem ꝓximi. Pꝛo cuiꝰ declaratione diſtinguen⸗

dũ eſt m. b. tho. le.ſe.q.lxx.lã teſtimonuũ ſuper ali

qua re quã quis nouitaut ab eo requiri aut non re
quin? Si requuit᷑ tũc ſubdiſtinguedum. qꝛ aub re⸗/
quirit᷑ aucte ſui ſuperions. Et ſi pꝛimo modo. ideſt
auctoꝛitate ſui ſuperioꝛis cum ei teneat᷑ obedire. aut
non auẽte ſui ſuperioꝛis cũ ei obedire teneat᷑ in his q

ptinent ad iuſticiam. tunc ſine dubio tenek ferre teſti

moniũ in his dũtaxat in quibo exigit᷑ ab eo teſtimo⸗

niũ pᷣm oꝛdinẽ iuris.puta in manifeſtis.⁊ de qͥ bo pᷣ⸗

ceſſit infamia. Et in bmõi omittẽdo teſtimoniũ ferre

peccaret qꝛ cõtro obedientiã ageret ⁊ chantatẽ non
iuuãdo ꝓxĩm vel bonũ cũ dʒ. Sed ſi exigat᷑ teſtimo
nü ab eo ĩ nõ mãatfeſtis ⁊ de qbo nõ pceſſit infamia.
nõ tenet᷑ ferre teſtjoniũ. Si t reqrat teſtioniũ elꝰ nõ
auẽte ſuꝑiorꝭ.tũc ad liberãdũ hoĩeʒ ab ĩiuſta moꝛe
ſeu quecũq; pena vel falſa infamia vel aliquo dam⸗
no tenetur nihilominus ferre teſtimoniũ. Ad quod
facit dictum põ. Eripite pauperem ⁊ egenum dema

„

nu peccatoꝛis liberate.Et illud Inno. Negligere cũ

poſſis perturbare peruerſos. nihil aliud ẽ q; fouere.
Nlec caret ſcrupulo ſocietatis occulte qui manifeſto
crimini deſinit obuiare. lxxxiij.di. erroꝛ. Si non re⸗
quiritur ſuper hoc. ⁊ inde videt ſequi iniuſticiam et
damnum pꝛorimo notabile in perſona. fama. vel

ſubſtantia.tenetur facere quod in ſe eſt vt veritatem

denunciet ei qui poteſt ad hoc pꝛodeſſe. Juxta illud
Pꝛouerbioꝛum. xxiiij. Erue eos qui ducutur ad
moꝛtem.Et Romanoꝛum.i.Digni ſunt moꝛte. non
ſolum qui faciunt ſed etiam qui conſentiunt facienti

bus. El. xxiij. qeiij oñdit cũ plunbo glijs coplis. 5*

Titulus Pꝛimus

in pᷣdicto caſu ſᷣm ray.de dãno etiã ſacerdotes ⁊ alij
clerici ⁊ religioſi tenent᷑xxiiij.q.ij quãq;. niſi ſit talis
cã in qᷓ nõ liceat eis ferre teſtimoniũ.vt in cᷓ ſangui⸗
nis.Idẽ vl.Supꝑ his aũt q̃ ad cõdẽnationẽ alicuiꝰ
ꝑtinẽt nõ tenet᷑ ̃m tho.hõ ad teſtificandũ niſi cum a

ſuꝑioꝛe cõpellat᷑ ſ̃m oꝛdinem iuris. qꝛ ſi circa h̊ ver

tas occultat᷑ nulli ex H ſpãle dãnũ naicit᷑. ⁊ ſi ĩimine/⸗
at periculũ accuſatoꝛi nõ ẽ curandũ.qꝛ ipſe ſe in hoc

periculũ ſpõte ingeſſit. Alia aũt rõ ẽ de reo cui peri

—

culũ ĩminet eo nolẽte. Guił. etiã dicit ꝙ in odioſis ex

ceptionibo vel criminibo nõ ↄſueuerũt teſtes cõpelli

poſſe. lʒ qñq; compellant᷑ vt in indqſitionib. De his
vo q in ſecreto cõmiſſa ſũt alicui vtxꝝ debeat qͥs teſti
ficari etiã reqͥſitꝰ. dicit. b. tho.ſe.ſe.q.lxx. ꝙ ſi qͥs b ha
bet in ſecreto ꝑ afeſſionẽ.ſ.auditãnullo mõ põt teſti
ſicari.qꝛ nõ ſcit Svr hõ.⁊ maiꝰ ẽ vinculũ ſacri qᷓ; pᷣce⸗
ptum hoĩs.Sed ſi ex ↄfeſſionem ei cõmiſſa ſunt ſub
certo.diſtinguendũ.qꝛ ſi ſunt talia q̃ ſtatim cũ veni⸗
unt ad noticiã hoĩs debẽt manifeſtari.puta ſi ꝑtinẽt
ad coꝛruptionẽ multitudĩs coꝛpoꝛalẽ vel ſpiritualeʒ
vel gue danũ alicuiꝰ ꝑſone.vel ſi ꝙ aliud ẽ qð ꝓpala
te tenet. dʒ manifeſtare teſtificando vel manifeſtãdo
yel denũciando.qꝛ ↄ hoc debitũ non põt obligari ꝑ
ſecreti cõmiſſum. Jur illud. In mał pꝛomiſſis reſcin
de fidẽ.xxij.q.iiij. Si aũt ſunt talia q quis ꝓderete⸗
net. vñ pũt ex hoc obligari ꝙ ſibi ſub ſecreto cõmit⸗
tunt᷑ ⁊ tũc nullo mõ tenet᷑ ea pdere.etiã ex pᷣcepto ſu
perioꝛis teſtificãdo.Et rõ ẽ.qꝛ ſeruare ſecretũ ẽ de ius
re naturali.nec põt hoĩ pcipig illð qð ẽ de iure nãli

Aduocatus pꝛocura. . VIII

toꝛ ⁊ iuriſcoſultꝰ peccare pñt multipliciter. Et pᷣmo

aduocatꝰ ſi ſcient᷑ defendit cãm qua nouit iniuſtam
ſm.b.tho.ſe.ſe.qłlxxi.peccat grauiter.i.moꝛtalit᷑.Et
rõ eſt.qꝛ illicitũ ẽ cooꝑarialicui ad malũ faciendum
oↄſulendo.adiuuãdo.vel alit ↄſentiendo. UVñ dicit
an Digal ſunt moꝛte nõ ſolũ qͥ faciuut ſed etiã qͥ
ↄſentiũt facientibo. Silłr etiã cũ a pncipio cauſe cre⸗
dit iuſtã ⁊ in ꝓceſſu videat eã iniuſtaʒ peccat grauit᷑
defendẽdo eã.non tñ dʒ eã ꝓdere.vt.iſ.iuuet aliã par

tẽ vel ſecreta ſue cauſe alteri parti reuelet.qꝛ male fa⸗

ceret ⁊ 3Z ſidelitatẽ. Sed dʒ eã deſerere dicendo clien
tulo ꝙ nõ hʒ iuſticiã vel eu ad cedendũ inducere.vel
ad cõponendũ cũ aduſario ſine ſui tñ dãno. Ettene
tur talis ad oẽ dãnũ qð altera ꝑs er eius auxilio in⸗
currit. hec tho. Idẽ ray. ⁊ allegat.l.rẽ. C. de iudi. Et
idẽ ſtatuit gregꝰ x. De reſtitutiõe videt intelligen
dũ in caſu in q clientulꝰ ſuꝰ qͥ obtinuit victoꝛiã cau⸗
ſe nõ vellet vel non poſſet reſtituere. NIã ille cũ rece
perit vtilitatẽ cauſe iniuſte pncipałr tenet᷑ cũ h̊ nouit
Sed ſi ignoꝛaret puta qꝛ aduocatꝰ vel titi dicũt eñ
ius hĩe viðꝛ excuſari cũ laboꝛat hac igratia. di.xxx⸗
vij. F.fit Inſuꝑ ſi dixerit clientulo iuſtam eũ hre cam
4 ugꝗ nouit iniuſtã.ſi cãm ꝑdit tenet᷑ei de expẽſis fact⸗
lbi⁊ alijs in litigãdo. Secꝰ aũt ſi ipᷣe clientulus co

gnoſcẽs cãʒ iniuſtã voluit eã defendere.er de iniuñ.

⁊ dã.da.ſi culpa. Scðo peccat aduocatꝰin defen
dendo cãs cũ ẽ ignoꝛãs vel negligẽs. Mã ſi aſſumit
ſuſtã cãm ⁊ ex igrantia nõbili vel negligentia ſua. qꝛ
nõ laboꝛat in reuoluẽdo libꝛos vt inueniat venitateʒ

⁊ clientulꝰ amittit cãm.peccat moꝛtalłr.Et rõ ẽ qꝛ nõ
bilit᷑ nocet ꝓxio cũ poſſit ⁊ debeat iuuare.nec debuit

ſe ponere ad illud officiũ vel ad actũ ad qð non erat
idoneꝰ.ex de iniur ⁊ dã.da.ſi culpa.Et tenet᷑ ad re
ſtitutionẽ dani inde ſecuti clientulo ſuo pm ray.⁊ bo

„

ſti. Si vo defendit cãm iniuſtã quã credit i

ponit ſe periculo grauis dãni ꝓxi.vñ ⁊ periculo pcti
moꝛtalł. Et ſi obtineret victoꝛiã cauſe teneret᷑ ad ſatiſ

faciendũ pti leſe· Tertio peccat moꝛtalr aduocatꝰ
ſi allegat falſa Z ↄſcĩam. vel inſtruit fłim teſtẽ. vel in⸗

ducit clientulũ ſuũ ad negandũ veritatẽ etiã ſi defen

deret iuſtã cãm.⁊ alit᷑ obtinẽ nõ poſſet victoꝛiam. Et

rõ ẽqꝛ jm aplim Ro.iije õ ſũt faciẽda mala vt eue⸗
niant bona.nec vti lʒ indebitis medijs vt veniat᷑ ad
bonũ finẽ. Ad reſtitutionẽ aũt nõ videt᷑ teneri. Sed

ſi abſtulit bonã cãm ⁊iuſtã aduerſario ꝑ dictos mo

dos vel ꝑ cauillationẽ ſuã.vel ipᷣm guauit in peten⸗
do dilatiões ſuꝑfluas. vel faciẽdo poſitionẽ dupliceʒ

vel cauilloſam.tenet᷑ talis inſolidũ ad veꝝ ĩtereſſe.i.

oẽ danũ ᷣm hoſti.gregꝰ.x.etiã ſtatuit in ſupᷣdicta cõ

ſtitutiõe.ꝙ id qð aduocatus recipit iniqᷓ aduocatioe
vel ↄſilio.tenet᷑ duplũ reſtitutere.⁊ nihlominꝰde dã

nis tenet᷑ ſatiſtacere leſis. Et idẽ ſtatuit de ꝓcuratoꝛe

Et iuriſcõſultꝰ in dãdo ↄſiliũ ſcient᷑ in cã quã nouit

iniuſtã.ſi oꝑatur victoꝛiã cauſe illud ↄſiliũ.ſiłiter ad
oĩa dãna. lõ aũt ſi credit iuſtã ⁊ hʒ cãm credẽdi. ex

de re iu. Null' ex ↄſilio tenet᷑ niſi fuerit fraudulentũ
in vi. Si aũt cã ẽ dubia vtꝝ.ſ.contineat iuſticiãnec

nedũ ſi remanet dubia vſq; ad diffinitionẽ cauſe licʒ

aduocato. ꝓcuratoꝛi.⁊ iuriſcõſulto iuuare ſᷣm.b.tho.
vbiið.⁊ guił. Quarto peccataduocatꝭ ⁊ ꝓcuratoæz⸗
nibo ⁊ iuriſcõſultis circa receptionẽ ĩmoderatã ſalarij
vb indebito mõ ſᷣm.btho. Quãuis enĩ licite poſſint
petere ſalariũ vt mercedẽ ſui laboꝛis. Uñ ⁊ augꝰ.ðt
ꝙ aduocato vendere iuſtũ prociniũ ⁊ iuriſꝑito ve⸗

rũ ↄſiliũ.xiiij.q.v.nõ ſane.nõ tñ debẽt petere ĩmode

ratũ.Attẽdit᷑aũt moderamẽ ſalarij ſ̃m my. circa q,/
tuoꝛ. Pꝛĩo ſᷣm qntitatẽ cauſe. Scðo ſᷣm laboꝛẽ aduo

cationis.Tertio ſᷣm ſciam ⁊ fſacũdiam aduocantis.

Quanto ſᷣm ↄſuetudinẽ regionis. Scoõm hoꝝ ↄſide⸗
rationẽ põt maiꝰ⁊ minꝰ taxari ſalariũ.vt.iij.q.vij. .

apub vꝛbẽ.⁊ ar.xij.q.ij.conceſſo.⁊.c.vulterane.⁊ ex

dep̈ben. de multa. Cõcoꝛ. tho. ⁊ vl. Uñ in h̊ non pot
dari certa regula de qntitate ſalarij. Et ſubditrapg
exqͥ cã ẽ incepta nullũ dʒ facere pactũ cum litigatoꝛꝛe
qjuẽ in ꝓpꝛiã recipit fidẽ:qꝛ poſſ eẽ occaſio magni pe
riculiiiij.q.vij. .pᷣterea.qꝛ ſᷣm glo.qũñ videret cãʒ iu

periculo tũc cogeret cliẽtulũ ſuũ inire pactũ cũ eo da

re ſibi ſalanũ ad libitũ.dẽ vl. Petere g põt ſalariu,
moderatũ ab initio litis vel pꝰ factũ. Et ſi a pncipio
non ẽ factũ pactum determĩatũ ſalarij põt ſᷣm hoſti.

aduocatꝰ cogere clientulũ ꝑ iudicis officiũ ad dãdũ

debitũ. Dicit etiã hoſtii nõ lʒ paciſci de certa ꝑte li
tis.ſ.q̃ta.puta decima vel centeſima. als debet ei in

terdici ſoꝛꝰ i.exercitiũ aduocãdi.C.de poſtu.l. ſi qui

aduocatoꝛum. Sed de quanta licet paciſci.id eſt cer
ta quantitate pecunie dũmodo nõ excedat debitum
Oð dicit augꝰ.ꝙ licet vẽdere rectũ conſiliũ vt ſupꝛa
dictũ eſt. intelligit ray.⁊ vl.qñ laboꝛat in voluẽdoli

—

erOO Seienairc uſtaz ex
ignoꝛatia nõbili vtiq; peccat moꝛtalr. Et rõ eſt.qꝛ ex

bꝛos ⁊ ſtudendo ⁊ diſputando foꝛte cũ alijs peritis.
Als ſi ſine laboꝛe poſſet rũdere credũt ꝙ nil debeãt
recipere ſed qtis rũdere. Sed hoſti. reſtningit hanc
ſnĩam qñ petẽs cõſiliũ ẽ pauꝑ.Nã ſiẽ diues põt pe⸗
tere ſalariũ.ar.xiiij.q.v.nõ ſane. Si enĩ non laboꝛat

tũc laboꝛanti in pᷣteritũ ſtudẽdo ⁊ diſcendo. Itẽ ad/

uocantes vel ꝓcurantes ſcient᷑ in cã vſuraria peccãt
moꝛtaliter. Et ſi ex eoꝝ aduocatione vel ꝓcuratõe qͥs
ſententiat᷑ ad ſoluendũ vſuras vident᷑teneri ad reſti
tutionẽ.ex de iur̃iu.⁊ dam.da.ſi culpa. Poſſunt etiã
peccare in mõ aduocãdi.cũ.ſ.dicũt obpꝛobꝛia.⁊ de⸗
riſiones ⁊ hmõi q̃ pꝛohibentur.vt.v.q:.iiij.in loco. et
iij.q.vij.infames.S.ſi s adeo ꝓcax. Sed de hoc et
plunibo alijs baberin.iij. ꝑte ti.vi. Et qũo debent
ent . itate.

aquocare pꝑ
Capitulũxx. de acceptiõe perſonarum ·

Via in iudicijs de qui

ne ꝓpt quã id qð ei ↄfert᷑ ẽ ei debitũ nõ ẽ acceptio ꝑſo

naꝝ. Sed ſi qs ↄſideret ĩ eo cui ofert᷑ nõ ilð qð dak
ſit ei poꝛtionatũ vel debitũ ſʒ ſolũ ᷣ ꝗ eiſte ho perꝰ
vel martinꝰ puta amicꝰ vel ↄſanguineꝰ vel ſibi vtilis
pᷣ erit acceptio ꝑſonaꝝ.Sʒ ob ↄditionẽ nõ ↄgruẽtezʒ

ad ipſaʒ rẽ. ̊ ðꝛ.qꝛ ſᷣm.b.tho.vbi.s.ↄtingit aliquꝗã

ↄditionẽ ꝑſone facere eã dignã reſpectu vniꝰ rei ⁊ nõ
reſpectu alteriꝰ. Sicut hec cõditio.ſ.ↄſanguſtas ad

vnã ꝑſonã facit eã dignã vt ſibi plꝰ dimittat de pri⸗

monialibo bonis q;ᷓ exnee pſone. Sed ipᷣa ↄditio nõ
facit eã dignã vt ꝑ hᷣ ↄferat᷑ ſibi ob eã de bonis eccle
ſiaſticis ſeu officijs ⁊ bñſicijs q;tũ alij ꝑſone aptioꝛi
vel plꝰqᷓ alij. qꝛ nõ ẽ pꝑntela ↄditio ↄgruẽs ad talẽ re.
ſcʒ bñficia vel officia eccłiaſtica. Et pperrat᷑ ̊ vitiu—z
in officijs ⁊ bñficijs ↄferẽdis in iudicijs exercendis
⁊ in honoꝛibo exhibendis.

Et quantu ad collationẽ.j.

buũs tractatu eſt. S. reperit᷑ frequent᷑ vitiuʒ
acceꝑtionis ꝑſonaꝝ.qð notauit ps. in eo
qð inductũ eſt.õ.in aucte ula.Uſq;quo iudicatꝭ ini
quitatẽ.⁊ facies peccatoꝝ ſunricidend vitiũ eſt Z iu⸗
ſticiã diſtributiuã.⁊ frequent᷑ ꝑpetrat᷑.qñq; ex auari
cia.qnq; ex affectu ſenſuall amicicie vel parẽtele. Jõ
nũc agendũ de hᷣ hic eſt.qꝛ peccatũ ⁊ multũ nocens
bono cõi. Pꝛohibek in lege diuina dũ dicit Deut.i.
Nõ accipietis cuiuſq;ᷓ perſonã. Ab h̊ vicio xpᷣm fuiſ
ſe ĩmunem teſtati ſũt diſcipuli phariſeoꝝ cum hero⸗
dianis dicentes. Nõ reſpicis ꝑionã hoĩm Mat.xxij
Et poſſet ſic deſcribi ꝙ acceptio ꝑſonaꝝ ẽ viciũ quo
id qð ex debito iuſticie eſt alteri ↄferendũ exhibetur
ꝓſone nõ ob meritũ eiꝰ ad ipſam rẽ.ſed ob cõditionẽ
ipſiꝰ non ↄgruentẽ ad ipᷣam rẽ. Pꝛopterea autem ðꝛ
ex debito iuſticie conferendũ. qꝛ in his q̃ dant᷑ mere

ex liberalitate nõ ex debito nõ hʒ locum acceptio ꝑſo

narum ſi dat᷑ magis vni ꝑſone qᷓ; alteri.puta.donat
qͥs de bonis ſuis centũ amico vel ↄſanguineo rõne
amicicie vel parentele qͥ nõ donat erneo q;uis ſit me
lioꝛ vel magis egeat.hic nõ eſt acceptio ꝑſonaꝝ ſi da
tur magis vni pſone.qꝛ ſuũ eſt qdᷣ dat.⁊ nemini dʒ.
⁊ in re ſua vnuſqͥſq; eſt moderatoꝛ ⁊ iudex.Et ex hoc
ꝓbat.b.tho.ſuꝑ epłam ad Ro.vt ait apks.ij. c. Nõ
eſt pſonaꝝ acceptio apud deũ. in eo videlʒ ꝙ pecca⸗
toꝝ q̃ſdã relinqt in ſuis pcts.quoſdam ad ſe vocat
dando eis gram ſuã quã nõ dat repꝛobis. ã acce⸗
ptio pſonaꝝ vt dictũ ẽ opponit᷑ iuſticie. vt locũ hʒ in
his ꝗᷓ dant ex debito qð attẽdit iuſticia. Deꝰ aũt nõ
ex debito ſed ex gra vocat pctõꝛes ad pniam. Uñ ad
Ro.xi.Si ex opibo iã nõ ex gra.Et ad titũ.iij·Nõ ex
oꝑiby iuſticie q fecimꝰ nos.lſed ſᷣm ſuã miſcðiam ſal
uos nos fecit. In talibo aũt bñficijs gratis datis li⸗
beꝝ ẽ nõ ſolũ deo ſed etiã hoĩ dare cui volnark Juf
illud MHath. xx. An nõ lʒ miht qð volo facere. i5
gnant᷑ aũt ſubdit᷑ Nõ ob meritũ ꝑſone ⁊c. lam ad
eũ qͥ hʒ diſtribuere vel dare aliqᷓ ex debito diſtribuẽ⸗
da ptinet ꝙ det illa ᷣm ꝙꝙ repit meritũ ſeu aptitudinẽ
in pſonis ↄgruentẽ rei q dat᷑. Nã ſᷣm.b.tho.ſe.ſe.q.
lxiij · Ad iuſticiã diſtributiuã ſpectat diũſis ꝑſonis
diuſa tribuere ſᷣm ꝓpoꝛtionẽ ad dignitates ꝑſonaruʒ

vt. ſ.vnicuiq; det᷑ ñm ꝓeſt ĩ eo ꝓpꝛietas digna ad idq

qð dak. Si ige qs in dãdo ↄſideret ꝓpꝛietatẽ illã ꝑſo

bñficioꝝ qri᷑.vtꝝ platꝰ peccet in cõferedo bñſiclum
bono pᷣtermiſſo melioꝛi. Uel etiã vtꝝ peccet eligentes
aliquẽ in pᷣlatũ minꝰ bonũ pᷣtermiſſo melioꝛi. Et vi⸗
det᷑ ꝙ ſic.qꝛ ðᷣt hieroꝙ qꝗᷣ pᷣſtãtioꝛ ẽ ex oi pplo qui do
ctioꝛ:ͥ ſanctioꝛ. qͥ in oĩ Stute eminẽtioꝛ ille eligat᷑ ad
ſacerdotiũ. viij.q.i.lʒ . Lũc tpis cõit᷑ ſacerdotes ha⸗
bebãt curã alaꝝ.& nõ eligendo talẽ peccat᷑. Et rñdit
b. tho. in qdã qõe de q̊libet.ꝙ qͥs põt dici melioꝛ du

plicit. Uno mõo ſimptr. Alio mõ ßm qͥd. Simpr at

Sꝛ melioꝛ qͥ ẽ ſanctioꝛ ⁊ płꝰ hñs de charitate. Scðm

q̃d ðꝛ melioꝛ qͥ ẽ melioꝛ ſm aliquẽ reſpectũ. LContin
git aũt aliquem eſſe melioꝛẽ ſunplicit.i.maioꝛis ſctĩ⸗

tat ͥ nõ ẽ melioꝛ qᷓtũ ad ꝙ p̃ficiat in ecclia. ſʒ ali?

minoꝛis ſctĩtatis erit melioꝛ eo ĩ regimĩe:qꝛ foꝛte ma⸗
gis ecckiam iuuare poterit.vł ꝑ ↄſiliũ ſapĩe.vel ꝑ au
xiliũ potẽtie. vel qꝛ deſeruiuit in eccłia. lõ gͤtenet᷑ p⸗
latus dare bñficium vel officiuʒ melioꝛi ſimpłr. ſed
melioꝛi qᷓ ad S.nõ põt eẽ ꝓpᷣerat vnũ alteri niſi pcé
aliquã cãm q ſi ꝑtĩeat ad honoꝛẽ dei ⁊ vtilitatẽ eccłie
iã q;ᷓtũ ad b̊ iſte ẽ melioꝛ. Si aũt illa cã nõ ptieat ad
ßᷣ erit acceptio ꝑſonaꝝ·q̃ tãto ẽ quioꝛ qnto in rebo di

ninis cõmittit. hec tho. Et qꝛ qð ẽ directe iuſticiaʒ

7 moꝛtale. ⁊ acceptio ꝑſonaꝝ directe ẽ ð iuſticiã diſtri
butiuã.iõ ẽ moꝛtale. Nõndũ etiã ꝙ q;uis minus

bonꝰ ſimpkłr poſſit pᷣferri magis bono in regimine ec

cleſie.qꝛvtilioꝛ.nõ tñ ſi ſciatt malus eẽ qᷓ;uis poſſit iu
uare eccliam ꝑ ſcĩam vel potẽnãqꝛ in hmõi ꝑmatiĩe
reqͥrit᷑ bonitas vite.als ſine pctõ cura exerceri nõ põt
ßᷣ enĩ nõ eẽt pferre minꝰ bonũ ſʒ ſimptr malum.⁊ꝑ
ↄñs qͥ nõ ẽ idoneꝰ nõ dʒ pfeni ei qẽ ali̊ mõ idoneꝰ.
Vnñ ⁊ alb.magnꝰ ðᷣt expᷣſſe ꝙ ꝓmouẽs ad oꝛdinẽ vel
curã paſtoꝛalẽ vel aliqð bñficiũ ecchiaſticũ ſcient in
dignũ abſq; dubio peccat moꝛtalr· Nec nobilitas ex
cuſare pᷣt vt ꝓmoueat᷑ malłꝰ.qꝛ qnto nobilioꝛ tãto no
ciuioꝛ. Et ſi dicat᷑ ꝙ aliꝰ nõ ſit ita vtił.oĩo iſta rõ non

xzʒ. qꝛvtilitas ſi pũałtꝑali pponẽda ẽ nec excuſat pauu
citas miſtroꝝ ecchie hec alb. Ad argumetu rũdet᷑ ꝙ

vtiq; ceterꝭ paribo dʒ eligi aſſumi ad pᷣlaturam do
ctioꝛ ⁊ ſanctioꝛ. cũ.ſ.aliꝰ ita vtil ecclłieſic ceteni. Secd
vbi ali eſſet vnlioꝛ in gubernatõelz min doct'a ſan
ctus tamen bonꝰcum in hmõi dẽat intendi vtilitas
ecckie.ule potiꝰ dʒ pꝛefici .· Glo. tñ ſuꝑ. d. c,. lz · dicit ꝙ

hugitempat dicta comꝑanus que ponit hleroꝰ. viih

——

—
— er⸗

Titulns ſ*

q.l. ꝙ debet eſſe ſanctus ⁊ doctus. ſufficit enim ꝙ ſit
bonꝰ. Et ẽ aliq eoipſo bonꝰ ꝙ nõ eſt malꝰ.ex de pᷣ⸗
ſump.dudũ. Alij tñ dicũt ſꝑ melioꝛẽ eſſe pᷣferendũ
lxi.di.nec emeritis.⁊.lxxv.di.c.fi. Et q;uis iob.ad⸗
hereat opioni hug.tñ.b.tho.ſe.ſe.q.lxiij.ar.ij.tenet
aliã opinionẽ dicẽs.ꝙ q;tũ ad ↄſciam neceſſe ẽ elige
re ſꝑ melioꝛẽ.vel ſimplxr vel in cõꝑatiõe ad bonũ cõe.
qꝛ aliꝰ haberi nõ põt magis idoneꝰ.veꝝ q;tũ ad hoc
ꝙ electio nõ poſſit ĩpugnani in foꝛo iudiciali ſufficit
eligere bonũ. nec tenet eligere melioꝛem.qꝛ ſic oĩs ele
ctio poſſet inpugnari.Oy etiã aliqͥs debeat eligi de
gremio ecclie de iure cõi ꝓpterea ſtatutũ ẽ.qꝛ pᷣſumit᷑
ꝙ talis debeat eẽ vtilioꝛ qtü ad bonũ cõe.qꝛ.l.magꝭ
Diliget eccleſiam in qᷓ nutritꝰẽ ᷣm.b.tho. lon tñ per
bᷣ tollit᷑ qͥn de alia ecchia poſſit aſſumi ſi vtilioꝛ hẽat᷑

Mueritur ſecũdo vtru.ꝭ.II.

pꝛelatꝰ ecclie poſſit cõmittere ↄſanguineo ſuo curaʒ
ſue eccłie poſtpoſito mekoꝛi⸗ Et videt᷑ ꝙ nõ. Nam di
cit hiero. loquẽs de moyſe ꝙ inſtituit ſucceſſoꝛẽ ſibi ĩ
regimine ieſum naue non filios ſuos vel ↄſanguine
os. Mulla ↄſanguiuitatis rõ nulla hĩta eſt ↄtẽplatio

ꝓpinquitatis.ꝓpinqs agroꝝ ⁊ pdioꝝ relinquat᷑ here⸗

ditas. Gubernatio populi illitradat᷑ quẽ deꝰ clegit.
q.ſ.heat ſom̃ dei.viij.q.i.ſi ergo. Et ſic videt᷑ ppin⸗
ds nõ ſint danda bñficia eccłiaſtica. Rñdet.b.tho.ĩ
quadã qõne de q̃libet ꝙ alit᷑ dicendũ eſt de ↄſangui
neo eque idoneo.alit᷑ de ↄſanguineo minus idonee.
Si eni ↄſanguineꝰ ſit eque idoneꝰ.põt pꝛelatꝰ pᷣfer⸗
re ↄſanguineũ.niſi foꝛte ex ͥ ſcandalũ oꝛiat᷑ vel aliq
exinde malũ exemplũ accipiãt vt qñ ꝓbabilit᷑ timet᷑
ꝙ alij pᷣlati inducent᷑ ̊ exemplo ad dandũ ſuis con⸗
ſanguineis minꝰ dignis. Rõ huiꝰ ẽ qꝛ in hᷣ ꝙ det cõ
ſanguineo eque digno nil deperit vtilitatis ecclie. vñ
in hᷣ lʒ ſatiſſacere amoꝛi naturali.qͥ charitati Sꝛiꝰ nõ
eſt ſed magis charitate infoꝛmat᷑. et h figurat᷑ Geñ.
xlvij.vbilpharao dixit ioſeph de fribus ſuis. Si no⸗
ſti in eis viros induſtrioſos ĩſtitue eos magiſtros pe
coꝝ meoꝝ. Si vᷣo ſit minꝰ idoneꝰ cõſanguineꝰ plati
nõ dʒ eum pſicere ad curã ecclie poſtpoſito melioꝛ.⁊
H duplici roe. Pꝛimo qꝛ infideliter agit diſpẽſatoꝛ qᷣ
negociũ dñi ſui gerẽs rem eius nõ melioꝛat cũ poſſit
Scðo qꝛ h̊ videt᷑ ꝑtinere ad acceptioneʒ pſonaxꝝ.q;
ↄditio ↄſanguinitatis nõ eſt ↄditio ꝑtinẽs ad curaʒ
ecclie que nõ obtinet᷑iure ſanguinis ſʒ dino munere
Eſſet aũt cõditio faciẽs ad negociũ circa diſpenſatõ
nes primonialiũ bonoꝝ. UVñ ſi ep̃s de patrimonia⸗
libo bonis magis puideat ſuo ↄſanguineo minꝰ ido
neo nõ ẽ acceptio ꝑſonaꝝ.ſed ſi rõne ↄſanguinitatis
magis ꝓuideat de primonio crucifixi nõ caret vitio
acceptiõis ꝑſonaꝝ.Con.idem tho.ſe.ſe.q.lxlij.ar.ij.
Idẽ tho, dicit.q.e.ar.iiq ꝑtinetad acceptionẽ ꝑſona
rũ ſi qͥ ꝑmoueat ad pᷣlationẽ vel miniſteriũ aliquez
qꝛ diues ẽ.vel qꝛ cõſanguineꝰ vel amicꝰ ẽ. qꝛ diuitie
vel paretela nõ eſt nditio faciẽs ad cam ꝗpter quã il⸗
le dignꝰ ſittali dono.ſ. plationis vel miniſterij. ʒ ſuf
ſiciẽs ſcia cũ bõitate ꝑtlet ad acceptionẽ ꝑſonarũ ſᷣm
io. neapol. in qᷓlibet. Diſpẽſare Z iura cõia vel pticu⸗
laria ſine cã rõnabili magis circa vnã ꝑſonã q; aliã
puta qꝛ ẽ amicꝰ vel ↄſanguineus del diues ⁊ hmõi.

imns

vt ſi diſpẽſat añ legittimã etatẽ. vel ꝓmoueat᷑ vel ha⸗
beat curã aĩaꝝ vel dignitatẽ aliqͥs.qꝛ amicꝰ vel con⸗
ſanguineꝰ vel diues vel potẽs ⁊ hmõi:non autẽ pau
ꝑ ⁊ ecneus etiã ſi ſit pꝛioꝛi aptioꝛ vel ſi abbas vel pꝛi
oꝛ diſpenſat cũ ſubditis aliquibo in eſu carniũ. in ie/
iunijs.in vigilijs ⁊ laboꝛibo.nõ qꝛ magis indigeant
velalia rõnabili ca.ſed qꝛ magis ſunt cũ eo aſtricti.
Di qᷣs etiã hñs diſtribuere aliquã elemoſinam colle
gij vel cõitatis vel teſtatoꝛis non dat illis q̃s credit
magis indigere.ſed amicis vicinis vel ↄſanguineis
minꝰ egentibo etiam ꝑtinet ad acceprionẽ ꝑſonarum
Silr in ↄſeruãdis officijs ſecularibo ꝑ viã ſcrutinij
vel aliter ſi qs admittat pbendo fabã ſeu aſſenſuʒ nõ
his q̊s idoneꝰ iudicat.ſed eis qͥ ſunt amici vel con⸗

ſanguinei.vel vt ſeruiat amico in hmõi.ad acceptio

ne perſonarum videt᷑ pertinere ⁊ grauiter peccat. ar.
dielxiemiramur.

In honoꝛibus etiam.ꝗ. III.

poc vitiũ repenit cũ.ſialiquis honoꝛat᷑ nõ rone virtu
tis quã in ſe bʒ.vel ſaltem repñtat.ſed rõne diuitiaꝝ
vel alicuiꝰ vanitatis. Pꝛo cuius declaratiõe dicit.b.
tho.ſe.ſe.q.lxiij.ar.iij. ꝙ cũ honoꝛ ſit qðdã teſtimo⸗
niũ de vᷣtute eiꝰ qui honoꝛat᷑ ſola virtꝰ eſt debita cã
honoꝛis.Sed ſciendũ ꝙ aliqs põt honoꝛani nõ ſolũ
ꝓpter virtutẽ ꝓpꝛiã ſed etiã ꝓptervirtutẽ alteriꝰ. Sicut
bncipes et pꝛelati honoꝛant᷑ etiã ſi ſint mali inq;tum
gerũt ꝑſonam dei ⁊ cõitatis cui pꝛeficiunt᷑.ſᷣm illud
Pꝛouerb.xxvi.Sicut qͥ mittit lapidẽ in aceruũ mer⸗
curij:ita ⁊ qͥ tribuit honoꝛẽ inſipienti. Quia enĩ gen
tiles rõem vel rõcinationem attribuebant mercurio.
Aceruꝰ mercurij dicit᷑ tumulꝰ ratiocinij in q̃ merca
toꝛ mittit aliqñ vnũ lapillũ loco centũ marcarũ. Ita
etiã honoꝛat᷑ inſipiẽs qͥ ponit᷑ loco dei ⁊ loco totiꝰ cõ
munitatis.Et eadẽrone parẽtes ⁊ dñi ſunthonoꝛã⸗
di ꝓpter participationẽ diuine conditionis.qꝛ deꝰeſt
oĩm pater ⁊ dñs. Senes aũt honoꝛãdi ſunt ꝓpter ſi⸗
gnũ virtutis qð eſt ſenectꝰ. Sed h̊ ſignũ qñq; deſic
Diuites aũt honoꝛãdi ſunt qꝛ maioꝛẽ locũ in cõitati
bus obtinẽt ⁊ non ꝓpt᷑ diuitias ſuas. Vñ idẽ.b.tho
mas in.xi.qlibet.vbi ponit ⁊ qrit. Utꝝ honoꝛari di
uites magis qᷓ; alios ꝑtineat ad acceptionẽ perſona
rũ.Reſpodet dicẽs ꝙ duplex eſt honoꝛ.Pꝛimꝰ.ſ.qui
debet alicui rõne ſuupſiꝰ ꝓpter pꝛopꝛiã virtutẽ ſicutẽ
cõmendatio.reuerẽtia ⁊ hmõi ⁊ ad hũc honoꝛẽ diui⸗
tie nihil faciũt.vñ ſi talis honoꝛ alicuiexhibeat᷑ enit
acceptio ꝑſonaꝝ. Vñ dicit valenꝰ maximꝰ ꝙ hono⸗
res qͥ virtutibo debent᷑ ſicut tnũphi ⁊ alij hmõi.apð
romanos antiquos nulla pecunia emi poterãt. Ailiꝰ
eſt qui debet᷑ alicui ᷣm ſtatũ quẽ habet in republica
Sic enim in pſona reſpublica honoꝛat᷑.Et ꝓpter hoc
reges ⁊ pncipes honoꝛant᷑ſᷣm illud.ietrni.ij. Re⸗
gem honoꝛate.Et qꝛ in republica terrena diuites ſta

tum obtinent altioꝛem ideo ciues celeſtis hieruſalem

quaſi in babylonia peregrinantes debent eoꝛum in⸗
ter quos conuerſantur moꝛem gerere. vt dicit augu⸗
ſtin? in libꝛo deciui.dei.Et ſic diuites honoꝛare illis
dũtaxat honoꝛibꝰ quiad exterioꝛẽ cõuictũ pertinent
non eſt malũ.Sed in his que ꝑtinent ad fidem xpᷣi.

peccatũ eſt pᷣferre diuites pauperibo.ſicut ſunt mini⸗

„

—— — — — —, —

V= – – — —

4
en
drdune
nita
ücne
mͦhi
Qudig
ndnen
umi
urbon⸗
640e
npaſe
Giß i
Cn
iibt
44
mu
R
i
4 ſwong
i
i
onnni
en
deniſ
ndosß

In iudicijs quoq; J. .

——
—

Capitulum XXI.

ſtratoꝛes ſacramẽtoꝝ.hec tho. Uñ ſi qͥs vellet audi⸗

re ↄfeſſionẽ diuitũ ⁊ nõ paupeꝝ vel nõ ita diligenter
aut tradere euchariſtiã aut oꝛdines.aut alia diuitibo
⁊ non pauperibo eſſet ꝑſonaꝝ acceptoꝛ. Si qᷣs autẽ
pꝛiꝰ audixet vel potiꝰ diuites.qꝛ credit eos mage in⸗

digere vel maioꝛẽ fructũ inde ſeqͥ. vel non ita patient

expectare ſicut pauꝑes.nõ ꝑtinet h̊ ad acceptionẽ ꝑ⸗
ſonax. ſed ad debitã diſcretionem. Et binc ẽ m. b.
tho.ſe.ſe.vbi.S.ꝙ facili diſpenſat᷑in mr̃imõio in gra
dibꝰ ↄſanguinitatis ⁊ affinitatis phibitis circa excel
lentes ꝑſonas q;ᷓ circa alias.Fit enĩ hoc ꝓpter fedꝰ pa
cis firmandũ qð magis ẽ nccriũ cõi vtilitati circa ex
cellentes pſonas ; circa alias.

1 — 2 . „
pꝓhibet᷑ acceptio p onaꝝ. Uñ ⁊ Pꝛouᷣ.xviij. dicitur.
Acciꝑe pſonã in iudicio nõ eſt bonũ. Huiꝰ ro eſt. qꝛ

boc coꝛrũ pit᷑ iudiciũ.⁊ ꝑ ↄus iuſticia. laʒ ßm. b.

tho.ſe.ſe.q.lxiij.ar.iiij.iudiciũ ẽ act⸗ iu ſticie. put ſcʒ

iudex reducit ad eqlitatẽ iuſticie ea q inequalitatẽ ſa

cere pñt oppoſitã.Perſonaꝝ autẽ acceptio ineqlita⸗
tẽ quandã bʒ inq;tũ atttib uit᷑ alicui ꝑſone pᷣter pꝛo⸗
poꝛtionẽ ſuã in ꝗᷓ ↄſiſtit eq̃litas iuſticie.⁊ ſic coꝛrũpi
tur iudiciũ ꝑ acceptionẽ perſonaꝝ. Uñ ⁊ regula iurꝭ
dicit. In iudicijs nõ eſt ꝑſonarũ acceptio habẽda de
re.iuri.in.vi. Uñ ⁊ nico.pa.dicit. Neceſſe ẽ ſ̃m ſacra
rũ ſcripturarũ documẽta ac ſᷣm iuſticie tramite.⁊ ac
cuſatũ ſił ⁊ accuſatoꝛẽ adeſſe. Et vnã ꝑtẽ q̃ntacũq;
⁊qlicũq; pdita ſit auẽreſic pꝛſus audiii vt alteri ꝑti
nulli pᷣiudiciũ irroget᷑. iij. q.ix. neceſſe. Uidẽt᷑ nõꝛi cõ
craria. xlv. di. cũ beatꝰ. vbi ðꝛ. ꝙ leuite ⁊ ſacerdotes
nõ ſunt miſi ꝓ grauiby exceſſibo coꝛpoꝛalit flagellãdi.

cũ tñ minoꝛes clerici etiã ꝓ leuibo verberibo ſubijci⸗

ant᷑.ar.ad hoc di.xl.c.i. ⁊ de offi. dele. ſane. Jo. an. in
glo. ſup dicta rubꝛica ſic ſoluit. In penis differt? di⸗
anitati 2 ꝑſone. vt in.d. c. cũ beatꝰ. 2 de trãſact᷑.c.fi.
Atẽ in ſedẽdo ⁊ aſſurgẽdo.vt di.xciij.cenon opoꝛtet.
Sed in iudicijs vel ima nõ ẽ habenda acceptio ꝑſo⸗
naꝝ.ſed in eis ẽ eqlitas ſeruada.vt dicit rubꝛica. In
pnĩie exhib itione. vt. xxvi .q vij. ſacerdos. J tẽ in fide
xpᷣi ſuſcipienda.de ↄſe.di.iiij.nec quech Et in alijs
ſacramentis.vt de ↄiu.ſeruo.c.il.Et in paupeꝝ rece/⸗
ptione cũ ſufficere poſſumꝰ.xlij. di.cqeſcamꝰ.⁊ hu⸗
luſmodi.Et nõ ꝙ lʒ iudex nõ debeat vti acceptiõe ꝑ⸗
ſonarũ vt hic. tñ vtile ẽ in arbitrarijs iudicẽ qtioſuʒ
babere. vt de offi . dele. cõſuluit. Laueat tñ in facien
da gra ne incurrat penã cõſtitutõis. de ſen. ⁊ re iudi.

de cetero. Jot an. —,— —
pitulum.xi. de ſacrilegio inqtuʒ pentinet ad

ponit inter ſpẽs lururie. vttñ opꝰ camis
exercet᷑ a clericis vel religioſis ⁊ moniali⸗

bus ſeu a laicis cũ eis.Aliqñ ex ira vel odio pcedit.

vt cũ ꝑcutit᷑ urioſe clericꝰ. Aliqñ aũt ꝓuenitex aua
ricia.vt cuʒ qͥs rapit ſacras res vel de ſacro loco. Et
ſm bũc reſpectũ int᷑ vicia ad auaricia ꝑtinẽtis H vo⸗
nik. Sic aut diffinik ſeu deſcribit ſacrilegiun⸗. leceſt

ſacrerei leſio ſeu violatio. Iſido.tñ dicit gſacrilegiuz

dicit ab eo ꝓ legit ⁊ furat qs ſacrũcꝛel põt plenius

ꝙ oꝛdinatur ad dei cultnm. Et ex hoc ꝙ aliqui

hil noceat ei cui irreuerenti

ſic deſcribi ꝙẽ vitiũ quo irreuerentia exhibek pſonis
vel locis vel rebo ſacris. Et qꝛ ſacrũ dicit᷑ aliqᷣd 4 eo
id re⸗
putatur ad cultum diuinũ effici᷑ quoddã diuinum
ſicut ⁊ illud qð oꝛdinat᷑ ad finẽ bonũ ſoꝛii᷑ riem bo
ni.⁊ ſic ad illud tale ſacrũ debet᷑ qdã reuerentia q̃ re/
fert in deũ.Et hinc ſequit᷑ ꝙ oẽ illud qð ptinet ad in
luriã dei. ⁊ BH eſt pctm̃ ⁊ hʒ rõeʒ ſacrilegij.hec.b. tho.
ſe.ſe. q. cix. arti.i. Eſt aũt ſpãle peccatũ ſacrilegiũ di

ſtinctũ ab alijs.qꝛ in eo reperit᷑ ſpãlis rõ defoꝛmitatꝭ

*

qꝛ.ſ.violat᷑ res ſacra ꝑ aliquã irreuerentiã ⁊ opponi

tur virtuti religionis.ita ꝙ ipſa irreuerẽtia dehono
ratio ꝗᷓ fit rei ſacre dicit᷑ violatio. Sicut aũt honoꝛ ẽ

in honoꝛate nõ in eo qͥ honoꝛat᷑. vt dicit᷑i:ethi.ita ir⸗
reuerẽtia ẽ in eo ͥ irreuerent᷑ ſe habet q;uis etiam ni
lã pᷣbet. vñ ſi res ſacra in
ſe nõ violet᷑ tñ ;tũ eſt in ipſo ſacrilego violat eã. Si
cut ⁊ purpura regale indumẽètũ facta bonoꝛat᷑ glo⸗
rificat᷑. aſi quis banc pfoꝛauerit moꝛti danat᷑ quaſi
gregẽ agens q;uis nihil agat in pſonã regis ſᷣm da

—

maſce. Ia ſi s rẽ ſacram violet ex hipſo Z dei reue/

rentiã agit. Reperit᷑ aũt ſacrilegiũ in pluribo generi⸗

bus peccatoꝝ ſeu materijs.ſcʒ in luxuria.in homici⸗
dio.in rixa. in furto.in rapina ⁊ hinõi. Iec tñ ex bᷣ ſe
quit᷑ quin ſit ſpãle peccatũ. Nõ enĩ eſt incõu eniens
vnã ſpãlẽ rõem pct reꝑiri in plurib generib petõꝝ
ſᷣm ꝙ diuerſa pctã ad finẽ vniꝰ peccati oꝛdinant᷑.ſi⸗
cut etiã ⁊ ſpãlis rõ alicuius virtuts põt repiri in plu
ribo materijs vel generibo virtutũ a quibo imperat᷑ ſi
cut ieiuniũ aliqñ imꝑat᷑ ab abſtinentia.aliqñ a caſti
tate.aliqñ a religione. Quocũq; ̊ genere peccati 4
faciat contra reuerentiã ſacris in rebo debitaʒ. ſacrile⸗
giũ foꝛmalit cõmittit.lʒ materia liter ſint ibi alia gene
ra peccatoꝝ. Interdũ tñ reperit᷑ ſacrilegiũ ſeꝑatũ ab
alijs peccatis. eo ꝙact? nõ habet aliam defoꝛmitatẽ
niſi qꝛ res ſacra violat᷑.vt cũ iudex rapit aliquẽ male
factoꝛem de loco ſacro quẽè in alijs locis licite capere
poſſet. hec. b. tho. vbi./ar· i · HM

Diuiditur autem ſacri⸗/ F..

legliũ in diuſas ptes vl ſpẽs ſm diu as roes ſctitatt

rerum ſacrarũ quibus irreuerentia expibet᷑. Tanto
autem aliqð ſacrilegiũ eſt maius quato res ſacra in
quam peccatur maioꝛẽ obtinet ſanctitateʒ.attribuit᷑
autem ſanctitas ⁊ perſonis ſacris.i.diuino cultui de
dicatis. vt ſunt clerici ⁊ religioſi.⁊ locis ſacris.vt ſũt
eccleſie.⁊ rebꝰ quibuſſlibet ſacris.vt ſacramenta. reli
quie.vaſa ſacra ⁊ buiuſmodi.Et qꝛſi anctitas loci o⸗
dinatur ad ſanctitatem hominis. ideo graur? eſt ⸗
crilegium cõmiſſum in perſon ſacram q; locum ſa⸗
crum. Sunt tamen in vtraq; ſpecie diuerſi gadus
ſacrilegij öm diuerſitatem locoꝝ ⁊ perſonanin ſacra
rũ.Gꝛauiꝰ ẽ enĩ ſacrilegiũ cõmiſſum in ſwerdote vl
per ſacerdotem q; in ſubdiaconũ vel duconu⸗? gra
uius in epiſcopũ q;ᷓ in ſacerdotẽ. Siulliter grauius
eſt ſacrilegiũ comiſſum in choꝛo va circa altare ; in
altero loco eccleſiaſtico. Similier etia tertig ſpecies
ſacrilegij que cõmittit᷑ circa reſacras · habet diuer⸗
ſos gradus pᷣu diuerſitaten qraduũ rer um ſacraruʒ
inter quas ſummũ gradpobtinent ſacramẽta quib?
homo ſanctificat᷑⁊ inta ea euchariſtis que conuner

Titnlus xv.

xpᷣm.Etiõ ſacrilegiũ qð cõmittit᷑ circa euchariſtiam
grauiſſimũ inter ea pꝰ ſacra ſm locũ tenẽt vaſa ſa⸗
crata ad ſacramẽtoꝝ ſuſceptionẽ. E cinde imagiĩes ſa
cre ⁊ reliqͥe ſctõꝝ in quibꝰ venerant᷑ vel honoꝛant᷑ q̃⸗
dãmodo ipſe ꝑſone ſctõꝝ. Deinde alia q̃ ad oꝛnatuʒ
ecclie ꝑtinẽti? mĩſtroꝝ.Demũ q̃ ſunt deputata ad ſi u
ſtentationẽ mĩſtroꝝ ſiue mobilia ſiue ĩmobilia.Qui
cuq; ↄ aliqð pᷣdictoꝝ peccat.ſacrilegiũ cõmittit. hec
tho. vbi. S. ar.iij. Uñ ⁊ piꝰ papa dicit. Sicut qͥ eccle
ſiã dei vaſtat ⁊ eiꝰ pᷣdia ⁊ donaria ſpoliat ⁊ inuadit.
fit ſacrilegꝰ. ſic ille ͥ ſacerdotes eiꝰ inſequit᷑ ſacnilegꝰ
iudicat᷑Ilõ ̊ grauiꝰ pctm̃ ẽfoꝛnicatio qᷓ; ſacnlegiũ.
Ded ſicut grauiꝰẽ peccatũ qð cõmittit᷑ in deum qᷓ
qð in hoĩem.ſic grauiꝰ ẽ ſacrilegiũ agere qᷓ foꝛnica⸗
ni. xvij.q.ũiij.ſicut.Qy pctm̃ camnale comiſſum a reli⸗
gioſis ſit ſacrilegiũ.hr. xꝓxvij.q.i.ĩpudicas.Itẽoẽ pec
catũ qð pſona ſacra cõmittit materialit et qſi ꝑ acci⸗
dens ẽ ſacrilegiũ.qꝛ aliqͥ mõ eſt ↄ ſanctitate eiꝰ. Uñ
hiero. dicit. ꝙ nuge in oꝛe ſacerdotis ſũt ſacrilegium

vel blaſphemie. Foꝛmalr aũt ⁊ ppꝛie illud ſolũ petm̃

ſacre pſone ẽ ſacnlegiũ qð agit᷑ directe j eiꝰ ſanctita⸗
tẽ. vt ſi virgo deo dicata foꝛnicek. Dicit᷑ etiã. xvij.q.
iiij. qðᷣ qͥ diſputãt de iudicio pᷣncipis dubitantes an
honoꝛe ſit dignꝰ quẽ pnceps elegerit ẽ ſacnilegiuz qð
intelligit large ſm qndã noĩs extenſionẽ.llã cũ bo/
nũ cõe gẽtis ſit qd dã diuinũ.vt ðꝛ in.i.ethi.UVnde ⁊
antiquitꝰ rectoꝛes reipublice diui vel diuini dicebãt᷑
qſi diuine ꝓuidẽtie miniſtri.iõ qð ꝑtinet ad irreuerẽ
tiaʒ pncipis.ſ.diſputare de eius iudicio an opoꝛteat
ipm ſeqͥ ꝑ q̃ndã ſiłitudineʒ ðꝛ ſacnilegiũ ſᷣm tho. vbi
B. ar.i. Idẽ de papa.⁊ ̊ niſi ↄſtaret ũlud eẽ ↄ⁊ deum
Guił aũt cũ diſputat de iudicio intelligit.ſ.de iudi⸗
cio pncipis reuocãdo in dubiũ qð determĩauit.Cõ⸗
mittũt etiã ſacrilegiũ q̃ Z diuine legis ſctitatẽ aut ne
ſciẽdo cõmittũt.aut negligẽdo violant ⁊ offendunt.
vt dicit. xvij.q.iiij.ſi qͥs ſuadente.ꝭ.qᷣ autem. Oy lar
ge ðꝛ ſacrilegiũ ſᷣm tho. Et intelligit qñ legẽ dei qs ĩ
pugnat vt hereticꝰ ⁊2 blaſphemus. qͥ ex ̊ ꝙ nõ credit
deo incunit infidelitatẽ.⁊ ex H̊ diuine legis verba
ipugnat ſacnilegiũ eſt.

De pena contra ſacrile.J. i

gos. ota ꝙ tnplex ẽ pena. Pꝛima ẽ ̃m Ray. excoi⸗

catio aliqũ maioꝛ.vt in ſacrilegio cõmiſſo ꝑ iniectio⸗
nẽ manuũ violẽtã in clericũ.xvt.xvij.q.iiij.ſi qs ſua⸗
dente.⁊ ꝓpter incẽdiũ.vel ppter effractionẽ ecclie vel

—

loci ſacri. Aliqñ incurnit᷑ minoꝛ vt in erhente ꝑ vim

Gfugientẽ ad eccleſiã vel locũ ſacrũ de ea. vt xvij.q.
ſiij miroꝛ.⁊ alijs.c.Et h̊ recte ſtatutũ eſt.vt ꝑ q̃ peci⸗
cat e ⁊ hec toꝛqueat᷑. vt ðꝛ Sap.xi.Peccat enim
talis zoſonas vel loca ſacranſt iõ iuſtũ eſt vt arceat
a ſachs vecclia m tho. Scðᷣa pẽa ẽ pecuniania etiaʒ
ab ecclia intituta ⁊ H̊ etiã recte.lã ᷣm tho.cũ pene
ſint qdã meccine multi ſunt qͥ parũ curãt de penis
ſpũalibo. magidqũt timent dedin mundo penas pe
cuniarias. ⁊ ſõ adcita ẽ talis pena vt magis arceant᷑
a ſacnilegijs timoꝛe nſcẽ hmõi. Quał autẽ ⁊ qnta ſit
iſta pena ⁊ cui ꝑſoluẽta p ſacnlegio cõmiſſo ĩ ꝑſonã
yel loca ſacra vel reb.hi xvij.qeiiij.ſi ds in atrio. et
ſi qs cotumax.2 ſi qs deineps. vbi ponunt᷑ diuerſe
bene pecunianie:aliq ꝑſoni leſis, aliqn locis ſacrx

violatis applicãdę. Et dicit guit. ꝙille diuerſe pene
ſunt poſite ſ̃m diuſas cõſuetudines eccłiaꝝ. Et ideʒ
dicit vl. vel ꝓꝙ arbitrio ludicis puniant᷑. Sed 7.xij.
q.ij. de viro nefando ꝓ ſacrilegio cõmiſſo circa res ſa

cras ĩponit᷑ pnĩa ſeptẽnis cũ certa foꝛma ibi deſeßta

Hogie tñ arbitraria ẽ ſicut ⁊ alie.er de pe.⁊ re.de 4.
Tertia ẽ pena pſonał.laʒ ſᷣm leges ſi atrox iniuria
fiat ꝑſone ecchaſtice.dicit Ray.ꝙ pena ẽ decapitatõ
C.de epi.⁊ cle.liſi qͥs. Als iudicis reſeruat᷑ arbitrio
moderãda ꝓ qualitate ꝑſone.rei.loci.⁊ tꝑis varieta⸗
te.f. ad.l.iułpecu.l.ſacrilegij. Gꝛatianꝰ etiam dicit
Fvij.q/iiij.ſi qs ſuadente.ꝭ.ſe.Qui de eccleſia vi ali⸗
quẽ exemerit.vel in ipſa ecclia locovel cultui ſacerdo
tibꝰ vel mĩſtris aliqͥd iniurie impoꝛtauerit.ad inſtar
publici crimis ⁊ leſe maieſtatis accuſabit᷑. ⁊ cuictꝰ
ſiue cõfeſſus capitali ſnĩa a rectoꝛibo puincie ferietſi
cut in li. Q.legit tl. de eni.ꝛ cle.l. ſi qs in Pᷣ genꝰ ſacni

Mui detinẽt lega S. &α.
ta facta eccleſijs vel alijs pijs locis ⁊ non ſoluũt. ſa⸗

crilegiũ cõmitrũtlarge tũ ſumẽdo.UVñ hiero.Amij
co aliqd ſubtrahere furũ ẽ. Eccliam vᷣo defraudare

ſacrilegiũ.xij.q.ij. gloꝛia.Et tales multũ differendo

vtiq; peccãt.Quãuis enĩ nõ noceat hoc aĩabꝰdefun
ctoꝝ qᷣ illa legauerũt q;tũ ad meritũ dignũ pᷣmio glo
rie. quia ex ipſa oꝛdinationeeccleſie fiende conſecuti
ſunt meritũ.nocettñ qᷓ;tũ ad expiationẽ penaꝝ qui⸗

bus ẽ debitoꝛ.qꝛ nõ ita cito euadetvł ſubleuabit᷑. vm

dicunt᷑ necatoꝛes aĩaꝝ.xiij.q.ij.qͥ oblationes. Si tñ
fieret ꝑua dilatio ex cã rõnabili.puta vtres venden
da multo maioꝛi pcio vẽderet᷑ q;ᷓ tũc.⁊ ſic inde maiꝰ
ſuffragiũ elemoſinarũ ↄſequeret᷑. tunc laudabilit fie
ret. bec tho. in qlið. Itẽ nõ ſᷣm Jo. neapołin quo

lib. ꝙ heredes vel executoꝛes teſtõꝝ qͥ differũt nõbi⸗

liter exeqͥ legata ad pias cãs ex negligẽtia vel auari⸗
cia qꝛ ẽ eis incõmodũ.peccãt moꝛtalit᷑.qð pbat du⸗
plici rõne. Pꝛima eſt qꝛ inferãt notabile nocumentũ
aĩabo defunctoꝝ qᷓ;tũ ad expiationẽ a pena.qð non
minꝰ videt᷑ qᷓ infene nocumentũ magnũ coꝛpoꝛibꝰ

0

H autẽ vtiq; moꝛtale.qꝛ ↄ chanitatẽ ſeu pietat᷑. Se⸗

cũda ẽ q; tales mandant᷑ excõicari.vt pʒ.xiij.qij. q
coblatiões.ſed nullꝰ dʒ excõicari niſi ꝓ moꝛtali.⁊ in qͥ

buſdã dyoceſibo ẽ excõicatio lata ꝑ ſinodaleʒ.vñ ſuꝑ
hᷣ inueſtigandũ. Itẽ qᷣ alienat vel emitſcient᷑ bõa
ecclie ĩmobilia vel mobilia ptinẽtia ad cultũ diuinũ
vt paramẽta.calices.⁊ hmõi. in caſu nõ licito vel in
caoſu licito.ſed non ſm foꝛmã ecclłie.que Enaſ.
ius.⁊.c.ſi quis eps.⁊ exdereeccle.nõ alie. nulli lice
at.⁊.c.monaſtenoꝝ.in clemẽ.peccat moꝛtalit.Quia
agit ᷣ oꝛdinationẽ eccleſie ⁊ in dãnũ eccleſiaꝝ.etiã ſi
ſuſto pᷣcio emeret ſacrilegiũ cõmittit. ⁊ non tenet alie
natio.Etde hmõi alienationibo eccleſiaſtic ⁊ modo
enꝝ hẽs infra in tertia pte. Itẽ faciẽtes ſtatuta ʒ eccle
ſiaſticã libertatẽ ſacrilegiũ cõmittũt. Et ĩponẽtes cle

ricis ⁊ ꝑſonis ecchiaſticis tallias ſine lnĩa pape.exigẽ

tes pedagia ⁊ gabellas ab eis.⁊ ſeculares trabentes
eos ad iudicia ſua ⁊ capiẽtes ⁊ hmõi Et qũo vel qũ
ſint excõicati pꝛopt᷑ hmõi hẽs in.iiij.pteti.i.

De ſacilegiio coõmii.. nin

o mltiplicit einerſas getes 2tra ſacra populi dei

mnen

N
li
no⸗
haut
eiſe
Kgt
lverun
ſalen
Piin
funt
Sce
luen

ti.

ſedi
legka⸗
Duig

lat⸗
fagit
hoſſe
er
de
henüir
Sn

(uſni
nec

ſene
erbe⸗
(hio f⸗
lsve
Dole
ſeplos⸗
cdi
mayi
giq

ſc

Capitulũ. XxI.

— —

loquit᷑ põ dicẽs. Deꝰ venerũt gẽtes in bereditatem
tuã.polluerũt templũ ſctm̃ tuũ.poſuerunt hierim in

pomoꝝ cuſtodiã. Scðm glo.cõtinuã q;tũ ad lſam

deploꝛat põ.ſacrilegia cõmittenda circa tẽplũ dei et
deuaſtationẽ hierim ꝑ ꝓplłm gentilẽ. Scðm aũt ſen⸗
ſum ſpũalẽ ſacrilegia q fiũt.⁊ alia mala in tẽplo ſpiri
tuali eccłie ꝑ male viuẽtes. ⁊ pie petit liberationẽ ab
ipſis malis.Ter aũt fuit illud templũ ſalomonis ꝓ⸗
phanatũ ⁊ ciuitas hiern depopulata. Pꝛimo ꝑ
nabuchodonoſoꝛ ſub ſedechia rege iuda. qͥ cũ exerci
tu caldeoꝝ capta cuuitate hierm muris deſtruct in
cẽdit templũ ⁊ abſtu lit vala eiꝰ. vt habet᷑.iiij Regũ
vl. Scðo ꝑ anthiochũ regẽ machabeoꝝ qñ idolũ
poſuit in tẽplo adoꝛandũ.qð tẽplũ iã fuerat reedifi⸗
catũ ſub eſdra ⁊ ʒoꝛobabel. Sed de eo dicit᷑.tẽplum
plenũ erat ullicitis ⁊ ſcoꝛtãtiũ cũ meretricibo.ij. Ma
chab.iij. Tertio ꝑ titum ⁊ veſpaſianũ pᷣncipes ro
manoꝝ pꝰ moꝛtẽ xpᷣi inde ad.xl.annos. qͥ euerſa fun
ditꝰciuitate tẽplũ etiã diruerũt ſᷣm ꝙ xpᷣs pᷣnunciaue
rat dicẽs. VUidetis has magnas edificatioes.ſ.tẽpli.
NTlõ relinquet᷑ lapis ſuꝑ lapidẽ qͥ nõ deſtruat᷑.Et qᷓ;
nis tꝑe dauid nõdũ eſſet templũ edificatũ hieroſoly⸗

mis.vñ ⁊ nec ꝓphanatũ ſed pꝰ multa tpa.tñ vtit᷑ in

locutiõe tꝑe pᷣterito ꝓ futuro ꝓpter infallibilltatẽ diui
ne pᷣſcie.in cuiꝰ libꝛo ꝓphᷣe legũt ꝓphetando.Senſus
eſt &̊ O de. gẽtes i. geẽtiles venerũt.i. veniẽt ⁊c. pol⸗
luerũt i polluẽt.Spũalit᷑ aũt de tẽplo eccłie ⁊ hieru
ſalẽ militãti nõri pñt tria genera ſacrilegioꝝ deflẽda.
Pꝛimũ ppetratũ in abuſioe ſacroxꝝ.ibi. Deus vene⸗
runt gẽtes in hereditatẽ tuã.

Scðm operatũ in violatione ſacroꝝ locoꝝ.ibi. pol⸗/

luerũt tem plũ ſanctũ tuũu. “
Tertiũ exercitatũ in vſurpatiõe bonoꝝ eccleſiaſtico
rũ ihi.poſuerũt hierlin in pomoꝝ cuſtodiam.

Quantumad p

ſciendũ ẽ hereditas dei ðꝛ ꝓplus fidelis. eo ꝙ poſſi

deat᷑a deo pꝑ fidẽ ⁊ gr̃am ſicut hereditas ab herede.
Vñ ipſe dicit ꝑ ezʒechielem. Hereditas mea iſt rk. ſ. eſt.
Iſtłinterpᷣtat᷑ñ videns deũ.⁊ ſiẽt populũ ſideleʒ qͥ vi⸗
et deũ p nidẽ. Uel etiã hereditas dei dicit clerꝰ depu
fatꝰ diuinis officijs.vñ cleros grece latĩe ſoꝛs vel he
reditas ðꝛ ſᷣm Iſið di.xci.c.i.Qui clerꝰ ðꝛ hereditas
dñi.qꝛ tales ſicviuere dñt vt ſpãli pꝛog atiua ſccĩtatꝭ
poſſideanta deo. Sed de vtriſq;.i fideli bo ⁊ clericis
ↄſiderãs pp.multiplłr ſacrilegiũ eoꝝ gemendo dicit
O dey gẽtes . i. gẽrilit viuẽtes.vñ ⁊ gehẽne dediti. ve
nerũt in bereditateʒ tuã.i.in chꝛiſtianiſmũ ⁊ clerum
Sicut enĩ gẽtes.i.pagani nullã reuerẽniã hñt ad ſa⸗
cramẽta vel ſacra eccłie.q; nõ credũt eſſe ſacra vel ſa
cra nec alicuiꝰ vᷣtutis. Sicclerꝰ ⁊ populꝰ xpᷣian nul⸗
lã reuerentiã verã oſtẽdũt hr̃e ad ſacr̃a ⁊ ſacra ecclie.
ex h cõmittẽtes ſacrilegia mlta.Nerte getiles ſuis ſa⸗/
cris falſiſq; erhibebãt mito maioꝛẽ reuerẽciã qᷓ fide⸗
les veris ſacris.Qð oñdit diffuſe p multa exempla.
Caleriꝰ maximꝰ in.i.li:c.i. Uñ ⁊ ibi narrat.ꝙ cũ in
teplo dee veſte qdã virgines eſſent ded:cate ad nuin
eudũ ianẽ.vna ex eis ſuꝑ h̊ noſita.qꝛ pnuiſit ignẽ ex⸗

tingui ex negligentia occiſa fuit.⁊ alia plura ibi. Et

S̃tũ qͥdẽ ad ſacr̃a maximũ ſacrilegiũ ẽ circa abuſum

——

—

maxĩ ſechi. coꝛpis ti. Os qdã ꝑpetrãt vtendo ipᷣo

in maleſicijs ⁊ vencficijs. Uñ ⁊ in cronicis legit᷑qn⸗
dã ſũmũ pontificẽ in ſanguine xpᷣi fuiſſe venenatum
Ad ſacrilegiũ etiã pertinet ſumere indigne.i.in pctõ
moꝛtali q̊cũq; odio.foꝛnicatiõe.vſura ⁊ hmõieucha⸗
riſtiã. Talis enĩ ſᷣm apłm.i.Coꝝ.xi.iudiciũ ſibi mã
ducat ⁊ bibit.cũ moꝛtale ſacrilegiũ cõmittat. Judas
ex indigna cõicatione ↄſecutꝰ eſt hũc fructũ.vt iniqͥ⸗
tatẽ ꝓditionis cõceptã executiõi ſubito mãdaret.in⸗
deq; ex magnitudine mali deſperatꝰ laqueo vitã fi⸗
niret. Sacrilegiũ etiã incurrit ſacerdos cũ moꝛta⸗
li tractãs ⁊ adminiſtrans eccliaſtica ſacr̃a ⁊alia. Uñ

in figurã pcepit dñs in veteri lege in applicatione le

uitaꝝ ⁊ filioꝝ Aaron ad miniſteriũ ſacerdotij ꝙ ra⸗
derẽt pꝛiꝰ oẽs pilos coꝛpis ſui ⁊ lauarẽt᷑.ad delignã
dũ ꝙ etiã a pcũs cogitationũ criminaliuʒ q̃ ſignant᷑

ꝑ püũos debẽt ſe purgare per nouaculã contritiõis ⁊

aquã ↄfeſſiõis. Pꝛopterea enĩ vt dicũt hebꝛei. Sʒza
qꝛ tetigit archã dñi q euchariſtiã ſigniſica bat cũ in⸗

clinaret᷑ de plauſtro bobo recalcitrantibo ſubito moꝛ

te coꝛreptꝰ ẽ ꝓpter irreuerentiã.qꝛ nocte pᷣcedẽti vxoꝛẽ
cognouerat. Uidet᷑etiã magna irreuerẽtia ⁊ q̃ſi ſacni
legiũ ſtare añ altare in faciẽ ſacerdotis ⁊ curioſe ⁊ fire
aſpicere in ſacẽjm⁊ q̃ facit ſacerdos. In buius figurã
mãdauit dñs in lege ſua veteri ꝙ archa nõ nuda ſed
veſtita.i.coopta traderet᷑ leuitis depoꝛtanda. ita vt
nullꝰ de populo eã videre nudã poſſet.Et qꝛ bethſa
mite eã nudã aſpexerũt.cũ.ſ.in terris philiſtinoꝝ in
terminos iſrael a bobo reducta ẽ.moꝛtcui ſunt.lxx. vi
ri.⁊.l.milia plebis.vt hr.i/ Reg.vi. Inſuꝑ vti aq̃ ba
ptiſmali vel aqᷓ bñdicta vel criſmate vel oleo ſctõ in
ſoꝛtilegijs vel in incãtationibo ⁊ bmõi eſt magnũ ſa⸗
crilegiũ. Et ſilr iterare ſacr̃a nõ iterãda. vt baptiſmũ
ↄfirmationẽ.⁊ oꝛdinationẽ.vel etiaʒ in ipſis vł alijs

iterare foꝛmas ſacroꝝ ſine cã rõabili.vł mat᷑ias coꝝ

ineptas pᷣpare.vt vinũ q̃ſi marcidũ ⁊ farinã non bñ
purgatã vel q̃ſi coꝛruptã vel hmõi.nõ abſq; ſacrile⸗
gio ẽ graui. Silr ex incunia dimiticre euchariſtiam
coꝛrũ pi. Uaſa q̊ʒ ſacra ⁊ veſtes ſacras ⁊ alia oꝛnamẽ
ta eccłie ⁊ mulromagis rel qͥas ſctõꝝ irreuerent᷑ tra⸗
ctare vel ĩmũdas tenere ⁊ laicos vtiĩ ſuis repñtatio
nibo his q̃ ſacrata ſunt magnũ ſacrilegiũ cẽ. Etq;tuʒ
hmõti deo diſpliceãt oſtendit᷑ Dañ.v. vbi legił.ꝙ cũ
balthaſar feciſſet appoꝛtari vaſa aurea q̃ aſpoꝛtaũat
pr̃ ſuus vel auꝰ nabuchodonoſoꝛ de tẽplo dei de hie
ruſalẽ ⁊ eis vteret᷑. vidit digitos ſcribẽtes in pariete
ʒ eũ. Mane Thetel Phares.ꝑ que vᷣba fuit ſibi ſi⸗
gniticatũ vt daniel expoſuit ꝙ ei auferẽdũ erat regnũ
qð nocteſequẽti euenit. Nã ingreſſo dario cũ exerci⸗
tu ſuo in ciuitatẽ capta ẽ.⁊ ipſe balthaſar interfectus
Quã hiſtoꝛiã recitat canon de ↄſe.di.i.veſtimẽta.ad
terro ẽ vt caueãt ſibi laici ab vſu ⁊ ractu taliuʒ. Oqᷓ;
deteſtabilis ẽ incuria qrũdã clericoꝝ qͥ calices ꝑmit
tũt rubigine deſtrui tobaleas ⁊ pallas altaris ⁊ coꝛ⸗
poꝛalia turpiſſima remanere caſulas ⁊ alla paramẽ⸗
ta totalit᷑ dilacerari.Et tñ ipſi miſerrimi nõ paterent
talibo veſtibo indui.aut talibo tobaleis menſam ſuaʒ

parari. Et qͥd ſunt iſta niſi ſacrilegia ⁊ magna irreue
rẽtia ad ſacr̃a ⁊ ſacra.⁊ iõ magna punitiõe digna di⸗

uina ⁊ bumana· Pꝛo iſtis g ingemiſcẽs. po/ ens

Titulus Rꝛimns
venerunt gẽtes in hereditatẽ tuam. qui in eo oſtẽdũt cũ adultero.multomagis credenduʒ ẽ ꝑpᷣm guiſſims
ſe gentiles ⁊ infideles ꝙ ita ineuerẽter ſe habẽt ad ſas indignariꝙ ſponſa ſua.ſ.aĩa clerici vel religioſialtert .
cramẽta ⁊ ſacra tua.Et hoc de pmo. Oadhereat.⁊ ꝑ carnalia o ꝑa ſidẽ ei frangdt.Et h̊ ẽ qð
Muantum ad ſecũdũ VI edhon lele garsnagie vollare⸗
N N dei ↄctus nulla rõne diſſolui.qntomagis pollicita⸗ .
ſcʒ ſacrilegiũ cõmiſſum circa loca ſacra dicit. Pollue tio iſta quã cũ deo pepegit.ſ.per votũ ſolui ſine vin⸗ .
runt templũ ſctm̃ tuũ. Templũ dicit᷑ a contemplan dicta nõ poterit.xxvij.q/i.viduas.Et ad h̊ plunmũ .
do.qꝛ ad h̊ inſtitutum ẽ vtcõtemplet᷑ ibi deꝰ oꝛado. inducũt acceſſus ad monaſteria monialiũ cum vani
⁊ contẽplando ⁊ meditãdo. UVñ psõ. Adoꝛabo ad tẽ catibo mulieꝝ.⁊ tripudia q̃ fiunt ibi ⁊ cõuiuia.⁊ cõfa P
plum ſctm̃ tuũ.Etxpᷣs Lu.xix.ait. Scriptũ eſt.ſcilyʒ bulationes reꝝ mundanaꝝ.vt clericoꝝ ⁊ religioſoꝛũ
Eſa.lvi.Domꝰ mea domꝰ oꝛationis vocabit᷑ uã nimia familiaritate cũ eis. Uñ in decre.cauet᷑ ꝙ rarꝰ
uls enĩ deꝰ cum ſpũs ſit nõ capiat᷑ loco nec locũ ec ſe dʒ eſſe ad eas acceſſus ⁊ cũ magna cautela ⁊ bꝛeuis
requirit vt exaudiat qͥ vbiq; ẽ. tñ in veteri ⁊ nouo te cino locutio.xviij.q.ij.in decima. Gñ ergo dici põt.
ſta mẽto voluit hre ſpeciale tabernaculũ vel templuz Polluerũt tẽplũ ſctm̃ tuũ. Scõo polluit᷑ ſeu vio⸗ 3
ſeu ecclias ad cultũ ſuũ ꝓpter ipſos adoꝛantes hoies lat᷑templũ dei materiale ꝑ ſanguinis effuſionẽ violẽ “
qᷣ ſunt coꝛpoꝛales.vt.ſ.accedentes ad ipſum locũ cũ terr ibi factã.⁊ indiget tũc recõciliatione.de ↄſe.di.i.
hac cogitatiõe ꝙ locꝰ ille deputatꝰ eſt ad colendũ et veſtumẽta. In h̊ ſacrilegiũ incidit ioas rex iuda qͥ fe⸗
udo:andũ deũ cũ maioꝛi reuerẽtia? affectu accederẽét cit lapidarẽ ʒachariã filiũ barachie.i:ioiade ſũmi ſa⸗
⁊ manerent in eo.⁊ inde ↄñter efficaciꝰ orĩones hoim ceerdotis int᷑ templũ ⁊ altare.vt hr.ij. Parał.xxiiij.pꝰ
exaudirent᷑.vt dicit.b.tho.pᷣma ſe.q.cij. Ex benediꝰ qð male foꝛtunatꝰeſt.Ad ſacrilegiũ etiã ꝑtinet erhe
ctione aũt ⁊ multomagis ex cõſecratione ipſiꝰ tẽpli re re de tẽplo ꝑ vim cõfugientẽ ad ipſum ſiue ꝓpter de⸗
cipit locꝰ quandã virtutem vt diabolꝰnon tm̃ poſſit bitũ ſiue ꝓpter maleficiũ qðᷣcũq;.Talis eni ibi dʒ eſ⸗ —
imaginatiõibo vitioꝝ hoĩes infeſtare.vt dicit.b.tho. ſe ſecurꝰ.nec põt per vim exhi niſi eſſet publicꝰ latro. i
ſe.ſe. Sed iſtud templũ materiale polluit᷑ ſeu viola? xvij.q.iiij.ſicut.vel nocturnꝰdepopulatoꝛ agroꝝ.vł no
ꝑ mulnplex ſacrilegiũ.⁊ multomagis templũ rõnale iniuriã feciſſet loco ſacro.et᷑ ð imun.ec.inter. Tẽpli· e
Dõ quideʒ ꝑmaxie dicunt᷑ templũ dei hi qͥ ſunt di rõnale polluit ⁊ violat ꝑ ſacrilegiũ qͥ manꝰ inijcit vio e
uino obſequio mãcipati.vt clerici ⁊ religioſi cõſecra?⸗ lentas in clericũ vel religioſum vel religioſam. ⁊talis d
ti. vel per ſolẽnẽ pꝛofeſſionẽ. vel per oꝛdinationẽ. Cñ noõ ſolũ peccat moꝛtalit᷑.ſed etiã incidit in excõicatio⸗ le
⁊ religio dicit᷑ ſacra ⁊ oꝛdines ſacri.⁊ caſte viuẽtes ad nẽ maioꝛẽ.nec põt abſolui citra ſedẽ aplicã ſi iniuria ſi
að illi tenent ex voto.templũ ſuntſpũſſancti. inquit fuerit enoꝛmis.puta vulnerationẽ.incarceranonẽ.nõ de
lucia vᷣgo ⁊ martyr. Et pᷣmo quidẽ violat᷑ ⁊ pollu bilẽ percuſſionẽ.xvij.qiiijſi qͥs ſuadente. Idẽ ſi bo 4
tur tẽplũ materiale ꝑ opꝰ carnale ibi ꝑpetratũ. ita ꝙ ſtiliter qͥs inſequit᷑ cardinales. Idẽ ſi facit bãnini vel ſe
indiget recõciliatone pᷣcipue ſᷣm hoſti cũ eſt manife exilio tradere epʒʒ loci:de pe.ſi qͥ.in cle. Sed de bio i
ſtum. Et ſic ꝓphanatũ ſuit tẽplũ dei ab antiocho re· excõicationibo declarationẽ hẽs diffuſe in. iiij. pte ti. in
ge. de qͥ dicit ij. Machab.iij. ꝙ templũ erat luturia l.c.ij.⁊.iij. Tertio ſacrilegiũ cõmitti᷑ ⁊ polluit᷑ dei ſe
plenũ ⁊ cõmeſſationibo ⁊ ſcoꝛtantiũ cũ meretricihus templũ ꝑ incẽdiũ vel effractionẽ ipſiꝰ vł religioſi.qð ſe
vtroq; ſe mulieres ingerebãt faciẽtes intꝰ q̃ non lice- factũ ẽ a nabuchodonoſoꝛ circa templũ dei.vt pᷣdixe .
bat.ſed nõ inuaſit ĩpunitꝰ impiꝰ rex de tanto ſacrile? rat ps.di. Incenderũt igni ſanctuariũ tuũ.ſed in bo n
gio. Nã in itinere ↄſtitutus cecidit in curru ſuoꝛ ver uẽ ex hoĩe ↄuerſus.vt dicit augꝰ ꝓpterſuꝑbid ſuam.
mibꝰ ſcaturientibo coꝛpꝰ erꝰ intolerabili fetoꝛe exerci xvij.q.iiij.miroꝛ. ichanoꝛ ſtrenuꝰ in armis dux et S
tũ grauãs coꝛpoꝛalit᷑ ⁊ eternalitermoꝛtuꝰ eſt in mas excitꝰ antiochi.qꝛ minatꝰ ẽ deſtruere tẽplũ dei. victꝰ
rimis doloꝛibo.O etiã ibi reſideãt mulieres parate ¶⁊ occiſus in bello cũ exercitu ſuo a iuda machabeo ⁊
in habitu meretniceo ad capiendas aĩas iuueneſq; dextra quã extẽderat ↄtemplũ cõminãdo ſuſpẽſa eſf? hi
Diſcurrẽtes ad ꝓuocandum eas mnõne magnũ ſacnj 3 teplũ.⁊ lingua eiꝰper ꝑticulas au ibo tradita eſt.vt 4
legiũ videtf᷑.⁊ domũ oꝛõnis fieri ſpeluncã latronũ.vt hjr.ij. Mach.Pꝛopt hoc etiã incumt excõicatio ma
verificet᷑ illud ꝓphᷣe. Oculus meꝰ depᷣdatꝰ eſt aaam ioꝛ. vt er de ſen.ex. tua.⁊.c.cõqueſti.Et de h̊ hẽs dilſj⸗ R
meã.qꝛ vt ait.veritas ipſa mẽtiri nõ põt. Qui viderit fuſe in/iiij.pte ti.i.De multiplici etiã pena hoꝝ ſacii
mulierẽ ad cõcu. eã.iã mecha.eſt eã in coꝛ.ſuo.Ma⸗ legioꝝ.hẽs.s.in eo.c.S.xij. õmittit᷑inſuꝑ irreueren nd
thei. v. Sed ꝙ etiã ibi tripudient vel ludant multo tia locis ſacris ꝑ alios modos vt ſaclendo de eis ſta⸗ egn
magis ſacntlegid. male põt excuſari a pctõ moꝛtali. bulũ ꝓ iument.aut tabernã ad comedẽdũ vel biben
Templũ aũt humonale coꝛpis clericoꝝ ⁊ religioſo-; dũ vel lectiſternia ponẽdo. vł victualia ⁊ ſuppellecti p
cũ violat ꝑ opera carnalia ſacrilegiũ eſt tanto ſcelera lia er̃ caſum ncctis.⁊ emẽdo ⁊ vendẽdo in eis.qð tã tun
tius qnto ꝑpꝛopuꝰ eſt tẽplũ dei q; domꝰ materialis ᷓ; ſacrilegiũ deteſtãdo xpᷣs eiecit flagellis ementes ⁊ dd
cũ ibi eſſentialit᷑ inbabitet.⁊ per gram in creatura rõ vendẽtes nõ quidẽ in tẽplo ſed in atrijs tẽpli.qð mi iul
nali. Quicũqʒ violauerit tẽplũ dei ait apłs.i. Coꝝ. nus ẽ. Refert mgrj in hiſtoꝛijs ſcolaſticꝭ ꝙ poſtq; ma⸗ 4
iij. Diſpdet illũ des. i. in diuerſas ptes ꝑdet aĩam.ſ. gnꝰ pompeiꝰ deuicta iudea ⁊ facta tributaria roms e
ad inferos iudicãdo.ſamã ſubtrabẽdo. ⁊ ſubam di⸗ nis, ſtabulari fecit eq́s in temple dei hieroſolymis.
minuedo. Coõiter en tales male foꝛtunant᷑⁊ efficiũt ſp poſtea fuit deuictꝰ.⁊ demũ decapitat qͥ pꝛ fuen
infames. Si enĩ ſpõſus tenenꝰ ſuffene nõ põt ſpon rat foꝛtunatiſſimꝰ. Theodoꝛicꝰ etiã nanat. ꝙ quidã de
ſam ſus adulterare ſeq repudiataliqñ enam occidir iulianꝰ pfect oꝛientis apud antiochiã inttas ecchaa 1

ui⸗

gay

inan

Aen .

m⸗
len⸗
ti
164
NA

nn

Capitulũ. XXI.

min tit coͤtra altare dei· Sed paucis diebꝰ interiect·

viſceribꝰ putrefactis interijt emictens ſtercoꝛa ꝑ os.
Per iſtos ergo modos fideles polluerũt templũ ſan
ctum tuũ dñe. Sed ecõtra ſtatuit eccłia extra de im⸗
mu.ec.decet domũ.li.vi:ꝙ ad eccleſiã ſit humilis et
deuoiꝰ acceſſus.nec ibi fiãt parlamenta nec iudicia

vel vaniloquia. ſed auditio ⁊ meditatio attenta diui

noꝛum.

Muantum ad textiũ.. vI.

bpncipale. Sacrilegiũ perpetrat᷑ circa res ipſas eccle⸗
ſiaꝝ eas auferẽdo vel etiã eis abutẽdo. Uñ dicit pp.
Poſuerũt hieruſalem.i:.eccleſiã.in pomoꝝ cuſtodiã.
Onñ fructꝰ ſunt in agro fit aliqñ aliquod tuguriũ ad
habitandũ pꝛo cuſtodiendis illis.ſed ipſis recollectꝭ
deſerit᷑ tuguriũ.⁊ ſic ex ſe paulatim ruit. Locꝰ etiam

vbi cuſtodiunt᷑ poma in domo ẽ cõiter locus vilis et

deſolatꝰ. Sic pꝛelati vel ſeculares oſtẽdũt habere ali
quã curã de eccleſijs qñ eſt tempꝰ meſſiũ.vel vinde⸗
miarũ.vt decimas ⁊ oblatiões recipiãt ⁊ fructꝰ poſ⸗
ſeſſionũ.ſed his ꝑceptis nõ amplius curãt de eis ꝑ⸗
mittentes deſtrui ⁊ ruere.cũ tñ ſᷣm iura vna ex qua⸗
tuoꝛ partibo reddituũ eccleſie debet conuerti in repa
rationẽ fabꝛice vt.xij.q.ij.quatuoꝛ.Locꝰ etiã pomo
rum ſatis patulus ẽ.⁊ plures accipiũt de familia vł
domo. ⁊ mures etiã rodunt. Sic bona eccleſie fami⸗
liares ↄſanguinei ⁊ qꝛ ea ꝓcurãt furant᷑ ⁊ boĩes be⸗
ſtiales etiã ↄſumunt.Sed vt dicit hiero.Eccleſiam
defraudare ſacrilegiũ ẽ.xij.q.ij.gloꝛia. Hinc ⁊ boni⸗
faciꝰpapa ait. Nullilʒ ignoꝛare ꝙ oẽ quod dño con⸗
ſecrat᷑.i:dat᷑ ſᷣm glo.ſiue fuerit ho.ſiue aĩalſiue ager.
vel quicqͥd fueri dño ſeł cõſecratũ.i. datũ ſanctum

ſanctoꝝ erit dño.i.ad vſum ſacerdotũ qui debẽt ſciĩ

eſſe pertinebit ⁊ ad ius ꝑtinet ſacerdotũ.Pꝛopter qð

inexcuſabilis erit oĩs qui a dño ⁊ eccleſia cui cõpetũt

aufert. vaſtat. ⁊ inuadit vel rapit.⁊ vſq; ad emenda
tionẽ eccleſieq; ſatiſſactionẽ vt ſacrilegus iudicet᷑⁊ ſi

emendare noluerit excõice?.xij.q.ij.nulli.

— ——

Muantũ autẽ diſpli.S. Vn

ceat deo auferre res ecclłie. vel deteplo res alias ma⸗
nifeſte oſtendit᷑ per exemplũ heliodoꝛi. Hinc enĩ cuʒ
fuiſſet miſſus a rege hieroſolymaʒ vt acciꝑet multas
pecunias ꝗqᷓs audiuerat eſſe in tẽplo dei. cuʒ intraſſet
in templũ vt eas auferret. apparuerũt ei tres angeli
in foꝛma humana. Unꝰ quidẽ equeſter armatꝰ cuiꝰ
equꝰ pedibus anterioꝛibo percutiẽs pectꝰ heliodoꝛi
in terrã pꝛoſtrauit. Alij vo duo ſequentes pedeſtreſ
ipſum accipientes flagellauerũt acerrimc.ita vt moꝛ
tuus fuiſſet niſi onias ſummꝰ põtifex pꝛo eius vua
oꝛaſſet.qð ⁊ obtinuit.vt habet᷑.ij. Mach. Nanat et
iuſtinꝰ ꝙ bꝛẽmis dux galloꝝ venit cũ.lx. milibo con
tra grecos.⁊ ſpolijs hoĩm ſatiatꝰ ad deoꝝ templa an

helabat volẽs rapere q̃ in templo appollinis pᷣcioſa

erant. Ueniẽs igi᷑ ſuperbꝰ habuit obuiã qᷓtuoꝛmilia
boĩm qui nihil potuerũt ð tantũ exercitũ. ſed potuit
des q ſuã iniquã intentionẽ cognouit. ã ſubito fa⸗

cto tetremotu pmaximo ⁊ cadente ꝑte mõtis parna⸗

ſi vbi templũ erat.oppꝛeſſit magna pantẽ exercitꝰ.de
inde grando ⁊ pluuia cadens de celo exterruit. ⁊ ipſe

bꝛẽmis ex doloꝛe ſeipᷣm occidit.ſicq; reliqui fugiẽtes
moꝛtui ſunt vt vnꝰ non remaneret.Dioniſiꝰ q̃ʒ dñs
magnꝰ⁊ tyranꝰ in ſicilia ex potentiſſimo dñio ad tã⸗
tã deuenit miſeriã vt in ſenectute ſua mgr fieret pue⸗
roꝝ ad quã miſeriam credit᷑ deueniſſe.qꝛ culturam
deoxꝝ contẽpſit vt dicit valertꝰ. Dicit᷑ etiã ſacrile⸗
giũ nõ ſolum cũ aufert᷑ ſacrũ de loco ſacro vt calices
paramẽta ⁊ hmõi de ecclia. ſed etiã cũ tollit᷑ ſacrũ de
nõ ſacro.vt pᷣdicta exiſtentia ex eccłliam vel locum ſa

crũ.Et inſuꝑ cum aufert᷑ nõ ſacrũ de ſacro.vt qui fu

rat᷑in eccłia que nõ ſunt ſacra vt pecuniaʒ.ſiue eccłie
ſiue ſeculariũ ꝑſonarum.vt.xvij.q.iiij.quiſqͥs. Hie⸗
ro.etiã dicit ꝙ clerici qui pñt ſuſtẽtari de bonis parẽ
tũ.⁊ de bonis ecchievolũt numiri.ſacrilegiũ incurrũt
⁊ cõmittunt.⁊ ꝑ abuſum taliũ iudiciũ ſibi mãducãt
⁊ bibũt.xvi.q.i.qm.Qõð intelligit᷑qñ non deſeruiũt
ecckłie ipſi ſᷣm glo.vel etiã ſi deſcruiunt eccłie.q̃ ab ec

cleſia recipiũt in malos vſus ↄuertãt.vt ludis.foca⸗

ris ⁊ bmõi. Uſurpantes patronatũ. aut bona vacã
tiũ eccleſiarũ vltra ſacrilegiũ ſunt excõicati.vt hẽs in
iiij.ꝑre ti.ii Nõ ſoluẽtes legata facta pijs locis.faciẽ/
tes ſtatuta ↄ ecclaſticã libertatẽ.vel iudicantes ſᷣm
ea alienãtes bona eccleſiaꝝ vel monaſterioꝝ contra
debitã foꝛmã.trahentes clericos ad iudicia ſecularia
ſacrilegiũ cõmittũt.de quibo vide.S.e.c.S.iijt qui in⸗
cipit:qui detinent. ððU
Capłm.xxij. de pditione.

Hoditio ponitura gre

goꝛio in li.xxxi.moꝛał.int᷑ filias auaricie .

qꝛ cõiter ꝓcedit ab ea.Et põt deſcribi ſic ꝙ ſu quedã

deceptio facta ↄ dñm vl familiares ſuos in dãnũ re
ũ vel ꝑſone.aut manifeſtationẽ ſecretoꝝ eoꝝ.Et de
ac phetans põ. ↄ xpᷣm ꝑ iudam patrata in ꝑpſona
ipſiꝰ xpᷣi ſic ait. Hõ pacis mee in q̊ ſperaui.qͥ edebat
panes meos magnificauit ſuꝑ me ſupplantationeʒ.
Vbi tria videnda ſunt.

Pꝛimo cõiunctio familiaris.ibi. Hõ pacis mee in q̃

ſpe.quiede.pa.meos. R⸗ .
Scðdo pꝛoditio criminalis ibi.magnificauit ſupplã.
Tertio offenſio ꝑlea onalis. ibi. ſup me

MDuantum ad pꝛimũ §. I.

—

Sciẽdũ ẽ vt ðt boetiꝰ ꝙ nlla peioꝛ peſtis ad nocẽdũ
q;ᷓ fomiliarꝭ iimicꝰ. Et rõ ẽ᷑.qꝛ cũ ab eo qͥs ſibi nõ ca⸗
uet multipłr põt nocere. Habuit aũt xpᷣs ſamiliarita
tẽ cum iuda.qꝛ cũ eo ↄtinue ↄuerſabat᷑.⁊ familiari⸗
tas eiꝰ oſtendit᷑ in dicto vᷣſu ex tribo.ſ.ex beniuolẽtia
ex ↄfidentia.⁊ ex benificẽtia. Beniuolentiã ad eũ no
tat cũ ait. Hõ pacis mee.i.cũ quo habebã paceʒ. vt
pote qꝛ meũ ipſum feci diſcipulũ.⁊ ex ſpãli amoꝛe et
beniuolentia in apłm elegerã vt eſſet ex ſacrato duo⸗
denario numero ſenatoꝝ vnꝰ quibo ſecreta ſunt reſer
uata. Uos inquitipſe eis.dixi amicos.qꝛ vobis
nõ feci. Joh.xv. Conſidentiã inſinuat cũ addit᷑. in q̃
ſperaui.i.cõfidi. Sʒ qrit aliqs qũo xpᷣs ſperauit ſeu
cõfidit in iuda cũ ſcriptuʒ ſit Hiere xvij. Maledictꝰ
vir qui cõfidit in hoĩe.Cui citiꝰ reſpõdet᷑ ꝙ cõfidẽtia
q inducit maledictionẽ diuinaʒ ſeu repꝛobationẽ eſt
cõfidentia inherentie finalis/cũ/ſ/quis ita cga in

8 o1la

„

Cunlus Deimis

aliquo vt totum ſuũ adiutoꝛiuʒ ab eo expectet. Sic

autem chꝛiſtus in nulla confidit creatura nec etiã ele
cii eius.eſt autẽ cõſidentia ſuffra gãtie inſtrumentał

Ziſta ẽe licita ⁊ neceſſaria humane cõucrſationi. Nlul

lus enĩ ſibiipſi ſufficit vñ indigens alteriꝰ ope opoꝛ⸗
tet ꝓ confidat de eo ꝓ. ſ. inſtrumentaliter eü iuuabit
in eo ꝙ requirit.Sic xpᷣs ſperauit in iuda.i.cõfidit.i.

oſtendit ſe con fidere de eo inq;tũ ſibi cõmuſit ſeruare

loculos vbi cõſeruabant᷑ pecunie xpᷣo elemoſinaliter

date ad ꝓuidendũ neceſſitatibo ſuis ⁊ ſuoꝝ. vt dicit

augꝰ.ac ſi eſſet fidelis.cum tñ ſcuet eũ furẽ.vel vt di⸗
cit glo.conſidit non perſe ſed ꝑ membꝛa ſua.i.apłos
qui credebãt iudam ipᷣm eſſe ſidelcm ⁊ bonũ vt cete⸗
ni. Benceficentiq ad eu declarat dicẽs. qui edebat pa
nes meosꝭLriplicẽ autem panẽ ei xpᷣs dedit ad eſuʒ
pꝛo maximo bñficio.ſ.panẽ doctrinale.panem ſacra
mentalem.panẽ matenialẽ.

Dams doctrinaliseſt K.

lucra doctrina veritatis.de qua Ecci xv. dicit· Eiba

uit illũ pance vite. ⁊ intellectꝰ. Er ecccs.xi. Mitte pa
nẽé tuu ſuper tranſeũtes aquas.i.poꝛrige docttinam

eis qͥ ſunt in aquis tribulationũ vt roboꝛent᷑.vel in
9ꝗs cõpunctõis peccatoꝝ vt ſpe conſulent᷑ vel eis qͥ
caleqt ⁊ deſerũt delicias delectationũ vt in ſpũalib
Delectent᷑. Iſtũ paneʒ edebat iudas qͥ f equentiſſime
Imo cõtinue qudiebat doctrinã x pᷣi inducente ad cõ

temptũ terrenoꝝ. Etlipſe etiã cũ ceteris apoſtolis ad

pꝛedicandũ ea miſſus fuit vt expꝛeſſe dicit augꝰ.i.q.

1. eps. Sed tãte beneficentie oblitꝰ veritatem ꝑdidi.

Ibſum autẽ imitant᷑ pᷣdicatoꝛes qui veritate in mẽ⸗

dacium mutat falſa populis pdicando vt placennt.
vVl venitates neceſſarias cũ expedit reticẽdo ne diſpli
ceant. Uñ cryſoꝰ. Nõ ſolum ille ꝓditoꝛ eſt veritatis

qui traſgrediens veritatẽ palã pꝛo vertate medaciuʒ
loquit᷑ ſed etiã ille qͥ non libere ꝓnũciat veritatẽ quã
libere ꝓnunciare opoꝛtet aut nõ libere veritatẽ defen⸗
dit.quã libere defendere cõuenit ꝓditoꝛ eſt veritatis
Nã ſicut ſacerdos debitoꝛ ẽ vt veritatem quã audi⸗

ult a deo in ſcnpturis ſacris libere pᷣdicet.ſic laicꝰ de

bitoꝛ ẽ vt veritatẽ quã audiuit a ſacerdotibꝰ ꝓbataʒ
quidẽ in ſcripturis deſendat fiducialiter. qð ſi nõ fe⸗
cerit pꝛodidit veritatẽ.hec ille.xi q.iij.nolite.C hꝛiſtꝰ

autẽ eſt. veritas.⁊ ſic ꝑ ſitudinem dicit ꝓdere xp̃m.

Et hoc quo ad nccria ad ſalutẽ.⁊ cũ extat neceſſariũ.

õ enim ſemper opoꝛtet nec decet oẽm veritatẽ dice
re vel populis pᷣdicare.⁊ ſi nũq; debeat mẽdaciũ di⸗

ci etiã ad ꝓfectam audientiũ.qꝛ vt ait apłs. Deꝰnon

indiget nr̃o mendacio.

NPanis ſacramentalis.J. III

—
——

Joh. vi. alt. Panis quẽego dabo caro mea ẽ p mũdi

vita Et po. Panẽ ãgeloꝝ mãducauit hõ⁊ cibaria mi
ſit eis in abundatia. Unt᷑ pꝛereriro ꝓ futuro moꝛe ꝓj
phetico.i.maducabit.⁊ mittit. panis autẽ angeloꝝ ẽ

deꝰ. Cibaria aũt dicit in plurali.qꝛ nõ ſolum in ſacra
mẽtali pane ẽ deꝰ ſed ⁊ caro xpᷣi:⁊ ſanguis.⁊ anima.

DHiũc panẽ comedit iudas in vltima cena. ſ. euchari⸗

ſtie cũ alijs. Uñ augꝰ ſuꝑ põ.Chꝛiſtus qᷣd fecitno⸗

N

bis.i.quale exemplũ tribuit qͥ tanta patiẽtia ſuũ pꝛo
ditoꝛẽ vſq; ad moꝛtẽ ſuſtinuit vt ei pᷣmã euchariſtiaʒ
ꝓpꝛio oꝛe confectam ſuis manibo traderet.i.q.i.xpᷣs.
Sed tãti bñficij ingratiſſimꝰ mox ipᷣm ꝓdidit oſcu
lo.qð nũc dat᷑ in miſſa in ſignũ cõionis.qꝛ eſt ſacra⸗
mentũ vnitatis ⁊ pacis.cui aſſilant᷑ ſumentes ſacra⸗
mentũ ↄſcia moꝛtalis peccati.⁊ incontriti accedẽtes
vt amici ⁊ oſculãtes ⁊ ſibi viuentes ꝑ cõionẽ. ſed tra
dentes eũ in manꝰ inimicoꝝ ꝑ mala diſpoſitioneʒ.i.
demonũ ⁊ peccatoꝝ quibo ſunt pleni q;tũ in eis eſt.
Vñ hieroꝰ.Dic mihi ſacerdos.dic mihi clerice.qũo
eildẽ labijs quibo oſculatus es labia meretnicũ oſcu

laris filiũ virginis. O iuda.oſculo filiũ hoĩs traduis.

Et aſſiłat tales iude ꝓditoꝛi.Et idẽ de acced ẽtibꝰcũ

glijs criminibo.

Danis materialis .F. I

noĩe in ſcriptura ſacra cõpꝛehendit᷑ oẽ neceſſariũ ad

vitã humanã.Et hoc mõ debemꝰ intendere cũ po⸗
ſtulamꝰ in oꝛõne dnicali. Paneʒ noſtrũ quotidianũ

da nobis hodie id eſt in pñti temꝑe. hec ſunt nobis
neceſſa ria ad vitã panis.⁊ vinũ ⁊ oleum ⁊ veſtimen

tũ.⁊ alia nccria.Hunxc panẽ edebat iudas ſibi a dñno

ꝓcuratũ.Et vide mirabilẽ dñi clementiã ⁊ beneficen
tiã.qꝛ eum ſciebat inclinatũ ad cupiditateʒ vt poſſet
ſatiſfacere ſue auaricie aliqualiter ne oĩno carens pe⸗
cunia induceret᷑ ad faciendũ pꝛoditionẽ cõmilſit ſibi
loculos vt inde poſſet auferre aliq̃ permittẽs minus
malũ.ſ.furti.vt ceſſaret a grauioꝛi.ſ.pditiõis ex ipſa
rei diſpoſitiõe. Sed ignis auaricie nũqᷓ; dicit ſufficit
Pꝛouerb.xxx. Ad tatũ eum nephas auaricia duxit
vt mgr̃m benefactoꝛẽ ⁊ dũm ſummũ vẽdẽdo pꝛode
ret pꝛo viliſſmo pᷣcio. Huic aũt peſſimo pꝛoduoꝛi cõ
parari oſtẽdit beda ꝓ pecunia dicẽtes falſa reſtimo⸗
nia in iudicijs ⁊ hmoi.⁊ diſcoꝛdãtes a veritate ꝓ ſua
cõmoditate.Uñ ſuꝑ mar.ſic ait tractãs illud Mar.

xiiij. Abijt iudas ad ſũmos ſacerdotes ⁊ ↄſtituerũt

ei pecuniã ſe daturos vteũ ꝓderet. Multi hodie iu⸗
de ſcelus.q; dũm ⁊ mgrm ſuũ deũq; per pecuniam
vendidit velut ĩmane ⁊ nephaniũ exhoꝝẽt nec m̃ ca⸗
uent. Nã cum ꝓ munerib falſum Z quemllibet teſti
moniũ dicũt.pꝛofecto qꝛ veritatẽ pꝛe pecunia negat
deũ pꝛo pecunia vendũt. Ipſe enĩ dixit. Ego ſuʒ ve
ritas. Cũ ſocietatẽ fraternitatis aliqua diſcoꝛdie pe/⸗
ſte cõmsculant.deũ ꝓdunt.qꝛ de chanitos eſt. Qui
&̊ veritatis ⁊ charitatis iuſſa ſpernũt.deum qui veri
tas ⁊ charitas ẽ pꝛodũt. Maxime enĩ cũ nõ infirmi
tate vel ignoꝛãtia peccant. ſed in ſiltudinẽ iude que
rũt opoꝛtunitatẽ ⁊c xi.q.iij.abijt Non tñ intelligen⸗
dum eſt vt pꝛedicti ita grauiter peccent vt iudas etſi

dönabiliter. —
d ſecundũ.ꝭ. v.
4

Notatur ꝓditio criminalis. cũ dict᷑. ¶ Dagnificauit
.i.magnũ ſecit.ſupplãtationẽ.i.deceptionẽ. Ineuã⸗

gelio dicit Joh. xiij. vbi hᷣ dictũ allegat᷑. Qui mãdu

cat panẽ meũ leuabit me calcaneum ſuũ.qð eſt aſ⸗
ſumptũ ex alia trãſlatione.⁊ in idem ſonat. Leuabit
calcaneũ qͥ res multũ pꝛemit᷑i.exiget᷑ ð me ad cõcuł
candũ me in moꝛtẽ ꝑ pꝛodinonẽ ſuã.Eſt autẽ pꝛo di

ig
ſen
ee
ls
ſan
mngl
ͤck.
ai⸗
l
.
wä

ün
näpg
mai
Ncſhne
biadi
bcnein
K
r
Wi
n
rylt
.
tnci
unß
h
inc
ahum
blec
Grig,

ticcnd

Capitulũ XXII.

tio magnũ ſcelꝰ ſumme odioſum deo T bolbo. Nil el

ita nocet bũane quieti ⁊ bono cõi.hinc oꝛiũtur maxi⸗
ma odia.ſcandala.homicidia. latrocinia. ciuitatũ et

regnoꝝ exterminia.Fit aũt pꝛoditio tibo modis. Pꝛi

„

mo in rebo⁊ dominijs. Scðo in capiẽdis vel occidẽ⸗
dis pſonis.Tertio in reuelãdis ſecretis. Pꝛĩo fit ꝓ
ditio qñ qͥs mãifeſtat res occultas dñi ſui.amici vł
noti ſui.malicioſe alijs vt eas auferãt.⁊ pᷣcipue ĩimi⸗
ci ſui.vel etiaʒ cũ ciuitatẽ vel caſtrũ dñi ſui vel amici
opꝑatur vt amitrat.⁊ ipᷣevel aliꝰ iniuſte accipiat.Et in
vtroq; caſu vltra graue moꝛtale ꝑpetratũ tenet᷑ talis
ad reſtitutõem omis damni.tã ipis dñis ⁊ amic ſu⸗
is q; alijs inde dãnificatis.etiaʒ ſi ipᷣe nullã vtilitateʒ
inde ſequat᷑ ꝑ regnlã illã. Qui occaſionẽ damni dat
dãnũ inferrevidetur.ex᷑ de iniur̃.⁊ dã.da.ſi culpa. et
xi.q:iij.Qui ↄſentit.cũ glo.Talis fuit pꝛoditio.Ab
ſalonis qui ſub ſpecievoti implendi traxit ad ſe pplz
Etcõgregauit in ebꝛon.⁊ facta cõiuratõe contra pfeʒ
ꝓditoꝛie abſtulit regnũ patri ſuo dauid Sʒ q;citius
recepit qð meruit.nã remanẽte ſuſpẽſo ĩ quercu ꝑ ca
pillos ſub qua equeſter trãſibat. Joad hoc audiens
tribo lanceis eũ interfecit. Hiſtoꝛiã habes diffuſe.ij.
regxviij. Scõðo ſit pꝛoditio circa ꝑſonas vt capiã
tur ab inimicis vel occidant᷑ Sic dalua pꝛodidit ſam
pſonẽ.Nã cũ ad impoꝛtunã eiꝰ requiſitõem manife
ſtaſſet ei in quo erat foꝛtitudo eiꝰ.vocatis ad ſe phili
ſteis.eiꝰinimicis a quibo acceꝑat pecuntã.pꝛoditoꝛie
cuput ipᷣiꝰſampſonis doꝛmiẽtis in genibo eiꝰabradi
fecit. ⁊ excitatum tradidit philiſteis.vt ſcribi Judi.
xvi.Sic ioab oſculãs Amaſa ſibi obuiãte vt amico
gladio ꝓditoꝛie occidit eũ.ij reg.xx.Et dauid ꝑ lrãs.
ꝓditoꝛie fecit vꝛiam occidi.ij.re.xi.Sic iudas oſcu⸗
lo filiũ hoĩs tradẽs iudeis vt caperẽt ⁊ occiderent.ma
gnã fecit ſupplãtationẽ.i.deceptionẽ magniticauit.

Tertio mõ ſit pꝛoditio circa ſecreta reuelata. vt cũ qͥs

conſilia⁊ ſecretos tractatus dũi ſui.vł ciuitatis ſue re
uelat inimicis vel aljs quibo nõ debet.ꝓuer.xi. Qui
ambulat fraudulent᷑ reuelat archana. qui aũt fidelis
eſt celat amici cõmiſſuʒ. Si qui tñ aliqᷓ illicita tracta

rẽt in nocumentũ alicuiꝰ vel aliquoꝝ cõtra iuſticiam

nõ malefaceret reuelãdo eis talia ſecreta ve ſibi poſſẽt
cauere ab iniuſtis nocumẽtis.mõ tñ debito ⁊ q;tum

fieri põt ſine ſcãdalo ar.xxiij.q.iij.Oſtẽdit ⁊ di.lłxxxi⸗

hj. ꝑ totũ.⁊.xxij.q.v.boc videt᷑. Exemplũ in chuſiqͥ
ſimilans ſe amicũ abſalonis vocatꝰad ↄſiliũ diſſipa
uit conſiliũ achitophel.qð eratcontra dauid. ac reue
lauit ei que tractata fuerũt in ↄſilio ꝑ filios abiathar
vt ſibi pꝛouideret.vt hẽt᷑.ij.regꝗ.xvij.Heliſeus etiam
ꝓpheta reuelauit regi iſrael conſilia ſecreta regis ſyrie
De his in quibo iniuſte qrebat illi nocere.hoc tñ habe
bat ex reuelatõe ſpũſſctĩ.iiij.reg.vi. Sed ⁊ cũ quis
pctm̃ alicuiꝰnotabile occultũ manieſtat alijs publi⸗
ce coꝛripiendo ſiue ſociꝰſiue pꝛelatꝰ dicit pditoꝛ. Uñ

aug. Si eũ.ſ.occultũ peccatoꝛẽ vis publice arguere

nõ eris coꝛreptoꝛ ſed pꝛoditoꝛ.ij.q.i.ſi peccauerit.Si

militer ſi ſacerdos occulto peccatoꝛi etiã excõicato de

neget in publico ſacramenta vel abſtineat a cõione
eiꝰ. publice pꝛoditoꝛ eſt criminis. Et hoc phibet᷑.· vi.
q.ij.ſi tm̃.⁊ multomagis que habet in confeſſiõe ma
nifeſtans/pꝛoditoꝛ eſt.⁊ punit᷑ ſi conuincit eĩ de pe.⁊

re.omnis.Si quis etiam lr̃as clauſas alicuius legat
aduertent᷑vt ſciat ſecreta eiꝰ. pꝛoditoꝛ eſt ⁊ moꝛtaliter
peccat.niſi foꝛte ex quadã ſubita leuitate vel ignoꝛan
tia faciat.cũ illi notabilẽ iniuriã faciat. ⁊ ſcãdala mul
ta pñt euenire.Et hoc niſi legẽs eſſet pᷣlatus eius vel
aliꝰſpem ponẽs in ratihabitione.vel niſi eſſet manite
ſtus aduerſarius ei dubitãs ne ibi aliqͥd tractet᷑ ↄ eũ
Debuit enĩ ſcribẽs ſibi pꝛouidere ne deuenirent ad
manꝰ aduerſarij.
Z
Quantum ad tertium . V
pꝛincipale notat᷑ offenſio ꝑſone xpi:ibi ſuꝑ me. Ma
xima pena eſt homini cũ videt ſe pꝛoditũ ab amico ⁊
bñficiato. Ut ergo nullũ genꝰ pene deeſſet xpᷣi paſſio⸗
ni.ideo ꝑmiſit ſe pꝛodi ab amico.vñ vt ſingularẽ pe⸗
nã ſuã expꝛimẽs ipᷣam pꝛoditõem ieſus in vltima ce
na turbatus eſt ſpiritu.i alteratꝰ⁊ multũ afflictꝰ con
ſiderans penã ipᷣiꝰ pꝛoditionis fiende ꝑ iudã.Siẽ g̊
patiẽter tulit ꝓditionẽ ſuã.ſic ⁊ nos debemꝰſerre de/
ceptiones ⁊ aditões patiẽter.

OQueritur Cum quis 5. VII

poſſidet iuſte aliquã ciuitatẽ vel caſtrũ.qꝛ.l.vſurpa⸗
uita vero ⁊ legittimo dño.ſi ciuis vel ſubditꝰ talis in⸗
iuſti poſſeſſoꝛis vel aliꝰocculteoꝑet᷑ vt amittat talem
ciuitatẽvel caſtrũ ⁊ recuꝑet verꝰdñs ei ſi peccat.Ad
qð rñdet᷑ ꝙ aut hoc agit ex cupiditate vel odio aut ex
ʒelo iuſticie. Si pꝛio mõ puta qꝛ inde cõſequit᷑ pᷣmiũ
tꝑale vt fieri ↄſueuit in hmõi.nulli dubiũ quin pec⸗
cet moꝛtalr. Radice enĩ infecta intentiõis peſte cupi⸗
ditatis que eſt radix oĩm maloꝝ non põt ſequi indeę
niſi fructꝰ moꝛtiferꝰ damnatiõis.ar.i:q.i.fert᷑. Nõ tñ
tenebit᷑ ei qui iniuſte poſſidebat ⁊ ſi amiſit.qꝛ rẽ ſuasꝭ
pꝛopꝛio dñno reſtituit et ſi nõ debito mõ. Uñ ⁊ Ab⸗
ner capitaneꝰ exercitꝰ yſboſeth.q; ex indignatiõe con
cepta contra eũ pꝛo iuſta repꝛehẽſione ac etiã ſpe tem
palis remuneratiõis qſiuit tradere dñium regni iſrł
qð iniuſte tenebat yſboſeth filiꝰ ſaul.Dauid ad queʒ
de iure ſpectabat dño illi ↄcedente.iuſto dei iudicõ ꝓ
ditoꝛie a ioab occiſus eſt.vt hẽł.ij.reiij . Si autẽ ex
ʒelo iuſticie mouet᷑ totalrvel etiã pꝛincipalr. qꝛ ſperat
etiã ſcᷣario inde conſequi aliquã remunerationẽ tꝑa
lem q;uis pꝛincidałr inducat᷑ ex iuſticia nõ videt᷑ pec
care.qꝛ quiliber debet ꝓtim iuuare ex charitate ſicut
in ꝑſona ita in rebꝰ. Et ad h̊ videt᷑ facere quod ait da
maſus papa. Qui põt obuiare ⁊ ꝑturbare pũᷣſos et
nõ facit.nihil ẽ aliud qᷓ; fauere ĩpietati eoꝝ Nec caret
ſcrupulo ſocietatis occulte qͥ maniteſto facinoꝛi deſi⸗
nit obuiare.xxiij.q.iij.qui põt. Etqᷓ;uis pᷣncipalit᷑ B
intelligat᷑ de his qͥ bt publicã ptãteʒ qͥ ad b tenent᷑

nccrio ex eoꝝ officio.tñ etiã alij pñt facere b ex q̃dam
charitate.ex H̊ qñ verꝰ ⁊ legittimus dñs nõ põt alio
mõ recuꝑare ſuã ciuitatẽ vł caſtrũ ꝑ ſupioꝛẽ vel aliũ
Et ex tali pꝛoditione veriſiliter credit᷑ nõ ſequi moꝛs
vel ſcandalũ alicuiꝰ. Uñ ⁊ ioiada ſummꝰ ſacerdos
⁊ iuſtꝰ dñiũ regni inda qð ſibi vſurpauerat athalia
tyrannice ab ea abſtulit facta ↄiuratione eã ſancte
⁊ iuſte.⁊ reſtituit ioas filio ochoʒie qͥ erat tũc ſeptem
annoxꝝ ad quẽde lureſpectabat. vt hr.iiij. Re.xi. Sʒ
ſi hec fieri nõ pñtſine moꝛtibo hoim 1Rurbotignc.
5

2

Titulus ꝛimus

⁊ ſcandalis alioꝝ.nullo mõ hoc attemptãdũ. Vnde
ambᷣ. Si non põt alter ſubuenini niſi alt᷑ ledat᷑. com
modiꝰ ẽ neutrũ iuuare qᷓ; grauare alteꝑꝝ.xiiij.q.v.de

niq;.Et qꝛ raro ⁊ quaſi nũqᷓ; iſta fieri pñt ſine moꝛte

hoĩm ⁊ multis ſcãdalis.iõ nemini ↄſulendũ nec pꝛe
dicandũ hoc agere cuʒ ſꝑ abſtinere opoꝛteat clericos
a cõſilijs ⁊ cooꝑatione vbi moꝛs hoĩm põt accidere
etiã ꝓ iuſta cã.tũ ꝓpter vitandã inegularitatẽ. tũ ꝓpt᷑
ſcandalũ hominũ qð inde ſequit᷑tũ pꝛopter hoꝛroꝛẽ
effuſiõis humani ſanguinis. Uñ grego. Si in moꝛ⸗

te longobardoꝝ me miſcere voluiſſem hodie longo⸗

bardoꝝ gens ne regẽ nec ducẽ haberet.ſed qꝛ deũ ti⸗
meo.in moꝛte cuiuſſibet hoĩs me miſcere foꝛmido.
Fxiij.q:viij.ſi in moꝛte.

. — —

ueritur vtrũ hoſtẽ. vIII

capitalem alicuiiꝰ dñi vel cõitatis iniuſte agẽtis vel
bellantis Z ipᷣm dñm vel ciuitateʒ ſit licitũ ꝓditoꝛie

occidere.puta ꝑ venenũ ⁊ hmõi ꝓpinatũ a ſuis fami/

liaribo. Ad qð videt᷑ dicendũ ꝙ nulli licʒ pꝛiuate ꝑ

ſone aliũ occidere quocũq; mõ etiã q;tũcũq; malum

⁊ nociuũ.niſi in bello iuſto. vel ſe defendẽdo ſi H̊ nõ
fit ꝓditoꝛie.Et rõ eſt.qꝛ ↄ dñi pꝛeceptũ eſt. ar.xxiij.
q.v.de occidẽdis.⁊.c.ſi nõ lʒ.Sed nec etiã inducere
aliquẽ ad ꝓpinandũ venenũ.Hoſti.ꝙ nõ fit cõiter ni
ſi ꝑ familiares ⁊ amicos.qꝛ nulli lʒ inducere aliũ ad

moꝛtale cũ ſit ↄ charitatẽ. ec facienda ſunt malavt

eueniãt bona ᷣm apim.Oõ fieret ſi aliq̃ ſuaſione vel
ꝓmiſſione qᷣs inſtigaret᷑ ad hmõi. ſicut nec lʒ induce
re alũũ ad mutuandũ ad vſurã qui ad h̊ paratꝰ non
ſit ſᷣm.vb.tho.in ſũma.Offerẽte aũt ſe aliquo ad ̊ fa
ciendũ cũ iã peccatũ ſit in eo.nõ videt᷑ illicitũ vti ma

la volũtate eiꝰ in bonũ ſuũ el aliquid ꝓmitttendo ob

liberationẽ ſuã ab hoſte iniuſte grauante ipᷣm. Habẽ
ti enĩ iuſtũ bellum ð aliquẽ lʒ occidere eũ ᷣm aug.x⸗
xiij.q.i.qͥd culpat᷑ ac etiã vti inſidijs.xxiij.qij.c.do⸗
minꝰ.Sicut ̊ parato ad fenerandũ lʒ ab eo accipe⸗
re mutuũ ad vſurã ex cã aliqua honeſta ſᷣm tho. Et
fideli q;uis nõ liceat infidelẽ inducere ad iurandũ ꝑ
falſos deos.tñ ad firmandũ pactũ ſecuʒ ſuꝑ negocio

iuſto lIʒ vti iuramẽto tali eiꝰ.qꝛ H̊ nõ eſt inducere illũ

ad malũ ſed malo eiꝰ vti ad bonũ ſuũ.õ enĩ pecca
to eiꝰ ſe ſociat qui ꝑ demõia iurat ſed bono pacto eiꝰ
uofidẽ ſeruat.i fideliatem ſᷣm aug.xxij.qa. mouet
ſiłitudinẽ dei qui vtitnalis hoĩm ⁊ bonuʒ glie
ſue inde bona eliciens. Sic ad illiꝰ familian ſead H̊
offerẽtis ad hmõi licitũ ſitvti ad liberationẽ ſui iuſtã
ſic audiui a peritise lec iſtud pᷣdicandũ vel ↄſulen⸗
dum ne paret᷑ via pꝛoditioõibo ⁊ homicidijs.qͥnĩmo
⁊ pꝰfactũ imponẽda eſſet pnĩa aliqua ad terroꝛem ⁊
cautelã.ar.xxxiiij.q:ij.in lectũ. Sed vbi talis hoſtis
haberet iuſticiã ⁊ iuſte grauat vł bellat g talẽ.vel du
biũ eſt s habeat iuſticiã nullo mõ liceret. Si auteʒ
alicui aliquid dicitur ſub ſigillo ſecreti ſeu ↄfeſſionis
extra tñ ↄfeſſionẽ. vel exactiòeiuramẽti ſuꝑ hoc vt h̊
ſecretũ teneat,.ſi illud reuelet ſine cã vꝛgente ⁊ ronabi
li peccat moꝛtalit᷑ faciẽs ↄlus naturale. Sed ſi tenẽ
do illud ſecretũ inde ſequi venſiłr põt nocumentum
notabile reipublice coꝛpoꝛaliter vel in tractatu pꝛodi

„

touis cluitatis vel ſpualiter vel in diſſeminatiõe gli

cuiꝰ erroꝛis ſidei ⁊ moꝝ vel etiã nocumẽti ꝑticularis
ꝑſone.vt cũ querit᷑ moꝛs alicuiꝰ. tũc ſubeſt cã vꝛgis

⁊ rõnabilis reuelandi ſecretũ. Et iõ non obſtante q̃⸗
cũq; pꝛomiſſione vel iuramẽto manifeſtare debet vt
obuiet᷑ malo.non tñ ꝑ accuſationẽ ſi ꝓbare nõ poteſt

„

ij.q.vij.plerũq; Sed ꝑ denũciationẽ eo mõ quo fie

ri põt meliꝰ. nec in hᷣ peccat nec ꝑiurus eſt.qꝛ vt dicix

regula iuris in.vi·Nõ eſt obligatoꝛium cõtra bonos
moꝛes pᷣſtitũ turamentũ.nec tenent᷑ in hmõi caſu ſer

uare oꝛdinẽ fraterne coꝛrectõis.vt.ſ.pmo moneat᷑ ꝛc.

ſm.b.tho.ſe.ſe.qilxxxix.niſi certꝰ eſſet de emendatio
ne ꝑ ſecretã admonitionẽ. De hoc pleniꝰ vide j.in ti.
ix.in.c.vi.de negligẽtia fraterne coꝛrectiõis.De reue⸗

latione ↄfeſſiõis habes j· iniij parte. Sed quid

ſi qs litteras alicui directas ⁊ ab eo poſtlectionẽ ea⸗
rũ dilaceratas ⁊ pꝛoiectas recolligat iunctas ꝑtes in
ſimul ⁊legat.Rñ.Si vt ſciat ſecreta eiꝰ faciat curioſi
tas eſt. Si vt ſibi ꝓuideat ꝓuidentia humana ẽnec

peccatũ. Cuilibet eni ſibi licitũ eſt accipere rẽ que ha
bet᷑ pꝛo derelicta.cuiꝰ eſt talis lr̃a.UVñ dicit᷑ venetijs

contigiſſe.Nũ quidam magnꝰ mercatoꝛ lr̃as accepii

ſet a partibꝰ oꝛientis vt emeret aromata multa aui⸗
tatis.qꝛ fututũ erat vt pᷣciũ multũ creſceret eoꝝ qꝛin
de trãſmiutti nõ poterãt illis tempoꝛibo. Ale ꝑlectam
litterã dilacerauit ⁊ in terrã fruſta pꝛoieat. nil alicui
dixit intend ẽs illud facere de q̊ cautꝰ reddebat᷑. Sed

aliꝰ tenuis mercatoꝛ lre illius fruſta collegit ⁊ ſimuł
ſuis ꝑtibo coaptauit ⁊ legi. Quo facto cũ hoc anul⸗

lo ſciret᷑.acceſſit ad oẽs apothecas que habebant hu
iuſmodi in groſſo venalia ⁊ cerio pᷣcio currẽte dato to
tum emit.ũq; mercatoꝛ magnꝰ cui lre directe fue⸗
rãt iret ad emendũ.inuenit oĩa venditaſ. Interrogat
de perſona emptoꝛ. Mirat᷑ neſcins factũ/ſed demũ
ꝑcepit. Sicq; lucrũ magnũ qð ille ſperabat ex huiꝰ
emptione alius ſua induſtria ſibi ꝓcurauit ſine iniu
ria eiꝰ. nec ſibi in aliq̃ tenebat᷑. Sed verte caſum.
Quid ſi qͥs malicioſe intendens nocere alteri ſcribit
lram dirigendã alicui vt ſuo amico admonẽs euʒ vt
emat multũ de aliquo mercimonio.lana.ſerico.aro⸗
matibus ⁊ hmõi:qꝛ erũt cara in futurum. qð nouit
falſum eſſe.⁊ ꝑmittit ſibi cadere in aliq̃ loco publico
vbifrequentat aliqͥs quẽ odio habet vt eã inuentam

legat.⁊ talia emat vt inde multuʒ perdat.⁊ totũ hoc

ſequit᷑ Rñ.Talis vtiq; grauiter ⁊ moꝛtalit᷑ pecat in
tendẽs ꝓximo nocere cõtra charitatẽ ages. de pe. di.
i.nũquid/cũ.ciſe. Non tñ tenet᷑ ſanſfacere de dano
qꝛ nõ dedit occaſionẽ efficacẽ dãni.extra de iniur.et
dã. da. ſi culpa. Mon enĩ ita leuiter debuit credere.ſi
bi ergo imputet ſuã leuitatey. Sed qͥd cum ciuis
vnꝰ vnius ciuitatis ⁊ fidelis iuratus cuiuſdã pꝛinci
pis ſciuit machinationẽ ciuitatis ↄtra puncipẽ ⁊ ecõ
uerſo. pncipis ciuitatẽ cui debet ctiꝰ reuelare pꝛin
cipi vel ciuitati.Rñ.ſᷣm Jo.neapoł.in q̃libet.x. Sci
endũ pꝛimũ eſt ꝙ machinatio ſtricte ⁊ ꝓpꝛie accepta
ſonat in malũ.Eſt enĩ malum ſeu iniqua excogitato
ʒ aliquẽ. Sed large ⁊ cõiter accepta ẽ idein ꝓ excogi
tatio alicuiꝰ mali iuſte vel iniuſte inferendialicui. et᷑
ſic accipiendũ eſt in pꝛopoſito vt qõ pᷣpoſita latiꝰde/
terminet᷑. Que quidem queſtio pot diſtingui in.vije

caſus/qꝛ aut vtraq; machinatioeſipꝛincipis Z ciui⸗

— —. .000

=☛
—

+= ☛ —

4
R

lri
406
min
Aiu
t
eud

nogr
dam
thu⸗
einiu
tum.
bt
at

⅓.

ur
niin

ii,4

c⸗

—

„. 9 — „* „ — — % . — „ .
tatẽ ⁊ ciuitatis ↄ pꝛincipẽ ẽ iuſta.aut pᷣmaẽ iuſta ⁊ ſe
cũda iniuſta aut ecõuerſo. pꝛima ẽ iniuſta ⁊ ſcðᷣa iu⸗

ſta.aut ẽ dubiũ de vtraq; an ſit iuſta vel iniuſta.aut
ẽ dubiũ de pᷣma ſola.ſ.ſi ẽ iuſta vel iniuſta.aut de ſe⸗
cunda ſola.Pꝛimo igi᷑ cum.ſ.vtraq; machinatio eſt
iuſta.dicendũ ꝙ neutrã talis debet reuelare. Rõ eſt.
qꝛ bonũ bono nõ eſt ↄꝛiũ.qð ergo ẽ impeditiuũ bo
ni tãqᷓ; ei ↄꝛium ẽ malũ ⁊ulllicitũ.ſʒ talis reuelatio in

Iᷓtum ex natura ſui ẽ impeditiua talis machinatio⸗

nis iuſte ̊ ẽ mala ⁊ illicita.Et ſi diceret᷑ ꝙ talis qͥ iu⸗
rauit pᷣncipi reuelare oẽ conſiliũ ⁊ tractatũ ↄ ſe factu
Zlideo exvi pꝛeſtiti iuramẽti tenet᷑ reuelare talẽ machi
nationẽcReſpondet᷑ ꝙ iuramentũ nõ eſt vinculũ ini
qtatis.vñ ex nullo iuramẽto aliqͥs obligat᷑ad aliqͥd

illicitũ. Talis aũt reuelatio illicita eſſet.qꝛ ĩpeditiua

iuſticie.⁊ iõ nõ tenet᷑ ad talẽ reuelationẽ rone iuramẽ
ti.Scðõo vᷣo caſu cũ.ſ.vtraq; machinatio iniuſta eſt
dicendũ ꝙ vtrãq; talis dʒ reuelare. Rõ eſt.qꝛ qlibet
dʒz impedure malũ iniuſte inferẽdũ ei quẽ dʒ diligere
cũ diligere aliquẽ h̊ includat.ſ.velle ⁊ ꝓcurare eiꝰ bo
nũ.⁊ impedire eiꝰ malũ.Sed bonꝰ ciuis dʒ diligere
ſuã ciuitatẽ.⁊ ↄſiliarꝰ iuratꝰ pncipis dʒ diligere talẽ
pᷣncipẽ.q̊ dʒ malũ vtnuſq; ĩpedire reuelando machi
nationẽ iniuſtã ↄ vtrũq; factaʒ. Et ſi diceret᷑ ꝙ talis
iurauit nõ reuelare ſecreta ipſiꝰpncipis. Rñdet᷑vt ſu

pꝛa in pᷣcedenti caſu.ſiꝙ nõ tenet᷑ ad tale iuramentũ

niſi qñ nõ reuelare eſſet liciiũ. In caſu autẽ nr̃o eſt il⸗
licitũ.vñ non tenet ad obſeruantiã iuramẽti. Sci
endũ ꝙ cũ ciulati ⁊ pnceipi ẽ reuelãda machinatio ⸗
ſe facta. Si qrit᷑ cui citi?. Rñdet᷑ ꝙ ſi pnceps peſt ta
li ciuitati· citiꝰ dʒ reuelare ciuitati qꝙ; pncipi. Cuiꝰrõ

=.qꝛ illi plus obligat᷑ quẽ dʒ magis diligere. ſed talis

magis dʒ diligere talẽ ciuitatẽ q; talẽ pꝛincipẽ.Rõ ẽ

Pꝛopter qð vnũquodq; ⁊ illud mag;.ſed hõ dʒ ma

gis diligere pncipẽ q;ᷓ aliã ſingularẽ ꝑſonam. qꝛ pᷣn⸗
ceps gerit ꝑſonã ciuitatis ergo magi dʒ diligere cõi
tatẽ ſuc ciuitatis qᷓ; talẽ pncipẽ. Sed ſi pnceps pᷣeſt
nõ ſolũ tali ciuitati ſed toti regno vel regioni in qᷓ eſt
tał ciuitas.citiꝰ debet reuelare tali pꝛincipi qᷓ; tali ci⸗
uitati.Luiꝰ rõ eſt.qꝛ illi plus obligat᷑ reuelare queʒ
tenet᷑ mag diligere. ſed talis magis tenet᷑ diligere ta
lẽ pꝛincipẽ.& ⁊c. GBonũ enĩ totiꝰ ẽ magis diligenduʒ
q;ᷓ; bonũ ꝑtis.ſed bonũ talis pᷣncipis cũ ſit eſtiman⸗
dũ bonũ totiꝰ regni ſe bʒ ad bonũ talis ciuitatꝭ vt bo
nũ totiꝰ ad bonũ ꝑtis. In caſu aũt dubio an ſit iuſta
vel ũuſta vtraq; vel altera machinatio ſupponere dʒ
talis ꝙ ſit iuſta.Cuiꝰ rõ eſt.qꝛ qtũ ad bonitatẽ ⁊ ma
liciã idẽ iudiciũ ẽ de actu elicito ĩterioꝛi.⁊ de actu im
perato exterioꝛi.quia actꝰ interioꝛ habet bonitatem
⁊ maliciam ab exterioꝛi.vt ab obiecto. ⁊ exterioꝛ ab
interioꝛi vta pncipio. Idẽ g̊ iudiciũ qᷓ;tũ ad bonita⸗
tẽ ⁊ maliciciã ẽ de machinatiõe interioꝛi ⁊ de bello ex
terioꝛ· Sed in caſu dubio an bellũ inductũ a pᷣnci⸗
peſit iuſtũ vel iniuſtũ.ſubditꝰ dʒ bellare pᷣupponẽ/
do bellũ eſſe iuſtũ.Et ſileẽ de ciue reſpectu cuitatis
Su⸗ dicendũ ẽ de machinatiõe. Et ꝙ in caſu dubio
ubditꝰ debeat bellare ad reqͥ ſitonẽ dñi ſui. ðtaugꝰ.
⁊ hr.xxiij.q.i.quid culpat᷑. Cũ enĩ dubia ſintſemꝑ ĩ
melioꝛẽ partẽ interpᷣtanda.vtdicit beda. ⁊ habet᷑ ex
de re/iureeſtote. Potiſſime H̊ obſeruandũ ẽ in factis

Capitulum XXIII.

natũ.hiſtrionatũ turpẽ.⁊ ꝑ toꝛneame

latoꝝ.qꝛ interioꝛis nõ ẽ de factis ſupioꝛis ſuiqᷓ ei in
cũbunt ex officio ſuo iudicare. Itẽ nota ꝙ no e ſile
de machinatiõe ſua 5 pꝛincipẽ.⁊ de machinatione ct

uitatis reuelanda pꝛincipi.Et h̊ pꝛopt᷑ duo.qꝛ nullꝰ

dõt licite eſſe ſibiipſi cã moꝛtis.ſed alteriꝰ. ſic ⁊ reuei/
ando ſuã machinationẽ de ꝗᷓ nõ accuſat᷑ necdeuin⸗
cat᷑ eſſet ſibi cã moꝛtis ſue. Scðo qꝛ in ptãte ſua eſt
veriſiłr a ꝛia machinatõe deſiſtere. ⁊ reſildo impe
diret malu pncipis.ſed nõ eſt in ptãte ſua ꝙ talis ci⸗

uitas reſiliata tali machinatõe. Ad alios caſus qui
ſupꝛa ſũt poſi ſ dictᷣ põt ſumi rñſio
apkłm. xxiij. de turpi lucro.⁊ ibi de ludo alearuj·

ꝛa ſũt poſiti tracti de pmo.

⁊ de alijs ludis.per modũ pꝛedicationis. —

EK turpi lucro de quo

Thi.iij Quãuis apls loquat bi de ꝓꝑ⸗
mouendis ad oꝛdines ſacros. ⁊ oẽs fi⸗
deles debent h̊ ſeruare ne ſint ſectantes turpe lucrũ⸗
cũ h̊ ſit ſpẽs auaricie qᷓ oĩibus ꝓhibet᷑. Dĩ autẽ turpe
lucꝝ ſtricte lucꝝ qdð fit ex oꝑe aliqͥ ꝓhibito a lege diui
na vel humana ipſa tñ datiõe vel acceptiõe pecunie
nõ vetita.vt ↄtingit in acqͥſitis ꝑ meretriciũ. coõcubi⸗
lia enĩ oꝑa ꝓhibita ſunt.nõ autẽ acciꝑe vel dare pꝛo
hmõi pecuniã niſi inq;tũ fouet᷑ s in pctõ. argius
tñ dicitur turpe lucrum.lucrũ quodcũq; ulicitum ſi
ue competat reſtitutio.aut erogatio pauperibus.ſiue
nõ competat reſtitutio.Et ſic turpe lucrũ eſt nõ ſolũ
quod ſupꝛadictũ eſt.ſed etiã acceptũ ꝑ ſimomiã. per
vſuram.ac etiam acceptum pꝛo iudicando bene vel
male.aut pꝛo teſtificaudo.⁊ acquiſitũ per mercimo⸗
nia illicita. ꝛper ludum alee. Etſᷣm hanc acceptionẽ

xiiij.q.iiij.quoniã multi cum duobo ſequẽ.ca.Sed

de acquiſitis per vſurã dictũ eſt ſupꝛa.De acquiſito
per ſimoniã quid feeri debeat patet.S.c.i.Et de acqᷣ⸗

ſitis pꝛo iudicãdo in.c.de iuſncia. Hic pᷣmo de ludo
Sed pꝛimo notandũ eſt ꝙ cũ ludus impoꝛtat quäa-

dam feſtiuã actionẽ triplex eſt ludus.

Pꝛimus pꝛoueniens ex magna deuotione. blt per⸗

amandus. MM ,
Secundus contingens ex humana recreatiõe.⁊ hic
tolerandus.

Tertius pꝛocedens ex dyabolica ſuggeſtione . ⁊ hic

euitandus.

Duantum ad pꝛtimn §. I.

inultat pſalmiſta dicens Oẽs gentes plaudiema⸗
nibus.iubilate deo in voce exultatiõis. Quem ludũ

exemplo ſuo facere docebat cuʒ luderet ipſe ⁊ omnis

iſrahel coꝛam archa domini. vt habet᷑.i. Paral. xij.
Saltans nudus ⁊ pſallens ob deuotionem ⁊affe⸗
ctum eximiũ ad chꝛiſtum quem intellexit figurari n
illa archa domini in qua erant virga. mãns.⁊ lex mo
ſayca. deſignantia deitatem potentiſſimam, carnem
puriſſima animam ſapientiſſimã chꝛiſti . Michol
vxoꝛi eius que iſta vidẽs deſpecit ſignãti ſynagogã
olĩ dei ſponſam deſpiciẽti xpᷣi humilitatẽꝛ veritatem
miſterioꝝ eiꝰ dixit ipſe dauid. Ludã⁊ vilioꝛ fiã pluſ

qᷓ; factꝰ ſum.⁊ humilis ero in oculis meiseh⸗ He

2 —

dicit apłs. Neq; turpe lucrũ ſectares.i.

tũ ⁊ bmõi.Ta

irnlus Pꝛimus

Vnñ ⁊ ipſa michol olim multũ dilecta a dauid puni⸗
ta ẽ a deo ⁊ facta ſterilis vſq; in finẽ ſuũ. Sic ſinago
ga ꝓpter ſuã ꝑfidiã ſtenilis facta ẽ bonis operibovſq;
in finẽ mũdi. Secundꝰ ludus ẽ cũ qͥs vtit᷑ aliqui
bus verbis vel factis ſolacioſis ob recreationeʒ ſui et
alioꝝ.ita tñ ꝙ nil turpe ibi miſceat᷑.vel deo iniurioſũ
aut ꝓximo nec grauitas aĩ totaliter reſoluat᷑.Et talis
ludus ꝑtinet ad virtutẽ eutrapelie.Cũ enĩ animꝰ la⸗
boꝛat interioꝛibo cuns ⁊ cogitationibo ſicut coꝛpꝰ ex⸗
terioꝛibo exercitijs qꝛ virtuuis eſt finite.indiget aliqñ
quiete ſicut coꝛpꝰ refectiõe ſua.Qð pꝛocuratur ꝑ ta⸗

lia dicta vel facta ſolacioſa q̃ dicunt᷑ ludus.· His er⸗

vtendũ eſt ſed paꝝ.ſicut ſal ꝓ cõdimento ſᷣm phi
oſophũ.Hinc ⁊ ſapiẽs. Interpone tuis interdũ gau
dia curis. Sic legimꝰ beatũ iohannẽ euangeliſtam
aliqñ ludentẽ cũ auicula.⁊ btm̃ anthoniũ gaudentẽ
cũ fratribꝰ ſuis.⁊ ꝑ exemplũ cõtinui tractatꝰ baliſte
inde frangẽte ſi non relaxaret᷑ coꝛrigentẽ ſuꝑ h̊ facto
ſcãdaliʒantes.De h̊ ludo dicit᷑ Zacha.viij.Ciuitas
replebit᷑ hoĩbus ludentibo.Et Math.xi. Silis ẽ ge
neratio hec pueris in foꝛo ludentibo. Ludi pueroꝛũ
ad recreationẽ eoꝝ ſunt inuẽti.ꝓpter quod pueris di⸗
cit ſapiẽs.Ludetroco. Ad huiꝰ.ſ.recreationẽ ſũt in/
uenti aliqͥ ludi ꝓ adoleſcẽtibovt ludus pile.Alij ꝓ iu
uenibo.vt iactꝰ pali.curſitatio.⁊ hmõi.Alij ꝓ viris
vt ludꝰſcachoꝝ.qui ludus nec etiã clericis ẽ pꝛohibi
tus ſᷣm lau.tñ ad tollendũ ſcandalũ laicoꝝ coꝛã lai⸗
cis nõ debent hmõi agere. Hiſtrionatꝰ honeſtꝰ ꝓ do
minis pᷣcipue tꝑalibo pꝛo pᷣlatis catuli ⁊ ſymie. lʒ po
tiꝰ ſolacia ſua in ſcriptunis deberẽt querere. Jur illð
i.Mach.xij. Hñtes ſolacio libꝛos ſcõs in manibus
nr̃is. Tertiꝰ ludꝰ ꝓcedens ex diabolica ſuggeſtio
ne eſt ludꝰvbi fiũt turpes repꝛeſentatões.vt mimoꝝ
vel periculoſa ⁊ nociua exercitia.vt toꝛneamẽta.pale
ſtra.⁊ ludꝰalee ⁊ hmõi.Et qꝛ hec ſũt plena pctĩs. di

cit augꝰ. de penitente. ꝙ cohibeat ſe a ludis.de pe.di.

vi.⁊ ſctĩ viri iſta euitauerũt. vñ thobᷣ.iij. Dixit ſara.
cũ ludentibo nõ me miſcui.nec cũ his qui ambulãt
in lechere ⁊c̃. Et hiere. In medio ludentium nõ ſedi
Et ad hᷣ pertinet pijcere adinuicẽ ſaxa. ſicut in qbuſ⸗
dꝗ locis in camiſpꝛiuio vel alijs feſtis qð nõ eſt du⸗
biũ eſſe moꝛtale ppter pencula ſequentia.

„ .
De ludo alee vidénda §. I.
ſunt tria.Pꝛimo vtꝝ ſit peccatũ.⁊ an moꝛtale vel ve
niale. Scðo vtꝝ qð acquinit᷑ ꝑ ludũ talem ſit reſtitu
endũ eia quo acquiſitũ ẽ. Tertio vtꝝ cũ non ſit reſti
tuendũ an ſit de neceſſitate ſalutis pauperibo erogã⸗
dũ.vel de honeſtate ↄſilij. Q, autẽ ſit peccatũ patet
ex hqꝛ; ꝓhibet᷑ ꝑ legẽ canonicã ⁊ ciuilẽ.vt.ff. de alea
to.ꝑ totũ.in auten.de ſan.epi.ꝭ.interdicimꝰ. ⁊ er de
vi. ⁊ ho.cle.cleri.vbi dicit᷑ ꝙ clerici ad aleas vel taxil
los nõ ludant nec hmõi ludis interſint. Et quis.c.
loquat᷑ de clericis.tñ ⁊ laicis ꝓhibet᷑ vñ ibi vacat ar
gumentũ a ꝛio ſenſu.Et h̊ qꝛ alubi nõ ſolũ clericis
ſed eriã laicis phibet᷑vtdi.xxxv.c.i.vbi dicitur.Epᷣs
aut pꝛeſ byter autdyaconus alee ſeu ebꝛietati deſerui
ens aut deſinat aut certe dãuet᷑. Subdyaconus vᷣo

aut lectoꝛ aut cantoꝛ ſilia faciẽs aut deſinat aut colio

ne pꝛiuet᷑ Siliter ⁊ laicꝰ ex canonibo aploꝝ. CLir⸗

H capłm notandũ pᷣmo ꝓꝙ ludus aleeſᷣm guit intelli
git᷑ ois ludus qͥ innitimr foꝛtune.vt ludus taxilloꝝ.
Et idẽ videt᷑ de cartis vel naibis q;uis ſit ibi aliqd
induſtrie pᷣncpalit᷑ tñ ẽ fotune.Ludus aũtſcachoꝝ
nõ eſt foꝛtune ſed induſtrie.⁊ ob recreationẽ inuentꝰ
Vñ nõ pꝛohibitꝰ ſm rich.nec etiã clericꝭ ᷣm lau.Lu

dus etiã pili nõ eſt foꝛtune ſed exercitij Nota ſecun-

do ꝙ ludꝰ alee ẽ peccatum moꝛtale ſᷣm ray.qð ꝓban
põt ex pena.Nullꝰ enĩ debet deponi vel excõicari ni

ſiꝓ moꝛtali vᷣo vel pᷣſumpto.ſed ludens ad aleas de

bet depoui vel excõicari.ym illũ canonẽ.Ep̃s. qᷓ ⁊c.
Qð credo veꝝ qñ ex cupiditate quis ludit.ſ.pneipa
liter motꝰ nõ ob recreationẽ. ſed ad acquirendũ et ꝙ
nõbile ꝑ ludũ.Nã ludere qͥd modicũ vt pueri faciũt
vel ob recreationẽ ⁊ moderate nõ videt᷑ moꝛtale.Uñ
ff. de alea. l.fi.dicit ꝙ in cõuiuio veſcẽdi cã ponit᷑ in
eã rẽ familie ludere ꝑmittit᷑. Et h̊ etiã videt᷑ inuuere
textꝰ.c.illiꝰ ex mõ loquẽdi.Dicit᷑ enĩ deſeruiẽs.illud
denotat frequentiã.i.valde ⁊ frequenter deditꝰludo.
qð fit cõiter ex cupiditate.Et qᷓ;uis guil.dicat ꝙ tũc
eſt moꝛtale qñ ducit᷑ in cõſuetudinẽ.iſtud de ſe nõ vi
det᷑ veꝝ.qꝛ conſuetudo etſi aggrauat peccatũ non tñ
mutat ſpẽm peccati vel genꝰ vt de veniali fiat moꝛ⸗
tale ſᷣm.b.tho.ſicut etiã vitium ebꝛietatis cui ludus
equiparat᷑ in pena etiã ꝓ ſemel cõmiſſum aduertent᷑
eſt moꝛtale.ſed frequent᷑ hoc faciens videt᷑ hoc agere
excupiditate-Nõ tertio ꝙ illã penam non ſuſtinebit
ſqʒ depoſitiõis vel excõicatiõis niſi ducat h̊ in cõſue⸗

tudinẽ ſᷣm ray.ĩmo etſi ſit aſſuetꝰ ad hmõi debet pꝛi

us admoneri.etſi admonitꝰ nõ ceſſauerit tũc puniẽ⸗
dus iila pena Neq; enĩ pꝛo moꝛtali qͥs eſt excõican⸗
dus niſi fuerit contumax̃ᷣm.b.ſtho.in.uij. Nota
quarto ꝙ hodie idẽ videtur in ſubdyacono ſicut ⁊ in

dyacono dicendũ qͥ ad penam illã ſᷣm hoſti.extra de

ſer.nõ oꝛdin:miramur.

Ouantum ad ſecundũ. qmImn

Nõ ᷣm.b.cho.le.le.qᷓ.xxxij.ar.vij.ꝙin de
net᷑ qͥs reſtituere qð acqͥſiuit ꝑ ludum ex iure diuino

ita ꝙ nõ debet pauperibo erogart ſed reſtitui niſi cuzʒ

nelcirent᷑ vel nõ ĩuenirent᷑ gſone ſicut acciditin alijs
reſtitutionibo.Et pꝛimꝰ eſt cũ acqͥrit qͥs ab his qui

rẽ ſuã alienare nõ poſſunt.Et qui ſint illi ray.ponit

exempla.vt furioſi ꝓdigi.minoꝛes.xxv/annis.⁊ ma
xime pupilli.⁊ mẽte capti.ſurdi ⁊ muti.⁊ ceci.⁊ qᷣ per
petuo moꝛbo laboꝛãt. qꝛ eĩ tales reb ſuis ſuꝑeſſe.i.
ꝓuidere nõ poſſunt.dandi ſunt ei tutoꝛes vel curato
res.inſti.de cura.ꝭ.furioſi.Et qð dictũ eſt de ꝓdigis
videt᷑ intelligendũ de his quibo rõe ꝓdigalitatis da
ti ſũt eis curatoꝛes a iudice ⁊ nõ de alijs.Serui etiã
cũ quicquid hñt ſit dñoꝝ alienarenõ poſſunt. Sed
⁊ religioſiſiqua haberent ad vſum ſuũ vel ꝑ admini

ſtrationem.illa tamẽ donare vel alienare nõ poſſunt

illicite. vt in ludis.vñ qͥ eis vincerẽt etiã pꝛelatis ad

reſtitutionem tenerent᷑ monaſterijs vel pꝛelatis. le

rici q;tum ad res eccleſie cũ pauperum ſint.xvi .q· i
quoniam. alienare illicite non poſſunt vt in ludis.

Filijfamilie qui emancipati non ſunt a panre alie⸗

nare non poſſunt perludum vel alios modos niſi

peculium caſtrenſe vel quaſi caſtrenſe. in quo vt

7

Ca

dñi eiꝰ cenſen?. Et qͥd ſit peculium caſtrẽſe vel quaſi
vide ſupꝛa. Siliter ⁊ vxoꝛes ſi nõ habent paraferna⸗
lia alienare nõ poſſunt. Qui ergo acqͥrit ab his ꝑ lu⸗
dũ reſtituere tenet᷑ tutoꝛbo vel curatoꝛibo vel pᷣlatis
au dñis eoꝝ. ſᷣm tho.ray.pe.de pał.⁊ alios niſi ſoꝛte
ſit qd modicũ de q̊ pꝛeſumi poſſet ꝓ eoꝝ ſuperioꝛes

vt patres tutoꝛes ⁊ huiuſmodi nõ curarét. Secũ⸗

dus caſus ẽcum acqͥrit ꝑ fraudes.puta vtẽdo falſis

taxillis vel alio mõ decipiendo.Nã hoc reſtituendũ

eſt ei qui amiſit vel hñti curaʒ eiꝰ.reputat᷑ enĩ hoc vt

furtũ.ar.ad h.xiiij:q.v.non ſane.in fſᷣm tho.⁊ ray.
Terti eſt cũ quis attraxit aliquẽ ad ludũ ꝑ vim
vel nimiã impoꝛtunitatẽ ſiue in pncipio ludi ſiue in

medio cũ alius vellet dimittere ⁊ nõ ſinit. tũc etlã re/
net reſtituere ſᷣm tho.⁊ray.qui ad hoc inducũt.c.nõ

ſane. Quartꝰ caſus eſt qñn.iſ.ludit voluntanꝰ cum
voluntario ex cupiditate nõ per fraudem ⁊ vincitab

eo qui alienare nõ põt ſuas res. Sed vbi viuit᷑ legi⸗

bus ĩperialibo vel municipalibo pꝛohibentibo huluſ

modiludũ ⁊ mandantibo poſſe fien repetitonẽ amiſ
ſoꝝ in ludo.vt.ff. de alea.l.ꝑſi. nec hmõi leges ſunt ꝑ
diſſuetudinẽ abꝛogate qͥ ad reſtitutionẽ. ⁊ tunc circa

hoc ſunt varie opiniones· Aliqui eni dicunt ꝗte
net᷑ quis reſtituere ſic acquiſitũ ꝑ ludum ſi videlʒ per

ſniĩam iudicis ad hoc fuerit artatꝰſeu condenatꝰ.als
nõ tenetur.⁊ rõ eſt.qꝛ talis reſtitutio eſt pᷣcepta in pe

nã lucrantiũ ex tali lucro. Nec iura q de hoc loquũt᷑

dicuũt ꝓ talis teneat ip ſo iure ſed ꝙ poſſit repeti.OQñ
q eni licite põt retinere aliquid anteq; ꝑ ſentennã iu

dicis reddere cõpellat᷑.quod tñ per ſnĩam iuſte lataʒ

reddere neceſſe ẽ.ſicut patet de penis alioꝝ iuriũ. Et

addit pe.de pał.in.iiij.ad h̊ ꝙ talis retinere non põt
ſed dʒ paupenbo erogare añ ſniam iudicis.⁊ tũc nõ

tenebit᷑ ſi in iudicio repetat᷑ſi põt ꝓbare erogationeʒ
factã pauperibo.ſed p' ſnĩam opoꝛtʒ ꝙ reſtituat᷑. nee

ſufficeret pouperibo erogare. Aij dicunt ſimplicit᷑
2 indiſtincte nõ eſſe reſtituẽdũ,ſed de neceſſitate pau
peribo erogandum.Et hoc 'm placen.⁊ hugo. Aſſi⸗

gnãt pꝛo rone.cum turpitudo vertit᷑ ex parte vtriuſ⸗

q;.melioꝛ ẽ conditio poſſidentis.ff.de condi.ob tur.
cau.l.iij.⁊ iiij. Sed aʒo dicit bᷣ foꝛte habere locũ cuʒ

Dedi aliqͥd vt turpe qͥd faceres. Secꝰ ſi dedi ↄhendo

vbi lex Zctũ ꝓhibet Zuum eſt. vt. C. deagri ⁊ cẽſi. l.
quẽadmodũ.Etidẽ dicit hoſti· Tertij dicũt ꝙ ta

li iure durãte ſic acquiſitũ ẽ ſimpłr reſtitueduʒ ei a qͥ

acquiſitũ ẽ ex iure poſitiuo.qꝛ iura ꝓhibent nõ ſoluʒ

ludũu.ſed ⁊ acquiſitiõeʒ ꝑ . E malefidei poſſeſſoꝛ
*D=

Dicit qͥ Z legũ iura mercat᷑..de agri.⁊ ceſi.łi quẽad

modũ.Hec ẽ opĩo aʒo.⁊ glo.ſup.c.epᷣs.di.xxxv.et.c.

clerici.ij.de vi.⁊ ho.cle.Et hoſti.dic ꝙ vere oẽs do⸗

ctoꝛes hoc ſentiũt. Pãc opinionẽ firmat ⁊ ſequit᷑.b.
tho.vbi.5S. ⁊ in.lijj.ſentẽ.di.xv.Et rich.in.iiij.ſ.ꝙ eſt
reſtituendũ ab illis qͥ ſunt talibo legibo aſtricti eis a
quibo acquiſitũ ẽ.ſi ſciunt᷑ durante tali iure in ſuo ro

boꝛe ⁊ nõ abꝛogato ꝑ diſſuetudinẽ.⁊ H̊ niſi qͥs lucra
tus fuerit ab eo qͥ eũ attraxit ad ludũ in qͥ caſu nõ te
net illi reſtituere qui amiſit.ſed erogare pauperibus.
Idẽ ray. Quanti dicũt vniũſalit᷑ reſtitutionẽ fien⸗

ã. ſ. etiã in locis vbi hoĩes nõ ſi ubijciunt legibo ĩpe⸗
rialibo. Et roem aſſignãt:qꝛ ſcʒ talis reſtitutio in iure

*

ca hoc due ſunt opiniones.

pitulum XXHII.

canonico implicite ẽ poſita. Nã leges imperiales no
cotrarias diuino iuri.aut ꝑ Ziam rõnabilẽ ↄſuetu⸗

dinẽ appꝛobatas obſeruandas eſſe iura canõica de⸗

creuerũt. vt pʒ di.x.de caplis.⁊ in alijs. c. Sed lus
perlale phibet talẽ acquiſitioneʒ. ergo ⁊c. Sed ad hᷣ

poſſet reſponderi ꝙ q;uis ius canonicũ ↄfirmet iura

ciuila iuri diuino vel canonico non contraria.nõ tñ

extendit obligationẽ illoꝝ iuriũ ad eos qͥ cis nõ ſunt

ſubiecti de iure vel antiqua cõſuetuditne. Hec etiam
ita firmat qͥn poſſint per cõſuetudinẽ abꝛogari.ſicut

⁊ ius canonicũ. Aliqũ etiam abꝛogat᷑.vt di.iiij.c.ſta
tuimꝰ.cum.S.ſe. VUnde hac opinione omiſſa magis

placet ⁊ opuiio.b.tho.ſupꝛadicta.

Quantum ad tertiũ & Im

ſcʒ cũ quis lucrat᷑ in buiuſmodi ludis cũ volũtanio

valente alienare ⁊ ſine fraude.⁊ qui legibo imperiali
bus nõ ſnnt aſtricti vel aljs municipalibus parifoꝛ
miter pꝛohibẽtibo buiuſmodi ludũ.velſi ſunt huiuſ⸗
modi legibꝰ aſtricti tñ ſunt ꝑ diſſuetudinẽ abꝛogate
q̊ ad factũ reſtitutiõis d agend de tali lucro. Cir⸗
liqui enim dicũt üluc

— „

pauperibo erogandũ de neceſſicate ⁊ nõ poſſe ſibi re⸗

rinere. Alij vo dicũt hoc de honeſtate oſilij nõ de ne
ceſſitate fiendũ.Et q;uis pꝛima opinio ſit ſecurioꝛ.⁊

iõ potiꝰ ↄſulenda.non tñ videt᷑ de neceſſitate impo⸗
nenda vt ꝓpter hoc deneget᷑ abſolutio nolenti h face⸗
re. qꝛ nõ credit ſibi neceſſariũ eſſe ad ſalutem. ⁊ hec fa
ciunt dicta doc.lã.b.tho.⁊ rich.in.iiij.nil dicũt de
erogatiõe pauperibus fiẽda qͥ ad eos qᷣ nõ ſunt aſtri

„

cti legibo imperialibus.vel etiã cũ eſſent pꝑ diſſuetudi
nẽ abꝛogate.Etio.an.⁊ io.cal.ſuꝑ ca.clerici.de vi.⁊
ho.cle.dicũt tutũ eſſe talia pauperibo erogare.nõ tſtᷣ
dicũt foꝛe neceſſariũ. Idem monal.⁊ aſca.⁊ alex.an⸗
gli. fran. de zamb. dicũt poſſe defendi talẽ opinioneʒ
ſcʒ ꝙ non teneat᷑ omnino talia pauperibꝰ erogare.qꝛ
cõſuetudo potuit dñium perdẽns in vincente tranſ⸗
ferre. Jo. de imo ł.iſta allegat ⁊ ñ repꝛobat. Ray.etiã

in ſũma ſua dicit.ꝙlʒ multi ſapientes dixerũt acqᷣſi⸗

ta per ludos alee no reſtituẽda ſed paupenbo eroga⸗
da.tñ modo ſic ſeruat᷑ ꝙ nec ad erogandũ paupenbo
ſunt cogẽdi ſed fieri pot de huiuſmodi elemoſina vt
de acqᷣſito ꝑ meretriciũ.qð vtiq; conſulit᷑ nõ impera

„

tur. Pe. de pal. in. liij. dicit aliquos tenere ꝙ qͥ nunc

nõ eſt locupletioꝛ ampliꝰ non tenetł qui.ſ. ꝑdidit qð

er lucrũ fuerat lucratꝰ ꝓhibitũ lege humana.qꝛ ta⸗
is nõ erat obligatꝰ pauperibo rõne alicu recepti ab
eis vel cõmiſſi in eos. Igit᷑ ne paret᷑ via ludis ⁊ turpt
bus lucnis in huiuſmodicaſu conſulendũ ẽ⁊ perſua
dendum ad erogandũ pauperibo. ⁊ pꝛecipue q;tum
ad illud qð remanet in lucro vltra ꝑdita in eo. ⁊ alia
ſaltim paulatim ⁊ ꝑ interualla tempoꝝ nõ tñ cogen⸗
dus.⁊ multo minꝰhoc pᷣdicandũ.ſed ꝙ paupenbus
ſit erogandũ.De acqͥſito ꝑ toꝛneamẽtũ dicit richar⸗
in. iiij. ꝙ nõ tenet᷑ quis reſtituere. qꝛ eccłia etſi ꝓbibet
toꝛneamẽtũ nõ tñ acqͥſitionẽ ꝑ iᷣm. Uñ dʒ paupen⸗
bus efude cõſilio tñ magis q;ᷓ ex pꝛecepto.

De ludo alee per mo J. V

du pdicatois ptiduci il p xr. Audiuivitugatoʒ

—
—

Citulus Pꝛimus

multoꝝ cõmoꝛãtiũ in circũitu. Cõmoꝛãt᷑ in circũitu
nõ ſolum hominũ aſtantiũ luſoꝛes firmi ipſi manen
tes.ſed ex ipſo actu ludi.Fit enim ibi quaſi circũitus
cũ fit quidã diſcurſus ꝓijciendi ⁊ reſumendi eoſdem
taxillos.⁊ tũc finit᷑ vnus ludꝰ quando pũcta illa ex
ipſis iactatis apparẽt q̃ pꝛimo viſa ſunt. Sicut enĩ
ſigura circularis fini᷑ cũ ad pꝛimũ punctũ a quo in
choata eſt poſt diſcurſum quendã reditur. Fit etiam
circũitus quidã in lucro ipſi? dum qð vnus amittit
aliꝰ vincit.⁊ poſt diſcurſum plurimũ qui pᷣmo ami⸗
ſit qð perdiderat reuincit.gaudet cũ vincit.triſtatur
cũ perdit. Et iteꝝ letat᷑ cum vincit. Et apte dicit᷑ cõ⸗
moꝛant᷑. Non eni contenti ſunt per hoꝛã moꝛari in lu
do ſed cõmoꝛant᷑ totaliter.i.moꝛant᷑ tota die:⁊ quod
peiꝰeſt toto tẽpoꝛe vite ſue.Qui enĩ huic aſſueſcũt di
mutere neſciunt. GBñ ergo dicit põ de H. Augiui vi⸗
tuperationẽ ⁊c̃. Ubi tria notari pñt de hoc vitio.
Pꝛimo ꝓeſt in mũdo abominabile.ibi. Audiui vi⸗
tuperationẽ.
Scðo ꝓ eſt in ſeipſo inſepabile.ibi.cõmoꝛantiũ.
Tertio ꝓꝙ eſt dya bolo aſſociabile. ibi. circuitu.

Muantum ad pꝛimũ. §. VI.

Mon eſt quaſi aliq ð vitiũ qð reddat hoĩes ita infa⸗

mes ⁊ abominabiles ſicut ludus. Nullus cõfidit de
luſoꝛe.nec vult eũ in ſociũ alicuiꝰ artis. qꝛ ſemꝑ ha⸗

beret timere ne furaret᷑ ſibi vt poſſet ludere.Tales er

go luſoꝛes ⁊ vituperãt ex ſuis peſſimis moꝛibo chꝛi⸗
ſtianitatẽ ⁊ vituperant᷑ ab hominibus.Et h̊ pꝛopter
multa ſcelera enoꝛmia q reperiunt᷑ in ludo ⁊ ex ludo
Vere vituperabilis eſt luſoꝛ ⁊ ſtultꝰ cũ viliſſime ſer⸗
uituti ſe ſubijcit.dũ taxillũ quaſi deum ſuũ cõſtitu⸗
it. ⁊ ad h̊ aſtringens ſevt faciat quod ille iuſſerit. Si
viderꝭ inqt Señ. murẽ velle dnari alij muri.nũqͥd
tenes riſũ.qᷓnto magis nidiculũ eſt qñ os caninũ do
minatur hoĩ.Nã de oſſibus canis fiũt taxilli.q os ẽ
minoꝛis valoꝛis ⁊ cõditiõis q; ꝙæmus dominat᷑ ho
mini.Sed ⁊ luſoꝛ largit᷑ ad pᷣceptũ taxilli qð nõ lar⸗
giret᷑ ad pᷣceptũ dei.⁊ plus etiã qᷓ; fuerit Beatꝰmar⸗
tinꝰ largitꝰ ad conſiliũ dei.qꝛ nõ ſolum dat medieta
tem clamidis ſed etiã tunicã.coꝛrigiaʒ ⁊ camiſiã.ad
mandatũ taxilli ⁊ nudus ſequit᷑ dðqĩim ſuum mundũ
vel dyabolũ.⁊ quod peiꝰ eſt qꝛ cũ deberet abnegare
deũ illũ.ſ.taxi llũ poſtq; cognouit ⁊ exꝑtꝰ eſt maliciã
ei, potiꝰ ecõtra abnegat deũ veꝝ vituperabiliter qͥ
ei nil nocuit ſed oĩa bona fecit ⁊ vindicat ſe de eo qͥ ẽ

abſq; culpa.O q;tũ vtiq; vituperandꝰeſt qͥ manibo

ſuis ſe ꝑdit quẽ dei filiꝰ manibo cruci afficis acquiſi
uit. Uñ bern.in pſona xpᷣi loquens ait luſoꝛi. Ego te

acq; ſiui manibo cruci affixis.⁊ tu cõſumis te mamibo

decijs dedicatꝭ· Uñ maxima ingratitudo.lix ẽ da⸗
re actũ in quo cõcurrãt tot mala quot ex ludo.Quot
enĩ in taxillis ſunt pũcta tot ſcelera ex eo ꝓcedũt vnũ
grauiꝰ altero.⁊ iõ non miꝝ ſi vituperant᷑ a deo ⁊ to⸗
to mũdo. Nã pꝛimũ peccatũ quaſi pꝛimꝰ punctꝰ ſi⸗
ne quo nũqᷓ; reperi᷑ ludus eſt amiſſio tꝑis.Et qᷓ;uis
lſtud multis leue videat᷑ tñ ſapientibo etiam ethnicꝭ
graue reputat᷑. ¶ñ Señ.nlla maioꝛ iactura qᷓ; tẽ⸗
poꝛis amiſſio.nã recuꝑani non põt. O qᷓ;male pote⸗

rut reddere rõnem deo de tꝑe qui toto die ⁊ aliquan

—

R

do etiã noctẽ adiungũt,.circa ludũ ĩmoꝛant᷑. Omne
tempꝰ tibi impenſum requiret᷑ a te qualiter ſit expen
ſum.inquit Berñ.Et nõ ſolum amittũt ipſi ludẽtes

tempꝰ ſed ⁊ alios amittere faciũt qui.ſ.talia aſpiciũt

Nec enĩ tales ſunt ſine pctõ.Et ex hoc dimittunt᷑ di
uins ⁊ alia ſpinitualia opera.Et qͥd interim cogitant
ludentes reſpictentes niſi vana.Sed ve qui cogita⸗
tis inutile dici’k. Scðm vicium pꝛocedẽs ex ludo
eſt blaſphemia. In nullo exercitio ita frequenter blaſ
phemat᷑ deus⁊ tota curia celeſtis. Qð vicium nõ ſo
lum eſt moꝛtale ſed valde graue.adeo ꝙ dñs in lege
ſua mandauit. Quicũq; blaſphemauerit nomẽ dñi
moꝛte moꝛiat᷑.Et coꝛpꝰ quidem moꝛte coꝛpoꝛali.ani
ma aũt moꝛte niſi penituerit infernali.Et aliqñ terri
bilia iudicia facit deꝰ cõtra tales. Aliqñ etiam oculi
taliũ ceciderunt ſuꝑ menſam luſoꝛiam. Aliqñ vexa⸗
ti ſunt foꝛtit᷑ a demonibus. Aliquando os inuerſuʒ

eſt hoꝛribiliter ⁊ hmõi.⁊ tñ vt ipſe ait ſomen meuz

lugiter blaſphemat᷑. Tertiũ eſt contumelia. Naʒ
cõtumelias ſibiinuicẽ dicũt.Et qꝛ iſta ⁊ multa alia
mala ibi fiũt ꝓpter quod a legibus puniunt᷑ ⁊ pꝛohi
bent᷑ ludi.Rectoꝛes qui iſta diſſimilant ⁊ nõ puniũt
qᷓ;tum in eis eſt grauiter offendũt.Nã vt dieit᷑ du lx⸗
xxiijcNegligere quippe cum poſſis perturbare ꝑuer
ſos nihil aliud ẽ qᷓ; fouere.Et pꝛemittit᷑ ibierroꝛ cui
nõ reſiſtit᷑.appꝛobat᷑. Quartũ ẽ diſſipatio ſubſtã⸗
tie tempoꝛalis.vñ merito figurat᷑ ꝑ adoleſcentioꝛem
illum ꝓdigũ qui recedẽs a domo paterna diſſipauit
ſubſtantiã ſuam.Lu.xv.Frequent᷑ videmꝰ hoc con⸗
ringene inuenes emãcipati vel defunct parẽtibo.
⁊ aliqñ cetiã viuentibo magnas diuitias parentũ ꝑ
ludũ cito cõſumunt.⁊ ad magnã miſeriã deueniunt
Nã ſi aliquando vincũt partẽ acquiſitoꝛũ ꝑ ludum
dant eis qui mutuant mẽſam luſoꝛiaʒ ⁊ taxillos vel
ſocjs ludi.partẽ expẽdũt in tabernis ⁊ luxurijs ⁊ cõ
uiuijs. Et cõiter oẽs luſoꝛes ĩ pꝛoceſſu tempoꝛis di⸗
cunt ſe plus amiſiſſiſſe q; acquiſiuiſſe.Sed ⁊ ea que
vincũt ſibi retinere nõ poſſunt. ſed vel reſtituere velł

pauperibꝰ dare. Puiꝰ aũt declarationẽ vide hic ſupᷣ

ĩimediate. Quintũ eſt a ei contemptꝰ ſeu. inobe
dientia Nã eccleſia ꝓhibet ludũ alearum.nõ ſolum
clericis ſed etiã laicis.adeo ꝙ niſi coꝛrectꝰ ſe emenda
uerit debeat excõicari.vt habet᷑ di.xxxv.epᷣs.Et etiaʒ
ꝑ ius ciuile.vt.ff.de alea.ꝑ totum. Et põt dici ludꝰ
alee oĩs ludus qui innitit᷑ foꝛtune pᷣncipaliter etiam
ſi fiat ibi aliquid de induſtnia.ſicut ludus taxilloꝝ .
cartarũ.⁊ alia hmõi.Dicit aũt chꝛiſtus Luce.x.Qui
vos ſpemit.ſ.pꝛelatos ecclie in ſuis oꝛdinatiõibs me
ſpernit. Sextum eſt furtũ. Nã qui ſunt dediti lu⸗
do cum nõ habent ad ludendum furant᷑.vel a parẽ/
tibus occulta accipiendo ⁊ furtũ eſt. vel avicinis vel
a magiſtris ſi in exercitijs ſunt antiũ mechanicarum
ludendo autem ſi perdũt tenent᷑ reſtituere furata qᷓ;
uis amiſerint. Si vincũt augent furtum.vnde ⁊ fu⸗
rata tenent᷑ reſtituere a quibus acceperũt.⁊ lucrata ꝑ
ludum ab bis qui nõ poſſunt alienare vt filiuſfami⸗
lias ⁊ alie certe perſone. ⁊ furata reſtituere tenentur
his qui habent curam eoꝛum.Mon funtum facies in
quit dominꝰ.qꝛ talis dignus eſt ſuſpẽdio. Septi⸗
mum eſt gula criminalis, Qui enim vincunt ſicut

=☛ã

—— „————

— — — —

dfwbct
dN
n)
CeN
uonn
los

is:5

s di⸗
nagu
moef
lebali
ſa
,
10
e.
v
hn
Z
n,

e/

Capitulum xXIII.

—

male acquiſierunt pecuniam.ita male ełpendunt.qꝛ
vadunt ad tabernas vel faciũt cõuiuia.⁊ in vitio gu
le plurima conſumunt ⁊ in crapulis.Sed ſocij ⁊ fa⸗
milie ⁊ vxoꝛes luſoꝝ nõ niſi cũ mala conſciẽtia poſ⸗
ſunt comedere ⁊ bibere ⁊ veſtire de acquiſitis ꝑ ludũ
cũ debeant reſtitui vel pauperibo erogari: Attendite

vobis a crapula ⁊ ebuetate:ait xps Lu.xxi· Octa

uum ẽ homicidiũ.Nã luſoꝛes aliqñ de verbis veni
unt ad verbera,de verberibꝰad ulaa de vulneri
bus ad homicſdia.De multis etiã diebus nr̃is au⸗
ditũ eſt ꝙ occiſi ſunt in ludis. Sed qui effuderit ſan
inẽ humanũ effundet᷑ ſanguis illiꝰ.vt dicit᷑ Geñ.
ix.Talis enĩ captꝰ a iudice occidit᷑ ⁊ ipſe.vel etiam a
ↄſanguineis illiꝰ vindictã de hoc faciẽtibo q;uis ma
le.qꝛ mihi vindictã ⁊ ego retribuã ait dñs. Uere ma
ledicta res ludus vñ tantũ ſcelus oꝛi᷑. Nonũ ẽ in
uidẽtia frnalis.Nã qͥ ꝑditcũ videt burſã ſuã vacuã
⁊ eiꝰ qui ſibt vicit plenã ⁊ alioꝝ etiam ludẽtiũ ĩuidet
de pecunia illiꝰ tanta ⁊ cupit ꝙ ipſam ꝑdat. Lũ etiã

videt vicinos vel alios abundare diuitijs inuidet ?⁊

dolet ꝙ ipſe non habeat ꝙ ludere poſſit. Sed fugia⸗
mus inqt baſilius inuidiam que pignꝰ eſt gehenne
Job.v.dicit᷑: Paruulũ occidit inuidia. Decimũ ẽ

xariſtia reꝝ que ſequitur in domo ſua. Ilã modo de
ficit panis:modo vinũ.modo lectꝰ.modo veſtimen⸗

tum vxoꝛi que pignoꝛat vt ludat. Inde ↄquerit᷑ vxoꝛ
⁊ familia iraſci᷑. Ipſe maledicit ſe ⁊ alios.⁊ ſequunt

multa mala.Et ſic nlła pax vel quies põt eſſe in do⸗

mo iülla.õ eſt pax impijs:. dicit dñs Eſa.xlviij.

Vndecimũ ẽ laudatio mala. Nam qui vicit laudat
ſe de malo.⁊ aliqñ de eo ꝙ decipiat ſociũ ⁊ ipſe nõ ꝑ
pendat.laudat᷑ etii a mundanis taq; ſtrenuus luſoꝛ
2 bonꝰ? magiſter. Sed qᷓ;ᷓpꝛaua ⁊ beſtialis iſta laus.

cũ ſe laudat de re diabolica.Laudat᷑ pctõꝛ in deſide
rijs aĩe ſue inqt põ. Sʒ ex hoc vt ſubdit.Exacerba⸗
uit dñm peccatoꝛ.i.puocauit ad irã cõtra ſe ad puni

endũ ſepſum. Duodecimũ eſt mẽdaciũ.O quot

mendacia dicunt᷑ ibia ludentibo ⁊ ab aſpicientibus
Sed vt dicit ambᷣ. Oẽs qui dicũt mendacium filij
ſunt dyaboli.xxij.q/v.cauete. Et qð per mendaciuʒ

acquinit᷑ cũ ibi ſit fraus reſtituere tenet᷑.⁊ vt eis magꝭ⸗
credat᷑ mendacium addunt iuramentũ ⁊ fit periuniũ
qð eſt ſemper moꝛtale ⁊ grauiſſimũ peccatum cũ ſit
aduerteut᷑ in ludo ſiue extra ludũ ſm tho. in ſũma.
Tertiumdecimũ eſt neglectus. lã luſoꝛes ꝓpter hoc
vt habeant magis tempꝰ ad ludendũ negligunt di
uina.⁊ miſſas ⁊ veſperas.oꝛatiões ⁊ pꝛedicationes·
niſi foꝛte oꝛent vt deꝰ faciat eos vincere. Sed neſcit
diuina iuſticia patrociniũ dare facinoꝛi ſeu crimini⸗
bus. vt dicit criſoꝰ.Negligũt feſta ſeruare.qꝛ in illis
permaxime ludunt. ⁊ plura peccata ⁊ grauioꝛa com/
mittũt qᷓ;ᷓ ſi terrã colerent qð eſt feſta violare.Opus
ſeruile nõ facietis in eo Exo.xx. Peccatũ ẽ opus ma⸗
xime ſeruile. Quartũdecimũ eſt odium. Na odi/
unt cos qͥ eis vincunt.aliqñ odiũt ſeipſos ſe aliquan
do verberantes odiũt quod pei eſt deum qͥ non fa⸗
cit eos vincere.Et intantũ inſurgit odiũ vt quod nõ
poſſunt ſceleſti hoĩes facere in pſona ſua. in figuris
faciũt pcutientes.expuẽtes ⁊ huiuſmodi.Sed deus
oſtedit ſuper hoc pluries magna miracula: qꝛ debu

iuſmodi figuris aliquãdo etiuit ſanguis.aliqusndo
tales a demonijs arrepti ſũt ⁊ hoꝛribilit᷑ vexati.Odi
unt ⁊ hoĩes repꝛehẽdentes eos de tãto ſcelere. iuxta
illud. Odio habuerũt loquentẽ.Et ps. Poſuerũt ad

uerſum me odiũ pꝛo dilectione mea. Quintumde

cimũ ẽ participatio ſceleris. Iſtud enĩ petm̃ a multꝭ
participat᷑Nã qui dant eis pecunias ad ludenduʒ
ꝓ parte lucri.vtiq; moꝛtaliter peccant.⁊ tenent᷑ de eo
qð ꝑuenit ad eos qui mutuant eis etiã ſine parte lu⸗
cri malefaciunt.etſi nũq; rehabẽt licʒ iuſte merentur
cũ ſint cauſa mali.Qui aſpiciunt ludentes non ſunt
lĩmunes a peccatis multis cunioſitatis ⁊ vanitatis.
Sed ⁊ parẽtes qui nõ caſtigant ſilios ludẽtes graui
ter peccant.Digni ſunt moꝛte nõ ſoluʒ qui faciũt ſed
etiam qui cõſentiũt facientibus.Ro.i.Qui mutuãt
taxillos vel qͥ in domo ad ludendũ locum pꝛeſtãtꝑ⸗
ticipes etiam ſunt mali. Sextũdecimũ eſt queſtio
litigioſa ſeu cõtentioſa verbalis.dum.i.vnꝰdicit ſua

puncta apparuiſſe.aliꝰnegat.vnꝰ dicit vnum. alius

contrariũ.⁊ ex cõtentione inſurgũt contumelie ⁊ ver
ba inoꝛdinata.Cõtra verboſos noli ↄtendere verbis
ait catho. Multũ ergo aͤlibet debet ſibi cauere a cõ⸗
tentionibo que pꝛoducũt tot mala. Decimũſepti⸗
mũ eſt rapina. Aliquãdo en quaſi violenter trahit
vnus aliũ ad ludũ vel volenteʒ recedere inuitũ tenet
vel falſos taxillos ſubmittit.⁊ tũc eſt tãq; rapina ⁊ re
ſtituere tenet᷑ qð ſic acquiſiuit ei cui vicit ſᷣm legẽ oẽʒ
diuinã ⁊ mũdanã.ſed cõiter hoc accidit qui vna die
vincit alia die perdit.vt merito poſſit de eo dici. ve qᷣ
pꝛedaris.nonne ⁊ tu pᷣdaberis ipſe.q.d.ſic.Ei tamẽ

qui ſic attraxit inuitũ vel ſic decepit.nõ eſt reſtituen⸗

dum quod ꝑdidit.ſed paupenibꝰ erogandũ. De⸗
cumũoctauũ eſt ſcandalũ.ã hoc videt᷑ vitiũ infecti
uum. Cũ enĩ quis videt alium luderevbi nibiron
tabat de ludo inclinat᷑ ad ſimile.Et pᷣcipue cum filij
ſint inclinati ⁊ apti ad imitandũ moꝛes parentũ vi⸗
dendo patrẽ ludere.blaſphemare.clamare ⁊ alia ma
la facere qui ꝓducit ludꝰ.ſine freno ad talia aſſueſcit

2 ſic ſcandaliʒat filios ⁊ alios ſuo exemplo ludendo.

Sed dicit xp:s Mat.xviij.Qui ſcãdaliʒauerit nnũ
de puſillis iſtis qui in me credũt expedit el.imelius
eſt ei vt ſuſpendat᷑ mola aſinana in collo eiꝰ ⁊ demer
gat᷑ in pfunduʒ mans. Decimũnonũ eſt triſticia
que in eo eſt tata ſi pdit ꝙ nil boni liber ei agere. qn⸗
Imo aliqui intrãt deſperationẽ ⁊ occidũt ſeipos.Tn
ſticiã etiam non modicã afferunt oĩbus diligentibꝰ
eos ðᷣ actu ita turpi ⁊ periculoſo aĩe ⁊ coꝛpoꝛi inſami
coꝛã deo ⁊ mðo.Et dicit augꝰ. de pe. di. vec.l peco
catoꝛ reuerſus ad penitẽciã inter cetera deber hoc de⸗

flere de triſticia magna quã dedit bonis de ſuis ma

lis operib. Uigeſimũ eſtvſura maxima. Si emm
quis pꝛo centũ que exponit mutuo recipiendo.x. vel
v.pꝛo.c.dicit᷑ vſurariꝰ.qð dicendum ẽ de eo qui po

—

nit ſe ad ludum cũ decem floꝛenis.⁊ in eadem die lu

crabit᷑ per luduʒ centũ floꝛenos. certe videt᷑ maxima

vſura.vnde ⁊ pꝛo ſe retinere non poteſt. ſed vel reſti⸗
tuere in certis caſibus.vel pauperibꝰerogarein alijs
Si autẽ perdit ſibi imputet ⁊ ſue fatuitati. Uſura⸗
rius dicit LCriſoꝰ ſuper omnes eſt maledictus
Vigeſimumpꝛimum eſt chꝛiſtianitatis vuuperatio⸗

Citulus

Lontra illud qð ait apłs.ij. Coꝝ.vi.õ vituperet᷑
miniſteriũ nrm.i.ſeruitiũ qͥ ſeruimꝰ xpᷣo. Sed ꝑ lu⸗
dũ ſeruitur diabolo.Sicut enĩ deꝰ inuenit.xxi.lras.
pꝛimo. nã alie poſtea ſunt ſuꝑaddite.ad cõponendã
bibliã vbi eſt oĩs ſapientia reuelata. Ita inuenit dia
bolus taxillũ bibliã ſuã vbi poſuit xxi. pũcta tanqᷓ;
lras ſuas nigras vbi in vſu ciꝰ reperituroĩs malicia
pcti.Qð eniĩ eſt malũ qð inde nõ ſequat᷑. Nõ deſicit
ibi qð eſt ſũme abominabule.ſ.ſodomia.Nã adole⸗
ſcẽtuli miſeri vt hẽantad ludendũ aſſentiũt oĩ turpi⸗
tudini dantibo eis pecunias ꝓ ludo.Nõ g̊ᷓ debet di⸗
5 eiſlian qui deditꝰ eſt ludo cũ vituperet nomen
chꝛuti·

Muantũ ad ſecundũ.ꝭ. VI.

ſcʒ ꝙ eſt inſepabile tale vitiũ ab hoĩe. notat᷑ ex ̊ qð

dicit. cõmoꝛantiũ·lõ enim tales tranſeũt ſicut faci⸗
unt electi tranſeũtes de terrena ad celeſtia. euntes de

virtute in virtutẽ.q̃ ſurſum ſunt querẽtes.ſed q̃ ſunt
ſuꝑ terrã querũt cõmoꝛãtes in terrenis.i.ſił coꝛde et
oꝛe ⁊ oꝑe moꝛãtes in eis. Coꝛde quidẽ.iur illud ps.
Oculos ſuos ſtatuerũt declinare in terrã ꝑ coꝛdis.ſ.
inextinguibile deſideriũ ⁊ ſitim. Oꝛe inſuꝑ.iu illud
Eſa.xix.De tra muſitat eoꝝ eloquiũ.Et Joh.i.Qui
de terra ẽ de terra loquit᷑ Opere aũt.qꝛ oĩa faciũt vt
ditent᷑ ſuſtinentes multa pericula ⁊ laboꝛes.vt in eis
iullud verificet᷑ pe. Tabeſcere feciſti ſicutareneã aĩaʒ
eiꝰ.feciſti tu deꝰ.i.ꝑmiſiſti aĩam auari.ex qua auan⸗
cia ꝓcedit ludus.tabeſcere.i.deficere.ſicut aranea q̃
ſe euiſcerat ad faciendũ telas quibo capiat muſcas.

Sic auarꝰ⁊ luſoꝛ cõſumit ſe ad excogitãadũ malicias

⁊2 operandũ qũo poſſet alios decipere ⁊ ſibi acqͥrere.

ec miꝝ ſiluſoꝛ cõmoꝛat᷑ in vitio nõ recedẽs ab eo.
Mã ſᷣm phm in li.ethicoꝝ.ex multis actibovitioſis ſi
cut ⁊ virtuoſis generat᷑ habitꝰqui ẽ de difficili mobi
lis a ſubiecto.⁊ generatus habitꝰ adhuc ex iteratis

actibo dilatat᷑ ⁊ firmat᷑ magis ⁊ dilatatꝰ habitcꝰ in eiꝰ
actibo magie ac magis delectat. ⁊ delectatio perfſicit
opꝰ. Sic R
totã qᷓſi ſuam felicitatẽ videat᷑ ibi ponere. Etqꝛ ↄſue
tudo eſt q̃ſi altera natura.ſicut naturalia tolli nõ pñt

ita que in ↄſuetudinem ducta vt ludi.vix pñt hoĩes

auelli ab hmõi quantũcũq; perpẽdat ex huiuſmodi

vituperari ⁊ ↄſumi.Conſuetudo aũt in malũ nõ mi
nuit peccatũ ſed auget.vt dicił.xxiiij.q.i. pudenda.

Tãto eni ſunt grauioꝛa peccata quãto aĩam infelicẽ
diutiꝰ detinẽt alligatã.ex de conſue.c.fi. Et rõ ẽ ᷣm

tho.pma ſe.⁊ alios doctoꝛes.qꝛ cũ peccatũ conſiſtat
in voluntate.quãto quis cũ volũtate magis effrena
ta ⁊ firmata in malo peccat.tãto grauiꝰ peccat in eo⸗
dẽ ener⸗ peccati. Sed ludens cõiter ex ↄſuetudine
aciũt luſoꝛes ſunt e ffrenatiſſimi ⁊ firmatiſſimi in
auaricia ⁊ alijs malis que comitant ludo vñ grauiſ⸗
ſime peccant. Et his demũ euenit qð ps.impꝛecat᷑
dicẽs. Fiat cõmoꝛatio eoꝝ deſerta.⁊ in tabernaculis

Vt

eoꝝ non ſit qͥ inhabitet. Cõmoꝛatio luſoꝝ eſt in ba/

raterie loco.ſed illa ẽ deſerta ab hoĩbus.i.rõne vtenti
busMã nullus q ſit bonꝰ ciuis vel rõnalis perſona
ib i cõuerſat᷑ verecundaret᷑ enim ibi videri. Solũ be
ſtie ibi ſunt. i. beſtialiter viuentes ſicut beſtie habitãt

libent᷑ in deſerto. Cõmoꝛatio etiã vbi babitant ſ.in
domo fit deſerta. Bene hoc ſciũt pauꝑcule vxoꝛes ta
liũ ⁊ familie.qꝛ tales vt habeãt ad ludendũ ecpoliãt
domũ veſtimentis ⁊ vtenſilibo ⁊ oĩbus bonis vt nõ
ſit qͥ inhabirare ibi poſſit. Mirabile ẽ ⁊ hoꝛribile cõ
ſiderare qᷓ ſit iſtud vitiũ inſeꝑabile ab hoĩe cum ẽ in
eo habituatus.Et ideo caueat ſibi quiſq; ne talibus
miſceat᷑. Uñ inqͥt. Uidi vituperationẽ multoꝝ com⸗
moꝛantiũ vſq; ad moꝛtẽtoto tꝑe moꝛantiũ in hmõi.

MDuantum K. VIII

uſoꝛ frequẽtãs ludos ita delectat᷑in eo. vt

facit illud vitiũ aſſociani demonijs.qð innuit᷑ cũ di
citur.in circũitu. Opꝰdyaboli eſt circũire. Uñ Petiꝰ
in pma cano.c.v.inqͥt. Aduerſariꝰ veſter dyabolus
tãq;ᷓ leo rugiẽs circũit. Sicut ergo luſoꝛes reperiunt
ſe in via dyaboli q eſt circũitus.ita ⁊ in termino cuʒ
eo.ſ.in inferno. Unde Eſa.lxv.Qui ponitis ſoꝛtune
menſam ⁊ libatis ſuꝑ eã. ꝓpterea dinumerabovos in
gladio. Ponũt menſam foꝛtuneqͥ ludũt exponentes
ſe foꝛtune ſiue ꝑ taxillos ludendo ſiue per cartas.Et
iſti feriunt᷑ gladio dĩne vltiõis in inferno. UVñ in car⸗
tis ſiue naibis ſunt figure non ſolum baculoꝝ.dena
rioꝝ.cupparũ.ſed ⁊ gladioꝝ.ad innuẽdũ ꝙ ex ludo
ſequunt᷑ cupiditates.potatões vſq; ad ebꝛietatẽ. ver
berationes ⁊ vulnera.⁊ demũ gladiꝰ moꝛtis eterue
Ducũt in bonis dies ſuos.inqᷣt Job.xxi in pũcto.
ad inſerna deſcẽdũt. Uident᷑ luſoꝛibo bona ⁊ magna
bona iſta tpalia comedere.bibere ꝑ ludos acqͥrere.et
iſte eſt circũitus vite eoꝝ.ſed in pũcto ad inferna de⸗

ſcendũt. Ipſi querũt decipere alios in puncto taxilli

⁊ dyabolꝰ decipit eos in pũcto tꝑis.qð expectãtad
penitendũ ſed eis deficit. Uũñ ⁊ ꝓuerbialit dicit. Pꝛo
vno puncto ꝑde martino la cappa.⁊ ibiĩ inferno fa⸗
ciunt circũitũ cum dyabolo.quẽ dicitipſe Joh.xxiiij
Tranſibunt ab aquis niuiũ ad caloꝛẽ nimiũ.⁊ econ

uerſo intelligendũ eſt a caloꝛe intenſo ad frigꝰ nimiũ

d iuris F. I

Queriturqui
P ino ſuper
aliquo rei euentu pꝛeterito vel futuro.puta moꝛte ali
cuius pᷣncipis.vnꝰ vt petrus aſſerit moꝛtuũ talẽ do
minũ.vel venturũ talem pꝛincipem ad talem ciuita
tẽ in fra certũ tempꝰ.qð ſi ſecꝰ fuerit obligat ſe marti⸗
no daturum centũ. ita tñ ꝙ ſi ita eſt vt aſſeruit mar⸗
tinus qͥ tenebat ↄꝛiuʒ viceuerſa teneat᷑ dare petro cẽ⸗
tum.vel minꝰ ſᷣm cõuentionẽ adinuicẽ factam.vtruʒ
tale lucrũ ſit licitũ.Rñ.non.ſed turpe lucrũ dici põt
ꝓcedens ex auanicia ⁊ nulli deſeruiens vtilitati.ſʒ va
nitati ⁊ pdigalitati. lõ tñ reſtituere opoꝛtet de necei
ſitate.ſed pauperibo erogandum vt audiui a peritis

Et hoc magis ex cõſilio qᷓ ex pᷣcepto/ar.xiiij.q.v.ca.

nõ ſanc.⁊.c.qui habetis.Et videt᷑ habere ſiłitudineʒ
aliquam ad ludũ q;tum ad futurũ euentum. ulla
enĩ lex mandat reſtitutionẽ in huiuſmodi. ⁊ ſilex ol⸗
uina ⁊ naturulis ꝓhibeat omnè actũ auaricie ⁊ illici
te acquiſitionis.vt meretricij ⁊ toꝛneamenti ⁊ pmõi.
De acquiſito per mere/ S.
tũ tho:ſe.ſeiq.xxxij.? Riche in iiij/2 Pe. ð galiln · liij .

SSe frreee

ming
s

Capitulũ .XxXlII.

⁊ glo.ſãmaria.xiiij.q.v.in pᷣn· ꝙ nõ dʒ reſtit uere ſed
pot de eo fieri elemoſina. ⁊ ↄſulendũ ẽ illud paupen

bus erogari nõ tñ tenet᷑ de nccte.qꝛ etſi lex diuina v

canonica pꝓhibeat actũ ꝑ quẽ lucrat᷑.nõ tñ ipſam ac
ceptionẽ vel dationẽ.Qð oũt eccleſia ꝓhibeat recipi
oblatiões taliũ ⁊ in veteri lege intelligit᷑ h̊ de oblatiõi
bus ad altare.qð fit in deteſtationẽ criminis vt illa
magis erubeſcat ⁊ deſiſtat.⁊ ne ecclia videat᷑ appꝛo
bare talia ſcelera.Etidẽ dicẽdũ ð acqſito ꝑ ⁊cubina
tũ ⁊ ſodomiã ⁊ adult eriũ eadeʒ rõne.tñ qꝛ ſũme ola
iura deteſtant᷑ ſodomiã.iõ magis inducendũ adldã
dũ iüllud pauperibo. Quidã tñ dicũt ꝙ acquiſitũ per

adulteriũ ẽ dandũ ei in cuiꝰ iniuriã ẽ factũ.ſ.viro cũ

ipſe ẽ innocẽs.ſed occulto mõ dandũ ẽ ei ne ei inno⸗
teſcat adulteriũ.vel niſi etiã ecõtrav xoꝛi ſidẽ fregiſſet
tũc enĩ pauperib ẽ erogandũ.Sed videt᷑ idẽ dicen
dũ qð de alijs turpibus lucris.ſ.meretricio ⁊ hmõi.
Si qͥs tñ velſi qua accepiſſent aliqᷓ bona in nõbili
Antitate ab his qͥ alienare non pñt.ſia religioſis.ſer⸗
uis.pupillis.⁊ clericis qͥ ad bona eccliaſtica.reſtitue

retenent his q̊ hñt curã de eis vel eccłlijs vel mona⸗

ſterijs eoꝝ. QOue etiã in hmõi turpitudine vt cõtin⸗
git ꝑ fraudes ⁊ ĩpoꝛtunss extoꝛſiones habuiſſet tene
tur reſtituere ei a q̊ habuit etiã laico vel hũti curam
ciꝰ ſi nõ eſt ſui iuris.ar.xiiij.q.vi.c.ſi res.

dentibo gladios.lanceas. baliſtas. venena ⁊ hmõiꝗ
bus hoies velledunt᷑ vel moꝛunt᷑ vtxꝝ ſit licitũ eoꝛũ
opꝰ vel lucrũ.Lõ ſᷣm ray.diſtinctionẽ pmo q ad in
tentionẽ eoꝝ.ſcðo qͥ ad ipᷣſa oꝑa. Quantũ ad pꝛi⸗
mũ ſciendũ eſt ꝙ ſi tales hec ſaciãt vel vẽdant ꝓpter
EH vt hoĩes talibo abutant᷑.vel ſi ſcient᷑ vẽdãt ⁊ donẽt
talibꝰ q́s ſciunt vel credãt abuſuros moꝛtalr peccãt
⁊grauiſſime.⁊ oĩla pctã que occaſiõe illax rerum ab

alijs ꝑpetranf ſibi iputant᷑ ⁊ rei ſunt apud deũ oĩim
aĩaꝝ que ꝓpter bᷣ pereũt. xi.q ij . c. pcipue . xxvij. q. ij.

c.ſi tu abſtines. Itẽ cũ ſint cooꝑatoꝛes oĩm ſcelcꝝ in
decõmiſſoꝝ.iõ debent ꝓ oĩbus penã ſuſtinere .ij.q.
i.c.notũ.in fi.Si aũt dicãt ſe habuiſſe intentiõeʒ.qꝛ
ſcʒ credebãt aliũ emere talia ꝓpt᷑ aliquẽ licitũ vſum.
vel bñs aĩm indifferenteʒ nihil ſuꝑ h̊ cogitabat. vel
ignoꝛabat ꝙ eẽt illicitũ talia facerevel vẽdere.tũc ſub

diſtinguendũ.qꝛ aut ille res ſunt qᷓ ad humanũvſuʒ

pñt eſſe vtiles. vt arma in bello iuſto. cultellꝰ ad inci
dendũ panẽ.Quedã etiã venena apponunt᷑a medi

cis in q buſdã medicinis vel etiã in coloꝛib aptan⸗
dis ⁊ bmõi.aut ad nullũ vſũ vtiles ſunt niſi ad pec
candũ.ſicut q̃dã venena moꝛtifera ad nullum bonũ
vſuʒ vtilia.Et in pᷣmo caſu nõ dico ipᷣm peccare dũ⸗

modo nõ hẽat intentionẽ coꝛuptã vt dictũ ẽ. niſi foꝛ
te ex qᷓlitate ꝑſone vel tꝑis cognoſceretvel ꝓbabiliter

ſibi dictaret ↄſcĩa ꝙ ille nõ qrit illã rẽ niſi ad malum

ppetrandũ.tũc eni nõ dʒ ſibi vendere talẽ ↄſciam.
Friij.q.v.c.de occidendis.⁊.v.q.v.non oĩs. In ſcðo

añßit caſu peccat faciẽdo vel tenẽdo vendẽdo vł alias
alienãdo res tales.xxi.q.i.c.i.de ↄſe.di.v.fucare. ar.

de libello famoſo quẽ nõ dʒ quis oſtẽdere ſed deſtrue
re als hercaret ulrer vecl.b totũ, ⁊ ẽ optima.l.ad
boc./ff. de ᷣben:emp.l. ꝙ lepe,. vbi ponit᷑ talis regia.

De facietibus vel ven .. XI

ꝙ flagitioſe rei.i.q nullo mõ ꝑ additionẽ alteri rei po
teſt eſſe vtił vſui humano.nec emptio. nec mandatũ
nec ſocietas valere põt. Et oĩa mala q inde ſequunt᷑
pñt iſti ĩputari.Cõcoꝛdat in pᷣdic tho.hoſti.⁊ inno-

De baliſtarijs Mota.J.XII.
wars ſagittarioꝝ ſeu exercitiũ ꝓhibet᷑ ſub pena excꝰ
municatiõis.ex de ſagit.ca.vnico.qð cõlter intelligit᷑
de hello iniuſto ⁊ 3 catholicos. Nam infideles vel
etiã fideles in iuſto bello licitũ reputat᷑ aʒ in bello
luſto nõ refert ᷓtũ attinet ad iuſticiã vtꝝ aperte vel
ex inſidijs qs pugnet krii q.ij.dñs.Et pugnare cũ
baliſtis videt᷑eſſe pugna ex inſidijs. Sed q;tũ ad ex
cõicatiõis penã tenẽt cõiter doctoꝛes ꝙ ſit canon ferẽ
de nõ late ſnĩe ſiue bellũ ſit iuſtũ ſiue iniuſtũ:cõi⸗
cationes epłas.l.i.

De factoꝛibus ⁊ vc⸗ J.xXII

ditoꝛibo aleaꝝ ⁊ tatilloꝝ ⁊ cartaꝝ ſcu naiboꝝ.fucoꝛũ

ſertoꝝ. ſeu coꝛonarũ mulierũ.capilloꝝ capitis:ſtãpa
toꝛibo pannoꝝ,⁊ hmõi oꝛnamẽtoꝝ.quid iurꝭ. Uide
dicendũ de factoꝛibo vel venditoꝛibo aleaꝝ.taxilloꝝ
cartaꝑꝝ.ꝙ qꝛ vt in pluribo hoĩes vtunt᷑ his ad pctĩ
moꝛtale ꝓpter auariciã.iõ non videt᷑ tales poſſe excu
ſart a moꝛtali.vñ nec abſoluendi miſi talia dimittãt.
de pe.di, v.falſas.⁊.c.frẽs.⁊.c.negociũ.Guiłetiam
dicit ꝙ nõ ẽſecurũ detalibo viuere qrũ vſus ẽ vt fre
quentiꝰ ad peccatũ qð intelligo de moꝛtali.⁊ ẽ turpe
lucrã. Sed de factoꝛibo ⁊ venditoꝛibo fucoꝝ ⁊ alioꝝ
oꝛnamentoꝝ videt᷑ dicendũ ꝙ vẽdẽdo his de quibo
ſcit vel credit ꝙ vtant᷑ ad pꝛouocandũ ad laſciuiã eſt
moꝛtale.qꝛ caoperant᷑ tali in crimine.ij.qic.notuʒ.
Quod tũñ nõ dʒ defacili credere niſi appareant ſigna
manifeſta vt in meretricibo. Nemo enĩ eſt iudicandꝰ
Imemoꝛ ſalutis eterne,de ↄſe,di:i.iubemꝰ. Ubi autẽ
H ignoꝛat vel ↄſiderat ſed ſolũ de vanitate adütit cũ
talibo poſſint mulieres vti cum peccato ⁊ ſine pctõ.⁊

cñ moꝛtali ⁊ cũ veniali ſᷣm intentionẽ eaꝝ ⁊ q̃ntitatẽ

exceſſus. Et ꝙ intẽtio eaꝝ vt in pluribo ſit laſciua velł
moꝛtalis ſuꝑbia aut ianis gloꝛia.duꝝ eſt dicere ⁊ te⸗
merariũ iudicarel. Qñ etiã ſit tantꝰ exceſſus ꝙ faciat
moꝛtale difficile eſt diſcernere. vñ non videt 7 in bu⸗
iuſmodi peccẽt moꝛtalit᷑. Minꝰ enim ẽ iſta facere vł
vendere ꝙ; poꝛtare.ſed iſta poꝛtarevel vti vt ſfud qðᷣ
vigdet᷑ pꝛecipueint᷑ oꝛna mẽta ꝓuocantia ad laſciuiaxʒ
de ſe nõ eſt moꝛtale ſm.b.tho.ſe.ſe.q:clxix. Ubi etiã
dicit ꝙ qꝛ mulieres licite pñt ſe oꝛnare. vel vt pſeruẽt
decentiã ſui ſtatꝰ. vel aliqd etiã addere vt placeãt vi⸗
ris ſuis.ideo artifices taliũ oꝛnamẽtoꝝ nõ peccãt in
vſu artis hmõi.niſi foꝛte adinueniẽdo aliqua ſuper⸗
flua ⁊ curioſa.qlec rñ hoc faciẽdo dicit eſſe moꝛtale.
Sel ſi dicat᷑ ꝙquerũt alijs viris placere vt in pluti
bus ſaltim ad inanẽ gloꝛiã. Dicendũ ꝙ inanis glo⸗
ria ex genere ſuo ẽ veniale ſm. b.tho. ſele: q/ cxxxij. Iʒ
aliqñ poſſit eſſe moꝛtale. Perſuadẽdi ſunt igit tales
ad dimittendũ opera ⁊ venditionẽ taliũ venitatum
non tamen cogendi per negationem abſolutionis
Dubia enim in melioꝛem partem ſunt interpꝛetan⸗
eers de re.iuris ceſtote. De ipſo autẽ vſu oꝛna⸗
tus dicek ti· vis

Citulus

BDe atte hiſtriona/ .GS. III

tus.⁊ de factione inſtrumentoꝝ muſicoꝝ ⁊ vſu eoꝛũ
Sciendũ ſᷣm.b.tho.ſe.ſe.ꝙ ars biſtrionatꝰ de ſe nõ
eſt ũlicita.qꝛ oꝛdinat᷑ ad recreationẽ ⁊ ſolaciũ hoĩbꝰ
exhibendũ qð neceſſariũ eſt vite humane.ſicut ſal ci
bo ꝓ codimento.dũmodo fiat locis tꝑibus ⁊ modis
opoꝛtunis ⁊ a ꝑſonis laicis als peccatũ eſſet.vt ſi tẽ⸗
poꝛe pnĩe in loco eccłie a perſona eccliaſtica.vel cum
iniuria dei vel ꝓximi Qð ſi fieret cũ verbis turpibo

vel actibo turpia repñtantibo.vel cuʒ incantationibo

⁊tüc eſt illicitũ ⁊ moꝛtale.Et talia exercentes nõ ſunt
abſoluẽdi necxõicandi.Et de talibo loquit᷑ cypꝛianꝰ
in.c./ꝓ dilectione. de ↄle.di.ij. ⁊ augꝰ. di. lxxx vi.qͥ ve⸗
neratoꝛibo donãt.vbi dicit ꝙ dando talibo pecuniaʒ
ꝓ opere ſuo ẽ magnũ peccatũ.qꝛ fouent᷑ in ſcelere ſuo
⁊ ptinet h̊ ad turpe lucrũ. vñ ⁊ paupenbo erogandũ
de cõſilio tñ.ſicut etiã acquiſitũ per artem mathema
tic.i.diuinatoꝛiã.vt.xiiij.q:v.c.qͥ habetꝭ.cũ.c. ſeq.

Muantũ ad facien- . X

tes inſtrumẽta muſica.Cũ vſus eoꝝ de ſe ſit licitus.

ſta ⁊ foꝛmatio ⁊ venditio. Põt tñ multiplicit᷑ eſſe pec
catũ in vſum eox.vt ſi ad laſciuiã puocandã vel ni⸗
miã cõplacentià ſenſualẽ. ꝑmaxime autẽ in diuinis
officijs pulſare in oꝛganis ballatas ⁊ cantiões laica
les videt᷑ magna dei irreuerentia. Necita dʒ placere
clerus populo ad aures qð diſoliceat deo miſcendo
carnalia diuinis officijs Que enĩ cõuẽtio xpᷣi ad be⸗
lial.Et ſi multi nõ ꝑpendunt de cantionibo. aliqͥ tñ
mundani ⁊ vani ꝑcipiũt.vñ trabunt᷑ magis ad car⸗
nalia qᷓ; ad ſpiritualia.Et cypꝛianꝰ dicit. Cogitatio
camalis et ſecularis hoĩs abſcedat.ſ.tꝑe oꝛationis et
Diuini officij.de conſe.di.i.qñ. Vtꝝ aũt moꝛtale vel
veniale ſit ipſi viderint qͥ H̊ faci=t.

De ementibus tem. ſ.xVI.
poꝛe meſſiũ blada ⁊ tꝑe vindemiaꝝ vinũ ⁊ alios fru
ctus vt poſtea canꝰ vendãt in futurũ. Dicit canon h̊
eſſe turpe lucrũ cũ fit ob cupiditatẽ nõ ob neceſſitatẽ
xiiij.q;iiij. quicũq;. Sed vl.in tractatu ſuo pleniꝰ di
ſtinguit. Dicit enim ꝙ B fit aut ꝓter bonũ cõmune.
aut pꝛopter bonũ pꝛiuatum. Si pꝛopter bonũ com
mune.ſicut ioſeph emit frumentũ tpe abundãtie vt
poſſet ꝓuidere patrie tꝑe infamis. Geñ.xli.hoc meri
toꝛiũ eſt. Idẽ ray. Si aũt ꝓpter pꝛiuatũ cõmodũ tũc
tripliciter. q? aut hᷣ fit ex pꝛouidentia timẽès ne poſtea
hab eat in futuꝝ emere ſi indiguerit cum canꝰ ent.⁊
tñ poſtea cũ nõ indigeat ſicut credebat vendidit ca⸗
rius q; emerit ſed nõ cariꝰq; vendat in foꝛo.⁊ h̊ licitũ
eſt. Jdẽ ray.⁊ guil.⁊ inno.Et multofoꝛtiꝰ ſi ̊ facit ex
pietate.vt.ſ.ex lucro vẽdinõis inde ꝓuideat pauperi
bus.dũ tñ moderate h faciat ita ꝙ p cariſtiaʒ cõſtas
non ledat᷑. Scðo põt b̊ᷣ fieri ᷣm iuſticiã cõmutatiuã
vt faciũt mercatoꝛes.⁊ licite pñt ꝓ opera ſua recipere
lucrũ vt ſuſtentent᷑ dũmodo nõ intendãt canſtiã in⸗
ducere. Idẽ dicit guił.⁊ addit maxime ſi aliud genꝰ
negociatõis nõ nouit.nec alias hʒ vnde viuat vel ſu
ſtentet᷑ cũ familia ſua.Tertio mõ fieni põt hᷣex auani
cia lts ꝓᷣ vnꝰtĩ emit de huiuſmodi ⁊ ↄgregat po

ſtea cõpellunt᷑ hoĩes emere ab eo ad placitũ ſuũ.⁊ig
vendit care vt vult.⁊ iſti enoꝛmiter peccant 2 pcimũ
⁊ cõitatẽ.⁊ tales qͥ victualia vel alias res.aut etiam
monetas emũt vt cariſti inducãt. vocat ray. nephã
das beluas ⁊ moꝛtale ẽ ſᷣm guił.ſiue a clericis ſiuea
laicis fiat.ſed grauiꝰ in clericis. Inno.⁊ hoſti.dicunt
ꝓ qui emũt victualia ⁊ canꝰ vendãt tꝑe indigẽtie qᷓ;
icʒ emerũt nulla vtilitate pẽſata.ſ.puiſiõis ſue ꝑſone
⁊ familie vel ſubuentiõis pauperũ. ſed ex cupiditate
vtiq; peccãt.nõ tñ tenent᷑ huiuſmodi lucra reſtituere
certis ꝑſonis.ſed debent pauperibo erogari ſ̃m ray.
vt. xiiij q.v.qui habetis cũ.c.ſea e⸗Sed R L
rũ eſt de honeſtate conſilij nõ de neceſſitate ſicut de
Bunt⸗ lucris dictũ eſt.

8

turpia lucra vt in mittendo vel poꝛtãd oarma vel li⸗
gnamina.vel quecũq; mercimonia ad teras ſolda⸗
no ſubiectas.⁊ tales vltra peccatũ turpis lucri incur
runt excõicationẽ cuiꝰabſolutio pape reſeruatł᷑ ⁊ de H̊

₰ℳ

ucru quod quis.i. xVIII.

ↄſequit᷑in ſeruiendo vſuranio in arte illa. pſoneta ca
eſt mediatoꝛ in malis ↄctibus. Miles in ſeruiendo

in bello miuſto q;tũ ad ſtipendiũ ſuũ. Notariꝰ in fa⸗
ciendo inſtrumẽta vſuraria.⁊ bꝛeuit᷑ quodcũq; lucx
qð quis recipit ꝓ oꝑe quo ſeruit alijs in illicitis.Lu
crũ etiam qð quis facit in opando vel vendẽdo die/
bus feſtiuis vel in eccleſijs vel alijs locis indebitis.
Recipiendo etiã pecuniã ob electionem alicuiꝰin ali

quã dignitatem tem poꝛalẽ.dicit guil. ꝙ eſt turpe lu⸗
crũ.⁊ conſulendũ ꝙ pauperibus det. q;uis hoſti. di

cat bᷣ ſimonia edll. .
. Capłm. xxiiij.de inhumanitate.

itcoꝛdiã ſeu inbumanitas ponit᷑ pꝛo filia
auaricie a.b.grego.in li.moꝛal.⁊ ab yſið.⁊a.b.tho.
ſe. ſe. Et cõſiſtit viciuʒ iſtud in h̊ ꝙ quis nõ ſubuenit
pꝓximo in neceſſarijs vite cuʒ põt.quod cõiter ꝓcedit
ex auaricia ex eo ꝙ amat plꝰ ſubſtantiam tꝑalem qᷓ;
ꝓximũ ſuũ. Et talis deficit a ſaciẽdo elemoſinas coꝛ⸗
poꝛales q cõtinent᷑in hoc verſu.videlʒ. Uiſito.poto.
cibo.redimotego.colligo.cõdo.Loquẽs pð.de ſub

uentione pximi ꝑ quã excluditnr vitiũ iſtud obdum

tionis ↄ miſericoꝛdiam.ſic ait põ.xl. Geatꝰ qͥ intelli⸗

git ſuꝑ egenũ ⁊ pauperẽ in die mala liberabit eũ do⸗

minꝰ.Dominꝰ conſeruet eũ ⁊ viuiſicet eũ ⁊ beatum

faciet eũ in tena.⁊ nõ tradat eũ in manibo inimicozꝝ
eiꝰ. Naturale eſt enĩ cuilibet appetere beatitudinem
⁊ vitare miſeniã que eſt ei contrarnia. Sed cũ ꝑ obdu

rationẽ contra miſcðᷣiam efficiat᷑ quis miſerimꝰ. qꝛ
dãnatus. Dicit᷑ enĩ Math.xxv. ꝙ ibũt hi.l.q imiſeni⸗
coꝛdes in ſuppliciũ eternũ ⁊ ꝑ miſerationes.⁊ elemo
ſinas debite factas cõſequant᷑ beatitudinẽ. qꝛ miſert

coꝛdibo dicek Math.xxv. Uenite bñdicti patrꝭ mei
percipite regnũ. Eſuriui enĩ ⁊ dediſtis mibi mandu
care ⁊c. Ideo extirpãdũ ẽ iſtud vitiũ.⁊ elemoſina de⸗
bito mõ ſacienda ẽ vt perueniat᷑ ad beatitudiuẽ.qð

vym guil. ve⸗

unt/ alia plura J. XVII.

Gaduratio contra miſe

— — %v — —— — — —☛ - ————UN

—,— — — —

— — — —

Ri
tnß

d
nc
Nii
d
id
nis⸗

.
uin⸗
ien
u
g*
Nu
znirin
lcnm
Giun
mmin⸗
amam

Capitulũ

„XXIIII.

innuit põ., dicens. Beatus qui intelligit. vbi tria
noranttur. .
Pꝛimũ ꝙ inhumanitas eſt eradicanda ꝑ rõnabilis

elemoſine erogatõnẽ ibi. GBeatus qui intelligit ſuper

egenũ et pauperem. J
Scðm ꝓcrudelitas hec eſt eliminãda pꝛopter hoꝛri

bilis ſententie euaſionẽibi.in die mala liberabit euzʒ

dominus.

Teniũ ꝙ iniquitas hec eſt effugãda pꝛopter pꝛeſen⸗

tis vite fructificationẽ.ibi.dñs cõſeruet eum.

Quantum ad pꝛimum §.

oſtenditur ꝙvitiũ hoc eſt eradicandũ.ꝑ hoc ꝙ cotra/
riũ ſuadetur.ſ.ſubuenire pauperibo.Quõ eni põt ali

quid efficacius ſuaderi.qᷓ; cũ oſtenditur ex eo beati⸗
tudinẽ adipiſci. Beatꝰ inqt qui intelligit. Contraria
eĩ mutuo ſe expellunt. Sed non ſufficit dare elemoſi⸗
nam.niſi detur debito modo. Vnde Ecci.vij ðꝛ.Et

facere elemoſinã ne deſpicias.donec inuenias iuſtuz

id eſt teneas eaʒ qͥuſq; debite poſſit erogari.Et h̊ no

tat pp.cũ ait. Beatus qui intelligit.i cu ĩtellectu⁊ ra

tione pꝛouidet pauꝑibo ⁊ egenis.Oꝛdinẽ nouit ray.
ponẽs circa hoc diſtinctionẽ.dicẽs eſſe diſcernenduʒ

inter petẽtes elimoſinã. Aut petũt quaſi ex debito v

pꝛedicatoꝛes⁊ pᷣlati. Aut ſimpliciter pꝛo coꝛꝑis ſuſtẽ

tatione. In pꝛimo caſu diſtingue.qꝛ aut ſũt noti aut
non. Si ſunt noti ⁊ conſtat eos miſſos vel ↄſtitutos
ad pꝛelaturã recipiendi ſunt.i.Coꝝ.ix. Qui altari ð
ſeruiũt cũ altari ꝑticipant᷑. Et non alligabis os bo/
uis triturantis ⁊c. Si vero ſunt incogniti et dubitat᷑
an eis tale officiũ ſit conceſſum. pꝛimo debent exami

„ „

nari an ita ſit.qꝛ circa maioꝛa maius ꝑiculũ vertitur

Mon eni eis tm̃ dat tꝑalia ſed ſpũalia accipit.in qbo
vertit᷑ periculũ magnũ.di.xlij quieſcamꝰ. Poſſent eĩ
falſa diſſeminare vt heretici qui ſimulãt ſanctitatem

vt cerretani qui multa mẽdacia fingũt. In ſcðᷣo caſu

cũ.ſ.petũt ſimpliciter pꝛo ſuſtentatiõe coꝛꝑis iterum

ſubdiſtingue.qꝛ aut potes abũdare ſeu ꝓuidere om̃i
bus.aut non. Si omnibo ſufficis. omnibo indiſticte

ſubuenire debes hũtibo indigentiã. Inuitãt nos ad

hec exempla abꝛae ⁊ loth.qꝛ omnes indifferẽter reci⸗

nendo inter pauperẽꝛ pauperẽ. Mon eni ex vita eoꝛũ

quos recipis mercedẽ tibi retributurꝰeſt deus.ſed ex

volũtate⁊ honoꝛificentia multa⁊ miſericoꝛdia ⁊ boni
tate.diſt. xlij.c.quieſcamꝰ.Et qð dictũ eſt de dando
oĩbus indiſtincte ad ſuſtentationẽvbi quis ſufficiat.
intelligendum niſi recipiens elemoſinsʒ abuteret. vt

puta vel male expẽdendo. vel pꝛopter hoc traderet ſe

negligẽtie cõfiſus de ꝓuiſione ſibifacta.ar.v.q.v.ca.

non omnis. Indigentibo aũt ad moꝛtẽ quãtũcunq;

malis.obſtinatis.excõicatis.hereticis.iudeis.⁊ infi⸗
delibo alijs ſemꝑ ſubueniendũ eſt. ⁊ ab oĩb etiam ſi

opꝛteret furto occiꝑecũ non inueniref aliterad ſubue
niendũ.diſt.lxxvi:paſce. In ſcðo vero caſu cũ.ſ. qͥ
non põt oĩbo ſufficere dicit Ambᷣ.nouem eſſe ↄſiderã

da.ſ.fidem.qꝛ fidelis pꝛeferẽdus eſt infideli.qdð intel

ligendũ videt cetenis panboꝛ pcipue equalitate indi

magis eſſent deſerendi filij q; parentes.

gentie. Cauſam. qꝛ illi qͥ tenent᷑ captiui ab hoſtibus
ſunt alijs pᷣferendi.Locũvt ſi captus pꝛopterdebitũ
iuſtũ excrucietur in carcere. Nam ſi omnibo debetur
miſericoꝛdia.iuſto ampliꝰ illis. Cempus. nam ſi tꝑe
afflictõnis ſue nil a te impetret ⁊c/ſi tꝑequo duc ad
moꝛtẽ. S non totũ necvni ſimul oẽs opes eſ
fundant᷑.ſed diſcrete diſpenſent᷑.⁊ hoc niſi aliquis ex
toto vellet mundũ deſerere. vt religioſi. Exemplũ in

heliſeo.Et ſipõt pluribo ſufficiẽter tra dere.meliꝰ eſt

qᷓ; vni tm̃ dare.ſed non meliꝰeſtvnivel paucis ad ſuſ

ficientiam q; mulus ad ĩſufficientiã ⁊ quaſi nihil ſᷣm
tho.vbi ſupꝛa. Meceſſitudinẽ.vt ꝓpinqui ſanguinis

extraneis pꝛeferant᷑. Henlegccea: latcecter ſu⸗
litudinarij alijs pꝛeferẽdi ſunt.lobilitatẽ.i. verecũ⸗

diã ue⸗ ingenuos ꝓdit natales.Etatem.qꝛ ſenes iu
ulenibo

nibo. cerer pa ribo. p̃ferendi ſunt. hoc plene babes
di. lxxxvi.non ſatis.Tho.ij.ij.q.xxxi.ðt.Exhibitõ ca

„

iItatis ⁊ beneficioꝝ ad magis gopinquos 2 attinen

tes magis eſt extendẽda. Sed ꝓpinquitas vniꝰ ho

minis ad alteꝝ poteſt attendi diuerſimode ſᷣm diuer
ſa in quibo ſibi homĩes ad inuicẽ cõmunicant. vt cõ
ſanguineiĩ naturali cõiũctõe.cõciues in ciuili.⁊ fide⸗
les in ſpũali.⁊ ſic de alijs.⁊ ſᷣm diuerſas cõiũctiones

ſunt diuerſa beneſicia impẽdenda.Nam vnicuiq; eſt
magis impendendũ beneſiciũ ꝑtinẽs ad illã rem ſᷣm
quã eſt nobis magis cõiunctꝰ ſimplir loquẽdo tñ pᷣt
vaniarl ᷣm diuerſitatẽ locoꝝ⁊ tꝑm ⁊ negocõꝝ. Nã in
aliquo caſu magis ſubueniendũ eſt extraneo, puta ẽ
extrema neceſſitate qᷓ; patri non patieti illam neceſſi⸗
tatẽ. Itẽ dicit tho.vbi.S.q; nullũ bene actoꝛis eſt be⸗
neticiũ ſicut parẽtũ. Ideo parẽtes in recõpeſandis be

neficijs ſunt oĩbo alijs pᷣferẽdi. hiſi neceſſitas ex alia
pte pponderet.vel aliq alia conditio, puta cõis vtili⸗

tas eccleſie vel reipublice. Uñ in extrema neceſſita

Sciendũ ꝙ per miſciam elemoſina euadit ientẽ
tia hoꝛribilis dãnationis qua dicet᷑. Ite maledicti in

ignem eternũ. Deelemoſina eni ðꝛ. Tho. xij. Elemo
e ſina a moꝛte liberat.⁊ ipſa eſt que purgat peccata.Et
piebant. inter alios etiã angelos reciꝑe meruert. Be
ne. xix. Et in hoc caſu dicit Criſ. Quieſcamꝰ ab hac
abſurda⁊ dyabolica ⁊ pꝑemptoꝛia cunioſitate.ſ.diſcer

Hᷣ ẽ qð ait po. In die mala libabit eũ dñs.ſ.apenis.
Dies mala ðꝛ dies indicij ꝑticulanis ⁊ vniuerſalis q̃
mala eſt repꝛobis/ꝓpter damnatiõis ſnĩam durã cõ⸗
tra eos publice latam. Ecõtra aũt vt ðꝛ. Ja.ij. Judi⸗
ciũ ſine miſericoꝛdia.ſ.liberante. fiet illi quinon fecit
miſericoꝛdiã inhumanus exiſtens. Uñ ps.xlviij. de
diuite auaro ait. õ dabit deo placationẽ ſuã.⁊ pᷣci⸗
um redemptionis anime ſue laboꝛabit⁊c̃. Ubi tria ð
eo noranrr.
Pꝛimũ ꝙ deo extat irrecõciliatus.quia nõ dabit deo
placationem ſuuam.
Scõðm ꝙa pcrõ extat inełpiatus. quia nec pꝛecium
redemptionis animeſuaeu. F
Tertiũ ꝙ in eternũ durat cruciatus.quia laboꝛabit
in eternum⁊ viuet adhuc in ſinem·
Ouantum ad pꝛimũ dicit Oꝛeg.in oꝛatione ð eo
Deus qui culpa offenderis penitẽtia placoris. Sed
medicamentum foꝛtiꝰ quod oꝑatur in penitentia eſt
miſericoꝛdia elemoſine:inquit AImb/de be din cele

Citulus Pꝛimus

medicamentũ. Unde in figurã huius dicit iacob de
eſau.quem timebat ꝓpter offenſam. Placabo eũ mu
neribus. GBeñ.xxxij. Oñs enim placat᷑ muneribo ele
moſinarũ. Sed inhumanꝰ cum nõ det elemoſinas
ex auaricia ipᷣm placare nõ poteſt.⁊ per cõſequens re
manet inimicꝰ ⁊ nil qð facit boni põt deo eſſe gratũ.
Quantũ ad ſcoᷣm dixit nabuchodonoſoꝛ peccato
ri daniel. Peccata tua elemoſinis redime. Dañ.iiij.
Etambᷣ.Peccatis tuis venundatꝰ es.ſ.dyabolo. re
dimete pecunia tua.ſ.ꝑ elemoſinas.de pe.di.i.medi
cina.Sicutigit᷑ peccatoꝛ ꝑ elemoſinam contritiõis
quã dat aĩe ſue liberat ſea ſeruitute dyaboli ⁊ pctĩ q̃
ad culpã. Ita ꝑ elemoſinã quaʒ dat pauperi liberat
ſe a pena debita ſupplicij. Sed ĩmiſericoꝛs non dat
elemoſinã interioꝛẽ nec exterioꝛẽ.Et ideo qꝛ nõ dabit
pꝛeciũ redemptõis ale ſue remanet ſub ſeruitute dya
boli in peccatis: Ex his ſequit᷑ tertiũ. Naʒ exq̊ nõ
placat hic deũ quẽ offendit.ſed cum peccatis accedit
ad diẽ malam iudicij in fine vite ſue.i.poſtea in fine
mundi.Ideo in die mala nõ liberabit eum dñs.ſed
dicet ei cũ alijs. Ite maledicti in ignẽeternũ in qͥ ᷣm
ps.laboꝛabit in eternũ cruciatibo.Et quare non libe
reła dãnatione in illa die aſſignat pꝛo cã inbumani
tatẽ dicens.Eſuriui ⁊ nõ dediſtis mihi manducare
Math.xxv. Uilſ itari debet infirmꝰ ⁊ tribulatꝰ vt
conſulet᷑ verbis.adiuuet᷑ in coꝛpoꝛalibus obſequijs.
ſubleuet᷑ ſi indigeat tꝑalibus ſubſtantijs ꝓ medicis
⁊ medicinis.Etſicut dici᷑ Job.v. Uiſitans ſpecieʒ
tuã.i/ꝓximũ.nõ peccabis ſed pꝛemiũ mereberis.di⸗
cente xpᷣo. Infirmꝰfui ⁊ viſitaſtis me.Sic amici iob
viſitauerũt eũ depauperatũ ⁊ infirmatũ vt non cõſo
larẽt᷑ eũ. Sed qꝛ repᷣhẽderũt eũ dicẽtes ꝓpt᷑ hypocri⸗
ſim percuſſum ⁊ humiliatũ.deo diſplicuerũt. Po
tari debet ſitibundus ⁊ qͥ indiget. iu illud Ro.xij.
Si ſuit inimicꝰ tuus potũ da uli.⁊ multomagis be⸗
niuolis. Math.x. Qui potũ dederit vni ex mĩmis
tm̃ in noiĩe diſcipuli nõ perdet mercedẽ ſuam Rebec
ca que potũ dedit elieʒer ꝓcuratoꝛi abꝛae poſtulanti
meruit magniſice matrimonio copulari. Cibꝰ de⸗
bet pauperi miniſtrari.ſᷣm illud Eſa Aviij. Frãge eſu
rienti panẽ tuũ. Noĩe enim panie intelligitur cibus
VSBignãter dicit᷑ frãge.i.partẽ da.vt videlʒ ſᷣm ambᷣ.
Di. lxxvi.c.nõ ſatis. Nõ totũ quis ſibi eripiat.ſed qðᷣ
habetcũ paupere partiat᷑. Uel etiaʒ frange.ſ.plures
ptes faciẽdo da pluribo. Meliꝰ eſt enĩ dare multis
ad ſufficientiã q; vni ad ſuperabundantiã. Panem
dicit qͥ eſt cõis cibꝰ.qꝛ nõ debẽt pauperibo fieri lau⸗
ta cõuiuia. Uñ augꝰ dicit. Dent paupenbo vilia di⸗
uites.⁊ ipſi vtant᷑ delicatis.di.xlieNõ cogant᷑. Tuũ
dicit nõ alienũ.i.de male acquiſitꝭ que debẽt reſtitui
Mã vt dicit᷑ Ecci.xxxiiij. Qui offert ſacrificiũ.ſ.ecclie
de ſubſtantia pauperũ quaſi qui victimat filiũ ante
patrẽ ſuũ.xiiij.q.v.ĩmolans.Diues epulo qꝛ micas
Panis laʒaro nõ dedit in inferno ſepultꝰ guttã aque
abere nõ potuit Lu.xvi. Tegere.i.veſtire nudũ.
ſub q̊ compꝛehendit᷑ oẽ cooperimentũ coꝛpoꝛi neceſ
ſariũ ⁊ vſui aptũ.Eſa.lviij. Cũ videris nudũ operi
eũ.Qð oſtendit iob optime ſe ſeruaſſe dicẽs. Si de⸗
ſpexi pꝛetereuntẽ eo ꝙ nõ habuit veſtimẽtũ.⁊ abſq;
operimento pauperẽiſi nõ benedixerunt mihi latera

eiꝰ.⁊ de velleribo ouiũ mearum calefactꝰẽ.humerus
meꝰ a iunctura ſua cadat.Job.xxxi. Et de thabita qᷓ

erat plena operibo bonis ex elemoſinis dicit᷑ Act. ix

ꝙ vidue flentes oſtenderũt petro tunicas ⁊ veſtes q

eis ipſa faciebat.ex quaꝝ cõpaſſionepetrꝰ moꝛtuam

ſuſcitauit. Sic iohanes baptiſta admonebat turbã
dicẽs. Qui habet duas tunicas det ñ habẽti.Lu.iij
Pꝛo vna enĩ tunica vt exponit hieroꝰ. intelligit᷑ veſti
mentũ ſibi neceſſariũ ⁊ familie ſue. pꝛo alia intelligũ
tur alie ſuperflue veſtes q̃ ſunt pauperibꝰdande.UIt
enĩ ait ambeMHudoꝝ eſt veſtimentũ qð recludis.ſcʒ
ſuperfluũ.di.xlvij.ſicut hi.Nõ ſubuenientibo enim
de veſtimento dicet in iudicio xpᷣs Math.xxv.ſju⸗
dus fui ⁊ nõ cooperuiſtꝭ me.⁊ ideo. Ite maledicti in
ignẽ ⁊c. Lolugere in domũ pꝑegrinos. ad Heb. vl⸗
ti.MHoſpitalitatẽ nolite obliuiſci.Per hanc enĩ quidã

placuerũt deo angelis hoſpitio receptis. ſicut ptʒ de

abꝛaam ⁊ loth. Beñ. xix. Job etiã oſtedit ſe huic va⸗
caſſe operi dicẽs.foꝛis nõ manſit peregrinꝰ.⁊ hoſtiũ
meũ viatoꝛi patuit Job.xxxi.Et hoc fieri dʒ hilariter

i. Petri.iiij. Hoſpitales inuicem ſine murmuratiõe⸗

PHiero.Oẽs hoſpites aduenientes leta frõte ſuſcipi⸗

mus.⁊ eis pedes abluimꝰ pꝛeter hereticos. Similit
qꝛ multi diſcurrũt trutanni ⁊ cerretani ⁊ latrũculi:et

ideo caute in hmõi agendũ ẽne daniticet᷑. Dicit᷑ enĩ
xiij q.i.Sad hec. Mus in pera. ignis in ſinu. ſᷣpẽs
in gremio.male remuncrãt hoſpites ſuos. Econtra
domos hoſpitibo clauſas in ſodomis ignis celeſtis
cõſũpſit.di:xlij.S.i.Sic ⁊ ignis inferni inbumanos
hoſpites deuoꝛabit.quibodicet᷑. Hoſpes fui ⁊ nõ col

legiſtis me. Math. xxv . Er ſextũ opꝰ miſcdᷣie coꝛ
poꝛalis redimere captiuos. ⁊ eos qui detinenapud

infideles redimere maxima miſcðia eſt.cũ ibi pericli⸗

tet᷑ nõ ſolum coꝛpus ſed etiã aĩa.pꝛo quo etiã calices
conflari ⁊ vẽdi ſuadet ambꝛo,.dicẽs. Oꝛnatꝰ ſacroꝝ
eſt redẽptio captiuoꝝ.Et vere iſta ſunt vaſa pꝛecioſa
que redimũt aĩas a moꝛte. Ille verus eſt theſaurus
qͥ operat᷑ quod ſanguis xpᷣt operatꝰeſt.xij.q.ij.c.au⸗
rũ. Et idẽ etiã dicit᷑ ex ſnia ſexte ſinodi vniuerialis qᷓ
habet᷑.e.q.c.apłicos. Paulinꝰepᷣs: Nolanus vir ſan
ctiſſimꝰ. vt refert grego.in li.dyał.qꝛ pꝛo redemptiõe

filij vidue ſe ſeruituti ſubiecit infideli.Oẽs captiuos

xpᷣianos qͥ detinebant᷑ ab infidelibo longobardis pe⸗
tijta rege ⁊ obtinuit liberari ⁊ remitti ad ꝓpꝛia. Eos
quoq; qͥ detinent᷑ in carceribo pꝛo debitis ⁊ pᷣcipue ſi
ne culpa ſua redimere ꝓ eis ſoluendo creditoꝛibo vel
mutuando magna elemoſina ẽᷣ. Et multomagis qᷣs
debet debitoꝛes ſuos qͥs nouit impotẽtes ad ſoluen
dũ ex miſcðᷣa relaxare.quod dñs pᷣcepit dicẽs.Eſa.
lviij. Dimittite eos qͥ cõfracti ſunt liberos.illos etiã
qͥ iniuſte ponunt᷑ ad carceres iuuare vt abſoluant᷑qͥ
libet ꝓ poſſe debet laboꝛare.ſic fecit abdemelech eu⸗
nuchꝰ regis ſedechie pcurãs pꝛecibo ſuis ⁊ obtinẽs
a rege hieremiã ꝓphetam miſſum in lacũ.i.puteũ ſi⸗
ne aqua ad inſtantiã ſacerdotũ ꝓpter veritatem qua

pꝛenuũciabat future captionis hieroſolymoꝝ inde ex⸗
trahi ⁊ ſibi pꝛouideri exqͥ multũ deo placuit. vt ha?

bet hiere. xxxviij. Inſupera ſeruitute liberare ſeruos
p̃cipue poſtq; effecti ſunt xpᷣiani. ⁊ credi põt eos be⸗

ne vſuros ſus libertate ẽ magna miſcdia.ſicut ⁊ lipſa

— —

—

A
w

Ai

nlc
uun⸗
than
nl
ng
haͤ
igii
mi

wle
Dake
ſnn fho
Eannen
nis ⸗
iinig
Pni
R
mln
ccunns
gican
imisi
—

Capitulũ

ſeruitus ẽ magua miſeria. Uñ ⁊ greg.dicit ꝙ ſalubꝛi

ter agit᷑ ſi hoĩes quos liberos ab initio natura ꝓtulit
⁊ iuſgentiũ iugo ſubſtituit ſeruitutis.in ea qua nati
fuerat manumittẽtis beneficio libertati reddant᷑.xij
q:ij.cũ redẽptoꝛ.vbi põit exemplũ ad h̊ inuitãs nr̃i
redẽptoꝛis 4 nos dyaboli captiuos libertate dona⸗
uit. AVltimũ opꝰ miſericoꝛdie coꝛpoꝛalis eſt cõde⸗
re.i.ſepelire moꝛtuos.Thobias ſepeliẽs etiã cõtra pᷣ

ceptũ regꝭ ſennacherib moꝛtuos de populo ſuo.⁊ ali

qñ dimittens pꝛandiũ vt h̊ exequeret᷑.nec timens mi
nas vel pericula moꝛtis.ꝓpter hoc multũ deo placu
it vt ſibi dixit raphael angelus Thob.xij.Et ex ma⸗
gna miſeria cecitatis ⁊ pauꝑtatis deuenit ad illumi⸗
nationẽ ⁊ magnã pꝛoſperitatẽ cũ filio ſuo.Filij iacob
cũ magna diligentia fecerũt officiũ ſepulture ipſius
vt habet᷑ Geñ. vl. Et in penã dictũ fuit de iniqͥ ioa⸗
chim. Sepultura aʒini ſepeliet᷑. Hiere.xxij. Aʒinus
manet inſepultꝰ. Deuote etiã mulieres marie cũ ni⸗
chodemo ⁊ ioſeph multuʒ cõmendant᷑ de ſepultura
pie ⁊ gloꝛioſe exhibita xpᷣo. Math.penul.Ad h̊ etiãẽ
facit qð habet᷑ xiij.q.ij.c.ebꝛon.⁊.S.ſe.Et qᷓ;uis ſei
pultura moꝛtui nõ cõferat moꝛtuo q;tum ad ſenſum
quẽ coꝛpꝰ non hʒ poſt moꝛtẽ ꝓpter qð ſaluatoꝛ nõ po
nit inter oꝑa miſcðie in iudicio rerends. Illa enim

tm̃ ponit que ſubueniũt vite humane.tũ enã nõ me⸗

moꝛat ea.qꝛ hoĩes ex ſe ad hoc inclinant᷑ ecx humani⸗
tate ⁊ vtilitate ne coꝛpoꝛa infecta aerẽ inficiãt.tũ ſᷣm
b. tho.ſe.ſe.q.xxxij.ꝑtinetad defunctũ. qͥd de eiꝰ coꝛ
poꝛe agat᷑. tũ q;tũ ad hoc ꝙ viuit in memoꝛijs hoĩim
cuiꝰ honoꝛ dehoneſtat᷑ ſi maneat inſepultꝰ.tũ q;tuʒ
ad affectũ quẽ adhuc viuens habebat de ſuo coꝛpo⸗
re cui pioꝝ affectꝰ cõfoꝛmari debet pꝰ moꝛtem eius.
2 ideo lauda bile opꝰ eius ẽ.

Ouantum ad tertiũ J. Ij.

—

pꝛincipale oſtendit fructꝰ magnꝰ miſericoꝛdie in vi⸗

ta pñti.Uñ.i.thi.iiij.dicit᷑. Pletas ad oĩs valet pꝛo⸗
miſſionẽ vite que nũc eſt hñs.ſ.ſpiritualis.coꝛpoꝛal
⁊ future.Et h̊ declarat pð.ponens q̃druplicẽ fructũ
Pꝛimus eſt. Dñs cõſeruet eum.iſ.in vita gratie ⁊ in
ꝓſperitate tpali.Scðs eſt.vt viuiſicet eũ ſpiritualit᷑
qꝛ vt dicit᷑ Tho.uij.lemoſina ab oĩ pctõ ⁊a moꝛte
liberat. Uñ ⁊ filiꝰ vidue ſareptene ꝓpter elemoſinã ſu
ſcitatꝰ fuit.iijc.Reg.xviij.Lertiꝰ fructꝰ eſt.beatũ euʒ

faciat in terra.i.felicẽ ⁊ famoſum. Dicit enĩ boeti. ꝙ

largitas homines claros facit. auaricia voodioſos.
Quartꝰ nõ tradet eũ in manꝰ inimicoꝝ eiꝰ.ſpiritua⸗

liter.ſ.demonũ. Uñ cõtra iob qui fuicelemoſinis de⸗

ditꝰ nõ potuit pᷣualere dyabolꝰ cũ ſuis malicijs ⁊ fla

gellis. Sed vtꝝ dare elemoſinã ſit ex pᷣcepto ita

peccet moꝛtaliter qͥ nõ dat eã. Rñ.ſᷣm.b.tho.ſe.ſe.q.
h ſic a omittẽdo eam punitcternalit᷑. vt patet
Maih.xxv. Ite maledicti in ignẽ eternũ ⁊c.qð pꝛo
cã dãnationis ponit᷑ omiſſio elemoſine.Eſuriui enĩ ⁊
nõ dediſtis mihi ⁊c̃. Sed nullus punit᷑ igne etxerna⸗
liter niſi ꝓ moꝛtali.Rõ huiꝰ eſt.qꝛ cũ ꝓximi ſit dile/
ctio ſub pᷣcepto ſᷣm illud Jo.xv. Hoc eſt pᷣceptũ meũ
vt diligatis inuicẽ. Neceſſe eſt oĩa illa cadere ſub pᷣ⸗

cepto ſine quib dilectio ꝓximi nõ conſeruat᷑. Ad di

lectonẽ autẽ ꝑtinet vt nõ ſolũ velimꝰei bonũ ſed etiã

4

XXIIII.

—

opemurad hoc.ſm illud.i. Jo.iqjelõ diligamꝰ ver⸗
bo neq; lingua.ſed oꝑe ⁊ veritate. Ad hoc autẽ ꝙ ve
limus ⁊ oꝑemur bonũ alicui requirit᷑ ꝙ eꝰ neceſſita⸗
ti ſubueniamꝰ. Uñ.i.Jo.iij.dicit᷑. Qui viderit frim
ſuũ neceſſe habere ⁊ clauſerit viſcera ſua ab eo. qũo
charitas dei manet in illo.Et ideo elemoſinaꝝ largi⸗
tio ẽ in pᷣcepto. Sed qꝛ pᷣcepta dant de actibꝰ virtu⸗
tũ neceſſe ẽ ꝙ hoc bonũ elemoſine cadat ſub pᷣcepto
ſim ꝙ actꝰ virtutis.i.ᷣm ꝙ recta rõ requirit.m quaʒ

gliquid ẽ cõſiderandũ ex parte dãns clemoſinã.⁊ ali
quid ex ꝑte recipiẽtis.Ex ꝑte dãtis eſt cõſiderãdũ ꝙ

iſllud qð eſt in eiemoſinas erogandũ ſit et ſuperfluuũ
nõ ſolum reſpectu ſuüpſiꝰqð eſt vltra illud qð eſt ne
ceſſariũ nature ſiuevite ſue ꝓpꝛie.ſed ⁊ reſpectu alioꝝ
quoꝝ cura ſibi incũbit.qꝛ pꝛiꝰ opoꝛtet ꝙ vnuſquiſq;
ſibi ꝓuideat⁊ his quoꝝ cura ſibi incũbit.⁊ poſtea de
reſiduo alioꝝ ſubueniat neceſſitatibo.rõne quoꝝ dici
tur neceſſariũ ꝑſone ſᷣm ꝙ ꝑſona dignitatẽ impoꝛtat
ſicut ⁊ natura.pmo acceipit ſibi ad ſuſtentationẽ ꝓpꝛij
coꝛpoꝛis qð eſt neceſſariũ miniſterio virtutis nutriti
ue. Superfluũ autẽ erogat ad generatiõeʒ altenꝰ per
virtutẽ generatiua.Et ad hoc facit qð dicit xpᷣs Lu.
xi.Quod ſuꝑeſt date elemoſinã ⁊ ecce olĩa mũda ſũt
vobis.i.nullã ĩmundiciã auanicie ex tẽpoꝛalibo con⸗
trahetis ſic diſpenſando.Et hiero. Aliena raꝑe con
uincit᷑ qͥ ſibi vltra neceſſaria retinere ꝓbat᷑.di.xlij..i
Ex ꝑte autẽ recipientis requirit᷑ ꝙ neceſſitatẽ habeat
alioquin nõ eſt rõ q̃re ei elemoſina det᷑. Sed cũ non
poſſit ab aliq̃ vno oĩbus neceſſitatẽ habentibo ſub⸗
ueniri.nõ oĩs neceſſitas obligat ad pᷣceptũ.ſed ſoluʒ
illa ſine qua qͥs ſuſtẽtari non põt. Et in hmõi haber
locũ qð aitambꝛo.Paſce fame moꝛientẽ. ſi nõ paui⸗

ſti occidiſti.di.lxxxvi.c.paſce.Sic g̊ dare elemoſinã

de ſupfluo eſt de pꝛecepto.⁊ ſilłi dare elemoſinã ei qͥ
eſt in extrema nccte.als dare elemoſinã eſt de cõ ſilio

ſicut de quolibet melioꝛi bono dant᷑ cõſilia. Sũtau⸗

tẽ ſuperflua nature ⁊ pſone de neceſſitate pᷣcepti ero⸗
ganda.qꝛ Iz ſint iſtiꝰ q;tũ ad ꝓꝛietatẽ.tñ ſunt ⁊ alio⸗
rũ habentiũ poteſtatem qui inde ſuſtentari poſſent
qᷓ;tũ ad vſum. Uñ ambꝛo.diixlvij.ſicut hi.inquit.
Nemo ppꝛũ dicat qð cõmune eſt.i.alijs cõicanduʒ
tꝑe neceſſitatis ſᷣm glo.⁊ ſequitur.plꝰqᷓ; ſufficeret ad
ſumptum ⁊ violenter obtentũ eſt. Eſurientiũ eſt pa⸗
nis quẽ tu detines: Nudoꝝ veſtimentũ quod tu re⸗
cludis. Miſeroꝝ ſeu captiuoꝝ redẽptio eſt ⁊ abſolu
tio pecunia quã in terra defodis. Tantoꝝ ergo te ſet
as inuadere bona quãtis poſſis pꝛeſtare qð velis.i.
debes velle. hec ibi. Item nota qð dictũ eſt de ne
ceſſitate nature ⁊ perſone hoc iudicandũ eſt ſᷣm ꝙ; ò⸗
babiliter eſtimari põt. lec opoꝛtet cõſiderare ad oẽs
caſus qͥ poſſunt contingere in futurũ.hoc eni eſſet de
craſtino cogitare qð dñs pꝛohibet. Sed debet iudi⸗
cari ſuperfluũ ⁊ neceſſariũ ſᷣm en que ꝓbabiliter ⁊ vt
in pluribo occurrũt. Idem ipſe tho.in.liij.di xv. vbi
dicit ⁊ addit.ꝙ caſus extreme neceſſitatis iudicandꝰ
eſt qñ apparẽt ſigna ꝓbabilia future neceſſitatis ex⸗
treme niſi eis ſubneniat᷑.vt cum quis videt pa uperẽ
indigentẽ cibo vel potu vel alijs neceſſea arijs 2 honu⸗
nes impotẽtes vẽl pigros ad ſubueniendum illi nec
pauperẽ poſſe ſibi ꝓuidere Nec en cpertane eſt
3

Citulus Dꝛimus

vltima ⁊ etrema neceſſitas. qꝛ tũc foꝛte non poſſet
natura iuuani iam defecta. Dicit etiã beatꝰ tho.ꝙ nõ
tenet᷑ quis querere quis habeat neceſſitatẽ. ſed ſuffi⸗
cit vt his qui veniũt ad noticiã ſuam ſubueniat. Itẽ
quod tenet᷑ indigentibus ſubuenire vt dictũ eſt qui⸗
libet de arte ſua.medicꝰ in medendo infirmis pau⸗
peribus ⁊ ꝓcurando medicinas.aduocatꝰ in aduo
cando.iuriſcõſultꝰ in cõſulendo ⁊ ſic de alijs.

Dꝛo maioꝛi declara⸗.ꝭJ.IIII.

tione buiꝰ materie. Nota que bꝛeuiter dicit Duran.

in. iiij. di. xv. Dicit enĩ ꝙ cũ vſus bonoꝛuʒ exterioꝛũ
ſit oꝛdinatus ad ſubueniendũ neceſſitanbus vite pᷣ⸗
ſentis.ſubuenientia iſta debet eſſe oꝛdinata ſᷣm cha⸗

ritatem qua quis tenet᷑.pꝛimo ſibi.ſecundo ꝓximo.i.

cõiũctis.tertio extraneis. Neceſſitas autẽ quam qͥs
patit᷑ in neceſſitatibo ⁊ bonis exterioꝛibns poteſt eſſe

duplex. abſoluta ⁊ ↄditionata. Abſoluta qñ omnia

bona tꝑalia que quis habet ei ſunt adeo neceſſana
ꝓꝙ ſine eis non poteſt viuere. Et hec vocat᷑ neceſſitas
nature. onditionata vᷣo quando ſunt ei neceſſaria
ad ſui ſtatus decentiã ⁊ cõſeruationẽ.⁊ hec dicit᷑ ne⸗
ceſſitas perſone. inq;tũ perſona nominat dignitateʒ

⁊ ſtatũ. Oicendum ergo ꝓꝙ illud qð eſt neceſſanum

nature neceſſitate abſoluta nõ eſt pꝛeceptũ dare ĩmo
illicitum.qꝛ plus tenet᷑ ſibi qᷓ; alij. Illud auteʒ quod
eſt neceſſariũ ad decentiã ſtatus ſolũ ex pꝛecepto da
ri debet per releuationẽ ſtatus alterius.qꝛ nullus te⸗
net᷑ verecunde viuere in ſtatu ſuo vt releuet aliuʒ ad

decentem ſtatũ.Quod autẽ eſt ſuperfluũ vtriq; ne⸗

ceſſitati nature.ſ.⁊ ſtatꝰ debet dari ex pꝛecepto.ſᷣm il
lud Lu.xi.Qõð ſupereſt date clemoſinã. Nec eſt du⸗
biũ quin ſit pꝛeceptum reſpectu illoꝝ qui ſunt in ex⸗
trema neceſſitate.qꝛ ſi illud ex pᷣcepto dandum ẽ qð
ẽ neceſſariũ pꝛopꝛio ſtatui a foꝛtioꝛi ⁊ omne illud qð
ſuperfluit. De illis autẽ qui nõ ſunt in extrema neceſ
ſitate lʒ ſint in magna verecũdia non audeo diffini⸗
re nec plene cõdemnare maioꝛẽ partem diuitum,ſed
ſm auctem Jo.ſupꝛa allegataʒ que nõ ſolum loquit᷑
de neceſſitate extrema ſed notabili ⁊ verecũda videt
ſonare hoc.

ctis.pꝛimo ꝙ nõ dare elemoſinaʒ qð pertinet ad hoc

vitiũ inhumanitatis tũc eſt moꝛtale qñ quis ſuper⸗
flua vltra.ſ.neceſſaria nature ⁊ ꝑſone habẽs nõ ſub⸗
uenit patienti extremam neceſſitatẽ quam nouit ᷣm
tho.nch.⁊ duran.in.iiij.di.xv.⁊ herueñ.in quolibet
Scðo cum quis ſciens extremã neceſſitatẽ pꝛoximi
nõ ſubuenit ei de eo. qð eſt ſibi neceſſariũ perſone.i.
ad decentiam ſtatꝰ ſui ⁊ familie ſed ſuperfluũ natu⸗
re.⁊ hoc ᷣm duran.⁊richar.in.iiij. Sed.b.tho.ſe.ſe.
q.xxxij. dicit hoc eſſe ſub ↄſilio.vñ nõ peccaret iſtud
omittens ſaltim moꝛtaliter. Qð foꝛte intelligit᷑ de ta⸗
li neceſſario perſone.i.quo ad decentiã.pꝛopter cuiꝰ
carentiam ſuſtineret magna pericula vel dãna eoꝛpo
ris vel aĩe. Quãdo etiam nõ pꝛouidet ſibi⁊ ſuis pᷣm
ſtatum ſuũ ⁊ indigentias ex auaricia hoc agẽs vtiq;
peccat. Tertio cum quis de ſuperfluo vtriuſq; ne
geſſitatis nature ſ.⁊ ꝑſone non ſubuenit magnas ne

ceſſitates ⁊ miſerias patientibo.etſi nõ extremas ſibi
notas.2 Hᷓ videt᷑ eſſe quaſi moꝛtale ᷣm duran.ſed nõ
Fßm tho. Quarto dare elemoſinã de neceſſario na
ture.ſ.ſibi ⁊ familie eſſe peccatũ. qꝛ contra chanitatez
ſm tho.richar.⁊ duran.⁊ hoc niſi vt dicit tho.ſe.ſe.
q.xxxij.vbi.S.quis daret perſone alicui.qꝛ cõſiderat
vtilioꝛem illã reipublice vel eccleſie quã ſe vel fami⸗
liam.⁊ ideo pꝛefert cõſeruationẽ vite illius ſue ſubue
niendo ei de neceſſario vite ad qð tamen tenet᷑ ex pꝛe

cepto.ſed ꝑtinet ad magnã perfectionẽ. Laudabili⸗
ter enĩ quis daret elemoſinã de neceſſario perſone in
igenibyen i nõ extreme cũ vellet religionẽ ingredi.
vel in pꝛomptu per induſtriã poſſet ſibi cito ſuo de⸗
cẽti ſtatu pꝛouidere.ſᷣm.b.tho.vbi.sð. Quinto qñ
indiſcrete daret vel nõ indigentibus vel male vtenti
bus.v.q.v.non omnis. Nota ꝙ ſi pater filiũ.vel pa

tronus libertũ.vel dñs ſeruũ infantem vel etiã adul

tum languidũ exponit.vel ei alimenta negat ipſo fo⸗
cto filiꝰ eſt a patria poteſtate liberatꝰ⁊ in genuitateʒ

libertꝰ.⁊ ſeruus in libertates capit᷑. Illi quoq; qͥ eos

ſuſcipiũt nõ poſſunt pꝛopter hoc in eoꝝ perſonis ſi⸗
bi ius aliqðᷣ vendicare.hec in decretał.de infanti. et
lan.expo.c.ſi a patre.Idem ray.Et addit ꝙ qui talia
pꝛeſumit.in foꝛo penitẽtiali eſt tãq; patricida vel ho⸗
micida iudicandus ꝓ eo ꝙ hoĩem cui in tanta neceſ

ſitate tenet᷑.periculo moꝛtis exponit. Inſpectis tñ cir

cũſtantijs.⁊ vtꝝ moꝛs inde fuerit ſubſecuta vel non
erit penitentia moderanda. Si autẽ hoc facerent pᷣ⸗
dicti parẽtes vel dñi.qꝛ foꝛte nec elemoſinas dando
aut querendo nec eos aliter alere pñt.tũc ᷣm guił.in
nullo peccãt ſi nil omiſerint de cõtingẽtibo.Oui etiã

filios ꝑ adulteriũ vel foꝛnicationem acquirũt.ſed ad

occultationem peccani ⁊ tollendũ ſcandalum mittãt
ad hoſpitalia tenent᷑ illos alere expenſis ſuis. ⁊ eis ꝓ
uidere ſi poſſunt.

nitur a grego.⁊ yſið.ſilia auaricie.ad quã
pertinet inoꝛdinata ſollicitudo circa tem⸗
poꝛalia que a chꝛiſto pꝛohibet᷑ cũ dicitur Math. vi
Nolite ſolliciti eſſe. A quã etiã remouendam exhoꝛ
tat᷑ pꝛinceps apoſtoloꝝ dicens.Omnẽ ſollicitudinẽ
veſtram pꝛoij ciẽtes in eũ.qm ipſi eſt cura de vobis.
i.Pe.v. Quod veꝝ eſſe aſſerit põ.dicens in perſona
xpᷣi ⁊ eum pfecte imitantiũ.Ego mendicꝰ ſum ⁊ pau
per. dñs ſollicitus eſt mei. Fuit eni xpᷣs mendicus.qꝛ
ex alioꝝ elemoſinis ſuſtentabat᷑. Uñn augꝰ. Habebat
dñs loculos oblata a fidelibo cõſeruans.vt ſuoꝛum
⁊ alioꝝ neceſſitatibus ꝑꝛouideret.xij.q.i.c.habebat

Dicit᷑ enim mendicus q̃ſi manu dicẽs.qꝛ tales petẽ

do elemoſinã cõmuniter extendũt manũ.Pauper di
citur quaſi parũ habens. Nã multi ſunt mẽdid qui
multũ habent.ſed xpᷣs etiam mendicãs parũ habuit

Vñ ipſe dicebat.Uuloes foueas habent.⁊volucres

celi nidos.flliꝰ autem hois nõ habet vbi caput ſuuʒ
reclinet. Math. viij. Et cũ eſſet ita pauꝑ ⁊ multi alij
ꝑfecte eum imitates tñ dñs vt ſollicitus de ipſis eis

ꝓuidit, Sed qꝛ apts exboꝛtatur ad ſollicitudinẽ d

aplm. xv. de inq ine mentis.i.nimia ſol⸗

uietudo mẽtis po

S ☛ = — „% z

nn
ſhe

an
⸗

Capitulum.xxvN·

cens. Ro. x. Sollicitudine nõ pigri ne videat᷑ diſcoꝛ
dare in ſententijs diſcipulꝰ a mgro veritatis. Scien
dum ꝙ triplex ẽ ſollicitudo.
Pꝛa crimialis ⁊ repudiãda.qꝛ inimicũ dei ↄſtituit
Scða tꝑalis ⁊ moderanda.qꝛ nimiũ timoꝛẽ oñdit.

ZTercia ſpiritualis ⁊ amplexanda.qꝛ multũ deĩ amo

rem accendit.

De pꝛima dicit apoſto/ .. I.

lus ad hił.iiij. Nihil ſolliciti ſitis.ſ.tali ſollicitudi⸗
ne criminali.Eſt autẽ ſollicitudo criminalis ſeu moꝛ
talis tripliciter. Uno mõ circa tꝑalia querendo mul
tum laboꝛãdo ⁊ mente ⁊ coꝛpoꝛe in eis cõſtituens ſi⸗
nẽ vltumũ.ſ.ipſa tꝑalia plus amando q; ſaluteʒ pꝛo⸗
pꝛiam. Sollicitudo enĩ impoꝛtat quoddã ſtudium
Studiũ autem eſt vehemẽs animi applicatio circa
aliquid. Et de hac intelligi᷑ illud Eccs.iij. Peccato
ri dedit deꝰafflictionem ⁊ curã ſuperfluam vt addat
⁊ cõgreget.ſ.tempoꝛalia.⁊ tradat ei qui placet in con
ſpectu ſuo.vt religioſis bonis ⁊ hoſpitalibo.quibus
tandẽ talia teſtãdo dimittũt plurimi.Et ſubdit. Et
bec vana ⁊ caſſa ſollicitudo ẽ. Cafſa eſt.qꝛ non quie
tat animũ ipſius diuitis pꝛout eſtimabat.ſed valde
inquietat eũ.vnde inquietudo mentis dicit. Simik
enĩ eſt aranee que ſe euiſcerat ad faciendũ ſubtiles te
las quibꝰmuſcas capiot.ſed defacili cũ ſuis telis ab
alijs anumalibꝰ deſtruitur. Sictalis mentẽ euacu⸗
at omni vigoꝛe ſapiẽtie ⁊ iuſticie ad cogirandũ ſubti
les vias ad decipiendũ incautos.ſed ipſe ab homi⸗
nibus vel ſaltẽ diuino iudicio atterit᷑. vana eſt ſollici
rudo ſua qꝛ nõ affert ſibi illum fructũ quem credit.ſ.
vitã eternam etiã pauperibus dimittẽdo.niſi ipſum
vere peniteat.⁊ quibo debet ſatiſfaciat. Alio mõ ſolli
citudo tempoꝛaliũ eſt crimin alis ſᷣm.b.tho. ſe. le.q.
lv.qñ eſt tanta ⁊ tãinoꝛdinata ꝙa ſpintualis ſalutis
ſue neceſſarijs retrahit᷑ am omittendo vt lucret᷑. pu
ta ſi ira inſiſtit occupationibo. negociationibo artiſi⸗
cij. recollectioni meſſiũ ⁊ vindemie.ꝙ omittit ſeru are
feſta. ieiunare diebus pᷣceptis.audire miſſam diebꝰ

feſtiuis. conſiteri. cõicare.⁊ huiuſmodi.De hac dicit

xpᷣs Lu. viij. Sollicitudo huiꝰſeculi ſuffocat verbuʒ
ſcʒ auditũ vel inſpiratũ ne fructificet in mente. Ad hᷣ̊
etiã facit qð ait grego.in.xix.li.moꝛal. Es huius ſe
culi dilectiões in terrenis rebus foꝛtes ſunt.ſ.ad ſolli
cite laboꝛanduʒ pꝛo eis.in celeſtibo debiles. Mã p:o
tꝑali gloꝛia vſq; ad moꝛtẽ deſudare appetũt. ⁊ p ſpe
perpetua nec parũ in laboꝛe ſubſiſtunt ⁊c. in decretꝭ
di exlvij. oẽs. Si quis aũt ex nimia ſollicitudine quã
gerit ad tꝑalia nõ omittitſ pũalia ad ſalutem neceſſa
ria. ſed diminuit de deuotõe ⁊ tepeſcit a feruoꝛe debi
to. veniale erit. Tettio mõ eſt moꝛtalis talis ſollicitu
do.qñ etiã in alijs criminibus apponit diligentẽ cu
ram ⁊ feſtinã ad perpetrandum. Dicitur eni ſollicitꝰ
m yſido. quaſi ſolers citꝰ. Et ſic mulieres ſunt ſolli⸗

cite ad oꝛnandũ ſe multũ ponentes de tempoꝛe ⁊ di/

ligetia.Et guloſi ad pꝛeparanduʒ cibos.⁊ ambitioſi
ad honoꝛes pꝛocurãdos ⁊ buiuſmodi.Et de hac in⸗
telligit illud Pꝛouerb. xi. Expectatio ſollicitoꝝ.ſ.ad
malum peribit. Hec autẽ ſollicitudo cni minalis ideo

—

lepellenda:q; facit hoĩem deo inimicũ:cũ per hac ſer

oꝛdinatum. quo ſci .
cliendo quod in ſe eſt nõ omittendo curã ſalutis ani⸗

uiat mũdo ſeu dyabolo. ſed nemo põt duobo dſis
ſeruire.ſ. ſibi cõtrarijs ⁊ contraria iubentibo. vt ſun

xpᷣs ⁊ dyabolus.ſpiricus ⁊ mu ndꝰ. Seruit qͥs mũ⸗
do ⁊ dyabolo ⁊ amicus ei eſt dũ acquieſcit tẽptatio⸗
nibus eiꝰ.⁊ amoꝛ tẽpoꝛaliũ rerũ ſuperat amoꝛẽ dei.
Si enĩ deum diligeret. odiret mundũ ⁊ dyabolum.
nõ q;tum ad naturã ſed ad vitia ipſiusl mundi que
in eo reperiunt᷑ ⁊ ᷓtum ad ma liciã dyaboli deteſtã⸗

do ipſa vitia. Sed qui ſeruit mũdo ⁊2 ðyabolo nõ di

ligit quidẽ ipſum naturalit᷑ ſed ſuſtinet tyrannidẽ eiꝰ
⁊ alteꝝ.ſ.chuſtum cõtẽnit in eo ꝙ non ſeruat manda
ta eius. Nolite ergo ſollicitt eſſe de hmooii.
Becunda ſollicitudoẽ . . II.
humanalis. Auia enim homo multis indiget. hinc
ab humanitate ſua inſtigatur vt ſollicitet᷑ circa tem⸗

poꝛalia quibus ſuſtentatur timens ne ſibi deficiant.

ſed iſta eſt moderanda remouendo illum timoꝛ? in⸗
cilz timet ne etiam laboꝛando ⁊ fa⸗
me ſue deus non pꝛouideat ſibi.qð ꝑtinet ad quan⸗
dam diffidentiam bonitatis ſeu pꝛouidentie diuin?
⁊ hoc vtiq; peccatum eſt. Unde hiero. Laboꝛ exercẽ
dus eſt. ſollicitudo vitanda que ſcilʒ pꝛouenit ex iſta
diffidentis ad hanc moderandam. ⁊? cũ eſtvitioſa re

ſecanda. admonet aplus dicens. Uolo vos ſine ſol⸗/

licitudine eſſe. ſ.tali ĩmoderata.pꝛecipit chꝛiſtus di⸗
cẽs. Nath.vi. olite ſolliciti eſſe in craſtinum. In⸗
telligit autem pꝛo craſtino tempus futurum ſᷣm hie⸗

ro. Pꝛo cuius de loratiõe dicit beatꝰ tho.ſe.ſe. q. ly ·

ꝙ nullum poteſt eſſe virtuoſum opꝰ niſi debitis cir⸗
cũſtantijs veſtiatur. inter quas vna eſt debitũ tem⸗
pus.ſ̃m illud Ecẽs.viij. mni negocio tempus eſt
⁊ opoꝛtunitas.quod non in exterioꝛibo tm̃ openbus
ſed etiam in interionbus locum habet ſollicitudineʒ
Vnicuiq; enim tempoꝛi cõgruit pꝛopꝛia ſollicitudo
ſicut tempoꝛi eſtacis cõpetit ſollicitudo metendi.⁊tẽ
poꝛi autũni ſollicitudo vindemie. Si qͥs ergo in tꝑe
eſtatꝭ iã de vindemia eẽt ſollicitꝰ ſuꝑflue poccuparer
futuri tꝑis ſollicitudinẽ. vñ hmõi ſollicitudinẽ tãqᷓ
ſuꝑſuã dñs ꝓhibʒ di·Nolite ſolliciti eẽ icraſtinũ.⁊
qſi rõeʒ aſſignat dicẽs Eraſtinꝰ enim dies ſollicitus
erit ſibupſi.i ꝓpꝛiam ſollicitudinẽ. habebit qᷓ ſufficiet
ad affligendũ aĩam. Et boc eſt qð ſubait. Diei ſuffi

cit malicia ſua.i.afflictio ſollicitudinis. Sumit᷑ eni

ibi malicia nõ p pctõ ſed pꝛo malo pene ſollicitudĩis

que affligit mentẽ. Excludit autẽ ępᷣs hanc ſllicitu⸗
dinem pꝛocedentẽ ex nimio timoꝛe defecttriplici ra⸗
tione. vñ ter dicit. Tolite ſolliemt eſſe. que ſentialit
ponit.b. tho. ſe. ſe. q. lv. arti vi. Rꝛimo ranone maio
ris influentie. ibi. lonne anima plus eſt q; eſca ꝛ20.
⁊ eſt talis ratio. Qui maioꝛa pꝛeſtitit vtiq; ex amoꝛe
nõ ex debito ⁊ miinoꝛa pꝛeſtabit. ſed deus dedit no⸗
bis animam ⁊ coꝛpus ⁊ vitam ſine noſtra ſollicitudi
ne que vtiq; ſine comparatione ſunt maioꝛa ⁊ perfe⸗

ctioꝛa eſca ⁊ veſtimentis.vt patet ex ſe. Et etiã ex rõe

qꝛ finis nobilioꝛ eſt his que ſunt ad finẽ ſed ad bunc
ſinem ſunt oꝛdinata eſca ad vitã ſ uſtentanda. ⁊ veſti
mentum ad coꝛpꝰ cooperiendũ ⁊ conſeruandaʒ. ᷣ
pꝛouidet de maloꝛiiſidando coꝛpus enim rae
ilij

Titulus

debit.⁊ de cibis ⁊ de veſtimẽtis faciẽdo qð in vobis
eſt licite. ⁊ ſi nõ q;tum appetitꝰ tamen q;tum iudica
bit vobis expedire.Et ideo nolite ſolliciti eẽ. Secun
do hoc facit ratiõe vberioꝛis pꝛouidentie.ibi. Reſpi⸗
cite volatilia ⁊ cõſideratelilia ⁊c. Eteſt talis rõ.Sa⸗
piens qui gubemat ſapiẽter domũ ſuam omnibꝰ ꝓ
uidet.etſi pꝛouidet minimis animalibo.vt canibus.
auibus ⁊ equis.pꝛobabile eſt ꝙ pꝛouidebitcreaturꝭ
rõnalibus. Sapientiſſimꝰ eſt deus ⁊ optime guber
nat domũ ſuam vniuerſi.vñ ſi pꝛouidet vt manife⸗
ſte patet auibus de victu:ita ꝙ abſq; ſollicitudine ea
rum ⁊ ope ſeminandi ⁊ congregãdi habent vnde vi
uant. Et herbis ⁊ virgultis pꝛouidet de tã nobili ve
ſtimẽto vt ſunt floꝛes ꝗͥ dicunt᷑ lilia babentia ita pul
crum coloꝛẽ ⁊ viuacem.ꝙ ſalomon nũqᷓ; fuit indutꝰ
veſte talis coloꝛis.Nec tñ herba ſeu virgulta que hic
fenũ dicunt᷑ ſollicitant᷑ ad facicndũ ſibi tale iudumẽ
tum, quantomagis credendũ eſt ꝙ deꝰpꝛouideat de

ſufficienti cibo ⁊ veſtitu his quos ad imaginẽ ſuam

fecit cũctis nobilioꝛes.Tertio hoc excludit rõne cre⸗
dentie ⁊ ſpecialis beniuolentie.ibi. Nolite ſolliciti ꝛc
hec igit᷑ oĩa gentes.i.infideles inquirũt.ſcit enĩ pater
veſter ⁊c. Et eſt talis rõ. Gentes.i. infideles.nõ cre⸗
dũt diuinã pꝛouidẽtiã curã habere de actip huma⸗
nis. ⁊ ideo nõ miꝝ ſi ſollicitant᷑ad iſta tpalia inqui⸗
rẽda eſtunantes ſua induſtria poſſe ea habere. Sed
vos ſideles cũ credatis deũ gubernatoꝛẽ oĩm.⁊ mo⸗
do ſpecialioꝛi oĩm.nõ opoꝛtet ita ſollicitari. ſed labo
rãdo ⁊ moderate ꝓuidendo cõfidere in deo. Inſuper
pater aliqs eſt pius ⁊ ſcit ſilios ſuos indigere qũo ſe
poterit cõtinere quin neceſſitatibus eoꝝ pꝛouideat.
Sed pat celeſtis eſt pijſſimꝰ ⁊ ſcit qꝛ his oĩbus in⸗
digetis. Nõ opoꝛtet ergo dubitare de puilione. ⁊ iõ
nolite ſolliciti eſſe. Reſpicite filij natiões hoĩm. dicik
Ecci:ij.⁊ ſcitote qꝛ nullꝰ ſperauit in dño ⁊ confuſus

„

eſt permãſit i

antu m. F. II

ollicitudinẽ.ſ.ſpũalẽ hoꝛtat᷑ dicens. Quente pꝛimũ
regnũ dei ⁊c̃. Ut eni dicit hiero. in omet. de cibo 2 ve
ſtimento ſpũali debemꝰ ſemp eſſe ſolliciti. Cibꝰ ſpiri
tualis q ala reficit᷑ eſt ſa piẽtia ſeu. verbũ dei. qꝛ vt di
cit᷑ Math.iiij.Nõ in ſolo pane viuit hõ ſed in omni
verbo qð ꝓcedit de oꝛe dei: Ueſtimẽta varia ſunt ba
bitus vintutũ quibo aĩa oꝛnaf᷑. Uñ ambꝛo. Dec ſunt
intema mentis velamĩa.i.indumẽra. Circa hec igit
ſpũalia dʒ hõ ſollicitari erga deũ. erga ſeipm. ⁊ erga
ꝓximũ. Pꝛwmo erga deue Iam boc eſt vnũ ⁊ vlti⸗
mu ꝙÿde requirit ab homine vt veꝝ bonũ. vt dicik
Mich.vl. l. ſollicitũ te ambulare cuʒ deo tuo.qõð ſit
ꝓpter feruentẽ dilectionẽ ad quã quis ꝑducit᷑ ſollicite
oꝛando ⁊ meditãdo. Uñ aplus Ro. xij. Sollicitudi
ne nõ pigri.ſpũ feruentes. dño ſeruetes. ⁊ ſic quent᷑
regnũ dei pꝛimũ.ſ.potiſſimũ regnũ gloue. Scðo
debet hõ eſſe licltgerg ſeipᷣm ĩ cauẽdo ab inſidijs
dyaboli cuſtodiendo ſenſus ſuos tps nõ perdẽdo.
Vññ dicik Deut.iiij. Nuſtodi temetipᷣm ⁊ aiam tuã
ſollicite. Ad qð faciedũ Salomon inducit exẽpluz
ſoꝛmice dicẽs. Pꝛouerb. vi. Uade ad foꝛmicã piger

9

*„

⁊ cõſidcra vi

as elꝰ ⁊ diſce ab ea ſapientiã/i/puidẽtiã

Becñũdus

n mãdatis eius ⁊derelictꝰ Eᷣq.d. nullꝰ⸗

ius mundli oſtend

—

⁊ ſollicitudinẽ.que cũ nõ habeat ducem nec p̃cepto⸗
rẽ neq; pꝛincipem cõgregat ſibi in eſtate 2 parat ſibi
in melſe cibũ. Sic ho in tꝑe vite pñtis non debet pꝛ⸗
griari ſed ſollicitari dũ pot ſibi cõgregare merita bo
noꝝ operum ⁊ ſapientiã.⁊ ſic querit hõ luſticlam re⸗
gni.i.vittutes ⁊ bona oꝑa quibo venit᷑ad regnũ.
Tertio debet quis eſſe ſollicitꝰ quo ad ꝓximum. ad
Ephe.iiij. Solliciti ſeruare vnitatẽ ſpũs in vinculo
pacis.Et ponit ab bᷣ exemplum in coꝛpoꝛe humano
dicẽs.i.Cox.xij.Pꝛoinuicẽ ſibi ſollicita ſunt mẽbꝛa
ſcʒ ad iuuandũ alteꝝ aliud ⁊ ſubueniendũ.Erꝑma
xime ſpectat ad pᷣlatos ſollicitan erga ſubditos in ſpi
ritualibo ⁊ tꝑahbus. Uñ Ro.xij. Qui peſt in ſollici⸗
tudine ⁊ pater erga filios. Uñ de thobia dicit᷑ gcuz
moꝛã faceret.ſ.filius in redeũdo ſollicitꝰ erat pat᷑ pꝛio
ſilio.Et cõiuges alter ꝓ altero.i. Coꝝ.vij. Quiautẽ
cũ vxoꝛe eſt. ſollicitꝰ eſt qũo placeat vxoꝛi ⁊ ecõuerſo.
Et matrona de ꝓuiſione neceſſarioꝝ. UVñ marthe qᷓ
ſatagebat circa frequẽs miniſteriũ.dixit xp̃ᷣs. Mar⸗
tha martha ſollicita es. In quo non de ſollicitudine
repꝛehendit᷑ ſed de turbatiõe ⁊ murmuratiõe.Lu.x.
Et ſic querẽdo regnũ deiꝛ iuſticiã eius ſollicitudine
ſpinitus.hec oĩa adijcient tꝑalia. vt nõ opoꝛteatſolli

C 1 irulus ſecundꝰ de reſtitutionibo. capim pꝛimũ

de reſtitutiõe in genere vbi ponunt᷑ viginti manꝰ ra⸗
plentiũ quoꝝ quelibet habet quinq; digitos.i. mo⸗
dos.⁊ ſic centũ modi in quibe fit reſtitutio vel eroga
tio.⁊ hoc ꝑ modũ pꝛedicatiõis.in qͥ etiam de multi⸗
plici naui.ſ.pnie eccleſie ⁊ religionis.vbi enã ponun

7

tur ĩpeditiua reſtitutiõis ⁊ vtilitas eius.

Memare magnũ ?7
ſpacioſuz manibus illic reptilia qrũ
nõ eſt numerꝰ. Animalia puſilla cũ
magnis illic naues pertrãſibunt.põ
ij. Loquẽs pꝛopheta de mari hu⸗
it pericula eiꝰ ⁊ conſequenter eua ⸗/
ſionem. Nam plenꝰ eſt mundus manibus raptoꝛus

⁊ illicite acquiſitoꝝ.de quibo dicit augꝰ. Non dimit

tit᷑ peccatum niſi reſtituat ablatuʒ. xiiij. q.vi.ſi res.⁊
de re. lurs. peccatũ.li.vi.vnde ⁊ ath. xviij. dicit
Redde qð debes.⁊ apłs Ro.xiij. Reddite omnibo
debita. Quog eni debek etſi benigne remitti non ta
men iniuſte repetitur. peccat aute qui vltra debituʒ
exigit. Ait augꝰ. xiiij.q.i.Et qꝛ opena noſtri ſaluato⸗
ris vltra veniatem biſtoꝛie rei geſte aliquid nobis in
ſinuant moꝛaliter agendum in quoeuʒ imitemur ex
hoc ꝙ ipſe abijt trans mare vtſcribit᷑ Jo.vi. Etiterũ

aſcendens in nauiculã tranſfretauit. vt hab ek Ma⸗

thei.xix. figurauit ꝙ debemꝰ iſtud mare iſtius mun
di tranſire ad qð eſt neceſſania nauicula.qꝛ ipſe vſus
eſt ea vt perueniamꝰ ad patriam ⁊ ciuitatẽ noſtram

⁊ in montẽ dei.Tna ergo notat pſalmiſta in pꝛedi⸗

ctis verbis. ,B ?U . ..
Pumũ qualitas mundialis ſiguraliter deſignata.
ibi. Hoc mare magnũ.

.

Scðm malignitas criminalis generalit᷑ demonſtra

ta.ibi.Et ſpacioſum manibo illic reptilia ⁊c̃.

Tertium ſuffragabilitas ſaluatoꝛis pluraliter pꝛe⸗

— Cb—

C , „„ ——

= =– — 72—

i
nſo
deg
nen
ſunn
mn.4
nyna
rhenn
rnd
Chnt
wnſi
n
Nkge;
wnü
ni
d.
Uw
nei

arln
Nic
.

rluchi
unniluci
nbomos
demaibe
Cummgau
.Drme
nu

Capitulum Dꝛimũ

parata. ibi.Illic naues pertraſibũt. ⁊ per aliquã ha⸗
rũ nauium opoꝛtet trãſire. HD

cõis lententia eſt ſctõꝝ grego.ber.⁊ alioꝝ.mare mun
dũ ſignificare per multas ſiles ꝓpꝛietates ſed pꝛonũ
ſufficiat tres expᷣmere.
Et pꝛimo per amaricationẽ.
Scõdo per fluctuanionẽ.

Tertio ꝑ periclitationem.,.
Pꝛumo enĩ mare dicit᷑ quaſi amaxꝝ.qꝛ.ſ.eius aqua
eſt amara.i.ſalſa.⁊ ibi amara vita.ſic mund? iſte ple⸗
nus ẽ amantudinibo.E ccs.ij. Cũcti dies eiꝰ laboꝛi
bus ⁊ erũnis pleni ſunt.nec ꝑ noctẽ quieſcit. Berñ.
Felicitas huiꝰ ſeculi multis amaritudinibꝰ repſa eſt.
Et grego. Oẽ qð hic eminet plus meroꝛibo affici? q;
honoꝛibo gaudet.di.xiij.c.nerui.Quis poſſet replica
re eiꝰ amaritudines.Nũc amaricat᷑ cõtumelia ⁊ deri
ſione. Nũc infirmitate ⁊ ꝑſecutione.Aliqñ pauꝑta⸗
te ⁊ alioꝝ deceptione.Et tñ tanta c humana cccitas
ꝙ ſe vellet hõ in mũdo iſto eſſe. Nñ hiere. Treñ.iij.

in pſona peccatoꝛis inqᷣt. Inebꝛiauit me abſinthio.

id eſt inebꝛian pmiſit dns adſinthio.qð eſt amanſſi
mũ.i.amoꝛe huiꝰ ſeculiita amari. In huiꝰ figurã
legit. ꝙ filij iſrael veniẽtes ad locũ qui dicit᷑ marath.
inuenerũt aqs amariſſimas quas bibere nõ poterãt
Scõo mare cõtinuo fluctuat. plus tñ ⁊ minꝰ ſᷣm
tꝑa varia. ꝓpter qð dicit pᷣ. Mirabiles elatiões ma
ris. Sic hoĩes mundi fluctuãt cõtinuo diuerũs affe
ctibus ⁊ paſſionibo aliqñ in altũ aſcẽdũt pᷣſumptio⸗
nis ⁊ dignitatis.aliqñ deſcendũt in pfundum deie
ctionis ⁊ vilitatis. Fluctuãt plus tñ ⁊ minus varijs

ctiã deſiderijs q implere nõ pñt Eſa. lvij. oꝛ impij

q̃ſi mare feruẽs qð quieſcere nõ põt. demũ ad littus
frangit vndas ſuas. Hiere.v. Eui poſt. uit horenam
terminũ mari.2 dixit. Illic confringes tumentes flu
ctus tuos.ſic demũ ſuperbia ⁊ altitudo mũdana in
moꝛte ad terrã pſternit᷑. Tertio mare ẽ plenũ peri
culis Uñ Ecci xliij. dicit᷑. Qui nauigant mare enar
rãt pericula eiꝰ. Sed maioꝛa ſunt ꝑicula mũdi.Nã
vt dicit. xxviij.q:i.ſepe maloꝝ ↄuerſatio etiaʒ bonos

coꝛrũ pit.qᷓntomagis eos d ad vitia pꝛoni ſunt. HNi⸗

mis enĩ exepla trahũt mala. Vñ.b.anthoniꝰ vidẽs
mũdũ in viſiõe plenũ laqueis clamauit.O qͥs iſtos
euadet. Pericula huiꝰ mũdi terribilia fuerũt oſtẽſa⸗
Dañ.vij.c.qñ vidit in mare magno q̃tuoꝛvẽtos pu
gnare. qtuo⸗ beſtias inde aſcẽdẽ ternbiles.hoc ma
re mundꝰ ẽ.q̃tuoꝛ venti pugnãtes ſunt qtuoꝛ pa ſſio

nes. Amoꝛ mimiꝰ ſui. Odiu ꝓximi. Timoꝛ deficien

di ana ſpes diu viuẽdi.Poſt hoc exurgunt qtuoꝛ
beſtie vaſtantes hoĩes. Una vaſtat aĩam mals exẽ
plis pſi uaſionibo. Scðᷣa coꝛpoꝛa vulneratiõe ꝑcuſ⸗
ſionibo ⁊ occiſiõibo. Tertia famã detractionibo ⁊ cõ⸗
tumelijs. Quarta ſubam in iniuſtis vſurpationibo
Tranſeũdũ eſt nobis H̊ mare magnũ.qꝛ q amat pe
nculũ in illo peribit Ecci.ij.

Ouantu ad ſecundum. §. i

dicit i. Jo. v. Lot?mund⸗ in maligno poſitus eſt. i.
malo igne vicioꝝ qͥ vꝛunt mentẽ inoꝛdinatis deſide

rijs. ⁊ dignũ faciũt ea ppetrantẽ igne etemo. Uñ ad
amant. Ignis alienꝰ libido.auaricia.⁊ oĩis pꝛaua

cupiditas eſt. bic ignis exurit nõ mundat. de pe. di.
iij.c. int hec. Et augꝰ. Quicũq; autẽ aliqð de pctis

ſſtis in ſe dñari cognouerit niſi digne ſe emẽdauerir

eterna illũ fläms trucidabit.di.xxv.multi ſũt. In cu
ius figurã legit᷑ Exo.xiiij.ꝙ pharao cuʒ exercitu ſuo

tranſies ꝑ mare rubꝝ ſubmerſus ẽ deſcẽdẽs in ꝓjfſun

dũ.ſed filj irᷣ coluna nubis eos pccdẽte exierũt ileſi
Ad ſignificandũ ꝙ dediti mũdo demergüũt᷑ in ꝓfun
dũ vitioꝝ.ſed ppłs dei vides deũ per viuã fidẽ trãſe
unt mundũ liberati adiutoꝛio dĩne gfe. Et qũo mũ⸗
dus iſte ſit poſitꝰin maligno totus.ipſe iohes in ſua
bma cano. declarãs ðt. ij. c. Oẽ qðᷣ eſt in mũdo.aut
cõcupiſcẽtia carnis.aut cõcupiſcẽtia oculoꝝ/aut ſu
pbia vite. Mundũ vocat amatoꝛes mũdia pctõꝛes
in qͥbus tria ðt eſſe.q ſunt radices oĩm maloꝝ. Que
tria ponit põeſſe in mari de qͥ loquit᷑ ſed ſub figura
Nã cõcupiſcentia carnis.i luxuria innuit dicẽs Illic
reptilia qrũ nõ eſt numerꝰ. Reptilia q coꝛpꝰtrahunt
ꝑ terrã apte ſignificãt luxurioſos vt anguille in mart
qᷓ in luto figunt᷑ ⁊ lubꝛice ſunt. ⁊ hi innumeri ſunt in
oĩ ſexu.ſtatu.etate ⁊ cõditione.⁊ natiõe. vt merito di
ci poſſit. Sĩs caro coꝛruꝑat viã ſuã. BGBeñ.vi. Sed
nõ eſt diſcurrẽdũ ꝑ iſta.qꝛ ad alia tendimꝰ. Supꝑbiã
vite oſtendit ps.eſſe in mari mundi cũ ſubdit.aĩalia
puſilla cũ magnis.ſ.ibi ſunt.Et hH mõ.qꝛ piſces pu⸗
ſillſunt pᷣda magnoꝝ. ⁊ ex eis nutriunt᷑.ſic in mũdo
paupes oppꝛimunt᷑a diuiuibo ⁊ pli ſunt pᷣda poten
tũ ⁊ dñoꝝ.⁊ ex eis dnñant᷑. Uñ Abachuc.i.ðꝛ. Faciꝰ
es hoĩes vt piſces maris.ſ.pꝑmittendo vt ſuperbi do
minent infirmis hoĩbo. Cõcupiſcentiꝗ autẽ oculo.
id ẽ auariciã inſinuat dicẽs. Spacioſũ manibo.i. de
monibo. Manes enĩ in plurali dicu nt᷑ demones vł
manibo. ſ. hoĩm vſurpantiũ aliena ꝑ auariciã. Uere
ſpacioſum.i.valde latũ iſtud ſeculi mare hmõi ma
nibo. Nã vt dicit᷑ Diere.vi. Amaioꝛi vſq; ad mino
rẽ. a ſlacerdote vſq; ad leuitã oẽs auancie ſtudet.⁊ eE
hoc hñt manꝰ adunchatas. ſed mundꝰ peribit. ⁊ cõ
cupiſcẽtia eiꝰ.i.qꝛ ⁊ ſuba reꝝ q diligunt᷑ ⁊ rapiuntux
Sicut autẽ boni manibo ſanctoꝝ angeloꝝ·i.operibo
tenent᷑ ne offendant. ita mali manibo demonũ.i. ope
ribus pꝛecipuc vſt urpationũ quas ſuggerunt poꝛtã⸗
tur ad inferos. Sed vt ait p. Dominus nõ derelm
quet eum. ſcʒ electum ſuũ in manibus. ſ. demonis⸗
quia ſi incurnit peccatũ aliquod rapine vel aliud ma
lum habet nauem paratam.ſ. penitentiam. qua poſ
ſit exire de manibus demonis. Unde ſequit᷑.· illic na
ues pertranſibũt. Et ideo cũ xpᷣo qui abijt tranſma
renauim tranſeundũ nobis eſt/ et cauendum de his
manibus. Eſtenĩ.
Manus feneratoꝛia,.·
Manus raptona.
Manus furatoꝛia.
Manus bellatoꝛia ·
Manus dãnificatoꝛia.
Manus participatoꝛia⸗
Manus ſacrilegsgs.
Manus iniuſte iudicatoꝛnia⸗
Manꝰ in iudicio inique aſſiſtoꝛiar

—ITõ

Citulus Becũdus

epꝛima manu. ſc; §. II.

feneratoꝛia põt intelligi illud qð habet Apoc. xvij.
Uidi mulierẽ ſedentẽ ſuper beſtiã coccineã.i.dyabo
lum habentẽ in manu eiꝰ poculũ aureum.hec muli⸗
er eſt cupiditas que in manu.i.opere vſure habet di
uitias quas ſitit.ſed nõ extinguit᷑ eiꝰ ſitis.ſed ſolum

delectat᷑ in vidẽdo. Hʒ aũt qͥnq; modos ſicut manꝰ
bʒ qnq; digitos.Et pᷣmꝰẽ in pignibꝰ.q.ſ.qͥs ꝓmu

tuo alti facto recipit pignꝰab eo rei mobili veſtimẽti
eq et hõmi. aut ĩmobilis vt poſſeſſiõis ex qua capit
fructũ ſiue lucrum nõ computãs in ſoꝛtẽ.quod vſu⸗

ra ẽ.niſi in caſu cũ gener a ſocero quouſq; habeat ab

eo dotè ſuſtinens onera matrimonij accipit poſſeſſio
nem ab eo in pignꝰ.extra de vſuris.c.ſalubꝛiter. Et

de hoc diffuſe ſupꝛa ti.i.c.vii⁊ ix. Secundꝰ digi⸗
tus ſeu modus eſt in depoſitionibo.cũ.ſ.quis depo⸗

nit pecuniã apud mercatoꝛem vel campſoꝛẽ. vt vtat᷑
ea.ſaluo tñ capitali ſuo.⁊ cũ intentiõe pꝛincipalit᷑ ali
quid percipiendi vltra ſoꝛtem. nulla tñ facta pactiõe
ſupet hoc.⁊ vſura eſt.tiiij.q.iij.ſi feneraueris. Et de
hoc.ð.ti.i.c.vij. Tertiꝰ digitus in emptionibo et
venditionibo.cũ.ſ.vendit᷑ merces vltra iuſtũ pꝛeciuʒ
rõne dilatiõis tempoꝛis in ſoluendo pꝛeciũ ⁊ hoc ni⸗
ſirẽillam intendebat ſeruare in futurũ quando tan⸗

tũ quantũ vendit vel plus ſperabat valituram. Si

militer qñ emit reʒ minꝰ iuſto pꝛecio. eo ꝙ anticipat
tempꝰ ſolutionis pꝛecij anteq; recipiat mercẽ.vt tem
poꝛe vens triticũ recolligendũ.⁊ hoc niſi dubiũ eſſet

vtꝝ plus minꝰue ſit res illa valitura. ar. de hoc er de
vſuris.in ciuitate.⁊.c.nauigãti.Et de hoc diffuſe õ.

ti.i.c. xiij. Quartꝰ digitus in campſionibo ⁊ affi⸗
ctis aſſecuratioõibo yt in cambijs que dicuntꝑ vene⸗
ris. ⁊ cabijs que fiũt in cunia ronmana ꝓ bullis que
ſunr vere mutuecũ vſura. ⁊ cũ ipſemet ſit ſatiſdatoꝛ
ſimulatus ⁊ verus mutuatoꝛ. ar.xiiij.q.iij.pleriq;.⁊
de hoc. z. ti. i.c. vij. Quintꝰdigitus in mutuis cũ
expꝛeſſis lucri pactionibo ſiue in pecunia. ſiue in ope
ribus.ſiue in alijs quepᷣcio poſſüũt extimari:ar.xiiij.
q.lij.c.putant. Et de hoc.s.ti.c.vi.⁊=. viij.

Becunda eſt manus.d.II.

raptoꝛia. que manitfeſte rapitaliena. Demanu vio⸗
lenti.iiraptoꝛis eripit pauperẽ.ſ deus. Eʒe. xxij. Et
hec habet quinq; digitos ſeu modos. Pꝛimꝰ con
ſiſtit in vſurpatis dominijs ciuitatũ caſtroꝝ 2 villa⸗
rũ. ex quibo oẽ emolumentũ qð inde percipit rapina
eſt. Scos ẽin tallijs inuſtis. qñ.ſx dñ ciuitatis
imponit collectas vltra debitũ cõſuetudinis vel ſta

—¶— —MN

tuti.ſeruitia indebita operaruʒ exigit. ⁊ nõ ſoluit eis

de laboꝛe. vel ſi ciuitas eſt libera qñ non pꝛo rata im
ponit ciuib.ſed grauat aliquos nimis. Tertius
eſt in pedagijs ⁊ gabellis iliicitꝭ.qñ.ſ.imponũt dñi

terrarũ vel ciues noua pedagia ſine licentia ncipis

vel etiam ſi antiqua vel noua cũ licenna nõ ſeruãt vi
as tutas.cũ tñ poſſent. Quartin latrocinijs ter⸗
reſtribus vel maritimis. vel pyratis diſcurruut per
mare p:edando. Et naufragio etiã in mare piecta ſi⸗

bi accipere ad rapinã pentinet. vel etiã de repſalijs it
licitis.de quibo in.iij. ꝑte.tiiij. Quintus in perſo

nis capiendis ⁊ vendendis q libere ſunt ſeu chꝛiſtia

ne. Mã etſi pagani vel ſamceni capti in bello iuſto e

ficiant᷑ ſerui capientiũ.vñ ⁊ vendi poſſu nt vt ſerui et
emi.nõ tñ xpᷣiani.Debent giſta reſtitui ſi pñt.vt di⸗
cit augꝰ.xiiij:q.vi.ſi res. De his habes..tiii.
Lertia eſt manus fura. g. vV.
— — ₰
toꝛia.cũ qͥs accipit occulte aliena neſciẽte dño. apłs
ad Ephe.iiij.Qui furabat᷑iã non furetur.ſed magis
opereł manibo ſuis.Fur videt᷑ operari manibus alie
nis inq;tũ accipit lucrũ operis alioꝝ.Et bec manus
bʒ quinq; digitos ſeu modos. Pꝛimeſt de inuẽ⸗
toꝝ retentione qñ.ſ.quis res alteriꝰ inuentas q̃ non
hahentur pꝛo derelicto. ſibi retinet.xuij.q.v.multi.
Et de hoc habes.S.ti.iic.xv. Secundus in illici
ta pᷣſcriptiõe.q.ſ.quis pᷣſcribit aliena mala fide. ſci
ens.ſ. illa eſſe aliena. nec aliquo iuſto titulo habuiſſe,
de re. lur.c. poſſeſſoꝛ.li.vi.Et de hoc.5.ti.i.c.xv.
Terti eſt in rei pignoꝛate cõmodate vl depoſite vſu

qñ dñs rei nõ cõſentit.⁊ tenet᷑ de vtilitate inde habi⸗/
ta etſi amitteret ex culpa ſua tenet᷑ reddere.ray.⁊ de ᷣ

Sitilc. xv. Quan? in occulta rerũ vſurpatione.ſi⸗

ue hoc fiat a filijs de rebo parentũ ſiue ab vxoꝛe de re

bus viri ipſo neſciente. ſiue a ſeruis de rebus dñoꝝ
ſuoꝝ.ſiuea diſpenſatoꝛibo de rebo ſuoꝝ patronoꝝ.ſi
ue a diſcipulis derebo magiſtroꝝ ſuoꝝ.ſiue ab extra
neis de rebo alioꝝ.etiã ſi hocfacerẽt dando inde cle⸗
moſinas pauperibo niſi in extrema ncẽte cõſtitutis.
kiiij.q.v.c.foꝛte.Et de h.s.ti.i. Quintꝰ in religio⸗
ſa appꝛopꝛiatione.qn.ſ.religioſus recipit aliquid vł
neſciente pᷣlato ſuo.vel alteri dat ppinquo vel extra⸗
neo. vel cũ occultat ⁊ vt pꝛia retinet acquiſita p euʒ
vel data.nõ paratꝰ ſupenioꝛi libere aſſignare.xij/q. i⸗
Non dicatis.· Et de hᷣ habes in.iij. ꝑte.ti. xvi.

Auarta ẽ manus bel⸗ J. V
latoꝛia.vbi repiunt᷑ furta.⁊ rapine.⁊ ſacnlegia.a
nũ ſuã miſit hoſtisſ.bellando ad oĩa deſiderabilia.
Treñ.i.Deſiderabilia autẽ ſunt blada.pecunie.edi⸗
ſicia:vaſa aurea tẽpli.⁊ alia oꝛnamẽta oꝛnãtia ipᷣm tẽ
plũ ad q̃ miſit manũ exercitus nabuchodonoſoꝛ bel

lans hieroſolymã rapiẽdo.incẽdẽdo.⁊ deſtruẽdo.

Et hec manꝰ hʒ qͥnq; digitos ſeu modos. Pꝛimꝰ
eſt cũ dñs vel cõitas aliqua aſſumit iniuſtũ bellum
Nam qui ab hoc cõcurrunt adiuuando. cõſulendo
⁊ cooperando de oĩbus dã nis illatis aduſarijs.etiã
ſi nihil ꝑuẽiret ad eos tenent᷑ ſatiſfacẽ.xiiij.q.vc.nõ
ſane. f.i· Scðs ẽ ꝓtenet᷑ de oibo danis ⁊ expeſis
quas patiuntur ſubditi ſui:qui iuuoluntarij ſunt et

Ann
Niwe
gänen
nu,
zialc⸗
aſaet
onn

1

h

mure⸗
wdi
mr
hamn
ocren
GKons⸗
Hanlc⸗
ige

Cen

.

Capitnulum

coactieNã vltra expenſas quas faciunt aliqũ abad

uerſarijs debellant ꝛ⁊ capiunt ipſi bona eoꝝ. variꝰ
eſt enĩ euentus belli extra de iniur.⁊ dã. da. ſi culpa
Tertiꝰ eſt.qꝛ qui habet iniuſtũ bellum ea que ca

pit ⁊ deſtruit vel hboc facere permittit ſuis ſicut cõiter
faciũt ſatiſfacere tenet᷑.xxiij.q.i.c.militare. Gona aũt

capta ab inimicis iuſte que debẽt cõdiuidi occultan

do ⁊ retinẽdo ſibi.furant᷑.xxiij.q.v.c.dicat. Quar

tus ẽ, cum iuſte bellãs rapit bona ecclłiarũ non iuca

ſtellatarũ. aut bona clericoꝝ cõtrarie partis. vel etiaʒ
viatoꝛes.peregrinos:mercatoꝛes.⁊ alios innocẽtes.

di. lxxxvi/ in ſingulis. Quint? eſt qñ habens iuſtũ

bellum ex ſua inertia ⁊ craſſa negligetia nõ defendit

ſuos cũ poſſit.⁊ pꝛecipue cum eſt cductus mercede

ad bellandũ. Et ſiłr cum poſſz debellare inimicos.x
ſic cito guerre facere finẽ vt plus lucret᷑ er duratiõe pᷣ
lij. vel qꝛ coꝛuptꝰ ab aduerſarijs nõ fideliter negociũ
gerit. tenet᷑ etra de iniur. ⁊ dã.da.ca.ſi culpa.Et de

bis oĩbus habes in.iij.ꝑte.ti.iiij.c.i.per totum.

dãnificatoꝛiã. Dici Pꝛouerb.cvi.Si manꝰ ad ma⸗

nũ fuerit nõ ent innocens. Et qñ vna manꝰ nõ ſuffi
citad vnũ opꝰ alia iuuat. Sic ⁊ aliqñ ſi vnus nõ ſuſ
ficeret ad rapiendũ vel ad furandũ vel dãniſicandũ
aliũ.⁊ tunc adhibet adiutoꝛiũ alter. ⁊ hoc ẽ manꝰ ad

manũ adiuncta.⁊ talis q;uis non ſit pꝛincipalis.vel

nil pueniat de rapina vel dãno ad eum.tñ tenet᷑. qꝛ

nõ ẽ innocẽs ſed in cauſa.Et hec habet quinq; digi⸗

tos qui continent᷑ in verſu. Juſſio conſiliuʒ cõſenſus

palpo recurſus. Pꝛim? ergo eſt. cuz quis mandat
ſieri rapinã furtum vſurã vel aliud dãnũ. ⁊ ex hoc ſe
quit᷑ effectus dãni:qð als non fuiſſet factũ.talis te/

net᷑ inſolidum etiã ſi nil peruenit ad eũ. Sic ⁊ tutoꝛ.
curatoꝛ. pcuratoꝛ. ⁊ factoꝛ.qui ꝓ pupillis vel ꝓ alijs

faciũt contractꝰ vſurarios ſi illi pꝛo quibo fecerũt nõ
ſatiſfaciãt. tenent᷑ cum ſint pncipalioꝛes. Secun⸗
dus qñ conſulit. ita ꝙ ex illo ſequit᷑ dãnũ qð alłs nõ
fuiſſet factũ. talis etia tenetur inſolidum.etiã ſi nil ꝑ⸗
uenit ad eũ.ſi autẽ fuiſſet factum eti ſine illo cõſilio
ſed aliquid plꝰ factum eſt ad illud plꝰ tenet. Inno.⁊
hoſti.· Tertiꝰ eſt conſenſus. ſ.cooperatiões nõ men
tis tm̃.puta qñ duo vel plures kaciunt aliqð furtuʒ
vel dãnũ ſimul.ita ꝙ vnꝰ non faceret ſine altero.tene
tur quilibet inſolidũ.ſecus cũ etiam ſine illo factum
fuiſſet.tñ cũ alijs ſe repperit ad dãnificandũ. tũc enĩ
tenetur ſolum de dãno illato ꝑ eum. Qui etiã eſt me
diatoꝛ ſcienter alicuiꝰ ↄtractꝰ fraudulenti vt ſenſales
tenẽtur de dãnis. Quartus eſt palpo.iſ.cum quis
adulando ſeu laudãdo aliquẽ de ſurto vel de daãno.
ſcʒ ꝙ ſit ſtrenuꝰ. ⁊ ex hͥ inducit eũ ad faciendũ maluʒ.
qð als non feciſſet. ⁊ idẽ detrahẽdo ad ̊ inducit.vt
puta tu es puſillanimis. vel nibil vales.⁊ timidus ⁊
uiuſmodi. Quintꝰ eſt recurſus.i:cum quis rece⸗
ptat fures ⁊ dãnificãtes.⁊ ex hoc ſequunt᷑ dãna. vel
etiã rem raptã cum querit᷑ ⁊ ipſe occultat. ꝓpter quod
non põt recuperare. Officialis aut qͥ pot ſine peri
culo ſue perſone obſtare ne ſiat dãnũ vel rapina. vel
manifeſtare fures ⁊ ablata ⁊ non facit.tenet᷑. hec bea⸗

tus tho. al. pernichardus iniiiij di/xvije Innocenti

raya gull. Et de bis ð. t.ic. .

— — —

Berxtaẽ manus par·F. VIII.

ticipatoꝛia.l. de rapta.furata. vel vſurania.

teſt intelligiillud Jone.iij. Recedat vnuſqᷣſq; ab ini
quitate que iu manu ſua eſt. Et hec bʒ quinq; digi⸗
tos. Pumꝰ eſt parucipando de hmõi per donatio
nem. TZalis enim cui donat᷑ cũ hoc ſcit debet redde⸗
re dño eius rem ablatã. donũ autem datũ ab vſu⸗

rario cum oĩa bona ſua ſunt obnoxia reſtitutioni. te

netur etiã reddere vel ſibi vel potyꝰ his quibus vſu⸗

rariꝰ habet reſtituere. Secundus ẽ victitationẽ

Familia enĩ raptoꝛis vel vſurarij vel vxoꝛ filij. ali
qui nõ babent niſi de rapinis vel vſuris tenent᷑ ſatil⸗
facere de conſumptis. ſed habendo etiã alia bona co
medendo vel vtendo res male ablatas in pꝛla ſpecie
tenent deeo quod cõſumũt.ray. Lertij eſt per da
tionem. Filia enim qᷓ dotat᷑ per eum qui nõ habet ni
ſi de vyſuns vel alias male ablatis. maritꝰ qui b no
uit nõ poteſt recipere dotẽ. ⁊ receptam tenet reſtitue⸗
re creditoꝛibo ſoceri. ⁊ ipſa etiaʒ filia moꝛtuo maritaæ
tenet᷑ reſtituere dotes: ray. De hoc habes. . ti.i.c. xij
Quarteſt participando dere rapta vł furata per
emptionẽ. Qui enĩ emit talia ſcient᷑ vel ignoꝛantia fa

cti craſſa.tenet᷑ reſtituere cũ ĩuenerit dñm rei vel ero?

Pa pauperibo ſi illum ignoꝛat. Si etiã talis emitꝓ
babulit᷑ extunans eſſe venditoꝛis. poſtea ſciens fuiſſe
ablata. tenek nihilomin? dño reddere ſi cognoſcic. vxł
pauperibꝰrem vel pꝛeciũ erogare ſi non inuenit. ray
Et de hoc.S.ti·l. c viij. Quintꝰ per legatũ vel he⸗
reditationẽ. Intelligitur enim hereditas deducto ere
alieno. Heres ergo vel legatariꝰ eius cuiꝰ bona ſunt
obnoxia reſtitutioni vel ex cõtractu.vel quaſi ex ma⸗
leficio furti. fraudis. vſure ⁊ buiuſmodi.vtł quaſi oĩa
tenet reſtituere que recepit de tali bereditate vel lega
to, extra de vſurisc,.michael.

Beptima eſt manus §. IX
ſacrilega vide
ob.

icz vſurpatio circa ſacra ⁊ eccleſiaſticræ
xv. Tetendit enim aduerſus deũ manũ ſuam.
id eſt ſacrilegam. Hec eſt manꝰ ſacrilega Nichanoꝛ⸗
quã extendit cõtra templũ dei cõminatus ipᷣm fun.
ditus deſtruere. ſed ipſo occiſo ſuſpẽſa eſt manus et
lingua eiꝰ a iuda machabeo cõtra teplumij. Ma⸗
cha/xv. Et bec habet quinq; digitos vel modos.
Pꝛimus ẽcum auferunt᷑ ſacra ⁊ calices. pa ramenta⸗
cruces.reliquie⁊ alia hmõi. Secũdus eſt qũ au⸗

ferunf aliqua etſi nõ ſacratũ de loco ſacro.vt in eccle

72

ſia. 2 de vtroq;. xvij. q uiij. cquiſquis . ertiꝰ eſt.
qñ fit incendiũ vel effractio in loco ſacro iniurioſe.te
net᷑ etiam ſatiſfacere vel etiã inferunt talia dãna ecllæ
ſijs vel perſonis eccleſiaſticis vt exigendo gabellas
1 pedagia.de cenſi.c. q;c; li. vi. Aut imponẽdo col⸗
lectas. deĩmu.eccle,c:aduerſus. aut facendo repꝛe⸗
ſalias cõtra perſonas eccleſia ſticas.extra de iniuĩr.et
dam. da. ceetſi pignoꝛationes. li. vi· Quarr eſt cũ
clerici male tractant bona eccleſiarum dilapidando.

indebite allenando. in pompas ⁊ laſctuias expendẽ

do conſanguineos ditãdo. xij. q i. c. nulli. Et bona
debita pauperibus . vel clericls vel reparationi ec⸗

„ 2.

—

Titalus

cleſie ſubtrahẽdo.debẽt reſtituere. Quint cũ ſub
trahunt᷑ legata facta eccłijs.xiij.q.ij.c. Quü oblatio
nes defunctoꝝ. vel nõ ſoluuntur decime vbi cõſueue
runt ſolui.vel cũ nõ eſt legittime in bñficijs ↄſtitutꝰ
ſed ꝑ intruſionẽvel ſimoniã. vel aliq impedimentũ
inegulanttatis hʒ.tenet᷑ enĩ fructus pceptos reſtirue/
re. de re. lurj li. vi.beneliciũ. Et de his oĩbus .S.ti.ii

Mctaua eſt manus in- J. x.

iuſte iudicatoꝛia. ⁊ beat qᷓ excutit manus ſuas ab oĩ
munere.dicit Eſa.xxxiij.ſcʒ obſequij.pecunie. ⁊ lau⸗
dis.per munera enĩ frequent᷑ ꝑutit᷑ iudiciuʒ. Et hec
manꝰ bʒ quinq; digitos. Pꝛimꝰ eſt. qñ iudex ſeu
quxũq; officialis dat iniuſte ſnĩam ex certa ſcia qua
cũq; decã.ſiue odio.ſiueiamoꝛe.ſiue coꝛruptione pe⸗
cunie.⁊ talis tenet᷑ de oĩ dãno ⁊ inteſſe ꝑti leſe. Ray.
xi.q.iij.qtuoꝛ. Scõs eſt.qñ ex ignoꝛãtia craſſa ꝓ
kert iniuſtã ſniaʒ.lõ enĩ debebat ſe ponere ad id qð
nõ erat idoneꝰ cum ꝑiculo alteriꝰ. ſecꝰ ſi deceptꝰ con
ſilio aſſeſſoꝛis. qͥ putabat᷑ idoneꝰ ex malicia vel igno
ratia craſſa male cõſulẽtis.tũc tenebit᷑ aſſeſſoꝛ:. Ray.
CTertꝰ eſt qñ ex nõbili negligẽtia ptulit iniuſtam
ſnĩam·qꝛ noluit laboꝛare ad legendũ in libꝛis qð po
tuiſſet inuenire.⁊ videt᷑ teneri.e de iniur⁊ ⁊ dã.da.
c.ſi culpa. Quantꝰ eſt qñ accipit pecuniã pꝛo iudi
cando vel nõ iudicãdo. aut male vel bene iudicãdo
Ray. CTalẽ enĩ pecuniã ſibi retinere non põt ſed pau
peribo dare vel reddere dãn.· Quintꝰ cũ non vult
iudicare ⁊ dare ſnĩam ꝓut põt ⁊ debet ne diſpliceat

habẽti iniuſticiã.aut vt dãniſicet ius habẽtẽ. ⁊ talis

tenet᷑ ſi ꝑs poſtea amittat iuſtã cãʒ.vel ſi remittat pe
nas vel diminuat iniuſte cũ non poſſet tenet᷑ cõitati
ſi auxerit penã ĩiuſte.tenet ei qui ſoluit.· Tho.⁊ my.

de his. ð.ti. lac. xix.

Mona eſt manus in F. XI.

iudicio mmiũſte
vt ꝓ imꝑio dica
Eruiute oppꝛeſſum de manu calũniãtꝭ.Et hec habet
qnq; digitos ſᷣm ꝙ ſunt qͥnq; genera hoĩm q̃ ibi cõ⸗
currũt.ſ.aduocatꝰ.iuriſcõſultꝰ actoꝛ.aut ꝓcuratoꝛ.
teſtis ⁊ reꝰ. Pꝛimꝰ gᷓ eſt aduocatus qͥ ſi ſcient᷑ aſſu
mit ad defenſandã iniuſtã cãʒ obtinẽs victoꝛiã cau⸗
ſe.de oĩ dãno tenet᷑ aduerſario ſi clientulus nõ ſatiſte
cit. Tho. ſſe.ſe.q.lxxi.ar.iij. Si nõ obtinet tenet᷑ clien

tulo de expẽſis.qñ videlʒ dixit ſibi cãm eſſe iuſtam

aliquẽ de falſo crimine vel petit indebitũ ſcient᷑ tene

als ille nõ litigaſſet. Si aſſumit cãm iuſtãꝛ ex craſſa
ſgnoꝛãtia vl negligẽtia notabili ꝑdit. videt᷑teneri cli

entulo de dãno ſuo.er de iniur ⁊ dã.da. ca.ſi eulpa.
iuz

Scõs eſt iuriſcõſultꝰ ſiſcient᷑ pꝛeſtat malũ conſili
vel fraudulentũ vñ ius hñs ꝑdit cãm.ſiue ſit ille cui
cõſulit ſiue alter tenet᷑ de dãnis inde ſecutis. St fide

lter cõſulẽs ꝓut ſcit. nõ tenet᷑ er de re.iurꝭ.nullꝰex cõ

Tertiꝰ eſt actoꝛ aut pcuratoꝛ qͥ accuſat

tur de oĩ dano qð inde recepit aduenſanꝰ ctiã de ex⸗
penſis. Beatꝰ tho. ſe.ſe.q.lxviij. ar. iiij. Si autẽ vere
accuſat ⁊ poſtea pᷣce vel pᷣcio deſiſtit vel puaricat᷑ te⸗
net cõitati. Quart?ꝰ e ſi reꝰ negat veritatẽ dequa

lurldice interrogat᷑ negãdo indebitum pecunie tenet

lltotla. Dern. e unges 1111 nãᷓ
s8 teſtimoniũ.Exo.xxiij. ⁊ Diere.xxi.

actoꝛi· egãdo aũt cnimen vñ ſeqͥ kaccuſatoꝛi moꝛa

vel mutilatio.vel alia pena. vel fatigãdo ſcient᷑ appel

lationibo vel dilationibo.tenet᷑ ſatiſtacere ad arburriũã

boni viri.· Quintꝰ ẽ teſtis ſi ex falſo teſtimonio eiꝰ

ſcient᷑ facto actoꝛ vel reꝰ incurrũt damnũ aliq ð inuu

ſte. tenet᷑ teſtis inſolidũ.ær de iniur.⁊ dã.da.c. ſi cul⸗
pa.Et ſi accipit pecuniã ꝓ teſtimonio ferendo etiam
vero tenet illã pauperibo erogare. xxiiij.q. v. nõ ſane.

Et de his oĩbus.S.tiiic.xix.

Decima eſt manus.S. XII.
fraudatoꝛia. Job.xxi. In maib meis no adheſit ma
cula.ſ.fraudis.Et hec hʒ qͥnq; digitos ſiuemodos.
Pꝛimꝰ eſt in reꝝ quidditate dũ.ſ. vna ſubſtantia
vendit᷑ ꝓ alia.vt vinũ lymphatũ ꝓ puro.ivnum aro
ma pꝛo alio.auꝑx alchimiatũ ꝓ puro.⁊ hmõi. Se
cundus ẽ in quatitate.vt cum dat᷑ diminuta meſura
vel in ponderibo.vt.xi.vncis ꝓ libꝛa.vel in vaſis de

vino.oleo.tritico.⁊ hmõi.vel in cannis de panno la⸗

neo. lineo ⁊ hmõi. Terti eſt in qlitate, vt cũ vẽdit᷑
res defectuoſa. vt vinũ vel cames coꝛmipte p bonis
aial vicioſum ⁊ claudicãs ꝓ ſano.nõ minuẽdo de pᷣ⸗

cio ⁊ multograuiꝰ eſſet vendẽdo rẽ periculoſam ⁊ no

ciuã hoi. Quartꝰ ẽ in pꝛecij ineqlirate.vt cũ vẽdit

res plꝰ iuſto pᷣcio qᷓ valeat ſcient᷑. vel cũ multomino

ri pᷣcio emit᷑ q; valeat.qꝛ vẽditoꝛnõ cognoſcit reʒ.velł
q; ducit maxima ncẽte. Quintꝰ eſt in gabelle de⸗
bite vel pedagij ſubtractiõe vtqꝛ occulte introducit
rẽ ad ciuitateʒ.velaſſerit vnũ eſſe ꝓ alio.vel minoꝛis
ntitatis vt minꝰ ſoluat.hi oẽs tenent᷑ ſatiſſacere ſm
ho. le. ſeq.lv. ⁊ ray. Et de his.S.tii c. xxii·

gnox ne poſſint man?ꝰ eoꝝ implere q ceperũt.mani
feſtando.ſ.falſitates eoꝝ. Et hec hʒ quinq; digitos

ſeu modos.· Pꝛimꝰẽ in ponderib ⁊ menſuris faci

endo.vel vtendo falſis.i.diminutis meſunis in ven⸗
dendo.⁊ mẽſuris exceſſiuis in emẽdo.tenet᷑ etiã talis
de dãnis inde ſecutis. Scõs ẽ in falſis monetis
fabꝛicãdo falſas monetas vł incidẽdo eas aut falſa⸗
tis aut diminutis ꝓ ltĩmis ſcient᷑ vtẽdo.vltra pecca⸗
tũ tenet᷑ de danis leſis· Tertiꝰ eſt in bullis aplicꝭ
falſatis vel ꝑ ſurreptionẽ obtẽtis.cũ.ſ.expꝛeſſum eſt
falſum in ſupplicatiõe vel omiſſũ illud expmendo q́ᷓ
nanæato nõ obtinuiſſet. bñficiũ enĩ vel gra ſic obtẽta

nõ valet. vñ tenet᷑ ſatiſſacere de emolumento ꝑ ipſas

obtento. Quartꝰ eſt in inſtrumẽtis vel ſcripturis
falſiſicatis.vt teſtamẽtis in quibo ſcnibunt᷑ legata ali
ter qᷓ; diſponat᷑ a teſtatoꝛe.vel ſcpᷣturis vbi apparent
debita ⁊ caſſant᷑ ꝛ hmõi. Quintꝰ ẽ in falſis ꝑtubo
vt cũ mulier cõcipit ꝑ adulteriũ vel ſuppõit ſibi alie⸗
nũ partũ.q̃ tenet᷑ de oĩbus que ↄſumit putatiuꝰfiliꝰ
de donis mariti. ⁊ de his q̃ vt legittimo ſilio ſibi de
hereditate relinqueret.ex de iniu.⁊ dã:da.c:ſi culpa.
Et de his.ð.ti.ic. xviij.

Duodecima eſt maꝗ.XIIIj

nus pditoꝛia. De qua xp̃s Lu. xrij.

Ei. Ecce mman nn⸗
dentis me mecũ eſt in inenſa.lð eni ſt pꝛoditio niſi

decima emanus. . XIII

ob. v. Qui diſſipat cogitatiões malis

E
=☛ „ —

ſa

£

locũ vbi ſpoliet᷑.

Capitulũ Pꝛimũ

perfamiliares. Et hec habet qnc di itos. Pꝛim?eſt
in caſtns ⁊ pplis ⁊ terris.qñ.ſ.qͥ auferta ltimo dño
dat ꝓditoꝛie alteri qͥ ibi ius nõ habet tenet᷑ talis de
oĩbus dãnis inde ſecutis. Scðs eſt in ꝑſonis qñ
tradit dñũm ſuũ vel amicũ in manꝰ inimici occidẽdũ

vel redimendũ. vel impediendũ a negocijs ſuis.⁊ te
g

net᷑ ad oẽ intereſſe. in rebꝰqñ peeunias vel
alia bona ſui dñi vel amici pꝛocurat deuenire ad ma
nus inimicoꝝ aut cuʒ aſſociat ſe cũ aliq̃ vt ducat ad
Quartꝰ ẽ qñ ſecreta reuelat dni
ſui vt dãnificet. vel aduocatꝰ ſecreta cauſe quam de
fendit aduſario pandit.vt ſe poſſit deſendere.⁊ tenek
ad dãna:er᷑ de iniu.⁊ dã. da.c.ſi culpa.Et de bis oĩ⸗
bus. S. ti. ic. xxij. Quintꝰ eſt cũ quis vtit᷑ inſidijs
nõ ſeruãdo ꝓmiſſa pacta etiã ſi eſſet hoſtis dũ ⁊ ipſe
ei ſeruat fidẽ ⁊ nõ als.xxiij.q.iinolil.

Decimatertia ma⸗ F. XV.

nus eſt ſimoniaca. Et de hac.iij. Reg. ri. Quicũq;
volebat implebat manũ ſuã.ſ.pecunia quã dabat.
2 fiebat ſacerdos.Et hec habet qͥnq; digitos ſeu mo
dos. Pꝛimꝰ eſt accipe pecuniã vel alia tꝑalia pꝛo
ſacramẽtis aut beneficijs ↄferendis vel collatis per
modũ pꝛecij nõ ꝑ modũ lemoſine.⁊ talẽ pecuniã re⸗
tinere non põt. ſed pauperibo dʒ erogare. vel ecclle in
cup miuriã data ẽ tho. ſe. ſe. q. . Scðs eſt accipe
pecuniã appꝛeciatiue ꝓ alijs rebus ſacris.vt eccłijs

—

altaribo conſecratis.aq baptiſmali ↄſecrata.oleo ſan
cto.reliquijs ſctõꝝ.ſepulturis loci ſacri iurepatrona

tus. ingreſſu religionis ⁊ bmõi.talis pecunia retine
n nõ põt ſed pauperibo ero ari opoꝛtet. vel ecclie pꝛo
ꝗ cõmiſſa eſt ſinonia. Teni⸗ eſt p ſpiritualibo ex⸗
acitijs. vt p pꝛedicando. oꝛando. viſitando. eligẽdo.
ↄſirmãdo.a coꝛrectiõe deſiſtendo. curã aĩaꝝ exercen
do.cõſecrando.⁊ hmõi alia. recipiendo pecuniã exa⸗
ctiue vel pactionalit᷑ vel appꝛeciatiue.tenet᷑ pauperi⸗
bus erogare. vel ecclie in cuiꝰ iniuriã data eſt. Sed
ſi ꝑ modũ elemoſine retinere põt ſibi. Quartꝰẽ qñ
accipit bñſiciũ ſimplex vel curatũ aut dignitatem ſi

moniace.qꝛ tenet᷑ reſignare.ꝛ fructꝰ inde pꝑceptos re⸗
ſtituere. etiã cõſumptos deductis expenſis factis in

vtilitatẽ beneficij ill.⁊ ꝓ fructibus colligendis.
Quintꝰ eſt de mediatoꝛibo ad ꝓcurandũ bñſficiũ vł
officiũ ecchaſticũ vel aliqð ſpinituale. bi tenent᷑ pecu
niã ꝓpter hoc receptã pau peribus erogare. hec ola. b.
tho.le.ſe. q:c.⁊ ray. ⁊ inno. De his.ð.ti.i.c.v. ꝑ totũ:

Decima

nus impeditoꝛla. Ecc. ij. Ue duplici coꝛde ⁊ manibo
mele facientibꝰ.i.ĩpedientibo bona alioꝝ. Et hec ha

bet qnq; digitos. Pꝛimꝰ ẽ qñ quis ĩpedit aliquẽ?

a ↄſecutiõe alicuiꝰ bñficij vel officij. Et ſi iam illud
erat cõſecutꝰ ⁊ poſſidebat.⁊ iniuſte ꝓcurauit ſibi au
ferri: tenet᷑ ſatiſfacere totũ. Si nondũ crat cõſecutus
ſz in via hñdi tenet᷑ ad arbitriũ boni viri.tho. ⁊ rich.
in.lij. Scðs eſt qñ ĩpedit fructꝰ ꝓuenturos alicu

ius agri vel vinee vel effodiendo ſemina. deſtruẽdo

vineas. arboꝛes ⁊ bmõi:qui tenebit᷑ ad qntũ extima
bunt᷑ fructꝰ in illo dubio valituri. tho. in. iiij. Tenen
do etiã colũbarias ⁊ nõ ſufficient᷑ paſcendo vñ dã⸗

quarta ẽ ma.. XVI

—
—

nũ inferũt ſeminibo vel frueribo. tenenk de dãnis. pe
trus de pak.in. uij. LTertiꝰ eſt de bis qͥ faciũt ſtatu

ta vel capla ne vſure ſolute poſſint repeti.vel ꝙ poſ-

ſint hoĩes cogi ad ſoluendũ.⁊ qui iudicãt m ea. vel

etiã ſine ſtatutis dãt ſnĩam ꝙ ſoluant᷑ vſure. vel ſolu

te nõ repetant᷑ hi tenent᷑ ad eas reſtituendũ ſi vſura⸗
rij nõ reſtituãt.impediũt enĩ reſtitutionẽ.xi.q.iij.c.qͥᷓ

lſentit. Quart? eſt de bis q dant las emunitoꝛi⸗
as debitoꝛibo iniuſte ne poſſint cogia creditoꝛib ad

ſoluendũ eis cũ poſſint.hi tenent᷑ illis deulis danis.
Quintꝰ eſt de iniuſte ĩpedientibo ne s poſſit exeq
negocia ſua honeſta.occultãdo inſtra vel ſcripturas

ꝑ que maniteſtat᷑ us ſuũ.velĩpediẽtes ne quis acce

dat ad iudicẽ eccłiaſticũ in cã qua põt vbi ſibi fieret

iuſticia.vel alit᷑ iniuſte ⁊ malicioſe ĩpediens iter ſuũ
ad iudicuũ vel ad negocia ſua vnde recipit dãnũ.Et
Decimaquinta eſt. J. XI.

manꝰ luſoꝛia deqꝗ põt intelligi Sbl.

me intelligi llug J05.
nõ oſculatꝰ ſum manũ meã in abſcodito.Luſoꝛ eni

cũ vincit attribuit manꝰ induſtnie.vñ aliqñ oſculat
eã vt cãm lucni.Et hec hʒ quinc; digitos⸗ Pꝛimꝰ
cũ decipit in ludo.vt ꝑ falſios taxillos. aut chartas!a

aut dicẽdo mendaciũ.⁊ ſic vincit. tenet᷑ enĩ reſtituere

decepto. Scõs ẽ qñ vincit ab his q̃ alienare nõ
pñt.vt ſunt ſᷣuifilij famit.pᷣcipue pupilli.vxoꝛes.re⸗
ligioſi ⁊ hmõi.⁊ bec opoꝛtet reſtituere eis qᷣ hñt curã
illoꝝ. Tertiꝰ eſt qñ vincit ei quẽ induxit vel traxit
ad ludendũ multa ipoꝛtunitate cũ non vellet ludere

vel volentẽ a ludo recedere inuitũ detinet. ⁊ tenet res⸗

ſtituere. Quanꝰ qñ vincit in locis vbi phib et᷑ lu
dus.⁊ ꝑ leges mandat᷑ fieri reſtitutio.q necꝑ diſſue?

tudinẽ ſunt abꝛogate.⁊ tũc etiã tenet᷑ reſtituere ꝑden

„

tiiſm tho. ſe. ſe.q.lxij. rich.in.iiij.ray.⁊ inno. ⁊ alios.

Quintꝰ qñ vincit in locis vbi nõ phibet᷑ ludus. vel
ſi phibek. leges ſunt abꝛogate ꝑ Zꝛiam ↄſuetudinẽ.⁊
tũc dz pauperibo erogare vtꝝ de necte velde hone⸗
ſtate vide.S.ti.i.c.xxiij.vbi plene ẽ iſta materia.

Decimaſerta ẽma.. XVII

xxxij. Uidebit ꝙ infirmata ſit man?ꝰ.i.deſiciens opꝰ
in locando ⁊ ↄducendo.⁊ hec bʒ quinq; digtoos.
Pꝛimꝰ qñ quis locat alten rẽ quã nouit vitioioſam
⁊ equũ claudicantẽ vel domũ ruiturã.qui tenet᷑ de
dãno inde ſecuto. Scõs qñ nimis notabilit᷑ exi⸗
t pꝛeciũ dere locata.domo.agro.vel veſte hmõi
vel qñ aufert ab eo rẽ locatã ſine cã rõnabili añ tem⸗
us cõuentũ.tenet᷑ enĩ ei de dãno.ray. ñ
cõducit qͥs aliũ ad oꝑandũ nimis puo pᷣcio notabi⸗
liter vel debitã mercedẽ nimis tardat dare cũ poteſt.
vñ ille recipit dãnũ. vel loco pecume debute dat ſibi

—.—

mnus locatiõis ⁊ cõductõis viciaroꝛiã. De hac Deut᷑.·

„

Tertꝰ qñn

res quas opoꝛtet cũ vendere minoꝛi pcio q; dz babe

re. Quartꝰ ſi cõductꝰ ad operã ex feſtinãtia vel ne
gligẽtia non fidelit᷑ eſt operatꝰ. bñ. vñ ſequit᷑ dãnũ
ei. Quintꝰ qñ maleractauit rem ſibi locatã vt do
mũ vel agrũ pmittendo deſtruere. vel equũ vel bo⸗
ues uimis fatigando ⁊ hmõi.tenet᷑ talis de bmõi dã
nis ad arbitniũ boni vin. ray in ſũma. Ualall⸗ 5

Tuulus Gecundus

qui bõa que habet in feudum a dño maletractat ex
malicia vel negligentia. tenet᷑ de damnis. Et de his
ſupꝛa ti:i.c.x-xxy.·

7

Decmaſeptima eſt . &

manus turpite lucratoꝛia. De qua Eſa.i.dñs. a
nus veſtre plene ſunt ſanguine.i.turpibus lucns.et

pec babet quinq; digitos. Pꝛimꝰ eſt lucrũ ex ope

re carnali vt meremcio.lenocinio.cõcubinatu.adul⸗
tero.⁊ buiuſmodi. Scõs eſt ex arte vel actu pꝛo

hibito lucrori. Ut ex arte mutuãdi vel faciendi taxil

los.carthas.fucos.toꝛneamenta. Uel ex hiſtnonatu
turpi.ſeruiendo vſurario. in numerãdo pecuniã ad

vlur.⁊ ſenbẽdo huiuſmodi. in faciẽdo indiuinatio
nes incantationes ⁊ huiuſmodi. in ſcribendo inſtru

menta in fraudẽ vſuroarũ. Tentus eſt lucrado tẽ⸗
poꝛe ꝓhibito.vt diebo feſtiuis emẽdo ⁊ vendendo. ſi

ne neceſſitate ſenbendo val alia oꝑa ad lucrũ facienꝰ
do. CQuartꝰeſt negociari in locis pꝓhibitis. vt in cc

cleſijs vendẽdo vel emẽdo. vel enã mit endo ad ter⸗/

ras ſaracenoꝝ. vel poꝛtando arma vel lignamina vł

.

victualia. ⁊ quecũq; mercimonia ſine licetia pape. te
net᷑ illlud quod lucratus ẽ. ⁊ tantũdẽ de ſuo mittere
in ſubſidiũ tere ſancte. Quintus ẽ intentiõe mere

cupiditatis vacare negociatiõi.vel intentõe introdu
cendi caniſtiã hi oẽs debent acqu ſi a pau penibo ero

gare. magis tñ ex honeſtate ⁊ conſilio qᷓ; neceſſitate.

2

kiiij.q:v.c.qui habetis.Et de his.ð.xi.i.c.xxiij.

Decimaoctauacéma.5. XX.

nus detractoꝛla. ps. Erue.lſ.deus de manu cams. i.
detractoꝛis animaʒ meam.i.vitam. Pꝛouerdᷣ.xviij.
Moꝛs ⁊ vita in manibꝰ linguc.ſcilʒ detractoꝛie.Et
bec ha bet quinq; digitos. Pꝛimꝰeſt cũ quis ſcien
ter accuſat alique de falſo.⁊ conuictꝰ de crimine con⸗
denat.ralis eitenct᷑ ſatiſfacere nõ quidem deregendo
falſiarẽ poſtq; eſt punitꝰ reus.qꝛ ſibi imineret pen⸗/
culum perſone.⁊ illi iã punito nõ ſanſfaceret ſed alic᷑
ad arbitriũ boꝝi viri añ punitionẽ autez debet dere⸗
gere falſitatẽ vel deſiſtere ab accuſattöe. Scõðs eſt
qñ extra iudiciũ infamat aliqueʒ de crimine ſciẽs nõ

eſſe veꝛ·: vel neſciẽs ſi eſt vex. qꝛ tenet᷑illis quibus di

Fkit declarare ſe falſũ dixiſſe niſi ex ſibi imineret ma
gnũ perculum vite ⁊ hmõi. lam tũc alił᷑ pꝛout po
teſt debet ſatiſacere.vel cũ libellos famoſos ſuꝑ cri⸗
mine de eo cõponit vel cannlenas qdð peius eſt.

Lertiꝰ eſt qñ ad aliqð crimẽ cõmiſſum vere ab alio

auget aliquid aliud norabile qð eſt falſum. vt cũ di⸗
cit le vel aliũ turpia colloquia vel geſtꝰ habuiſſe cuʒ

aliqua ſed etia camnalẽ copulã vel cum aiij dicunt de
co turpitudinẽ cũ aliqua agere tacet ſtudioſe. vel ali
qus ſigna facit vt credãt veꝝ eſſe quod non eſt. 2 ta⸗

lis tenet ad declarandũ falſum eſſe. Quanꝰẽ cu 3
dicit aliqð cnimẽ altenꝰ referes ſe audiuiſſe qð occul⸗

2

tũ eſt ⁊ ignoꝛat ſi eſt veꝝ. ⁊ tolis qũo debeat ſatriſfa⸗
cere habes in. c. ſe. Fiij. Quint?cum dicit cnimen
altenꝰ vere perpetratũ ſed occultatũ. 2 talis dʒ etiã

famã reſtiuuere put põt.vel etiam cũ dicit cõtumeliã

in pnᷣtla aliox. ⁊ talis debet petere veniã vel alit ſe re

concillare cũ eis.

endũ deo aliquis reuocat.v
do educit. tenex hic illũ reducere qᷓntũ in eo eſt. velſe
vel aliũ ponere in religione 'm Pe. de pal. Scðs
eſt qñ quis pſuadet alicui aliqð crinunale blãdièdo
vt decipiat.Et multomagis qñ qͥs aufert alicui vir⸗

2 mulcopl

Decimanona eſt ma.ſ. xX
nus pſoneleſoꝛ a. Mich. vij. Uir fatremn ſuũ vena —

tur ad moꝛtẽ.malũ manuũ ſuaꝝ dicunt bonũ. Et

habet qnq; digitos ſeu modos. Pꝛim? eſt auferẽ⸗
do vilã occidendo aliũ iniuſte.i.extra iudicium oꝛdi

nanm. ⁊talis tenet᷑ put dicetur in.c ſe.d.i.ð dano in⸗
de ſecuto. Scðõs eſt mutilãdo membꝝ iniunioſe.

⁊tencet᷑ de expenſis in medicis ⁊ medicims.⁊ de lu⸗

„

co pdito ſi ex mutilatione nõ poteſt laboꝛare. Ter
nyeſt in vulnerando vel percutiedo imiuſte ſicut tol⸗

lendo ſoſpitatẽ.⁊ tenef̃ad damna inde ei ſecura.

Quartꝰ incarcerado ꝛ⁊ ſic tollendo ei libertate qð fa

ciendo abſq; cã ronabili tenet de dano qð inde ſeq

tur.ſecꝰ ſ facit.qꝛ eſt ei debitoꝛ vt ſibi citiꝰ ſoluat.
Quintꝰ cũ mutit in exiliũ vel cõſiniũ iniuſte.⁊ per H̊
ai fert ei patrã. Et oẽ damnũ qð inde recipit qð cõi⸗
ter eſt multũ tenet᷑ ei ſati facere.

nus aorum pᷣdatoia ⁊ de bac Sapᷣ.i. Impij mani

bus ⁊ verbis moꝛtẽ accerſiunt. Et habet qnq; digi⸗

tos. Pꝛimꝰ eſt qñ volentẽ nreg relafone 30 ſerui⸗
iĩ ingreſſum ꝑſuaden

ginitarẽ erẽ mamimoniũ.⁊ debet ducere in vxoꝛeʒ vel

detareſi põt ⁊ indiget. Tertiꝰ eſt qñ qͥs ſuo ſermo

ne trahit ad erroꝛẽ fidei vt faciũt heretci diſſeminan⸗
tes falſam doctrinã.⁊ hi tenentreuocare. Quartꝰ
eſt cũ pꝛelaci vel patreſfamil. ex ſua negligentia per⸗

mirtüt gregeſt uũ perire nõ coꝛrigentes ⁊ admonẽetes

vel mulieres ſuis oꝛnatibo ⁊ tripudijs alijs ludis n
ſibus.blaſphemijs.⁊ hi debẽt ſati facere pnĩa ⁊ bo⸗
nmis actibo ed ficando q̃s pꝛiꝰ ſcandaliʒauerant.

Bequitur tertia.S. X XIII.

pars pᷣncipalis diuiſiõis facte vbi pomtremediũ ad

euadendũ de manibo iſtis vſurpatoꝛijs quibo dya⸗
bolus in mare pcipitat in pfundũ infemni:⁊ hec ẽ na
uis.vñ dicit. Illic naues perrãſibũt. In plurali di⸗
cit naues.qꝛ triplex eſt nauis.
Eſt nauis eccleſie vniuerſalis.
Eg nauis ie negulane
Eſtnauis pnĩe virtualis.
Etdepmo intelligit llud Pꝛouerb. vlti Facta eſt
ſcʒ ula mulier foꝛtis de q̃ ibi loquit᷑ figurate ecclia qᷓ⸗
ſi nauis inſtitoꝛis.i.mercatoꝛis de longe poꝛtans pa
nẽ ſuũ.ſ.doctrinevel eucharie.qꝛ de celeſtibo q paſcũ
tur hoĩes fideles.Et cry oꝰ. tracrãs illud Math.ix.
Aſcẽdens xpᷣs in nauiculã tranſfretauit. dicitxpᷣs na
uim ecclie fluctus ſꝑ mingaturꝰ aſcendit.hec ẽ naui⸗

cula petni que q̃tit᷑ magnis fluctibo pſecunionũ a ty

rannis erroꝝ.ab hereticis pꝛauoꝝ operũ.ab ypocritꝭ

vt aliqñ videaut᷑ ſubmergi:ſed ſubmergi non põt ppo

l'cum ſuis malis exeplis eos ad mals p-
uocãt.tenent᷑ enĩ eos coꝛrigere ij.q.i.c.ſcelus.Quin
tus cũ hoĩes ſuis pꝛauis actibo alios ſcondaliʒant.

npinn
u
giude
N
.

raſt
N
,
4
Sent
mMut
.

Capitulũ Pꝛimũ

tã gubernante. ſed pꝰ tempeſtatẽ tranquulũ facit.vt

diciẽ Tho. iij. Et figuratũ fuit Math. viij. qn ipſe
ſurgẽs a ſomno ĩperauit ventis ⁊ mari.⁊ facta ẽ tran

quillitas. doꝛmire vᷣo videt᷑ cũ tribulatiões ſurgere ſi
nit. vt dicik di. xxiij. c. in noĩe. Hec per petꝝ ⁊ alios pᷣ
latos ⁊ pᷣdicatoꝛes rhetibo pꝛedicatõis capit multos
piſces ad fidẽ.vt impleat᷑ non ſolũ nauicula petri i.
ecclie occidentalis ſed etiã iohis euangeliſte.i. eccłie
oꝛientalis.i:grecie.vbi iohãnes pᷣdicauit dũ.ſ.ſocia
ta fuit cũ nauicula petri.i.vnitati ecclie humane. vt
ſigurate babet᷑ Lu.v. Petro qʒ añ capturã piſciũ di
ctum fuit. Duc in altũ marꝗ.i.nauicula.⁊ laxaterhe⸗

tia vr̃a in capturã.Qð exponens amb.ait.in altum

ſcʒ in ꝑfundũſdiſputationũ. Quid enĩ tam altum qᷓ;
altitudinẽ diuitiaꝝ videre.i.ſcire dei filiũ.⁊ pfeſſionẽ
diuine generatiõis aſſumere.xxiiij.q.i.nõ turbatur.
Apte autẽ ecclia militãs ſignat᷑ ꝑ nauim.qꝛ quẽad⸗
modũ nauis in pᷣncipio ⁊ fine ẽ arta ⁊ paucos ↄtinet
hoĩes.in medio ẽ lata ⁊ multos cõtinet.ita ecclia mi⸗

litans fuit arta in pᷣncipio.qꝛ in multis ꝑſecutionibꝰ

2 pauci erat in ea. Uñ ⁊ marcellus qᷣ erat papa pꝰ fu
ſtigationẽ fuit deputatꝰ a diocleciano impatoꝛe peſ⸗

ſimo multis annis ad cuſtodiã animaliũ in ſtabulo
⁊ vꝛban papa in ſepulchꝛis latitabat ꝓterĩmanita⸗
tẽ perſequentiũ. In ſine etiã.ſ.tpe antichꝛiſti erit arta

Erit enĩ tũc tribulatio qlis nõ fuit ab oꝛigine mũdi

vt dicik Math.xxiiij. VUIñ ⁊ pauci firmii fide eccle

ſie pmanebunt. In medio autem tꝑe.i.nũc.lata eſt ⁊
multi in ea repenuntur clerici ⁊ laici. vt dicit cryſoꝰ.

Multi ſacerdotes pauct ſũt ſacerdotes.multi in no

mine.pauci in opere.di.xl.Et patrimonium ieſu xpᷣi
latũ ẽ ⁊ exaltatũ.Et ppᷣncipes ⁊ magnates.ciues ⁊ po
pulares.oẽs querũt de altari ꝑticipare ꝓcurãtes ſu⸗
os filios vel coſanguineos vei amicos cõſtitui in di⸗
gnitatibo ⁊ bñficijs vt eos diuites faciãt ⁊ bona pau
peribo erogãda in pphanos vſus ↄſumant. Sed nilſi
male ablata eccłiarũ reſtituãt ſi ipñt.ↄdẽnant. Et
bmo nõ ꝙ m regulã iuns in. vi.bñficiũ eccliaſticũ
nõ põt licite ſine canonica inſtitutione poſſideri. Si
qs ꝑ ſimoniã recipit bñficiũ ſeu intruſionẽ ſeu vſur⸗
panonẽ.i ꝑ laicos vel alios de facto qͥ non poterant

oferre.vel hñs aliqð impedimentũ irregularitatis

vel nõ canonice electꝰ vel poſitus. tenet᷑ oẽs fructus
ſuſceptos reſtituere deductis expenſis rõnabilr factꝭ

in vtilitatẽ bñficij ſᷣm doc· Scðo nota ꝙ etiã ſi ri

te aſſumptꝰ nõ officiat vel officiare facit ſeculanit vi
ueas nõ intẽdit demũ clericari ſed vxoꝛari ⁊ ſequi ſo
rũ ſeculare cũ defraudet eccliaʒ ⁊ intẽtionẽ eoꝝ qͥ de⸗

derũt ecclie poſſeſſionẽ.videt᷑ ꝙ tenet᷑ ad reſtitutionẽ

xij.q.ij.c.gloꝛia. Silłr quedeputata ſuut determina
te ꝓ clericis ſeruiẽtibo.vel ꝓ fabꝛicis eccleſiax. vel ꝓ
pauperibo dãs alijs tenet᷑ reſtituere. Mota tertio.
ꝙ ſi ſus negli gẽtia amittant᷑ bona ecclie mobilia. vt
libꝛi.paramenta ⁊ hmõi.vel deſtruunt᷑ ĩmobilia vel

ruũt tenent᷑ ad ſatiſfactionẽ de oĩbus.vt e de iniuj.

2 dã. da.c. ſi culpa.de his poſſet ĩtelligi illud Job.xij
Abundãt tabernacula pᷣdonũ.ſ.clericoꝛũ.⁊ audact᷑
puocãt dñm.ſ.ad irã ꝓpter malã vit.cũ oĩa dederit
eis in manꝰ. vt. xij.q.ij.ſi pꝛiuatũ.De hac naui eccle

ſie ſic ait cryſoꝰ. anuigat ecclia inſtructa fidei guber

naculo felici curſu ꝑ hui ſeculi mare. hñs deum gu
bernatoꝛcẽ.angelos remiges.pouãs choꝛos oĩm ſan
ctoꝝ erecta ipia ſalutari arboꝛe crucis in qᷓ euangeli
ce fidei vela ſuſpendẽs flante ſpirituſctõ ad poꝛtũ pa
radiſi ⁊ qͥetẽ ſccuritatꝭ eterne deducit. Ubi cryſoꝰ ſe⸗
ptem dicit de hac naui ecclie. Pꝛimů eſt. qꝛ p H ſe
culũ qð ẽ mare tẽpeſtuoſum hʒ nauigare.vñ etiã ele
cti periclitant᷑. Exem plũ ione ꝓphe.qᷣ exiſtes cũ alijs
ſuſtinebat periculũ ſubmerſiois quantũcũq; laboꝛa
rẽt ad exonerandũ nauim.vt habet᷑ Jone. l1io val⸗
de timendũ. Beatꝰ vir qͥ ſꝑ ẽ pauidꝰ.ait ſa piẽs Ber.
INuſq; ẽ ſecuritas o frẽs. lec in celo nec in paradiſo
⁊ multominꝰ in mũdo.In celo angelꝰ cecidit ſub po
tẽtia diuinitatis. Adã in paradiſo de loco volupta⸗
tis. Judas in mũde ſub ſchola veritatis. Scoõm
qð dicit cryſoꝰ. de naui ecclie eſt ꝙ bʒ deũ guberna
toꝛẽ habitatoꝛẽ cui vẽti ⁊ mare obediunt.⁊iõ multũ
cõfidendũ.qꝛ etſi cõcuti ꝑmittit nõ tñ perire. Uñ in
huiꝰ figurã cũ eſſent diſcipuli in naui cũ eo ⁊ io doꝛ

miente periclitarent᷑. ſurrexit xpᷣs ⁊ impauit ventis ⁊
mani.⁊ facta ẽ anqllitas magna.Matb.⸗ vlij. Etiã
vicẽ dei tenẽt p̃lati in gubernado nauim ecclle.vñ et

dij vocant᷑. Sicut autẽ qͥ gubnat nauẽ nuq; deſerit
neq; in tẽpeſtate neq; in trãquillitate.alioqn ſibi im
putaret᷑ ſubmerſio nauis ſi cõtingeret ex ſui neglige⸗
tia etiã ſi nõ intenderet. Ita etiã pᷣlati debẽt intende⸗
re cure ecclie oĩ tꝑe. Uñ nico. papa. Si pnitioſuz eſt
pꝛetã.i.directoꝛẽ nauis iu tr quillitate nauẽ delerere
qntomagis in fluctibo. paulopoſt. los qᷣ taq; arie
tes gregibo ducatũ pᷣbentes.ĩmo qꝛ ⁊ paſtoꝛes hoꝝ
ſumꝰ deo auctoꝛe cũ eis in periculis ꝓ viribꝰ pſiſtere
cõuenit, ⁊ cũ tranqͥlliras reddita fuerit diuina pieta⸗
te. mox gregrẽ requirere ⁊ in vnũ colligere.⁊ eiꝰ aias

celeſtis patrie pace ſurſum engere debemꝰ. vij. q. l. ſci

ſcitaris. Tertiũ eſt.qꝛ hʒ angelos remiges qͥ eam
int᷑ fluerꝰ huiꝰ ſeculi cuſtodiũt ⁊ deducũt. iux illud.
Angelis ſuis deꝰ mandauit de te vt cuſtodiãt te in
oĩbus vijs tuis.⁊ iõ gaudendum de tali adiutoꝛio.
Sacerdotes etiã angeli appellant᷑.̃ᷣm ulud Mala.
ij. Labia ſacerdotis cuſtodiũt ſciam ⁊ legẽ reqͥrũt ex
oꝛe eiꝰ qꝛ angelꝰ dñi exercituũ eſt. Et hi femigando
miniſtratiõe ſacramẽtoꝝ nauẽ mouẽt.i.eccliam fide
liũ ad poꝛtũ in qͥ nõ parũ hũt laboꝛare in miniſtran
do debite. Uñ in figura ðꝛ Math. vlij. de diſcipul.
ꝙ erãt laboꝛõtes in remigãdo. Erat eni eis ventꝰ ⸗
rius.ſ.tẽptationũ. Quartũ qð dicit cryſoꝰ. de na
ni ecclie eſt. qꝛ hʒ choꝛos ſerod ſunt ol vᷣtute pleni.
Vññ de petro ⁊ pluribo diſcipul dicit᷑ Jo.xxi. Aſcẽde
rũt in nauim. ⁊ iõ libent intrandũ.qꝛ ſᷣm psð.Cũ ſcõ
ſanctꝰ eris. Uñ ſigurat᷑ ꝑ nauem ſalomonis q ſeł in
tribus annis adducebat.ij. Parał. aurum ⁊ argen⸗
tũ nimis ebur. ſymias ⁊ pauones.nã ecclia xpi in fi⸗
de trinitatis pꝑſonarꝝ ⁊ vnitatis eſſentie diuine ad ſu
ꝑnã bieroſymã inducit ſctõs apłos ⁊ manyres .⁊ 5
aurũ.doctoꝛes ſapiẽtia ⁊ doctrina plenos.⁊ hoc ẽ
argentu. 2 ↄfeſſoꝛes. ⁊ bi ſunt ebur.q; albi ꝑ vite mũ
diciã.⁊ foꝛtes ꝑ donũ foꝛtitudinis.⁊ q̃ſi ſymie imi⸗
tantes actꝰ hoĩm.i. ſapientiũ inberẽtes exemplis.Et
pncipes qͥ cũ apparatu viuunt.⁊ hi ſunt pauones.
Wultũ iuuat talis ſocietas ſanctoꝝ ſicut aonpaſ

”ðõ

Citnulus Secundus

multũ nocẽt opera maloꝝ. Uñ ambꝛo.in figurã hu

ius ait. Non turbat᷑ nauis que habet petrũ. de qua

ſcʒ habet᷑ Lu.v. Aſcendens xpᷣs in vnã nauim que
erat lymonis.rogauit eũ a terra reducere puſillum.
Turbatr᷑ ula qͥ iudam habet.de qᷓ.ſ.habet᷑ Mathei
viij.Et ſi multa illic diſcipuloꝝ merita nauigabãt.
tñ adhuc ꝓditoꝛis eã perfidia agitabat.in vtraq; pe
trus.ſed qͥ ſuis meritis erat firmꝰ turbat᷑ alienis.Ca
ueamꝰ ergo peifidũ.caueamꝰ pꝛoditoꝛẽ.ne per vnuʒ
multi fluctuemꝰ.ergo nõ turbat᷑ hec nauis in q̃ pꝛo
uidẽtia nauigat.abeſt perſidia.ſuꝑat fides.xxiiij.q.i
nõ turbat᷑. Quintũ eſt ꝙ in hac nauiẽ arboꝛ ere⸗
cta ſalutifere crucis.⁊ in ea antẽna xpᷣs ad ꝓtegendũ
⁊ideo ſub ipſa manendũ.qꝛ ſub ea nullus põt ledi.
extra iſtã nauim eccleſie.i.ſidẽ crucifixi nemini põt eẽ

ſalus.ad qð facit qð dicit Act᷑.xxvij Miſi manſeri/

tis in naui nõ poteritis ſalui fieri. Uñ ꝑ archã noe q̃

tãq; nauis in aquis diluuij continuit ⁊ ſaluauit oĩa

aĩalia ibi exiſtẽtia.vt habet᷑ Geñ. vij. recte ſiguratur
ipſa eccłia ⁊ crux pᷣi ᷣm grego.⁊ aug.Sicut enĩ oẽs
qui ex archam reperti ſunt diluuio perierũt.ita oẽs
q ſunt er eccliam pereũt. Eratula archa tricamerata
ad denotandũ tres ſtatꝰ eccleſie.ſ.ↄiugatoꝝ.ↄtinen

tium. ⁊ pꝛelatoꝝ.Cõpacta erat ex lignis leuigatꝭ ⁊ bi

tumine linitis.qꝛ reſultat ex fidel bo liberis a ſuꝑflui
tate vitioꝝ ⁊ charitate glutinatis ⁊ vnitis. Sextũ

eſt. qꝛ habet vela euãgelice doctrine q̃ ſunt plena ver

bis xp̃i. Sicut enĩ vela ſunt plena aere ⁊ vento.ſic et
verba nõ ſunt aliud qᷓ; aer ſoꝛmatꝰ in gutture lo quẽ

tis. Iſta ̊ vela ſuntplena ffatu⁊ verbis xpᷣi que nos

Docẽt qñ.qũo.qua via.⁊ q̃ͥ eundũ ſit.⁊ ideo attentiꝰ
audiendũ Lu.xi. Btĩ qui audiũt verbũ dei ⁊ cuſto
diũt illud. Uñ ⁊ Jaco.iij.dicit᷑. Ecce ⁊ naues cũ ma
gne ſint.⁊ a ventis validis minent᷑. circũferunt᷑ autẽ
a modico gubernaculo.ſ.temonis.Ecclia eſt vna et
multe. Una vnitate fidei ⁊ dilectiõis. multa variera
te locoꝝ ⁊ rituũ.⁊ he mouentur a ventis verboꝝ xpᷣi
gubernacula ſunt oꝛdinatiões pꝛelatoꝝ.qui tñ atten
dere debent ad ſtellã maris.i.xpᷣm ⁊ etꝰ matrem vir⸗
ginẽ. vrerq; enĩ dicit᷑ ſtella. Uñ fulbertus in ſermone

Dicit. Opoꝛtet oẽs chꝛiſticolas per huiꝰ ſeculi pelagꝰ

nauigantes reſpicere ad ſtellã maris. Si qͥs enĩ hoc
egerit nõ lactabit᷑ inanis gloꝛie vẽto.nec ſcopulis tri
bulationũ franget᷑ nec abſoꝛbebit᷑ ſcylle voluptatum
voꝛagine. Septimũ eſt.ꝙ ducit ad poꝛtũ quictis
pðs.Deduxit eos in poꝛtũ voluntatis eoꝝ.ſ.ad quie⸗
tẽ ⁊ locũ ſecurũ ⁊ plenũ oĩ bono. UVñ dicere poſſunt
Veri ſideles qʒᷣ ſcribitur de paulo ⁊ ſocijs Act.xxvñ
Nauigauimꝰ ⁊ venimꝰad locũ qui dicit boni poꝛtꝰ
DVec ẽ nauis de qua dicit᷑ Joh.xxi diſcipuli naui
ſo venerũt ad littꝰ vbi apparuit cpᷣs reſuſcitatꝰ tra
entes ſhere magnis piſciby centũ quinqgintatribꝰ
ſine ſciſſura rhetiũ i. ſine ↄdictione veritatis doctri⸗
ne pꝛedicate.vt habet᷑ ſigurate Jo.xxi.UVñ conuiuiũ
ſequit᷑ xpᷣs cũ ſanetis de gloꝛificatiõe eoꝝ igne chari⸗
tatis decoquente illos.⁊ patres veteris teſtamẽti ad
refectionẽ fruitiõis.Ex numero autẽ illoꝝ cõpꝛehen⸗
dit᷑ ſaluandoꝝ qualiras. lã ad illum numerũ per⸗
nenit᷑ ꝑ numerũ decẽ ⁊ ſepteʒ. incipiendo numerare
ab vno ⁊ addẽdo ſequentẽ numerũ ad pᷣcedẽtes vſ⸗

q; ad numex.xvij incluſiue. Tlerbi gra. vni addẽdo

duo ſunt tria.ternario numero addedo ternanũ fiũt
ſex. ſenario numero addẽdo quaternariũ qͥ ſequitur
fiũt decẽ.·⁊ ſic vlcer ꝓcedẽdo vſq; ad denariũſepte
nariũ reſultãt. cliij. opoꝛtet ̊ ſaluandos habere. xvij
numeꝝ moꝛalit᷑.i.obſ. Zua onee⸗ pꝛeceptoꝝ que fi⸗
unt de actibv virtutũ. Uirtutes ſũ
charitas.pꝛudẽtia.iuſticia foꝛtitudo.tẽperantia. In
trat᷑ aurem iſtã nauim ecche ꝑ innocentiã baptiſma

lem. Dicit aũt hiero.ꝙ poſt naufragiũ.iſ.de iſta naui

eccłie ꝑ amiſſionẽ innocentie baptiſmalis.ſcðᷣa tabu
la eſt pnĩa quaſiſcðᷣa nauis.de pe.dii.

Mauis etiam di- ꝭ. X XIIII.

t ſeptẽ.fides.ſpes.

cit᷑ religio. de ꝗ põt intelligi
dete ieſu in nauiculã ſecuti ſũt eũ diſcipuli eiꝰ. Apte
aute religio ſignat᷑ ꝑ nauim. qꝛ ſubſtantialia religio⸗
nis multũ repeniunt᷑ in his qͥ ſuntin naui. In nullo
ſtatu vel cõuerſatione mũdi repenit᷑ tanta õbedietia
ſicut in naui.Nã oẽs ad ſimplicẽ nutũ obediũt nau
clero ſeu gubernatoꝛi nauis ⁊ rex ⁊ ponufex cuiuſcũ⸗

q; cõditiois exiſtat in eũdo.ſtando ⁊ operando. put

mãdauenit ipſe.Caſtitas etiã ibi ſatis ſeruat᷑ etia ab
incõtinentibo. ad qð facit ⁊ vita auſtera que ibi cõi⸗
ter tenet᷑.⁊ excluſio occaſionũ.paupertas q̃ʒ qꝛ nibil
eſt in es niſi defoꝛis poꝛtetur. ⁊ ea queibi ſunt cõiter
ſunt alioꝝ.⁊ paꝝ ipſi nauigãtes ibi hñt.Aſcendit ̊

pps in hac nauim.i.hũc ſtatum religionis.lã obe⸗

ientiã ſummaã exhibuit patri factus obediens vſq;
ad moꝛtẽ.moꝛtẽ autẽ crucis.ad CPhił.ij. Memento
te frẽs qꝛ chꝛiſtꝰ vt nõ perderet obedientiã ꝑdidit vi⸗

tam.ait Ber. Continentiã in ſũmo gradu tenuit. qꝛ

virgo puriſſimꝰ.ĩmonec vnq; ſtimulũ camis habu
it vel lenſit.vel cogitationẽ turpe.⁊ ita caſtos moꝛes

habuit in ſua cõuerſatione ꝙ cũ fuerit dealijs cimi⸗

nibus infamatꝰ lʒ falſiſſime. de turpirtudine aliqua
nũqᷓ; ab aduerſarijs ſuis fuit accuſatꝰ notatꝰ vel in

famatus.vel in ſuſpitiõe habitꝰ q;uis cũ mulieribo

fuerit aliqñ cõuerſatus. Nã vt dicit᷑ Lu.viij. Mu⸗
lieres iuſte ſequebant᷑eũ.⁊ ſepe in hoſpitiũ marche.

⁊ marie declinauit.⁊ a maria peccatrice oſculari pe⸗

des ⁊ vngi pedes ⁊ caput ꝑmiſit.Pauꝑtatẽ quantã
ſuſcepit.vt dicẽt Mach.viij.⁊ Lu.ix. Uulpes ſoue
as hñnt.⁊ volucres celi nidos filꝰꝰ autẽ hoĩs non ha
bet vbi caput ſuũ rechnet. De elemoſinis viuens. et
moꝛtuꝰexpenſis alienis ſepi lturã accepit.fuitq;ʒ na
zareꝰ i. deo dicat? qð in veteni teſtamẽto erat quidaʒ
nouꝰ modus religionis. vñ barba ⁊ capillis inton/
ſus erat. Inſtuutoꝛ ſuit pᷣmꝰ ⁊ ſummꝰ oĩs perſectios
nis ⁊ religionis ad quã diretit ⁊ perduxit apłos ſu⸗
os.hnec pꝛiꝰ nec poſtea poruit aliqð collegium eis in
ſanctitate ⁊ ꝑfectione equari ad quam peruenerut in
die penthecoſtes. Pꝛius in iſtã nauim aſcenderũt ve
nouitij. cũ omnia dimiſerũt nauim ſ. Apꝛie volutat
⁊ cupiditatis. Nã de eis dicit᷑ ꝙ vocati a xpo relictis
rhetibo ⁊ naui ſecuti ſunt eũ.Math.iuij.Et dicit cu
piditas nauis.qꝛ ſicut nauis ſtat ſuꝑ aquã ⁊ nõ im
plet᷑ita cupiditas ſuꝑ aquas fluxibiles diuitiaꝝ vel

concupiſcẽtiaꝝ impleri nõ poteſt. Et ſicut nauis cuʒ

laboꝛe magno fabꝛicat᷑ cũ timoꝛe cuſtodit᷑⁊ cũ dolo

illud WMath. viij. Alce

— — —.— —

i⸗
ſü
in
aß⸗
ain
m)
n
Gien

I
N
Anage
P
Ai
aün
mcN
wlai⸗
pebbt
chennt
iſamrd
Ma
nislic⸗
Neiat
We
nigtrn
A
mleh
vs nas
lsund
frnis
win
iman
tünmmt
Notn,
gaien
un
4

Capitulu

NPꝛimũ

xe amittitur ita ⁊ res tẽpoꝛales acquirunt cum labo⸗

re.⁊ opera carnis ⁊ pꝛopꝛie volũtatis perficiunt.⁊ cũ

timoꝛe nõ perdendi poſſidentur.⁊ cũ doloꝛe cuſtodi
unt᷑ ⁊ amittun.Et ſicut in naui quãdo exonerat᷑ de

toto lucro ⁊ mercibus non remanẽt niſi feces in ſenti

na. ita anaris.fomicatoꝛibꝰ ⁊ huiuſmodi non rema⸗
net eis ꝑs niſi ſtagnũ ignis ⁊ ſulphuris. Apoc.xxi.

Et de his põt intelligi illud põ. In ſpiritu vebemẽ/
ti dure ſentetie damnationis cõteres naues tharſis.
Tharſis interpꝛetat᷑ exploꝛatio gaudij tnaues ergo

thanſis ſunt ille cs rgorlges religioſoꝛũ que volunt
udere in mũdo ſe
aciãt ſpiritu vebementis cõtritionis conterent᷑. Tri⸗
lex eni furtum ſeu rapinã ſolẽt facere religioſi in na⸗

ni.ſ.religionis. Pꝛimũu eſt coꝛdis cum.ſ.ſequũtur /⸗

pꝛiam voluntatem tranſgrediẽdo pᷣcepta ſue religio⸗

₰

nis. fratres nõ ſolum facultatibus. ſed etiã ꝓpꝛijs vo

luntatibus abꝛenũciauerũt.xij.q.i.nõ dicatis.Se⸗

cundum eſt coꝛpoꝛis per fractionẽ caſtitatis quod ſe
mel deo obtulerũt.Tertiũ eſt ſubſtantialitatis tẽpo

ralis.⁊ hoc cũ recipiũt aliquid ⁊ occultant pᷣlato. vel

cum quod tenẽt de licentia pꝛelatoꝝ nõ ſunt parati
ad ponendũ in manibꝰ eoꝛum.vel cũ ea que habent

ſiue cũ licentia vel ſine:male expendũt ludendo.tur⸗

piter cõſumẽdo.vel amicis ⁊ coſanguineis alijs dã/⸗

do indebite. Comꝑatur autẽ religio naui in ſeptẽ

Pꝛimo qꝛ ſicut nauis ẽ clauſa verſus terrã zaße
a

ta verſus celũ. ita ⁊ religioſus ad terrena dʒ eſſe c
ſus de eis nõ ſe intromittendo.ſed apert celũ verſus
id eſt deditꝰ contẽplationi celeſtiũ vt dicere valeat il

lud apoſtoli Noſtra cõuerſatio in celis eſt. hinc ⁊ hie
ro.Eſt vnũ genꝰ chbꝛiſtianoꝝ quod mancipatũ diui⸗
no officio ⁊ dedicatũ contemplatiõi ab omni ſtrepi⸗

tu tempoꝛaliũ ceſſare cõuenit.vt ſunt clerici. cõuerſi.
2 deo deuoti.⁊ religioſi. xi. q.i.duo. Ideo verſus ter
rã debet eſſe clauſa ⁊ ſtricta nau is religionis.Naʒ ex
terra reſoluunt᷑ vapoꝛes.iimala deſideria que coꝛru⸗
punt affectũ,⁊ nebule que obnubilãt intellectũ. ⁊ fri

gus qð cõſtringit effectũ boni operis. Scðdðᷣo na⸗

nis nõ poteſt diu ſuſtinere ſeu poꝛtare coꝛpꝰmoꝛtuũ
qꝛ periclitaret᷑.⁊ inficerent᷑ etiã alij vnde in mareꝓij

citur.ſic qui in religiõe incidit in peccatũ moꝛtale ni⸗
ſi cito reſipiſcat alios inficit.⁊ deſtruit religionẽ. Ijq
a pctĩs occultꝭ ꝓcedit ad manifeſta. ⁊ qridie niſi cito

en⸗ eat peioꝛ effici᷑. Uñ Jo.caſſio.Nulla peioꝛ be⸗

ia malo monacho.⁊ ideo ſi ſe nõ coꝛigit ſeꝑandus

eſt. Uñ hiero. Reſecãde ſunt carnes putride. ſcabio

ſa ouis a caulis repellenda ẽ ne tota domus maſſa ⁊
coꝛpꝰ ⁊ pecoꝛa ardeat,.coꝛrñ pat᷑.putreſcat ⁊ intereat.
xxiiij.q.lij:c.reſecande. Tertio nauis in aquis in⸗
tegra manet ⁊ conſeruat᷑.cũ autem terrã tangic fran⸗
– diſſuit ſeu aꝑitur. ſic religioſa cõgregatio dũ
equeſtratła terra.i.a conuerſatione ſeculariũ ⁊ nego
cijs terrenoꝝ conſeruat᷑ ⁊ rectitudinem regularẽ ler⸗
nat ⁊ vigoꝛẽ ſpiritus.ſed ſi inheret vel infigit᷑ in terre
na cõſeruatione er̃ caſum neceſſitatis ⁊ exigẽtis cha⸗
ritatis a quietis pꝛopoſito reſoluit᷑ ⁊ relaxat᷑. Uñ eu⸗
genius papa dicit. ꝙ monachꝰ nõ debet ſe qualiſcũ⸗
q; negocijs implicare.ſit clauſtro ſuo contentꝰ.qꝛ ſi⸗

cht piſcis ſine aqua caret vita:ita ⁊ monacb ſine mo

culariter viuẽtes.⁊ hoc niſi ſati/

naſterio.ſedeatq; ita ſolitarius ⁊ tacet.qꝛ moꝛtuꝰ eſt

mundo,deo autem viuit.agnoſcat nomẽ ſuũ. Mo⸗

nos enim grece latine dicit vnus. ⁊ achos grece la⸗/
tine dicitur triſtis.xvi.q.i.c.placuit. Triſtis autem
dicitur.id eſt dolens ⁊ lugens. in aquis ergo cõpun

ctionis debet moꝛari. Chaſtꝰ poſtq; turbas docue⸗
rat ⁊ miracula fecerat ibat in deſertum locum. vel in

montẽ cum diſcipulis turbas dimittens Lu.itij.ex⸗
emplum nobis in hoc pꝛebẽs· Quorto nauis qᷓn
tumcũq; ſit clauſa ⁊ ſtupata ⁊ omnia foꝛamina cir⸗

cũquaq; obtruſa.tamen impꝑceptibili modo paula⸗

tim ⁊ guttatim aqua ſubintrat.ita ꝙ niſi ſepe ſentina
euacuetaquis tantum creſceret aqua ꝙ ſubmerge⸗
ret᷑ita in cõuerſatiõe religionis quãtumcũq; omnia
que ſeruentur ⁊ dilgentiã quis adhibeat ad claudẽ⸗
dum viam peccatis ⁊ vitandum occaſiones.tãra eſt
bumana fragilitas ꝙ imperceptibilit᷑ homo frequen
ter cadit in veniale. Septies enĩ in die cadit iuſtus⁊
reſurgit.inquit ſalomon Pꝛouerb.xxiiij.Et apoſto⸗
li perfectiſſimi religioſi dicũt.in multis enim offendi
mus omnes Jacobi.iij. Pec autem quotidiana pec
cata etiã ſi leuia ſunt.tamen diminuunt vigoꝛẽ ſpiri
tus ⁊ diſponũt ad moꝛtalia.⁊ ideo per oꝛationẽ ⁊ cõ⸗
punctionem ⁊ alios modos remouenda ſunt de ani
ma ne ſubmergat᷑nauis mentis. Unde auguſtinꝰ.
QOue humane fragilitati q;uis parua tñ crebꝛa ſurre
puut.que ſi collecta cõtra nos fuerintita nos graua⸗
bunt ⁊ oppꝛiment ſicut aliquod vnũ peccatum gra⸗
ue.Quid enim intereſt ad naufragiũ vtrũ vno gran
di fluctu nauis operiatur ⁊ obꝛuat᷑an paulatim ſur
repens aqua in ſentinam ⁊ pernegligentium culpas
derelicta atq; cõtempta impleat nauem atq; ſubmer
gat. de peni. diil tres ſunt actiones. Quod autem di
cit auguſtinꝰ ꝙ multa venialia ita grauãt ſicut vnũ
moꝛale.nõ ẽ ſic intelligedũ tãq; venialia ſint moꝛta
lia. boc enĩ nũqᷓ; accidit ſed in diſpoſitiõe.qꝛ incidũt
ad moꝛtale. Quinto nauis non debet eſſe nimis

onerata.qꝛ nimium pondus demergeret. nec nimis

vacuata vel alleuiata.qꝛ vacillarer. ſic in religiõe ad
hoc vt quis bene pꝛoſiciat non debet nimis onerari
occupationibus exterioꝛibꝰ.qꝛ mentem ſubmergũt.
Vnde berñ.in libꝛo de conſideratione.Uexatio da⸗
bit intellectum. jnquit pꝛopheta. Uerum eſt ſi non
ſit nimia. alioquin ſubꝛuit intellectuʒ. Tec etiam de
bet eſſe vacuus ab operibus ocioſus. vnde Hieroꝰ.
Semper aliquid boni facito vt dyabolus inueniat
re occupatum. Apoſtoli hñtes poteſtatem de euon⸗
gelio viuere laboꝛabant manibus ſuis ne quẽqᷓ; gra
uarent.⁊ infra. Egyptioꝛum monaſtenia hunc moꝛ?
tenent.vt nullũ aSrs opere ⁊ laboꝛe ſuſcipiant. õ
tam pꝛopter victꝰ neceſſaria quantuʒ pꝛopter anime
ſalutem.de conſe.di.vc.nũqᷓ;. Nauis etiam non in
vna parte tm̃ oneratur ⁊ in alia nõ.ſed pꝛopoꝛtiona
biliter. ſic in religione nõ vnus debet nimis oneſaſl.·
⁊ alius nil facereſed quilibet ᷣm condiuionem ſuam
debet applicari ad opem. Sexto in naui exiſten⸗
tes intentionem ſuam ⁊ iter dirigũt ad poꝛtum fina⸗
liter. Et ad hoc ſuntvnanimes pꝛopter quod omnes
in vnũ concoꝛdant ad ea que valent ad conſeruatio⸗
nem nanis ad laboꝛandum ꝛ operandum cvien

dum peniulis ⁊ pꝛoijciendũ merces in mari cũ exx

pedit:ad adiuuanqũ ⁊ ſuppoꝛtandum alter alterius
graua ma. ſic in religione debet eſſe ſũma vnitas ad
cõſeruotionẽ vite regularis.⁊ intentionem ſuã ⁊ oꝑpa
ad poꝛtum quietis eterne dirigere.ſicut ſcribit᷑ de pꝛi
mitiuis chꝛiſticolis qui religioſe viuebant. Act?᷑.liij.
Multitudinis credentiũ erat coꝛ vnũ ⁊ anima vna
in dño ⁊c̃. Unde ⁊ clemens inqͥt. Cõis vita omnibo
eſt neceſſaria fratres ⁊ maxime is qui eo irrepꝛehenſi

biliter militare cupiunt.⁊ vitam apłoꝝ eoꝛũ q; diſci⸗
puloꝝ imitari volũt.xij.q/i.dilectiſſimi. Et ſicut na⸗

uis nõ relinquit veſtigiũ ſui pꝛoceſſus poſt ſe.vt di⸗
citur Sapᷣ.⁊ experiẽtia docet. ita ⁊ religioſus debet
cauere ne opera ſua ſaciat vt videat᷑ ab hominibo in
ſui laudem ſed occultare ea.ſicut chꝛiſtus exẽplo ſuo
nos docuit ꝑꝛecipiens aliquando turbis ne cui dice
rent miracula ſua Marci.viij. In naui ergo exiſten
tes ſine comedãt ſiue bibant vel doꝛmiãt ſemper ad
poꝛtũ appꝛopinquant niſi ſtudioſe ſe firmẽt. vel tem

bpeſtate deuicti.ita in religioneꝑ omnia opera ipſius

„

quis meret᷑.qꝛ omnia in obediẽtia ſunt fundata.In
omnibus operibus meret.ſi eſt in gratia. ⁊ bonã ha
bet intentionẽ. Septimo nauis continet multas
⁊ varias merces.⁊ viles ⁊ pꝛecioſas.ſicut aurum.ar⸗
gentü,oꝛnamentum.frumentũ.vinũ ⁊ oleu m. 2 po⸗
ma.vñ dicitur Job. ix. Quaſi naues poma poꝛtan⸗
tes.ſicut aquila volans ad eſcam. Ita religio ↄtinet
multa exeneitia. ſaplentie. eloquentie. ⁊ doetrine. ſpi⸗
ntualis leticie.miſericoꝛdie. odoꝛifera exẽpla. coꝛpo⸗
ralia exercitia. Et ſicut ex mercibus nauiũ ſi perueni
ant ad poꝛtũ ſalue.homines multũ ditantur etiã de

mercibus vilibus. multum autẽ perdunt ſiſubmer

gant᷑ magis q; per alia exercitia. Ita in ſtatu religio⸗
nis ſi quis perſeueret vſq; in ſi ẽ.magnã coꝛonã me
ritoꝛũ ſibi acquirit. Sed ſi deficit in maius iudiciuʒ
iIncidit qᷓ; in alio ſtatu.ſ.ſeculari. UVñ hieroc Rectiꝰfu
ſſſet hominẽ ſubiſſe coniugiũ ⁊ ambulaſſe per plana
; ad altioꝛa tendentẽ.ſcʒ religionis in pꝛofundũ in
kferni demergi.xxxij.q.v.c.ſi paulus. Item augꝰ. Si
cut difficile ſum expertus melioꝛes qᷓ; quiin mona⸗
ſterijs ꝓfecerũt.ita nec deterioꝛes q; qui in monaſte⸗
rijs defecerũt. di. xlvij. c. quantüũlibet. Venti varij tẽ
ptationũ ſaciũt naues religionis ſubmergi ⁊ deficere
Z ideo inuocare opoꝛtet diuinũ auxilium.

De tertia nani. ſc;. F. XNV.
penitẽtie põt intelligi illud Sap.xũiij. Eriguo ligno

ſcʒ nauicule cõmittunt bomines aĩas ſuas.⁊ tranſe⸗

untes mare per ratẽ liberati ſunt. Exiguũ dicitur il,⸗

lud lignũ.qꝛ in humilitate fundatur penitentia. Cò
mittunt autẽ animas ſuas hoies el. qꝛ ſperãt ꝑ ipſuʒ
ſaluani gratia dei. Nemo enim põt digne agere peni
tentis niſi qui ſperauerit veniam inquit ambᷣ. de pe.
di.l. Et permanendo in ea peruenitad poꝛtum ſalu
tis cũ mercibus meritoꝝ.ſed ad verq penitentiã pꝛe
exigitur vt pꝛeambulum eiꝰ reſtitutio ſeu ſatiſfactio
debitoꝝ. Iam yt dicit augꝰ. xiiij.q. vi. Si res que

ablata eſt nõ reſtituitur ſi poteſt reſtitui. penitẽtia nõ

agur, ſed ſimulat. Sciendum igit gẽ triplex dil
erentia reſtitutiõis.ſdeceptiua: danatiua/2 retribu

tiua. Et hec vltima ptinet ad nauim penitẽtie ꝑ quã

fit ſalus.Deceptiua reſtitutio habet ſeptẽ deceptões
ſcʒ pꝛolongatiua:.infſatiuã.placatiuã.excecatiuq. di
minutiuã.diſtnbutiuam.defraudatiuã. Eſt igik
pꝛima deceptiua reſtitutio pꝛolongatiua.lam qui⸗

dam ⁊ ſi reſtituere intendũt aliena. reſtitutionem tñ
illam differunt quantũ poſſunt auctoꝛitate ppꝛia di⸗

lationem ſibi accipiẽtes.ſed vbi ĩminet periculũ vi⸗
tanda eſt moꝛa. vt dicitur di.v.cũ enixa. Minr certe

ignoꝛantia volũt tales abſq; moꝛa gratiã eis ablat;

ſibi reddi.⁊ tñ pauꝑi reſtituere nolunt illud pter qðᷣ

gratia ſunt pꝛiuati.cum tñ pauperem pꝛiꝰ ſpoliaue
runt tempoꝛali ſubſtãtia qᷓ; pꝛiuati ſuenint ſpintuali
gratia· Secunda deceptiua reſtitutio dicit᷑ inflati

ua. Nã qͥ ꝑ illicitos cõtractus atq; vſuras aliena oc
cupauerũt vbi de culpa ſua debuerunt humiliari.⁊

de iniuria illata creditoꝛibꝰ veniã poſtulare. Ecõtra

„

no ipſi debitoꝛes quadã inflata anrogantia dũ iacẽt

in lecto inſirmitate grauati dicũt ipſis creditoꝛibus.
Si ego nõ fuiſſeʒ perijſſes tu ⁊ familia tua fame. ſʒ

ſi deo placuerit cito cõualeſcam.quaſi dicere velint·

Otr deo me liberare placuerit.faciaʒ quod ei grauiter

1

diſplicebit.qꝛ nũqᷓ; reſtituam ĩmo quidam mente in

flati ad iniunã ſibi deputant ꝙ creditoꝛes eoꝝ in vi⸗/

ta velin moꝛte petunt ſibi reſtitui ſua, quibꝰ gratias
agere deberent ĩmenſas tãq; adiutoꝛibus ſue ſalutis
repetendo ſua. cum aliter vere penitere nõ poſſint. vt
de pe. di. v. c. fallus · Tertia deceptio dicit᷑ placati

ua.hac fallacia decipiũt᷑ qui cum debeant reſtituere
aliena paciſicãt ſolum clamoꝛes exterioꝛes.puta dãO /
tes bonas reſponſioes ſi qui reperãt debita. nil faciẽ

tes vel pꝛouidentes de reſtitutiõe. vel qꝛ contractus
ſunt palliati cũ nil repetat᷑ a creditoꝛibus vſurarum

qꝛ erubeſcerẽt.ipſi nõ curant de reſtitutione clamoꝝ
conſciẽtie qui eos ſequitur vſq; ad ſempiternũ iudi⸗
cium nõ audientes.qꝛ et ſi remoꝛdet cõſcientia nolũt
tamen reſtituere. Sed vermis eoꝝ.ſ.conſcientienõ

moꝛiet.⁊ ignis eoꝝ non extinguet᷑ Eſa.vl. Quar
ta eſt excecatiua.Gunt nanq; plunmi qui cũ grauit᷑

infirmant᷑ pꝛoponũt reſtituere aliena ſi cõtingat eos

moꝛi.nõ autem ſi moꝛtem euadãt.hi taliter pacẽ cuʒ
deo volunt inire ꝙ ſi eos moꝛi cõtingat ampliꝰ eum
moleſtare nõ intendunt,.ſecus ſi euadũt. Sed tales
pꝛo certo ſciant ꝙ ſiue viuant ſiue moꝛiant᷑ deꝰ mi⸗
nime cum eis facit pacem.ſicut Eſa.xlviij. teſtatur.
Non eſt paximpijs dicit dñs.Peccata enĩ te dimiſe
runt. nõ tu illa dicitaugꝰ.de penitẽdo cauſa moꝛtis
de pe.di. vij.ſiquis. Quinta reſtitutio deceptoꝛia
nũcupari poteſt diminutiua.Nam ſunt quidaʒ qui

iuxta poſſe nõ reſtituũt integraliter creditoꝛibꝰquod
debent. ſed certã poꝛtionem cum cõditione ꝙ remit⸗

tant reſiduũ cxeditoꝛes.que remiſſio nõ valet. qꝛ co⸗
acte ſit.vult enĩ potius creditoꝛ aliquid habere qᷓ; ni
hil vñ remittit. Certe nõ ſic egit ʒache pᷣnceps pub⸗
licanoꝝ.ſed ait pᷣo.ſi quid aliquem delraugaui rec
do quadruplum. Oia reddã tibi dixit ſeuus dño.
Math.viij. Sexta decepno diſtributiua dicẽda

da eſt. Magna inſania quoꝛũdã eſt quibus nõ ſuf/

ficit ꝙ aliena rapuerint cũ młtitudine peccatoꝝ. ſech
cñ multis alijs culpis illa relinquũt ſanctiſſimum

— — –☛ — — —M

☚

— b

Poy
na
gg
len
nil
ne
nz
Nünd
en.
agen
en
grüſt

. nns

ſclu⸗
Wt

wnd
s
oaan:

miid

mu i
iantan
. Lun
iagu
gs
ln i⸗
um
ide⸗
u
utnit
—RLZ

Capitulũ Pꝛimũ

opꝰ ⁊ piſſimũ arbitrant:.dũ illa que certe pſonis re⸗
ſtituere obligantvolũt in pias cãs diſpenſare.vel eri
gendo capellas vel altaria.aut dotãdo eccleſias ⁊ fa
bꝛicando.faciẽdo calices ⁊ paramenta tradendo nu
ptui puellas. dando pauperibo.veſtiẽdo nudos.⁊ fa
ciendo hoſpitalia cũ armis ſuis.Et qͥd eſt aliud hoc
q; culpis ꝑpetratis in vita addere alia in moꝛte.duʒ
debita certis ꝑſonis diſtribuũt ad pompã ⁊ oſtenta

tionẽ. tales nõ excuſant᷑ pauperibo dando qð ẽ certa
rũ perſonarũ vt dicit᷑ e de homi.c. ſicut dignũ.⁊.i.

q.i.c.nõ eſt putãda. Septima ẽ que dicit᷑ defrau⸗
datiua cũ.ſ.quis cõmittit alteri reſtitutionẽ cum ipſe
põt facere.Et bᷣ pertinet ⁊ cõcurrit ad ſcðᷣam reſtitu⸗
tionis differentiã que dicit᷑ dãnatiua.ſ.ſui ⁊ ſuoꝝ he
redũ.qñ.ſ.dimittit heredibo vt poſt mo:tem ſua re⸗
ſtituant ⁊ nõ facit cũ ipſe põt.talis enĩ ſubſtantia ſic
legata nec ipᷣm ſaluat ⁊ heredes dãnat. qꝛ cõiter ipſi
nõ reſtituũt.Oſee enĩ.ix.dicit᷑. Effraim qͥ interpꝛeta
tur creſcẽs ducit ad interfectionẽ filios. Exemplum
narrat pe.damianꝰ.ꝓut recitat vincen.in ſpe.hiſto.
de quodã nobili viro qͥ ſucceſſit cuidã in hereditate.
⁊ inter cetera bona hereditatis deuenit ad eũ quedã
poſſeſſio cuiuſdã eccleſie.quã ille per hereditatem di
muſerat illi nobili vt ſchteneVarlegnam ſibi a pᷣde⸗
ceſſoꝛibo ſuis.Erat autẽ nobilis ille als vir bone cõ
ditionis modeſtus ⁊ piꝰ eccleſias viſitans. Conti⸗
git autẽ ipſum moꝛi.⁊ poſt moꝛtẽ indead paucos di

es cuʒ quidam notꝰ eius oꝛaret pꝛo ipſo in ſpũ vidit
terrã apertam.⁊ flammã infernalem. ⁊ in ea ſcalam

quandam octo gradus habentẽ.⁊ in pᷣmo gradu ſu
perioꝛi vidit illũ nobilem defunctũ pauloante.In ſe
cundo gradu vidit ſedere euʒ qui legauerat ſibi. ⁊ ſic
deinceps alios vſq; ad vltimũ gradumoẽs illi octo
iniuſte poſſederãt ⁊ iniuſtũ alijs legauerãt. Erat au
tẽ talis oꝛdo cõſtitutus. ꝙqñ vnus de pꝛeſidentib
moꝛiebat᷑ deſcendebat ad pꝛimũ gradum. ⁊ qui pꝛi
mus erat ille deſcẽdebat ad ſecundũ.⁊ ſecundusad
tertiũ.⁊ ſic alij.vbi oſtenſum ẽ ꝙ ꝓpter illam iniuſtaʒ
detentionẽ poſſeſſionis oẽs illi danati erãt. Ex deſcẽ

ſione ꝑ gradus notabit augmentũ pene per iniuſtaʒ

legationẽ factam nõ ſuerũt excuſati ex ignoꝛantia.qꝛ
aut fuit in eis iuris que nõ excuſat.aut facti.ſ.craſſa

⁊ſupina que nõ excuſat.vt.i.q.i.per totũ. Et ꝙ non

ſufficit ad ſalutẽ altericõmutere reſtitutionẽ ei qͥ vult
ſatiſſacere eã quod pꝛobari põt ſeptẽplici rõne.
Pꝛimo ꝓpter impꝛopꝛietatẽ

Scðdo ꝓpter inutilitatem.

Tertio ꝓptertepiditatem.
Quarto ꝓpter infidelitatem·
Quinto ꝓpter doloſitatem.
Sexto ꝓpter impoſſibilitatem.
Septimo ꝓpter cupiditatem.

Pꝛimo inquã ꝓpter ĩpꝛopꝛietatẽ.qꝛ ſicut dicit tho.

ſe.ſe.q.lxij.⁊ ſupꝛa dictũ eſt ille ꝑ ſe ad reſtitutionem
tenet᷑ qui intulit dãõnũ. Scðo pꝛopter inutilitatẽ.
q⁊ cũ reſtitutio ad ſatiſfactionẽ pꝛeambula ſit.nõ eſt
vere ⁊ ſufficienter penitẽs.nec abſolutus qͥ põt eã ſa
cere ⁊ nõ ſacit. Tertio ꝓpter tepiditatẽ.qꝛ quod al⸗
teri cõmittit cũ faccre ꝑ ſe poſſit. aut eſt ex ficta ⁊ fal⸗

ſa voluntate reſtituẽdi.aut ex delectu ⁊ imperfectiõe

—

atq; voluntatis tepiditate cũ quando exire poſſit in
actũ ſibi debitũ ⁊ neceſſariũ non exit.Lalis ergo nõ
habet verã voluntateʒ reſtituendi.ĩmo aꝑte clareſcit
ſi plꝰ viueret adhuc eſſet in habituali pꝛopoſito re⸗
tinendi rẽ illã.als ſtatim ſe expediret. Quarto ꝓ⸗
pter infidelitatẽ.qꝛ conſtat heredes ⁊ executoꝛes eſſe
ad hoc cõiter vt plunimũ infideles, nec curãt de hoc
pꝛopter teſtatoꝛis moꝛtẽ.ãmo plus longe ʒelãt vario
ex reſpectu viuentiũ ⁊ remanentiũ pꝛoſperitatẽ pꝛo⸗
lis velſui.aut etiã alioꝝ quibus illa bona remanere
debent q; aiam ipſius defuncti.ex quo patet ꝙ talis
ſe exponit periculo manifeſto ꝙ nũ qᷓ; reſtitutio fiet.
Quinto ꝓpter doloſitatẽ.qꝛ multi modi doloſitatum
ꝑ quos talis aliena acqͥ ſiuit iniuſte.⁊ multe ꝑſone qᷓ
hoc pꝛobare nõ poſſunt.ſibi ſoli pleniꝰ noti ſunt. de
quibꝰ certus eſt ꝙ per executoꝛes ⁊ heredes nũqᷓ; ad
elucidationem veniet᷑ cũ ta les querãt teſtificationes
2 pꝛobatiões quas in hmõ i fraudibus frequenter ẽ
ſimpoſſibile dari.ergo talis ſcient᷑ videns hoc pericu
lum manifeſte contẽnit ſalutẽ aĩe ſue. Sexto ꝓpter
ĩpoſſibilitatẽ.qꝛ multi ſunt pauperes qui ꝓbare nõ
poſſent.nec crederet᷑ eis.&̊ᷓ infideliter cõtra aĩiam ſuã
facit.qui reſtitutionẽ ſus heredi vel executoꝛi dimit⸗
tit qñ eam põt facere ꝑ ſeipſum. nõ enĩ credibile ẽ ꝙ
alius ſit ei fidelioꝛ q; iößemet. Septimo ꝓpter cupi
ditatẽ.qꝛ tales executoꝛes ſunt qñũq; valde cupidi et
auani ad ſibi talia retinenda vel leuiter aliquo ſuper
ficiali mõ cũ his quibus reſtitutio ſceri debet ꝑtran
ſeundũ vel ſaltim pꝛotelandũ ⁊ differendũ. ⁊ ad exa
ſperandũ ⁊ ad repellendũ qui reſtitutionẽ petũt. Jõ
cogitẽt inſenſati parentes quã incompaſſionẽ ⁊ duni
cia ha bituri ſunt ſilij erga eos poſt moꝛtẽ. vix enĩ ſet
in anno illoꝝ memoꝛes erũt ad anniuerſariũ celebꝛã
dum,penſent itaq; in ſeipſis qᷓ; pauca bona faciãt ꝓ
parentibo ſuis.⁊ ſitr nõ dubitent ſibi ſien/ſicut Cu.
vi.dñs ait. Meẽſura q̃̊ menſi fueritis remetiet᷑ ⁊ voꝰ
bis ĩmo recipiẽt multominꝰ. qꝛ teſte dño Mathei
xxiiij.Om̃ abundauit iniquitas refrigeſcet charitas
multoꝝ. Tertia ẽ retributiua multoꝝ bonoꝝ. Ui
dende ſunt igit᷑ ſuaſiones ſeu rõnes ⁊ inductiones.ſ.

ad faciendũ ipſam reſtitutionẽ. Septẽ nempe re⸗

ſtituunt᷑ hoĩ aliena iniuſte detenta reſtituẽti q̃ indu⸗
cere debentad aliena reſtituendũ.
Pꝛimo reſtuuit᷑ ſibi deus.
Scðo aĩa ſua ſibi.
Tertio reſtituunt᷑ ſibi merita ſua.
Quarto oẽs ſpũales fratres.
Quinto eccleſiaſtica bona.
Sexto reſtituit᷑ ei bona fama:⸗
Septimo acqͥnit᷑ ab eo regnũ głie ſempiternũ.
Pꝛimo eni tali debite reſtituẽti reſtituu ſibi deus
ꝓpterea dyabolice ꝑpſuaſioni minime dʒ credere q ſug
gerit ſibi dicẽs. Si aliena reſtitues eris pauꝑ ⁊ men
dicus. Qũo cnĩ pauper eſſe põt cui reſtituſt᷑ deꝰ. vel
deũ babet. ⁊ vere nimis auarꝰ ẽ cui nõ ſuffidt deus
Augꝰ enĩ ait. Satis diues ẽ xpᷣiana religio.q in poſ
ſeſſione oĩm oĩa poſſidet.qꝛ ſicut ꝓphᷣa at. Dñie ter⸗
ra ⁊ plenitudo eius. Qui enĩ bʒ deum.hʒ ola q ſunt
dei · Scðdo reſtituitſibi ſua aĩa.ĩmo totꝰ ipſe.pꝛo⸗

pteres ſaltẽ reſtituere dʒ. Ruãtũ dimitteret ſi captꝰ

N uüij

Titulaus Secundus

eiſet a ſuis capitalibo inimicꝭ.cũ etiã in neqoꝛibw ma

nibo cõpꝛeheſus ſit.qꝛ in vnguł demonioꝝ. Ter⸗

tio reſtituunt᷑ ſibi merita ſua q ante vſurã vel rapinãz

lucrat eſt. Nã bõa ſacta in gra moꝛtificant᷑ ꝑ ſequẽ⸗
tem culpã:ſed reuiuiſcũt ꝑ recuꝑatã gratiã.ſicut ſcri
ptũ ẽ.Sepe reuiuiſcũt q̃ moꝛtificata fuerũt.Uiuere

nõ pñtq̃ moꝛtua nata fuerunt. Quarto reſtituunt᷑

ei oẽs frẽs ſpũales qͥs quidẽ amiſerat dũ iniuſte reti

nuit alieua.vñ Ecci.xiij.q cõicatio ſctĩ ad canẽ. e⸗

re canis vtiq; ẽ ĩiuſte rapiẽs ⁊ retinẽs aliena.ꝓpterea
nõ hʒ cõionẽ cũ aliquo viro dei.ſed cũ iniuſte detẽta
reſtituit.amici deifiũt illiꝰ dulciſſimi fres. Quin⸗
to reſtituunt᷑ ſibi eccłiaſtica bona.qꝛ ꝑticeps fit oĩim

bonoꝝ q in ecclia dei fiunt.ſicut in ꝑſona talis ꝓhᷣa

ait. Paniceps ego ſum oĩm tumentiũ te.⁊ cuſtodien
tiũ mandata tua. Sexto reſtituit᷑ ſibi bona fama
q ſupꝛa multas diuitias eſtimanda ẽ.ſicut ſalomon

Pꝛouerb.xxij.teſtat᷑. Meliꝰ ẽ nomẽ bonũ qᷓ; diuitie

mulrxte.⁊ ſic aꝑta ⁊ clara facie abſq; ruboꝛe poſtq; re⸗

ſtituit aliena põt nõ tm̃ coꝛã dño.ſed coꝛã hoĩbus oĩi

vus apparere. Septimo aũt reqͥrit᷑ ab eo regnum
gloꝛie ſempiternũ.vbi ſũt diuitie multe infinite.i.et᷑/⸗
naliter durature. Diuitie enĩ tꝑales ⁊ ſi nõ reſtituun
tur in pnci.pꝰ moꝛtẽ ſaltim ſeł relinquẽde ſunt. ⁊ tũc
verificat᷑ illud E cci.x. Cũ moꝛiet᷑ hõ.hereduabit ſer
pẽtes.beſtias ⁊ vᷣmes.Iſta enĩ tria diuidunt ſibi oc
cupãtes ĩpie aliena. Pꝛimo ſerpẽtes ſũt malicioſi ho
mines.i,.ↄſanguinei ſeu amici qͥ ſerpẽtina amicicia⁊

malicia bona tꝑalia iniuſte acquiſita ſibi mulripłr ?z

maxiĩie in moꝛte diuitis occupare conant᷑⁊ hi ſerpen⸗
tes merito nũcupant᷑.qꝛ ſicut ſerpẽs ⁊ comedit terrã

2 malicioſum alal ẽ. Geñ.iij. Serpẽs erat callidioꝛ

cũctis aĩantibo terre ſic tales ꝑ malicioſam amiciciã
incoꝛpoꝛãt ſibi talia bona tꝑalia.Scðo aũt beſtie q̃
æ vaſtãdo dicte ſunt dicunt᷑ demones infernales.ſic
pðs.ait ad dñm. Non tradas beſtias aĩas ↄfitentiũ
tibi. Et iſte beſtie rapiũt illiꝰ mali diuitis aiam. Ter

.

tio vo vermes rodũt atq; oſi

ſtituendum ⁊ quantũ. . .
am aute reſti
tutionẽ vidẽda ſunt octo q in h̊ verſu cõ⸗
Vrtinent᷑. Quis.qͥd.vbi.ꝑ q̃ͥs.cui.cur.qũo.
qñ.Et qꝛ de pᷣmo dictũ eſt.S.in.i.c.S.ij.⁊. .ſe. ideo
ibi videndũ.Quãtũ ad ſcᷣm.ſ. qͥd ſit reſtituendũ et
Intũ.Sciendũ ꝙ ablatũ ſi põt.xuij.q.vi.ſi res.⁊ ſi ẽ
qd fructificãs.etiã fructꝰ eiꝰ vel aliter ſatiſfaciẽdũ qñ
reſtitui nõ põt illud. Sed ꝓ huiꝰdeclaratiõe ſciendũ
ꝙ dãnũ põt alteri q̃drupliciter inferri.
Pumo qͥ ad aiam auſeredo ei vᷣtutes infuſas ⁊ mo⸗
Scðo quo ad coꝛpꝰ inferendo ei leſio⸗ crales.
nes coꝛpoꝛales·
Tertio qͥ ad honoꝛẽ ⁊ famã ꝑ vituꝑatiões vᷣbales.
Quarto q̃̊ ad ſubam ꝑ acceptatioes criminales.

Duantum ad pꝛeimum.5. I.

notandũ ꝙ q;uis qͥs nõ poſſit eſſe cã ſufficiens pcti

alteriꝰ.nec ꝑ ↄñs eiauferre vᷣtutes directe ⁊ efficacit᷑
volũtas cogi nõ põt vbi ſiſtit pctm̃ ꝓpter qð diẽ

Eapłm. ij. dereſtitutionibo vbi oſtẽdit᷑ quid ſit re

””õä

ambꝛo. Non eſt ꝙ cuiq;ᷓ nram aſcribamꝰ erũnã. Ne

mo enĩ tenet᷑ ad culpã niſi ꝓpꝛia voluntate deflexernit.
xv.q.i.nõ ẽ.põt iñ aliqͥs eẽ alteri magna occaſio pec
cati.⁊ decre/dicit. Qui occaſionẽ dani dat. dãnũ qʒ

dediſſe videt᷑er de imniur.⁊ dã.da.c.ſi culpa. ⁊.liqͥ oc
cidit.S.in hac.ff.ad.l.acqᷣli.⁊ ex de homi.c.decetero.
põt aũt eſſe aliqͥs occaſio dãni alteri qdruptr. Pu
mo vᷣbo ſuo inducẽdo aliũ ad peccatũ.Et ſic qͥ indu

cit aliũ ad malũ ſuadẽdo.ↄſulendo.pᷣcipiẽdo.qð eſt

moꝛtale ẽ occaſio ꝑditionis illꝰ.qꝛ ꝑ hec auferunt᷑ ei
gra ⁊ vᷣtutes ab ala. Uñ augꝰ.Si fratn tuo maleꝑ

ſuades.occidis.ſ.illũ.qͥ ad aiam.de pe.di.i.lloli.et

talis dãnificãs ſᷣm ſcotũ in.iiijtenet᷑ reſtituere dam

nũ mõ ſuo poſſibili.ſ.ĩducẽdo eũ efficacit᷑ ad pnĩaʒ.

⁊ ad actꝰ tuoſos. Et ſi ſola inductio ꝑ vᷣba nõ ſuffi
cit.qꝛ faciliꝰ ẽ ꝑuertere qᷓ; ↄuertere.tenet᷑ qntum põt

ꝑ oꝛõnes ſuas ⁊ ab alijs ꝓcuratas.⁊ ꝑ alioꝝ ſuaſio/

nes efficaces.dũ tñ nõ ꝓdat illis pctm̃ occultũ pᷣdi⸗
cti. Qudatũ ad ſcᷣm.ſ.reuocando aliquẽ a melio⸗
ri bono ̊ᷣ fit dãnũ alteri cũ reuocat eũ a religionein
q̃ perfectiꝰ viuit᷑ qᷓ; in ſeculo.⁊ taliter dãniſicãs tene

tur ipᷣm reuocatũ ab eo reducere ad ingreſſum vel re

uerſionẽ ad religionẽ Nã ſᷣm pe.de pal.in. iũij. Non
ſolũ ille qͥ inducit ꝓfeſſum ad egreſſum religionis te
netł ipᷣm inducere ad reuertẽdũ ad religione.ſed etiã
qͥ retrahit eũ qͥ volebat ingredi.nec tñ intrauerat. te⸗
net᷑ illũ inducerc ad ingrediendũ ꝙ ſi ule nolit intra⸗
re.tenet᷑ aliũ eque idoneũ ꝓcurare.qð ſi nõ poſſit.te⸗
net ipſe intrareqð intelligẽs mgr ray. Mgf poſtea

oꝛdi.p̃di.ͥ auerterat quendã ab ingreſſu religionis

—

B fecit intentõe ↄſulendi pꝛie vtilitati ſue ſiuefrande

poſtea ꝓ eo intrauit.rõ eſt.qꝛ abſtulit dño ſeruũ ſuũ
nouitiũ vel intraturũ.hec pe. Sed ſcotus dicit h eſſe
veꝝ de obligato ad religionẽ obligatiõe ꝓfeſſiõis.⁊ ſi
ſit ꝑſona idonea ⁊ habilis ad intrandũ.nõ aũt deeo
qͥ nõ erat diſpoſitꝰ ad intrãdũ necdũ intrauerat.Rõ

diüſitatis ẽ. qꝛ intereſt int hre ⁊ ꝓpe eſſe hre. Uñ non

tenet᷑ ad tantã reſtõem religiom ad quantã teneret ſi

ingreſſus fuiſſet in religionẽ. ſed tenet᷑ ad aliqlẽ reſti ,/
tutionẽ.ſ.aliqlẽ inductionẽ illiꝰ vel alteriꝰ equiualen

tis ad ingreſſum religionis.hec ſco. Idẽ videt᷑ dicen

dũ de eo qͥ auertit nouitiũ iã religionẽ ingreſſuʒ aĩo

ꝑmanẽdi ſicut ⁊ de ꝓfeſſo Nã talis obligatf rel gioni
ſaltẽ in genere. ⁊ H̊ intelligendũ ſi retraxit illũ intẽtõe
dãnificandi religionẽ tũc enĩ tenet᷑ religioni.Si autẽ

q̊ ad eũ qͥ nonduʒ intrauit nõ tenet᷑ religioni.ſed ipſi
ꝑſone quã retraxit ꝑſuaſionibo ⁊ alijs bonts ſpũali/
bus ad eqͥualentiã eoꝝ in quibꝰ danificauit. Si an
tẽ qͥs aᷣteret aliquẽ a religionis ingreſſu nõ ſimpłr
ſed ab ea vbi diſſolute viuit intendes ꝓuidere ſaluti
illiꝰ in nullo tenet᷑.ar. xxiij q.v. de occidendis.Et ex
his ptʒ m io.de nipolł.in qͥdã tractatu de ctiby. ad
dicendũ ſit de his qͥ ſcholares retrahũt ⁊ ſubtrabunt
doctoꝛibo cũ quibꝰ audiũt.qꝛ aut hᷣ faciũt in odium
doctoꝝ. vel volentes ſibi ꝓuidere.vel alijs ꝓuidere⸗
vel volẽtes ſcholanibus pꝛouidere. Si pmo mõant
ſubtrabit ſcholarẽ qͥ iã intrabat ſcholas. ⁊ tunc tenet
doctoꝛi ad reſtitutionẽ ſcholaris ⁊ bonoꝛis ſibi ſubj⸗
tracti.ſi etiã doctoꝛ cui talis ſubtrahitſit melioꝛ q; il
lecui eũ ꝓcurat.tenet᷑teli quanto vtilitateʒ ſcie ſix

tue⸗
Ade

uun
i⸗
Alx

umt
Wnue;
hae
Ndn
mis
mn
nuis
iniin
Nnr
niheh⸗
neſetch
mu
R
irii
mvi
:
iin
Gndt
rd

n

Dicit᷑ Exo.xxij.Qui ſeducit vi

ſponebat. nõ tm̃ tenet᷑.lʒ obliget᷑ ſcholarem inducere
vt redeat ad pᷣmũ. Si aũt h̊ facit volendo ſibi ꝓuide
re.puta eſt doctoꝛ ⁊ vult ſibi de ſcholis puidere. ſi H
ſine fraude facit ⁊ ſcholaris nondũ ſe dederat alicui
doctoꝛi:nõ credo eũ in aliquo obligari.cum cuilibet
ſit licuũ mõ licito ⁊ debito ꝓcurare vtilitatẽ ſuam. ali
ter nõ credo ſibi licere. Si aũt hoc facit volens alij ꝓ
uid ere.ſicut qñ ſcholaris alicuiꝰ doctoꝛis ſubtrahe⸗
re conat᷑ ſcholares alijs doctoꝛibo vt intrẽt cũ docto⸗

re ſuo.in ̊ ſolum honoꝛẽ ⁊ vtilitatẽ ſui doctoꝛis intẽ

dens ſi ſubtrahatiã intrantẽ cum alio doctoꝛe.credo
ipᷣm obligari.niſi foꝛte illiꝰ doctoꝛis cui eñ ſubtra hit
inſufficientia ⁊ ſcholaris aliqᷓ ſpecialis cura q̃ ſibi te
net excuſet. Si autẽ retrahat intrare volenteʒ cũ ex
nulli ius doctoꝛi ſit acqͥſitũ.⁊ facit ſine fraude nõ
credo eũ doctoꝛi in aliquo obligari. obligat᷑ aũt ſcho
lari ſi eũ rerrahat ne audiat meli
vtilitati ſcholaris volẽs cõſulere.⁊ ſuꝑ hoc a ſcholari
requiſitꝰ ↄſulit ꝙ audiat aliũ doctoꝛẽ melioꝛẽ bñ fa⸗
cir. Et dicta in his caſibo ſunt ceteris panbo intelligẽ

da. Iſte eni caſus ẽ ita varijs modis circũſtantialis
ꝙ vix põt dari certa regula.hec ille. Quatũ ad ter

tiũ.i. dãnificãdo alios ſuo malo exemplo.ſicut ſcan⸗

daliʒãt pᷣlati ſubditos põpis ⁊ laſciuijs ⁊alijs moꝛi

bus ſuis. Mulieres ſuis ſuꝑfluis oꝛnatibo⁊ ſucis 2

tripudijs ⁊ alij maniteſte peccãtes ⁊ pelpueqn hoc
intendũt vel ↄtẽnunt ſeu ꝑuipendũt ſcandalũ eoꝛu.

ꝓpter qð alij ruũt in diueria vitia. tales tenent ad ſa⸗-

tiſſactendũ bonis exẽplis manifeſtis non aũt tenent

ꝓpter hoc ad aliquã publicã pnĩam.vt dicit al. Sed
d cdificandũ alios bonis moꝛibo manileſtis · ſicut

ſcãdaliʒauerũt ꝑ mala manifeſta. Quantũ ad ꝗr
tũ.ſ.de ſeducente virginẽ.⁊ coꝛtũpente ex mnmoniu

rginẽ ⁊ doꝛmit cum ea
dotabit eã ⁊ babebit eã vxoꝛeʒ. aut reddet ei iux mo⸗

dũ dotis quã virgines ſolẽt accipe. Daͤnificauit eni
talis illã in caſtirate virginali auferẽdo theſaurũ irre

cuꝑabilẽ. vñ tenet᷑ ei ſaltem ad reſtitutionem caſtita⸗
tis ↄiugalis accipiendo eã in vxoꝛem vel dotando.
Et ſi quidẽ pꝛomiſiſſet eã ducere in vxoꝛẽ. tenet᷑ etiã
rõne pꝛomiſſionis niſi eſſet nimis diſparis conditio
nis. vñ fraus potuit dep̃hẽdi.⁊ tũc ſatiſfaciat ad ar⸗
bitriũ boni viri.Et idẽ ⁊ ſoꝛt qñ violentauit. Quã

nis aũt pꝛeceptũ allegatũ legis moſayce ſit iudicial-

2 intũ ad h̊ nõ obliget.tñ inq;tum ẽ ſumptũ ſta
tuto ab eccłia velaliquo ciuitate obligat. ſicut patet
e de iniur. ⁊ dã. da c. ſi culpa ·

—

De ſecunda danifica K.l.

catione ã.l.fit coꝛpoꝝ pꝑ leſionẽ. Aduertendũ ꝙ qua

tuoꝛ modis ↄtingit.ſ. occiſionẽ. mutilattonẽ. vulne

ration ẽ.aut verberationt.⁊ ꝑ incantationẽ.aut vio⸗
lentã derentionẽ.ſi ergo ſiat danũ

nür ꝛnimo mõ.m ſco
tũ põt ſatiſfacere ſuſtinẽdo penã talionis a iudicenõ

a ſe, nec etiã tenet᷑ iudici ſe offerre. ſed captꝰnõ h ſe de

fendere aut carcerẽ infringere.ſed inuenta opoꝛtuni⸗
tate !ʒ fugere m tho. ⁊ henricũ. cõdẽnatꝰ debet pa⸗
tienter moꝛtẽ fere. Eſt ⁊ alꝰ modꝰ ſm ſcotũ.ſibi vti⸗

lis ad ſatiſſaciendũ q;uis ad hnõ teneat᷑ neceſſanio

oꝛeʒ. ſi autẽ hoc facit

vt dantes conit

ſubtrax̃it.ſi aũt nõdũ ſcholas intrauit.ſed intrare di

6

ſeʒ vt erponat vitam in cã iuſti belli. vt contra inimi
cos fidei vel eccleſie. pꝛo reſtitutione ſeu ſatiſfactione

fienda illi cu vitã abſtulu. Quod ſi nec hoc vult fa⸗
cere, tenetur ad ſatiſfactionẽ ſpecialem pꝛo aĩa occiſi

vt ad faciendum elemoſinã pꝛo eo.vel aſſumẽdo ali
quam peregnnanonẽ ad limina apoſtoloꝝ. vel ſan⸗

cti iacobi ⁊ buiuſmodi pꝛo anima eiꝰ.⁊ pꝛocurando

alioꝝ oꝛationes inquãtũ poteſt. Nec boc ſufficit.ſed
ſi inte fectus ſuſtẽrabat aliquas perſonas vt patrem
flios ⁊ buiuſmodi:operibus manuũ ſuaxꝝ. tenet᷑ int

fectoꝛ omnibus illis ad tantũ quantum illis abſtu⸗

lit ſubſidij pꝛopter occiſionẽ eius. Inſuper tenet᷑ oc⸗
ciſoꝛ placare leios quantũ poteſt. hecſ. cot?. Quan
tum ad ſecundũ.ſ.de mutilationeidicit idem ſcotꝰ.ꝙ
pꝛo buiuſmodi nõ eſt ſtatuta pena in eccleſia niſi pe
cuniaria, ⁊ iſta debet reſpondere nõ ſolum dãno qðᷣ
quis intulit per mutilationeʒ pꝛo toto tempoꝛe futu⸗
ro quo vſurꝰ quis eſſet membꝛo abſcilo. led etiã ex⸗
penſis edor itis in curatiõe. vt hr eẽ de iniur. ⁊ dã⸗
da. c. ſi culpa. Et vltra hoc tenet᷑ ad placationem leſi
inquantũ in ipſo eſt. ⁊ conſolarionẽ ipſius afflicti. qᷓ
afflictio perpetua eſt. Plus autem ponderada é mu
tilatio pauꝑis ;ᷓ diuitis ſi magis egebat parte abſci
ſa ad victum neceſſariũ.puta ſi abiciſa eſt manꝰ de⸗

tra ſcriptoꝛi.qui de illa arteviuebatlũc enim mags
a

tenekx. Quantũ ad tertiũ videt᷑ deũ optune ſan
ctionẽ impoſuiſſe.ſcʒ in leſione vel percu ſſtõe coꝛpo⸗
rali.Exo.xxi.vbi dicit. Si rixati fuenint vini ⁊ percuſ
ſerit alter pꝛoximũ ſuũ lapide vel pugno. ⁊ ille moꝛ⸗
ruꝰ nõ fuerit ſed iacuerit in lecto.ſi ſumexenit ⁊ ambu
lauerit ſuꝑ baculum ſuũ.innocens enit qui percuſſe⸗
rit. ſcilʒ a moꝛtis penã ſuſtinendam ita tñ ꝙ operas

ſuas quas. ſ interim neglexerit imped itꝰ percuſſura.

⁊ impenſas in medicos reſtituat.cui pene addenda
eſt reconciliatio ⁊ placatio quatũ in eo eſt. Quan⸗

tũ ad ſatiſfactionem de quarta leſione Sciendũ eſt.

ꝙ vltra leſionem. reconciliationem ⁊ venlã petitã le⸗
ſo fiet ſatiſfactio iniurie pꝛout ſapiens determinabit

2 ſileſus plus vellet exigere q;ᷓ deberet ad illud plus

nõ tenet᷑ ledens vtillum reconciliet. hec ſco.⁊ qꝛ exi⸗
lium reputatur vt quidam carcer iniunie.ideo mittit
aliquem in exiliũ vel confinium qð eſt exiliũ ad tem
pus iniuſte tã e qᷓ; omnes qui ſunt buiuſmodicã
ſiliã vel auxilium efficax ad hoc.tenen
tur exulanti de omni dano inde ſecuto.⁊ boc ad ſatil

faciendum. argextra de bomi.c. ſicut dignum. ⁊. xi.

q. iij.c.qui cõſentit ſed beat tho.in ſum. ⁊ in. iiij.di⸗
cit. ꝙ in omnibꝰ danis vbi nec in ſe nec in equiualen
ti pot fieri reſtitutio. vt in ſtupꝛo.mutilatione mebꝛi
⁊ bmõi ſatiſfactio fiet per recõpenſationẽ ad arburiũ
boni viri. idem gull.·
De tertia dãnificatio⸗S. i.
ne

q in fama ⁊ bonoꝛe Sciendum ꝙ quatuo? mo;

dis põt contingereccʒz per contumelle ſlarlont. de
tractionẽ. vel per detractionis ab alijs facte recitatio

„

nem. ⁊ cum quis accuſatur iuſte per venitatis nega⸗
tionem. Quantũ ad pꝛimũ dicitur quis contume
liari alteri ſeu contumeliam inferre cum er pꝛiuatim

vel coʒam alijs in ſaciez dicit yerba ĩpotans defehũ

Titulus Becũdus

notabilẽ culpe.vt vocãdo eũ latronẽ. pditoꝛẽ adulte

rũ ⁊ hmõi.vel etiã cũ dicit verba expᷣmentia defectũ
nature intendẽs inde iniurian..vt vocãdo eũ ſtrabo⸗
nẽ, vel illegittimũ 2 hmõi.qð ꝓpꝛius dicit᷑ conuitiũ.
EOñ igit᷑ s hoc facit aĩo ſiuriadi.vltra offenſaz moꝛ
talẽ tenet᷑ ſatiſfacere pximo ſic leſo. ⁊ placare ipᷣm le⸗
ſum qntũ For petendo veniã. vel alio mõ ⁊ ̊ in pua
to vel publico m ꝙ ipſe puatim vel publice contu⸗
meliã intulit.Nã ſi in publico cõtumeliã intulit ⁊ cõ
tumeliatꝰ hoc exigit vt in publico vemiã petat. tenet᷑
ad b. Et ſi in ipſa cõtumelia aliqͥd criminale falſo ex

pꝛeſſit.tenet᷑ cor illis qͥ audierũt expꝛimere ſe ſalſu,

Oitriſſe. Aug. Ubi peccatũ oꝛtu fuent ibi moꝛiatur
ij.q.i.ſi peccauerit. Ueꝝ ſi pꝛelatus ſubdito.pr filio.

Vir vxoꝛi.mgr diſcipulo.dñs ſeruo. dicit vᷣba contu

.

melioſa h̊ faciens ex coꝛreptioe nõ tenet petere veniã
a tali m aug. in regula dicẽs de platis. Si eniã ipſi
modũ vos exxeſſiſſe ſentitis non a vobis exigik vt a
vobis ſubditis veniã poſtuletis ⁊c. Sed ſi pᷣ facerẽt
multũ iniunioſe ⁊ liuoꝛe vindicte.tunc tenerent plati
ſubdito petere veniã ⁊ recõciliare leſu m. m ray. Qe
rũ ſi tumelia recipiẽs in verbis pꝰ contumelio ſi do
meſtice cõuerſat᷑ cũ cõtumeliante.⁊ fa miliariter vide
tur oſtendere remiſiſſe iniuriã ⁊ recõciliatũ foꝛe.⁊ cõ⸗
ſequent᷑ nõ teneri alias ad petẽdũ veniã ſᷣm duren.
in ſum. Quantũ ad ſcdᷣm dãnũ.ſ.ꝑ detractioneʒ.

9

Bↄtingit bncigallter fieri duobo modis. Pꝛioim
1

ponẽèdo alicui falſũ crimẽ verbo cantilena.vel famo
ſo libello.⁊ talis tenet᷑ illis coꝛã quibo detraxit decla⸗
rare ſe falſũ dixiſſe.qᷓntũcunq; ei inde exurgat erube
ſcẽtia ⁊ ofuſio.niſi ex ̊ ĩmineret eimagnũ periculuʒ
vite. vel aliud magnũ incõueniẽs ſequeret᷑.Et ſi no⸗
uerit ꝙ is cuiꝰ famã abſtulit ſciuit detractoꝛẽ ipᷣm. te

net᷑ detrabens ſecõponere cũ infamato ꝑ eũ deiniu

—

ra ſibi facta.vt veniã poſtulare in ꝓpꝛia ꝑſona ſi au⸗
det vel ꝑ aliũ ſiꝑ ſe apte nõ põt.ſʒ ſi ignoꝛat infama⸗
us detrahẽtẽ reconciliet᷑ ei tacito noĩe ſuo. Scðo
mõ ꝛtingit fieni detractio dicẽdo aliqð criminale de
alio.ſed vere ꝑpetratũ. occultũ tñ.ſed ) debitũ oꝛdi⸗
nẽ infamie inductiuũ. Talis tenet᷑ famã reſtituere ĩ⸗
famato qᷓntũ põt.ſine mẽdacio tñ.ſ.vt nõ dicat men

dacioſe ſe illũ infamaſſe. ſed dicat ſe male dixiſſe vel

iniuſte diffamaſſe. vel alio cõgruo mõ. vt nõ credatꝭ

em eẽ tale. male dixi ⁊ ſtulte locutꝰ ſũ.⁊ hmõi.Ad⸗
it hoſti.⁊ ðt h̊ ſeruandũ niſi ex tali publica recogni

tione ille infamatꝰ ampliꝰ infamaret Et guil. adclit

ad h̊ enã nõ reneni qñ peniculũ ſibi imineat ex poten

na aduſarij. Viðꝛ inſuꝑꝛ Hgᷣ ſeruãdũ ꝙ qñ cnimè qð
pꝛiꝰ erat occultũ pꝰ detractionẽ ẽ factũ manifeſtũ per

aliũ modũ qᷓ; ꝑ verba illiꝰ nõ tenead hmõi reſtöem

—

an etiã qͥs nõ põt famã reſtituere m thoen ſũ. dz p
aliũ modũ recõpenſare dãnũ illud. Ueꝝ ſi quis cri⸗
mẽ alicuiꝰ reuelat nõ ex odio vel loq̃citate.ſed ex cha⸗
ritare vel iuſticla vel ex nccte.puta dicit ecclie p̃m 0oꝛ0
dinẽ coꝛrectiõis fraterne. vel accuſat eũ coꝛam iudice
vel ↄfeſſoꝛi ðᷣt.cũ nõ poſſet alit᷑ peccatũ ſuũ ſufficien
ter declarare. vel etiã vt ↄfeſſoꝛ oꝛet.⁊ admoneatillũ
vel pᷣlato vt puideat meliꝰſibi ⁊ gregi ſuo.tał nõ tene
tur ad fame reſtõcm. ſm pe. de taran my. 2 vmber.
Quãtũ ad tertiũ dãnũ.iſ.recitãdo detractiões au

in
v*

ditas coꝛã alijs nõ expſſe aſſerẽdo nec tanq; certũ di
cẽdo.ſed ꝓut audiuit tale ⁊ tale crimẽ de aliqᷓ qðᷣ ne⸗
ſcitt ab auditoꝛibo. dicit ſcotꝰ in.iiij. ꝓtal ſic incaute
loquens de alio falſum crimẽ dicẽdo.foꝛte ille h fecit
certe põt eſſe ꝙ fecerit.aut dicẽdo. ego audiui ꝙ ille H

fecit.niſi ille oſtedat aliquã certitudinẽ maioꝛe qᷓ; ex

relatõe cõi.nõ auferet ex natura actꝰ illi famã in opi⸗
nione audientiũ.qꝛ ſi illi frmit᷑ concipiũt ⁊ credũt ex
bulum de 4 e ſermo eẽ cniminoſũ leues ſunt. qꝛ qͥ e⸗
to credit leuis eſt coꝛde.vt ſcribitur Ecci.xix. verum
qꝛ a ſcandalo puſilloꝛum cauere opoꝛtet. iuxta illud

Math. xviij. Qui ſcãdaliʒsuerit vnum de puſillis

his q in me credũt: expeditei vt ſuſpendat᷑ mola aſi⸗

naria in collo erꝰ ⁊ demerget in pfundum mans. et
muln ſunt tales puſilli ⁊ leues ⁊ iõ ꝑiculoſum ẽ coꝛã
eis talia audita referre.Et ſi ̊ fiat intẽtione mala. ſcʒ
ledẽdi famã eiꝰ.non facile põt excuſaria moꝛtali. Si
aũt fiat coꝛã puſillis ⁊ leuibo ex incõſideranõe. durũ
ẽ dicere ꝙ ſit moꝛtale.Et dicũt aliq ꝙ ſi as ex tali re⸗
latione alicuiꝰ notã incurriſſet infamie.tenet᷑ famã re
ſtituere coꝛã illis coꝛã quibo locutꝰ eſt de eo.ſed ſi nõ
ẽſecuta infamia nõ tene?. Quantü ad quartũ dã
nũ ↄtingit hoc qñ qͥs accuſatꝰ in iudicio de crimine
qð cõmiſit ſed occulto ⁊ nõ ſufficient᷑ phabili. negat
ſe cõmiſiſſe.⁊ ſic indirecte crimen imponit accuſatoꝛi
oſtendẽs in hᷣ eũ eſſe mendacẽ. ⁊ notat eũ de calũnia

Albi dicit ſcotꝰ in.liij ꝙ ſic negans nõ tencł retracta

re negationẽ ſuã q̃ negauit in publico veꝝ crimen. te
net᷑ tñ per qdã verba ſobꝛia reſtituere famã illi accu⸗
ſanti quã indirecte nõuit de calũnia dicẽdo. Nõ ha
beatis eũ calũniatoꝛe.credo ꝙ habuit intentioneʒ
bonã in accuſando ⁊ hmõi.Ecõtra cũ qͥs accuſatus
ab alio falſo dealiq̃ cnmineex doloꝛe toꝛture cõfeſſꝰ
ẽcrimen qð nõ cõmiſerit.cũ ſe infamauerit. tenet᷑in
q;tũ põt declarare ſe falſum dixiſſe. magis en tenet᷑
qͥs ſe diligere ↄñter vite ſue ꝛ fame ꝓuid ere q; alios
Et ſi ex h̊ ſequeret᷑ infꝛmia.ĩmo etiã moꝛs accuſato⸗
ris.nõ ei imputat᷑.ſed malicie ipſiꝰaccuſatoꝛis ſi ad⸗
uertent᷑ hoc ſacit.vł inſipientie ſi ex emoꝛe h̊ agit.ſibi
ergo ĩputet qͥ ad h̊ indebite ſe poſuit cũ periculo alte
ni. Itẽ nõ ym pe. de taran. eex iniurijs illatis qᷣ⸗
buſcũq; modis ſolẽt tria oꝛiri ꝑ oꝛdinem in leſo. Pꝛi
mus ẽ rancoꝛ in affectu. Scðᷣm ẽ ſignũ rancoꝛis in
affectu. Tertiũ ẽ actio ↄ iniuniantẽ. Pꝛimũ.ſ.rãcoꝛeʒ

ſtatim dʒ dimittere iniuriãti.i.nũqᷓ; habere. Scoðm

dz dimittere cũ iniunans petit veniã.⁊ iſta dimiſſio
exterioꝛ nõ eſt aliud niſi quedã acceptano ſatiſfactio
nis. vel indicatio recõciliatiõis vᷣbo vel facto expᷣſſa.
vt cũ offenſus offendẽtẽ releuat genuflexũ añ eü. vel
cũ ðᷣt.dñs ꝑcat vobᷣ̊ ⁊c̃. Tertiũ aut. icactionẽ ĩiuriax
nõ tenek dimitrere niſi facta ſatiſſactiõe. Sed aduten
dũ circa ſigna rãcoꝛis ꝙ qdã remota ſunt.⁊ q̃dã que
Ferir vbobi⸗ ſuſpitionẽ de rãcoꝛe. vt cũ aliqͥs nõ

ult vnq; iniuniãti loqͥ vel obuiãs ei diũtit ab eoaut

toꝛtuoſo vltu ſꝑ eũ reſpicit.⁊ hmõi.Et iſta ſigna nul

li lʒ retinẽ nec añ nec pꝰ ſatiſfactionẽ ſibi factã qꝛ ab
oi, pẽ mali abſtinidũ ẽ p̃m apłin. Uñ rał nõ dʒtalia
ſigna facẽ ꝑ q̃ ꝓbabiłr credat᷑ eẽ in odio. Sig vore⸗
mota ſũt q ñ ingerũt de odio argumẽtũ hʒ odiũ ſeq/
ret᷑.vt ſunt fubtractio familianitatꝭ ⁊ uitioꝝ aliquo⸗

2 — — eeð

l
ri⸗
en
M
i
me
e
mßs
S

ur
RHR
ucln
rcii
it wein
bain
rijnos
ulo,
isle
in
mis
ncſ⸗
i

goapitulum .I.

tũ ſilia. Etilla e retinere oĩbus ſiue ante ſatiſfactio
nẽ ſiue poſt.dũmodo nõ fiat malo aĩo.ſed pꝛo maio

riſui ⁊ alteriꝰ pace.non tñ tenet᷑ iniuriatus querere
reconciliationeʒ iniuriantis ipſo nõ penitente.niſi in
caſu.ſ.ꝙ crederet pbabibiliter ꝙ ꝓpter hoc liberaret

aĩam eius a moꝛtali odio.⁊ nõ eflet occaſio mali: pu
ta qꝛ ex hoc iniuriãs ſuperbiret vel audaciã ſumeret
ſilia faciendi.vñ oſtederet ex H̊ alijs iniuriatũ offen⸗
diſſe ⁊ huiuſmodi. Hec oĩa vmber.in expoſitõe regu
le beati augꝭ.Debet autẽ fieri ſatiſfactio vel reſtitutio
infamie vel fame q;citiꝰpõt ⁊ adeſt opoꝛtunitas ſine
TJ”êS

alijs periculis.

De quarta dãnifica⸗ J. mI.

tione.l.reꝝ ecterioꝝ. Notandũ pmo ꝙ reſtituenda ẽ

res rapta vel furata vel alio modo vſurpatiuo babi⸗
ta in ꝓpꝛia ſpecie ĩmo indiuiduo ſi ipſa habet᷑ nec po

teſt dari alia ꝓ ea eiuſdẽ bonitatis.niſi foꝛte pecunia

cõtra voluntatẽ dñi ipſius rei.iij.q/i.Reintegranda
ſunt oĩa ſpoliatis.⁊ hoc veꝝ niſi in caſu cum vſurpa

tio rei aliene eſſet occulta.⁊ ex reſtitutiõe eiꝰ in ſua ſpe

cie detegeret᷑ raptoꝛ.vel aliud incõueniens ſequeret᷑.
runc enĩ ſufficeret dare pꝛeciũ eius: Scðo notan
dũ ꝙ ſi ipſa res male ablata perijt moꝛte vt aĩal.vel
ſibi auferret᷑.nihilominꝰ reſtituere tenet᷑ m ray. ⁊ ali

os. Si autẽ deterioꝛata eſt in bonitate. vel diminu⸗

ta in pꝛecio:.ſupplendũ eſt pꝛecium.qꝛ debet reſtitui
eiuſdem bonitatis ſᷣm rap. Nam ſi equꝰ vel bos ab⸗
latus penes raptoꝛẽ eſt debilitatus ita ꝙ extimet᷑ va
lere.v.floꝛenos qui pꝛiꝰ valebat.x.reſtituet.x.non.v.
Similit᷑ ſi furatꝰ eſt ſextarium frumenti tunc.xl. ſo⸗
lidos cum reſtituit valet.xx.duo ſextaria tene᷑redde
re vel.xl.ſolidos.nec ſufficeret reſtituere ſextariũ.ſᷣm
ray.⁊ alb.ĩmo ⁊ ſi illo intermedio int᷑ vſurpationẽ et
reſtitutionem plꝰ valuit q; tꝑe vſurpatiõis illo pluri
pꝛecio reſtituet ſm aliq̃s. Tenet᷑ etia raptoꝛ ꝓ reſtitu
tione dãni petere remiſſionẽ de iniuria ſaltẽ per inter
poſitã ꝑſonã vel per ſe expꝛeſſo noĩe furis vel ſuppꝛeſ
ſo ſᷣm ꝙ qualitas negocij reqrit ſi ẽ manifeſtũ vel oc⸗
cultũ. Tertio nõ ꝙ ſi eſt res fructificãs tenet᷑ reſti⸗
tuere rẽ cũ oĩbus fructibo inde ꝑceptis.⁊ qͥ ꝑcipi po⸗
tuiſſent a diligẽte poſſeſſoꝛe.puta agrũ vſurpauit al⸗
teri exq̃ nõ percepit de fructibo niſi.xx. ſextaria frumẽ

ti.qꝛ male ſecit cultiuare vbi.xxx.ꝑcepiſſʒ diliges cul

tiuatoꝛ annuatim.tabł reſtituere tenebit᷑ non ſolũ.xx.
ꝑcepta.ſed:.xxx.Silr ſi equũ furatꝰeſt.cũ qͥ lucratus
ẽ menſatim vnũ floꝛenũ.vbi dñs lucratꝰ fuiſſet vnũ
cũ dimidio tenebit᷑ reſtituere ad rõnem vnius floꝛeni
cũ dimidio ꝑ menſem.Et intelligit᷑ ̊ deductis expẽ
ſis factis in vtilitatẽ ⁊ ↄſeruationẽ ipſiꝰrei ncẽrijs.tñ
nõ ſuꝑfluis.⁊ expenſis factꝭ cã colligendoꝝ fructuũ
hmõi enĩ deducunt᷑ tã a male fidei q; bone fidei poſ⸗
ſeſſoꝛe.ray.⁊ tho.Dana etiã q̃ paſſus dñs eſt ex carẽ
tia rei ſue tenet᷑ ſatiſfacere.er̃ de iniur. ⁊ dam. da.c.ſi
culpa.tho.⁊ ray. Itẽ q̃rto nota qñ plures concur
rũt ad furtũ vel dãnũ faciendũ.ita ꝙ vnꝰ non faceret
ſine altero.q libet tenet᷑ inſolidũ.i.ad totũ dãnũ reſti
tuendũ ⁊ reſtaurandũ q̃uſq; ſit ſatiſfactũ integralit᷑.
Illo autẽ reſtaurato ad plenũ ꝑ vnũ illoꝝ. tenet᷑ po⸗
ſtea qlubet alioꝝ ꝓ pante ſua ſatiſtacere ei qͥ totũ reſti

tuit. ſm tho. ray. inno. ho ſti. ꝛ alios.ex de homi c. ſi⸗
cut dignũ.puta cũ duo vel plures vadũt ad furan⸗

dſt aliqͥd. ita ꝙ vnꝰ nõ iret vel faceret ſine altero.ſiue
cũ multi ſtipedarij bellãt iniuſte.ita ꝙ vnꝰnõ facerer
ſine alio pᷣcipue pᷣncipalibus multi ↄſiliũ pꝛeſtãt ac
faciendũ extoꝛſiões.vel expellẽdo iniuſte aliquẽ ciuẽ

ita ꝙ ſine aſſenſu eoꝝ nõ poſſet fieri.tenent es inſoliꝝ

dum. De his tñ plene habes,.õ.ti.i.· Quinto nota

ꝓꝙcũ duobꝰ vel pluribus exiſtentiby heredibꝰ vſura⸗
rij vel raptoꝛis ſi alit᷑ factꝰeſt nõ ſoluẽdo aliꝰ ſic.vnꝰ

tenet᷑ inſolidũ. Si plures ſunt qlibet tenet᷑ p ꝑteſua
ad reſtituendũ q̃ vſurarie ⁊ vſurpatiue accepta ſunt
ab illo.ſ. vſq; ad qᷓntitatẽ qᷓ peruenit ad eos heredita
rie. Nã oẽs hereditarie obligate ſunt.ex de vſuris.c.
cũ tu.HPoſti.ber.goff.⁊ io.an.ad vltra aũt qᷓ; ꝑcepit
de hereditate p̃dicti vſurarij vel raptoꝛis. non tenet̃
qᷓ;uis nõ eſſet ꝓ illa ſatiſfactũ.in totũ creditoꝛibo vſu
rarũ vel rapine. Sed qͥd ſi beredũ vſurarij alter fa⸗
ctus eẽt nõ ſoluendo.nũqͥd alt᷑ tene᷑ inſolidum. Re⸗
ſpondit ad h glo.de vſurꝭ.in.c.tua nos. ⁊ dicit ꝙ ſie
q;tũ ad ipſum ſaltẽ de hereditate ꝑuenit. lã ⁊ here⸗
ditaria res obligari videt᷑ eẽneo.Cũ iſta opinione vi
det᷑ concoꝛ.ioh.an.⁊ car.· Sexto nõ.ꝙ reciplens a
religioſo ↄ voluntatẽ ſuꝑioꝛis ſui tenet᷑ illud reſtitue
re niſi illud extrema nccte recepiſſet.ar.xij.q.i.nõ di⸗
catis.⁊ recipiẽs ab ipſo pᷣlato religioſo.ſine cã rõabili

ſed ex parẽtela vel turpitudine tenet᷑ ad reſtitueuduzʒ

monaſterio. Filia religioſi vel abbatꝭ dotata notabi⸗
liter ð bonis mõſteri tenet᷑ reſtituere dotes. ⁊vir eꝰ
ſi ᷣ ſcit. niſi ſoꝛte ꝑ modũ elẽoſine moderate dotaſſet.

Hed queritur vtrum S. Y.

oẽ lucrũ qð qs fecit ex rerapta.furata vel p fenꝰ acqᷣ

ſita teneat᷑ reſtituere vel Zen ꝑibo erogare. Ad qð re⸗
ſpondet᷑ ꝑ diſtinctionẽ. Aut enĩ tal res ẽ ex ſe fructiſi

cãs q in ſui vſus nõ conſumit᷑ nec diſtrahit᷑. vxt ager

R —

vinea.domꝰ. iumentũ ⁊ hmõi.Et dehmoõi debet re⸗
ſtitui oẽ lucrũ inde ꝑceptũ,ſm tho.⁊ oẽs alios. Aut
talis res nõ ẽ fructiſicãs ex ſe ⁊ eiꝰ vſus ẽ coſumptio.
vt granũ.vinũ:oleũ ⁊ hmõi,aut diſtractõ. vt pecũis
numerata. Et circa hmõi res ẽ triplex modꝰ dicendi.
Nã qͥdã dicũt ꝙ oẽ lucrũ iã ꝑceptũ debet reſtitui vel
pauꝑibo erogari:qꝛ radice infecta nullꝰ bonꝰ fuctꝰ
ſeqͥ põt.vt dicitiq.i.c.fer᷑. Cũ q̊ radix illiꝰ lucri ſit
vſura vł rapina.videt᷑ etiã ꝙ fructꝰ.ſ.lucrũ exinde ſit
infectũ ⁊ obnoxiũ reſtitutioi vel erogationi. Alij vᷣo
dicunt ꝙ ⁊ ſi pecuniã raptã vel fenebꝛẽ teneał in du
bio reſtituere.ac etiã dãna q paſſus ẽ is qͥ ſoluit vſu
rã ex carẽtia ipſiꝰ pecunie ſolute puta qꝛ opoꝛtuit eir
acciꝑe ad vſuram ꝓ ſuis ncctibo vel vẽdere res ſuas
multo mĩoꝛi pᷣcio q; valerẽt.lucrũ tñ pceptũ ex pecu⸗
nia fenebꝛi p licita negocia non tenent᷑ reſtituere vel
erogare pauꝑibo. ⁊ Btenẽt. b.tho. ſe.ſeiq. lxviij.n⸗
char.⁊ pe.de pał.in.iiij:io.an.⁊ io.cal. Erad rönem
alioꝝ dici põt ꝙ radix iuſti lucri nõ ẽ rapina vel fenꝰ·
ſed induſtna vtetis ea. Exſeeni illa pecunia nihil lu
cri attuliſſet. Et ſi non eſt radix infecta. q;ꝛ induſtria
de ſe eſt bõa. Sed ſi illa pecunia male acquiſita vſus
fuiſſet in fraudibus. ⁊ in alijs illicitis acquiſitioni/⸗
bus tunc radice infecta teneretur. Alij dicunt.

vt lau. de ridol. in ſupꝛadicto tractatu de vſuris ꝙ lu
crum ex tali pecunia acquiſituʒ tripbarie diuidetur.
Et vna m quidem partem habebit vſuranꝰ ipſe. vi⸗

delʒ tantum quantum debetur expenſe. laboꝛi ⁊ in⸗

duſtrie:.quod boni viri dirimet᷑ arbitrio partẽq; aliã
reſtituet crcditoꝛi ſuo.qui ſcʒ ſibi dedit vſuras babi⸗
to reſpectu ad damnum qð ille ſuſtinuit in bonis ex
carentia illius pecunie.vt dicũt tho.⁊ ſequaces. Re⸗
ſiduũ tãq; incenum dabitur pauperibꝰ. quod ſic ꝓ⸗
bat.penes vſuranum nõ debet remanere, ne ſcilʒ ex
hoc paretur via vſuris.⁊ inuitentur homines ad pec
candum nec debet creditoꝛi reſtitui.qꝛ tunc recipere-
vſuras de ſoꝛte ſua.ergo pauperibus eſt eroganduʒ.
qꝛ regula eſt ꝙ quando eſt aliquid erogandum ⁊ nõ
apparet cui.illud eſt paupenbus dandum. ar.xiiij.
q.v.nõ ſane.Ray.etiam conſulit ꝙ poſt reſtitutionẽ

ſolum vſure recepte petat vſurarius abſolutioneʒ ab

co de alijs ſi teneretur ad cautelam. Magne equita
ti videtur inniti iſti vltima opinio.tunc ſufficere vi⸗
detur abſolutio que dicitura beato tho. cum alijs in
ſua opinione. S .

VItem queritur vtrum.ſ.vV.
manifeſto vſurario pꝛeſtate cautionem de reſtituen⸗
dis vſuris ſi ad pꝛeces eius aliquis pꝛo eo fideiube⸗
at teneatur ipſe fideiuſſoꝛ creditoꝛibus vſurarum.vł
cpiſcopo vel pauperibus ad reſtitutionem omnium
vſurarum extoꝛtarum certarum⁊ incertarumad qð
reſpondet lau.vbi ſupꝛa dicẽs ꝙ Lapus de caſti.cũ
pluribus alijs determinauit talem fideiuſſoꝛẽ nõ te⸗
neri vltra vires hereditatis pꝛincipalis.etiam ſi pꝛin

cipalem ſe cõſtituiſſet. Et addit.hanc enã queſtioneʒ

diſputauit paulꝰ de eleaʒa.⁊ determinauit ꝙ nõ ob⸗
ligatur fideiuſſoꝛ vltra facultates vſurarij habito re⸗
Ivectu ad tempꝰ cautionis. qꝛ ſi tempoꝛe cautionis
pꝛincipalis erat ſoluendo dato ꝙ facultates poſtea
ſint exhauſte nõ reſtitutione vſurarum ⁊ eris alieni.
ſed per alios modos fideiuſſoꝛ remanebit ad omnia
obligatus.licet enim exceptio inopie pꝛoſit pꝛincipa⸗
li non tñ fideiuſſoꝛi.Sed ſitempo:e cautionis pꝛin⸗
cipalis nõ erat ſoluendo.non tenetur vltra vires pn⸗
cipalis.Idem tamen paulus diſtunguit inter fideiu⸗
bentem pꝛecauentẽ ⁊ ſe obligantem ad reſtitutionẽ
vſurarum ex alia cauſa.In pꝛimo enim caſu nõ tene
tur fideiuſſoꝛ vltra vires.qꝛ nec etiam vltra vires re⸗
ſtituere vel cauere tenebatur pꝛincipalis. In ſecũdo
caſu ſecus.qꝛ pꝛincipalis eſt obligatus inſolidum.lʒ
enim babeat exceptionem inopie vel ſimilem.queex
ceptio vtpute perſonalis non dinigitur ad fideiuſſoꝛẽ
Zien ſm richar.in.iiij.di.xvi:qui dãnificat aliqueʒ
niuſte in ſua libertate:ſcʒ iniuſte pꝛocurando ipſum
redigi in ſeruitutem. tenet᷑ ſe facere ſeruũ pꝛo eo ſi nõ
poteſt eũ aliter reſtituere libertati.niſi foꝛte talis eſſet
conditio perſone que hoc damnũ intulit quod nota
biliter redũdaret in pꝛeiudicium boni cõmunis. in
quo caſu non tenet᷑ ſe facere ſeruũ.ſed tenet ad omne
aliud intereſſe ad arbittrium bonoꝝ. Quantumcũq;
gutem aliquis damnificaret aliquem in alijs poſſeſ⸗

ſionibus. nũqᷓ; tenetur pꝛo reſtitutiõe ſe facere ſeruũ

eius vel alterius.q; vt dicitur.ff de regu.iurisliber

Becũdus

tas inextimabilis res eſt. Quod autem dicit Exod.
xxij. Si autem non babet fur vnde reddat venundi
tur.iudiciale pꝛeceptum ſuit vnde modo nõ obligat
hec ille. Item qui emit in ſeruũ vel ancillam ꝗ ab
initio cum fait captus in bello iuſte crat chꝛiſtianus
vel chꝛiſtiana:.qᷓ;uis heretica liberũ dimittere debet.
nec poteſt petere pꝛecium ab ipᷣo ſeruo. ſed ab eo aqͥ
emit ſi inuenit.alłs ſibi imputet.ſicut ⁊ qui emit rem
alienam ignoꝛanter comperta veritate debet reſtitue
re domino eius.vel ſi ignoꝛat dominũ pauperibus
erogare nõ ſibi retinere. Si autem nõ erat chꝛiſtianꝰ
ſed ſaracenus. turcus vel tartarus ⁊ huiuſmodi.ta⸗
lem in ſeruũ emptum vẽdere poteſt. ⁊ poſtea bapti⸗
ſatum pium eſt certo tempoꝛe cõuenienti ex ſeruitio
habito eum libere dimittere.ſi tamen bene vtitur li⸗
bertate nõ tamen neceſſarium. Item ſi quis impe

dit iniuſte aliquem ab officio vel beneficio iam obtẽe⸗/

to. puta pꝛocurans ſibi auferri ex aliqua ſiniſtra cau

ſa ⁊ falſa.tenetur ad ſatiſſaciendum de toro.ſᷣm tho⸗

mam ⁊ richar.in quarto di.xv.Secus ſi iuſte hoc ꝓ
curat.puta meretur pᷣuari ex defectu ſuo. Sed ſi im
pedit a beneſicio conſequẽdo.non tenetur ad tantuʒ
quantum eſt beneficium. ſed ad arbitriũ boni viri.
ſmthomam ⁊ richar. Quod intelligendum videtur
quando hoc facit ex odioꝛ malicia. Nam ſi faceret vt
ſibi vel amico ſuo magis ptouid eret᷑ q;ᷓ illi.puta te⸗
ſtatoꝛ aliquis vult legare ticio cẽtũ.⁊ ego rogo ꝙ po⸗
tius leget mihi vel cuidam perſone mihi magis dile
cte.⁊ ille facit ſic.talis ſᷣm pe.de palu.in.iiij.nulli te⸗
netur,qꝛ nulli aufert ius ſuum. Nam ulli nulluʒ ius
erat acqieitum ⁊ nemini facit iniuriam qui vtit᷑ iu⸗
re ſuo. Cuilibet enim licet ſe recomendare alteri vt ſi
bi donet vel leget pꝛecipue cum indiget.

Item queritur vtru.F. VII.
Cclernici

teneantur reſtituere illos fructus quos volu⸗
ptuoſe conſumunt nõ facientes ſeruitium in eccleſia
ſcʒ officiando. Reſpon.ſᷣm archi.di.xliiij.vtiq; tenẽ
tur.⁊ hoc tripliciter. Pꝛimo ratiõe dati. Nam uũlla bo

na tali eccleſſe ideo data ſunt vt offerantur pꝛeces et

ſacrificia pꝛo ipſis qui dederũt ⁊ ex reſiduo alantur
pauperes. Ad quod facit verbũ hiero. dicentis. Ti
bi o ſacerdos de altario viuere.non luxuriari ꝑmitti
tur.di.xliiij.i.Et qui boc non facit infideliter agit.
Secundo ratiõe Prlegij n defraudant totam ec⸗
cleſiam quam ſuis pꝛecibus ⁊ officijs iuuare debent
2 ei pꝛodeſſe. Unde alexan.papa. Ipſi ſacerdotes ꝓ
populo interpellant.⁊ peccata populi comedunt.qꝛ
pꝛecibus ſuis ea delent.i/qei. ipſi. Certio ratiõe odij
qꝛ pꝛouocant iram dei cõra populum. Gꝛego. Cuʒ
his qui diſplicet ad intercedendum mittit.irati ani⸗
mus pꝛoculdubio ad deterioꝛa pꝛouocatur. dixlix.
Re⸗Kbod verum eſt quando Panulus eſt cauſa ma
icie ſacerdotis. Sed quid ſi facit ſeruitiũ eccleſie.
ſed in moꝛtali perſeuerat. Rñ.non videtur tenen de
fructibꝰ. ⁊ rõ eſt.qꝛ mali miniſtri oꝛatiões cões vt oſ⸗
ficia miſſe pſunt viuis ⁊ defunctꝭ ſᷣm tho.in qito
Sed quid de hoꝛis omiſſis.nunqͥd tenet᷑ reſtaurane
totum. Rñ.ſm archi.ex eqtate deberet ſibi iniũgi in
pnĩa. ſi poſſet:ſed tñ non eſt neceſſariũ. ſʒ in bᷣ pnis

eſt arbitroria ſicut in alijs. Et idem ſentire videt᷑ pe.

Caplm.iij. Tbi ſit fienda reſtitutio.

Wantum ad tertium

pꝛncipalẽ.ſ. vbi ſenda ſit reſtitutio. Cir⸗
ca h̊ diſtinguendũ.qꝛ aut ꝑſona cui fien
da eſt reſtitutio ſcit᷑ aut inquirẽdo ſciri põt.aut oĩno
ignoꝛat᷑. aut ſcitur vel inquirendo inueniri põt ipſe

vel eiꝰ heres ipſo moꝛtuo.in loco vbi facta ẽ rapina.

vſura vel dãnũ ſi vterq; ibi eſt.vel vbicũq; ad inui⸗
cem conueniũt creditoꝛ ⁊ debitoꝛ.ſi antẽ alter eſt ab/
ſens a loco vbi facta ẽ vſurpatio vel dãnificatio. mit
tet᷑ expenſis eiꝰ qui ſeabſentauit de loco. Si igit᷑ is
cui facienda ẽ reſtitutio eſt abſens.puta qꝛ mutauit
domiciliũ mittet ſibi rẽ ablatã ſeu pecuniaʒ ipſe qui
abſtulit expenſis illiꝰ cui habet reſtituere.ſi vo ſe ab
ſentauit a dicto loco is qui reʒ vſurpauit.ſuis ꝓpꝛijs
expenſis trãſmittet rẽ vel pecuniã.ſᷣm hoſti.⁊ ioian.

Ert hoc ꝑ talem modũ ꝙ nõ detegat᷑ peccatũ ſi pecca

tũ eſt occultũ.arg.ij.q.i/ſi peccauerit. vel etiã põt cre
ditoꝛi ſignificari pᷣcipue qñ eſt multũ remotus a de⸗
bitoꝛe occulte vel manifeſte ſᷣm ꝙ expedit.⁊ ſᷣm ꝙcre
ditoꝛ oꝛdinat vel de mittenda illa re.vel alicui dãda
ſic agar debitoꝛ ⁊ liber erit. Si aũt ſuo ꝓpꝛio motu rẽ
illam deſtinaret ſeu pecuniã debitoꝛ. ⁊ in via periret
vel auferret᷑.ſibi periret.⁊ adhuc teneretur ad ſatiſſa⸗
ctionẽ ſᷣm iohᷣ.in glo. ¶lel etiam non ſperat᷑ ciuurꝰad
locũ poteſt rem ſibi ſeruare.⁊ ſᷣm tho.⁊ hoſti.⁊ io: in

edẽ ſacram deponere vel alio tuto loco. Aut ſi res eſt

pui valoꝛis ⁊ creditoꝛ multũ diſtans ⁊ abundãs põt
Fᷣm guil.pꝛo aĩa eiꝰ pauperibus erogari. Si ignoꝛa
tur nec perquirẽdo inueniri põt cui reſtitutio fieti de⸗
bet tũc eroganda ẽres ablata vel pꝛecium eius pau
peribo pꝛo aĩa illiꝰ in loco illo vbi facta ẽrapina.vſu⸗
ra.vel dãnũ.vel in loco in quo inhabitat is cui fien⸗
da eſt reſtitutio.⁊ hoc ideo.qꝛ meliꝰ eſt ꝙ vicini ſen⸗
tiant cõmodũ inde q; extranei.Tũ etiã qꝛveriſimiliꝰ
eſt ibi reperiri danũ paſſum vel heredem eiꝰ. Ita no
tat hoſti.io.an.⁊ io.de ligna. vel fiat ſaltẽ hec eroga⸗
tio ad arbitriũ dioceſani vbi factũ eſt damnũ vel ra
ina.ſᷣm ray.Si tñ non cõmode fieri poſſu in dicto
oco cũ hoc nõ ſit neceſſarium.põttunc ⁊ debet alu⸗
bi fieri ᷣm guil.Sed ⁊.b.tho.in huiuſmodi caſu ni⸗

hil dicit de loco determinato.ſed ꝙ; pꝛo anima illius

cuiꝰres erat debet pauperibꝰerogan. Uñ ⁊ magiſter
hugo peritꝰ in vtroq; inre.⁊ frater clarꝰ dicebãt.ꝙ cũ
pauperes ſint ⁊ vnũ membꝝ in coꝛpoꝛe ecclie nec ab
hac vnitate ſequeſtrent᷑ ꝓpter locoꝛũ diſtãtiã. ſufficit
ſi reſtitutio incenoꝝ det᷑ q buſcũq; pauperibo etiam
alteriꝰ pꝛouincie quã vbi facta ẽ rapina vel damnũ.
⁊ maxime qui ſunt magis paupꝑes xpᷣi ⁊ vtilioꝛes ec⸗
cleſie dei ⁊ ſaluti aĩaꝝ. Et ex hoc apparet ꝙ locꝰ non
eſt de neceſſitate reſtitutõis ſed de cõgruentia.Idem
tenet fede.de ſenis.c.xxxij.opis ſui. Vſuretñ incerte
extoꝛte ꝑ vſurarios manilſeſtos qũo debeant reſtitui
in quo loco ⁊ per quẽ dioceſanũ habes.õ.titii·

Ouuis quod habea/ l.

Capitulum

tur in iſto. 5. nõ ptineat ad vbiſ mag ad qd tñ hic

notabit᷑ Queni᷑ vtrum fideiuſſoꝛ poſſit repetere a de

bitoꝛe vſuras quas ꝓ eo ſoluit creditoꝛi penes ques

pꝛo ipſo debitoꝛe interceſſit ad qð rũdet dñs lau.de

ridol.qꝙ io.an.in queſtionibo mercurialis.ſuꝑ regu⸗

la dãnũ.de regu.iuris.li:vi.hãc qõem explanat no⸗
tabiliter.⁊ ex eiꝰ dicns elicit.xi.concluſiões. Quarũ
pꝛima ẽ talis. lõ recipit fideiuſſoꝛ a debitoꝛe obli
gationem ſciẽte ⁊ cõtradicẽte vſuras debitoꝛi ſuo ſo⸗
lutas.nec etiã ſoꝛtem.nec quid aliud inutiliter impẽ
ſum. Plus enĩ ẽ cõtradicere q; non ↄſentire.extra de
ſimo.c.ſicuit tuis. Scõða ↄcluſio cẽ.nõ repetita de
bitoꝛe ſciẽte ⁊ patiẽte ſed nõ mandãte obligationẽ ſi⸗
deiuſſoꝛ vſuras vel indebitũ ſolutas. vel ſolutũ cre⸗
ditoꝛi ⁊ ſibi imputet ꝙ ſe obtulit.extra de regu.iurꝭ.

bona fides.li.vi. Repetit tñ ſoꝛtem ⁊ indebitũ quod

ſoluit. Tertia cõcluſio eſt nõ repetit a debitoꝛe ſci
ente ⁊ mandante ipſum obligari ꝓ ſoꝛtetm̃ fideiuſſoꝛ
ſoluens vſuras.tũ qꝛ fines mandati exceſſit.tũ qꝛ ad
illas obligatꝰ nõ erat· Quarta cõcluſio ẽ non repe
tit a debitoꝛe fideiuſſoꝛ vſuras ſciẽte ⁊ mandãte ipᷣm
in oẽm caſum.vel ſimplicit᷑ obligari ſine ſideiubere.
patet qꝛ in generali maãdato nõ incluſit indebitũ.de
quo veriſitłr in ſpecie nõ mandaſſet.de regu.iu.in ge
nerali.li. vi. Quinta cõcluſio eſt. repetita debitoꝛe
ſciente ⁊ mandãte ipſum pꝛo vſuns cũ ſub nomine
ſoꝛtis incluſit eas vt eſt moꝛis obligari ſeu fideiube⸗
re. ipſe fideiuſſoꝛ vſuras.qm̃ iuſte credere potuit illã
ſoꝛtẽ totũ debitũ nec pꝛeſumere debuit illud indebt
tũ ſub noĩe ſoꝛtis ꝓmittere.extra de pᷣſump. qꝛ veri⸗
ſile. Sexta cõcluſio eſt.repetit a debitoꝛe ſciente ⁊
mandãte noĩatim ꝓ vſuris fideiubere fideiuſſoꝛ cre⸗
ditoꝛi ſolutas ſi iurauit illas ſoluere.⁊ iſta ẽ cõis opi⸗
nio.extra de fideiuſſo.c.ij.Et iſtã opinionem appꝛo⸗
bat io.an.ha bet tñ fideiuſſoꝛ optionem ſoluendi vel.
ab ſolutionẽ petẽdi ſicut habet debitoꝛꝛ. Septima

concluſio ẽ.repenit a debitoꝛe etiã noꝛatim mandante

pꝛo vſuris fideiuberi ipſe fideiuſſoꝛ vſuras creditoꝛt᷑
ſolutas etiã ſi nõ iurauit creditoꝛi illas ſoluẽ ſi ipſi fi
deiuſſoꝛi debitoꝛ indẽnitateʒ iurauit dũ als pꝛopter

pignoꝛa data vel aliã cãm debitoꝛi fuerit expediens

vſuras ſolui:extra de fideiuſſo.cuenit· Octaua
cõcluſio eſt.nõ repᷣetit a debitoꝛe ſciẽte ⁊ mandate no
minatim ꝓ vſuns fideiuberiipſe fideiuſſoꝛ creditoꝛi
ſpõte ſolutas ſi nõ iurauit creditoꝛi illas ſoluere. nec
debitoꝛ iurauit fideiuſſoꝛi indẽnitatem.nec expediat
creditoꝛi pꝛopter pignoꝛa data vel aliam cãm ipſas
vſuras ſolui.⁊ ̊ deiure foꝛi. Sed opinio theologo⸗
rum que ſᷣm io.an.multum ſauet equitati eſt. ꝙ vꝛ⸗
geatur debitoꝛ ad ſoluendum in foꝛo conſcientie.ex⸗
rra de regu.iuris.ſcienti.li.vi. Mona concluſio eſt
nõ repetit a debitoꝛe ſciente ⁊ mandãte nominaim ꝓ
vſuris fideiuberi ipſe fideiuſſoꝛ vſuras ipſi creditoꝛi
coacte ſolutas ſi nõ lurauerit ſideiuſſoꝛi indẽnitatem
nec expediebat creditoꝛi ꝓpter pignoꝛa data vel aliã
cauſam vſuras ſolui ſi fuit ipᷣe fideiuſſoꝛ in culpa.vt
quia non excepit.ſecus ſi non fuit in culpa. Deci⸗
ma ↄcluſio ẽ.ꝙ in oĩ caſu q̃ põt a debitoꝛe fideiuſſoꝛ

vſuras repetere debet intelligi ſi nõ interuenit ſraus

„½ » * B .
„ 8 s

perſone ad perſonam cõſtituẽtis ob ̊ fideiuſſoꝛem.
de pꝛiuile.c.q;dto. Undecima cõcluſio ẽꝙ in omni
caſu quo fideiuſſoꝛ a debitoꝛevſuras repetere poteſt
doren: illa repetere a creditoꝛe cui ſoluit.ff. manda

l,ſi fideiuſſoꝛ.S.in olbOuũ.
n ber qᷓs debet ſieri reſtitutio.

ſcʒ ꝑ quos dʒ ſieri reſtitutio. pꝛimo dicen
gdiñũ de incertis.poſtea de certis. Quen
tur & vtꝝpiſpenſatio incertoꝝ debeat fieri ꝑ eũ qui
bʒ reſtituere vel aliũ cui cõmiſerit aut ſolũ ꝑ dioceſa
nũ.Rñ.Circa h̊ ſunt varie opiniones ⁊ 2ꝛie.Hoſti.
ſuꝑ.c.cũ tu:ex᷑ de vſuris.⁊ in.c.cũ ſit.ex de iudeis.et
in ſũma ſua de peni.iifi.iuxta fi.tenet ꝙ vnꝰ de caſi⸗
bus ꝑtinentibo ad epᷣm ẽ reſtitutio male ablatoꝝ in⸗
certoꝝ. Qðõ etiã tenet io.an.de peñ.⁊ re.c.ſi epᷣs.li.vi.
in glo. Et de reg.iurꝭ.peccatũ.li.vi.Ad qð videt᷑ fa
cere qð habet᷑xij.qi.pᷣcipimꝰ. Adducit etiaʒ aliq̃s
Q tenẽt hanc rõem.Cũu hmõi bona incerta ſint ꝓ ala
bus eoꝑ quoꝝ fuerũt fidelit᷑ diſpẽſanda. ac per ↄñs

eoipſo ſint ad diuinũ cultñ ⁊ ſubuentionẽ pauperuʒ

oꝛdinata.ſolꝰ autẽ ecchiaſticꝰpꝛelatꝰ ſit rectoꝛ ⁊ mode
mtoꝛ diuini cultꝰ.⁊ pater pauperũ,. ⁊ diſpẽſatoꝛ rerũ
Diuino cultui oꝛdinataꝑ.vt pʒ.lxxxvij. di. c. diuine.ꝛ
in mulns alijs ca.iõ ſᷣm iudiciũ eiꝰ incerta debita ꝑ
eũ diſpẽſanda ſunt.Archidia.autẽ in qdã qõne di⸗
ſputata ꝑ eum in roſario.xiiij.q.v.nõ ſane.tenet con
trariũ.Et dicit ſnĩam hoſti.ſ.circa h̊ ſupꝛadictã eſſe
verã in caſu vbi nullꝰ deputatꝰ eſt a teſtatoꝛe qͥ hoc
exequat᷑.vt.xij.q.ij.de laicis. Ubi vo ceria ꝑſona de
putata ẽ a teſtatoꝛe illa ꝑſona dʒ exeqͥ in pꝛedicto ca.
de laicis. ⁊ er̃ de teſta.c.tua nobis ĩmo credo ꝙ ipſe
raptoꝛ incerta q̃ debẽt pauperibo erogari poteſt ipſa
auperibo erogare abſq; Inĩa ⁊ auẽte ep̃i vel alterius
iudicis eccliaſtici.vt ſatis colligit᷑ e de vſuris.c.cuʒ
tu.Et h etiaʒ innuit clare glo.ex de homic. ſicut di⸗
gnũ.S.eos. ec ob.illa decre.ex de iudeis.cũ ſit.per
quã ꝓbat hoſtien.ſuã opĩionẽ.nam illa decre.loquit᷑
de iudeo non xpᷣiano cuiꝰ actꝰvel diſpenſatio merito
habet᷑ ſuſpecta ab ecchia qͥ ad xpᷣianos.iõ iuſte ⁊ bñ
dicit ibi ſᷣm ꝓuidentiã dioceſani.q ſuſpitio ceſſat in
xpᷣiano.⁊ ſic nõ dubito ꝙepᷣs nõ habet ſe intromitte
re de talibo. hec archi. Jo. de lig. idez ſentit ⁊ ad ducit
hãc rõeʒ. Qui indebitũ extoꝛſit obligatꝰ ex maleficio
vel q̃ſi llis quibo extoꝛſit ſi extãtals pau ꝑibꝰ. Et re⸗
ula hʒ ꝙ debitoꝛ põt ꝑ ſolutionẽ ſe liberare. inſti.q⸗
us mo. tol. obli. ꝑ totũ. Tu qͥ dicis ↄꝛium da mibi
caſum expᷣſſuʒ Z regulã. Nec ẽ veꝝ ꝙ ſit in dicto.c.
cũ ſit.qꝛ nõ loquit᷑in xpᷣiano ſed in iudeo.vt dixit ar⸗
chi.hãc opinionẽ ſequunt᷑ paulꝰ ⁊ ge.ſuꝑ cle.i.de b9
uile. hoc etiã cõſulerũt Jo.cal.⁊ ruptus. Sed ⁊ dũs
bugo vtnuſq; iuns peritꝰ.⁊ frat ciarꝰ. vt hr in qdaʒ
ſũmula.cõcoꝛdauerũt in h̊ ꝙ nullũ ius expꝛeſſum Hᷣ
dicit. nec in decretis nec alubi niſi ꝙ ep̃ᷣs ẽ pcuratoꝛ
paupeꝝ. Illud vᷣo adaptat᷑ ꝙ põt pcumtoꝛ de ſuo ꝓp
pꝛio ſi hʒ vel de bonis ecclie.i:fructibo.vel alijs mo⸗
dis. Sed qꝛ ſacerdotes ſimplices ſunt imꝑiti ꝓ ma
loꝛl pte. ei vo reputant᷑ ſufficientes. hinc inolcuit ꝙ
bmoireſtoes remittantad epos. Uñ ſi cõfeſſoꝛ peri⸗

.ê

tus ſit ⁊ ſciat in h̊ ſufficient᷑ ⸗ſulere nõ eſt ncce remid
tere ad epos.hec ibi: Huius etiã ſnĩe eſt Jo. mo hoc
eris innuit inno.e de ĩmu.eccle.c.qꝛ pleriq;.ar. xxiiij
qiiij.c.ſi ds romipetas.ad rõem auũt ſuperi inductã
ꝓ alia opĩone poſſetrũderi ꝙ q;uis epi ⁊ platiſint di
ſpenſatoꝛes reꝝ datarũ eccleſijs non tñ ſequit᷑ Tſint
diſpẽſatoꝛes olĩm q̃ ᷣm deũ ſunt in diuinũ cultũ ⁊ in
pauꝑes erogãda. ſed ſolũ in diuinũ cultũ iã oꝛdina
ta vt reddit eccłiaꝝ ⁊ hmõi. Nã ſi eſſent diſpenſato
res erogandoꝝ oĩm ſ̃m bᷣ eſſent diſpẽſatoꝛes oĩm ſu
pfluoꝝ q diuites ex diuino pᷣcepto deberent pauperi

bus erogare 5e nullo cõcedit᷑.ſed ⁊.b.tho.ſe.ſe.q.
1

lex. dicit ꝙ ſi ille cui ſieni dʒ reſtitutio oĩno ignotꝰ eſt
dz reſtitui ei ſicut põt.ſ.dando in elemoſinas ꝓ ſalu
te eiꝰ ſiue ſit moꝛtuꝰ ſiue viuꝰ.pᷣmiſſa tñ diligẽti inqͥ⸗
ſitione eius.Et de auctoꝛitate epᷣi nihil dicit Scotꝰ
in. iiij.di.xv.dicit.ſi qras per cuiꝰ manus debeãt ta
lia.ſ.incerta diſpẽſari. Rñ.ꝙ nõ inuenio qͥs neceſſa⸗
rio ſit determinatꝰ mediatoꝛ in iſta pauperibo diſpẽ⸗
ſanda.videt᷑ autẽ mihi ꝙ per ſeipſum.cõſilio tñ boni
viri põt pauperibo erogare hec qꝛ tali mediatoꝛi ad
diſpenſandũ tribui.poſſet de cuiꝰ fidelitate pᷣſume⸗

ret.⁊ tñ ſibiappꝛopꝛiaret vel in alios vſus ↄuenteret
qm deberet. Uñ vbi lex diuina vel ecclaſtica non li⸗

gat.ſequẽda eſt rõ naturalis. Illa autẽ dictat ꝙ qui

tenet᷑ reſtituere magis hoc faciat per ſe qᷓ; ꝑ alios. nõ

excludendo tñ per hoc conſiliũ boni viri.ſed includẽ

do. hec ſcotꝰ. Quidã alij faciũt circa h̊ diſtinctionẽvt

videlʒ quantũ eoꝝ in quibꝰcõpetit repetitio.vt funto
rapina.vſura.fraude.⁊ hmõi diſpenſatio incertoꝝ ꝑ

tinẽt ad epᷣm.ſed alioꝝ vbinõ cõpetit repetio.⁊ ſi er

gatio fienda ſit paupenbovt in ludo.iniuſte acceptis
a iudice ꝓ iudicãdo.vela teſte pꝓ teſtimonio.meretri⸗

cio ⁊ huiuſmodi.quilibet ꝑ ſe poteſt diſpẽſare,. vel cõ

ſilio cõfeſſoꝛs.Ego credo ſententiã ⁊ opinionem ar⸗
chi.⁊ ſequẽtiũ omnino verã ⁊ ſimplicit᷑ excepto vno

caſu.videlʒ incertis publicoꝝ vſurarioꝝ.quẽ caſum

nõ dubito omnes alios excepiſſe intendere. qꝛ ibi ex
pꝛeſſe ⁊ clare ius pꝛouidit.vt.ſ.per diſpenſationẽ dio
eeſani ralia incerta derermiuent᷑ ⁊ diſpẽſentł. vt extra
de reg. iuris.qᷓ;ᷓ.li.vi.tradit᷑ foꝛma de huiuſmodi.
de qua habes ð.ti.iic.ix. In hoc ergo caſu tm̃ poteſt
intelligi quod dicit᷑ per tertiam opinionẽ. ſcʒ in vſu⸗
ris publicis incertis.Et ſi queritur vtrum epiſcopꝰ
poſſit per ſua ſinodalia hoc ſtatuere.vt.ſ.ſibi retine
at diſpenſationem incertoꝛum ⁊ aliꝰ non poſſit ſe in

tromittere.Dicit in hoc caſu Jo.delig.ᷣſuper.c.cum

ſit. de vſuris.ꝙ quicquid dicat Jo.an: dubiũ eſtan
poſſit.Et Jo.cal.in quodã conſilio ſuo dicit cxpꝛeſſe
ꝓ nõ poteſt. Hugo ⁊ frater clarus dicũt ꝙ nõ poteſt
epiſcopꝰde iure excõicare ſacerdotes qui ſe intromit⸗
tunt de diſpenſatione incertox.

Muantu ad ſecundum.F. I.

ſcilicet per quos debet ſieni reſtiturio cerroꝛum. Ad
quod reſpondetur.ꝙ per euʒ qui abſtulit ſeu recepit
vſuras ⁊ male ablata poteſt etiam per aliaʒ penſonã

quamcunq; facere. In hoc enim vera eſt regula iuns

Qui per alium facit perinde eſt ac ſi per ſe facere vi⸗

deatur. de regulis iunis. in: vii ſi tamen vitium vſuꝗ⸗

2— —— — — =

eehe⸗
igiun
ang

wiunin

Capitulum

re vel furti vel alteriꝰ dãni eſt occultũ. ⁊ reſtitutio oc

culto mõ per ſe vel ꝑ aliũ fienda eſt vt nõ detegar ꝑ⸗
ſona.ar.ij.qii.ciſi peccauerit. Caueat etiã diligenter
ꝙ cũ per aliũ facit.ita faciat caute ꝙ is recipiat cui dʒ
⁊Z nõ ille ſibi retineat.qꝛ nõ eſſet ꝓpter hoc liberatꝰ nec

querunt pecunias non aĩarũ ſalutem.Et ſi is qui ra

pinã vel vſuram vel fraudẽ fecit nõ reſtituit cum be⸗
res teneat᷑ ad oĩa onera defuncti inq;tũ ſufficiat here

Qitas.tenet᷑ ⁊ ipſe facere dictã reſtõnem.ex᷑ de vſuris

C.michael. Et eadẽ rõne heres heredis ⁊ ſic in infini⸗

—

den ſcit᷑ ab eis hereditas obligata ad reſtitutiones
pꝛ

pt vſuras ⁊ rapinas ⁊ dãna a pꝛioꝛibo facta. Et
vbi nõ ſufficeret hereditas ad ſatiſfaciendum tenent᷑
legatarij ⁊ donatarij.qꝛ legari non poteſt nec donari
alienũ. Nec excuſarent᷑ heredes ſcientes vel dubitan

tes vel merito dubitare debẽtes ex publica fama vel

ſcripturis vel ex fideli relatu teſtatoꝛẽ illicitos contra

ctus lfeciſſe vel vſuranos ex h̊ ꝙ nullus ponit quere⸗
lã ſuper G.vel poſtulat aliqͥd ab eis vt debitũ.ſed de
bent diligent᷑ inquirere veritatẽ q;tum pñt.Et ſi in⸗
ueniũt ſic eſſe notificẽt vel notifican faciãt illis quibo
Debẽt ſe offerẽtes ad reſtõem. Et ſi nõ inuenirent᷑ ali

qui pauperibo ẽ erogandũ.als eſſet in eis ignoꝛãtia

craſſa q̃ nõ excuſat,di.xxxvij.ꝭ. fi. Et qᷓ;uis defunctꝭ

nõ pꝛoſit dicta reſtitutio ſi deceſſerũt impenitẽtes ꝓ⸗

deſt tñ ĩmo neceſſaria ẽ ipſis heredibo ſi volũt ſalua⸗
n.qꝛ nõ dimittit᷑ peccatũ niſi reſtituat᷑ ablatũ. dere.
iu.li.vi. Si autẽ licitã artem exercebat. vel patrimo⸗

nialia t̃ hẽbat teſtatoꝛ.nec apparet ex fama vel ſcri⸗

pturis de illicitis ↄctibo ſeu alieno pᷣſumere debẽt eun
iuſte acqͥſiuiſſe.qꝛ nemo iudicandꝰeſt imemoꝛ ſue ſa
lutis pꝛopꝛie ⁊ diuini timoꝛis.i.q:.vij:ſancimꝰ.⁊ pᷣ⸗
cipue in moꝛtis anticulo. Itẽ nota qð dicit hoſti.in

ſũma ti.de vſuris. ſi aliq honeſta perſona puta ſa
cerdos vel eps tractei int᷑ debitoꝛẽ ⁊ creditoꝛẽ de ſa⸗
tiſfaciendo.⁊ dicat creditoꝛi talis mediatoꝛ. tantũ fa

ciam tibi reddi ſi ex coꝛde reſiduũ dimittas.nõ deci⸗

pias me.qꝛ mediatoꝛ ſum.nec debitoꝛẽ cuiꝰ aĩe ſalu⸗
tẽ quero.⁊ creditoꝛ rñdet ſe ex toto coꝛde libare ipſuʒ
Debitoꝛẽ.q̃re nõ dicã ipſum liberatum nõ video.nec
curo qualitercũq; ſit ſatiſfactũ dũmodo ſit ei ſatiſfa⸗
ctũ.Si qͥ moueant᷑ in Zium h̊ faciũt in odiũ vſura⸗

rioꝑ. Si qͥs enĩ ex alia cã alij ſiuriet equidẽ H admit
tit quilibet theologꝰ ꝙcõcoꝛdia int᷑ pantes poſſit tra
ctari.⁊ ꝑs eiꝰqð deberet᷑ ex pacto remitti:als titulus
detranſactionibꝰ inutilis eſſet.Et quare non idẽ de

vſura. Dicendũ ;̊ ⁊ tenendũ ꝙ pᷣcib poſſit vel iuſ⸗

ſu iudicis vel pactiõe partiũ remiſſio fieri.⁊ ſic dicaʒ
vſurariũ abſolutum.hec hoſti. Que quidẽ intelligo

vera eſſe in foꝛo ↄtẽtioſo, nõ in foꝛo ↄſcĩe. vel etiaʒ in

foꝛo ↄſcie qᷓ;tum ad ea que dubia eſſent vtꝝ deberẽt
dari an nõ.qꝛ rõnes ſunt ad vtrãq; partẽ. vel cũ du
biũ eſt q;tũ debeat ſatiſſieri ꝓ aliquo dãno dato.Et
ad hoc facinnt rõnes q̃s inducit ipſe hoſti.Sed vbi

certũ ⁊ clarũ eſt debitum ⁊ rõne vſurarũ vel alterius
vſurpationis niſi creditoꝛ liberalit᷑ remittat illud qdᷣ
remittit. etiã ſi de mille decem tm̃ remitteret ſi h facit
qꝛ putat ſe aliter nõ poſſe reſiduũ habere nil valet il⸗

la remiſſio ſacta ex publico pacto q̊ͥ ad aiam. Uñ cũ

mercato: infoꝛtunia

paſſus fallit. ⁊ occultsꝭs multa
ex bonis ſuis mobilibo vt nõ perueniãtad manꝰ cre
ditoꝝ querit cõpoſitionem cũ eis de minoꝛi qntuate

qᷓp debeat.puta ꝓmittit reſpondere ſingulis credicoꝛi
* Arennestiht ter h bus ad rõem.xv.ſolidoꝝ pꝛo libꝛa.cũ tñ poſſet totuʒ
cõſidat de pᷣdicatoꝛibo ⁊ confeſſoꝛibo⁊ queſtuarijs q

dare vel cedere bonis.cui cõpoſitioni aſſentiũt credi

toꝛes. ⁊ ita recipiẽtes liberãt eũ de reſiduo. Certũ eſt
qꝛq̃ͥ ad deum adhuc tenet᷑ de reſiduo cũ illi nõ ſpon

te ſed coacte fecerũt illã remiſſionẽ volentes potiꝰ il⸗
la ꝑte carere qᷓ; toto.qͥnimo ⁊ ſi decederet bonis tota⸗
liter nil ſibi reſeruãdo,⁊ nõ ſufficiũt bona illa ad ſa⸗
tiſfaciendũ ſi poſtea ꝑuenerit ad pinguioꝛẽ foꝛtunaʒ
tenet᷑ de reſiduo.er de ſolu.ciodoarad·

De danis datis ad in-.ꝭꝗ.II.
uicẽ inter ciuitates tꝑe guerre qũo ⁊ per qͥs poſſit fie
ri remiſſio qñ faciunt pacẽ cũ certis pactis ⁊ caplis.
Mota ꝙ in quadã ſũmula dicit᷑ ſic ꝙ q;uis ſint mul⸗
ti pupilli ⁊ abſentes qͥ non aſſentiũt.⁊ foꝛte etiã alidqᷣ
dicunt ex ꝓuectꝭ.qꝛ receperũt dãna inuuſte nec eis
eſt ſatiſfactũ nihilominꝰ tantũ ẽ bonũ pacis ꝙq ha
bent rẽpublicã gerere pñt cũ conſenſu maioꝛis ꝑtis
ſubiectoꝝ ſibi pactis pacis ſubdere licite ⁊ relaxare ĩ
uicẽ dãna data. Et ſi fiat relaxatio pᷣdicta tenet ⁊ va-
let. Nã ⁊ hoc mõ pñt pꝛo bono reipublice ſibi tallias
ĩponere ⁊ hmõi.quas gabellas vocãt. De bonis vᷣo
clericoꝝ ⁊ religioſoꝝ nõ pñt relaxationem facere laici
qꝛ nõ ſunt eoꝝ foꝛo ſubditi.nec de bonis eccłiaſticis

pꝓnpittit᷑ aliqua diſpoſitio eis.vt di.xcvi.bene.pñt tñ

hoc facere pᷣlati ſpuũa les terraꝝ ad inuicẽ de ↄſenſu ⁊
ↄuenientia clericoꝝ ⁊ religioſoꝝ qui dãna receperũt
in guerra. Hanc autẽ relaxationẽ q̃ͥ ad laicos vel cle
ricos intelligas de dãnis datis de rebb conſumptis.
Nã res extantes vt eqͥs.pãnos ⁊ hmõti. qͥ habent et
ſciunt ſua nõ eſſe.vtputa qꝛ bellũ iniuſtuʒ fuit ex ꝑtẽe
ſuoꝝ.vel ſi iuſtũ.ab his acceperũt a quibo non pote
rãt.ipſa tenere nõ pñt. Vñ ſi dños pꝛopꝛios inueni⸗
re pñt.eis reddere tenent᷑.als ſi nõ iueniũt pauperi⸗
bus erogare. Idem videt᷑ dicendũ ſi de iuſticia belli

dubitat᷑ lã vbi clare bellũ iuſtũ eſt res accepte efft
ciunt᷑ capientiũ.di.i.ius militare. que tñ debent int᷑

eos pꝛopoꝛtionalis diſtribui ꝑ duces belli vt.xxiij.q;
y,. dicat.niſi ꝑ publicũ edictũ datum ſit vnicuiq; qðᷣ
capit.pauperum autẽ ⁊ innocentum non videt᷑ tu⸗
tum bona auferre cum ſine culpa niſi ſubſit cã nõ ſit
aliquis puniendus.de reuuris.li.vi.pena tñ tẽpoꝛa
li frequent᷑ punitur vnus pꝛo altero diuerſis de cau⸗
ſis. vt.i. q.iij.ꝑ totum.

De tutoꝛibus ⁊ cura⸗ꝭ...

toꝛbus negocioꝛum alioꝛum geſtoꝛibus flijſfamit.

⁊ huiuſmodi.qui ex toꝛſerunt vel fecerunt rapinas.
fraudes ⁊ damna nomine alieno.ſcilʒ pꝛo pupillis/
patronis vel patnbus ſuis.nil tamen eoꝛum perue⸗
nit ad eos ſed ad pupillos. dominos. patronos.vel
patres eoꝛum.quenitur vtrum per eos debeat ⁊ poſ⸗
ſit fieri reſtitutio ipſis pupillis.dominis. vel patri⸗
bus. vel neſcientibus inuitis de bonis eoꝛum ad
quos peruenerunt taliter exoꝛta. Reſpondeo. Qui⸗
dam dicunt indiſtincte ꝙ ſicut in ſoꝛo conſcientie⸗

Citulus

Becũdus

————

dũmodo nõ immineat inde periculum vite.conſcien
tie vel fame ſi depꝛehenderenturaut ſcandalum ſe⸗
quatur.puta quia aliquis creditur eſſe furatus illa
qui innocens eſt ⁊ huiuſmodi.Tales vt dicũt illi nõ
cõmittũt furtũ occulte illa accipiẽtes.cũ pecunia fe⸗
nebꝛis vel ꝑ rapinas vel fraudes habita non ſit eoꝝ
⁊ rõ eſt.qꝛ cũ efficacẽ cãm pᷣdictoꝝ.iſ.tutoꝝ curatoꝛi
⁊ hmõi.⁊ ꝑ intermediũ illoꝝ tale iniuſte lucrũ deue⸗
nerit ad manꝰ pupilloꝝ patronoꝝ vel patrũ ⁊ ad re
ſtitutionẽ ſint obligati iſti mediatoꝛes iuſtũ eſſe vide

tur vt q̃ cã illoꝝ iniuſte ablata ſunt nũc iuſte lniam

habeant ea ſatiſfacere ne ipſi de ꝓppꝛio ſatiſfacere tene/
ant᷑. ar. ad ̊ de re.iurꝭ.oĩs res.li.vi: vbi dicit cryſoꝰ.
Dis res ꝑ quaſcũq; cãs naſcit᷑ ꝑ eaſdẽ diſſoluirur.
Pꝛopterea ad hoc agendũ pᷣdicti tenent᷑ ⁊ in h̊ gerũt
vtilem curã ſui ⁊ eoꝝ qͥ iniuſte detinent aliena. Alij
aũt perfectius ⁊ eque rñdẽt ꝑ diſtinctionẽ videlʒ.qꝛ
aut tales adhuc hñt in manibo adminiſtrationẽ reꝝ

llloꝝ aut nõ. In pᷣmo caſu pñt ⁊ debent reſtituere de

bonis illoꝝ ad qͥs ꝑuenit lucrũ qð hnñt in manibus
ſi nolũt remanere ipſi obligati ad ſatiſſaciendum de
ſuo.⁊ h̊ ſiue occulte ſiue manifeſte.cũ ſufficienti cau⸗
tela ꝙ nõ poſſint poſtea ab eis reperi. Etad h̊ videt
facere rõ pᷣme opinionis cũ regula illa.oĩs.Si auteʒ
nõ habent ampliꝰadmiſtrationẽ tũc ſubdiſtinguen⸗
dũ.qꝛ aut pᷣdicti tutoꝛes.curatoꝛes ⁊ hmõi. non pñt
illa reſtituere de ſuo.puta qꝛ pauperes aut pñt.Et ſi
nõ pñt ſufficit ꝙ denuncient pncipalibo.ſ.ꝓ quibo fe
cerũt vſuras ⁊ hmõi.ſi ignoꝛãt qũo ꝓ eis ſecerũttalia
illicita lucra q̃ ad eos deuenerunt.vñ ⁊ obligati ſunt

ad reſtõeʒ. Et ſi nõ ſatiſfaciãt ipſi pᷣncipales.habeãt
ꝓpoſitũ ſatiſfaciendiſde ſuo:cũ poterũt.Ad faciendũ

autẽ occulte a pᷣdictis ad h̊ nõ tenent᷑nec debẽt.it rõ
Seſt. qꝛ qͥ ad ſe excuſati ſunt a reſtitutõe rõne impoten⸗
tie.vt.xiiij.q.vi.ſi res. Quo ad illos ꝓ quibo fecerũt
vſuras vel fraudes auferẽdo ab eis occulte.ꝑ h̊ non
ꝓuidet᷑ ſaluti coꝝ cũ remaneãt obligati in ↄſcĩa exqͥ
ſciũt talia foꝛe facta nec velint ſatiſfacere.⁊ ſic nõ diſ⸗
ſoluit᷑ peccatũ vel obligatio qͥ ad eſtimationem eoꝝ.

Sed nec põt quis a puata ꝑiona cogiad reſtitutio⸗

nẽ male ablatoꝝ niſi ꝑ iudicẽeccleſiaſticũ vel ciuileʒ.
nec videt᷑ bñ poſſe excuſaria furto cũ contractet rem
alienã inuito dño cũ in vſu trãſferat᷑ dñium.per hoc
etiã ſe exponit pluribo periculis. Si aũt tales media
toꝛes de quibo dictũ eſt pñt reſtituere cũ illiad quos
extoꝛta ꝑuenerũt nolũt reſtituere q̃ pꝛincipaliter ob⸗
ligant᷑ pnt petere humilit᷑ non per coactionẽ vel frau
dẽ a creditoꝛibo vſurarũ ⁊ fraudũ remiſſionẽ.cum pe
nes eos nõ remanſerit pecunia fenebꝛis. ⁊ illi qui eã
habuerũt remaneãt pncipalit᷑ obligati.qua remiſſio
ne obtẽta libere ⁊ ſpoteampliꝰ non tenebunt᷑.ſed tm̃
pncipales.niſi ⁊ eis fieret remiſſio.Qð ſi remiſſioneʒ
facere nõ vellent tenent᷑ de ſuo ſatiſfacere. ⁊ tũc vſq;
ad qᷓntitatẽ ſolutã ꝓ illis poterũt occulte recipere de
bonis eoꝝ.ſed alłs ꝑ viam iudicij retrahere non pñt.
ita tñ ꝙ nõ ſequat᷑ ſcãdalũ vel periculũ.que ſemꝑ vi
tanda ſunt. Ubiautẽ mediatoꝛ talis ſic ſatiſfecit dʒ
. aliquẽ modum cautũ declarare illi qͥ ſciebat ſe ob⸗
igatũ ad ula nõ ampliꝰretineri.vtputa ſi dicatſe nõ
curare ab eo illa reciꝑe q̃ſi ac ſi donaſſet.vel declara⸗

re ſuis heredibo nõ reœipit a tali pſona aliquid vt
debitũ ꝓ tali c ⁊ hmõi. Gona enĩ fides nõ patit vt

ſet exactũ iteꝝ exigat᷑de re.iu.li.vi.

Capłm quintũ cui ſienda ſit reſtitutio.

Kantum ad quintuʒ

vel als i icite acquiſite. Pꝛo fundamento notandaẽ

plicit᷑ pt eẽ aliqͥd illicite acqſitũ. ¶Vno mõ qꝛ qð acqͥ

rit illicite debet ci a q̊ eſtacquiſitũ. Et ſiue non trãſſe
ra᷑ dñium illiꝰ rei in accipientẽ.vt in furto.rapins ·

ſiuetranſferat᷑ vt in vſura.tñ competit repetitio.Se
cũdo mõ eſt aliquid illiciteacquiſitũ ita gille qͥ acqͥ
ſiuit nõ p̃t illud retinere.nec m debet eia qͥ acqᷣſiuit.

qꝛ ille ↄ iuſticiã dedit.⁊ ille ↄ iuſticiã accepit.vt in ſi
mõia ⁊ĩ ſilibo in qͥbꝰipſa datio ⁊ acceptio ẽ ↄ legẽ dei

Tertio mõ dicit᷑ illicite acquiſitũ.inõ ꝙ ipſa acquiſi⸗

tio ſit illicita.ſed illud ex q̃ acquirit᷑ eſt illicitũ exquo

tranſrfert᷑ dñium.nec cõpetit repetio vt in meretncibo
⁊ hmõi.Nã meretrixturpit᷑ agit ⁊ contra legẽ dei foꝛ

nicando.ſed ipſa acceptio vel datio pecunie pꝛo hu⸗
iuſmodi illicito nõ eſt illicita nec cõtra legẽ dei.⁊ hoc
ꝓpꝛie dicit᷑ turpe lucrum. Deillicitis ̊ iſto tertio mõ

m tho.⁊ ray.põt dari elemoſina ⁊ ut etiaʒ retineri.
niſi ſuperfluũ ꝑ fraudẽ ⁊ doluʒ mulier extoꝛſiſſet.qꝛ

illud eſſet reſtituendũ.⁊ ad hoc ptinent lucra facta ex

hiſtrionatu illicito.ex duello.ex toꝛneamẽto.ex ſertis
factis de floꝛibo.⁊ alijs hmõi.quoꝝ vſus cõmuniter
cẽ ad laſciuiã ex decijs factis ex arte mathematica ſeu

diuinatoꝛia.ex lucro negociatiõis.aduocatiõis.vel
medicine in caſu nõ cõceſſo quo ad clenicos. In his

dixerũt aliqui nõ poſſe fieri eiemoſinã.qꝛ dici Pꝛo⸗

uerbᷣ.iij.c. Honoꝛa dñm de tua ſubſtantia.Etiterũ.

HPHonoꝛa deũ de tuis iuſtis laboꝛibo.vt.xiiij.q.v.ele
moſina.⁊.iiq.i.non eſt putanda.ſed hoc nõ eſt verũ

ſm tho.⁊ ray.⁊ alios cõmuniter pꝛedicta autẽ capła
allegata hoc intendũt ꝙ nõ lʒ dare elemoſinã dema⸗

le acquiſitꝭ.que.ſ.debent certis ꝑſonis reſtitui.vel ꝓ

nõ debet qᷣs facerealiqð illicitũ vt det elemoſinã.Et
qᷓ;uis quidã diſtinguant vt dicit guił. ꝙ in bis que
ſunt phibita qꝛ mala.⁊ nõ puniuntur a iur niſi infa
mia.vt meretriciũ.duellum ⁊ huiuſmodi. talia reti⸗
nere poſſunt. Sed que mala ſunt qꝛ phibita a iure.
vt toꝛneamẽta negociatio qͥ ad clericos⁊ huiuſmodi
⁊ talia nõ pñt retineri ad vſum ſuũ ſed debẽt paupe⸗
ribus erogari. Licet hec diſtinctio videat᷑ eſſe pꝛoba
bilis. tñ qꝛ pene ſunt reſtringende nõ ampliãde.Et
qui nimis emũgit elici ſanguinẽ.credo ꝙ in pᷣdictis
omnibo caſibus ⁊ ſimilibꝰ bonũ eſt ⁊ ſolubꝛe ꝙ peni
tens inducat᷑ ad erogandũ pauperibus.non tamen
cogendus ad hoc.nec ſi nõ velit.ex hoc iudicandus
eſt nõ eſſe in ſtatu ſalutis ſi nõ velit huiuſmodi peni

tentiã accipere.ſ.ꝙ huiuſmodi lucra pauperibus ero

get. niſi in caſibꝰ a iure expꝛeſſis. vt in ſimonia. ⁊ides
de eo quod datur iudici ad coꝛtrumpendũ eum.⁊ hu
iuſmodi.vt infra dicet᷑. ᷣm ergo tbomam. ray.guil.
inno. de huiuſmodi debet dare elemoſina debito ho
neſtatis ⁊ conſilij.non debito neceſſitatis ſalutis .· et
ſic intelligitur illud,/ xiiij. qõne.v. qui habetis. lon

cui fienda ſit reſtitutio ſeun datio rei ablate

diſtinctio quã ponit.b. tho.ſe.ſe.q.xxxij.dicẽs.Lri

ß — —— —

Ven⸗
nii.
con

non

te⸗ ſi

qui?
ten.
aug.

niun
fin
Wir

.
n.

vau
cape⸗

N/

eſt ergo illud ſic acceptũ reſtituendũ ei a quo ac
ceptũ ẽ.qꝛ in turpi ca melioꝛ eſt ↄditio poſſidẽt
vr. ff. de condi. ob tur.cau.l.inne.
De illicite acquiſitis .l.
ſcòo mõ vicʒ cũ illud ſic acqſitũ non debere
eſt acqͥſitũ.nec tñ acqrens põt retinere ſe illu
põt ⁊ dʒ ꝓ nccitate ſalut nõ ſolũ de ↄſilio ⁊ hõe⸗/

ſtate pauꝑibo erogari.⁊ hꝰ rõ eſt m tho. ſe.ſe. q.
lxij. Quia tłpſa datio ⁊ acceptio Elege ꝓhibita vt
ſimonia. quidã tñ extendũt iſtũ ſcom moduʒ ad
om̃e lucꝝ in qͥ cõmitti ꝑctm̃ in dante ⁊ accipie⸗
te nõ ſolũ in ſymonia ſʒ ẽt in pecũia accepta ae
adulterio ⁊ ꝓ vſura cũ quis accipit mutuu ſine
cauſa rõabili· puta vt ampliꝰditet ⁊ inde ſoluit

vſurã.illã vſurã vt dicũt qͥ accepit retinere ñ pᷣt.
nec tñ eireddere dʒ qui dedit. qꝛ turpit oꝑat eſt

dãdo mutuũ ei quẽ nouerat nõ indigere.Sʒ.b.

tho. nõ diẽ h.ſed cũ datio eſt legẽ.in dicto autẽ
cãu datio pecũieꝓ mutuo nõ eſt pctm. ſed acciꝑe
illo mõ vſurario mutuũ eſt pctm.qꝛ dat illi oc/⸗
caſionẽ mali. vñ licʒ peccet moꝛtatr.ſic mutuuʒ
accipiẽdo. dz tñ potius ĩddere illia qͥ accepit qᷓ
pauꝑiby erogare niſi vbi nõ inuẽiret᷑ ille a q̊ ac/
cepit. vel ẽt ſi vellʒ illam vſurã reddere nõ vſura
rio.ſʒ his a qͥbꝰextoꝛſit ipᷣe vſurariꝰ vſuras.ꝓ eo
ſatiſtaciendo ꝓ illa ꝑte.et tũc dʒ vſurario ſignifi
care. ne iülli iten reſtituat. ⁊ pᷣcipue hoc dʒ facere
cũ licentia epᷣi vt ſi dictꝰvſurariꝰ vellet ab eo re
petere ep̃ᷣus cohella ipᷣm deſiſtere a repetitõe. et
exqᷓ vtiliter geſtũ eſt negociũ eiꝰ ratũ hre. tñ non
tenet ad h̊ ſq inqᷣrere vl dare his qͥb eſt debitoꝛ
vſurariꝰ.ſʒ ſufficit ꝙ reſtituat a q̊ accepit.paupꝑi

bus tñ erogare nõ dz cũ nouit euʒ a q̊ accepit.et

põt ei dare. qdð expſſe oñdit Aug.o. No lite face⸗
re elẽoſinas de fenoꝛe ⁊ vſuris.xuij.q.v· nolite.
MNam cũ dat᷑ pauꝑibiqð debet᷑ certe ꝑſone nõ li⸗
berat a reſtitutiõis obligatõe ad illã pſonã vt h‚
extra de homi.ſicut dignũ. circa finẽ. Sed in ſi/
monia ipᷣa datio ⁊ acceptio pecuieꝓ ſpualib⸗ eſt
ꝓphibita. Uñ ðꝛ.i.q.i.Anathema danti anathe⸗/
ma accipiẽti. ⁊ ideo nec ſibi retinere valʒ nec illi
reddere qᷣ dedit.ſed dʒ de nccitate ſalutis pauꝑi
bus erogare ſi pᷣt. vk illi eccklie ĩ cuiꝰ iniuriã data
eſt applicari. vel aliter ꝓuideriꝓut hẽs..tituei.
c. v. Simitłr in iudicio ꝓhibitũ ẽ iudici ł alſeſſo /

ri cũ pñt certũ ſalariũ accipe aliqᷣd a ꝑtibo p iudi
cando vel ñ iudicando bñ ł! male.⁊ teſti ꝓhibitũ

eſt acciꝑe p teſtimonio ferẽdo Uñ aug. Jõ nõ dz
vendere iudex iuſtũ iudiciũ aut teſtis ven teſtio
niũ.qꝛ vendit aduocatꝰ iuſtũ patro ciniũ ⁊ iuriſ
conſultꝰ ver ↄſiliũ. Ili eni int vtrãq; ꝑtem ad ex
amen adhibent᷑.iſti cxvna ꝑte conſiſtũt.xiiij q.v.
non ſane. Quod ergo iudex recipit pꝛo bmõt vel

teſtis p ſe retinere nõ põt ſed debet illi reſtituere
qui dedit ſi iuſte dedit. puta vt iuſte iudicaret in/

tendens quodãmõ redimere vexationẽ ſuã· Un
aug. in dicto. c. Nõ ſane. Ille ſolet ſibi male abla
tam pecuniã repetere.qꝛ inſtũ iudiciũ emit. quo
niam venale eſſe nõ debuit. Sed ſi pecunia da⸗
ta fuit iudici ad eũ coꝛrũpendũ. vel teſti ad falſũ
teſtimoniũ dicendũ vel alicui ad falſo accuſan/⸗

dum vel aduocato ad iniuſte aduocandũ. illi da
toꝛi reddi nõ debʒ.qꝛ turpiter dedit.nec ſibi reti

nere põt.ſed paupiby elargiri vel illi in cuius da⸗
num ſiue iniuriaʒ data eſt.⁊ pꝛecipue ſi amiſiſſer

ex hoc iuſtã cauſã hñtur hecin.d.c.Non ſane.ꝓ⸗

ut no. ibi Jo.an.⁊ Archið.⁊.xi.q.iij. Qui recte.⁊

Inno. extra de ĩmu:eccle.qꝛ pleriq;. Rav.⁊ boſti.
in ſũmis.Silr inferioꝛes officiales vt nũcij miſ
ſi.⁊ hmõi.ſi aliqͥd extoꝛquẽt ꝑ impbitatẽvt dena

rium.⁊ hmõi ꝑ vim. tenent᷑ paupibo erogare. ⁊ B

vbi certũ ſalariũ recipiãt.vt diẽ geo.in.d. c. Non

ſane. Nam cũ ſalariũ ſufficiẽs recipiũt ſi qua ex/⸗
toꝛquent debent reſtituere ſi qͥd eſt notabile. Et
idem videt᷑ dicendũ de notarijs.camerarijs ⁊ hu
iuſmodi qͥᷣ ꝓ officio ſuo exercendo exigũt aliqᷣda

ꝑſonis. Di eni hñt ſufficiẽs ſalariũ tenent᷑ ad re/
itutionẽ eoꝝ que accipiũt illis a qb accipiunt.

Nec videt᷑ excuſare ↄſuetudo cũ ſit irrationabitł᷑.

ar. xxiij.q.i.Militare.vel pauꝑib erogare ſi diſß

ficile pnt inueniri. Si ſalariũ nõ haberẽt vel nõ
ſufficiens. ↄſuetudo credo ꝙ excuſaret. qꝛ nemo
cogitur ſuis ſtipendijs militare. Inſupꝑ de his qᷣ

—

accipiunt pecuniã ab accuſatis aut incarceratis
anteq; pferat᷑ ſententia cõtra eos vt intercedãt ꝓ
eis et liberent Sciendũ ꝙ ſi accuſati ł incarcera⸗
ti ſũt culpabiles vnde ⁊ merito cõdemnãdi illaʒ
pecuniã nec reddere debent datoꝛibo. qꝛ turpiter
dederũt. nec retinere pñt ſibi.qꝛ turpiter accepe
runt impedientes iuſticiã. ſed paupꝑibo debet ero
gari.ar. xuij.q.v.Qui habetis.Si vo ſũt innocẽ
tes ad redimendũ vexationẽ ſuã dederũt eiꝓcu⸗
rando ſui liberationẽ ſi interceſſoꝛes ꝓ eis ſunt
officiales ſalariati. alias pecuniã receptaʒ ꝓ hoc
reddere debẽt vel pauꝑibo erogare niſi data fuiſ⸗
ſet ꝑ modũ doni et liberalitatis.⁊ pᷣcipue poſt li
berationẽ.qꝛ tũc retineri poſſet.ar.i.q.ij. Sicut
epᷣm.Et ſilr ſi interceſſoꝛes nõ ſunt officiales ſa⸗
lariati.ſed pᷣuate ꝑſone laboꝛãdo ꝓ hmõi iuſta li⸗
beratione iuſte faciũt.⁊ qð eis dat᷑ retineri valẽt
Item de pecunia data p adulterio ↄmiſſo vel cõ⸗
mittendo qᷓ;uis quidã dicãt ꝙ debet dari nõ ei qͥ
dedit nec ſibi retineri.ſed ei dari in cuiꝰ iniuriaʒ
data eſt.i.marito ſi vxoꝛ eius ↄmiſit adulteriũ ex
quo pecuniã habuitviðꝛ ꝙ; potiꝰdebeat dari pau
peribo.niſi ille maritus eſſet pauꝑ.qꝛ ꝓpter pauꝑ
tatem poſſet etia cõfeſſoꝛ ipᷣi mulieri tanqᷓ; pau⸗
peri dimittere. Et ſilr de viro cõmi ttẽte adulteri
um qͥ ad vxoꝛẽ caſte viuẽtẽ. Et videt᷑ eſſe in hmõi
q̃ſi idem ius. Sicut de turpi lucro ⁊ meretricio.

qð etiã poteſt retineri ſic acquiſitũ.niſi ꝙ leges ꝓ

— —

hibent adulteria ⁊ puniũt.nõ aũt ſimplicẽ foꝛni
cationẽ ⁊ meretricia. Nihilominus de pecũia da
ta pꝛo adulterio nihil ſtatuunt ſiẽ de pecunia ſi⸗
moniaca ⁊ alijs hmõi.vnð pauꝑiby erogari poti
us inducendi ſunt.xuij.q.v. Non ſane.

De acquiſito per lu· A. I

dos foꝛtunełerxtra caſus in quib deber acquiſitũ

ꝑ hmõi reſtitui. debet pauꝑib erogari. qñq; etio
oſſet ſibi retineri. Sed de hoc plene bẽs ſup eo.

l.ti.i.c.xxiij. De illicite acquiſitis pᷣmo modo

.i. cũ devet illud acquiſitũ ei à quo acquiſitũ eſte
0

Titulus Bechndũs

vt in furto.vſura. rapina.⁊ hmõi regulare eſt
hmoi reſtituẽda ſunt ſpoliatis. ſiue fint dñi illa
rũ reꝝ.ſiue ad eos ſpectet dũmõ ↄſtet rem nõ fu⸗
iſſe ſubtractã ſeu oblatã vt accidit in pignoꝛe.de
poſito.cõmodato ⁊ hmõi. Licʒ eniʒ tales qͥ hñt
pignoꝛa depoſita ⁊ bmõi nõ ſunt dñi ipᷣaꝝ reꝝ
tñ ex honeſta cã illa tenent. iõ eis dñt reſtitui ta⸗
lia ablata vt dominis ipᷣaꝝ reꝝ.⁊ ſic intelligit ii
lud.iij.q.i.reintegranda ſunt oia ſpoliatis.⁊ de
reſti.ſpo.ꝑ totũ Braut res ablata ẽ ab eo qͥ iniu
ſte habuerat puta ꝑ furtum vlł rapinã reſtituen⸗
da eſt dno rei nõ illi furoni.Quãuis aũt male fa
ceret talis reſtituendo furoni a qͥ ipſe acceꝑat. et
no dño rei ipſius quẽ nouit.tamẽ ſᷣm Guil.libe
ratꝰ ẽa reſtònis obligatiõe.qꝛ repoſuit rem in
priſtinũ ſtatũ.Quida tñ dicunt ꝙ illud qð acq/
ritur ex vſura mẽtali tantũ nõ debet illi reſtitui
q dedit.qꝛ ida ſe volũtarie abdicauit.nec tamẽ
ſibi dʒ retinere.qꝛ q legẽ accepit.extra de vſu. cõ

ſuluit. Sʒ debz panpibo erogari.ar.ad hocextra

de homici. c. ſit dignũ. de vſu. cũ tu. Szʒ iſta iura
inducta vident᷑ eſſe ↄ talẽ opinionẽ. Nam ibi ð2
ꝙdebent ablata reſtitui eis quoꝛum fuerũt ſi re
periunt᷑ vel heredibo eoꝝ.ec aliqð ius nec ali⸗
quis doctoꝛ ſolenis facit iſtam diſtinctiõem int᷑
vſuram mẽtalẽ ⁊ pactionalẽ. vt oͤma debeat re⸗
ſtitui eiqͥ dedit. Scða nõ ſʒ pauꝑibo erogari.ſed
ſicut indiſtincte dic Aug. de acceptisꝑ furtuʒvel
rapinã ꝙ dñt reſtitui nõ dari pauꝑib.ſic inqui
ene Quiõ ius ſocietatis hũane furtis.rapine.ĩ
uaſionibi.oppᷣſſionibo aliqua abſtulef̃t reddẽda

potius qᷓ; donãda cenſemꝰ exẽplo zachei xuij.q.

v.non ſane.ita ⁊ indiſtincte diẽ idem de vſuris.
Nolite facere elemoſinã de vſuris. q. ea/q.d.hec
reddenda ſunt nõ pauꝑibo danda. cũ ſcʒ inueni⸗
untur qͥ deder̃t ip̃as vſuras.⁊ cũ ðꝛ ꝙ qui dedit
vſurã volũtarie illud a ſe ab dicauit. Rñ.ꝙ ſi de
dit ex libalitate ⁊ ꝑ modũ doni veꝝ eſſet ⁊ tũc re
incipiẽs hoc ſciens nõ tenetur teſtituere nec etiã
aupꝑib dare. Sed ſi dedit rõne mutui pᷣncipa⸗/
liter nõ illud abdicauit voluntarie. ſupple ſed cõ
ditionate ne mutuas r̃putaret ſe grauatũ ⁊ iſtũ
ingratũ.⁊ ſic alia vice nõ inueniret mutuum.et
ideo ſibi debet reſtitui vſura. Si aũt nil accepit
vltra ſoꝛtẽ qᷓ;uis boc intẽderet in nullo tenetur.
nec illi nec pauꝑibi.ad hoc facit qð ðꝛ in directo
rio iuris. Ibi enĩ dicit ꝙvſurarius mental indu
cendus eſt in foꝛo penitẽtiali vt reſtituat.ꝑ.c.cõ
ſuluit.de vſurj.Et ſubdit᷑infra ꝙ in foꝛo eccleſie
vſurarius mentalł iudicãdꝰeſt male agere. ⁊ eſt
inducẽdus nõ cõpellendꝰ. vt ſic accepta reſtitu⸗
at.nec tanq; vſurariꝰ eſt puniẽdꝰiĩ foꝛo iudiciali
ſed qͥ ad deu reuera vſurariꝰ ẽ. ⁊ tenet reſtituere
ſic accepta.et ſic intentio cũ affectu faẽ vſurariũ
vt in dicto caplo Conſuluit.⁊.xuij.q.iij c.ſi fe⸗
Nerauerj. Et hoc notat GBer. Inno.hoſti. ⁊ goff.

Deꝛo huiuſmodi aute G. III.

maioꝛi declaratõe ſciendñ ꝙ ĩ req dʒ reſtitui tri
plici᷑ aliqs ſe põt hĩe qꝛ aut ẽverꝰdñs.aut heres
eius aut ſolũ diſpenſatoꝛ eſt circa ip̃am rem In
peimo caſu ſcʒ cũ eſt verus dñs rei ablate debet

ſibi reſtitui ſi pᷣt.iij.q.i. reintegrãda.⁊ fere ꝑ totã

queſtionẽ. Et hoc niſi in iuſto bello vł iuſto edi⸗
cto imꝑiali vel eccleſiaſtico ille cui res ablata eſt
pꝛiuaret᷑ iure rehñdi ſimplłr ⁊ ad tꝑs. Nam cum
cõtingeret hoc puta qꝛ tanq; hereticꝰ cõdẽnatꝰẽ
dominus rei.vel de crimine leſe maieſtat conui
ctus in qbᷣus caſibo omia confiſcantur pꝰ ſniam
ſuꝑ hoc nõ ſibi ſʒ fiſco dñt omia ſua applicari.ex
tra de he heret.excõmunicamꝰ. Inſup ſi dñs rei
ablate nõ hʒ adminiſtratõem bonoꝝ ſuoꝛum vt
pupillis debet illud reddi tutoꝛi vł curatoꝛi.In
ſecũdo vo caſu cũ ſcilʒ eſt legitimꝰheres ſibi dñt
abiara reſtitui.ſed cũ diſtinctõe talibm Rap. qꝛ
ſi heredes ſũt plłes vnicuiq; ſᷣm ꝓpoꝛtionẽ ſue he
reditarie ꝑtis reſtituendũ eſt. S autẽ heres in
aliq̃ determinata ꝑte ⁊ q̃ntitate cõſtitutꝰ ſi it. pu
ta in centũ vel etia in domo ⁊ nõ plus.tũc reſtõ

nõ fiet heredi.ſed illi vel illis qͥb teſtatoꝛ ↄmiſit

diſpenſationẽ bonoꝝ ſuoꝝ. Si vᷣo defunctꝰ in
moꝛte omiĩa bona ſua legauit pauꝑibo ⁊ pijs lo⸗
cis quibo illa legata ſunt acqri ius in bonis de
functi pñtiba ⁊ chrunoange eis debz reſtitui. in

rertio caſu cũ ſcʒ eſt diſpenſatoꝛ reu vt epiſcopi

et alij eccliax pᷣlati.⁊ gubnatoꝛes hoſpitalium.
diſtinguendũ qꝛ cũ dant aliq̃ alijs aut dant de
bonis ſuis pprijs.ideſt patrimonialibo vel ꝑ in
duſtriã acqſitis.ſcʒ ſcture.doctrine ⁊ hmõt. et
de buiuſmodi dando qᷣbuſcunq; etiã mal vt me
retriciba ⁊ hiſtrionib qᷓ;uis guitpeccent.vt illð
diſt. lxxx vi.c. tonare. Lamen nõ tenẽturad reſti
tutionẽ᷑. necilli qui hmõi rcipiũt ab eis ſm rax
mundũ ⁊ Guil.aut dant de fructibi eccliaꝝ ſi u/
arum ⁊ locoꝝ pioꝝ ad menſaʒ eoꝝ ſeu vſu m ſpe
cialiter deputatis.⁊ tũcẽt male vten do ⁊ dãdo
male faciũt.nõ tñ tenent᷑ ad reſtõem.ipſi nec illi
ui recipiũt ab eis. niſi reciꝑent ꝑ extoꝛſiones.
audes ⁊ violẽtias.tũctenerẽtur.⁊ boc ſm be.
tho. ſe.ſe. q. lxij.⁊ 'm Guil. Aut dãt de bonis ec/
cleſie deputatad cultũ diuinũ.vel caplo diſtri⸗
buendis.aut pauꝑibuſ erogandis ſpẽalit᷑.vel ẽt
cum ſimpłr còmittũtur ſue diſpenſatiõi ſine di⸗
ſtinctione ſibi deputatoꝝ ad vitam ab alijs. Et
tuncſi dãt cauſa neceſſitatis ſeu elemoſine bñfa
ciunt.nec ipᷣi tenẽtur nec q̃ recipiũ tad reſtituen
dum niſi darent de his que ſunt diſtincte depu⸗
tata cleric.qꝛ tunc tenerent᷑eis de eo qð abſtule
runt ab eis.qꝛ nõ eſt danda elemot ſina de alieno
xuij.q.v.Neq;. Si dant ꝑſonis hõeſtis ꝓ patro⸗
cinio ⁊ laboꝛe quẽ impẽdunt eccleſijs etiã lauda
biliter faciũt.⁊ hoc ſᷣm qᷓntitatẽ laboris ⁊ indu
ſtrię. Eccleſiaſticis enĩ vtilitatibo depuienteʒ ec⸗
cleſiaſtica optet remun eratõe Gudere⸗ ⸗
uircunq;. ec ergo pᷣlati dantes nec recip
ſeo bman tenent᷑ in aliquo reſtituere. ſed ſi dant

ratione ꝑentele cũ tñ non indigeãt.vel cauſa faz-

uoꝛis hũanierga pᷣncipes.niſi faceretad redimẽ
dam verationẽe ſusʒ quo ad tyrãnos vel ſimiles
vel dãt cauſa turpitudis vt meretricib ⁊ hnõi.
tenent᷑ ad reſtituendũ qðᷣſic male dec erũt. no q
dem de bonis eccleſie ſed de ſuis pꝛimonialibꝰ.
ſi habẽt vel ꝑ induſtriã acquiſitis. Illi etiaʒ qui
ſic talia que alijs debebant᷑male accipiũt.debẽt

—,— — — -—

in

Capitulum VI.

reſtituere niſi ipᷣe qui ſatiſfeciſſʒ. Hec tho.vbi.i
Debent aũt dare vel ſucceſſoꝛi eius qͥ dedit.vel ĩ
vtilitatẽ eccie ↄuertere cũ licentia ſuꝑiorj.łpau
ꝑibus erogare ſi illa pauꝑibo debebant᷑. Qui aũt
recipiũt a religioſᷣ pꝓpt᷑ iiuſtã cãʒ vel ſine lniia ſu
perioꝛis dñt reſtituere pᷣlato ipᷣiꝰmõaſterij vł cõ
uuentu.vel alias in vtilitatẽ eccie ⁊ monaſterij
expendere.pᷣcipue ſi ipᷣe pᷣlatus fuit qui male de⸗
dit. In oĩ aũt caſu ex ſupꝛadict dʒ ita fieri ꝙ pec
catũ cum eſt occultũ nõ mãifeſtet᷑.⁊ ita qð nõ ſe/⸗
quat᷑ maiꝰſcandalũ.ar.di.xiij.duo.Qui autem
tenent᷑ alicui eccie vel loco pio.dñt id dare gub⸗
natoꝛi ſeu rectoꝛi loci.niſi ille rectoꝛ non hẽet iu
ſtum titulũ ſed vſurpatũ.vel ꝓbabilit᷑ credatur
male vſuꝝ.tunc enim poſſet in virilitateʒ illius
loci conuerti vel ſucceſſoꝛi reſerare.
Capłm ſextũ cur fienda ſit reſtitutõ.

Vantum ad ſextũ ſqʒ

Tho. ſe.ſe q.lxij.aſſigt rõnẽ videlʒqꝛ reſtõ ẽ actꝰ
iuſticie. ad iuſticiã aũt hñdã ⁊ exercendam quili

bet tenet?᷑. Conſiſtit aũt iuſticia in q̃dã eq̃litate q

tollitur ꝑ vſurpatõem ⁊ detentioneẽ rei aliene.et
repꝛobari nõ pᷣt niſi ꝑ iteratã datiõeʒ ſeu aſſigna

tionẽ rei ci cuiꝰ erat ſi põt.et iõ tenet᷑ reſtituere.

Sʒ nota ꝓ ſiẽ quilibet qui eſt ſui iuris pᷣt do
nare rem ſuã ita pᷣt etiã remittere reʒ ſibi debitã
gratis ⁊ relaxare ſuo debitoꝛi.Que remiſſio ſiue
donatio libere fcã ſinc fraude.⁊ coactiõe poſtq̃ʒ
facta ẽ ex pnia nõ reuocatur.vt diẽ Rax ar.vij.
q.i.qᷓ; piculoſum Sʒ ſciendũ illi qͥ ponunt
ſe in mãib creditoꝝ ꝓmittẽdo ſeu offerẽdo ſe ad
dandũ qð peterent.rogãtes tñ vt totũ vel ꝑtem
dimittant.ſʒ nõ intẽduut reſtituere imo ſperant
ꝙ pꝛo modico quietabunt᷑ alias ſe nõ ponerent
in manib eoꝝ.a pctõ quidẽ rapine.vſure ⁊ hu⸗
iuſmodi.vel alteriꝰmale vſurpatõis nõ ſunt ab
ſoluti.qꝛ pctm̃ ꝑ pnĩiam ⁊ ↄfeſſionẽ dimittit᷑ quã
illi verã nõ habent. Sʒ vtꝝ ſint abſoluti a ðbi
to vel obligatõe reſtituẽdi diſtinguẽdum eſt ᷣm
Egidiũ oꝛ.here.in qðlibeto.qꝛ ſi creditoꝛ ꝓpꝛia
volũtate ⁊ liberalitate dimiſit ⁊ donauit nõ cu⸗
rans quicqd debitoꝛ intẽderet nõ tenet᷑ ipᷣe debi
toꝛ ampliꝰreſtituere ſi hoc ei clare cõſtat.Secus
aũt ſi credicoꝛ deceptꝰvel coactus.vel deſꝑatꝰ.i.
quia nunq; eſtimabat ſe ab eo illud debitũ poſſe
hꝛe.vel nõ poſſe hr̃e totũ.et iõ potius voluit hĩc
ꝑtem qᷓ; nihil.dubitãs ne nihil hꝛẽt ſi totũ vellʒ

LTalis ei remiſſio nõ valʒ.⁊ adhuc obligat᷑ ad re

ſtituendũ. Sed qꝛ hec mat᷑ia multũ vtilis ẽ ⁊ ne

ceſſaria ſciri.⁊ in freq̃nti pꝛactica.iõ ſerioſius et

pleniꝰ tractãda.et quid ſentiãt docto.in hocre/
ferendũ.Cuʒ ̊ qrit᷑ vtꝝ vſurario vel cuicũq; al

teri qui hʒ aliena ſufficiat in foꝛo conſcientie re
mi ſſio ſibi fcã ab his a quibo extoꝛſit vſuras vel

alia male ablata.vel heredib eoꝝ ſi illi nõvxinũt
Rñdet᷑ diuerſimode a diuerſis.vt ptʒ in.ꝭ.ſeq̃n

tibo Gerardꝰde ſenis oꝛdi.hereaſſerit ꝙ habẽs
male ablata niſi reddat aut ſufficictẽ faciat cau
tionẽ.nõ pᷣt liberari a ſua obligatõne ꝑ aliũĩ mo
dum cũ pᷣt aliq̊ͥ mõ reſtituere ec eĩ pot deobli⸗

cur ſit fien da reſtitutio. Ad h̊ btuis

——TWr
—

gari. Pꝛimo ꝑ remiſſiõis Scðo necꝑ viã ſatiſ⸗
factiõis.Tertio nec ꝑ viã liberationis.Quarto
nec ꝑ viã tranſlatiõis.Quiĩto nõ ꝑ viã donatõis
Sexto nõ ꝑ viã renũciatõis.Septio nõ ꝑ viam
cõueniẽtie ⁊ diſcretiõis. Induẽ ad hec has rões
que nõ vidẽtur multũ vꝛgere ſʒ ſine multa diffi⸗
cultate ſolui pñt ꝑ eos qui tenẽt ꝙ abſq; actuali
reſtõne põt tolli obligatio male ablatoꝛuʒ ab eo
cui obligat᷑ per quẽlibʒ hoꝝ modoꝝ dũmõ nil fi
at ꝑ fraudẽ vel metũ vel ꝑ deſꝑatõnem.ſ.non re
habendi ſʒ libere.ſpõte.gratis ⁊ ſcient᷑. Si eniʒ
fraudulẽter vel coacte fieret talis deobligatio
locũ hʒ qð diẽ ⁊ ñ aliter.Qð nõ poſſit tolli talis
obligatio ꝑ viã remiſſiõis niſi reſtituat.ꝓbat ſic
Nullꝰremiſſionis eſt capax niſi a pctõ pꝛiꝰ deſi⸗
ſtat. ſʒ hñs rem male oblatã qᷓ;diu remanet obli
gatꝰad reddendũ nõ ðꝛ deſiſtere a pctõ.q̊ nõ ẽ ca
pax remiſſiõis.⁊ ꝑ ↄſeq̃ns obligatõ talis tolliñ
põt ꝑ viã rᷣmiſſiõis.ad qð facit regula. Peccatũ
de regu.iut᷑.li.vi. Reſtitutio eni ꝑ quã obligano
tollitur eſt pᷣuia remiſſioni. vñ nõ viðꝛ remiſſio
fieri niſi ꝑ reſtõem pᷣus tolla?᷑ obligatio.Sed ad
hoc rñdet᷑. Maioꝛ duplicit᷑intelligi pᷣt Uno mõ
vt intelligatur ð remiſſiõe debiti rei ablate.⁊ ſic
viðꝛ falſa.Nõ pᷣt alicui remitti debitũ ſi vult cre
ditoꝛ libere ⁊ ſpõte qᷓ;uis ille debitoꝛ nõ intẽdat
dare ⁊ nõ ſibi ãpliꝰobligabitur ſᷣm E gidiũ.Se
cundo mõ vt intelligatur de remiſſiõe pcti.⁊tũc
eſt va.ſed minoꝛ falſa.Na hñs male ablata ſi nõ
pᷣt rſtituere vllo mõ remanet obligatꝰ ad reſtitu
endũ cũ potit.vt et̃᷑ ð ſolu.c.Odoardꝰ.Et tamẽ
deſiſtit a pctõ ſi penitzʒ et pponit reſtituere in fu
tux.ſʒ ⁊ ſi pᷣt reſtituere ſʒ male.⁊ h̊ intẽdit facere
ſi creditoꝛ ñ remittat.talis ẽt remanet obligatꝰ
ad reſtituendũ et tamen deſiſtit a peccato peni⸗
tendo.Et qð ſubdit ex regula Aug. Peccatũ.de =
reg.iutr.li.vi.qꝛ reſtitutio eſt pꝛeuia remiſſioni.
veꝝ ẽ non ſolũ de reſtõne actuali ſʒ ẽt mentali.⁊
in ꝓpoſito ⁊ in equalenti. Qð aũt ñ tollatur ꝑ
viã ſatiſfactõis ꝓbat ſic.ſatiſfacere eſt pctõꝛum
cauſas excidere ⁊ eoꝝ ſuggeſtionibo aditũ nõ in⸗
dulgere.de pe.di.iij.ſatiſfactio.Cum q̊ oblatio⁊
detentio rei aliene ſit cã pcti niſi ipᷣa cã pcti exci
datur.qð fit ꝑ oppoſitũ ſuum.ſ.reſtõnem.&̊ niſi
reſtituatur nõ viðꝛ poſſe ſatiſfacere qᷓntũcũqʒ ac
ceptet creditoꝛ. Inſuꝑ cũ ꝑ ſatiſfactionẽ nõ ſoluʒ
reparetur amicicia ſʒ ẽt eq̃litas iuſticie q̃ͥ ablata
erat ꝑ vſurpationem ⁊ detẽtionem ⁊ alienatio⸗
nem alienoꝝ niſi tollatur cã iniuſticie et ineq̃/
litatis q̃ fit ꝑ reſtõem ſubtractoꝝ dum creditoꝛi
redditur qð minus hẽbat q; öbebat ab eo vſur
patoꝛe qui plꝰ hẽbat qᷓ; debebat non reꝑabitur

iuſticie cq̃litas.et ſic nõ fiet ſatiſfſactio niſi red/⸗

dat ablata.ſatiſfactõ eni fieri dʒ ꝑ ipᷣm debitoꝛẽ
qui violauit iuſticiãvſurpãdo aliena.nõ ꝑ credi
toꝛcẽ̃. Ad hoc pᷣt rñderi ꝙ vtiq; pcti cã excidi ñ pᷣt
niſi ꝑ reſtõnẽ.ſed r̃ſtitutio fieri pᷣt non ſolũ actu
ſed etiã mente ⁊ ꝓpoſito alłs qui nõ pᷣt reſtituere
cũ nihil habeat.ſeq̃retur ꝙ nõ poſſet ſatiſfacere
pꝛo pctis qð ẽ falſuʒ.ſimiliter etiã equalitas iu⸗
ſti cie reparari poteſt nõ ſolũ ꝑ actualeʒreſtönem
ſed eciã ꝑ alium modũ per quem ſibi creclio⸗ VE
2

Citulus Bechndũs

vniuriã paſſus.reputat ſibi ſatiſfactũ Fit quoqʒ

in huiꝰremiſſione ſatiſfactio ꝑ debitoꝛẽ qui vio
lauit iuſticia dũ hʒ animũ ꝑatuʒ.⁊ ſe offert ad re
ſtituendũ ſi nõ remittit. Tertio pꝛobat ꝙ nõ

tollat᷑ ꝑ viam libationis.ſic Criſoſto.dicit extra
de reg. iur̃.Omis res ꝑ q̃ſcũqʒ cauſas naſcit᷑ pr

caſdẽ diſſoluit᷑.ſʒ obligatio tał iniuſti detẽtoꝛis
naſcitur ꝑ eius ſolã depꝛauatã intentiõem ⁊ vo

luntatẽ.ſ.rapiendo łretinẽdo alienã rẽ.qᷓ diſſol

ui nõ poteri tniſi ꝑ volũ tatẽ ſʒ rectificatam ſcʒ ĩ
reſtituẽdo ablata.Et ſicvidet᷑ ꝙ non ſuſſiciat vo
luntas eius cui fieri dʒ reſtitutio ad tollendam
obligatõem cũ nõ fuerit cauſa ipſius. Ad quod
rñderi pᷣt ꝙ voluntas depꝛauata vſurpator re/⸗
ctiſicari poteſt non ſolũ ꝑ actualẽ reſtõnem ſʒ ꝑ
intentionẽ voluntariaʒ reſtituendi ſi ille ſponte
noluerit remittere.Et ſic nõ ſolũ volũtas credi
toꝛis ſʒ ⁊ debitoꝛis voluntas q̃ cꝗ ſuit obligatõ
nis ↄcurrit ad liberandũ obligatoꝛẽ dum ſe of/
fert ad ſatiſſaciendũ creditoꝛi ad placitum.
Quantũ ad quartũ.ſ.ꝑ viam trãſlatiõis ⁊ acqͥ
ſitiõis dominij ꝓbat ꝙ nõ poſſit tolli obligatio
ſic pᷣſuppoſito ꝙ in vſura nõ tranſferat᷑ dominiũ

ſm q̊ſdam.tñc aſſumit᷑ talis regula Nullꝰpoteſt

in re detinẽda iuſtus titulꝰaduenire niſi pꝛiꝰ in
iuſtus titulꝰauferat᷑. Nam iniuſtꝰtitulus aufer
ri nõ pᷣt abſqʒ hoc ꝙ iuſtꝰtitulꝰacqratur ⁊ ecõ⸗
uerſo.Et idcirco erit alia actio ꝑ quã iniuſtꝰ ti⸗
tulus tollitur.et per quam iniuſtus titulus
acqritur. nulli ergo aduenire poterit iuſtus ti
tulꝰp aliquã actionẽ niſi ei auferatiniuſtꝰtitulꝰ
Paliã actiõeʒ.ſed illi qui acquirit dominiũ in re
Detinẽda adueit iuſtus titulꝰ ꝑ dominij acqᷣſitõ
nem.q̊ᷓ ſi pꝛius hũit iniuſtũ titulnm ꝑ rei aliene
vſurpationẽ ⁊ detentionẽ oꝑtʒ ꝙ dictꝰ titulus ĩ
iuſtus auferat᷑ ꝑ eiuſdẽ rei reſtitutionẽ añ domi

nij acquiſitionẽ.⁊ ſic non ẽ capax domiuij añ re

reſtõem. Et multo foꝛtiꝰ in furtis et rapinis in
quibo ᷣm oẽs nõ trãſfertur dñium.ſʒ ad hoc re⸗
ſpondet᷑ ꝙ vt dẽm ẽ reſtitutio ꝑ quã aufert᷑ iniu
ſtus titulꝰin foꝛo ↄſciĩe fieri pᷣt nò ſolũ manualr
ſed ẽt mẽtalit᷑ dum ſcʒ eſt ꝑatus realiter reddere
ſi nõ vult dimittere.et ſic oblato iniuſto titulo
ꝑ ſpontaneã ⁊ liberã remiſſionẽ creditoꝛis acqᷣ/
ritur dominiũ. Quiĩto qð nõ poſſit tolli ꝑ viaʒ
donationis pbat ſic ꝑhas ꝓpoſitiones. illi cui
reſtitutio fieri dʒ donare nõ pᷣt pusq; ſit reſtitu
tus.⁊ ipſe iniuſte detinẽs aliena añ qᷓ; reſtituat.
ablata certificari nõ poteſt. de tali donatõe vtꝝ.
ſit vera donatio.pꝛimã ſicꝓbat Donatio niſi ſit
libera nõ eſt donatio vera vt.ff. ð adimen. lega.
I. rem legatã.iſte aũt qͥ talit donat. ſ.anteq; ſit re
ſtitutus nõ libere donat.quia non libere illud
habet cuʒ non actualiter illud habeat. Et ſi di⸗
catur quod reſtituẽdus libere põt habere.⁊ per
ↄſeqns ⁊ donare libere pᷣt.qꝛ detentoꝛ bonoꝛuʒ
ſuoꝝ ꝑatus eſt reddere.talis inſtãtia nibil valet

q⁊ reſtituẽdꝰcertificari nõ pᷣt ꝙ talis habẽs ſua

male ablata ſit ꝑatus ad ea reſtituendũ. niſi ea
ſtatim cũ p̃t reddat.vł p eis reddẽdis ſufficiẽtẽ
faciat cautionẽ.qð ꝑtinet ad ſcdam ꝓpoſitõnem
Nam ſi videãtur aliq̃ ſigna qbus ꝑatum ſe oſtẽ⸗

dat ad ſatiſfaciẽdum nõ pꝛobankteſie ſufficiẽtia.

cum illis vti poſſit ita qͥ nõ habʒ intẽtionẽ reſti⸗

tuendi ſicut ille qui habet.Et tal alienoꝝ deten
toꝛ iniuſtus cui donatio fit añ reſtõem.nõ pᷣt eã

vt verã donatõem acceptare cum bona conſciẽ⸗

tia.Ad qð rñdet ꝙ nõ ſolũ donari pñt res habi⸗
te.ſʒ iura ⁊ actiones ⁊ q ſpantur haberi.nec ꝓpte
rea pt dici nõ eẽ donatio libera.quia res ñ actu

habet᷑. Et cum negociũ agatur ⁊ diſcutiat᷑ ſcõm

foꝝ conſ ciẽtie vbi credendũ ẽ cuilibʒ pꝛo ſe.⁊ ẽt

cõtra ſe.⁊ nemo ſit arbitrandꝰ ĩmemoꝛ ſue ſalu⸗
tis.vt ðꝛ.i.q.vij.c.ſanctimꝰ.Exq̃ debitoꝛ offert
ſe patũ ad reſtituẽdum ſi vult.rogat tñ vt donet
nõ coactus.nõ deceptꝰ ſed ſpontaneꝰ.põt ſibiꝑ
ſuadere ⁊ credere libere donaſſe.pᷣcipue cum nõ
egeat multuʒ. Nec pᷣſumit᷑ quis defacili iactare

ſua et donare. Serxto ꝙ nõ poſſit tolli ꝑ viam
renũciationis ꝓbat ſic. Ubi renũciatio nõ habʒ
locum.obligatio tolli nõ pᷣt ꝑ viã renunciatõis.
ſed anteq; fiat male ablatoꝝ reſtitutio nõ pᷣt ille

cui fieri dʒ reſtitutio renũciare.q̊ nõ pᷣt tolli ob⸗

ligatio detinẽtis iniuſte aliena ꝑ viã renũ ciatio

nis. Maioꝛ eſt nota. Minoꝛ ꝓbatur.Nã renũ⸗
ciatio illa q̃ fit a ſpoliato anteq; reſtituat᷑ ißa de
cernitur nlla eſſe ſic.iij.q.iiepᷣis.⁊ extra de reſti.
ſpo. c.ſollicite.Et hoch qꝛ nõ pᷣſumit᷑ libere fie⸗

ri.qꝛ non ẽ veriſiłe ꝙ ſponte iuri ſuo renũciaue⸗
rit qui renũciat ſpoliatus.ſic in ꝓpoſito videtur
dicendũ ꝙ renũciãs creditoꝛ nõ reſtitutꝰ ñ viðꝛ

ſponte renũciare ſed vt coactus.⁊ hmõi. Ad qdð
rñdeĩ ꝙ ea qͥ ↄtinẽtur in dictj.c.hñt locũ in foꝛo
contẽtioſo vbiꝓccdiꝑ pᷣſumptionẽ. ſed in foꝛo
ſcie etiã ſpoliatꝰ pᷣt renũciare iuri ſuovt in ꝓpo

ſito. Pꝛeterea eoipᷣo ꝙoffert ſe ei ad reſtõnemſi
vult iam reueſtit ⁊ reſtituit eũ iuri ſuo Septi
mo ꝙ nõ poſſit tolli ꝑ viã ↄueniẽtie aut diſcre⸗

tiõis ꝓbat ſic. Suppoſito dicto regule.peccatũ

li.vi.Obligatio illa qua iniuſtus detentoꝛ alie⸗

noꝛũ ẽ obligatus ad reſtituẽdum.neceſſarie ẽꝓ
tollatur ꝑ viã reſtõnis vł aliam viã equipollẽtẽ?

Et q̃rendo q̃ ſit via equipollẽs reſtitutioni ſi di
catur ꝙ ſit via remiſſionis l donatõis ſequitur
int alia iſtð incõueniẽs ꝙ pᷣt dici reſtitutio.et tñ
in poſſeſſiõe mime poſitꝰ.qð patet eẽ falſum per
qð hꝛ. ff. de vᷣboꝛꝝ ſig. l.plꝰeſt Dict᷑ eni ibi ꝙ reſti

tuereẽ nõ ſolũ pᷣſentiã rei pᷣbere ſʒ ẽt poſſeſſoꝛem
facere.fructuſqʒ reddere.quapꝛopt nullus pᷣt di

ci reſtitutꝰniſi in poſſeſſiõe fuerit conſtitutꝰ Si
ergo remiſſio q̃ fit añ reſtõnẽ equipolleat reſtitu
tioni ipᷣi ſeqᷣturii̊ incõueniẽs.qẽt nõ poſitus in

poſſeſſione dicet᷑ reſtitutꝰ Sʒ ad hoc rñdeĩ q in

foꝛo ↄſcie ⁊ ab Aug.nõ ſumi ita ſtricte rſtitutõ

ſiẽ in foꝛo ↄtentioſo ſᷣm iura.Nã q̊mõcunqʒ im
pleat᷑ volũtas creditor a dobitoꝛeſðꝛ reſtitutio
facta.Et cũ qͥs cedit bonis etiã añqᷓ; ponat cos i
poſſeſſionẽ reſtituit q̊ad ↄſciam. Qð q̊ dicit pfa

tus GBerardꝰ.ſ.ꝙ nõ ſufficit remiſſio nec põt li⸗
berari niſi reſtituat ſi pᷣt videt᷑ hꝛe locũ qñ remiſ

ſio fieret nõ libere ⁊ fincere.ſʒ remittẽs inducere

tur ad hoc vi. fraude ł timoꝛe ſeu deſpꝑatiõe.ſ.nil
inde ↄſeq̃ndi. Hanc eandẽ qõnẽ foꝛmãs Lau.
de ridol:in tractatu ð vſu:pꝛius recitat opinio

— — —

—

—— — —

N
l⸗
fan
onet
dig
mno⸗
e
da;
niſs
elle
lob
cuna
i⸗
jade
WG.
eſe
Gcne
gute
rrig⸗
Pneni
Sn
n
eatu
Nile
ntig
nholit
oiſd
gven
ao

un⸗

eni
in
l
S
rchins
ſis
bon
rſfin⸗
d

We
,

Capitulum V.

nẽ docto. Diẽ ; glo. ſcda in regla.peccatũ. tenet
ꝙ ſic. Sed dyoni:ibidẽ ↄ.ſcʒ ꝙ non ſufficit niſi

Perunia ſit ꝑata reſtitutioni.Quoꝛũdã vᷣo theo

oꝝ opinio fuit ꝙẽt nõ ſufficit ꝙ res ſit gata
reſtõni ſʒ oꝑtʒ ꝙ offerat᷑. Jo.an.ibidẽ ſuꝑ gloſa

demũ aſſumit viã mediã dicẽs.q aut gerit i mẽ/
te vſurarius reſtituere.⁊ tũc remiſſio ſufficẽ aut

nõ.⁊ tunc ſecus ſed Fede.de ſenis in oꝑe ſuo fir
mat indiſticte opinionẽ glo.ſupꝛadite ſic dicẽs.
Si is cui reſtitui dñt pecũie vel male oblata.nõ
coactꝰ ł deceptus.nõ circũuentꝰ⁊ oĩ dolo.vi:et
calliditate ⁊ metu.ceſſantibo ẽt pᷣcibꝰvł ̃uitioꝝ
exhibitõe inductꝰpecũiaʒ ſibi debitã nõ oblataʒ
nec reſtitutioni paratã vſurario dimittat.libe⸗
ratus ẽ vſurariꝰa reſtõne nõ tñ a peccato qð cõ

traxit exercẽdo vſuras niſi ⁊ de illo pctõ penitẽ⸗

tiam agat. Põt etiã dici ꝙ ꝑlꝰ ẽ qð ſi vſurario ꝑ*
ſeuerãte ĩ crimic ⁊ ñ diſpoſito ad aliq̃m reſtõeʒ

is qͥ dʒ reciꝑe vſuras rmittat illas ꝓprio motu

vel ad petitionẽ vſurarij.liberatus ẽ vſurariꝰ a

reſtõne rei.⁊ ſi nõ a peccato.qꝛ de hoc oꝑtʒ ſatiſ⸗
facere deo ꝑ pniam. Hec ille Hac opinionem

mũ inde lauren ſic ↄdludit.vt tollat᷑ oino omis

dubitatio an ſit vł non ſit liber animꝰ remitten

tis.⁊ ꝑ ↄſeq̃ns clara ↄſcia vſurarij.⁊ vt facilius
inducant᷑ hoĩes ad ↄtritionẽ.⁊ de cetero a talib⸗

facta q;uis ſe diſponat ad ſatiſfaciẽdũ ſi non re⸗
mitteret creditoꝛ ⁊ cautiꝰ qð oꝑtʒ ꝙ pecunia ſit

reſtitutioni ꝑata.⁊ cautiſſime qð offerat᷑ pecũia
vel qꝙ plꝰ ẽ qð ponat᷑ in mãib creditoꝛis.Sʒ de

iure etiꝗ in foꝛo ↄſcie pato illã glo.cuiꝰopiniõeʒ
ſequit᷑ Fede.vt dictũ eſt eẽ veriſimã.⁊ ad hoc in

ducit ipᷣe Fede.plures rõnes.et pᷣma ẽ talis. In

maioꝛibꝰ crimibo ſiẽ eſt in crimine furti vł rapi
ne vel violentie.refurtiua vel rapta remanente
apud furẽ vel raptoꝛẽ de volũtate dñi purgatur
vitiñ furti vel rapine ſinc aliq̃ reſtitutõe. vt.l.ſi
fur.devſur̃.ĩ pᷣn.vt.ff.de pᷣca l.ſi certe.Ergo pur

gatur vitiũ vſure remanẽte vſura apð vſurariũ
de volũtate dñi.et ꝙ illa ſint maioꝛa crimia pa
tet ex maioꝛitate pene ſiue agat᷑ ciuilit᷑ ſiue cri⸗

minalit᷑ guiꝰ autẽ pctĩ ẽ qð guius punit᷑.vt.xx
iiij.q.i.nõ afferamꝰ. SGcða ratio ẽ qꝛ in crimine

vſuraꝝ ⁊ in alijs maioꝛibi ſuffiẽ ↄdignaʒ facere
ſatiſfactionẽ.ex ð rap.c.i.vt qͥs ſit liberatꝰ a pec
cato.extra de vſu.quãto.Sed ſatiſfactũ intelli

gitur quõcunqʒ deſideriũ creditoꝛis impleatur
ctiã ſi n ſoluat᷑.vt.ff.qui ſatiſda.cog.l.i.Lertia
rõ eſt q viðꝛ ſᷣm eũ inſolubilis eſſe.ſunt qͥdã ſpe
ciales caſus in qͥb obligat ad reſtõem nõ ſuffic

remiſſio.vt de cenſi.exigit.li.vi.⁊ ibi de hoc ꝗ̊in

alijs caſibo ſtabit regulꝗ.ſ.ꝙ ſuffiẽ remiſſio ideʒ
tenet Pe. de palu. in. iiij. di. xv. qͥ diẽ ꝙ obligatꝰ
reſtitutioni excuſat᷑ ꝑ rmiſſionẽ creditor qꝛ ꝑac
ceptilationẽ tollit᷑. Et p̊ niſi ſit tałꝑſõa q̃ nõ ha
beat admiſtratõeʒ vel qͥ nõ pᷣt dare nec ꝑ ↄns re
mittere qꝛ remitter̃ ẽ donare Itẽ qñ ĩ iure ẽ cau

—

tum ꝙ remiſſio nõ valeat.tũc nõ excuſat ſicutt

iudice delegato qͥ mũ era et expẽſas recipiẽs vel

extoꝛq̃ns tenet᷑ reddere nulla ꝑtiũ remiſſiõe ſibi

ꝓfutura extra de reſcp.c.ſtatutũ.li.vi.Et de vi⸗
ſitante iure oꝛdinario recipiẽte munꝰad cuiꝰ du
plũ reſtituẽdũ tenet᷑.de cẽſi.exigit.li.vi. Hec pe.
Oð ſi quis obijceret regulãa. Non dimittit᷑ pctm̃
niſi fſtitua?᷑ ablatũ.qð ẽ vbũ Aug. Et reſtituere
eſt rẽ in pᷣſtinũ ſtatũ reponere. n nõ viðꝛ ſuffi⸗

cere remiſſio. Ad hoc rñũdet pᷣdictꝰ Pe.⁊ lau.pꝰ

Fede.de ſenis.ꝙ Aug.in pᷣdicta regula nõ huit
reſpectũ ad ſtrictã ſignificatõem vbi.ſʒ mente,zʒ
eius q vᷣbis pᷣferenda ẽ. extra de vbo.ſig.c.intel

ligentia. Intelligẽtia fuit ꝙ ſi offendiſti ꝓximuʒ
tuũ rapiẽdo.furado.vſuras extoꝛqndo.reconci

lias te cũ ipᷣo.⁊ cõiter qꝛ hoies nõ iactãt pecuni⸗
as ſuas.ſʒ volũt ſibi reſtitui res ablatas.ptea
aug ſe retulit ad vbũ reſtõnis. Et ꝙ ſic itellexit
oñdit multipłr. Hec ille.Qð aũt diẽ lau.ſupᷣ eẽ
pᷣdicandũ nõ ſufficere remiſſiõeʒ niſi fiãt ea q̃ di

cunt diuerſi.nõ viðꝛ tutũ vel cautũ.nã ex tali
m. Jet . dicatiõe pᷣt ſequi ita ꝑicłm aĩaꝝ ſic cautela.ſic ei
firmare viðꝛ hoſtic̃.in ſũma.⁊ arch.de vſu.in.c.
quãq;.li.vi.ſuꝑ vᷣbo ſatiſfactũ dicẽſ.Satiſſactũ
accipimꝰ quomodocũqʒ volũtati creditor:ſatii
fiat. Itẽ Tapus de eaſti.idem goffre.⁊ guil. de⸗/

pᷣdicatoꝛ dʒ ſibi cauere a pᷣdicando ea q̃ hñt ho
mines induccre ad malũ.⁊ alleuiãdo mala. Itẽ?
debz ſibi cauere a pᷣdicãdo ſcruploſa ⁊ ardua qñ
cõis opiuio ẽ in riũ.hoc eni eſſʒ inijcere laqum

aniabo qð fieri ñ dʒ. xxvij.q/i.viduas. Audiẽdo
eni talia ⁊ ñ ſuãdo cũ ex auditfoꝛmet ſibioſciaʒ
hoc ſibi nccario ficendũ qͥ huit hmõi remiſſioneʒ
de cetero a taliby et ex difficultate nolit ſe ponere ad facieudũ erit
abſtineãt.cautũ eſt pᷣdicare ꝙ ñ ſufficit remiſſio

in malo ſtatu rõe ↄſcie ſibi facte ſuꝑ eo in qͥ bene
poterat trãſire cũ bona ↄſcia Pꝛetea ſi pᷣdicatoꝛ
in pᷣdicatõe hoc dicat.ſ.non ſufficere remiſſionẽ
niſi ⁊c.⁊ poſtea in audiẽtia ↄfeſſiõis faciat ↄriũ
⁊ dicat illi ſufficere nõneex h̊ pᷣt ſeqͥ magnũ ſcan
dalum ʒ doctrinã pᷣdicatõis. Ex hoc eni poterta
homies credere ſic eẽ ð młtis alijs q̃ pᷣdicatoꝛes

dicunt.ſ.qð nõ ſt ſimpłr va ſed ad terroꝛẽ dicta.

⁊ ſic ꝑiclitabit doctrina fidei.Nõ video ẽt qð cũ
bona ↄſcia aſq; ſui mag̊ pctõ poſſit hoc dicere in

p̃dicatõe ſi ſentiat rium.qꝛ hoc cõiter tenẽt do

ctoꝛes.ſed ⁊ ſi teneret aliquã aliaꝝ opinionũ cũ
ille ſiut ſcupuloſe.nõ debʒ velle oes inducere ad
ſcrupulos ſuos.leq; ̊ pᷣdicando dicat ꝙ ſuffi⸗
cit remiſſio ne inducat occaſionẽ mali aꝑiatur
via vſuris.neq; dicat qð ñ ſuffiẽ ne dicat mẽda⸗
ciũ vel ſcrupulos ⁊ laqos inijciat auditoꝛibo ſed
dicat qð dic̃ Aug.qð oꝑtʒ qð reſtituat ſi pᷣt.xuij.
vi.c ſi res Et in reſtõne includitur remiſſio.
Sed quid ſi pꝰ remiſſionẽ libere factã ⁊ ve vſu⸗
rario ipᷣe vſurariꝰmãdat in teſtamẽto ſuo reddi
vſuras.nunqͥd qð ſeł remiſſum ẽ dʒ reſtitui his
quib tenebat᷑pꝛius.Dicẽdum ſᷣm Fede.qð in H̊
diſtinguẽdũ eſt.qꝛ aut talis teſtatoꝛ locutꝰ ẽ per
verba tranſferẽtia ſe ad factum.vt puta qꝛ iubet
vſuras reſtitui his qͥb debebat eas reſtituere.et
qui ꝓbarẽt eas ſoluiſſe.⁊ tũcñ obſtate remiſſiõe
tenebit᷑ ſatiſfacere heres.⁊ hoc caſu loquit᷑.c.ad
noſtrã.de iur̃iur. Aut loquit᷑ ꝑ vᷣba traſterentia
ſe ad ius.nõ ad factũ.vt puta qꝛ iubet ea reſtitui
quibo debet.⁊ tũc ſecꝰ dicendũ ẽ. Hec ille. Item
ſciẽdũ qð cũ alicui fit rᷣmiſſio libere ⁊ ſiñũ fraude
△D 3

non tenet ralis ilind qꝗð ſibi remiſſum ẽ pauꝑib-
Dare. ſibi eni acqrit᷑llð ius ſeu debitũ nõ pauꝑi

bus.ſiẽn qͥs tenet᷑ pauꝑibo dare qð ſibi donatũ
eſt. Hoſtiẽ.in ſum.ti.de vſu.dic ꝙ ſi feneratoꝛ ꝑ

tẽ pecunie fenebr reſtituat ei a q̊ habuerat vł he

redi ſuo.⁊ de volũtate eiꝰꝑteʒ reſtituat. Dicunt

theologi indiſtincte qð no eſt liberatꝰ niſi totuʒ

offerat. Lu dicas qð ſi ex pacto fit eſt liberatus.

extra de ſimo.c.veniẽs.ſi aũt vſurariꝰꝑtẽ libera
liter ⁊ ſine pacto ſoluat ⁊ offerat.⁊ de aliena ꝑte
miſcdᷣiã petat ei creditoꝛ ei libᷣalit᷑ dimittat liba
tus ẽ debitoꝛ.nec vlteriꝰad reſtõnẽ tenet᷑.ſic nec
tenet᷑ ſi gratis accepiſſet gtis oblatũ ſᷣm goff.tñ

bonus iuderx hic ex certis ↄiecturj modũ ſui ani

mi infoꝛmabit.ã ſi creditoꝛ eſt pauꝑ ⁊ inops⁊
vſurariꝰẽ diues⁊ potẽs nõ pᷣſumo ꝙ creditoꝛ ip
ſum vſurariũ ſponte ex coꝛde liberet. ſʒ h̊ faciat
qꝛ vltra recuꝑare nõ pᷣt.⁊ vt illud tantillũ quod
offert recuꝑet ⁊ nõ amitteret.Si vo creditoꝛ ſit

diues ⁊ potẽs qͥ etiãi ↄſueuit mimis ⁊ ioculato⸗

ribus tantũdẽ de ſuo donare. vel plus freqnter

plumi põt ꝙ' ex coꝛee bᷣ faciat.hec ille. Itẽ nora

vm 49 dã ꝙ qnq; ſunt modi ſatiſfaciẽdi: Primꝰ
modꝰ ẽ cũ pecuia libere offert᷑. Scos modꝰ ẽ cũ
pecuniã nõ hẽt ⁊ offert pignoꝛa. Tertiꝰ ẽ cũ nec

pecuniã hʒ nec pignoꝛa ↄgruẽtia.facit tñ inſtru⸗
mentũu vt heres copellatad reſtõem.et ẽt ipemet
Quartus moaꝰ ẽ cũ mediãte ſacerdote ł aliq̊ re
ligioſo fit volũtaria ⁊ liba ↄcoꝛdia.iſte tů modꝰ

ſp dʒ oñdere creditoꝛi velle ⁊ poſſe libeꝝ debito
ris. Quitꝰmodꝰẽ cũ cõſenſu ⁊ miſcðia creditor

ponit debitoꝛ aliqᷓm poſſeſſionẽ in manꝰalicuiꝰ

oneſti viri ex cuiꝰfructib ſoluãt ꝑ tꝑus debita

Deinde poſſeſſio ad heredes trãſit ⁊ reuertat᷑.vel

ita dʒ ꝑmanere ꝓ incertj. Hec ibi. Itẽ arch. in
roſa.xuij.q.v.Nõ ſane.dicit ꝙ hoſti.dicebat ꝙ i
is in qᷣb ẽ pctm̃ moꝛtale ſᷣm legẽ diuinaʒ.vt in
furto vel rapina.diſpẽſareñ põt epᷣs.ĩmo nec ẽt
Papa vt aliq dicũt q̊ͥ minꝰpniaʒ agat ⁊ reſtitutõ
fiat ſi pᷣt.extra de vſu.cũ tu. In hisvo in qᷣbus ẽ
pctm̃ moꝛtale ſᷣm ius poſitiuũ.⁊ cũ epᷣis ſiue in

ferioꝛiba pape intdicta diſpẽſatõ.nullꝰ diſpẽſare

vel dilatõem pᷣſtare pᷣt.niſi ſolꝰpapa.iij.q.i.Re⸗
integrãda.vel hi qᷣb ſpẽalit᷑ cõmifit. Sivo nõ ẽ
intditca pont. Hec ibi.Sʒ ꝙ ðꝛ papã non poſſe
diſpẽſare in his reſtõibi vbi c pctm̃ moꝛtale per
petratũ in vſurpatõe ) legẽ diuinã facta.vt fur⸗
to.rapina.vſura ⁊ hmõi.qͥ minꝰ reſtitutio fiat
ſi põt.viðꝛ intelligendũ q̊ ad reſtõem certoꝛum

cũ ſcʒ ſciunt᷑ pſonẽ vel qͥ ad incerta cũ diſpẽſaret

abſaʒ ca rõnabili.vł ſalte dubia ꝓ libito volũta⸗

tis. Non eni pᷣt tollere q ſunt ppꝛia boĩm.⁊ dare

alijs ſine cã.ſʒ cũ cã rõnabili pᷣtputa ꝑ modũ pe

ne. vt cũ auferret imꝑiũ vel regnũ alicui pptde/

merita ſua.qꝛ eẽt inimicꝰecelie.vel hereticꝰ. vel
ſciſmaticꝰ.nec ſe vellet coꝛrigere.łcũ faceret mo

uere bellũ p aliquẽ dñm vel ciuitatẽ ꝑſeqntẽ ec⸗
cleſiã vel fauentẽ heretic.vel detinentẽ bona ec

deſie.⁊ traderet alijs dignitatẽ iura ⁊ bõa illoꝝ
ſicut facrũ ẽ pluries.ec papa pᷣt cũ bona ↄſcia
que pauꝑibo dehbẽtur diſpeſare ⁊ dare diuitibus
ſine rõnabili cãʒ. Sʒ cũ cã rõnabili pᷣt talitbo ob

Citulus Secundus

ligatis remittere ſeu vt paupiby dare ea qᷣ acqſte
rũt ꝑ furta.rapias.⁊ vſuras cũ ſi certa ſuꝑ om̃o
alios cũ ſit ſupᷣmꝰ et vniũſal pr̃ pauꝑm magq;

epᷣi qͥ in hmõi diſpẽſare ſolẽt.vt.lxxxiij.di.c.epᷣs
Quia ẽt hʒ plẽitudinẽ ptãt ĩ diſpẽſatõʒ bonoꝝ
eccłiaſticoꝝ.⁊ plenã iuriſdictiõem in tris eccłie
foꝛte ð hmõi bonis.ſ.ecciaꝝ ⁊ eoꝝ qͥ hitãt in ter
ris eccie poſſet remittere debita ex furto⁊ rapia
et vſura ẽet cũ ſciũtur ꝑſone ſine coꝝ oſenſu ex ali

qua cã rõnabili.Nã qͥtidie hoc fit vt iuravnius
eccie ⁊ fruct? auferat ⁊ det alti qᷓ; curato illiꝰ ec
cleſie cũ cã tñ vt credit᷑rõnabili. Et ſic mlto ma

gis pᷣt in hmõi dare dilatõem. qꝛ plꝰ ẽ dimitteĩr
debitũ qᷓ; dilatõem dare ad ſoluẽdũ. Querit᷑ ẽt
vtxꝝ ſuꝑ incert cũ epo qͥ eſt p paupeꝝ.poſſit fie⸗
ri cõpoſitio vel tranſactio. Rndet lau.de ridol.
Sciendũ ꝙ pau.in cle.ij.de pe ⁊ re.hũc paſſum
examinat ⁊ finalr determiat ꝙ nõ ꝑſũllũ tex.⁊ ꝑ

c. Licet de offi.vica.li.vi. Uult eni ꝙ ſine man/

—

dato apłico id facere neqant ep̃i niſi cõponerẽt
de tanta qᷓntitate q̃nta eſt illa ad quã aſcẽdunt.

⁊ nõ de minoꝛi.Cõtrariũ ſᷣuat᷑.lʒ fcã cõputatõe

ferat᷑ demũ ſnia taxatiua ipᷣoꝝ incertoꝝ Et ſi ve
ra ſunt q̃ dit᷑ pau.qð videt᷑ de iure.nec viðꝛ oria
uetudo valere. multoꝝ aie illaqarent᷑.Lex.tñ
uli videre meo nõ ꝓbant ita clare.vñ foꝛte poſſʒ
rñderi ꝙ nõ ẽ credendũ ꝙ papa qͥ pfecit ẽos pa
tres paupeꝝ indiſtincte ñ ↄceſſiſſet eis in ſpecie
ꝙ ex cauſa poſſent cũ talib traſigere. Et iſti hnt
maioꝛẽ ptatem q; illi qb liba admiſtratio eſt cõ
ceſſa.itẽ nõ ſimplłr donãt.Itẽ papa ſcit talẽ ↄſue

tucdieʒ ⁊ diu tolerauit Fiũt tñ taxatiões ꝑ ſniaʒ

Hec lau.Foꝛte poſſz dici ꝙ qͥ ad ecciaʒ militãtẽ
valet dictũ laurẽ.et etiã qͥ ad deũ ⁊ eccliaʒ triũ⸗
phantẽ cũ ex cã rõnabili facit cõpoſitõem de mi
noꝛi q̃ntitate qᷓ; ſint incerta.puta qꝛ reſiduũ di⸗
mittit ei vt pauꝑi.cũ ala nõ poſſet viuere ſine in
decentia ſui ſtatꝰ multũ notabili. Sʒ vbi abſqʒ

hac cã ep̃s ſcient᷑ ↄponat de minoꝛi qᷓntitate no⸗
tabiłr valʒ dictũ pau.in foꝛo dei.Non eni credẽ

dũ eſt papã feciſſe ep̃os diſpenſatoꝛes bonoꝛum
paupeꝝ vt poſſent ꝓ libito volũtat remittere vł

componere ſuꝑ incert vt ð his homies poſtmo

dũ pompoſe viuãt.Nec ipᷣe papa pᷣt cũ bona con

ſcientia abſq; aliq̃ cã rõnabili facere hmõi tcaxa ⸗

tiones longemin?ꝰq; ſit debitum incertoꝛum. er
reſiduũ illius ſcienter debitoribus dare cũ oia
plene ⁊ bene poſſint reſtituere. Secus aũt cuʒ
dubitatur vtrũ reſtituere poſſit debitoꝛ pꝛo in⸗
certis. Nam in ubis ſemꝑ interpᷣtanduʒ eſt fa
ctum pape hmaxime ir vt dil. xl. Nõ
cum glo. Papa eni ⁊ ſi habeat plenitudinẽ pote
ſtatis errare poteſt vt homo. Et inter cctera ſue
poteſtatis.nõ aufertur ſibi iſta cõmunis hoim
conditõ.qͥn poſſit peccare moꝛtalr ⁊ deſcendere
ad inferos.et grauiꝰ ceteris puniẽdus ſi deliq/

rit.vt dicit diſt. xl. ſi papa. in glo. Inſuꝑ cũ reſti⸗

tutio certoꝝ debeat pᷣcede reſtõnem incertoꝛum

ꝙ ep̃ᷣi circa vſurarios publicos vt licentient ad

ſacramẽta eccleſie ⁊ ſepulturam pꝛiꝰ compo nãt
ſup certa quãtitate pꝛo incertis quã ſibi ſolent
imburſare magiſq; pauꝑibo dare.⁊ de certis nõ

n bonũ.vt diſ. xl. Nõ nos

— —

—

=S= —

n.
ne
ie
na
ñ

d6 G

gſin
pltii
lin
deni
hüͤdi⸗
inein
cbſz
neno
ni
oronn
m
Nn
N
ſ

—

Coapitulũ VI

ꝓuideant ſufficenter vt reddatur integralr. mi⸗
nus bene faciũt.Quinĩimo ſi nõ ſufficerẽt bona

que remanẽt vſurarijs vel beredib eoꝛuʒ.tenen
tur que acceperũt ꝓ incertis cõtribuere pꝛo reſti
tutione incertoꝝ.alias fures ſuntet latrões au
ferentes q̃ deben? cert ꝑſonis.extra de vſu.cum
tu ruij.q.vi.ſi res.ſed cõſuetudo ĩ h̊ ñ excuſat qͥ
potius dicenda eſt coꝛruptela.quia contra ius
diuinũ.diſ.viij.que ↄᷣmoꝛes.xxx.q.vij:flagicia.
apłm. vij. de modo ⁊ oꝛ. ſ ituendi.
Aantum ad ſeptimũ
vde modo reſtituẽdi ſeu oꝛdine. Circa
gquod ↄſideranda ſunt tria. Pꝛimũ ẽ
reſtitutio certoꝝ pᷣponẽda ẽ reſtitutiõi incer⸗
oꝛum. Sciendũ igitur ꝙ certa omia obligata
eſtõni.i.cũ ſciũtur ꝑſonc qͥbus facicnda eſt.pri
8 integraliter ſoluẽda ſunt qᷓ; reſtituãt᷑ incerta

qñ ſc; ſcitur vel dubitat᷑ bona reſtituẽtis ñ ſuſſi
ere ad vtrũ q;.Nam tunc reſtituẽda ſunt plene

zius ⁊ integraliter certa.⁊ hoc triplici rõne.
Pꝛimo ratione ſucceſſionis.
Secundo rõne obligationis.
Tertio ratione ſimilitudinis.

Quantũ igit᷑ ad pᷣmã rõnem.ſcʒ ſucceſſionis.ad
uertendũ diligent᷑ ꝙ nõ ſuccedit in pauperibus

pſe xps niſi qñ nõ reꝑiunt᷑ ꝑſone certe qͥᷣb reſti⸗
iſer e. eren de qᷓi gſ ibſtituriöem ſuccedere vi⸗
deat᷑ ac ſi diceret teſtatoꝛ. dimitto meos heredeſ
tales ⁊ tales qbus debeo. vel ẽt ſi nõ debeo. ſʒ ſi
eos nõ reꝑiri cõtingat ſubſtituo mibixpᷣm cum
paugibus. Qu⸗ tu ad ſcdam rõnẽ.ſ.obligatõ

nis pbathoc ſic. ã pauꝑibus nõ tenẽkheredes

dare ſcz p reſtõne incertoꝝ. niſi vnica rõne.ſ. in

foꝛo dei. Sed creditoꝛiby cert tenẽt᷑ duplici rõe
in foꝛo dei ⁊ in foꝛo mũdi qꝛ heredes poſſunt
Kern,e Qustum ad

a creditoꝛibꝰ in iudicio ↄueniri. Quatum
tertiã rõneʒ.ſ.ſiłitudinis ꝓba?᷑ idem a ſimili de
voto ſimplici ⁊ ſolẽni Nam votũ ſimpłx nõ ita

obligat ſiẽ id qð eſt ſolẽne Nam ſimplex obligat

deũ ſolẽne q̊ ad deũ ⁊ foꝝ mði.vñ ⁊ ſim⸗
er 34 unpedit mmi imoniũ 5 endũ ſʒ nõ diri
mit cõtractũ. Solenne aũt ⁊ impedit ⁊ ↄctũ di⸗
rimit.vt ptzʒ di.xxvij ꝑ totũ. Et rõ hꝰ eſt. qꝛ i vo
to ſimplici eſt vnũ vinculum ligãs in ſoleni du
plex.

De reſtitutiõe vero cer⸗

dam oꝛdine. Pꝛo cuiꝰ declaratõe notãdũ ꝙ ᷣm
ſimplicẽ volũtatẽ creditoꝛis ↄtingit debitoꝛem
habere ſubſtantiam eius.
Et pꝛima eſt violentata.
Secunda conditionata.
LTertia confoꝛmata.

Pꝛima repi?᷑ in rapina. furto ⁊ ſilib. Scda in
vſura.LZertia in ↄtractibꝰiuſt Et ſᷣm hũc tripli
cẽ volũtatgdũ.varie pus ⁊ poſteriꝰ hõ reſtitue
re obligat. Cum igr pꝛima volũratc.ſ.violenta
ta. debitoꝛ tenet᷑ vt puta qꝛ abſtulit ꝑ furtũ ⁊ ra
pinas ⁊ hmõi violentias.talia prius reſtiruen/⸗

da ſunt qᷓ; vſura ⁊ alia debita.⁊ hoc pt cria. ſez

I
—

oꝛum ſciendũ eſt ꝙ reſtitutio etiã fieri dz cuʒ j

Pꝛopter offenſionen. 7

Pꝛopter ex pꝛopꝛiationem.

Pꝛopter compulſionem.

Pꝛopf offenſionẽ qͥdẽ.nã maioꝛ in eis inferk H

iniuria.qꝛ illa penitꝰ ſunt inuolũtaria.ſ.rapia.

furtũ ⁊ hmõi.Uſura vo aliq̊ mõ ẽ volũtaria.ſ.

volũtate ↄditionata ꝓpterea de ſui na?a minoꝛe
iniuriã ſapit in ꝓximij. Alia vᷣo debita ſine iniu

ria fiũt qꝛ volũtaria ſunt.puta illò qð debet᷑ ra/⸗
rione emptiõis facte alicꝰ rei.vł rõne murui lici
ti. ⁊ hmòi.Et ideo rapina ⁊ furtũ pꝛius reſtitui

dñt qᷓ; ipſa vſura.⁊ alia debita licito mõ ↄcta. et
eadẽ rõne pꝛiꝰ rapina: qꝛ guioꝛ in ea violeneia⁊

iniuria qᷓ; in furto. Scðdo dʒ tał oꝛdo ſᷣuari p.

pter expꝛopꝛiationẽ Nam in rapina et furto m

om̃s dominiũ nõ tranſfer? et is talia nũ qᷓ; fiüid

taliter poſſidẽtis.in vſura vo dfiium traſſerri vi
de?᷑. Tertio ſuandꝰeſt tał oꝛdo/ꝓp: cõpulſioneʒ
Magjeni debitoꝛ cõpellit ⁊ artat᷑ a iure reſtitue

re q̃ extoꝛſit ꝑ furtũ ⁊ rapinã qᷓ; non hũit ꝑ vſura

Nam ad reſtõem vſure ↄpellit᷑ diuĩo ⁊ ecciaſtico
iure.ſʒ ad vᷣſtituẽdũ rapinã artat᷑ iure diuino. ecc
cleſiaſtico ⁊ ciuili.Ex de ſeq? ꝙ debitoꝛ ſi ñ pᷣt i ⸗2
ſoſidũ r̃ſtituere qð extoꝛſit ꝑ rapinã ⁊ furtũ.⁊ ẽt
qð hũit ꝑ vſurã.tenet᷑ inſolidũ reſtituere pꝛiꝰ qð
habuit ꝑ rapinã ⁊ furtũ qᷓ; qð hũit ꝑ vſuraʒ.et h̊ᷣ
cũ rõne volũtat ↄcurrẽtis.qꝛ in ſoluẽte vſuram
aliq̊ mõ volũtas eiꝰↄcurrit ad illam expoliatõʒ
vſure.Sʒ expoliatꝰ ꝑ furtũ ſeu rapinam ð om
ſuã voluntatẽ ſpoliat.tum etſã rõe iur coartan⸗
tis. Nam a iure ciuili ↄpelli hõ ad reſtonem ra
pine ⁊ furti inſolidũ. et ſi nõ hẽat ad reſtituduũ
vſuras. Hui ſnie eſt Gerar.oꝛ.here.Que vidẽt᷑
rõnabilr dicta.hoc excepto.ſ.ꝙ dẽat pꝛiꝰ ſtitui

rapina,furtũ ⁊ vſura qᷓ; debita licito mõ contra

cta.hoceni eẽt offer re holocauſta de rapia.Sic.
eni iiuſte acciꝑet᷑ ab aliqͥ diuite vt daret᷑ elẽoſina
pauꝑi.vt dic aug.xuij.q.v.foꝛte.Ita ẽt iiuſtũ vr
vt ð co qð iuſte debet᷑ alteri.puta honeſti mutui

vel emptõis vel alicꝰ liciti cõtract? reſtituat alie

nũ.hoceni eſſet ragꝑe alienũ vt reddat alienum.
⁊ nõ ſunt faciẽda mala vt veniãt bõa.vt ait ape
ſtolus ad Ro.Ad hoc arg.xuij.q.v. Neq; enim:

Muantũ ad ſecunda J. II.

volũcat? q s ↄditionata ꝗ.ſ. cadit i vſuira. dielt

Alexãder lomber.q; pꝛius tenet᷑ teſtituere q huit
ꝑ alios Iᷣtractꝰvolũtarie factos.⁊ hꝰ rò c.qꝛ i re
ſtitutõe debitoꝝ ſolũ ſᷣuat᷑ iuſticia ſʒ ĩ reſtõe vſu
re ⁊ male ablatoꝝ.ñ ſolũ iuſticia ſᷣuat᷑.ſʒ ẽt iniu⸗
ria deo ⁊ ꝓxio fca ãmouet᷑ Et iõ reſtõ vſure pᷣferẽ
daẽ ſi tñ ↄriũ ſᷣuel.qꝛ.ſ.talia debita iuſta ĩ ſatiſ⸗
factione pᷣponant᷑ male ablat Aduertẽdũ ꝙ' i du
plici cãau h̊ fieri pᷣt.ſ.qñ debita ſũt clare marfeſta
⁊ reſtitutio male ablatoꝝ nõ ſic ſʒ obſcure ſic in
quirende.Scðo quãdo res q̃ debet᷑ eſt determi⸗
nata, puta.l.vel:ci ⁊ male ablata indetermiata.
nam clarũ ſemꝑ pꝛecedit obſcuꝝ in iure.⁊ deter
minata rem indeterminatã.ſed illud communi
ter nõ pᷣuatur.etiã extra pꝛediccos duos caſus.
qð etiã viðꝛ rõnabilr ficri.qꝛ indecens videtur
vſurã debere reſtitui de re iuſte alteri is ,

Nam ꝑ hoc nõ tollit᷑iniuria fcã pxio ⁊ deo.ſʒ ad
ditur noua.qꝛ alienũ aufert᷑.nec eni tenet᷑ deo et

ꝓximo rõne vſure ꝑpetrate vel alteriꝰ male abla
ti niſiinq;tum p̃ᷣt de iure.ar.de re.iu. Nemo ad
impoſſibile obligat. Si ig᷑ nõ pᷣt reſtituere vſu

ram niſi ſubtrahẽdo ius alteriꝰ ꝓtũc accuſatur

a reſtõne. ꝓpterea nan boceet violẽtu; ſeu 3 vo
luntatẽ eiꝰcui debet᷑aliqᷣd rõe iuſti ↄctus.ſcʒ ſub

trahere ſuũ creditum q; fuerit reciꝑe vſuram ab
alio.pꝓpterea ñ viðꝛ rõnabile vt ð iuſto obſequio

qð fecit ꝓxio.ſ.ĩ mutuãdo ſeu in erpectãdo pᷣciũ
rei vendite repoꝛtet incõmodũ ⁊ damnũ qð con
tingeret hoc ſuãdo cũ qui dedit vſurã iam rece⸗
perit cõmodũ magnũ ex mutuo ſibi facto. ⁊ iðo

Debet ſibi ſnfficere vt vſurariꝰ reſtituat ſibi vſu⸗

ram cũ poſfjit.de ſuo ⁊ nõ de alieno.qꝛ ſm reglaʒ
locupletari nõ dʒ aliqs cũ aliuꝰ iiuria ł iactura

de reg. iur̃.li.vi.Et hoc niſi iura cõmunia h mu
nicipalia alitd ſponerẽt.qꝛ hmõi ſeruãda ſunt.

Nam iure hũano poſſeſſiones⁊ alia ꝓpria poſſi
dentur.vt patet diſt.vi.quo iure⸗

Lertia volũtas que S. III.

2
* „

dicit᷑ cõfoꝛmata.reꝑitur in ↄctib licitis vbi vo⸗

luntates ↄtrahen tiũ in ſimul ↄfoꝛmãtur.In re⸗
ſtitutiõe aũt taliũ aliq̃ pꝛius reſtituẽda ſunt.nã
pꝛius reſtitui dñt q̃cunq; certa debita qᷓ; q̃cunq;

ad pias cauſas relicta atz donata. Cuiꝰ ratio ẽ

qꝛ donatio ad pias cauſas largitio ſunt ex ſuꝑe⸗
rogatõis ↄſilio vel ſunt foꝛte bona incerta.reſti
tutio aũt male ablatoꝝ ſeu alioꝝ debitoꝝ certo
rũ ſunt ex obligatõe ⁊ pᷣcepto.pꝛiꝰeni reſtitui de

hent q̃ ſunt ſᷣm neceſſitatẽ pᷣcepti qᷓ; que ſunt ſᷣm

„

ſuꝑcrogationẽ ↄſilij huic ſentẽtie ↄcoꝛ archi.in
c.nõ ſane.xuij.q v.hinc ẽt. Ray.ait ꝙ ſi credito
res vel legatarij ſil venerint ad heredẽ pꝛimo eſt
ſatiſfaciendũ creditoꝛibi.ſʒ ſi veniũt ſeꝑatim. li

beratur heres ſoluẽdo ꝑ oꝛdinẽ cuilibet veniẽti
ſiue creditoꝛũ legatario.dum tñ nil in dolo vel
fraude oꝑet᷑ verũtũ ſi legatarij pᷣueniũt credito⸗
res et excipiunt vel poſterioꝛes creditoꝛes pꝛio
res et potioꝛes in iure pꝛeueniunt.creditoꝛes
poſtmodũ veniẽtes heredẽ inqetare nõ dñt niſi
de hereditate remãſerit ei. Uñ poſſit adhuc ſatiſ
facere illis ſʒ hñt tãqᷓ; potioꝛes ius ſuũ ſaluũ ⸗ʒ
legatarios qᷣ pꝛio acceper̃t.ſilr ⁊ creditoꝛes ante
nioꝛes ) poſterioꝛes qͥ acceper̃t pᷣmo.idẽ q̊ʒ guil.
ait ⁊ addit ꝙ ſi heres ſcit vel credit hereditatem
yltra debita nõ extendi.ſiue ex ↄctu vł q̃i ex ma

leficio vel q̃ſi nihil legatarijs dʒ dare Si vo q̃n
titatem debitoꝝ neſcit dʒ ſatiſfacere pꝛio credi⸗
toꝛibꝰ.Et ſi legatarij pꝛius vel ſimul cum credi
toꝛibꝰ legata petãt.eſt creditoꝛibo potioꝛibo pꝛi⸗

mo ſoluedũ.Si aũt de hereditate nihil remanʒ

pꝛio ſolutis debit legatarijs nõ tenet᷑ Si vero

hũc oꝛdinẽ mutauerit heres pꝛio.ſ.ſoluẽdo lega
tarijs ſeu ſecũdarijs creditoꝛibo poribo ĩ foꝛo cõ
ſciẽtie mime liberat᷑ niſi hoc faciat ig oꝛãter re⸗
putãs heditatẽ ſ.ſufficere ad oia ſoluẽda.vel ne
ſciẽs hunc creditoꝛẽ eẽ potioꝛẽ.his ↄcoꝛ.hoſtic.
Itẽ nota ꝙ ceterparib ruãda eſt regula Qui
pꝛioꝛ eſt tꝑe potioꝛ eſt in iure.de re.iu.li.vi. Ubi

cũdus

aũt ſunt bᷣuilegia paria.ſ.ꝑſonaꝝ ⁊ axtionum

in ſimł eqlit᷑ ſatiſſacendũ eſt. niſi de aliqͥ illoꝛũ
pꝛobet᷑ qalteri pᷣferẽdus ſit.ſᷣm legẽ pacti vlłicri
pti ſeu vſus appꝛobati.hecaũt notari ſolent.C.
bo.auc.in poſſ ꝓ debito.Cum ꝗ̊ᷓ mercatoꝛ vł ali
us frangit.vł vt vulgariter ðꝛ fallit.nõ ſufficiẽs
ſatiſfacere creditoꝛibo oĩib ex integrovenientib
cũctis vt ſibi ſatiſſiat. Hic oꝛdo ᷣuat᷑ m Bald.

de peruſio.C. ꝓ debito.ð bo.acto.iudi.poſ.Pꝛi

mo dʒ ſatiſfieri dñis reꝝ. vbi gra deponentib ſi
depoſita erat ſibi facta.vt.ff.de pᷣuile.credi.l.fi.

et.l.veteri.Scðo ſatiſfit merciu venditoꝛi ſi ex⸗

tant merces hoc eſt ipᷣe merces reſtituunt᷑ tanqᷓ;

ſingularit pᷣcio obligate.Si aũt plꝰvalerẽt.iljꝗ⸗

lud płꝰreddi? ad cõmodũ creditoꝝ.vt.ff. de act.

—

vendi.l.iulianꝰ. Si aũt ipᷣe merces nõ extãt ſed

vẽdite ſunt.⁊ loco eaꝝ alie ſubꝛogate tales ſub⸗
rogate nõ reddun?᷑ loco eaꝝ.qꝛ ñ ſunt ꝓ pᷣcio ob⸗

ligate. vt. ff. de in rẽ vᷣſo.l. quidã. Huiꝰrõ aſſiẽt
quia pᷣciũ ex re illa redactũ obligatũ non erat.
necẽt res q emit᷑.vt hr̃ extra.e.Idẽ q̊ʒ in ꝑmuta

tione dicẽdum ẽ.qꝛ vbi ſpẽs in obligatõeẽ.non
ſuccedit loco alteriꝰ altera.vt notat᷑.ff. de ver. ſi⸗
gnifi.l. labeo.Aertio ceterj paribo pᷣfert᷑ vxoꝛ.qꝛ
hipothecam cenſet᷑ hre.⁊ iõ pᷣfertur ne dum pᷣten
dentibo ꝑſonalẽ obligatõem ſed ẽt pᷣtendẽtib ta
citam hipothecã.vt.l aſſiduꝰ.C. qui po. in pig.
ha.Non tñ pᷣfer᷑ creditoꝛibo hñtibus anterioꝛes

hypothecas ⁊ expᷣſſas Fiſcꝰ qͥqʒ ſile hʒ pᷣuilegiũ
cum muliere. C.de pᷣuile.fiſc. Quãuis. Et deb

etiã hẽs extra ðᷣ pigno.ex litteri.in glo.quoniaʒ
Quarto poſt hipothecas veniũt deponẽtes.ſ.ſi

nõ extat depoſitñn.ff. de po.l.Si hominem.ſ. fi.

Voc enim pꝛiuilegiũ cauſe depoſiti datur pꝛo⸗
pter frequẽtiam contractuũ depoſitoꝛuʒ.tamẽ
ſicut in l.pᷣdicta patet.tali pꝛiuilegio non gau⸗
dent qui ſub nomine depoſiti mutuant ad vſu⸗

ras.hypotheca autẽ potioꝛ eſt.quia pertinet ad

rem ipam.ff. de pac. Reſcriptum.Quito veniũt
ſimplices pꝛiuilegiati.id eſt habẽtes/ pꝛiuilegia
perſonalia nõ realia. Sexto ⁊ vltimo veniũt
cyrographarij pꝛo rata nõ obtenta pꝛioꝛitate cõ

tractuum.quia licitum eſt debitoꝛi pꝛo cumulo

creditoꝛum facere deterioꝛem cauſam creditoꝝ
pꝛioꝛum non dominiũ nec hypothecam nec pꝛi
uilegium habẽtium.yt.ſf. de ſepara.bo l.i.O.cõ⸗
trario.Et iſta eſt ratõ q̃re in cyrographarijs cre
ditoꝛihus non attẽditur tempus Mcc ille. Ue⸗
rum vbi lex municipalis ſeu ſtatutum ciuitatis
aliter diſponeret illi eſt ſtandum etiam in foꝛo
conſcientie ſi nõ ſit expꝛeſſe contra deum.quod
non defacili iudicandũ eſt.quia nemo arbitran
dus eſt immemoꝛ diuini timor ⁊ ſue ſalut.i.q.
vij.ſanctimus.Niſi euidenter appareat oᷣrium.
ide in aliquib ciuitatibus vt Floꝛentie fal⸗
lente mercatoꝛe.per ſindicos inſtitutos a com/⸗
munitate ſuꝑ huinſmodi.vbi nõ ſufficiũt bona
mercatoꝛis fallentis ad plene reſtituẽdum omi
bus.ſatiſfit vnicuiq; pꝛo rata ſcom facultatem
bonoꝛum illius et non pꝛius vni qᷓ; alteri. niſi
aliqbo pſonis pᷣuilegiaris in h̊ vt in mulierib ꝓ
dotibus rehabendis ⁊ hmõi qbus plene ſati:irit

ſe
pon
cab
ſibi
neſ⸗
ſtn
lllis
658
uls
ſan

ſa
i
A.
e
i⸗
m
w

ee
CAEGS 7

cn
n ſn
cur n
, n
n
AAr
nned
oni
niwlea⸗
vommi
eund
von
ist
e
nins
inſo
1
wwon
c
in
hnnc,
oℳ
In

Capitulii vlI

anteq; euiq; alion. Item pᷣmo nota ꝙ hiqte⸗

nent?᷑ reſtituere ſi oino non poſſunt ſoluere vł re/
ſtituere.ſufficit contritõ ⁊ pꝛopoſitũ reſtituendi
quãdo cõmode poterunt.xuij.q.vi.Si res. Qð
veꝝ eſt cum nota ſit pauꝑtas.talis enim non dʒ

excõmunicari.vt dicit᷑ extra de ſolu.c. Odoardꝰ
nec aliqua pena mulctari.vt extra de vſu. cuʒ tu

Et dicit᷑ nota pauꝑtas quãdo cedit bonis. Ideo

q; tali debʒ conſulere ſacerdos ſi ð pauꝑtate du
bitat qð cedat bonis Nota tamẽ qð non ſufficit
bec ceſſio ita ꝙ nõ ſit ei aliqᷓ pñia iniñgẽda.quia
nec ſolutio nec ſatiſfactio plenaria ſufficeret. Nã

licʒ ceſſio ſiue ſolutio quo ſatiſfactionẽ bomini

fufficiat adhuc tñ eccłie ſatiſfactũ nõ eſt.ᷓ iudex
eccłiaſticꝰ.ſcʒ ſacerdos ꝓ vſurpatione rei aliene
iniũgat ſibi pnĩam.Et in hoc oñdunt ⁊ ſacerdo⸗
tes delinqᷓntes qui putãt ſufficere ꝙ ſatiſtaciant

nec tranſgreſſionẽ quã fecerunt poſtmodũ con/⸗

fitentur. Hec hoſti.in ſum.ti.de pe.⁊ re.Sccun
do nota ꝙ ſi talis poſtea ꝑuenerit ad pinguioꝛeʒ

foꝛtunã.tenet᷑ ſatiſfacere.etiam ſi cederet bonis.

quia ꝑ hocnõ ſunt liberati.ſʒ talis ceſſio ad hoc
eis pꝛodeſt ne iudicati trahãtur in carcerem.C.
qui bo.ce.poſſ.l.qui bonis.vbi etiaʒ dicit gloſa
ꝙ ceſſio in hoc etiã ꝓdeſt.quia poſtea nõ poter̃t.
ↄueniri niſi inq̃ntũ facere poſſunt.et ſic habetur
ratio ne egeat.et ꝓpterea conueniri nõ debet niſi

ſit tantũ illud qð acquiſiuit ꝙ merito videatur
debere cõueniri. Hec in glo. Sed qui hñt reſti⸗

tuere ſi cõueniãtur ex maleficio ſi nõ ſunt ſoluen
do verberandi ſunt ꝓ debito.ſed ſi nõ cõueniun
tur ex maleficio nõ dñt tales verberari.ſed ſuffi
cit ꝙ cedant bonis.Archið.xuij.q.vi. Si res.
Nota tertio ꝙ ſi is qui aliena abſtulit põt reſti

tuere ⁊ nõ reſtituit.nõ eſt in ſtatu ſalutis.xuij.q.
v.ſi res.Dicit aũt Rax.in ſumma ꝙ dñs alicu⸗

ius terre tenet᷑ reſtituere in debite exacta a ſe vła
ſuis directe vel indirecte. Glo.ſupꝛa indirete vt
quãdo denegat eis iuſticiã vel non defendit eos
vt ſic extoꝛqueat aliqua vt debet.Si tali domi⸗
no ex aliquibo circũſtantijs appareat młtũ diffi
lis vł impoſſibilis talis reſtitutio.ſatis videtur
ꝙ poſſit conſuli hmõi.ꝙ in compẽſatione.vel re
mittat eis cõmuniter cũ eoꝝ ↄſenſu ⁊ libera vo
luntate aliquã ſeruitutẽ vel annuã pꝛeſtantiam
imperpetuũ vel ad tẽpus.ita ꝙ pleniſſimevidea
tur eis ſatiſfactum.vel etiã faciat in remiſſionẽ
petõꝝ illoꝝ.qͥbo tenetur ad aliqð hoſpitale vł ſi⸗
mile opꝰ⁊ pietatis.cũ ↄſenſu tñ eoꝛũdẽ ſi poteſt
requiri. Hecibi. MNota q̃ꝛto ꝙ is qui habʒ alie
na reſtituere ⁊ cert ꝑſonis ſi pᷣt in totũ vel in ꝑte
ſed nõ cõmode ſʒ cũ multa ſui incõmoditate cõ
ponat vel cõueniat cũ ipᷣo leſo vel ſpoliato ami⸗
cabiliter de redditib ſuis moderate. ita ꝙ vita
ſibi remaneat aſſignãdo ſibi q̊uſqʒ fuerit plena⸗
rie ſatiſfactũ.vel paulatim ſingulł annis vel mẽ/
ſibo vel alijs tpibo cmẽdet qð pᷣt.⁊ h̊ cũ volũtate
illiꝰcui dʒ ſatiſfacere ꝙ ſi nullã inuẽiret miſcðᷣiã
apð eũ.tũc abſqʒ dilatõe tenet᷑ ſatiſfacere vel bo
nis cedere.qꝛ talis pctõꝛ ſꝑẽ in moꝛa. Hoſtiẽ. ⁊
raymũdꝰ Sed hoc melius ðclarabit᷑ in vltio.j.

ſequen. Si aũt pᷣdictus inuẽit miſcòiã apð cre

ditoꝛes ſuos facientibo ſibi dilatõem kremiſſio⸗
nẽ. tuncpᷣt ea vti ⁊ eſt in bono ſtatu aime ſi tñ hʒ

in ꝓppoſito faciẽdi qð debuiſſet ſi nõ potuiſſet ob⸗

tinere ipᷣam remiſſionẽ vel dilationẽ. Quĩto no
ta ꝙ vbi plures eẽnt creditoꝛes alicꝰ.⁊ debitoꝛi

petenti dilatõem aliqͥ creditoꝛes volũt dare ali⸗
qui nõ.ſed ꝙ cedat bõis.ſtabi in hoc maioꝛi ꝑti
creditoꝛũ.⁊ intellige maioꝛẽ ꝑtẽ vbi eſt maiꝰ et

foꝛtius debitũ.etia ſi vnus eſſʒ cui plus qᷓ; omi/
bus debeat᷑. Si vo par ſit debitũ.ſtandũ eſt ma⸗

ioꝛi numero creditoꝝ.Si vo oĩa ſunt paria eli⸗

genda eſt clementioꝛ ſnĩa.ſ.ꝙ dilatio detur. C.
de ceſſio.bo.l.finali. Rap. Nota vltimo hᷣꝙ Jo.
an.ſuꝑ.c.quanq;. de vſu.lib.vi.mouet qõnẽ.An
heres vſurarij qñ hereditas nõ ſufficit omnibꝰ
debeat ſatiſfacere pᷣmo veniẽtibo. Guil.duran.⁊
arch. dicũt ꝙ nõmo fiet eis ⁊ alijs ſatiſſactio.
ꝓ rata vnũquẽqʒ contingẽte.arg.ſupꝛa de teſta.
c.relatũ.in fi. Sʒ dic io.an Satis viðꝛ in h̊ cãu
baberi debere ↄſideratõ tꝑis.vt ille qͥ pꝛiꝰſoluit
vſuras.recipiat qð ſuũ eſt integliter.⁊ ſic de ſin
gulis.ſᷣm regulã infra de reg. iur̃.qui pꝛioꝛ.cum
iſtoꝝ par ſit cã vt ibi dixi.⁊ in hypotheca hoc ↄſi
deramꝰ.C.qͥ po.inpig.ha.l. Sʒ ſi fundꝰ.⁊ bona
vſurarij vident᷑eẽ bypothecata.ſupꝛa eo.cuʒ tu.
Multi tñ doctoꝛes dicũt ↄꝛiũ in hoc.ſ.ꝙ bona

vſurarioꝝ ſint hipothecata.vt hoſti.arch. Fede.

goffre. Et ipᷣe cũ Jo.an.dicit ꝙ de hac hipothe⸗
ca nõ hẽmꝰ tex.expᷣſſum. Sexto ꝙ vbi aliquiſ
eſt inſtitutꝰ heres ⁊ ũ ſuãicit hereditas ad ſoluẽ
dũ legata omia ⁊ debita.dicẽ Ray.ꝙ credit in iu

dicio anime ſue ꝙ ñ teneat᷑ niſi inqᷓ;tũ hereditas

ſufficit.etiã ſi nõ fecit inuẽtariũ.Idẽ io.an.⁊ Fe
de.de ſenis.ſecꝰ in iudicio ↄtentioſo ſi nõ ſeciſſi
inuẽtariũ ſʒ ſi feciſſet nõ tenet᷑ niſi durãte heredi

tate. Oiſtinguit tñ int᷑ legata ⁊ debita.qꝛ debita.
ſine diminutõe dʒ pſoluere durante. ſcz ad bᷣ he⸗

reditate.delegati vo ſi tot ſunt quot nõ remane
at legitimꝰpᷣt retrahere ſuã legitimã.⁊ iteꝝ q̃ꝛtã

ſßn quoſdã ſi fuit inſtitutꝰheres.Et nota ꝙ he⸗

res põt deducere añ omiĩa expẽſas funeris ⁊ ali⸗
as neceſſarias quas fecit cauſa hereditatꝭ vt in
teſtamẽto ⁊ hmõi.Expenſas tamen quas feciſſʒ

ſupfluas ad honoꝛæz ⁊ pompam mũdi.nõ poſſe

cum tuta conſciẽtia trahere de ere alieno ſed fa⸗
cere intelligerecur ð ſuo.Petrꝰde palu.in qᷓꝛto
Si autẽ plures ſunt heredes ad debita vel lega
taregulariter tenetur quilibet pꝛo hereditaria
parte.Excipiuntur quinqʒ caſus. Pꝛimus eſt
ſi aliquod opus indiuiduum eſt in obligatione
tunc enim quilibet tanetur inſolidum.ſff.de ver
boꝝ obliga. in executoꝛibus..ij.in gloſa.ponit
hic cxemplum vt ſi teſtatoꝛ pꝛ omiſit ſe ad aliqð
opus facturũ.vel pꝛomiſit per ſe vel heredem ſu
um nõ fieri quo minus per fundũ ſuum tibi ire
liceat.ad boc gunliber bhereaum erit obligatus
inſolidum. Secundus caſus eſt ſi res q debʒ
reſtitui ab vno inſolidum. poſſideatur.C,. de he
re.vel ac.ven.il.ij. Lertius eſt in alimẽtis legatꝭ
que ex voluntate deſuncti vel iudicis vel ab vno
inſolidum vl a pluribus ꝓ partibus deſignatis
petuntur.ff. de alie.let iij.Quartus ſi teſtatoꝛab

CTitulus ſecũdus

vno heredũ legauerit creditoꝛi hereditario cõpẽ

ſandi anio.tũc enim heres ille vſq; ad q̃ntitatẽ

legati onus ðᷣbiti illiꝰ ſuſtinebit.ff. de lega.ij.cũ
ab vno. Quintus eſt in expẽſis vxoꝛis qͥ non tin

ſtrinxit heredes ꝓ heredicarijs poꝛtiouibo. ſʒ ẽt

virum ꝓpoꝛtione que ꝑuenit ad euʒ de dote vxo
ris ſue.vt puta ſi ad eũ puenerũt.c.et in heredi
tate ſint cc.ipᷣe vir tenebitur tertia.ct heredes

pꝛo duabus ꝑtibo. ff. de reli. ⁊ ſi ump.fu. quot.⁊. l.

veluti. Hec omnia hoſti.

Quomo debeat fieri

reſtitutio vxoꝛe ↄcipiente filiũ ꝑ adulteriũ queʒ

vir reputat eſſe ſuũ.de his q ↄſumit ipſe filiꝰſpu⸗

rius de bonis patris putatiui.⁊ ð hereditate to

ta ve ꝑte ad eũ ꝑueniẽte.Et pᷣmo videndum eſt

de ipa vxoꝛe adultera quomõ teneat᷑ ⁊ ad qͥd Se
cundo deipᷣo filio ſpurio ſi tenetur. ⁊ quomodo
Tertio de ipᷣo vero pꝛe qui ex adulterio talem fi
lium hũit.quõ ⁊ ad qᷓntnm teneat᷑. Siłis caſus

viðꝛ qui ponitur extra ð pe.⁊ remiſ.c.officij.vbi

ðꝛ Significaſti de muliere ſupponente ſibi alie
num partũ.quẽ vir eius reputãs ſuum nutrit.

et heredẽ inſtituit.vñ idem dicendũ videt᷑ q;tum
ad reſtõneʒ de ipa muliere ⁊ de filio ſuppoſito. et
huic fraudi dantibo operã efficacẽ.Et ð muliere

adulta q̃titur pᷣmo ſi debeat b̊ reuelare marito.
Ad qð dicendũ ꝙ aliqñ nõ ⁊ aliquãdo ſic ſſlam
vbi immineat aliqð hoꝝ ꝑiculoꝝ nõ debet reue
lare marito.Pꝛimũ ꝑiculũ eſt infamie.ſ.mulie
ris.Scom periculũ eſt ſcandali.Tertiũ ꝑicłm
eſt moꝛtis.Quartũ periculũ eſt ipꝛobabilitatis.
Pꝛimũ periculũ eſt infamie.ſ.mulier.qꝛ hoc

talit᷑ reuelando cum eſſet antea bone fame ſeip⸗

ſam peſſime ⁊ turpiſſime diffamaret qð quidem

magnũ ꝑiculum eſt młieri. Na m quod dicitur

Pꝛouer.xxij.ſcptum eſt.⁊ Helius eſt nomen bo
num q; diuitie multe.licʒ intelligatur de viris.
tñ turpiꝰ ac periculoſiꝰ in honeſtis infamia mu
lieribus ingetit notã. Secundũ eſt periculuʒ
ſcandali.ſ.viri ⁊ conſanguineoꝝ atʒ amicoꝛum
eius ſi illis hoc innoteſceret malum, nam nõ ſo⸗
lum apð ſe turbarent᷑ ex eo.ſʒ vix extunc poſſent
cum ea amiciciã ⁊ pacẽ ac concoꝛdẽ ſocietatẽ ha
bere.ĩmo foꝛte maritꝰdimitteret eam.et nõ valẽ
tes foꝛſitan cõtinere vtriq; adulteriũ ꝑpetrarẽt.
et ſic innũerabilia mala et irrecuꝑabilia int eos
oꝛirentur. Tertiũ eſt periculũ moꝛtis ſcʒ vxo
ris ⁊ ſue ſpurie ꝓlis atʒ adulteri ſui. Naʒ pꝛoba
biliter timere poſſet quod eiuſ maritus ſiue qui
cunq; alius dũ occidere alium q̃reret necaretur
ſᷣm Sco.in quarto concurrẽtibus dictis tribꝰ
periculis q̃ vidẽtur valde pbabilia ⁊ in pluribꝰ
euenientia nõ debʒ talis mulier ſuo coniugi re⸗
uelare.⁊ pꝛopbonũ incertũ reſtituendũ heredi
tatibus talibo giculis ſe exponere manifeſte.
Quarto pꝛopfꝑiculũ impꝛobabilitatis Nã nec
vir nec filius nec etiã publicus iudex mulieri h
reuelanti credere obligat᷑.niſi ꝓbet dicta ſua per
infallibilia ſigna.aut ꝑ violentas ꝓbatiões ſue

pydoneos teſtes. Nam ex ſolo ei dicto ñ poteſt

exheredare filiũ talem. marime in fris in quibꝰ

F. I.

pꝛimogenita ex ↄſuetudĩe in toto vel in ꝑte ſucꝰ

leaunt. Inſunym Sco. vbi. s in talibus terrie
ſi pꝛ crederet vxoꝛi ſue in hoc nõ poſſet tñ in hoc
ſpurio auferre hereditatẽ niſi in publico foꝛo eũ
pꝛobaret talẽ.⁊ tunc opoꝛteretmulierẽ nõ tantũ
apð maritũ.ſʒ apð totã patriã diffamari.⁊ iſto⸗
pꝛeſuppoſito ſcʒ qð nõ debeat reuelare rõne ma⸗
loꝝ grauioꝝ exinde ↄtingentiũ.quõ debeat tał

mulier ſatiſfacere dicetur infra: bi tamen non

immineret ꝑiculũ aliud vł malũ niſi infamie ip
ius adultere.vel moꝛtis ſue.videtur qð ſi pᷣmo
riatur viro ſuo debeat ante moꝛtẽ oꝛdinare cuʒ
confeſſoꝛe ſuo vł alia ꝑſona matura qð ſi moꝛia
tur poſtea reuelet ex ꝑte ſuaviro.qñ ſcʒ ex hoc pᷣt
obuiari ne putatiuus filiꝰ habeat hereditatẽ to⸗
tam vł ꝑtein. Aliquãdo vᷣo hoc marito łalijs
extra confeſſionẽ tenet᷑ mulier reuelare videlicet
lſi hec tria cõcurrũt ſimul. Pꝛimo ſi apud mari
tum ⁊ alios ſuꝑ hoc foꝛt ⁊ guis ſuſpicio impᷣſſa
eſſet ⁊ occaſio dubitandi totaliter. Secũdo ſi ex
eertis ac ſufficientiba cauſis põt ⁊ debʒ vebemẽ
ter ⁊ valde pꝛobabilitcredi quod nil de pꝛimis
pericuł ſupꝛadictis hic ſubſeqreret᷑ aut creſcerz
ſed potius minueret᷑. Tertio ſi firmiter pᷣſumat
quod filius boni maritivolũtarie cedet.ſʒ ſi par
uulus eſt filius ceſſat iſta ratio.quia mittere pᷣt
maritus ad hoſpitale illum cum nõ teneax⁊ alere
alienos.niſi in extrema neceſſitate cũ alij deſũt
quiꝓuideant.his aũt tribus concurrentib re⸗
uelari deberet ⁊ poſſet ſed vix iſta concurruntet
rariſſime pᷣſumẽdum eſt qð concurrãt.Inſuꝑ di
ci poſſet ſᷣm Guilhelmũqꝙ etiam reuelare poſſet
ſi non tünet maritum.vel aliud imminetet pe⸗
riculum. Sunt vtiq; quidam viri ſcient᷑ vxo ⸗
rum adulteriũ ſuſtinentes vł etiam conſentien⸗
tes.imo quãdoq; vxoꝛes ſuas ad hoc artantes.
vel qꝛ pꝛopꝛios filios nõ poſſunt habere vł alia
q̃cũq; pudẽda occaſiõe. cã aũt notificatõe ãte⸗
ᷓ; vir eiꝰp educatõe talł filij expẽdat.viðꝛ dobli⸗
gari a reſtõne aliqᷓ fiẽda.qꝛ fec qð in ſe fuit vt dã
nũ euitaret viri expẽſaꝝ ĩ educãdo ⁊ heditatõis
q̊ͥ ad alios.ar.ex᷑ de iniur.⁊ dam. da. Si culpa.
Nec tñ dʒ mãiſeſtare adulteriũ pꝓptꝑicim ꝑſone
⁊ infamie detrim̃tũ.⁊ odiũ ad eũ euitãdũ.Et ſi

gñmaifeſtatõcʒ iã aliq̃ ↄſũpſiſſet hmõi putatiuꝰ

filiꝰtenebit᷑ ĩa mr̃ inq;tũ poñft ſatiſfacereę. ſi ali⸗
qd vt ſuũ poſſidet.Et ſi magnꝰexñs qñ h notifi
cat᷑.nõ vellet ipᷣe filiꝰcredere h.nec credere bonis
putatiui pꝛis.petẽs ſaltẽ legitimã qͥ ſine cauſ ex
pᷣſſis a iure auferri nõ pᷣtvt ltimꝰfiliꝰ.nec ↄꝛiuʒ
pt ꝓbari:tenebit᷑ nibhilom inꝰ ipᷣa mir hedibꝰ de
poꝛtione illa ablata ſibi ð eo tñ qð pᷣt ⁊ nõ plus
er̃ de re.iu in li.vi.nemo.Et hᷣ qꝛ fuit ĩ moꝛano⸗
tificandi quãdo potnit ꝓuideri Sed nunqᷣd mu
lier talis debʒ reuelare crimen ſuum filio ſpurio
⁊ inducere eum ad dimittẽdum hereditatem ve
ro heredi.Ad hoc dicendũ ſᷣm Scotũ vbi ſupᷣ.
ꝙ aut filius crederet matri aut nõ. Si autẽ cre⸗
dercet nõ aũt ꝓbabile eſt ꝙpꝛopt᷑ hoc dimitteret
dictã hereditatẽ. Nam paucos reꝑire contingit
qui ita perfecti ſint ꝙ pꝛopter ſeruandaʒiuſticiã
in foꝛo dei dimittãt magnas poſſeſſiones quas

—.— — —— —

— — —

le⸗
o
uboe
fwii
mi
te
enr
barn
nn
unt
l
ec
worir
eſt
neto⸗
luis
Gen
A
cei
nin
ſund
ißt
Kin
men
n
W
mi
e
N
Nkali

Rin

nnnn
i
iöuuf
weo
guuft
hein
ek

NeH

,.34

retinere poſſunt iure exterioꝛi.et velint ſpurij re
putari.nec hoc mr̃ pᷣſumere pᷣt niſi antea multũ
fuiſſʒ exꝑta de bõa volũtatc filij ſui.nõ q̊ dʒ ſe ex
ponere certo ꝑiculo defamatõis apð filiũ ꝓpter

Capitulũ vVIII

incertã coꝛrectõem illiꝰ. Si vo nõ crederet tũc
ſeq ret᷑ nde dupłx malũ Primo qꝛ ipᷣa defama⸗

re?᷑.ſcðo qꝛ ab illo hereditas ſicut antea poſſide⸗

retur.Si qͥs aũt obſtet q; tali filio debeat reue/
lari.ne ſcʒ ignoꝛãter copularet᷑ t matrimonium
ſue ſoꝛoꝛi aut alteri ſue pꝛopinque.ſeu alia face⸗
ret q̃ a iure ſpurijs phibita ſunt.Dicendũ ꝙ tał
ignoꝛãtia dum ꝑſeuerat omĩo excuſat cũ ſit ig⸗
rantia facti.Si qñ tñ factũ veniret ad luceʒ tale
inr̃imoniũ eſſet dirimendũ. Si tñ querat᷑ an da
to ꝙ tał filius ex vᷣbis matris ſe ſpuriũ credat te
neatur reſtituere bona q̃ habuit marito matris

ceteris filijs alijs heredibo pᷣdicti mariti. Dicen

dum ꝙ ſi hoc indubitãter credit ⁊ ratõne illð il
lud credẽdi habʒ tenet᷑ ᷣm deũ nõ tñ iure hũano

Si tamẽ nõ habet ſufficientẽ cãm ⁊ rõneʒ credẽ

di.tũc reddere nõ tenet᷑ exq̊ͥ per ſe vel ꝑ alteꝝ ſibi

daret ꝙ nõ hʒ ſufficientẽ ſeu ↄdignam rõnẽ cre⸗

dendi. Sunt aũt intcetera q̃tuoꝛ ſigna que red⸗
dunt ſuſpectam talẽ mr̃eʒ ita ꝙ ei nõ debet defa
cili credi.
Primum eſt amoꝛ.
Secundum eſt odium,
Lertium ſtulcia.
Quartũ incertitudo.
Pꝛimum eſt amor.id eſt pꝛediligit aliã plem vi⸗
ri ſui. Scom eſt odium videlicʒ ſi pᷣſumit᷑ipᷣm
vel eius vxoꝛẽ odire. Tertiũ eſt ſtutilcia.quia
ſcʒ mulier fatua ⁊ leuis eſt vel ꝑtinacis ſenſus.
Quartũ eſt incertitudo cũ nõ ↄſtet eã eẽ vł fuiſſe
certã ꝙ hunc ↄcepit de adulterio nõ de viro Nõ
eni hoc om̃i põt adultere eſſe certũ. Sʒ qð reme
diũ tali mulieri dʒ exhiberi.Dicendũ ꝙ ei ſcom
Scotũ vbi ſupꝛa triplex remediũ dari poteſt.
Primũ remediũ ẽ ꝙ inducat filiũ intrare reli
gionẽ. ⁊ tñ talẽ ꝙ poſſit ꝓfeſſionẽ ſuã ſuare ne ſcʒ
incidat in ſcullã cupiẽs vitare caribdim. Se⸗/
cundũ eſt ꝙ fiat dericꝰ.vnde valeat tñ ſᷣm deuʒ
eccliaſtica bñficia acceptare.⁊ his q̃ſi ſufficien⸗
tibus merito iam ↄtentus dimittat hereditatẽ
alteri fratri laico in ſeculo remanẽti. Si tamẽ
nullã ꝑſuaſionẽ honeſtaʒ coꝛ talis filij mr̃ flect
re põt vt hereditatẽ dimittat.nõ videt᷑ ꝙ debeat
ſe pꝛodere illi cũ certa nõ ſit ꝙ tał ab ea imꝑſua
ſibilis in alijs tam licit ⁊ honeſtis flecteretur ex
illo.ĩmo foꝛte tenaciꝰretineret ne ſpuriꝰputaret
cũ talẽ notã multũ caueant male nati. Tunc
demũ tertiũ remediũ addendũ ẽ ſcʒ ꝙ ſaluo iure
bũano ⁊ abſq; in famia ſua pᷣt ⁊ debʒ de ſua dote
cũ eã hẽbit in ptãte vel ð ꝑaſernalibꝰſi hʒ.⁊ cete
ris bonis et laboꝛibo ⁊ ſudoꝛiba ſuis indemnem
facere viꝝ ⁊ legitimã eius pꝛolẽ. Obligat᷑ eni vi⸗
ro ſatiſfacere de ↄſumpt ab illegitimo filio.ſʒ ta
lis filiꝰ ſatiſfacere nõ tenet᷑ qͥ ↄſumpſit qᷓ;diu in
bona fide fuit.de hereditate aũt mir obligaur
heredibo viri ab inteſtato vel heredibo ſcripi vel
quibo veriſimilr credit᷑ ꝙ eliau berralegten
O ſi neſcit᷑ dʒ pauꝑib erogari. Lenet᷑ inq;; ſᷣm

–—
*

.ſ

coꝛreſpõdentiam iuſtide. Non enim dico ꝙ te
neat᷑ ad reſtõnem equalẽtis hereditati.qꝛ vt ſu⸗
pius dẽm ẽ płimũ qdẽ differt inter hꝛe ⁊ ꝓpe eẽ ſʒ
qꝛ iſte legitimꝰheres nũqᷓ; hũit hereditatẽ lʒ ſᷣm
iuſticiã fuerit ꝓpe ꝓpterea minuſq; equalẽs here
ditati ſibi ſu lcity hereditate fienda Illud aũt
minꝰ determine?᷑ im arbitriũ bõi viri Qõ ſi nec
hoc fieri põt nũc nõ obligat᷑.tenebit᷑ tñ cũ ꝑueiet
ad pinguioꝛẽ foꝛtunã.et de ſolu. Odoardꝰ. ſi vo
talis młr nunq; bzʒ vñ reſtituere poſſit.tũc ex im
potẽtia excuſat᷑ ſi hẽat ſatiſtaciendi ꝓpoſitũ.xuij
q·vi.ſi res. De adultio aũt cuiꝰẽ filiꝰ.dicendũ

viðꝛ ꝙ ſi ſcit vel credit veriſimiłr illũ eẽ ſuũ vbi

mff ipſa ſatiſfacere nõ valeat vr ꝙ teneat᷑ de expẽ⸗
ſis educatõis pr̃i pucatiuo.qꝛ cm efficacẽ dedit
tali dãno.ex᷑ de iniur̃ ⁊ dã.da.ſi culpa.ſᷣm tamẽ
poſſibilitatẽ ſuã.Et ſi mitteret ipᷣa adultera ad
hoſpitale vł finxiſſʒ moꝛtuũ peꝑiſſe.vel qꝛ notifi
cauit ſine ſui ꝑiculo tenebit᷑ hoſpitali de nutri⸗
mẽto ⁊ alijs expẽſis.niſi notabił pauꝑtas excu⸗
ſet eã cũ de iure natali ad h̊ teneat᷑.ðdiſt.i. Jus na
turale Et hoſpitalia ꝓpt pauꝑes nutriẽdos ſint
fcã nõ ꝓpter diuites. Sʒ de hereditate vel dote
ſi dotaret a pꝛe putatiuo teneri videtad arbitri
um boni viri attẽta ſua facultate. Que tñ ſatiſ⸗
factio occulte fieri dʒ cũ ſine ꝑiculo manifeſtari
nõ poſſit.ar ij.q.i.ſi peccauerit.Si aũt dubitat
adult᷑ ex eo ꝙ leuis ẽ mulier ⁊ cũ alijs adulterat᷑
vel ẽt qꝛ ipa adultera dubitat vtꝝ ſit eius vłma
riti relinqᷓtur, iudicio dei cui omia nuda ſunt et
aꝑta.et qᷓuari nõ viðꝛ de reſtõne. Indecẽs ẽ eniʒ
vt in re dubia certa detur ſnia ait᷑ Gꝛe.di.xxxiij.
habuiſſe.In nullo tñ cãu ad obuiandũ hmõi pe
riculis vẽl malł debet adultera vel adulter que⸗
rere aboꝛſum vel moꝛtẽ paruuli.ar.xxij.q.ij. Fa⸗

Kapli n. viij. ſcʒ quãdo fienda ſit reſtitutio.
antum ad octauum

ſcz qᷓñ dic.b. Tho.ſe.ſe.q lxij.ꝙ ſtati.qꝛ
ſic acciꝑe rem alienã eſt ↄ iuſticiã. ita et
detinere eã qꝛ ꝑ ̊ ꝙ aliqᷣs detinet rẽ alienã inui
to dño ipedit eũ ab vſu rei ſue.⁊ ſic fac ei iniuriã
Maanifeſtũ ẽ aũt ꝙ nec ꝑ modicũ tꝑis lʒ alicui ĩ
pctõ moꝛari.ſʒ qͥlibet tenet᷑ pctm̃ ſtati deſerere.
Uñ ðꝛ q̃i a facie colubꝛi fuge pctm̃.⁊ iõ tenet᷑ qͥli
bet ſtati reſtituere.vł dilatoeʒ petere ab eo qͥ põt
vſum rei ↄcedere.Et ſiqͥdẽ teneant de incertcuʒ

llud eſſʒ exrogandũ in pias cauſas cũ ↄſilio cccie

ſi hmõi ꝑſone hñtes reſtituere rmaneãt.ita pau
ꝑes cũ ↄſilijs ⁊ ſfamilia ꝙ nõ hẽant vñ vinuãt.ſiat
dicit Ray.vt dixi in cau ↄſilij.S.in titu.de deci.
ibi ãt ſic diẽ Si qͥs retinuit decimas lõgo tꝑe.⁊
nũc venit ad ſatiſſactõeʒ.et poſtulat intuitu dei
ct ecclie maxime qꝛ hʒ ꝑua; ſubiam ſibi remitti
qð accepit tꝑe pᷣterito cuʒ aliter oꝑteret cuʒ ſua
familia mendicare.qᷓ;uis ecdleſia decimas om̃s
poſſit petere.ſi viderit iſtum contritum. et pᷣces
eius inuiti veritati debet ei tanq; pauperi dimit
terre vnde v uat cũ hoc eſſet datura poſtea. xvi.
ꝗqi.quoniã. Hec ray.Qñ iutelligendñ viðꝛ vbi
dant᷑ decime ð moꝛe ꝓut ẽ de iure cõi. Na vbi de

—

Titulus ſecũdus

mo:e nõ dant᷑ decime vel valde diminute viden

sur excuſari ꝓut plene hẽs in.i.ꝑte ti.i.et diẽ ibi

glo. Buil. ꝙ illi qͥ reaſſignãt ĩ mau pũiarij qͥ boc
nõ facerẽt niſi pẽitẽtiarij reſtituerẽt eis ꝓ ꝑte vł
ꝓ toto qñ neſci?᷑ cui faciẽda ẽ reſtõ.ꝙ n credit eoſ
eſſe ĩ ſtatu ſalutis.dicit ẽt paulopoſt ꝙ n eſt ncc̃e

ꝓꝙfiat hmõi reaſſignatõ ĩ mãibo pñarij dũ mõ ta

lis ꝑatꝰſit ad arbitriũ eiꝰl alteriꝰboni viri ſatiſ
faccre.diẽ ẽt ꝙ in hoc cãu epᷣs qͥ ẽ diſꝑẽſatoꝛ pau

peꝝ pᷣt dilatõem dare vel ꝑtẽ dimittere. ac etiaz
totũ ſi viderit expedire ad neceſſariã ſuſtentatõʒ

illius tãq; alicꝰalteriꝰpauꝑis.ita tñ ꝙ qto vti⸗
lius pᷣt gerat negociũ illiꝰcui fiẽda ẽ reſtõ ſi ꝑſo⸗
na eiꝰfuiſſʒ nota vt pʒ exponẽdo illa q eẽnt ei re
ſtituẽda in vſus falee pñt ei mag ꝓficere q̊ ad
deũ. Hec ibi. Si tenet᷑ cert ꝑſonis q nolũt dare

certã dilatõem dʒ ad petitiõem ipᷣoꝝ abſq; dila
tione ſatiſfacere vel cedere bõis.qꝛ fur ł raptoꝛ

ſꝑ ſunt in moꝛa.⁊ iõ ſꝑ augẽt pctm̃.ff.de ↄdi.fur

l.in re furtiua vbi leſi egẽt ⁊ ſame pereũt ne int/

ueniẽte paululũ moꝛa iueniri nõ valeãt qui redi
mant?᷑.ſꝑ vitãda ẽ moꝛa vbi ẽ ꝑicłm. di.xxviij.de
ſyracuſane.Et hocẽt ſi oꝑtz ipᷣm mẽdicare.vnð
nõ dico hito reſpectu ne egeat.nã ↄ hoc notat᷑ ex
de vſu. cum tu.tñ Ul.addit ſine culpa pᷣt acciꝑe
vite nccria.ſcʒ extreme. Ray.moderate ſibi vita

retẽta q̊uſq; plene ſatiſfaciat. Hoſtiẽ.vo ſic dicit

Sʒ qd ſi noͤ imineat talr ꝑicim nccitatꝭ.⁊ his qᷣ
reſtituere tenet᷑ nõ põt induci ad teſtõem ſtati fa
ciendã.puto ꝙ diſcretꝰſacerdos pᷣt ſuã ↄſciaʒ in
foꝛmarce ex eo ꝙ intẽdit gerere vtilr negociũ cre⸗
ditor Mã ſi videt qꝛ aliter nõ pᷣt recuꝑare in per
petuũ.vel ñ ita cito ł nõ ita cõmode.põt recepto
iuram̃to vłalia ſufficiẽti cautõe ſi hre pᷣt cautio

nẽ.dilatõem cõcedere ⁊ ſub hac ↄditõe ſi adim/

pleuerit hoc ĩfra taleʒ diẽ pctõꝛẽ abſoluere vt ſic

creditoꝛ ꝙ ei debet᷑ recuꝑet ⁊ pctõꝛñ recedat a p⸗/

abloluat ſub ↄditõe vriũ aſſenſerit Ul.dices.q;
abſolutõ a pctis nũq; fieri dʒ ſub ↄditõe.et iõ di
ci pᷣt ꝙ abſoluat ſimplxr ſi eſt abſoluẽdꝰſed decla
raret qð nõ valebat abſolutio nili adimpleat ꝓ⸗
miſſum. Ul arch.ſuꝑ.c.Si res.xuij.q.vi.q̃rit.
Utrũ hñti reſtituere dẽat hĩi reſpectꝰ ne egeat ⁊
diẽ. viðꝛ ꝙ ſic. ff. de iur̃iur.l.in ↄdẽnationc.ff.de
ceſſio.bo.l.is qͥ. Et ſic notat᷑ʒ ber.ec ð ſolu.Odo
ardus.et facit ad hoc qꝗð hr̃.xvi.q.vij.quicunq;
Sʒ ĩnocẽ in.c.cũ tu er ð vſu. Secus credit ſᷣm
cmonesvt ibi notat.Ala.ber.⁊ hoſti.ꝙinſolidũ

Bea deſpatꝰ. Hec ille. Sʒ ꝙ in fine hꝰ. F. ſ. ꝙ

tenent?᷑ detẽtoꝛes vſuraꝝ ⁊ nõ ſolũ inq;tũ facere
pnñt.q hoſti.in ſũma dic ꝙ qͥ hñt reſtituere paula

tim ſinguł mẽſib ſoluãt creditoꝛib ſi alit᷑ ñ pñt
ſine maꝗ detrimẽto ꝓut potuer̃t vł cõponant ſe
cũ ſpoliatis Oõ ſi nullã potuerint inuenire miti
coꝛdiã apð eos.tñc abſq; dilatõe tenent᷑ ſatiſface
re vł bonis cedere.quia peccatoꝛ ſemꝑ eſt in mo
ra ff.de cõdi.fur.l.in re furtiua.extra de ſimo.c.
cum in eccłie Multi tenent dictũ pꝛecedẽs tan⸗

q; equũ.ſcʒ ꝙ tenent᷑ ſoluere q̃ ntum poſſunt re/

tenta ſibi vite cõmoda.arg de conſe.di. v. diſci
pulos.extra de furt᷑ſi quis.Sed arg.ↄriũ ſuper
vbo reddere eiuſdẽ.c.et ibi dicit arch. ꝙ ſtatim

debet reddere totũ quod poteſt.allegans beatñ
Thomã ſcða ſcðe.q.lxij.qui dic̃ ꝙ ſtatim fienda
reſtitutio eſt dñũs Johaànes dñici in glo quada.
dictũ tamẽ beati Tho.pᷣt dici nõ eſle cõtra ſi ſa⸗
ne intelligat᷑.vt infra dicet᷑. Sed in quadã ſũma
dicit᷑ ꝙ lli qui reſtituere vſuras ⁊ male ablata ⁊
pꝛoponũt firmiter reddere ſed nõ poſſunt ſtatizʒ
quia nolũt cum familia ſua egere vel mẽdicare.
tamẽ incipiut iuxta poſſe ſatiſtacere.vtruʒ tales
poſſint abſolui ⁊ cõmunicari. Reſpon.aut ſciũt
ipſi male ablata.⁊ etiaʒ ipᷣi quibꝛ debẽtur hmõi

volũt.tutũ ẽ ꝙ de conſcietia eoꝛũ ſtent ad termi

nũ ipᷣoꝝ ⁊ volũtatẽ.Si vo neſciũt tales damna
data ſibi.⁊ reuelatio poſſet eẽ ꝑiculoſa illis qͥ vo
lunt reſtituere.tũc n eſt reuelãdum illis.ſed pᷣ⸗
ſumendũ ꝙ confeſſoꝛ vtiliter illoꝛum negociuʒ
gerat.et confitens intẽdat ⁊ pꝛomittat ſatiſface
re qᷓ; cito poteſt.qꝛ hic habʒ locũ ratibabitio de
bono ⁊ equo.et tunc ↄfitens abſolui et cõmuni
cari põt.qꝛ eſt in via ſalutis Si vero omio neſci
antur ꝑſone quibo reſtitutio eſt fiẽda.tunc eſt li⸗
bere in poteſtate pᷣlati.vel diſcreti cõfeſſoris da⸗
re ⁊ conſtituere terminũ confitenti ſicut viderit
neceſſitatẽ ⁊ cõtritionẽ eius et voluntateʒ eius
paratã ⁊ pꝛomptã reſtituendi.⁊ infra iſtũ termi
num talis põt abſolui et cõmunicari.Quid aũt
debeat facere vxoꝛ ⁊ familia raptoꝛis qui nõ ha

bent niſi de obligatis reſtitutioni. habes ſupꝛa

titu.i.c.xij.de rapina.S.xviij.⁊.xix. Nota ꝙ ray.
et hoſti · circa iſtam materiã reſtitutiõis dicunt
hoc notent ⁊ teneãt ſacerdotes ꝙ ſᷣmꝙ maioꝛ vł
minoꝛ fuerit fraus el dolus vel violentia.ina⸗
ioꝛ vel minoꝛ debet eſſe diſcre io iudicantis.es
et ſᷣm hoc in vſuris que fiũt in depoſit vt dictũ
eſt ſupꝛa in.c.de vſura.que omio ſunt reſtituen⸗

da.tamẽ quia minoꝛ eſt ibi violentia qᷓ; in cete⸗

ris.poterit confeſſoꝛ etiã cum ſcit᷑ ꝑſona cui fien

da eſt reſtitutio magis moderare tepus reſtituę

di retenta ſibi vite cõmoda ⁊ familie ſue.Quidã
circa iſtã materiã dicũt ⁊ meo iudicio ſatj rõna
biliter ꝙ in certis caſiba ñ tenet᷑ qͥs ad ſtatim re⸗
ſtituẽdũ actualłr.etiã ſi hẽat modũ aliquẽ ad re
ſtituendũ ⁊ ab eo cui tenet᷑ inueireñ poſſit necre
miſſionẽ nec dilatiõʒ.ſed ſubitã velit ſibi fieri re
ſtitutõem qñ vicʒ ex reſtituendo ſtati inde ſeqret᷑
euidẽs vel ꝓbabile dãnũ ſpũale vł tꝑale notabi⸗
le ipᷣius reitituẽtis.vel alioꝝ qð pꝛeponderaret
dãno eius q debet hꝛe ex caretia illius rei.· Põt

autem danuũ eſſe txiplex.ſc; ꝑiculũ moꝛtis.infa

mia guis ſeu ſcandalũ notabile vel dãnũ et pe⸗
riculũ ꝓbabile moꝛtalis culpe.ratio buiꝰeſt.i ꝙ
tał reſtitutio poſſit ðᷣferri.qꝛ ſᷣm Sco.oꝛ.mi.creę
ditoꝛ.i.qͥ dʒ hᷣe mag dʒ velle in hmõi caſibus vt
maximũ incõmodu ſeu dãnũ eius q hʒ reſtitue
re cuitet᷑ in modica reſtõnis dilatõe q; ſuũ incõ
modũ modicũ łᷣ dãnũ ex carẽtia ad tꝑs ſue rei.
Et ſi obijciat᷑ ꝙ reſtituere ẽ actꝰnegatiui pcepti.
qꝛ reducit᷑ ſeu explicatꝑ hoc qð ẽ no retinere alie
nũ.ſʒ pᷣceptũ negatiuũ obligat ſꝑ ⁊ ad ſo. Rnde
tur ſᷣm Sco.qꝙ alienũ iniuſte ⁊ inuito dño reti⸗/
nere ſimplłr phibe? ꝓpterea ſꝑ ⁊ p ſꝑ iſto mõ nece

eſt ſaluti alienũ nõ recinere.ſed qn qs bʒ/ poſitũ

CLeapitulum VII.

et voluntatẽ reſtituẽdi alienũ p tꝑe opoꝛtuno ex
tũc tenet᷑ dño rei volente.i velle debẽte vult aut

hoc dñs rei ⁊ ſi nõ actu illicito.tñ actu debito ?z

hõeſto.qꝛ dʒ velle ꝙ qͥ ſuũ hʒ ftineat qͥuſq; potit
opoꝛtune.Et ſi dicat dñs rei.hoc agite inuite.⁊
qꝛ nõ vult ꝙ ꝑ q̃̊ntũ eunq; tꝑs ſuũ retineat᷑.Dicẽ
dũ ſᷣm ſcotũ ꝙ dño inoꝛdiatevolẽte ſtati rehabe
re ſuũ.⁊ ꝑ ↄſeq̃ns recta rõem nolẽte ꝓxim reti
nere ſuũ.tũc nõ eſt detentoꝛ iniuſtꝰ Nã ⁊ depoſi
tũ dʒ redditiõe ſtrictiſſima cũ repetit᷑ reddi.vt
C. depo.l.fi.⁊ tñ iuito dño volũtate inoꝛdiata
cũ repetit ⁊ cũ eo malũ faciat ſibi ł altipᷣt tineri

et Aug.dic ꝙ multa bona ſũt pᷣſtanda iiuitꝭ dũ

eoꝝ potiꝰ vtilitati qᷓ; volũtati ↄſulũ ⁊ cetera.di.
xlv.Et qͥ emẽdat, ⁊ exemplũ ponit.xxiij.q.uij.c.
ipᷣa pietas.de eo.ſ.qui ↄ volũtatẽ extrahit᷑ de do
mo ruitura qð laudabilr fit.Eſt ̊ vnꝰ caſus cũ
umminet ex hmõi reſtõe ſubita ꝑiclm dani incõ⸗
ꝑabiliter pᷣualentis dãno qð in hʒ creditoꝛ ex ca
rentia rei ſue.puta cũ ipᷣe creditoꝛ bñdo illã reʒ
ſeu pecuniã quã qᷣs de ſuo retinet mag poſſet re
tuSmore ⁊ pᷣualere ↄ bonũ cõmũe. Nam tũc m
Ricar. in. iiij. Non tene? illud reſtituere illi.ſʒ fi⸗
deliter repuare vt reſtituat ſibi vel heredibo ſuis
qñ hoc fieri poterit ſiñ pᷣiudicio boni cõis.vł de
poſitare illud ita oꝛdinãdo et puidẽdo ꝙ tꝑe ſuo

reſtituat᷑ Idẽ videt᷑ dicendũ cũ qͥs male vteretur

re ſua rehabita.puta gladio ad occidendum ſe
vel aliũ hmõi Idẽ vidðꝛ dicendũ cũ ex ſubita reſti
tutiõe ille qͥ reſtitueret rẽ ablatã ꝑ furtũ vlł aliud
viciñ. detegeret ⁊ inde infamaret᷑ cũ fama ſit qͥd
nobiliꝰ qᷓ; fubia tẽpalis.vñ grauiꝰ reputat᷑ pec/
catũ detractõis qᷓ; furtũ ceter paribꝰᷣm tho. ſe.

ſe. q.lxxiij. ⁊.vi.q.i.deterioꝛes.Cum & quilibʒde
beat puidere ↄſᷣuationi fame ſue.ar.xij·iq.i.nolo

Poteſt talis differre reſtõemvſq; ad tꝑs q̃ͥ nõ de
phendat᷑ in crimine ⁊ diffamet᷑ ſi aliter ꝓuideriñ
põt. Idem dicendũ cum id quod dʒ reſtituinõ

poſſit illi rſtitui niſi faciẽdo magnas expẽſas ad

mittendũ ſibi qꝛ in remotis ẽ creditoꝛ. Lüc eni
quid agendũ ẽ hẽs.s.in eo.ti c.iij.Et idẽ dicẽdũ

qñ młr hũit filiũ ꝑ adulteriũ neſciente viro łſup
oſuit ſibi alienũ pꝑtũ qui nutri᷑ de bonisviri.vł᷑

eres ẽt dimittit᷑ vt filiꝰ ppriꝰ.cũ teneat᷑ mĩ talis
de oĩbus q̃ ꝑcepit filiꝰ ille.ſ.putatiui pr̃is.nõ tñ
debet reuelare factũ qñ ex hoc ſeq̃ret᷑ ſeu ſeq ꝓba⸗
biliter poſſet moꝛs ſua.vel ꝓlis talis vel ẽt nota
bilis infamia vel alia grauia ſcãdala ᷣm Ray.⁊
Jo. neapol in qdlibet.de qͥ hẽs. S.plene eo.li.ti.
I.c. de furto.ibi vide. Alius caſus ẽ qñ ex hmõi
reſtõne ſubita ſequi poſſʒ moꝛs ſpũalis ſeu herm̃
moꝛtale ꝓbabilłr in reſtituẽdo vel familie ei.pu
ta rſtituẽdo q̃ hʒ aliena ad tantã venit pauꝑtate
vel miſeriã ꝙ nõ pᷣt viuere vel ꝓuidere filijs ð vi
ctu ⁊ veſtitu.⁊ cũ ſint alicuiꝰ nobilis ↄditionis

mẽdicare nimis erubeſcũt ab amic ad ſufficien

tiam nõ inueniũt.laboꝛare neſciũt.vel non pñt

quia paruuli vł infirmi.⁊ ſi ic reſtituẽdo exponit᷑

piculo ipſe cũ familia ſua furãdi vel ꝓſtituandi
filias vel deſpationis vbi retinẽdo alienũ ci ip
ſo er iduſtria ſua puidet.⁊ ꝑce ſibi ⁊ familie.et di
ſponitur ad ſatiſtacienduʒ paulatim boc ſentire

videtur Sco.in.iiij. Henri.in.vi.quodlibet.q
xxuij.Et idem videt᷑ dicendũ cũ qͥs habet inſtru⸗

mẽta artis ſue.vnde ex laboꝛe ſuo gubernat ſe et

ſuos et vendẽdo vel tradẽdo ea vt reſtituat ſuis
creditoꝛibo. poterit laboꝛare ⁊ inde lucrari.puta

libꝛos q̃ ad iuriſꝑitos ⁊ medicos.inſtrum̃ta q̊ ad

artifices. Laboꝛãdo aũt cũ pᷣdictis vltra ſuſtẽta
tionẽ ſuã poterit interim paulati ſatiſfacere. Nee
credo eẽ ↄtra hoc ꝙ diẽ b.Tho.ij.ij.q lxij.ſ.ꝙ ſta

tim reſtituendũ eſt alienũ ſimpliciter. Nõ eni ita

amare vᷣba accipiẽda ſũt dicit lex.ſʒ ciuiliter ⁊ in
ſacra ſcptura ſtati dicit᷑ fieri 4 in ꝓlixo tꝑe vt pʒ
malach.iij. Statim veniet ad templũ ⁊c.Et pᷣci⸗
pue cũ ex cã ita vꝛgenti differtur.vt dictũ eſt. Po
teſt etiã młtipłr accipi in iure.⁊ nõ ſolũ ꝓ potetia
facti.ſʒ ⁊ iuris ⁊ cõmoditatis.vt ptʒ.xxij.q.ij.Ja
ciat. in glo. Hec nõ ſũt pᷣdicanda ne paret᷑ via de
tentõi alioꝝ ad qð nimis pꝑſone ſũt inclinate.ſed
cũ magna diſcretiõe in ↄfeinõe ⁊ cõſilijs tractan/⸗
qa ⁊ cu mitis circũſtantijs ↄſiderada qͥ honeſter
factũ.Ad ſᷣ etiã facit qð dicit Jo.neapoł.in qu.-
libet.ix.q.xxij.⁊ Ry.in.uij.⁊ Pe.de palu. Que
ritur eni vtrũ potẽti reſtituere male ablata ſtatiʒ
ſufficiat ad ſalutẽ relinquere in teſtamẽèto ꝙ here

des reſtituãt. Rndet ad h̊ ipᷣe Jo. neapoł.ꝙ H̊ ſuf/

ficit in duobo caſibo tm̃. Pꝛimus eſt qñ hñs male
ablata ereditvere ⁊ ꝓ certo ꝙ talis retentio nõ ſit

vtra volũtatẽ dñi.Lalis eni retentio nõ eſt iniu⸗

rioſa ſeu intuſta. Nltłus eni pati? niuſtici vols
vt ðꝛ in. v. ethicoꝛ. Scõs caſus eſt qñ talis re
tentio rei aliene eſt cõtravolũtatẽ dñi.ſed inoꝛdi
nata puta cũ nõ redditgladius furioſo cũ repetit
ipʒʒin furia hoc eni iuſte fit. vt.xxij.q.ij.Ne quis.
Et ſiłr hocẽ qñ aliqs vult rem ſua ſtatim habere
quã retinẽs nõ põt dare ſine notabili dãno ſuo ⁊
ecõtra ille cuiꝰ eſt põt ſine damno ſuo ⁊ incõmo⸗
do carere ad tꝑs.xtra iſtos caſus nõ ſufficit a⸗
ſalutẽ niſi ſtatim reſtituat Ratio eſt qꝛ de neceſſi
tate ſalutis ẽ vitare pctm̃ moꝛtale.ſed nõ ſolũ au
ferre alienũ ſed etia retinere extra pᷣdictos caſus.

eſt moꝛtale qꝛ cõtra iuſticia cũ faciat iniuriã ꝓxio

⁊ hoc cũ põt reſtituere.vñ nõ ſufficit ad ſalutẽ ta/⸗
li relinquere ꝑ teſtamẽtũ ꝙ heredes reſtituãt.ſed

de neceiſitate ſalutis eſt ſtatim reſtituere ſi põt.

Sʒ ſi ille cuiꝰ ẽ res ſeu cui obligat᷑ nõ pᷣt ſlla re ca
rere ſine incõmodo ſuo etia ad tꝑus.tũc opoꝛtet
ꝙ reſtituat etiã cũ magno incõmodo ſuo.nec ſuf⸗
ficeret dimittere ꝑ teſtamentũ. Tertius caſus
excuſans a reſtitutõe ſubita eſt cũ ex hoc immine
ret ꝑiculũ moꝛtis coꝛꝑalis.Et ꝓ huiꝰmaioꝛi de⸗
claratiõe nota ſm Ricar.in.nij.diſt.xv.ꝙ ſi illeh
damnñ intulit habet aliqͥd vltra neceſſitatẽ ſuſte
tatõis nature qᷓ;ᷓuis ſibi neceſſariũ ad victuʒ pᷣm
decentiã ſue gſone reſtituere tenet᷑.Nõ eni licituʒ

eſt de alieno viuere cũ ſeculari honoꝛe. Si aũt nõ

habʒ niſi neceſſaria ad ſuſtentatõeʒ nature.tunc
diſtinguendũ eſt.qꝛ aut iſte qͥ damnũ paſſus eſt ñ
iidiget ad ſuſtẽtationẽ nature eo qð ab eo ablatũ
eſt ⁊ tũc ille qͥ abſtulit reſtituere nõ tenet᷑.qꝛ ex iu
re nature licitus eſt vnicuiq; vſus poſſeſſiõis ne⸗/
ceſſarie ad ſuſtentationẽ nature.Extrema auteʒ
neceſſitas omia facit cõia/ff. de lege rodi.i.ij.

Citulus Becundus

CTum in eadẽ in tex.⁊ glo. Aut indiget ad ſuſten

tationẽ nat᷑̃e eo ꝙ ablatuʒ ẽ.⁊ tũc ſubdiſtinguo.
ꝛ aut pᷣmꝰ. ideſt dñs ipᷣius rei indiget iſta re ad
ſuſtentationẽ ſue nature priuſqᷓ; nccria ad ſuſtẽi
tationẽ ſit nat᷑e illiꝰqͥ abſtulit. Aut vterq; eode⸗

tꝑe factꝰ ẽ indigẽs iſta re ad ſuſtẽtationẽ ſue na⸗

cure.Aut iſte q̃ abſtulit factꝰẽ indigens iſta read
ſuſtetationẽ ſue nature priuſqᷓ; iſte a q̊ ablata eſt
Pꝛimo mõ ⁊ ſcdo pt dici ſine pᷣiudicio ꝙ iſte
qui abſtulit rem iſtã tenetur reſtituere illi a quo
abſtulit.qꝛ nunqᷓ; fuit illiꝰ q eã abſtulit.ſed ſꝑ re
manſit iſtiꝰde iure.poſtqᷓ; eni ſũ in ſtatu in q̊ͥ res
mea res ẽ mihi nccria ad ſuſtẽtationẽ nature nõ
põt fieri alteriꝰme dicente.Si tertio mõ.tunc
ille q abſtulit reſtituere ñ tenet᷑ qꝛ ab iſto tꝑe q̊ͥ fa
cta eſt ſibi ncẽriaad ſuſtẽtatõʒ nature cũ tũc illi
a qͥ ablata ẽ non eẽt ncẽria.acqᷣſiuit ius in illa re
illi qui abſtulit. Et iõ q;uis dãnũ paſſus veniat
poſtea ad ſtatũ in q̊ res ſibi ablata eẽt ſibi neceſ⸗
ſaria ad ſuſtentationẽ nature nõ ꝓpter hũc babʒ
maiꝰ ius in iſta re q; iſte qͥ e abſtulit.niſi iſte qui
eam abſtulit deueniſſz ad ſtatuʒ in q̊ ampliꝰ iſta
res ñ eẽt ſibi nccaria ad ſuſtẽtationẽ nate.IJdeʒ
ꝑ totum Pe. de palu.in.iiij.et Sco. Ex dict ho
rum ꝓꝙ tales q hñt reſtituere ⁊ ſi retineãt ſibi qͥ⸗

dãmodo nccria p ſuſtẽtatione ſui ⁊ familie ad

vitandũ multa pꝑicula anime ⁊ coꝛꝑis q veriſilłr
ſequi poſſent bonis ſuis cedẽdo ⁊ oiĩb ſe ſ poliã/
dopꝓ reſtõne fiẽda.qð foꝛte tutiꝰeẽt.ſ.reſtituere ⁊
in deo ofidere etiam ſi opoꝛteret mendicare.ſᷣm
Ray. Id hᷣ nõ viðꝛ teneri de nccitate ſalucj. Zñ
non dñt tales ita laute viuere ⁊ pompoſe veſtiri
cũ ſamilijs ſuis ⁊ filias ſuas cũ magnis dotibꝰ

nuptui tradere ſiẽ ſi nõ entoblicatt ad reſtöneʒ

qĩʒ parce viuere ⁊ ꝑuas dotes tradere.et ſi nõ pñt
nobili vel mercatoꝛi nuptui dare artifici et ple/⸗
beo dñt tradere ⁊ alia ſuꝑflua reſecare.Cũ młta
ergo pꝛudẽtia hoc negociũ agẽdum ẽ.cũ efficaci
ter vident᷑ facere qð pñnt ad reſtituẽdũ.⁊ ĩ alijs ſe
bñ hẽc.⁊ cũ tioꝛe dei.credo pñt abſolui ⁊ cõicari
Qui autez ⁊ de eo qð pñt ſꝑ ꝓcraſtinãt ⁊ annua
tim repiũ? pmittere ↄfeſſoꝛi reſtituere. et poſtea
nõ faciũt.nõ vidẽtur abſolui niſi pᷣus faciant.vł
diſponãt efficaciter negociũ vt hẽat executionẽ
et multo minꝰei ꝑmitti dʒ cõmunio ſumi q̃ntuʒ
dico ſpectat ad ↄſiliũ ↄſeſſorj. Nam q̃ntũ ad ſa⸗
cerdotè qͥ hʒ cõmunicarc.cum ille ſe in mãifeſto
ingerit ad hoc qͥd iuris hẽs ĩfra ĩi.iij.ꝑte.de vſu
rarijs aũt maiſeſt/ quõ ſit augendũ cũ eis in reſti
tutiõe ⁊ collatõe ſacroꝝ.bhẽs.õ.eodẽ ti.c.de vſu.
Poſſent ẽt tales petere remiſſionẽ a creditoꝛib⸗
quã ſi ſponte ⁊ ſine fraude obtinẽt nõ ampliꝰipᷣi

obligant᷑.nec ẽt pauꝑibo illa remiſſa eis dare te⸗

nẽtur Non tamẽ decẽs eẽt vt diues a paupe ⁊ in
digẽs parum a multo indlgente peteret riniſſio

nem Queritur vtꝝ eps elapſis trib vel q̃tuoꝛ

annis poſſit agere 3 heredes.vel poſſeſſoꝛes bo⸗
noꝝ quondã illiꝰqͥ in teſtamto reliqnit mille li⸗

bꝛas ſoluẽdas nomie vſuraꝝ incertaꝝ cũ deer/

toꝛſione dictaꝝ vſuraꝝ non appareat niſ ꝑ con
feſnonẽ dicti teſtatoꝛis Rñder laur.de ridol. in
tractatu ð vſuris poſt Fede.ꝙ cũ actio q cõpetit

er teſtamẽto. vel ↄdictio que cõpetit epo per l.

Nulli ſint ꝑſonales.⁊ ꝑ ſpaciũ triũ aunoꝝ dau
dãtur ꝑↄſeqᷓns.C. de pſcrip.triũ vł q̃tuoꝛ znoꝝ
ideo ↄtra heredes bona fide poſſidẽtes q̃ ſp pᷣiu
mit᷑ nõ cõpetit actio ad dictas mille niſi pbaret

malã fidem heredẽ habuiſſe ⁊ ſciuiſſe vitiu ⁊ cri⸗
men defuncti.q̊ caſu debʒ intelligi.ZLua nos cũ

ſi. Et idẽ ſi de extoꝛſione appareat ꝑ aliud qᷓ; te⸗

ſtamentũ. Qũo aũt ad poſſeſſoꝛes bonoꝝ per q̊s

Eteſtatoꝛẽvel eius heredẽ bona alienata ſunt nõ

eſt aliqð dubiũ ſi poſſider̃t ſpacio decẽ annoꝛuʒ
qꝛ actio ꝑſonalis nõ cõpetit ↄ ſucceſſoꝛẽ ſingula
rem.vt.l.i.ꝭ.ſi heres.ff.ad trebel. Nec obſtãt pꝛi
mo dicta.ſ. ꝙ actões cpᷣo cõpetẽtes durant q̃tu⸗

oꝛ annis.qꝛ intelligit᷑ hoc de actõibo competẽti⸗
bus epiſcopatui vel ecclijs. Sʒ hic nõ competit
actio epᷣo vt epᷣo.ſed vt yconomo ⁊ admiſtratoꝛi

bonoꝝ paupeꝝ. Querit᷑ ꝙ ſi pᷣmiſſo generali edi⸗
cto ꝙ qᷣcũq; dederit vſuraꝝ nomie aliqͥd tali ve-

niat infra tot dies ⁊c. Si nemo venit nec aliq̃s

certas ꝓbauit vſurarius ifra terminũ ad id ſibi

atutũ lataq; eſt ſnĩia ꝑ epᷣm declarãs illas eẽ in

certas. Utrꝝ vſurariꝰ ſit tutꝰſi poſtea appareãt

pſone certe bo reſtitutio eſt faciéda. Fede.i oꝑe
ſuo ſentit ꝙ ſic. etiam qͥ ad ũlos qͥ tũcerat extra
dyoceſim.Fatet᷑ tñ ꝙ talibo competit remedium

Scd cogita diẽ lau.an ſit veꝝ ⁊ ↄriuʒ pꝛacticat

quãdo non ẽ determinatũ ꝙ oia veniant ſub no
mine incertoꝝhoceſt qñ non fit taxatio vere.et
ſm qᷓntitateʒ ad quã aſcẽdunt ſʒ minoꝛ.et ſᷣm ꝙ
inter eos conuẽtumẽ.Et ð hoc iudici pꝛo cuius
ſentẽtia alio nõ dato pᷣſumitur.cõſtat legitime.
An aũt tal na tuupſe vi
pꝛompti ſunt ep̃i ad eius ob uantiã.quia ꝓ ſeip
ſis incerta imburſant nec ad illoꝝ volũt reſtitu
tionẽ venire vel teneri ſed fit certa taxatio ſcoðᷣm

conuentionẽ cſom ꝙ moꝛis eſt.que tamen an de

iure poſſit fieri videda eſt. Notandũ etiaʒ ſᷣm ar
chidiaconũ ꝙ ſi aliqs decedẽs relinq̃t ſibi here⸗
dem ex teſtamẽto vel ab inteſtato.⁊ oꝛdiauit q̃n

dam executoꝛẽ tantũ ad emẽdam ſuoꝝ foꝛis fſa/
ctoꝝ qui decedens tꝑe moꝛtis ſue creditoꝛibite

nebatur.⁊ iaʒ tetmini ſolutõis ſue fluxerãt. Iſte
executoꝛ debitũ hmõi ſoluere tenet᷑.⁊ poteſt con⸗
ueniri.qꝛ elapſis termĩs ſolutõis cepit iniuriari
creditoꝛib in non ſoluẽdo defuuctus. Ex pꝛece
pto autẽ dñi ſolutio ẽ faciẽda.ar.xi.q.i.magnũ.
xxiij.q.fi.c.tributũ.Quarce peccat i termino ſol⸗
uendo.tum qꝛ frangit ꝓmiſſum.extra de pac.c.i
et. ij. tum qꝛ illo elapſo iuito dño detinet alienũ
ff de excep. doli. l.ij. F. circa. Et hoc tenẽt quidaʒ
vt ſcʒ nomine foꝛis factoꝝ hoc cãu veniãt ðbita

quoꝝ terminꝰſolutiõis tpꝑe moꝛtis lapſus erat,
etp illis agi poſſit. Secꝰ de debitis q terminꝰ
noõ aduenerat.⁊ ita notat᷑in ſpe. Rubꝛi.qualiter

in iudicio ſcriptura ꝓferri. .nunc vo. Oceo
demũ cui datum eſt alidqd ꝑ erroꝛem dicit Jo de

rip. in tractatu de ↄctibo ꝙ in tali datione aut

eſt erroꝛ ꝑſone vel erroꝛ foꝛtune vel alterius cõ⸗

ditionis appoſite. Si pmo modo.puta inten

do dare petro ⁊ do martino.tũc martinus tene

tur acceptũ reſtituere vel danti vel illi cui inten

E

pꝛactica ſit iuris conſona tuupſe viðö

deba
puta
iſic
paun
Gi⸗
teſc

lept
no:
adr
plen

ſt.

vult
feot

falis

errat
göpt
teeſe
ne.
fitca
amie
tutie
Nclal
llis
ſßzen
tipee
diſee
faor

Vvid⸗
hab

lecu
vel⸗
mpl

NA

deſo

Pportit
ioe
tama
Ndium

cicd

nriabo
N
wN

.

nuch

id

debar dare.ar.xxix.q.i..i. Si vo erroꝛ foꝛtune

puta intẽdo tibi dare vt pauꝑi.et tu es diues ꝛ

ꝙ; ſic acceptuʒ tenetur reſtituere danti vel alicui

paupꝑi niſi recipiens interim eẽt effectꝰ pauper.
Si vo ſit erroꝛ alicuiꝰalterius ↄditõis puta qꝛ
te ſctm̃ credo cuʒ nõ ſis.⁊ iõ dono tibi.vel credo

celebꝛatuꝝ te miſſas.⁊ ideo do tibi.dicit᷑ ꝙ ſi re

ceptoꝛi cõſtat de pᷣciſa intẽtione dantis.ſ.qꝛ ali

nõ daret niſi cõditio ſubeſſi.talis erroꝛ obligat

ad reſtituendũ receptũ.aut ad ſufficicnter ſup⸗
plendũ ꝑ ſe vel ꝑ aliũ intentionẽ dãtis q̊ꝝn ratio

eſt.qꝛ cũ res in iſtũ nõ tranſeat niſi eo mò q dãs
vult tranſferre niſi nõ exiſtat conditio.in ipſum

res nõ trãſfertur. Alij vᷣo dicunt ꝙ ad reſtöònem
talis erroꝛ nõ obligat niſi ipᷣa conditõ circa qus
erratur eſſet cauſa motiua ⁊ finał dationis ta

qð ꝓbant ꝑ ſimile do tibi centuʒ libꝛas qꝛ credo
te eſſe amicũ meũ.dato ꝙ accipiẽs non ſit amicꝰ

mev. nõ obligatur ad reſtõnẽ. Si autẽ amicicia
fit cauſa ꝓpter quã do tibi centũ libras.ſcʒ ſi ſis

amicꝰmeus.niſi amicus fueris obligarad reſti

tutionẽ. Ex his pʒ ꝙ queſtoꝛes ſuncti Anthonij

vel alij qcunqʒ nullo mõ pñt ſibi retinere ea que
iüllis pauꝑibo vel loc p quib dant᷑ petũt quia hic

eſſʒ erroꝛ ꝑſone. Uerũtamẽ qꝛ nullꝰ tene ppꝛijs

ſtipẽdijs militare nec cauſas alioꝛũ agere ad ex
pẽſas ſuas.dico ꝙ pñt tales viuere ſuꝑ qſtus q̃s
faciunt.et pᷣt eis moderatũ ſalariũ dare.hec ille
Illa vo q̃ dant᷑ eis ex mendacijs eoꝝ queſtoꝝ.qꝛ
videlʒ aſſerũt ꝙ dicentẽ᷑ multe miſſe ꝓ dantibꝰ. vł

pbabebũt talẽ vel talem indulgentis.vel abſoluẽ

tur a votis eoꝝ vel a caſibꝰrepuatis.vel ꝙ fient

lectiſternia ⁊ hoſpitalia ⁊ hmõiꝙ q̃bus illi dant

vel nõ daturi.nec talia fiũt.nec vᷣa ſunt.totumẽ
rapina.⁊ reſtitui dñt dantib ea vel pauꝑibꝰero

. itulus tertius de Suꝑbia Caplm pᷣmum

ꝑentũ et eius punitione.

xpeditis bis que

de ſuꝑbia pᷣmoꝛ

ſpeciebus ⁊ filiabs ⁊ remedijs
reſtitutiõis. Nũc de ſuperbia
agendũ eſt que cum ſit vitiuz
. ſpuale minꝰ ab homibo cogno⸗
ſcitur. Sicaũt de diabolo a q̊ͥ oꝛtũ hũit dicitur
Job penul.ꝙ eſt rex ſuꝑ om̃s ſilios ſuꝑbie. ita et
ſuꝑbia ipᷣa regina ⁊ mi eſt oĩm vitioꝝ.ſᷣm Gꝛe.
et ſicut de ipᷣa maxie diabolꝰↄdemnat᷑.ita xpus
cũ elect ſuis de eiꝰ jrio.ſ.hũilitate maxime com
mendat᷑. Uñ aug.in.xuij.ð ciui.dei.c.xiij.ſic ait.
Tiuitati dei in ̊ ſeculo ꝑegrinanti maxie cõmẽ
datur hũilitas.⁊ in rege eiꝰ q eſt xpᷣs maxie pᷣdi⸗
catur. Contrariũ huic vᷣtuti elatõis vitiũ in eiꝰ
aduerſario qͥ diabolꝰeſt maxie dñari ſacris lris
edocet᷑. Pꝛofecto iſta ẽ magna differentia q̃ ciui
tas vñ loquimur vtraqʒ diſcernit᷑.vna ſcʒ ſocie⸗

tas pioꝝ hominũ.alia impioꝛum. ſingla queqʒ

9

cum angelis ad ſe pertinentibus in quibo pceſſit
hac amoꝛ dei.hac amoꝛ ſui. Hec ille De hac pſal
mi. Suꝑbi inique agebant vſqʒquaqʒ a lege au
tẽ tua non declinaui.Ubi de ea tria notantur.

coanda.quia vſqʒ quaqʒ.

pertinent ad auariciam cum

ꝛimũ ẽ vitiũ.⁊ ideo ꝓpulſanda.ibi. Suꝑbi ini
Scõm eſt maximũ.⁊ lõ eradi/ (que agebant.
Tertium eius remediũ.⁊ ideo regula ſernanda
Buoc ſnpe non declinai.

uod ſuperbia ſit pec/J. I.

catum ptʒ ex eo quod dicit ſplalmiſta Superbi
iniqueagebant. ſſcilicq;ʒ ſuperbiendo. Iniquitas
autem pctũm eſt. Unde ⁊ iocobi.iiij.dicitur.ſu⸗
perbis ðs reſiſtit.⁊ hoc ideo.quia ſibi contrarij
ſunt ꝑ peccatũ.ſed de ipſo ſuꝑbie vitio videnda
ſunt tria. .
Primo quid ſit.
Secundo qñ ſit moꝛtiferum ·
TLertio quomodo pꝛimi. L

t quantũ ad pᷣmum dicit Augꝰ. in. xuij.de ci.

dei. ꝙ ſuꝑbia eſt ꝑuerſe celſitudinis appetitus.

Ubi pmo notandũ ꝙ ſuꝑbie pctũm conſiſtit in

appetitu ſeu volũtate ſicut ⁊ alia peccata.nõ in
eſtimatione. Uñ quando Gꝛego. dicit in libꝛo

moꝛaliũ.qꝙ ſuꝑbia eſt cum qͥs eſtimat bona que
bʒ.a ſe hr̃e non a deo vel merit ſuis eſtimat obti

nuiſſe ⁊ hmõi.nõ ſic eſt intelligẽdũ tanq; in ipſa
eſtimatõe conſiſtat ſuꝑbia ipᷣa ſed conſiſtit in ap
petitu excellẽtie inoꝛdinato.Sʒ quia ꝙ qͥs mul⸗
tũ appetit facile credit ex ipᷣo appetitu nimio ex⸗
cellentie quẽ habʒ ſuꝑbus.inde inclinatur de fa
cili ad eſtunandũ.de ſe vltra id qð eſt.ita ꝙ eſti⸗
matio illa ſequitur appetitũ illum inoꝛdinatuʒ
Secundo eſt cõſiderandũ ꝙ quia appetitꝰ ſu
ꝑbi eſt ꝑuerſus ſeu inoꝛdinatꝰ.qꝛ ↄtra regulam

rationis.ideovicioſus. Pꝛo cuiꝰ declaratione

eſt dicendũ ꝙ appetitus in omni eo qð appetit.
aut ſequit᷑ regulã rationis.id ſcʒ qð ratio natu⸗
ralis dictat aut excedit ipᷣam aut deficit ab ea.⁊
cũ ſequitur regulã rationis eſt actus virtuoſus
cum autem excedit vel deficit a regula rõnis. eſt
vicioſus.Exemplũ de appetitu ſiciẽtie qui de ſe
eſt homini naturalł.Si enim quis appetat ſcien
tiam ⁊ intẽdat ei ſᷣm ꝙ ratõ dictat puta ad debi
tum finẽ ⁊ debito modo ꝑtinet hoc ad virtutem
ſtudioſitatis.ſi vᷣo excedit regulã rõnis vt quia
nõ intẽdit ſcientie ꝓpt᷑ deũ.vel qꝛ q̃rit ſcrire q nõ
ꝑtinent ad deũ ⁊ hmõi.ꝑtinebit hoc ad vitiũ cu
rioſitatis.ſi aũt deficist a regula rõnis vt qꝛ nõ
vacat ſentire vt dʒ ꝑtinebit ad negligẽtie vitiuʒ.
ſic ad ꝓpoſitũ de ſuꝑbia. Cũ eni cõſiſtatĩ appeti
tu excellentie?⁊ honoꝛis q̃ naturałr hõ deſiderat
et ratio huiꝰ ẽ qꝛ bomo naturalxr deſiderat per⸗
fectionẽ boni qð conſiſtit in quadã excellentia.
Hancerxcellentiam pᷣt qs tribꝰ mõis deſiderare
Nazʒ ſi h faciat ſ̃m reglam rõis.ſcʒ ad debitum
finem ⁊ debitis medijs.pertinebit ad virtutem
magnanimitat.ſi deficiat a regula rõnis.tota⸗
liter retrahẽs ſe ab oꝑe magno ⁊ honoꝛe ſibi pꝛo
poꝛtionato timoꝛe deficiẽdi.ꝑtinet ad vitiũ pu⸗
ſillanimitatis.ſi aũt excedit regulã rõnis qreno
honoꝛẽ ⁊ excellentiã nõ ad debitũ finẽ vel ſibi in
ꝓpoꝛtionatũ.ſʒ ſupᷣ ſuã ↄditionẽ ꝑtinet ad vitiuʒ
ſuꝑbie.Non eniʒ ẽ aliud ſuꝑbia q; excedere men
ſurã ꝓpꝛiã in excellentie appetitu. Un ſuꝑbus ðꝛ

ẽ

—

quaſi ſuꝑ id qꝗð eſt valẽs.Et qꝛ nõ eſt eadeʒ men/
ſura oim hoim qð vni nõ imputabitad ſuꝑbiaʒ
faciẽdo qᷓdam multũ honoꝛabilia ſic epᷣs exercc⸗
do auẽtẽ epiſcopalẽ alteri imputaret᷑ ad ſuꝑbiaz
vt ſi ſacerdos eadẽ agere vellʒ.Tho.ſe.ſe q.clxij.
et in qõnibo ð malo. Tertio ſciendũ ꝙ materia

huiꝰvitij ꝑ quã differt ab alijs ẽ excellẽtia. ſicut
matia auaricie ẽ pecũia ⁊ matia luxurie eſt dele⸗

ctatio venerea.⁊ q;uis videat᷑ idẽ ſuꝑbia cũ ina,/

ni gloꝛia.pr qð aliq doctoꝛes ponũt vtrũq; pꝛo
vno.tñ ſᷣm Bꝛe.in.xxx.li.moꝛa ⁊ be.Tho.ſe.ſe.

vbi.S. ſũt diuerſa ⁊ realiter diſtincta in h̊ dꝛñtia
quia ſupbie materia eſt ꝓpꝛia excellẽtia.ſʒ matia
inanis glie eſt mãifeſtatio ipᷣius excellẽtie. Appe

tit enĩ ſuꝑbus excellentiã ⁊ honoꝛẽ ſupᷣ ſuã vᷣtu/
tem.ſʒ vane gloꝛioſus appetit inoꝛdinate ꝙ mãi
feſtetur alijs ſua excellẽtia.Et q 2 ad excellentiaʒ
ꝑtinet ꝙ mãifeſtet᷑ qͥs alijs.iõ q̃i imediate a ſuꝑ⸗
bia ꝓcedit inanis gloꝛia vt pma filia ſeu ↄſequit
ad eam ↄtinuo vt germana.Qð pulcre oſtendit

Oꝛigenes ſr pentatheuc.xix. Ubi moꝛalr exxo
nens inebꝛiatõem Lochꝑ filias eiꝰ. dicit ꝙ ille
due filie maioꝛ ⁊ minoꝛ Toth que ſecute eumin
monte inebꝛiauer᷑̃t ⁊ cũ eo copulate filios genue
runt.ſ.moab ⁊ amon.q̊ͥꝛuʒ deſcẽdentes inimici

ſuert płi dei phitiq;in templũ intrare in tertiaʒ
et qᷓrtam gñationẽ.Figurãt hec duo vicia ſuꝑbi

am ⁊ inanẽ gloꝛiã.que ex mẽte oꝛiun⁊᷑ viri iuſti ?
ſancti. Supꝑbia eni ait aug.etiã bonis oꝑibo in⸗

ſidiat᷑ vt pereant. Cũ igr̃ qui mði vitia deſerit.ſ.
cupiditatẽ ⁊ luxuriã tanq; ignẽ ⁊ ſulphureũ ſo⸗
domam mũdane ↄuerſatõis ↄſumẽtem.montẽ
gloꝛia q etiã nõ ſibi cauentẽ dulcedine cõplacen
tie ip̃ius honor⁊ laudis inebꝛiãt vt ñ diſcernat

bonũ a malo in oꝑe fiendo.ex qͥb generãt᷑ tanq;

filij oꝑa facta et ſuꝑbia ⁊ inani gloꝛia.q qꝛ legiti
ma ⁊ dei pplo inimica.ñ pñt in templũ ſuperne

Yloꝛie intrare vel hoĩem introducere ſiue ipᷣa ſu

perbia ſit coꝛde ſiue locutõe ſiue oꝑe ſiue ↄſuetu
dine perpetrata tanqᷓ; quatuoꝛ gñationes eius.
Quãuis autẽ ſuꝑbia videat᷑ hre ſimitudinẽ cum
magnanimitate inqᷓntũ vtrũq; tendit ĩ magnuʒ
differt tñ ab ea plurimũ ſic virtꝰ⁊ vitiũ.Naʒ ſu
perbia tendit in mas q̃rendo excellentiã ⁊ hono
rem.ſed exceſſiue vt dictũ ẽ. Magnanimitas ve
ro mediocriter q̃ mediocritaſ nõ attenditur ſᷣm
Intitatẽ eiꝰin qð tendit.qꝛ tẽdit in maxim q;tũ
fleri pᷣt.ſʒ attẽdit᷑ iſta mediocritas in duobo.ſcʒ.
Pꝛio ꝓpoꝛtiõe ſui ad magnũ qꝛ tẽdit ĩ magnũ
qð põt ſibi eſſe poꝛtionat ⁊ cõueniẽs.⁊ iõ nul⸗
lus põt eſſe magnanimus niſi virtuoſus Scðo
attẽditur iſta mediocritas in elcõne. qꝛ ſc; non
tendit in magnũ pᷣm qᷣd.ſicut ſunt bona exterio⸗
ra intq̃ magnũ pᷣcipue ẽ honoꝛ.qð ptʒ qꝛ magna
nimus nõ reqrit honoꝛẽ tanq; fineʒ voluntatis
ſue.qꝛ hoc nimis parũ reputat ſibi.cũ honoꝛ ſit
vanũ ⁊ tranſitoꝛiũ bonũ UVnñ nõ curat nec eligit
honoꝛari ſʒ fieri honoꝛe dignũ.ſᷣm qð honoꝛ eſt
teſtimoniũ virtutis. Suꝑbus aũt in his duob

deſicit a magnanimo. Pꝛio qꝛ exceſſiue ⁊ ſupꝛa

regulã rõnis,: iiſupꝛa pꝛopoꝛtionẽ ſue virtut bo

q; ꝑfectõis appꝛchedit.ſequũtur ſuꝑbia ⁊ ĩianis

itnlus .I. ..

noꝛem ⁊ excellentia appetit. Scðo qꝛ honoꝛẽ ex⸗

terioꝛẽ eligit tanqᷓ; finẽ volũtatis ſue.de virtute

cui debet honoꝛ nil curas.Tho.ſt.ij.ſniaꝝ.diſt.
xlij.Sic ̊ᷓ ſuꝑbi iniq̃ agũt qꝛ peccãt ſuperbiẽdo.

Neceſt ̊ qð repꝛomittit ſᷣuãtibus legem ſuã in

pꝛemiũ dicens. Ponã te in ſuꝑbiam populoꝛuʒ

Sumitur eni ibi impꝛopꝛie ſuperbiaꝓ quadam
excellentia ſuper alios. Quantũ ad ſecunduʒ

notandũ ꝙ ſuperbia ſᷣm genus ſuuʒ ẽ moꝛtifeꝝ

gquãdo eſt ſᷣm ratiõis deliberationc᷑. Ratio hbu⸗
ius cſt.qꝛ velle nõ ſubijci deo ð liberate ſeu regu
lis eius eſt moꝛtale.qꝛ hoc eſt auerti a deo qð eſt

pꝛecipuũ ĩ omi moꝛtali.ſed ſuꝑbus h̊ agit.& ⁊c̃.
Signaͤter dictuʒ eſt delibtate quia ſicut omnia

alia moꝛtalia ex genere ſuo.vt homicidiũ furtuʒ

adulteriũ ⁊ hmõi.ꝓpter imꝑfectionẽ qnia ſcilicʒ

pꝛeueniũt iudiciũ ronis ⁊ ſunt pᷣter rationis cõ
ſenſum ſunt venialia.ita circa ſuꝑbiaʒ accidit

quia ſcʒ ſunt aliq motus ſuꝑbie qͥ ſunt venialia

dum eis ratio nõ aſſentit. Hec tho.ſe.ſe.q.clxij.

Vñ ⁊ thobias admonẽs filiũ ſuũ dixit.Suꝑbi⸗
am nunq; in tuo ſenſu aut vᷣbo dominari ꝑmit⸗

tas.Thob.iiij. Non dixit tangi vel ſimulari ſed

dominari.qð impoꝛtat rõnis cõſenſuʒ.Oſtendi

tur idem autoꝛitate pſalmi dicẽtis in ꝑſona do

mini Pſalmo.c.Non habitabit ĩ medio domꝰ
mee qui facit ſuꝑbiam. Nullus autẽ excluditur
a domo dei ſiue militãtis ſiue triumphantis ec
cleſie niſi ꝓpter moꝛtale.ſed hoc agit ſuꝑbia ſᷣm

dictũ Aug. ergo ⁊c̃.Dicit etiam dñs per ꝓpham

Deteſtoꝛ ego omnẽ ſuꝑbiam.quod nõ fit niſi pꝛo
pter moꝛtale.Ad quod ẽt facit dictum Gꝛegoꝛij
in.xxxuij.moꝛaliũ.dicent Euidentiſſimũ ſignũ

repꝛoboꝝ eſt ſuperbia ſicut electoꝝ eſt hũilitas.

ſed nullus fit repꝛobus niſi ꝓpter moꝛtale.̊ ⁊c.
Sciendũ tamẽ ꝙ ſuꝑbia dupliciter poteſt cõ
ſiderari ̃m ho.vbi ſupꝛa. Uno mõ t᷑ᷣm ꝙ ha⸗
bet quãdam redundãtiam in omnia vitia.Om⸗

nia enim peccata poſſunt oꝛiri ex ſuꝑbia duplici

ratione.Uno modo ꝑ ſe.inquãtum ſcʒ alia pec⸗

cata oꝛdinãtur ad finẽ ſuꝑbie que eſt appetitus

inoꝛdinatus ꝓpꝛie excellentie.ad quod põt oꝛdi⸗
nari iüllud qð quis inoꝛdinate appetit. Alio mõ
indirecte ⁊ quaſi ꝑ accidẽs.ſcʒ remouẽdo pꝛohi
bens vt timoꝛẽ et reuerentiã ad deum inquãtuʒz
ſcʒ per ſuꝑbiam contẽnit homo diuinam legem
per quã ꝓhibetur a peccato.et ſic ſuperbia eſt vi⸗
cium q̃ſi generale.et habʒ quãdam generalitatẽ
ſuꝑ omnia vitia.Ad hanc tamẽ generalitatẽ ſu⸗
ꝑbie ꝑtinet ꝙ omnia vicia poſſunt ex ea oꝛiri nõ

ꝙ ſemꝑ omnia ex ea oꝛiant᷑. Nam ⁊ ſi poſſit quis

tranſgredi quodcũq; pᷣceptuʒ ex contẽptu quod

ꝑtinet ad ſuꝑbiam non tamè ex cõtemptu tranſ

greditur.ſed aliquãdo ex paſſione vł ignoꝛãtia ⁊
uiuſmõi Alio mõ poteſt conſiderari ſuperbia
ſ̃m ſpeciẽ ꝓpriam quã habet et ratiõe pꝛopꝛij ob

lecti.⁊ ſic ſugbia eſt ſpeciale peccatũ. eſt enim ap

petitus inoꝛdinatꝰ ppꝛie exeellentie.Et quãuis
quidã cõnumerẽt int᷑ capitalia vicia inqntuʒ ex

ea multa genera pctõꝛuʒz oꝛiũtur. Gꝛegoꝛius tñ
quem ſequibtũs Tho.ſcòa ſcðe.q.exxxij.ponit᷑
eam matrẽ ⁊ radicẽ capitaliũ dicens.xxxi.moꝛ.

ant
hacx
frat

cehea
thol
dit

ece
mi
bie,
apo
fme
in
ee
cͤue
tabi
cau
ſnco
nüi.
ſuſia
ſoin
int
lctee
fitat
tas
eir
i!
ri
in

71
all

— 2–

— — —. — mn — em ,d. — m„

— — e

—

niaß
Mnre
N.
N
i
fſan
Nold
rommg
ifumn
vſalis
onls
Kodie
Wid
Kacti
Snn
nungen
mualnt
1plomn
gio don
acaͤ
whanrer
tſogdes
Ner gin
öſenip⸗
l
r oth
i,ng
nun M
iadopii
u
Mor
odittn
nt. M
mi
nu,
me
rnit⸗
zoinn⸗
lſtcn
ihvl
S

n

Radix quippe cũcti mali eſt ſupbia. Pꝛime au⸗
tem huiꝰ ſoboles ſeptẽ nimiꝝ pꝛicipalia vitia de
hacvirulẽta radice pꝛoferũ t᷑ ianis gloꝛia.ĩuidia.
ira triſticia.auaricia.vẽtris ingluuies.⁊ luxuria
Quantũ ad tertiũ.ſ.ꝙ eſt pꝛimũ peccatũ.patʒ
ex hoc qð ðꝛ Ecci.x. Initiũ oĩs peccati ſuꝑbia.et
thob. iij. Ab ipſa.ſ. ſuꝑbia ſnmpſit initiũ om̃is
ꝑditio.⁊ Iſið.dicit ꝙ ſicut ſupbia ẽ oꝛigo omniũ
ciminũ ita? ruina oim vtutũ.pʒ hoc. qꝛ pꝛimũ
peccatũ luciteri fuit ſuꝑbia. Vñ de eo ðꝛ Eſa.xii⸗
ij. Detracta eſt ad inferos ſuꝑbia tua.⁊ ſimilr pꝛi
mũ peccatũ.ade⁊ eue fuit ſuꝑbiayti nfra declara
bit᷑. Qð etiã aliq̃ pctã ẽt dicant᷑ pꝛiavt cupiditas.
apoſtaſia.⁊ iuidia.hoc nõ eſt ſimpkr vt ſuꝑbia.ſʒ
ſᷣm quid.i.ſᷣm aliquẽ reſpectũ.Nã cupiditas ðꝛ
pꝛima ſeu pꝛimũ pctõꝝ ſᷣm illð.i.thimo.vi. Ra
dix oĩm maloꝝ eſt cupiditas.qð eſtverũ ex parte

cõuerſiõis.eo qð conuerſio inoꝛdinata ad cõmu

tabile bonũ eſt c oim peccatoꝝ. Sed ſi upbia eſt
cauſa ex ꝑte auerſionis a deo.pꝛiꝰ aüũt ẽ auerti ab
incõmutabili bono q; cõuerti ad cõmutabile bo
nũ.⁊ iõ ſuꝑbia eſt pꝛioꝛ cupiditate.⁊ cã eiꝰ. Apo⸗
ſtaſia.i. recedere a mãdatis dei ⁊volũtate ðꝛ cau
ſa oĩm peccatoꝝ ſᷣm illð ecci.x. Initiũ peccati ho
minis apoſtatare a deo.ſed hoc intelligit᷑ pꝛioꝛi⸗
tate executõis nõ pꝛioꝛitate intẽtiõis.ita ꝙ pꝛio/
ritate executiõis eſt apoſtaſia a deo · que eſt volũ
tas nõ ſubijciendi ſe volũtati diuine.ſed pꝛioꝛita
te intẽtiõis eſt pꝛiꝰ ſuꝑbia que eſt volũtas pᷣſiden
di tho.i.ij.q.lxxxiiij. Inuidia ðꝛ initiũ oĩim malo
rũ.ſ.in hũ ano genere inuidia.ſ.dyaboli.pꝛius tñ
in ipſo fuit ſupꝑbia Sap̃· ij. inuidia.ſcilʒ dyaboli
moꝛs introiuit in oꝛbẽ terraꝝ Ex ſuꝑbia eni dya
boli ſecutũ eſt odiũ ipſiꝰ ad deũ iuſte punientem
⁊ reſiſtentẽ ſupbie ſue.⁊ inuidia ad hoiem⁊ mlta
tꝝ⸗

alia.Tho. in.iij.cõtra gentiles. c. cviij .
Duantu ad ſecundun J. II.

ipſo ꝙ nõvult ſi ubijci deo. ⁊ eiꝰ pᷣceptis pptered

Jaco.iiij.ðꝛ Deus ſi uꝑbis reſiſtit.pᷣterea q;to pec
catũ magis auertit a deo tãto eſt maius.ſed pec⸗
catũ ex coͤtemptu qð eſt ſuꝑbia mag auertita ðo
qᷓ; peccatũ ex ignoꝛãtia.in potẽtia vcl cõcupiſcen
tia. ergo ſuꝑbia eſt maius. Cõtemnit eni deũ ſu⸗
perby eo ꝙ nõ vult ſubijci ei? pᷣceptis eiꝰ. Se
cũdo ꝓbat᷑ ſupbiã eſſe maximũ petm̃ rõe opatõis
ſic. Illud ꝙ omib peccat guitatẽ donat ⁊ cau⸗

ſat eſt Fuiꝰ alijs p regulã illaã Areſt. Pꝛopter qð

vnũquodq; ⁊ illð mag.Si eni qᷣcũq; ſt calida ſt
calida inq;tũ ꝑticipãt naturã ignis.g̊ ꝑmaxime

ignis eſt calidꝰ.ſed ſupꝑbia hoc facit avnũqðqʒ

peccatũ eſt grauiꝰ ſi fiat ex ſuꝑbia q; ſi ex ignoꝛa⸗
tia vel infirmitate etis ſi ſit petm̃ infidelitatꝭ qðᷣ
grauiꝰ redditer contẽptn ſuꝑbie.̊ ipᷣm eſt maxi⸗
mũ vm ꝗ põt expõi illð pẽ. Supbia eoꝝ qꝗte ode
rũt.ſ.deũ vt punientẽ ⁊ ꝓhibentẽ cõſecutõʒ ſuox
maloꝝ deſiderioꝝ aſcẽdit ſemꝑ.ſ.ſuꝑ alia vitia.
Tertio ꝓbat᷑ idẽ rõe ꝓmiſſiõis ſic. Apud deum
et apud mundũ pmittit᷑ minꝰmalũ vt cuiteturvł
extirpetur maius.ſicut ⁊ medicꝰſapies in reme/
diũ maior moꝛbi patit᷑ infirmũ i leuioꝛẽ moꝛbũ

incidere. ⁊ deus ꝑinittebat in veteri lege libelluʒ
dari repudijvt vitaret᷑ vxroꝛicidiũ.⁊ leges humãe

ꝑmittũt merctriciũ ne ſequat᷑ adulteriũ.qꝛ gfuio

ra ſunt hmõi. Scd in remediũ peccati ſuperbie t
mittit deus hominẽ ruere in peccata guia ⁊ tur⸗
pia tho. vbi ſupꝛa. Unde Iſido in li.de ſũmo bo.
dicit. Qui detinetur ſupbia ⁊ nõ ſentit. labitur 1
carnis lururiã vt ꝑ hanc humiliatus confuſione
exurgat.idem grego.in moꝛ.tractans illud iob.
xij. Qui.ſ.deus diſſoluit baltheuʒ re⸗ u.i. pmittit
frangi caſtitatẽ ſctõꝝ ·. vt.ſ.recognoſcant ſupbiã

Exemplũ in vitaſpatrũ de vno qui cũ ex magna

puritate ⁊ ſanctitate paſceretur ab angelo lapſus
in ſuꝑbiã ita fuit deuictus ſtimulo carnis ꝙ de/
relicto heremo ibat ad ſeculũ ad implendã cõcu⸗

pꝛincipale. ſupbia oñdi?᷑ eſſe maxim peccatoꝝ cu
diẽ põ. vſq; quaq;.i.maxime iniq agebant ſuꝑbi.
vñ glo.ibi dicit.maxim peccatũ in hoie ẽ ſn bia.
Et ad idẽ facit qð dicit glo.ſuꝑ illud pð.Et muũ
daboꝛ a delicto maximo. hoc eſt a delicto ſuꝑbie
qð eſt vltimũ redeũtib⸗ ad deũ.⁊ pꝛimũ recedẽti/
bus a deo. Iſið. etiã in li.ð ſummo bo. dicit. Om
ni vitio deterioꝛẽ ſcito eſſe ſuꝑbiã ſeu pꝛopter qð
a ſummis ꝑſonis vel a pꝛimis aſſumit᷑ ſeu ꝓpter
qð ex bonis oꝛit᷑. Qð aũt ſupbia ſit grauiſſimum
omniũ peccatoꝝ octo rõniba ꝓbax.ſ. rõe auerſio⸗

— * ,

nis. opꝑatiõis.pmiſſiõis.vitatiõis.oppoſt itiõis aſ

ſimilatiõis.adheſionis ⁊ iniuriatõis. Et pꝛio
auerſiõis ꝓbat᷑ ſic In peccato moꝛta li attendunt᷑
duo.ſ.auerſio ab incõmutabili bono. ⁊ cõuerſio
ad cõmutabile bonũ.licʒ aũt ex ꝑte cõuerſionis
ad cõmutabile bonũ ſuꝑbia non ſit grauiſſimuʒ
peccatoꝝ eo ꝙ excellẽtia quã ſupb ioꝛdinatcap/
petit nõ habet maximã repugnantis ad bonũ vir
tutis tñ ex ꝑte auerſiõis ſapbia habet marimam
grauitatẽ cuiꝰ rõ eſt qꝛ in alijs peccatis hõ auer/
titur a deo. vel pꝛopter ignoꝛãtiã.vel pꝛopter in⸗
firmitatẽ aliquã. vel ꝓpter concupiſcẽtia alicuiꝰ
alterius boni. ſed ppter ſuꝑbiã auertit᷑ a deo exhᷣ

6

piſcentfã ſuam.ſed in via hoſpitatus apud duos
germanos religioſos. dum ad eoꝝ inſtantiã eos
inſtrueret in ſe reuerſus penitẽtiaʒ egit. Quar
to pꝛobatur idem rõne facilioris vitationis ſic.
Peccatum tanto eſt grauius quanto faciliꝰ põt
vitari ⁊ nõvitatur. Sed peccatum ſuperbie faci
lius poteſt vitari alijs peccatis.ſ.ipſo cognito.
ergo ſi ñvitet᷑ grauius erit. Signãter aute dictũ
eſt ipſo cognito. ſlam motus ſupbie occulte ſub
repens anteqᷓ; depꝛehendatur per iudiciũ rõnis

noò hahet maximã grauitatẽ.⁊ difficult᷑ tales mo

tus vitantur pꝛopter eoꝝ latentiam. Unõð in põ.
In via hac qua ambulabã.ſ.bonoꝝ operũ abſcõ
derũt ſuperbi laqueũ mihi.ſed depꝛehenſi ꝑ rõez
facilitervitantur ⁊ hoc ex triplici co nſideratione
Pꝛimo ex conſideratione infirmitatis ꝓpꝛie.
m illud Ecẽi· x. quid ſuperbis terra ⁊ cinis.
Secundo ex conſideratione magnitudis diuie.
Job.xv.Quid tumet.i.ſuperbit contra deũ ſpũs
tuus. Zertio er conſideratione paruitatꝭ bo
noꝝ noſtroꝛum. Nam quo ad bona nature vel
foꝛtune dicitur Eſa.xl.Omnis caro fenũ ⁊ omis
gloꝛia eius quaſi flos feni. Quo ad ſplritualia di

—

citeſa. lxiiij. Oms iuſticie vre qſi panꝰ merunte

Kum ergo ex hmoi oſideratiõe ſuperbia compꝑta
Defacili poſſit vitari ſi ñ fit erit ꝗuiſſimuʒ.Tho.
vhi ſupꝛa. Quinto ꝓbatur idem rõ ne oppoſitõ
nis ſic. Illud eſt grauiſſimũ ⁊ maximũ peccatuʒ
quod marime opponit ſe deo.ſed ſuperbia eſt hu
luſmodi. ergo ⁊c. lam boecius dicit ꝙ cũ omia
Vicia fugiant a deo ſola ſuperbia opponit ſe deo
ſicut fecerunt deſcendẽtes ex noe nemroch cum
ſuis cum voluerunt edificare turrim ꝑtingentẽ
ylſqʒ ad celũ.vt ſi foꝛte inũdaret diluuiũ poſſent
ſe a deo ðfendere in illa turri ⁊ nõ ſi ubmergi. ſed
deus confudit ſupbiam eoꝝ.quia cũ moniti per
angelos noluer̃t deſiſtere. cõfuſe ſunt ibi ⁊ diuer
ſificate lingue eoꝝ vt nõ poſſent ſe mutuo intel⸗
ligere. et ſic opoꝛtuit eos dimittere ĩichoata. Uñ
⁊ ipſa Sapia ait. Superboꝝ ⁊ ſublimiũ colla ꝓp
Pria virtute calcaui.confundẽdo et conculcãdo
eos multiplr.· Sexto ꝓbatur rõne firmioꝛis
adheſionis ſic. Quanto peccatũ firmius eſt ⁊ mi
nus ſepabile tanto ẽ grauius.ſed ſuꝑbia eſt hu⸗
iuſmodi.q̊ ⁊c̃. Qð ꝓbatur multipliciter. Nam ſi
ſeparetanima ſenſibilis ab homie nuuquid crit
concupiſcẽtia oculoꝝ in homie.certe non ⁊ tam̃
eſſet ſuꝑbia. Item q̃ntum ad pctũm ire. Nam ſi
tollatur vt nõ fiat alicui iniuria.nunqᷣd iſtõ crit
apꝓppetibile quod eſt vindicta. conſtat qð non. et ꝑ
ablationẽ iniurie remouebit᷑ vindicta. ct tainen
erit ſuꝑbia.i.appetitus inoꝛdinatꝰexcellẽtie. Itẽ
cuʒ motiuũ inuidie ſit odium aliene felicitatis.
ſi ſit vnus homo ſolus in mundo. nunquid erit
rriſticia aliene fel citatis. certe non. et tamen
poterit eſſe ſuperbia. Superbia igitur quia mi⸗
nus ſeparabile rõne iam dicta.iõ grauiſſimum.
Scptimo rõne aſſimilatõis ſic. Sicut ma ioꝛ
virtus eſt illa que nos magis aſſimilat chꝛiſto.
ita ⁊ maius eſt vitiũ illud qð magis nos aſſimi⸗
lat diabolo. ſed ſuꝑbia eſt hmõi. Uñ dicitur iob
ↄ xli.de diabolo. Ipſe eſt rex ſuꝑ oẽs filios ſuꝑbie
ergo ⁊c. Octauo rõne iniuriatiõis. Illð eſt gra
uiſſimũ ⁊ maximũ pctm̃ qð maxime iniuriatur
deo ⁊ auertit ⁊ derogat deo ſed ſuꝑbia eſt hmõi.
crgo ⁊c̃. quod ptz ꝑ alig diſcurrendo. Nã ꝑ blaſ/
phemia homo iniuriat᷑ bonitati diuine. quia eſt
Poccari in ſptritũ ſanctũ. ꝑ mẽdaciũ iniuriatur
homo veritati diuine ſed per ſuꝑbiam iniuriat
ercellentiſſime iuaieſtati diuine. qð ptʒz. quia ſu
perbire eſt q̃i ſuꝑ ſtatum homis ire hoceſt quaſi
quandã eqlitate dei appetere.⁊ ſic iniuriari ma⸗
ieſtati diuinc. Hec alexander.ij. parte. q.xxx viij.
Raxy. um g ſupbia ſit maximũ ideo deteſtãda
et euitãda.⁊ remediũ ad hoc notat᷑in.ꝭ.ſehn.
Muagti ad tertiũ pꝛin.. .
cipale.ſcʒ de remedio hoc eſt qðᷣ ait po.A lege at
tua nõ declinaui.q̃ dicat. Superbiideo in ique
agunt ſuꝑbiendo quia declinãta lege tua nolen
tes ſubijci ei. Ego aũt nõ declinaui ab ea.ſʒ ſi ubij
cio me ei fuãs eam ⁊ ſic vito ſuꝑbiã ſicergo qui
vult vitare ſupbiam non declinet. ⁊ nᷣ recedat
a lege dei eterna ꝑ affectum queẽ volõras ſua oꝛ
dinans cuncta ad fines ſi uos. ſubijciẽs ſe volun
Cati ſue.Qui eni eſſe vult vt deus. ait Aug. ſuper

ps.viij.ſcʒ ſacere volũ tatẽ ſuaʒ nõ dei ꝑuerſe vlt

ſimilis eſſe deo.ſicut diabolus ⁊ pꝛimus homo
qͥ noluit diuino teneri pᷣcepto. Item nõ decliner
a lege naturali ꝑ effectũ que docʒ inferioꝛẽ ſubij⸗

ci ſuꝑioꝛi ꝑmaxie ⁊ ei nõ velle equari.Unð dixit

antiochus. Et ſi peſſimus tñ inſtinctu naturali
ductꝰ. Juſtũ cſt hominẽ ſubditũ eſſe deo ⁊ nõ pa
ria ſentire de co.ij. Machab. ix. Decʒ etiã hoiem
vilem ſe reputare.cum clare videat ſe eſſe vermẽ
et cinerem. Uñ michee.vi. Humiliatio tua ĩ me
dio tui.Item nõ declinet a lege diuiali ſcripture
per intellectũ frequẽter meditando ruinas ſuꝑ⸗
boꝛꝝ.que ibi referũtur.vnde ab ea ſibi caueat ne
ſimilia patiatur. Hinc vᷣgo beatiſſima in canti
cis Luce.i.Diſperſit ſuꝑbos mente coꝛdis ſui.
ideſt eos qui ſunt ſupꝑbi nõ primo motu. ſʒ men⸗
te.i.deliberatõe.coꝛdis ſui.i.voluntate ipᷣoꝛũ ſu
perboꝝ ſic exponit dominꝰ Jo. dñici fuꝑ magni
ficat. Uel ſic vt refaratur illud ſui ad deuz. et eſt
ſenſus. Deus diſpſit ſupbos. non ſententia com
minatoꝛia velad tempus ſicut aliqͥs peccatoꝛel
ſed mẽte coꝛdis ſui.ideſt deliberatione ſue volũ
tatis immutabilis. Uel ſic. Diſpſit ſi uperbos in
mentce ⁊ volũtcate. vt vbi pꝛius erant vniti cum

deo ⁊ ꝓximis ⁊ in ſeipᷣis ſint ꝑ ſupbiã in ꝑtes di
ſeparati a deo et angelis ſuis bonis.⁊ in ſe

uiſi
in diuerſa vitia diſtractiſicut patʒ de ſuperbia

luciferi hominis primi.⁊ nabuchodonoſoꝛ qui

fuerũt diſpſi lucifer de celo in inſernũ ⁊ dem 6es
binc inde ꝓ aera. homo de paradiſo in mundũ ꝑ
diuerſos ritus idiomata ⁊ loca.Nab uchdono⸗
ſoꝛ de regno in deßtum cum diuerſis feris. oms
mentc diſpſi ⁊ intellectu ⁊ affectu. Vñ gre.ĩ mo
ralibo. onſideret homo elatus qͥd in terra me⸗
reatur ſi angelꝰ pᷣlatus in celo ꝓſternitur.de pe.
diſt. ij. F. pꝛincipiũ.De ruina luciſeri ſcribit Zu.

x. Ubi chꝛiſtus dixit diſcipułſuis admonẽs eoſ

cauere ſibia ſuꝑbio. Uidebam ſathanã ſicut ful
gur de celo cadẽtem. ⁊ per quod vitiũ ceciderit

onñndit Iaias dices. xuij.c. Quomoõ cecidiſti luci

fer de celo ⁊c̃.qui dicebas in coꝛde tuo.in cclum
aſcendam ⁊c.ſimilis ero altiſſimo.qð di cere ſc;
deliberate cogitatõis ⁊ affectionis fuiſſe ſuꝑbia
ondit ſubdens. detracta cad inferos ſuꝑbia tua
vbi dicit Aug. de qonib veter teſtamẽti ꝙ dya⸗
bolus elatione conflatus voluit eẽ vt deus abſo
lute ſeʒ in nullo ſubeſſe. Pꝛo decla ratõe ſcien/
qum ꝙ triplexeſt eq̃litas ſeu ſilitudovna omni
mode equiparãtie.alia eminẽtie tertia eſt excel⸗
lencie in conſecutõe gloꝛie virtute ſue nature.
Prima eq̃litas vel ſimilitudo eſt in ꝑſonis diut
uinis.Unde amb.tractans illð põᷓ. Deus qͥs ſi⸗
milis erit tibi.dicit.vtiqʒ filius qͥ eſt ymago pa
tris. Hancequalitatẽ vel ſilitudinẽ licʒ quidaʒ
dicant angelũ appetiſſe.ſcʒ eſſe vt deus qꝛ q;uiſ
hoc ſit inpoſſibile.tamẽ vt dicit Aug hoc habz
ceca ambitio vt ſemꝑ pᷣſumat q; poſſit Sed hoc
omino eẽ impoſſibile ꝙ iſto mõ appetierit dei ſi⸗
militudinẽ pᷣm oiĩmoda eqparantiã pbat᷑ triplici
rõne. Pꝛima ẽ qꝛ qᷓ;uis s poſſit piꝰ deſiderare
qᷓ; poſiit hẽe:nõ tñ põt plꝰvelle qᷓ poſſit eſtimare
qꝛ intellectũ voluntas ſequitur nõ excedit. hoc
autẽ nõ poterat angelꝰeſtimare. Scða rõ eſt qꝛ
certiſſimum eſt creaturam non poſſe adequari

done
Mlbi
deie
Mnnn
drſen
nähoien

feci

othuſne
pnr
nsſe
her
on
lisſui.
Snen
poi ſ
gni
Hack
wac
nnd
Nw
Nrhen
man
an
iiis

Uine

mptande
ninn .
ſebi
onise
iſutni
acen
cciilv
vincnn
dng
iſein
ipun
nin
uit/
nitn
Gofm
uc
Nn.

nis
neizr
hcgi⸗

r᷑atoꝛi.neè etiam ipᷣa natura humana que erat

in chꝛiſto. Unde yſaie.xl.dicitur Cui ſimilẽ feci

ſti eum. Hoc autẽ ſciuit angelus cum hꝛet intel
lectum perſpicaciſſimũ.ergo nõ appetijt Tertia
ratio eſt ex parte angeli.quia impoſſibileẽ ꝙ an
elus appetat aliquod bonũ quo exiſtẽte iam ip
e idem nõ eſſet Nulla eni natura que eſt inferio
ris gradus appetere poteſt ſuꝑioꝛis nature gra
dum ſine ſuiipſius coꝛruptõe.q̃ non cadit in in

tellectu.nec ꝑ cõſequẽs in appetitu.ſicut canis

non appetit eſſeleo.quia ſi tranſfertur in dum
ſuꝑioꝛis nature iam non eſſʒ. Secunda equali

tas eſt pᷣeminentie.ſcilicꝭ in nõ ſubeſſe alicui.ſʒ

pꝛeeſſe omniby angelis ⁊ cunctis inferioꝛibo qð
eſt pꝛopꝛiũ dei Et quãtum ad hoc licet angelus
potuerit appetere omibus pꝛeeſſe angelis ⁊ cre/
aturis inferioꝛibo.non tamẽ potuit apere ꝙ ab
ſolute nõ eſſet ſub deo.Et hoc ꝓpter tres ratões.
Prima quia eſt hoc impoſſibile angelũ ⁊ omnẽ
creaturã nõ eſſe ſubiectam creatoꝛi.nec eniʒ hoc

eadme potuit in eius appᷣhenſione quaſi poſſibi

le. Secunda ratio eſt quia ipᷣe angelus deſine
reteſſe ſi totaliter deo ſubiectus nõ eſſet. Ter
tia rat o eſt quia tota eius ꝑfectio eſt eſſe ſub ðo
quia torũ bonum angeli eſt in hoc.ꝙ ſcilicʒ deg
ſubeſt. ſicut tota claritas aeris eſt ex hoc ꝙ ſubij
citur radijs ſolis. Tertia equalitas eminentie
ſeu excellẽtie eſt habere beatitudinẽ ex nullo me/
rito ſuo vel alieno.⁊ hec eſt eminentia quam ap
petijt ãgelus cũ dixit Silis ero altiſſimo.Fuit

ergo peccatũ ſuꝑbie ſue in hoc ꝙ ad ↄſequẽdam

ſuꝑnalem beatitudinẽ ſuam que in plena dei vi
ſione conſiſtit.nõ ſe erexit in deũ tanqᷓ; in finale:
ꝑpfectõem ex eius gra deſiderãs cum alijs ſanct⸗
ſed eũ ↄſequi voluit ꝑ virtutẽ ſue nature.non tñ
ſine deo in nata oꝑgante.ſed ſine deo g'am ↄferen
te.Et qꝛ hẽe finalẽ beatitudinẽ ꝑ vᷣtutẽ ſue natu
re oĩno abſqʒ gra alicuiꝰſuꝑioꝛis.eſt pꝛium deo
manifeſtũ eſt ꝙ qᷓntuʒ ad hͥ appetijt angelus dei

equalitatẽ. Uñ q̃ntũ ad bᷣ appetijt etiã deo non

ſubijci.vt ſcʒ eius gratia ſupᷣ ſue nature virtutẽ
indigeret. Hec tho · ij. ſent di. v. Et pᷣma parte.q.
lxiij.Non ſolũ aũt in lucifero fuit ſuꝑbia. ſed ẽt
in alijs angeł qui cecider̃t cũ eo. Un ðꝛ Apoc̃.ꝙ
dꝛaco cauda ſua i.exẽplo traxit tertiã ꝑtem ſtel⸗
laꝝ.i.angeloꝝ in trã.ſ.infernalẽ.Sʒ qꝛ incertꝰ ẽ
nobis nũerꝰ angeloꝝ qᷣ cccider̃t.ponit᷑ ibi nũerꝰ
determĩatꝰ aliq̊ mõ.i.tertia ꝑs ꝓ indetermiato.
Quõ aũt alij angeli peccauer̃t exemplo pᷣmi dak
tale exemplũ Siẽ miles oꝛdinatꝰ ſub rege ⁊ ſub

ouce exercitꝰ.hʒ bonã volũ tatẽ ſequẽs volũtatẽ

ducis dirigẽtis volũtate ſuã in regẽ.⁊ malam ſe
quẽs voluntatẽ duc ᷓ volũtateʒ reg/.ſic qͥdã de
inferioꝛibo angeł ſequẽtes volũ tatẽ pᷣmi angeli
cõtra volũcatẽ dei peccauer̃t. alij diſſentiẽtes a
volñntate pᷣmi angeli peccãtis.⁊ ſequẽtes volũta
tẽ diuinã deo imobilr adheſer̃t. Uñ iob.iiij.Ec⸗

ce qͥ uiũt ei.ſ.deo nõ ſunt ſtabiles.ſ.in bñ eẽ gr̃e

quo ad malos.Et in angeł ſuis·i.a ſe creatſinue
nit pꝛauitatẽ.ſ.ſuꝑbie.ingel dic in plurali Sʒ
diſpſit ſuꝑbos mẽte coꝛdis ſui ꝑ aerẽ caliginoſũ
vbi hincinde hitant. Mulca aüt magna ⁊ mira

ſcðam ſimili

bilia dicũtur in lege diuia. i. in ſcptura de angel
pꝛimi excellentia ꝑmaxime Eʒech.xxviij. Tu ſi⸗
gnaculũ ſilitudinis ⁊c. Hec aũt tam mira inqᷣt
BGꝛeg.illa exponẽs.xxxij.moꝛaliũ. Idcirco deeo
ſcribuntur vt homi oñdat᷑ quid ipᷣẽ ſuperbiat de
elationis ſue culpa paſſurus ſit. ſi ferien do illi
parcere noluit queʒ creando in tanta gloꝛia cla⸗

ritatis eleuauit.de pe.di.ij ca.finali.
De luperbia pꝛi⸗ §. n.
moꝝ ꝑentũ dit Aug.ad Hoꝛoſium̃. Ho mo ela

tus ſuꝑbia ſuaſioni ſᷣpent obediens dei manda
ta ↄtempſit:ſ.de ñ comedẽdo ð ligno ſcientie bo
ni ⁊ mali. Suꝑbia &̊ pꝛeceſſit appeti tũ ſcientie
boni ⁊ mali ⁊ viciũ gule.ſʒ ſecuta ẽ ſuaſiõeʒ ſpen
tis.Fuit autẽ ſuꝑbia pꝛimi homis in hoc ꝙ ap⸗
petijt immoderate.ſiłitudinẽ dei q;tũ ad ſien/
tiam boni ⁊ mali pncipałr. Secũdario aũt appe
tijt ſimilitudinẽ dei qᷓntũ ad potetiã.vt ſcʒ vtu⸗
te nature ꝓpꝛie oꝑaretad btitudinẽ ↄſequẽdam.
Pꝛo qͥꝝ declaratõe ſciendũ ꝙ ſimilitudo dei ẽ
triplex.ſ.eſſe noticie ⁊ potẽtie. Prima ſiłlitudd
ſcʒ in eſſe fuit impᷣſſa homi a pncipio ſᷣm illð ge2-
neß.i.Fec ðs hoĩem ad ymaginẽ ⁊ ſilitudieʒ ſuã
Et angelo Eʒech xxviij.Lu ſigculũ ſiłitudi nis
Scxa eſt ſiłitudo noticie ſeu ſcie.⁊ hanc ſimili
tudinẽ angelꝰaccepit ĩ ſua creatõe.Uñ ſubditur
in auẽte Eʒech.pᷣdicta.Plenꝰſapia. Sʒ hõ hanc
ſiłitudinẽ in ſui creatõe nõ accepit in actu ſed in
potẽtia ſolũ. Tertiaẽ potentie ſimilitudo.ſcx
opꝑandi aliqͥd qͥ ad beatitudinẽ ꝑ ſe ꝑueniret. an
Sulg ⁊ hõ nõ peccauit appetedo pmã ſimilitu
Hinẽ. ſ.nature. peccauit aut homo in appetendo
tudinẽ pꝛincipalłr.ſ.ſciam bõi ⁊ ma
li. ſicut ſpens ei ſuggeſſit. vt ſcʒ ꝑ vᷣtutẽ nat᷑e pꝛo
pꝛie ſciret.vel ꝑ ſeipᷣm cogſeceret qͥd ſibi boni vel
mali futuꝝ eẽt. Scðario appetijt diuinã ſiliiᷣᷣ⸗
dqinẽ qͥ ad potentiã.vt ſcʒ vᷣtute ppꝛie nat᷑e oꝑare
tur ad beatitudinẽ ↄſeq̃ndã ¶Un aug. de va reli⸗
gione diẽ ꝙ mag voluit ſua potentia frui qᷓ; dei⸗
Notandũu aũt ꝙ pctm̃ pᷣmoꝝ pntũ.ſ.ſuꝑbia nõ
fuit ſimpłr ſ̃uiꝰalijs pctis hoim qð patʒ.qꝛ ma
ioꝛ eſt ſupbia q̃ qͥs deũ negat łblaſphemat łodit
qᷓ; ſuꝑbia qᷓ qs iuoꝛdiate appetit diuina ſilitudiꝗ
nẽ.qlis fuit ſuꝑbia pᷣmoꝝ ꝑntũ.Sed fuit graui
us illud pctm̃ ceter ſᷣm quid.i.ſᷣm aliquẽ modũ
id eſt m ↄditionẽ ꝑſonaꝝ peccãtiũ.pctm̃ eĩ illõ
habʒ maxim guitatẽ ppter pfectõem ſtatꝰ eoꝛũ
qꝛ erant in ꝑfectiſſimo ⁊ ſũmo ſtatu.⁊ ex h̊ fuiſſi
mepeccauerũt.Tho.ſe.ſe.⁊ ſuꝑ.ij.ſent᷑. Et q;uis
ambo equalr peccauer̃t.i.in genere.qꝛ ambo ſu⸗
hbier̃t cõꝑando ad inuicẽ pctm̃ eoꝝ habent ſe ſiẽ
excedẽtia ⁊ exceſſa. Supbia mulier fuit ãuiꝰ tri
plici rõne.ſ.elatõis.ſuggeſtiõis ⁊ inclinationis.
Pꝛio rõne elatiõis.q; maioꝛ fuit elatio mulie
ris credẽtis ſuaſioni ſerpent/qᷓ;ᷓ viri nõ credent
Scoo rõe ſuggeſtiõis.qꝛ mir nõ ſolũ peccauit
ſed ẽt viro pctm ſuggeſſit. vñ peccauit in deũ ⁊ ĩ
ꝓxim. Tertio rõne inclinatiõis.pctm̃ eni viri
ex h diminutũ eſt. qꝛ ↄſenſit in peccatum amica
bili quadã heneuolentia q̃ plerũq; fit vt offẽdat
deus ne ex amico ꝗs fiat inimicus. Sed ex ia

CTitulus II

ꝑte pctm̃ ſuꝑbie ade fuit gᷓuiꝰtriplici alia rõne.
Pꝛimo pꝛopter maioꝛẽ ingratitudinẽ magis
eniz fuit ingratus adam eo ꝙ plus cerat mẽte ſpi
rituali pᷣditꝰ ꝓptmagnitudinẽ ſciẽtie ſibi d ate.
Scðo pꝛopt᷑ maioꝛẽ rebellionẽ. Maioꝛ eni fuit
inobedientia ade.eo ꝙ pᷣceptũ pꝛimo fuit ſibi da
tũ.exinde eue ꝑ eũ. Tertio ꝓpt᷑ maior dãni icur
ſionẽ.Nã maiꝰ dãnũ ſecutũ ẽ ex pctõ adeqᷓ; eue.
nã qꝛ in adã erat hũanũ genꝰ vtualr ſeu ſemialit᷑
vt in pᷣncipio actiuo.iõ ex pctõ ipᷣiꝰ coꝛruptũ eſt.
et trãſfuſum pccm̃ ĩ hũanũ genꝰ.non aũut ex pctõ

eue.Nã ſi ſola peccaſſʒ nõ fuiſſʒ hũanũ genꝰ infe

ctũ.Alexander in ſe ecunda ꝑte.et tho.
uperbia qᷣ cã fuit trãſgreſſois diuini mãdati ſũt
multiplices.Et pmo q̊ ad totũ genꝰ hũanũ ẽ tri
plex.Et prima qͥdẽ infectio aĩaꝝ cũ coꝛꝑibo infũ/⸗
ditur.ſc; pctõ oꝛigĩali.ppt᷑ qð niſi purificent᷑.dei
viſiõe ⁊ glia ꝑpetuo pᷣuant᷑. Scðm ẽ quia ex illo
oꝛiginali ẽt purgato remanẽt anie vulnerate i.
noꝛantia.malicia.cõcupiſcẽtia.⁊ difficultas a
bonũ. Tertiũ eſt.qꝛ ex illo oẽs ſunt ſubditi moꝛ
ti coꝛpali ⁊ omib penalitatib q̃s ſuſtinemꝰ.fa⸗
mis.ſitis.eſtꝰ⁊ frigorꝭ.iĩnumerabiliũ ĩfirmitatũ
coꝛꝑis. Uñ apłs. ad Ro.v.ꝑ vnũ hominẽ pecca
tum.ſ.oꝛiginale intrauit in mũdũ.⁊ ꝑ peccatum
moꝛs.Quãuis enĩ eua pᷣus ſuꝑbiẽdo peccauerit
ꝓpter qð dicit Ecci.xxv. Rmutiere initiũ factuʒ
eſt peccati.⁊ ꝑ eã̊ oẽs moꝛimur.tñ qꝛ młr nõ fuit
vniuerſale pᷣncipiũ totius hũane nature.qꝛ non
tota hũ ana natura fuit in eua ſʒ in adam. ſcʒ vt
in pᷣncipio actiuo ſeu ꝑfectiuo. Jõ totum pctũm
fuit in adã ↄſumatũ qn mulieri ↄſenſit. Si eniʒ
adam nõ enf iſſet peccãti mulieri.ꝑuuli deſcen
dentes ab eis nõ ↄtraxiſſent pctm̃ oꝛiginale.nec
pe ↄſeq̃ns moꝛtẽ neceſſario incurriſſent.herueꝰ
Et iõ ſignãter aplłs dixit ꝑ vnũ hoiem ſcʒ Adam
Et qᷓ;uis illa die q̃ peccauer̃t pꝛimi parẽtes non
fuerit moꝛtui actu. tñ fuer̃t imediate moꝛti coꝛ⸗
poꝛis obnoxij. Et ſic inrelligikilld eis a dño di⸗
ctũ.In q̃cũq; die comederitꝭ ex eo moꝛte moꝛic/

2

minĩ. Geñ.ij.ideſt moꝛti eritis obnoxij.ſᷣm tho

mã.⁊? auguſtinuum. .
Hecundo pena in⸗ .

flicta cõmuniter pmis ꝑentib ex ſuꝑbia ẽ tripłx
Prima eſt gre ⁊ oim vᷣtutũ amiſſio.Uñ auguſt.
Pꝛiceps vitioꝝ dũ vidit adam ex limo terre ad
vmaginẽ e?ꝰ factũ pudicicia oꝛnatũ.tẽperãtia cõ
poſitũ.caritate ſplẽdidũ illos primos ꝑentes ilł
donis ac tant bonis ſpoliauit.ꝑiterqʒ peremit.
ſ.ſpũalr pᷣuãdo gra.de pe.di.ij.pᷣnceps.Et h̊ in⸗
nuit᷑ cũ dẽm fuit a deo.E cce ada factꝰ ẽ q̃i vnꝰex
nob ſciẽs bonũ ⁊ malũ.Etẽ locutio ſctẽ trinita
tis.et iõ dicit q̃i vnꝰex nob.ſ.ꝑſonis diuis.⁊ ſũt
verba inc: epãtis.q̃i diceret.ad b̊ factꝰerat vt bñ⸗
ficio gre dei eſſz ſit ðs ꝑ adoptionẽ ſʒ p ſuperbiaʒ
et inobediẽtiã miſer hò ꝑdidit ⁊ factꝰeſt ſilis be/⸗
ſtijs.vñ fec eis ðs tũicas pelliceas vt ſe cog̊ſcerẽt
Uel ſunt verba deterrẽtis taʒ eos qᷓ; ceteros ho
mines a vitjs ſuꝑbie ſᷣm aug.qd. Ecce quõ pu

nitur ſuꝑbia homĩs Sca pena inflicta vtriqʒ
fuit rebellio carnis ſeu ſenſualitat ad ſpm̃ q̃ pꝛi⸗
mo apparuit in mẽbr genitalib. Uñ aug.in li.ðᷣ
ciui.dei diẽ ꝙ ſenſert motũ carnis ſue.i.ſtimu/⸗
los carnis ꝓpt᷑ qð erubeſcẽtes ad iuicẽ fecer̃t ſibi
periſomata de folijs.i.cooꝑimẽta vt ſerabolas.
et ſic ſecuta ẽ recognitio verecũdie ł ↄcupie. Uñ
ð Geñ.iij. Et aꝑti ſunt oculi eoꝝ. Uñ augꝰ.ſuꝑ
Geñ.Nõ ẽ credẽdũ ꝙ pᷣmi ꝑntes eẽnt pꝛoducti

clauſis oculis pᷣcipue cuʒ de muliere dicat᷑ ꝙ vi⸗

dit lignũ qð eſſet pulcꝝ viſu.ſʒ aꝑti ſtad aliqd in
tuẽdu ⁊ cogitãdũ qð nũqᷓ; an aduerterãt.i.ad in
uicẽ ſe ↄcupiſcẽdũ qð añ nõ fuerat.ſpũalr ãt atꝑi/⸗
ti ſtocłi eoꝝ; vnus.ſ.difficultatis in bono alius

facilitati malo.ł ad malũ aꝑti ſt᷑.i.coguer̃t vtrũ

Yortia ↄoſp C X/II in eis.
Zertia pena eſt S.ci vincis
excluſio reſidẽtie ðᷣ loco ta ameno Nã poſt pctm̃
excluſus ẽ eadẽ die de ꝑadiſo.Dicit᷑ eniʒ geñ.iij.
Emiſit eũ dñs de ꝑadiſo voluptatꝭ. Unð grego.
Quid ꝑadiſo iocũdiꝰ.qͥd celo ſecuriꝰ.⁊ tñ hõ de
ꝑadiſo.⁊ ãgelꝰ ð celo peccãdo cecidit dẽ adam
Pmꝰhõ ꝙ pctõ ð padiſo eiectꝰ c. hẽ qꝛ nobilitatẽ
dei a ſe eiecit nobilitate loci puat᷑.diſt.xl.q̃libet.

DPic locꝰꝑadiſi qᷓ;uis nũcñ deſuiat hoim ad vſũ

qꝛ inacciſſibił eſt.tñ ſᷣuit ei ad documtũ:Primo
e dũ cognoſcit ſe ppter petm̃ illo fuiſſe puatũ.
co qꝛ ꝑ ea ꝗᷓ coꝛpalr in illo padiſo ſt inſtruit᷑
ſpũalr de his qᷓ ꝑtinẽt ad ꝑadiſum celeſtẽ q̊ pᷣpat
nobiſ aditꝰꝑxpᷣm.Tho.ſe.ſe.q.lxij.Et ne bomo
poſſit ad placitũ ſuũ illuc redire poſita ſunt ibii
pedimẽta.ſ.cherub.⁊ gladiꝰ flãmeꝰ atʒ vᷣſatil ad
cuſtodiendã viã ligni vite. Geñ.iij. Hocãt ſic in
telligit᷑ fim lrãm.Locꝰeni illiꝰpadiſi viðꝛ eſſe in⸗
acceſſibił pᷣcipue ppt᷑ vehemẽtiã eſtꝰin loc intine
dijs ex ꝓpiuqᷣtcate ſoł.⁊ b̊ ſigficatʒ flãmeũ gladiũ
qui vᷣſatilł ðʒ ppe ppꝛietate motꝰ circularj hmõi
eſtũ cauſant.Et fit ꝑ cherubin qꝛ ꝑ angelicũ mi
niſteriũ credit᷑ ibi eẽ aliq̃ ignea cuſtodia.tho.vbi
5.poſt Aug. Spũalr aũt duplex reatꝰqͥ ꝑpctũm
incurrit᷑ deſignat᷑. Primꝰẽ amiſſiõis glłie qͥ cõſi⸗
ſtit in viſiõe dei.i.plena cognitõne.⁊ iõ collocat᷑
añ ꝑadiſum.cherub qͥ inipꝛetat᷑ plenitudo ſcie.q̃
excludat ab ipᷣa viſiõe. Scõðs reatꝰ ſeu pena ẽ
ignis gehẽne ⁊ iõ ponit gladiꝰflämeus. ſlam ꝑ
gladiũ vltio diuie iuſticie deſignat᷑ q vt ðꝛ vſatił
ideſt ex vtraqʒ parte incidens.quia animam erx
coꝛpꝰcruciabit Deſignãt ẽt iſta tria ꝑ q̃qs ex pec
catis redit ad deum.ſcilʒ per cherubin.ideſt per
ſciam ⁊ cognitõem dei gignẽ dilcõnis.ꝑ gladiũ
verſatilẽ.i.tolerãtie paſſeʒ ſᷣm mgrm i.ij.ſent.

,

pue fuit inflicta triplex pẽa ex ꝑte coꝛpis Pꝛima
fuit terre ſterilitas.cum dictũ fuit. Maledicta
terra in opere tuo.⁊ exponitur multis modis vi
delicet terra non gratis paſcet te ſicut feciſſet in
ſtatu innoctẽie ſed nec ſemper ex equo reſponde
bit laboꝛibus tuis.quia aliquando multum la
boꝛat ⁊ parum vel nihil recolligit.quod cſt in pe
nam Et ſic maledicit᷑ terra nò in ſe ſed in ope⸗
re. inquantum punitux homo ex terra non

— — — ——

—

ni
hmn
ſb
dols.
edi
Gi
ocan
ien
lgdin
lagin
itag⸗
As
i
nas.
n
.
mhde
RKn
le
Minlti
ri
trdi
gfinin
iſcn
dei
Cütre
ni
hnot
ümi
ho
Hedc
cloe
hole

ſN

Capitulũ

eipiens fructũ quẽ deberet m laboꝛem ſuum.
Al ſic maledicta tra.i.qꝛ peccaſti ꝓpt᷑ vxoꝛẽ q ti/⸗
bi debuit eẽ ſubiecta.iõ ⁊ male dicta erit tra ſub⸗

dita tibi 2 n rãdẽs ad deſideriũ tu. Et qꝛ pecca
ſti ꝑmulierẽ q̃ tibi debuit eẽ in adiutoꝛiũ.ideo ?æ3

terra q̃ tibi eẽ debuit in ſᷣuitiũ erit maledica. qꝛ
in tediũ ⁊ laboꝛẽ.vel ꝓpterea terra maledicit᷑ nõ

adam ad terrenaũ homies ne ſimilia faciẽtes ſi
milr maledictõe ferian?ꝭ Scðda pẽa ẽ culturean

xietas. UVñ ðᷣꝛ ei. In laboꝛe ⁊ anxiecate comedes

ex ea ⁊c̃. Geñ.iij.i.laboꝛando victũ qres.Et hec

pena laboꝛis ẽ cõmunis. Nullꝰei er tra comedit
niſi pᷣcedente laboꝛe vel in ſe ł in alio. Nam ⁊ cõ

templaciui ſi nõ laboꝛãt ĩ vita actiua.tñ ex labo
rib alioꝝ de terra comedũt.Ante aũt pccm̃ ⁊ ſi
oꝑatus eſſʒ hõ terrã nõ fuiſſʒ ad laboꝛẽ ſed ad ſo
latiũ ⁊ delicias ſᷣm auguſtinũ q̃ntũ placuiſſʒ.
Tertia pena ẽ anguſtie acerbitas.ibilſſpinas et

tribulos germiabit tibi.ſᷣm Rabbanũ.ſpine au

tem pctm̃ erãt.ſʒ nõ vt homi laloꝛẽ inferẽt.ſicut
ſerpẽtes ⁊ alia noxia q̃ añ homini crant innoxia
ſᷣm ctho.vbi.S.poſt aug.Spũ aliter ſpine ſũt pũ/⸗
ctiones ſeu ſtimuli pctõꝝ q̃ ex carne pueniũt ve
lutiex terra.vel pũctiões toꝛtuoſaꝝ qſtionũ ⁊ tri
bulos cogitationũ q̃ de nimia ſolicitudie pꝛoui
ſionis vite pueniunt m gloſam. W

Oulieri aut in ſpeali &X&

tres pene er ꝑte coꝛꝑis ſunt ex ſupbia inflicte.

Pꝛima ẽ labo in poꝛtando ꝓlem conceptam.
Vñ diccũ ei Geñ.iij.Multiplicabo erumnas
tuas ⁊ cõceptꝰ⁊c. Multitudo ↄceptuũ inducit᷑
in penã młieri nõ ꝓpter ꝓcreatõem ⁊ multiplica
tionẽ plis q̃ fuiſſet ẽt in ſtatu innocẽtie.ſʒ ꝓpter
mltiplicationẽ afflictionũ q̃s mulier patit᷑ ex h
ꝙ diu poꝛtat fetuʒ vñ ⁊ młxr fetoſa citius ſeneſcit
et moꝛitur. Scða penaẽ doloꝛ in ꝑtu. Uñ dðꝛ
In doloꝛe paries. Omis eni mir q̃ cõcipit i pctõ
ð nccẽitate parit cũ doloꝛe. Sola eni vᷣgo maria

ſine coꝛruptiõe ↄcepit.ſine laboꝛe poꝛtauit. ſine
doloꝛe peꝑit.qꝛ eius conceptꝰnõ fuit ſᷣm legẽ na

ture a pᷣmis pentibo deriuatã.Si aũt młxr nõ cõ
cipit neq; parit.patit᷑ ſterilitat ðfectũ qui pᷣpon
derat pᷣdicij penis. Uñ ⁊ amb. Pudoꝛ eſt femis
nuptiaꝝ pᷣmia nõ hr̃eqͥb ſolaẽ hec cã nubẽdi.ſ.

pncipalis.idem. Cõiugij pᷣmiũ ⁊ gra nuptiaruʒ

part eſt femiaꝝ xxxij.q.ij.pudoꝛ. Tertia pena
inflicta młieri ẽ uitus in obſeqndo.ibi.ſubviri
ptãte etla⸗ q intelligit᷑ ex ꝑte coꝛꝑis. ã ex ꝑte
anime deo r. Z. ubie .
troducta in penã nõ ſolũ qᷓ;tũ ad regimẽ.quia ẽt
añ pctm̃ vir fuiſſet caput mulierꝭ ⁊ gubnatoꝛ eiꝰ
ſʒ ꝓut młr ↄ ꝓpꝛiã volũtatẽ nccc hʒ volũtati viri
parere Ita ꝙ añ petm erat ſubiectõ mulier ad vi
rum ex reuerẽtia ⁊ dilcõne poſt pctin eſt ex timo
re.⁊ ſic eſt ſubiectio Ai ᷣuilis ei inflicta in penaʒ
peccati. Hinc aug. Satis apparet quẽadmodũ
femias viris ſubditas eẽ ⁊ pene famulas lex vo/⸗

luerit eẽ vxoꝛes.xxxiij.qv.hec unago. Ecce quot
mala ex ſuꝑbia. Uñ ðꝛ adam exemplũ meum ab

adoleſcentia ma.—
LCapitulũ.ij. de quatuoꝛ ſpẽbus ſuꝑbie. B

ubijcitſi ⁊ vir. Hecẽt ſubiectio ẽ in

Eſpeciebus ſuperbie

dicit Bꝛe. in. nij:li. moꝛa. ꝙ qtuoꝛ ſut

eꝑ ſpẽs ſupbie qᷣb ois timoꝛ arrogantiũ
demöſtrat᷑. ſ cũ bonan ſemetipſis hfe crhmar.

aut ſibi datũ ðſuꝑ ꝓ ſuis meri putãt. aut certe
cũ iactat ſe hze ꝗð nõ hnt. aut deſpectis ceterę ſin
gulariter videri appetũt. Et ð his pᷣt exponi lõ

pſal.cxxx.Dñe nõ ẽ exaltatũ coꝛ meũ.ſ.affeccãdo
excelletiã inoꝛdinate ſup ꝓpriam mẽſurã.⁊ ſicbo
na mihi collata mihi attribuẽdo nõ a deo reco⸗
gnoſcendo.q̊ ad pmã ſpẽm Neq; elati ſunt oculi
mei.o culi ſq; eſtimatois ⁊ affectõis nõ ſũt vlcra
debitũ in altũ leuati.bona q̃ͥ a deo agnoſco meri
tis meis aſcribẽdo pᷣncipałr.qͥ ad ſcdᷣam ſpecie,ʒ

ſſeq; ambulaui in magnis.magnifſicãdo in me:
vel apð alios bona mea ſpũalia ł! cꝑalia ea poſſi⸗
dendo vel minꝰhñdo. q̊ ad tertiã ſpim Neq; in

mirabilib ſuꝑ me.ſ.ãbulaui eſtimatõe.mirabi⸗
lia ⁊ q ſi ſingularia ſuꝑ me exiſtẽtia p̃ ceteris in⸗
tuendo ⁊ alios ex h̊ deſpiciẽdo. Jõ aũt nõ me ex
altaui aliq̊ iſtoꝝ modoꝝ.qꝛ vt ðic ſaluatoꝛ mat
thei.xxiij.? Lu.xuij.Qui ſe exaltat hũiliabit᷑. Et

pꝓuer. Añ ruinã exlcabit᷑ ciuitas.Exaltare ẽ rẽ ex
imo in altũ leuare.quod facit ſuperbia.vt patet

ex eius ethimologia. Uñ apte figuratur per ven
tũ de quo ðꝛ Mar.vi.q erat eis ventꝰ orius ſcʒ

diſcipulis nauigãtibo in mari. Erat eis ventus

contrarius vbi tria notatur.
RPii oꝓpꝛietas ⁊ multiplicitas elatiõis.ibi.erat
Scðo nocibilitas ſeu maligni, (ventus.
tas huiuſmodi infectionis.ibi:contrarius·
Tertõ irremediabilitaſ eiꝰmalignatõis.ibi:eis
Nã in mari hꝰ ſecli nauigãtibo vẽtꝰ ſuꝑbie ↄꝛiat

qꝛ bõis oꝑibo inſidiat᷑ vt pereãt.vt diẽ Aug.Eſt

eni matia vẽti ſᷣm Al.vapoꝛ terreꝰ.frigidꝰ ⁊ ſic⸗
cus q elenat᷑ vtute radij ſolarj.⁊ cleuatꝰ⁊ igroſſa
tus in aere ipellit aerẽ faciẽdo aliqñ rumoꝛẽ q
eſt magnꝰ.ſic ſuꝑbia ẽ qdã cogitatõ ſubtiłq̃ ð fra
coꝛdis egredit᷑ ſicca humoꝛe gre.frigida caritate
qꝛ caritas ñ inflat.i.Coꝝ xiij.iq cogitatio calo⸗
re.iinoꝛdiato amoꝛe excellẽtie trahit᷑ ſnp ĩ altuʒ
p eſtimatõem ſupᷣ ſe.⁊ rumoꝛẽ fac ſe magnifican
do.Hicẽ ille vetꝰfigurate qͥ veniẽs a regiõe de⸗
ſerti.pcutiẽs domũ in q̃tuoꝛ angulł vbi ſeptẽ fi⸗
lij iob cũ trib ſoꝛoꝛibꝰ ↄuiuabãt deiecit ea.om̃s
oppᷣmẽs itra exiſtẽtes. Job.i.qꝛ vicʒ vẽtꝰ ſuꝑbie
imiſſus a diabolo ꝑ tẽptatõʒ ꝗ deptũ ðꝛ.qꝛ om̃i
gra ðrclictꝰ?pcutiẽs domũ mẽt ſeu oſcie iuſti in
qtuoꝛ ãgulł.i.vᷣtutibo cardialiboſi ei aſſentiat᷑rue
re fac.⁊ ſeptẽ dõa ſpũſſci cũ tribꝛvᷣtutibi theolo⸗
giꝗ figurat ꝑ filios ⁊ filias extiguit.vt nulla ibi
virtꝰ vel gra vina reimaneat vbi ſuꝑbia regõt. Si
gnãt᷑ aũt pdicte qᷓtuoꝛ ecaltatães ſeu ſpẽs ſuꝑbie
E q̃tuoꝛ vẽtos q̊s vidit daniel i mari magno pu
gnare.vt hẽ Dañ.vij.ſ.oꝛiẽtalẽ.auſtralẽ.occidẽ⸗

Eſt ergopꝛi⸗ S. I. alem ? adionare.

ma exltatõ ſeu ſpẽs ſuꝑbie cũ qᷣs ex ioꝛdiato aꝑpe
titu ꝓpe excellẽtie bonũ hirũ nat᷑alłẽ vt igeniũ . in
tellectũ.mẽoꝛiã.foꝛtitudieʒ coꝛpꝑis.pulcritudieʒ
vel bonü tꝑale vt diuicias.gloꝛis honoꝛc.pote⸗

DUĩÿ

Citulus II

tiam.vel ſpũale vt grãm.ſciam.ſapĩam.pᷣdicatõ
nẽ.ꝓphetiã ⁊ hmõi.ſibi attrihuit q̃i a ſe bꝛẽt non
a deo. Ubi nota ꝙ ſuꝑbia cõſiſtit nõ ſolũ ĩ cogi⸗
tatione ſʒ ẽt in affectõe.ſuꝑb ei nõ credit h.ſ. ñ

ſit aliqd bonũ in ſe vł alio qð ñ ſit a deo.ſʒ de bo

no qð hʒ ſeipᷣm ita magniſicat ac ſi ab alio nõ ha
beret ſz a ſe. Pꝛo cꝰ declaratõc ſciẽdũ ſᷣm.b.tho.
ſe. ſe. q.lxij. ⁊ in.ij. ſent᷑.diſt. xlij. ꝙ eſtimatio rõlis
de aliqᷓ bono pᷣt coꝛrũpi dupłr.vno mõ in vniũ⸗
ſali.Et ſic coꝛrüpit᷑ eſtimatio rõnis.ſ.in vniuer⸗
ſali q qͥs eſtimat vniuerſalr bonũ qð hʒ nõ hr̃e
a deo ſʒ a ſeipᷣo.⁊ h̊ ꝑtinet ad infidelitatẽ cũ recta
fides hẽat ꝙ ðs ẽ actoꝛ oim bonoꝝ. Scðdo coꝛ⸗
rũpitur eſtimatio rõnis in ꝑticulari ꝓptaliquaʒ
paſſiõʒ ſᷣm ꝙ errãt qͥ ogant᷑ malũ vt ðꝛ Pꝛouer.
liij. ſicut vᷣbi gra.ſi aliqͥs ſentiret in vniuſali foꝛ⸗
nicatõeʒ nõ e& pctm eẽt infideł.nõ ãt infideł cen/
ſet᷑ foꝛnicatoꝛ ꝗᷣ foꝛnicatiõeʒ elegit tãqᷓ; bonũ ꝓpt᷑
Hõ Paſſionẽ Ita a ſili ſi qͥs exiſtimaret vniu/⸗
alr ⁊ abſolute deũ ñ eẽ oĩm creatoꝛẽ łhomi grãz
Pieritis dare.eſſz hereſis vel infidelitati pctm̃
Sʒ ꝙ aliqs ꝓpt᷑ inoꝛdinatũ amoꝛẽ ꝓprie excellen
tie. ita de bonis ſuis gliet᷑ ac ſi ea a ſeipᷣo hꝛẽt. ꝑ⸗
cinet ad ſuꝑbiã non ad infidelitatẽ. Iſta ſpẽs
pᷣma ſuꝑbiept figurari ꝑ ventũ oꝛiẽtalẽ qꝛ ſicẽ ab
oꝛiente oꝛit᷑ nob lux.ita a deo oꝛit᷑ nob oẽ bonuz
gre ⁊ nat᷑e. de qͥ ſuꝑbo ſc eraltat ſibi attribuendo
de bᷣ p⸗t illð intelligi. onager aſſuetꝰ in ſolitudie
attraxit vẽtũ amorſui. Hec viðꝛ fuiſſe exaltatõ
ſuꝑbie luciferi.ſcʒ appetẽdo ⁊ eſtimãdo ꝓpꝛia vᷣtu
te ſine deo ꝑ gram oꝑante ad głam ꝑuenire vt di
ctũ eſt. S. Et de bᷣ yſa. xuij.ðꝛ. Quõ cecidiſti de ce
lo lucifer qͥ mane oꝛiebar coꝛruiſti in trã.qͥ vłne⸗
rabas gẽtes.ꝗ dicebas i coꝛde tuo Aſcẽdã ĩ celũ
ſupꝑ aſtra dei exaltabo ſoliũ meũ.ſedebo in mõte
teſtam̃ti.i laterib aqlonis. Aſcẽdã ſr̃altitudieʒ
nubiũ.ſilis ero altiſſimo. Uerũtñ ad infernũ de
aher in ꝓfundũ laci.Et q̃ſi cãm ſubdit.detra⸗
cta ẽ ad inferos ſuꝑbia tua.qua ſciliq; vſus ẽ in
ſermõe pᷣdicto. Ubi nota ꝙ dicta pꝛophetia ſᷣm
Nxycolaũ delyra ⁊ alios.habʒ duplicem intelle⸗
ctum litteralæ. Exponitur eni ⁊ de Nabuchodo
ſoꝛ cuiꝰ reguũ emicuit vt lucifer ſuꝑ alia regna.
et mane oꝛtum dicit᷑ quia fuit ᷣma monarchia
mundi ſcʒ aſſirioꝝ.qui ⁊ gentes multas vulne/
rauit ⁊ debilitauit.ſubiugans ĩmꝑio ſuo ⁊ ſub/⸗
miſit ſibi populũ dei.ſcʒ populnʒ iudeoꝝ.quod
notat᷑ in ſequẽtibus. am aſcendit in celuz.id
eſt in populũ dei celeſtẽ.ſuꝑ aſtra.i.ſi uꝑ ſanctos
viros.ſedebo in mõte.id eſt in templo dei quod
erat in monte.in lateribus.i.cũ magno extermi
nio.ſuꝑ altitudinẽ nubiuʒ.i.ſi uꝑ ꝓphas dñando
eis ⁊ captiuãdo.ſilis ero altiſſimo ñ recogſcẽdo
hoc a deo ſʒ ꝓpꝛie vᷣtuti aſcribẽdo.ſʒ qꝛ a deo ñ re
cognouit ſʒ ſuꝑbiuit.ad ifernũ ðᷣductꝰc.⁊ ad ni⸗
hilũ redactũ ẽ regnũ eiꝰin balthaſar filio vel ne
poteſuo. Sʒ exponitẽt ad lr̃am ⁊ cõmuniꝰð an
gelo pᷣmo Et ibi notãtur plła expimẽtia guitateʒ
pcti illiꝰ. Et pᷣmo b̊ ondit᷑ exnate dignitate cuz
ð lucifer qͥi lucẽ ferẽs ꝑ excellentiã Fuit enĩ ſi upß̃
mus intoes angelos creatos. ſᷣm illð Gꝛeg. de
Pe. di.ij. l. fi. Et iõ maglingratꝰ⁊ rephẽſibilis.qꝛ

R

pla bõa ceterjrecepat nate ⁊ gre. Aliqᷣ tñ dicũt ñ
fuiſſe ſupᷣmũ ſimplr. ſʒ ſᷣm qᷣd.i.i aliqͥ oꝛdie pᷣnci
patuũ vel angeloꝝ łarchangeloꝝ. Scdo ondit᷑
guitas qͥ ad oꝛigis pꝛioꝛitatẽ cũ ðꝛ.q mane oꝛie
baris.i.in pᷣncipio añ oẽm creaturã ita.ſ.q nlła
añ eũ ſʒ ples poſt eũ.ſᷣm narratiõeʒ lr̃e geneſ ſũt
create. Qui potuit videre ſe nihil creaſie. ſed deꝰ
totũ feciſſe. Tertio ex crimis oꝛiginalitate cũ
dicit᷑ coꝛruiſti in trã.Auertit eni ſe a diuia a ↄtẽ⸗
platõe ⁊ cõuertit ſe ad ſui ↄſideratõem. ⁊ ſic coʒ
ruit. Pꝛimũ eni oĩm bcroin mũdo fuit ſuũ.
Quarto ex pcti ſocietate.ibi.qvłnerabas gẽtes
i.ſpũs qͥs ſecũ trahebat ſuo exẽplo ꝑnicioſe ſu⸗
ꝑbie ·guiꝰvtiqʒ peccat ⁊ tãto ples inficit ſuo exẽ
plo iniq̊. Quito ex pcti firmitate.ibi.qͥ diccbas
in coꝛð tuo.Non eni fuit qͥdẽ motꝰa nata ł alio

ꝑſuaſus pᷣmoꝝ ꝑntũ.ſʒ cũ malicia et aſſiduitate

exſe ꝓcuratꝰ. Sexto ex ſugbie immẽſitate.ibi.
aſcendã in celũ nõ empyrreũ.qꝛ ibi erat vbi crea
tus fuerat.ſʒ in celũ ſanctiſſime trinitatj.vt ſci 15
ſic ipe eſt glioſus ex ſe.ita ipᷣe aſcẽderet ⁊ ꝑuẽiret
ad gliam quã nõ nõdñ adeptꝰfuerat ꝑ ꝓpꝛiã vix
tutẽ ſine adiutoꝛio gr̃e. Septio ex pncipatꝰ ſin

gularitate. ibi. ſuꝑ aſtra dei eraltabo ſoliũ meuz
ideſt ſuꝑ angelos ceteros vt mibi ſᷣuiãt. Octa⸗

uo ex ſapie ſublimitate quã appetijt.ibi. ſedebo
in mõte teſtamẽti.appetijt.ſᷣm Berñ. eſſe ſi imileʒ
dei filio quẽ vidit incarnandũ.⁊ ꝙ daturꝰ erati
mõte ſion legẽ teſtamẽti noui.Appetebat ̊ ⁊ ipſe
eẽ legiſlatoꝛ Nono ex malicie nocibilitate ibi.ĩ
lateribo aqlonis.vñ ꝓcedit vẽtus frigidꝰ ⁊ affli⸗
ctiuꝰ.i.ſuggerã ⁊ flabo in pᷣmis ꝑntib vẽtuz ſuꝑ
bie vñ frigidi fiant amoꝛe dei.qð fecit ex inuidia
ſua. Decimo ĩ cognitiõis naturalitate ibi aſcẽ
dam ſuꝑ altitudinẽ nubiñ.i.ſuꝑ ſubtilẽ cognitõ
nẽ ꝓpharuʒ.i.oia erũt mihi pᷣuia ſine dei adiuto
rio. UVltimo in dei eqlitate.ibi.ſilłis ero altiſſi
mo,qrẽdo adoꝛari vt deus.qð freq̃nt᷑ faẽ qᷣrẽdo
adoꝛariꝓ deo.ſicut apð gẽtiles adoꝛantes in ſta
tuis demões.⁊ cuʒ xpo dixit Math.uij.hec oĩa
tibi dabo ſi cadens adoꝛaueris me. dicitur autẽ
tunc dixiſſe hoc.quia ex ſuꝑbia ſua quã tunc in/

currit omia mala fac in contẽptũ dei.Et ꝑhanc

ſuꝑbiã iniuriat᷑ hõ deo in ſeipᷣo.qꝛ faẽ ſe totalem
cãm. boni ꝙ hʒ a deo.Cõtra quẽ apłs.i.ad Coꝝ
iiij. Quid hẽs qð ñ accepiſti ab alio ſaltẽ a deo a
quo bona cũcta ꝓcedũt imediate łmediate. Ja⸗
cobi.i.Om̃e datũ optim ⁊ oẽ donũ pᷣfectũ deſur
ſumẽ deſcendẽs.Et.i.ꝑalipo.xxix.TLua ſunt oĩa

et q de mau tua accepimꝰdedimꝰtibi.Et ſubdit

apoſt. Si aũt accepiſti qͥd gloꝛiar].ſ.in teipᷣo vel
apð alios qᷓi nõ accepis.ſ.ab alio ſed a teipſo ha
beas qð pꝑtinet ad ingtitudinẽ. Unð gregoꝛius
Accoꝛis ſui grãm negare ↄuincitur.quiſibi tri

buit bonũ quod oꝑatur.Et inde ex ſua ingrati⸗

tudine meretur amittere.quia ſᷣm Auguſti.Qð

deus dederat gratis abſtulit ingratis.ſicut nar

ratur in libꝛo de ſeptẽ donis de q̊daʒ magno do
ctoꝛe legẽte ſolẽniter epiſtolas Pauli.et cũ qua
dam die laudaretur a quodam qꝙita bene legerʒ
dixit ex ſuperbia ꝙ melius intelligebat qᷓ; ipſe
apoſtolus.pꝛopter quaʒ ſuperbiã immediate eſt

ſ⸗
Nis
nge
gn
de
lmi
iſe
Ueſan.
ggi
goſeſu⸗
ſuoge
dicchas
Alalo
utue
ebi.
Wie
Kſc;
1ir
prüän
apareſn
liünen
LDau
.ſecche
ümi
wari
Körpe
itneihi
t
pingl
Cimidn
bia
i
luto
Daiſt
ijio
inſta
o
wreue
wncin
robn
etotnen
l⸗
i1
idchr
unton
tſubt
chor

en

ſhhru⸗
Giſcin
ſncn,
f

Hecida ſpẽs exaltatõisꝭ.I
5 hab 0 meritoꝛ

ſuperbice

oblit? penit? olĩm vt nec vn lr̃am ſci ret ↄſcere.

ſt cu qs bonu qad bz a deo meritoꝛieé
ſibi aſcribit credendo aliqᷓm excellentiaʒ in nat᷑a
vel gra vel foꝛtuna.i.in tꝑalib ſuis merit ⁊ vir

— „ .

tute hrc pᷣncipałr quã nõ pt niſi ꝑ dei gram obti

nerc. Cũ g̊ ſuꝑbus inoꝛdiate appetat excellẽtiaʒ

vltra ſibi pᷣfixã a deo.qꝛ ad maioꝛẽ excellentiam

ptinet alics qð bonũ qð bʒ aſe bẽat nõ ab alio.

Vli ab alio hẽat maior ercellẽtie ẽ ꝙ merit ſuis
illud acqſierit q; ex gra ſiñ ſufficiẽti merito.iõ ſu

perb eſtimat bre bona a ſe vel merit ſuis a deo

Ivᷣm tho. Sʒ merita nrᷣa ſunt inſufficietia ad ea qͥ
ꝓ meritreddunt᷑. Et ipoꝝ meritoꝝ ñ ſola cauſa

nos ſumꝰ.ſj pᷣncipalis cã eſt gra q̃ ẽ tm̃ a deo.vñ

apłs.Nõ ex oꝑib iuſticie q̃ fecimꝰnos.ſed ſᷣm ſu

am miam ſaluos nos fec.inqᷣt ad Titũ. Non ex
oꝑibo inq; pᷣteritis q̃ nulla erãt.qꝛ vt ðꝛ. Cuʒ nõ

duũ nati eent aut aliqd boni vel mali egiſſẽt dixit
deꝰ Jacob dilexi.eſau odio habui.nõ tñ impar/⸗

tiendo maliciã odiſſe ðꝛ Eſau.ſed nõ dãdo graʒ

ſiẽ iacob.nec ex oꝑibo pñtib a nobᷣ facqꝛ no ſũt

ↄdigne paſſiones hꝰ tpis q̃.ſ.ſunt in tribulatio⸗
nib ⁊ oꝑibo bonis in qᷣb hõ patit᷑ laboꝛẽ ad futu
rã gloꝛiã. Ro.viij Neq; ex futurqꝛ ſi ns kuige
rit aliquẽ bonũ futurũ ⁊ bñ vſuꝝ gr̃a iðo ſibi de
dit qꝛ tũc tꝑale vt eſt oꝑatio hũana cẽt cã eterni
ſcʒ pᷣdeſtinatõis ꝗᷓ eſt ab eterno. qð ait apłs ad
Ephᷣ.i.Elegit nos añ ↄſtitutõeʒ mòi vt ſimꝰſcti
ct imaculati nõ qꝛ eramꝰ futuri ſʒ vt ſimꝰ ꝑ eius
electõem. Scðm qꝗ̊ ſuã miam ſaluos nos feẽ pᷣn/

cipaliter ñ ex meritis niſi ſecũdario. Sʒ in nat᷑a

lib q̊ʒ cũ ðs ſit actoꝛ ᷣmꝰ oĩm accionũ ⁊ motoꝛ

omniũ motionũ.nec intelligere nec velle nec ſen
tire. nec viuere nec oꝑari poſſumꝰ ſine eiꝰ iſluxu

Et in libꝛo de caus ðꝛ ꝙ oĩis pꝛima cã plꝰ influit

in cauſatũ ſcòe cauſe q; ipa cã ſcõa. Uñn vſa.xxvi.

Omia oꝑa nr̃a oꝑatus es in nob dñe.Et apłs.ij

ad Coꝛi.iij. Nõ ſumꝰ ſufficiẽtes cogitare a nobiſ

aliqͥd qᷓi er nobᷣ.ſ.pᷣncipali vᷣtute nr̃a Quãuis eni

Ss ꝓpter bõa q̃ qs facit multiplicet ei ſpũalia.cõ

ſeruet naturalia augmẽtet tꝑalia.nõ tñ dʒ eſti⸗
mare qꝙ os b̊ faciat qᷓi ex debito tãq; ſua oꝑa ſint
cã pncipał hmõi ↄceſſiõis ſʒ ſua libalitas. Mul
tos ẽt videmꝰ mag iduſtrios ⁊ laboꝛioſos ⁊ ſan
ctius viuẽtes.⁊ tn nõ ſtt ita abũdãtes in tꝑalib.

Figuxrat᷑ iſta ſpẽs ſuꝑbie ꝑ ventũ auſtralẽ q eſt ca

lidus ⁊ venit a regiõe multũ calida.qꝛ de merit
ſq; eximie bonitat nimis ↄfidit. de qͥvento dicit᷑
Danieł. vij. Huiꝰ ſuꝑbie vento fuit ꝑcuſſus ſla
buchodonoſoꝛ qñ dixit in palacio ſuo conſiſtẽs
Noõne hec babilon mag quã ego edificaui et aimn/⸗
pliaui in roboꝛe meo ⁊c.ideſt vᷣtutemea.⁊ ſic ex/

ſupꝑbia attribuit vᷣtuti ſue nõ dei libalitati domi
niũ illð.ſʒ punitꝰ ẽimediate ſic fuerat ſibi pꝛiꝰꝑ

annũ in viſiõe ſub figura alti ſNimi alboꝛis demo
ſtratũ. Naʒ in beſtiã mutatꝰeſt ꝗͥ tñ mutatio jm
epyphaniũ fuit ſᷣm fantaſiam ipᷣiꝰ⁊ alioꝝ aſpici

entiũ nõ ſᷣm nature ſpẽm vel ſubiaʒ.iõ aug. xvij.

qeiiij. miroꝛ. vbi dicit Si deptãte pᷣſumi nabu/⸗/
chodoſoꝛ regẽ intẽde qͥ cauſa ſuꝑbie ex hoie mu⸗

tatus ẽ in bouẽ.Et vt ðꝛ in hiſtoꝛijs ſcolaſtic vi

debatur ex ꝑte capitis vſq; ad mediũ coꝛꝑis bos

ex reſiduo ſic leo.qꝛ ſcʒ tyrani i pncipio dominij
ſunt laſciui ⁊ ceruicoſi.⁊ poſtea fiunt rapaces vt
leo ppłos deuoꝛãtes.ſicq; amiſit regn p ſeptez
tꝑa i.ãnos quib ſapiẽtes cũ filio ei

s . no6 edgpiere eldregebant. 7
ipe cũ feris in deſertũ hĩtabat deo ſic diſponẽte.

vt ñ lederet᷑ a feris.Et vt diẽ mꝗr̃ in hᷣiſtoꝛijs ſe⸗
ptẽ anni mutati ſunt in.vij.mẽſes qͥb paſſus eſt
iſtã alienatõem mẽtis.⁊ in capite.xl.dieꝝ reuer
tebat᷑ ad ſenſuzʒ ꝓpꝛiũ ⁊ flebat pctĩ ſuũ ꝑ alioſ.xl.
dies. ⁊ exinde reuertebat᷑ ad iſtã alienatõem. vij.
tams annis ſtetit ſine vſu regni. Uide hiſtoꝛiam
que pulcra ẽ.Dañ.iiij. Sic ⁊ ꝓheta ſcũs qui fuit
miſſus a deo de iudea i ſamariã.vt hr̃.iij. Re. xij

ad repᷣhendendũ hieroboã de ydolatria.⁊ fuit ſi

bi pceptũ ne ibi mãducaret ł biberet.poſtqᷓ; hoc

fecit ſcʒ rehendẽdo hieroboã regeʒnõ timendo

minas eiꝰ.ac ẽt bꝛachiũ reg ipᷣiꝰ a refactũ ſana
uit ⁊ mũcra eiꝰↄtẽpſit.vt diẽ gre.in moꝛa.q̃daʒ
occulta ſupbia mẽtẽ eiꝰ appᷣhendit merit ſuisail

la maꝗ oꝑa eiꝰ aſcribẽs ĩ mẽti s obſcuritatẽ in ci

dat tantã vt ĩ uitatꝰab alio ꝓphᷣa.ſ.falſo ad cõe

dendũ ſecũ ex ꝑte dei ↄ mãdatum dei aſſenſit cre
dens a deo illi fuiſſe pᷣceptũ.ſed ab eo repᷣhenſus

in via. poſtea ſtrangulatꝰ ẽ a leone.ſed ⁊ Paulo
aplo datus fuit ſtimulꝰ carnis ſue ſiue tẽptatio
carnalis ſᷣm Gꝛeg.in moꝛalib.ſiue infirmitas
coꝛꝑalis ſᷣm Auguſtinũ.ne incideret in hant ſu

pbiam vt meritis ſuis aſcriberet illas magnifi⸗
cas dei reuelationes ꝓut ipſemet fatetur dicẽs.
Ne magnitudo reuelationũ extollat me. dat? ẽ

mihi ſtimulus carnis ⁊c.

Zertia ſpes exaltatõis..III

ſupbie ? cuʒ ſe iactat habere apud alios loqndo

vel apud ſe exiſtimando hĩe quod non habet.vt
cum quis reputat ſe habere acutum intellectũꝰ

vel magnã memoꝛiã vel magnã induſtriã ĩ agen
dis.vel peritiam in arte.vel pꝛudentiam in regi
mine.vł pulcritudiuẽ in perſona.vel ſcientiam
in mente. vel perfectionẽ in vita ſpirituali.et de
hoc in ſe gloꝛiatur cum tamẽ reuera iſta non ha

beat vel non tantũ ſicut eſtimat. Unde yſa. xvi.

dicitur Audiuimus ſuꝑbiam moab. ſuꝑbus eſt

enĩ valde ſuꝑbia ⁊ arrogantia eiꝰpluſq; virtꝰeiꝰ

Hieronimꝰ. Nos pulices ⁊ vermiculi noſtram

debemus ſciẽtiam in ſcientiã pꝛofiteri.et ex hoc
perſectus eſt homo.Unð : Pꝛouerhioꝝ penul,/ðꝛ

Vir cui locutus eſt deꝰper intimã cognitionem

et gram.ſtultiſſimus ſum viroꝛũ.ſapientia non
eſt mecuʒ. Seneca.Scio me aliqd pꝛofeciſſe.qꝛ

hoc ſcio quod neſcio. Et ſi de ſcientia ſua debet

quis humilia ſentire.paruaʒ ⁊ quaſi nullam re⸗
putando cum quaſi nil perfecte ⁊ complete ſciat᷑

etiam natura vnius muſce.multo magis de gra

tia ⁊ virtutibus debet quis de ſe infima eſtima⸗
re.Nam de ſcientia vel ſapientia ſua poteſt ali/⸗
quam certitudinẽ habere.ſed de gratia ⁊ virtu⸗

tibus infuſis nullam. Et ideo apłus poſtq; dixe

rat.Nibil mihi conſciꝰſum.i.ad Coꝛint.iiij.ſub

dit.ſed nõ in boc iuſtiſicatꝰ ſum. Periculoſa eſt

.

Titulus I

talis ſuꝑba exiſtimatõ ⁊ vanã confidẽtiã inducit

de bonitate ſua. Uñ poſtea de facili ruit. Hac vi
detur ſibi pulſatꝰ.petrꝰ aplła qñ xpᷣo ſibi dicẽte de
ſcaãdalo ſui⁊ alioꝝ ⁊ poſtea de ſua negatiõc trina
ipſe eſtimãs ſe habere illã cõſtatiam ꝑfectã.ſ.pꝛo
eo tolerandi moꝛtẽ quã nondũ hẽbat.dixit. Etiã
ſi opoꝛtuerit me moꝛi tecũ te nõ negabo.Lu.xxij.
ſuꝑ quoverbo ambꝛo.ait. Heciõ dicta ſuntvt ſci
amꝰ neminẽ ſe iactare debere. Nã ſi petrꝰ lapſus

eſt qui dixerat.Et ſi alij ſcandaliſati fuerint in te.

ſed nõ ego.quis aliꝰ de ſe iure pᷣſumat.deniq; da
uid qui diterat.Ego dixi in abũdantia mea.ſ. de
uotiõis ⁊ feruoꝛis non moueboꝛ ineternũ eã ſibi
iactantiã obfuiſſe teſtat᷑ dicit.Auertiſti faciẽ tuã

a me ⁊ factꝰ ſuʒ ↄturbatꝰ.hec ille.vi.q.i.imitare.

Talis de ſe ſuꝑba exiſtimatio excecat intellectũ
vt nec ſe nec agẽda nec deũ deü bñ ↄgnoſcat. Uñ
figurat᷑ꝑ albuginẽ oculi q impedit viſum. Unde
Bꝛeg.in paſtoali Pupilla nanq; oculi nigra vi/
det albuginẽ tolcrãs nihil videt.qꝛ videlicʒ ſen⸗
ſus hũane cogitatõis ſi ſtultum ſe pctõꝛemq; in
telligit cognitiõem intime claritatis appᷣhendit
ſi aũt candoꝛẽ ſapientie ſeu iuſticie appꝛehẽdiſſe
exiſtimat a luce ſe ſuꝑne cogntiõis excludit.⁊ eo
claritatem veri lumis non appᷣhendit qͥ ſc apð ſe
ꝑ arrogantiã exaltat.diſt.xlix. Hinc eteni mira
biliter hoies pene om̃s decipiunt.de ſe exiſtimã⸗
tes maioꝛa q; hẽant. Hac ſuꝑbia ſʒ occulta viðꝛ
fuiſſe ductꝰ Joſias optimꝰ rex iuda qñ bellũ mo
uit ſine cã ↄtra regem egypti.vt diẽ Jo.caſſianꝰ ĩ
tractatu de vicijs.ſed in punitionẽ in bello occi
ſus ẽ.vt hẽtur.iiij Reg.ſed iſta eſt differentia int
electos ⁊ repbos.qꝛ ſi electi aliqñ ſuꝑbiunt cito
redeũt ad humilitatẽ.ſed repꝛobi nunqᷓ;. Uñ io.
xv. dicit᷑. Cunctis dieba ſuis ſuꝑbit impiꝰ. Ubi

greg.in.xij.moꝛa.inquit.ſolent etiã electi in qui

buſdã ſuis cogitatõibo ⁊ actibus ſuꝑbire.ſʒ quia
Aecti ſunt cũctis dleb ſuꝑbire nõ poſſunt.quia
pꝛiuſqᷓ; vitã finiãt ab elatõne ad hũilitatẽ coꝛda
cõmutant.Impiꝰ vᷣo cunctis dieb ſuꝑbit.qꝛ ſic
vitã terminat vt tamèẽ ab clatiõe nõ recedat. Cir
cumſpicit ꝙ temꝑalr floꝛet in vita. carnis fidu⸗
ciam ponit.eamq; diu ꝑmanere eſtimat quã ad
pſens tenet.ſolidatur in elatiõeanimꝰ in deſpe⸗
ctu adducit᷑ĩs ꝓpiquus q; repẽtina moꝛs ſurri
piat nunq; ↄſiderat.Et ſubdit Joh. Et numerꝰ
annoꝝ incertꝰeſttyrannidis eius. Ubi gregoꝛiꝰ
Tyrannꝰpꝛopꝛie ðꝛ qui in cõmuni re publica ñ
iure pncipatur.bñ ergo ſuꝑbiam tyranndidẽ vo
cat.qꝛ qð nõnunq; alius in republica ab hocꝑ
accepta dignitatis potẽtiam aliꝰ in ꝓuincia.ali
us in ciuitate.alius in domo ꝓpꝛia.aliꝰ ꝑ laten⸗
tem nequiciã hoc exercet apð ſe in ſua cogitatiõe
Nec intuetur deus qᷓntũ quiſqʒ valeat facere.ſʒ
quantũ velit ſed cũ ſit incertꝰterminꝰ vite eius.
cur extollicur q̃ſi de certo.q̃i dicat.de h̊ deberet
eũ humiliare incertitudo vite.Ad bãc ſpẽm ſuꝑ
bie prinet excuſare ſuos defectꝰ qꝛ ex h̊ ᷣm Tho.
vxbi ſupᷣ homo ſibi arrogat innocẽtiam quaʒ nõ
habet.ad quã ſuꝑbiam etiam multũ cõmuniter

homies labũtur vt merito poſſit dici illuàů Hie
remie viij.Nullus ẽ qui agat penitẽtiam de pec

cato ſuo dicens qd feci.oẽs eni ſe exauſant. ſʒ v·

diẽ Aug. Si te excuſas deꝰ accuſat.ſi te accuſas

deus excuſat.i.parcit Uñ ⁊ pᷣmi ꝑntes requiſiti

de traſgreſſione qꝛ non ſe accuſauerũt.ſed excu⸗
ſauer̃t.vir toꝛqndo ĩ ſociã veli deũ qͥ ðſiderat ſi⸗
bi talẽ ſocietatẽ.⁊ młr in ſpentẽ qꝛ deceꝑat.ideo
ſubito de padiſo expulſi ſt. Uñ ⁊ gratianꝰ dic ꝙᷓ

ſpes ſuꝑbie ẽ velle videri iuſtũ qͥ pctõꝛ eſt. atʒ hy⸗

pocrita ↄuincii qͥ ad imitatiõeʒ pᷣmoꝝ ꝑentũ ter
giuen atiõe vᷣboꝝ pctã ſua leuigare ↄtẽdunt.ł
liẽ

cayn petm reticẽdo penitꝰ ſuppꝛimere q̃runt.

vbi ſuꝑpbia regnat.hũilitas locũ nõ hʒ ſine q̃ nõ
põt eẽ ſalꝰ. de pe.di.i.O.taciturnitas.c.qͥ demuʒ

circa fi. Ad ̊ at.ſ.ad excuſandos ſuos defectus

inducũtur multi ex h̊.ſ.ꝙ conſiderant defectus
alioꝝ.⁊ ſic maioꝛes reputãtes.ſuos ꝑuipẽdunt
Signat᷑ aũt hec ſuꝑbia ꝑ ventũ occidentalẽ. In
occidente enĩ occidit lux.ſic hõ ſuꝑbit de bonis
que non habz. ”
2

Muarta ſpẽs ſuper⸗ JS. I.
bie eſt qᷓ ꝗqs eſtimãs ſe melioꝛẽ vł ſapiẽtioꝛẽ ceter
alios deſpicit ⁊ ↄtcẽnit affectãs alijs dñari.de
põt intelligi illð Job.xi. Uir vanꝰ erigi᷑ ĩ ſupbiã
et qᷓi pullũ onagri libeꝝ ſe natũ eſtimat. Uereva
nus ẽ tal.qꝛ leuis ⁊ nullo põdere timorjfirmatꝰ

erigit.ſ.ſuꝑ alios qrẽs dñari ⁊ leges imponere.
ſilis ẽ onagro.i.aſino ſilueſtri qͥ ꝑ ſiluãſi uaꝝ pꝛa

„

uaꝝ voluptatũ diſcurrẽs nullis oneribo vł vin/

culis mãdatoꝝ teputat ſe ſubditũ ſʒ libe ad no

cendũ cuicũq; deſpiciendũ ⁊ ↄuinciendũ Talłfu
ir phariſeus ille q aſcendẽs cũ publicano ad ado
rendũ in tẽplũ dicebat ſtãs. ſ.rigidꝰ i ſuꝑbia.ðs
gras ago tibi.qꝛ ñ ſuʒ ſicẽ ceti hoĩm. adulteni.ra⸗

Et ſic ex ſuꝑbia ſe exaltado ⁊ ꝓxim publicanum
deſpiciẽdo fuit repbatꝰ Qui at phariſeiexemplo
ꝓxio ↄuinciat᷑ qð accidit freqnt᷑ ex ſuꝑbia. ſibi et
alijs plura mala fac ᷣm Cribvᷣ.

ſolũ eũ ꝗͥ peccauit.ſʒ ritui xpiano ↄtũelias inne⸗
ctũt. Tertõ deigliam blaſphemare faẽ. Siẽ eĩ
nob recta agẽtib nomẽ dei glificatur.ſicnob pec

cantibo blaſphemat᷑. Quarto eũ q audiuit obp.

bꝛia.ↄfundit impꝛudẽtioꝛẽ ⁊ aduſarium facies.

Quito ſtatuit ſe pene obnoxiũ reb ꝓlat qͥ ſibi
nõ ↄueniũt.ptinet q̊ ad ſupꝑbiã ſe alijs pᷣponere

alios deſpicere. Un ⁊ Amb.in libꝛo de offi. inqᷣt

Si qs vo nõ obediat ep ſeſe extollere atʒ exal.
tare ðᷣſiderãs q̃rẽs ẽt obũbꝛare merita epᷣi ſimu⸗-
lata affectõe doctrine aut hũilitatis aut miſcoie

is a vero deuiat ſuꝑbus.qꝛ vᷣitatꝭ ea regla eſt vt

nihil faciat qs ↄmendãdi ſui gra q̊ minoꝛ alijs ſfi

at. ne ſi qͥd boni oꝑis hñs id ad deſoꝛmationem
alterius ⁊ vituꝑatõem exerceas.xi.q.iij.ſi quis.

Exemplũ ponit Gꝛe.in dyalogo Tales ſuperbi

nullũ timẽt.ſimiles diabolo.de quo ðꝛ Job.xli.
Factus eſt vt nullũ timeret. Om̃e ſublime videt

ptoꝛes.iiuſti vel ẽt hic publicanꝰ.ieiuno bis in
ſabbato. decimas do oim q poſſideo Lucexviij.

gmalaf. Pꝛio qͥdẽ audiẽ
tem reddit peioꝛc.qꝛ ſi ſit pctõꝛ fit letioꝛ crimis
inuẽto collega.Si ſit iubꝰextollit᷑ꝑ aliq̃ crimia
inductꝰ de ſe mag putare. Scðo tal cõmunita
tem eccie ledit.Non eni oẽs audiẽtes vituperäat

Petunr
ti
Ws

nohon/
eni.
anun
aongo⸗

ae

dliut

uee

.

jtuen
e G
ſoohee
uto⸗
Infactn
tin
zoret!
ſe
cii,

Capitulũ. I.

De hac etiã Gꝛe.xxxuij.moꝛaliũ. circa finẽ ſic ait
Quaſi tyrannꝰ qͥdam obſeſſam ciuitatẽ int̃cipit
cũ mentẽ ſuperbia irrumpit.Et q̊ͥ ditioꝛẽ quẽq;
ceperit eo in dominio durioꝛ exurgit.qꝛ qͥ ãplio
res virtutes ſine hũilitate agũtur eo latius iſta
dñant᷑. Quiſ quis vo eius in ſe tyrãnidẽ captiua

mente ſuſceꝑit hoc pᷣmũ dãnũ patit᷑ ꝙ clauſo coꝛ

dis oculo iudicij equitatẽ ꝑdit.Nam cũcta q̃ ab
alijs bñ gerunt᷑ diſplicent.⁊ ſola ei q̃ ipſe vel pꝛa
ue egerit placent. Semꝑ aliena oꝑa deſpicit. ſꝑ

miratur qð facit.qꝛ quicqͥd egerit egiſſe ſe ſingu

lariter credit.⁊ cum ſe in cũctis traſcendere ce⸗
teros eſtimat ꝑ lata cogitationũ ſpacia ſecuʒ de
ambulãs laudes ſuas tacitꝰclamat Nõnunq̃m
ad tantã elatõem mens ducit᷑ vt in eo qdð tumet

etiã pꝰ oſtentationẽ locutõis effrenet᷑. Hec ille.

ſicut feẽ phariſeꝰille ⁊c̃. Sʒ mirabiłr eos ðs hũi
liat. Uñ ðꝛ Ecci.x.Sedes ducũ ſuꝑboꝝ euertit
et ſedere fecit mites ꝓ eis. Uñ legit᷑ de qͥdã tyrã/⸗
no ſuperbo. ꝙ cum audiſſʒ pluries decãtari in

ecẽia illud Diſperſit ſuꝑbos mẽte coꝛdis ſui.De

poſuit potẽtes ð ſede.⁊ exaltauit hũiles. Uocat
clericos ⁊ mãdauit eis vt deberẽt radere ð libr
ſuis illos vᷣſus qꝛ falſi erãt dicens de ſede ſui do
minij a nulio poſſe deponi.cui cũ ecõtra diceret᷑

nõ acquieſcebat.ſʒ ſic hũiliatus fuit Accidit vt

quadã die iret ad balneandũ ſe cum magna co/
mitiua.cunq; dimiſſis veſtibſolꝰfuiſſet balneũ

ingreſſus inde ad modicuʒ angelꝰ dñi appuit in

effigie ülius dñi quaſi exiens de balneis nudus
Cunq; oẽs eſtimarẽt illũ dũm eẽ ſuũ reindutuʒ
aſſociantes oẽs cũ eo redeũt ad ciuitatẽ ⁊ ad do
mũ.vero domino remanẽte in balneis trãſacta
q; aliq̃ moꝛula exiens de balneis nuduſ nemin?
inuenit.nec ẽt ſuos pãnos ſʒ q̃ſdam miſeros et
conſciſſos.cunq; alios ñ hꝛẽt in ꝓmptu illos in

dutus furoꝛe repletꝰ ʒ familiã ſuã.qꝛ eam dimi⸗

ſerant.reuertitad ciuitatẽ ⁊ incipit incrogare ia
nitoꝛes de familia ſua nominãdo.nũc vnuʒ nũc
aliũ ↄq̃rẽdo quõ eũ fuerãt auſi ita dimittere ſo⸗
lum. Illi vo quividerãt angelũ in foꝛma eius re
uerſum domũ cũ comitiua quẽ dominũ crede⸗
bant videntes hũc male indutũ reputãt eũ vnũ
fatuũ qui faceret ſe dñũm ex fatuitate.⁊ ſic deri⸗
dendo loq̃bant᷑ cum eo.ſicfit cũ fatuis.Lurbat᷑
iſte mag ⁊ mirat᷑ vadit ad palaciũ ⁊ multi cũ eo
deridendo. Cunq; ab aliqbus maturioꝛib dice
retur ꝙ dñs ciuitaterat in palacio ⁊ ꝙ ipᷣe erra
bat.⁊ iõ nõ diceret talia.ille attonitus ⁊ pꝛe ad/
miratõe q̃i alienatꝰ dicit Quid eſt qð dicitis.nõ
cognoſcitis me dñʒ veſtꝝ qͥ egreſſus paulo ante
de ciuitate iui ad balnea.quõ ergo dicitis dñũm
eſſe ĩ palacio.quis eſt iſte dñs alius qᷓ; ego.Fiũt
hec nota angelo qͥ dñs putabat᷑. Qui ad ſui hũi⸗
liationẽ maioꝛẽ fecit eum vocari vt ſic loquẽdo
coꝛã alijſ irredeat᷑ Et ille dñs male indutꝰvidẽs
angelũ ab omibo haberi vt dñm.⁊ ſe contẽni.di
cit quõ ipſe ẽ dñs ciuitatis.⁊ quõ dimiſſus fue⸗
rat in balneis.necẽt ſuas veſtes inuenerat.⁊ qð
miratur quõ ipſe teneat dominiuʒ ciuitatis qð

ſuũ erat.omneſq; in riſum ↄuertebat. Demum

angelus vocauit eũ ſolũ in camerã.⁊ reduxit ſi⸗

————

bi ad mentẽ ſuꝑbiaʒ ſuam q̃ vyſus pluries fuit in
verb dicẽs ſe ð ſede nõ poſſe deponi.⁊ ideo illos
verſus debere abꝛadi.ondens ſibi manifeſte per
exꝑientiã quõ in bꝛeui imꝑceptibiliter fuat ſede
nõ ſolũ pꝛiuatus.ſed fatuus a cũctis reputatus
⁊ iõ diſceret hũiliari ⁊ ñ ſuꝑbire.Qui reco q̊ſcẽs

pctm̃ ſuũ indutus ab angelo veſtiboſuis.ipᷣo diſ

parẽte greſſus de camera receptus ẽ a ſuis vt do
minus narrans geſta ꝑ angelum.
Dicitur autem ventus .
contrarius q̃ntũ ad ſcᷣam ꝑtẽ qꝛ nociuꝰ ẽ. Siẽ
eni a vento mat᷑iali młca nocumẽta ꝓcedunt.ita
a vento ſuꝑbie młta nocumẽta ſpũalia. Sic enĩ
ventꝰ vt pʒ ad ſenſũ ẽ aerj obſcuratiuꝰſeu ſpiſſa⸗
tiuꝰ ↄcitatiuꝰ ⁊ turbatiuꝰ.ita ſuꝑbia itelligẽtiã

obſeurae Pue rI. ilt fuerit ſuꝑbia ⁊ ↄtumelia

coꝛ ad malũ incitat. Uñ ⁊ gre.Obſtaculũ veꝛita
ti ẽ ſuꝑbia ⁊ hoim pacẽ ꝑturbat.E zech.i. Uentꝰ
turbinisveniebat ab aqlone.i.ſuꝑbia ꝑturbans
venit ⁊ oꝛta eſt a demõe. Scðo ventꝰeſt ĩ mari
tẽpeſtatis generatiuꝰ.⁊ hoc qꝛ vndaꝝ eleuatiuꝰ
et ꝑ ↄſequẽs maris inflatiuꝰ⁊ in ꝑtes zrias extẽ
ſiuus.vñ ⁊ nauigantiũ ſubmerſiuus Sic ſuper
bia in mũdo bella ⁊ rixas cõcitat.dũ quiſq; vult

eſſe maioꝛ ⁊ alteri dñari.vndas i.affectiões hu⸗
manas eleuat extollẽdo ſe? iactãdo mare coꝛdiſ

inflat ⁊ in ꝑtes orias ſeꝑat. donec nauigãtes in
naui ſuꝑbie ſubmergat.Math.xuij. Nauicula
in medio marliactabat᷑ fluctibo.ſ.a vẽto.puerbᷣ.
xiij. Inter ſuꝑbos ſꝑ ſunt iurgia. Teꝛtio ventꝰ
eſt in tra mõtiũ ↄcuſſiuꝰ.domoꝝ ſubmerſiuusꝰ
arboꝝ eradicatiuus qꝛ ſcʒ ſuꝑbia ẽtviros ſpũa⸗
les ſpiritu eminẽtis teptãdo pulſat ⁊ ſubuertit

aſſentiẽdo.iij. Re.xix. Spũs grãdis ⁊ foꝛt.i.vẽ

tus ſubuertẽs mõtes nõ in ſpũ dñs domus di⸗
ruit ⁊ collegia diuidẽdo Mach.vij. Flauer̃t vẽ
ti ⁊ irruert in domũ illam ⁊ cecidit.puer.xv.Do
mos ſuꝑboꝝ demoliet᷑ dñs.arboꝛes.i homineſ
fructuoſos ⁊ gratijs multis dotatos aliqñ era⸗
dicat deſtruendo vt ſaulẽ Sap.iiij. Animietate
ventoꝝ eradicabunt᷑.ſ.arboꝛes.Confringentur
enĩ rami incõſumati ⁊ fructꝰ illoꝝ inutiles. Ec
cleſiaſti.xxi.Subſtãtia ſuꝑbi eradicabit Quar
to ventꝰẽ ſpume in aq̃ generatiuꝰ.veſice inflati⸗
uus ⁊ extẽſiuꝰ.paleaꝝ ⁊ pulueꝝ eleuatiuꝰ.qꝛ ſu
ꝑbia quẽ adũſitate nõ deijcit in ſpumã vanitat
ſi pᷣt adducit.⁊ ꝑ vanã glłiã inflãdo ⁊ eleuãdo ſb⸗
mergit. Sap̃. v. Spes ipij qᷓi lanugo q̃ a vento
tollit᷑. ⁊ tanq; ſpuma gcilis q a ꝓcella diſpargit.
Apls.ij.ad Coʒ.xij.Limeo ei ne foꝛte cũ venero
nõ q̃les vos volo iueniã vos.⁊ ego iueniar a vo
bis q̃lẽ nõ vultj.ne foꝛte ↄtentões ⁊ emulatiões
ne inflatões ⁊ ſeditões ⁊c.ſint intyos.Deuto.i.
Tumẽtes ſuꝑbia aſcẽ diſtj⁊c ioh.xxi.Erũt ſicut
palee añ faciẽ venti.Sic ſuꝑbi qrentes honoꝛes
et ſic ſe eleuãtes deijciũtur in miſeriã.ſiẽ ſuꝑbus
antiochus de q̊.ij. Machab. ix. Qninto ven⸗
tus ẽ in coꝛꝑe humano multaꝝ egritudinũ cau
ſatiuus.qñ ſcʒ in coꝛꝑe generat᷑ vel ibi clauditur
vt infirmitas ylionum.toꝛſiones vẽtris. colica
et hmõi.Sic ꝑ ſuperbiã multe infirmitates ſpi
Q

Ti 6 III.

rituales Ecci.iij. Synagoge ſupꝑboꝝ non erit ſa
nitas.Et q̃ infirmitates pctõꝝ oꝛiant᷑ ex ſuꝑbia

oñdit Gꝛe.in. xxxuij.li.moꝛa.i fi. Cunctis nãq

ſupba apð ſe cogitatõe tumẽtibus ineſt clamoꝛ
in locutõe.amaritudo in ſilentio.diſſolutio ĩ hi
loritate.furoꝛ in triſticia. inhõeſtas ĩ actõe. bõe
ſtas ĩ ymagie.erectio ĩ inceſſu.rancoꝛ ĩ reſpõſt ise
boꝝ mẽs ſꝑ eſt ad irrogãdas ↄtumelias valida
ad tolerãdas infirma. ad obedienduʒ pigra.ad
laſceſcendã alios impoꝛtũa.ad ea q̃ facere ⁊ debʒ
et pᷣualet ignaua.ad ea aũt q̃ facere nec ðbet nec
pᷣualet ⁊ ꝑata hecĩ eo qð ſpõte nõ appetit nullis
exhoꝛtatõibo flectit Ad b̊ aũt qð lateter ðſiderat
Irit vt cogat᷑.qꝛ dũ metuit ex deſiderio ſuo vile⸗
ſcere.optat vim in ipᷣa ſua volũtate tolerare hec
ille. Sexto ẽ vẽtus lumis ⁊ ignis extinctiuꝰvt
ptʒ ad ſenſum.ſic ſuꝑbia extiguit lumẽ gre⁊ ignẽ
caritat ⁊ oim vᷣtutũ.Ecci.xxi.Domꝰq̃ nimis.i.
valde locuplex eſt.ſ. vᷣtutibo.anihilat᷑ſ uꝑbia. vñ
gre. Siẽ oĩavicia eneruat hũilitas.oẽſq; vtutes
colligat ⁊ roboꝛat.ſic ſuꝑbia oẽs vᷣtutes oſtruit
et eneruat. Idẽ greg.paulo ſupᷣ inqᷣt. Alia vitia
eas ſolas vtutes impetũt qͥb ipᷣa deſtruũt᷑. vt vi
delicʒ ira.patiẽtiã. caſtrimargia abſtinẽtiã. libi
do ↄtin entiã expugnat Suꝑbia ãt ncq̃qᷓ; ẽ vniꝰ
vᷣtutis extinctõne ↄtenta.ſʒ ↄ cũcta aĩe mẽbꝛa ſe
erigit. ⁊ qᷓi generalis ac peſtiter moꝛbꝰcoꝛpꝰom̃e
coꝛrũpit. Impedit q̊ʒ ſuꝑbia inuaſionẽ gre ⁊ vir
tutũ Sic̃ ei ↄcauũ ẽ receptiuũ nõ ↄuexũ vt mõ⸗
tes.ita ſuꝑbia q̃ faẽ mentes eleuatas vltra cõem
ↄditionẽ ĩpedit receptõem gr̃e. UVñ in figuraʒ ðꝛ
ij. re.i. Motes gelboe qͥ ſignificãt ſuꝑbi.nec roſ
nec pluuie.ſ.gre veniãt ſr̃ vos ⁊c. Tumẽ et ve co
gnitõis ĩpedit. Uñ apłs ðt ad Ro.i.de phᷣis ſuꝑ
bis ꝙ dicẽtes ſe eẽ ſapiẽtes ſtulti facti ſt ⁊ tradi
dit eos ðs in repꝛobũ ſenſum.i.tradi ꝑmiſit.
. „ V *
ertio ſuperbie reme/.
diabilitas inſinuat? ibi cis.ſ.diſcipuł ↄtrariaba
tur vẽtus.qͥ laboꝛãdo ↄ ventũ ĩ nauigando ⁊ de
mũ xpᷣo ad eosveniẽte.libati ſta vẽto.⁊ facta eſt
cranqllitas Opoꝛtʒ g̊ ad remediandũ ſi uꝑbie ne
dñet?᷑.xpᷣi diſcipulũ eiꝰ vitã ⁊ doctrinã ſeq ⁊ labo
rare diuerſis ↄſideratõibi. Ipę ſiqdem xpᷣs hũi⸗
limfuit in oi vita ſua ⁊ ↄuſatõe hũ ilit᷑ ↄuerſatꝰ
cũ ſimplicibo ⁊ pauꝑibi.nõ cũ doctoꝛiby ⁊ mũdi
ſapientiboꝛ diuitibo q cõiter ſüt ſi uꝑpbi. Hũuiliter
indutꝰ ẽ nõ põpoſe.docuit nõ ꝓfunda ⁊ curioſa
ſz vtilia ⁊ hũ ilia. fugiẽs honoꝛes. vr cũ vellẽt eũ
turbe Rockerege 0. vraliqn pᷣcipiẽs occultari
eiꝰ miracula.vt Marci.vij.de muto ⁊ ſurdo in
his qᷓ agebat gras deo fferes ⁊ nõ ſibi attribuẽs
vt Jo.vij. A meipo ſacio nihil Et illð.mea doc⸗
trina nõ ẽ mea.ſʒ eiꝰ qͥ miſit me in ſuiendo diſci
pulis vt abluẽdo pedes eoꝝ o xiij Ut dimitta
mus humiliũ eiꝰad nos deſcẽſuʒ. de lumie celi
ad tenebꝛas mũdi.de ſede regali ad officinã pcti
de ↄſeſſu pꝛis ad ꝓfũdũ laci.foꝛmã ſᷣui accipiẽs
et ſilitudinẽ carnis pcti vicʒ coꝛpꝰſubditũ peniſ
peccati vt famẽ.ſiti.frigꝰ ⁊ alia.etiã ipam moꝛiẽ
nõ tm hñtem pctm. Uñ augꝰ. Erubeſcat hõ fieri
ſuꝑbe poſtq; hũ iliatꝰẽ dᷣus qui ẽt ſi uꝑbiã repᷣhen

dens hũilitatẽ docẽs.vt illð Math.xriij. ſoli

te vocari rabbi.Et illð Recũbe in nouiſſimo lo
co Lu.xuij.diſcipulos cũ ↄtẽderẽt de pᷣmatu ſu
ꝑbia tẽptatos repᷣhendẽs dicẽdo. qꝛ niſi cõuerſi
fuerit ⁊ efficiami ſic ꝑuuli nõ intrabitj in reg. ce.

Math.x viij.Et cũ apłi reũſi a pᷣdicatiõe gaude

rent ⁊ demões expuliſſent aliq̃li ſuꝑbia ꝓpꝛie re/

putatõnis ſtimulati:terruit eos exẽplo ſathane

dicẽs. Uidebã ſathanã ſic ſuigur de celo cadẽteʒ⸗

ſczʒ ſuꝑbiã.Et iteꝝ. Cũ feceritoĩa q̃ pcepta ſt vo

bis dicite ſerui inutiles ſumꝰ.⁊ qð debuimꝰ fa⸗

cere fecimꝰ. Lu.xvij. Ipᷣe ẽt ait ad prem. Conſi⸗

teoꝛ tibi dñe pr̃ celi⁊ tre qͥ abſcõdiſti heca ſapien
tibus ⁊ pꝛudẽtibi⁊c.i.ſuꝑbis Math.xi.⁊ ſubdit
Diſcite a me qꝛ mitis ſum ⁊ hũilis coꝛde. Eſt
ergo pᷣmũ remediũ 5 vẽtũ ſuꝑpie.exẽplũ vite xpᷣi
Scõm doctrina eiꝰipᷣam deteſtãs ⁊ ad ↄriũ exj⸗
hoꝛtans. et bᷣ eſt xpᷣm ſecũ hẽe in naui mentis.

Tertiũ eſt laboꝛaf in exercitijs vtilibo ſe occupi
do. Uñ ðꝛ de pe. di. ij. Si qᷣs ſemel notatus fůit
muidie vel cõtentõis vitio.⁊ rurſum in h̊ idqẽ in

ciderit ſciat ſe ᷣmã cãm ex q̃ inuidia Htẽtio na⸗

ſcit᷑ interioꝛib medullis hr̃e reconditã.opoꝛtʒq̊

eũ ꝑ oria atʒ aduerſa curari.i.ꝑ hũilitatj exerci⸗

tium. Exercitiavᷣo hũilitatis ſunt ſi ſevilioꝛibꝰ
officijs ſubdat.⁊ miniſterijs indignioꝛibus tra

dat.Ita eni arrbgãtia q̃ eſt huane gloꝛie vitium

curari poterit vt in cõſuetudine hũilitatſaffectꝰ

Vltra iam nõ incidat in arrogãtie ⁊ vane glie de
lictum. ſed in ſinguł huiuſcemodi vitijs ſimilis
adhibet᷑ c. Quartũ remediũ ẽ conſideratio vi⸗

litatis ꝓprie atʒ miſerie anie ⁊ coꝛꝑis. Job.xuij

Replet᷑ hõ multis miſerijs.natꝰð muliere bꝛeui

viuẽs tẽꝑc.qͥ q̃ſi flos egredit᷑ ⁊ ↄterit⁊ꝛc̃. Quid ei

eſt homo niſi ſperma vetidũ in pᷣncipio ſui vas
ſtercoꝝ in medio.eſcavermiũ in fine qͥ ad coꝛpꝰ.
quo ad aiam in pctis natꝰ.ſiñ pctis nõ viuẽs.te

nebꝛis inuolutꝰ.ignoꝛãs finẽ ſuũ a ſupꝑno iudi,/
ce de oibo iudicãdꝰ⁊ puniẽdꝰ.⁊ pᷣcipue de ſuꝑbia

Jur illud ps. Retribuet dñs abũdant᷑.ſ.penam
facientibo ſuꝑbiã.⁊ hoc recte.qꝛ ſuꝑbi directe pu
gnant deũ . Eſa.ij. Dies dñi ſuꝑ oẽm ſuperbũ
et arrogantẽ. Adeo infirmi ſumꝰ animo vt necle
ui cogitatõi poſſumꝰꝑ nos reſiſtere.nec leue ver
bũ ſufferre.nec leuẽ flatũ temptatiõis ſuſtinere

Coꝛꝑis infirmitas tãta vt ꝑuꝰ vᷣmis vt ſcoꝛpio

et aranea ipʒʒ pſternat.ipᷣm moleſtet.Quid infla
ris inqᷣt aug. ſanies fetida.qͥd tenderj pellis moꝛ
ticina. Quitũ ẽ cõſideratio meliorvite. Grege
Siẽ incẽtiuũ elatõis ẽ ↄſideratio deteriorꝭ.ita

cautela hũ ilitatẽ cõſideratio melioꝛis. Coᷣſide

rata eni vitã ſctoꝝ q̊t ⁊ qᷓnta fecer̃t ⁊ ſuſtinuerũt
p deo enerrma⸗ dit᷑ vita nra. Sextũ reme
diũ eſt ↄſideratio iudicioꝝ dei.⁊ pᷣcipue ᷓ ſuper
bos ps.QLu humiliaſti ſicut vulneſatũ ſuꝑpum
Et iltud Oculos ſuꝑboꝝ humiliabis.

Erepla habes plura §. WI.

in ſcbtura quõ ðᷣs hũiliat ſubbos. Pꝛimũ erẽ⸗
plum luciferi ⁊ pᷣmoꝝ ꝑntũ ð eoꝝ ſuꝑbia bñilia
ta.de qb ſupᷣ. Habet᷑ geñ.xi.de edificare volenti

bus turrim ꝑtingentẽ vſq; ad celũ vt ſic ſe ðᷣſfen

lato
lotu

lino⸗
gog
lden
mrde

och
iod
chie
eeh
ſcatt
tug
deh
clan
deü
ſolie
man
fuſin
Polo
lut
fecp
nßy
d
e

u.
ne
llͤ

S=

pen
oſee
lool
nſn
dut
1Lor
taſtgin
tſübat
. K

.

—

=

inſterzi

niͤg
mrs⸗
Kocau⸗
tmsfit

ubidie.

Ninone
con⸗
Fama
lonb?
boss
KWo
Wafe
meger
one
Nloch
u

Var.

nis
vii,
cupvia
Nnum
neen⸗
niemi
vornr
Nlorn
Mfr
enm
Sin
ile⸗
R
ut.
nagi
ichin

Capitulũ .II.

derent a deo ſi ampliꝰ aquas diluu ĩduceret ſu
per terrã vbi confuſis linguis eoꝝ compulſi ſunt

opus dimittere imꝑfectũ. Scðo de pharaone
qui ex magna ſuꝑbia nolẽs parere dñi iuſſionib⸗

ſibi per moyſen⁊ aaron factis de dimiſſione ppłi

demũ poſt multa flagella humiliatũ demerſit in
fundũ.Exo.xiiij. Tertõ de datan⁊ abyron q
rebellantes moiſi ⁊ ex ſuꝑbia cõtẽnẽtes pncipa⸗
tũ eiꝰ.aꝑta eſt terra ⁊ deglutiuit eosviuos. lu⸗
meri.xvi. Quarto de ſaule rege qͥ nõ erat meli
oꝛ in iſfrael.cui dñs dixit Re.xv.Cum eſſca ꝑuu⸗
lus in oculis tuis caput in tribubo cõſtitui te in
iſracl.nũcaũt qꝛ eleuaris abieci te. Quinto de
roboam filio ſalomonis.de cuiꝰſuꝑbia legit᷑iij.
Re. xij. cuʒ dixit pplo iſrael. Miniꝰ digit? meꝰ
groſſioꝛ eſt doꝛſo patris mei.⁊c̃. Sed humiliatꝰ
eſt. qꝛ occiſo Adurã qui erat ſuꝑ tributa.decem
tribo receſſerũt ab eo⁊ fecerũt ſibi aliũ regẽ.ſ. Je⸗
roboam. Serxto de ſennacherib de culꝰ ſupbia
ðᷣt dñs Eſa.xxxvij. Supꝑbia tua deſcẽdit in aures
meas.ponã igit᷑ circulũ in narib tuis·⁊ frenum
in labijs tuis.⁊ reducã te ꝑviã quaveniſti de eius
humiliatiõe ſubdit᷑.qꝛ angelꝰdni invna nocte oc
cidit.clxxxv.milia exercitus ſui.ſicq; ipᷣe rex aſſiri
oꝛũ ſennacherib. euadẽs reuerſus in terrã ſuam
a filio ſuo occiſus ẽ in templo dei ſui de nabucho
donoſoꝛ.De quo daniel.iiij.dictum eſt.õ. Se
ptimo de holoferne ⁊ exercitu eiꝰ cui pᷣerat innũe
rabili.qui et ſuꝑbia dixit.poſtq; achioꝛ locutꝰ eſt
collaudãs illũ ppłm ⁊ deũ ſuũvt oñdatur.qꝛ nõ

S aliꝰ deus niſi nabuchodonoſoꝛ.poſtqᷓ; ꝑcuſſeri

mus eos quaſi vnũ hoĩem.tu etiaʒ cũ eis gladio
interib. Judith.vi. Sed humiliatꝰ eſt qꝛ ampu
tato capite eius a Judith.exercitꝰ fugit.⁊ debel⸗
latus eſt. Judith.xvv. Octauo de aman qui pꝛo
pter ſuꝑbiã ſuã pati nõ poterat ꝙ Mardocheus
eũ nõ adoꝛaret ſic ceteri hoĩes qð ille nõ faciebat
qꝛ cognoſcebat illũ abuti honoꝛe.ſed hũiliatꝰ eſt
qꝛ demũ ſuſpenſus ẽ in lingno illo qð parauerat
mardocheo ꝓ patibulo.⁊ oẽs inimici populi iu⸗
deoꝝ occiſi ſunt illa die a iudeis data licentia ſu⸗
per hec a rege aſſuero.qꝛ ipᷣiñ debebãt oclidi.vt hẽt᷑
VHeſter ꝑ totũ. Nono de antiocho rege.ij. Ma
chabeoꝝ·ix.de quo ðꝛ qð locutꝰ ẽ ſuꝑbe.Anthi⸗
ochꝰ auditu ꝙ excrcitꝰ eius fuerat deuictꝰ a iude
is dicẽs ſeventurũ hieroſolimã ⁊ congeriẽ ſepul
cri ej̊ factuꝝ.Sed ĩmediate hũiliatus fuit.qꝛ ap
pꝛehẽdit eũ doloꝛ viſceꝝ ⁊ tantꝰ fetoꝛ de coꝛꝑe eiꝰ
ſcaturientevermibo exibat ꝙ nõ poterat cũ exerci
tus tolerare.ibivide de eiꝰ hũiliatiõe Decimo
de herode qui decollauit iacobũ.qꝛ cũ ppłs ei ac
clamaret laudes dei⁊ nõ hoĩs.i.laudaret eum vt
deũ indutũ veſte aurea reuerberãte ſuꝑ eũ radio
ſolis.⁊ ex hoc ſuꝑbientem ⁊ ſupꝛa hoĩem de ſe eſti
mantẽ ꝑcuſſit eũ angelꝰdñi.vt het᷑ Act᷑.xij.ſed dif
fuſius in hiſtoꝛia eccłiaſticra Undecimo de po⸗
pulo iudeoꝝ.qui cũ fuerat a dño mirabiliter ad/
iutꝰ⁊ exaltatꝰ.qꝛ ſuꝑbe egit cõtra dñm nolẽs euʒ
reciꝑe⁊ doctrinã eius.huũiliatꝰ ẽꝛ diſpſus ꝑ oꝛbẽ
in uitutẽ⁊ obpꝛobꝛiũ5. Duodecimo in vitaſpa
trũ de quodã anachoꝛita qui ad magnũ apicẽ cõ

tẽplatõis aſcẽderat.ſed ſuꝑbia elatus hũiliatꝰ ẽ

eius nubes te

2——

Nam dyabolꝰ aſſumẽs ſpeciẽ młieris oberratis
in deſerto venit ad cellã eiꝰrogãs recipi de nocte
ne a feris deuoꝛare?᷑ quo facto ⁊ accẽſo ei igne ad
calefaciendũ aſpiciẽs in eã ⁊ ſtimulatꝰ libidie cũ
opus nephariũ attẽtaret illavt fumꝰ euanuit in
aerẽ clamitãs O anachoꝛita qui te vſq; in celum
exaltabas.ecceqꝛ ĩ infernũ demerſus es inducẽs
eum ad deſperationem
apitulu rertiu de gradibo ſupbie.xij.
gradibus ſuperbie
xij. de qbo be. Berñ.in quodã libello.⁊
be cho. iiij.q.clxij.de his põt expõi il
lud ps. Suꝑbia eoꝝ qui te oderũt aſcendit ſem
per. ¶bi ſciendũ ꝙ eſt duplex aſcenſus mentalis
Unus eſt vᷣtualis.ſ.de bono ope in melius. et de
actuvniꝰ vtutis in aliũ.De quo Eſa.ij. Uenite a⸗
ſcedamꝰad montẽ dñi.i.xpᷣm vel celũ.ſ.ꝑ hũilita
tẽ⁊ bona oꝑa.Alter crimialis.ſ.devno actu pecj
cati ad aliũ.⁊ ꝓcipue qꝛ ſuꝑbia impoꝛtat aſcẽeſum
quẽdã falſe eſtiatiõis ⁊ inoꝛdinate affectionis ad
magna.aſceditur crimialiter cũ quis devno gra
du ſuꝑbie aſcẽdit ad aliũ.de quo põt intelligi illð
Exo.xij.Nõ aſcẽdes.ſ.ꝑ gradus ſuꝑbie ad altare
meũ.i.xpᷣm ſeu diuie maieſtatis. ſed ꝑ hũilitateʒ
opoꝛtet aſcendere.qꝛvt ðꝛ Job.xx. Si aſcẽderit ĩ
celũ.ſ.meritoꝝ eſtimatione ſuꝑbia eius.⁊ caput
gerit quaſi ſterquiliniũ in fine ꝑ⸗
detur.De hoc aſcẽſu ſuꝑbie ðt ps.lxxiij. Su
perbia eoꝝ⁊c̃. Ubi tria poſſumꝰ notare. Pꝛio
viciũ deteſtabile ibi. Supbia. Scðo malũ iſu
perabile.ibi qui te oderunt. Tertio ꝓgreſſum
execrabilem ibi.aſcendit ſemper.
Muantum ad pꝛimum K.l.
ita eſt deteſtabilis ſuꝑbia put ö Ecci.x. Odibilis
coꝛã deo ſuꝑbia eſt ⁊ hoibus. Suꝑbia eni deo as
uerſat᷑t: ꝓximo ac ppꝛio ſubiecto. Aduerſat᷑ quip⸗
pe deo quaſivolẽs ab eo auferri qð ſuũ eſt. Dicit
eni dñs Apoc.i.Ego ſum alpha⁊ o.pꝛincipium ⁊
finis.ſ.omnis creature.Sed ſuꝑbo cũ eſtimet bo
na ſua que habet.a ſe habere⁊ eſſe pꝛincipiũ eoꝛũ
⁊ ad hũc finẽ faciat oꝑa ſua vt honoꝛet᷑ ⁊ magnifi
cetur.ſic facit ſe pꝛincipiũ ⁊ finẽ qð dei eſt. Uñ ðᷣt
Boetiꝰ.ꝙ cetera vicia fugiũt deũ ſed ſuꝑbia reſi
ſtit deo.ꝑ luxuriã eni hõ ad creaturã cõuertit᷑ que
rẽs inoꝛdinatã delectatõem ꝑ auariciã ad pecu⸗
niã.⁊ ſic de alijs.ſed ꝑ ſuꝑbiã cõtradicit deo qua
ſi volẽs dominiũ eiꝰ. Sed ſivideris inquit.Se⸗
neca murevelle dnari alijs muribo. nũquid riſuʒ
teneas. ⁊ iõ ſpecialr dicit᷑ de ſuꝑbia. Jaco iiij. Dẽ
us ſuꝑbis reſiſtit. ⁊ merito.nam nõ ſolũ ſuꝑbus
vult deo equari ſed ſuꝑioꝛ eſſe. Uñ⁊ de ſi upbo an⸗/

tixpᷣo dicit apłs.ij.ad theſſał.ij. Extolliturz adu⸗

ſatur ſuꝑ oẽ qð dicit᷑ deus aut qð colit᷑. vbi Ber.
Hoꝛret hũanus intellectus verbũ.vtinã hoꝛreat
ſimul cogitatñ malignũ pariter ⁊ affectũ dico eĩ
vobis ꝙ nõ ille tin ſed omnis ſuꝑb extollit᷑ ſupꝛa
deñ. Uult ei deꝰfierivolũtatẽ ſua.vult⁊ ſupbo fie⸗
ri ſuã. Jam videtcq̃litas. Sʒ vide male cõgruam
ꝓpoꝛtocm.Deꝰei in his q rõne appꝛobatvult fie⸗
rivolũtatẽ ſuã.ſuꝑbo vᷣo cu rõne⁊ cõtra ratonen
2

Titulus AIII.

Supꝑpbia deũ impugnat ſemꝑ in omi tꝑe.in oĩ lo
co ⁊ in omi ꝑſona. Multa pccã ſunt q cauent᷑ in
ſolẽnitatibo.ſʒ ſuꝑbia tũc maglexercct᷑ in pompo
ſis veſtibo ⁊ oꝛnatibavñ homies ſuꝑbiũt in cõui
uijs.in ᷣmõiba ⁊ bhmõi.Pctã carnis gule ⁊ frau⸗
dulẽtie ⁊ hmõi.raro cõmittũt᷑ in locis ſacrj. Sʒ
ſuꝑbia ibi ꝑmaxime. Multe ẽt ſuut ꝑſone q̃ de⸗
dignãtur foꝛnicari.fraudare.mendacia dicere q̃
tñ ſibi nõ cauẽt a ſuꝑbia. Suꝑbia ẽt bonis oꝑi⸗
bus inſidiat᷑ vt pareant ait Aug.Quinimo niła
cõtumelia ſcu offenſio fit deo vbi nõ ſit aliq̊ mõ
ſuꝑbia ꝓpterea ðꝛ Ecci.x. Initiũ oĩs pcti ſuꝑbia
ex eo vicʒ.qꝛ pᷣmũ pctm̃ qð fuit luciferi fuit ſuper
bia. Sʒvt ðꝛ Judith.ix.Superbi ñ tibi dñe pla
cuer̃t a pncipio. Uel ðꝛ initiũ pcti.qꝛ ſuꝑbia pꝛi⸗
moꝝ ꝑntũ ẽ cã in nob oꝛiginalis pcti.vñ in nob
eſt inclinatio in om̃e pctm.vel qꝛ in oĩ pctõ ẽ ali⸗
quo mõ ſuperbia dũ quis ſe rebellat mãdat/ dei.
Unñ aduẽtꝰxpᷣi in carne fuit.⁊ ad iudiciũ )ᷣ ſuper
biã erit.Sʒ pmus ad medendũ.ſcòðs ad punien⸗
dum eã. Un aug ꝓpter magnũ peccatũ ſuꝑbie de
us hũilisvenit.Iſte ingens moꝛbus animaꝝ oĩ⸗
potentẽ medicũ de celo deduxit.vſq; ad foꝛmam
ſerui bũiliauit cõtumelijs. eũ ligno ſi uſpendit vt
ſalute tãte medicine curet᷑ hic timoꝛ.Scõðs ad/

uentꝰ erit ↄð ſuꝑbiã puniẽdũ. Uñ vſa.ij.Dies dñi
. 1

exercituũ ſuꝑ oẽm ſuꝑbuʒ ⁊ excelſum ⁊ arrogan
tem ⁊ hũiliabũ.Eſt etiã ſuꝑbia pximo iniurioſa
SDuꝑbus eĩ ꝓximũ coꝛde ↄtẽnit verb ↄtumeliat᷑
factis moleſtat. Coꝛde eni ↄtemnit ſᷣm illð E cci
xiij. Sicut abomiatio eſt ſuꝑbo hũilitas.ſ c exe
crabilis eſt diuiti pauꝑ.Et nõ ſolũ hũiles.ſʒ ⁊ ſu
perbos ſuꝑbus ↄtẽnit ⁊ eis ↄriat᷑. Non eni in eo
verificatlud Om̃e aĩal diligit ſibi ſimile ⁊ indli
nat᷑ ad illð. Et rõ eſt.qꝛ ſuꝑb appetit ſuꝑ alios pᷣ
eſſe vel reputari vel honoꝛari.et iõ cũ iſta cõmu⸗
Aia eſſe nõ poſſint.cũ videt aliũ ſuꝑbũ iſta q̃rere

tanq; impediẽtẽ ſuũ ↄſequi deſideriũ eũ deteſtat

Uerbisẽt ſuꝑb moleſtat pximuʒ multiplicit᷑ et
ſeiactãdo ⁊ cũ eo litigando ⁊ cõtumelias inferẽ⸗
do.Uñ amos.vi.Nunqd ĩ foꝛtitudie nr̃a aſſum
pſimꝰ nobis coꝛnua.ſ.faciẽdo magnifica oꝑa et
apparentia.Et ecci.xi.Siẽ̃ eructãt pᷣcoꝛdia vetẽ
tium.ita ⁊ coꝛ ſuꝑboꝝ Ad lr̃am. Stomachꝰ ven
toſitate inflatꝰeructat qð abomiĩabile ẽ audien/
tibꝰ. Sic ſuꝑbo vba ventoſa ⁊ diſplicibilia pfert
t illð ꝓuer.xi. Ubi fuit ſuꝑbia.ibi ⁊ ↄtumelia.
Factis ẽt moleſtat eũ affligẽdo ⁊ bonis ſpolian⸗
do. ᷣm illð ꝓuer.xxij. Arma ⁊ gladij in via fuꝑbi
cuſtos aũt aie ſue lõge recedit ab eis. Et ecci.xxv
Effuſio ſanguĩs in rixa ſuꝑboꝝ.Qnñ eni non pñt
obtinere qð volũt nõ curat ꝑ ſe vel alios ſangui
nẽ funderc vt poſſint ad dominia aſcẽdere.Et qꝛ
moleſti ſũt alijs ſuꝑbi.iõ cõiter egreferũt᷑. Uñ ⁊
ecci.xxv.Tres ſpẽs odiuit anima mea.⁊ aggra⸗
uoꝛ valde anime illoꝝ.pauperẽ ſuꝑbũ. diuitem
mendacẽ.⁊ ſenẽ fatuũ ⁊ inſenſatũ.ad lr̃am. Hoc
iõ ẽ.iqꝛ talib tollit᷑ occaſio illoꝝ maloꝝ.Suꝑbi
am eni inducit opulẽtia vel magna aliq excellen
tia quã nõ hʒ pauꝑ Erx pauꝑtate vt ꝓuideat ne/
ceſſitati ſue qͥs aliqn dicit mẽdacia Et expiẽtia
longa debuit ſenẽ ſapietẽ efficere. Moꝛalit᷑ totũ

1

“

implet᷑ de ſuꝑbo quolibet. Ex ꝑte ſiqdem coꝛpis
eſt homovalde pauꝑ imo pauꝑrimꝰ adeovt men
dicare eũ opoꝛteat victũ ⁊ veſtitũ ab herbis vt pã⸗
num lineũ.⁊ animalibs bꝛutisvt lanã.Diues mẽ

dacioſus qui bona q̃ habet magna dicit a ſe habe

re.vel ſe nõ poſſe cõtinere velvicia vincere.cuʒ tñ
poſſit cũ adiutoꝛio gratie. Senex fatuꝰeſt qui cũ
pluries fuerit exꝑtus ſuas fragilitates⁊ caſꝰ po⸗
tentiũ tñ cõfidit iu ſe exponès ſe ꝑiclłis ⁊ regimia
querẽs. Demũ ſuꝑbia ꝓpꝛio ſubiecto nocʒ. Nã
bona de ſe cõuertit in mala inq;tũ de bonis ſuꝑ⸗
bit oꝑib.⁊ ſic malũ culpe incurrit.vñ devita mo
ritur.de ſanitate egrotat.de medicina interficit᷑.

a moꝛtuo occidi Sicut in figurã eleaʒar occidẽs

elephãtẽ ſub eo occubuit.i.math.vi. It᷑ ſuperbia
in erroꝛẽ inducit.vñ ſuꝑ illud Hiere.xlix. Arro⸗
gantia tua decepit teꝛ ſuꝑbia coꝛdis tui. ðt gloſ.
qꝙ omnis hereticꝰ arrogas.qꝛ ſuꝑbia hereticũ fa⸗
cit⁊ vere ignoꝛantẽ. Itẽ ſuꝑbia mentẽ inebꝛiat vt
ſe nõ cog̊ſcat.Albac.xx.Quo vinũ potantẽ ðcipit
ſic eritvir ſupbj. Uinũ hoc mõ decipit potantem
qꝛ ingredit᷑ blande ſua ſuauitate:poſtqᷓ; vero rece
ptũ eſt incõmẽſurate.ipᷣm dñatur in hoĩe.⁊ facit
eũfatue credere.⁊ fatue loqͥ. ⁊ oꝑari nociua.Sic
poſtq; ſuꝑb recepit ſuꝑbiã in affectu tũc de facili
recepit eãò in intellectu vt alta de ſe credat.alta lo

quat᷑.⁊ eſt ſicut ebꝛius: ⁊ q de ſe dicunt᷑ bona que

in ſe nõ eſſevidet.credit.Uñ accidit ei ſicut cuidã
ruſtico qui cũ poꝛtaret agnũ advendendũ.quidã
truffatoꝛes cõdixerũt ſibivt quilibet interrogarʒ
pꝑ ſe quidvellet de illo cane dicẽtes canẽ eſſe agnũ
illũ.Cum ergo pꝛimꝰ qreret a ruſtico quid pꝛecij
vellet de cane illo. Rñdit rnſticꝰ.agnus ẽ iſte nõ
canis.cui ille irridendo inqt. Erras qꝛ canis ẽ⁊
nõ agnꝰ. Interrogat ſecũdꝰquãti pꝛecij eẽt canis

ille.Qui ecõtra ille dixit.agnus eſt nõ canis.⁊ ſic

ſucceſſine plures fecerũt ꝓpter qð demũ ĩmutatꝰ

a vera cerdulitate ſua imo ſciẽtia. verbis illoꝛuz

canẽ eſtimauit ⁊ pꝛo canevili pᷣciovendidit. ſic ſu
perboyꝛc̃. Item ſuꝑbia inducit infirmitatẽ que
de facile incurrit᷑ difficulter curatur ⁊ ſepe in ea
recidiuatur curata. Zriplici aũt rõe incurrit᷑ fa⸗
ciliter. Pꝛima ratio eſt. quia nõ putatur tan

tainfirmixas quãta eſt.⁊ ideo nõ vitat᷑ ſicut vitan
da eſt.vñ Gꝛe. Cum nimis turpis ſuꝑbia credit᷑.

minusvitatur.luxuriã eo magis erubeſcũt hoĩeſ

quia oẽs turpẽ nouerũt. Secũda eſt.qꝛ mani⸗
feſtioꝛa reꝑiunt᷑exempla ſuꝑbie qᷓ; alioꝝ peccato⸗
rũ. foꝛnicatoꝛes eni⁊ alij vicioſi occultant pecca
ta ſua.ſed ſuꝑbia manifeſte cõmittitur. ꝛ auteʒ
quis gloꝛict᷑ de laſciuijs ⁊ alijs ſcelerib iam ꝓce⸗
dit ex ſuꝑbia.alias occultat. Tertia ratõ ẽ pꝛo

pter multiplicẽ materiã quia de quocunq; malo

tẽ de difficili curatur vñ Job. xv. Cunctis die/
⸗ ſuis ſupꝑbit ipius Quãdo eni alids infirmat᷑
aliq̊ alio peccato. odij homicidij.vel foꝛnicatiol⸗
cognoſcẽs cõfitetur.coteritur⁊ dimittit illd Sz
ſuꝑbus nec vult ſubire hũilitatẽ cõtritionis nec
erubeſcentiã confeſſionis. vitans miſerias ſuas
ſciri. Ut eni dicit Gꝛa.de pe.di.i.c qui domum.
circa fi. Otaciturnitas confeſſionis ex fonte ſuꝑ⸗
bie naſcitur duzʒ quis nõ vult cognoſci quaſi ſit·

nod

ro⸗
ſen
que
ů
ne?

tene

opib
U
win
ſſp

e
N
New
Nunr
tnehte
Roni
☚
nabe
1ſegn
og ſi
onssſen
iume
nmmict
ongis
pefbis
B⸗
dEo.
mdin
MWin
midan

.
4 „

gan
jcdetel
N. aln
idone⸗
lſcres
micei
gpln
siſen
eanisi!
Icitns
nis.
Ginorr⸗
dollorn
it ſ
nmuni⸗
ri
. ſan
3n
Gnhutt.
il
Epnn
lo
antha
Hiam e
ſntmdie
Nungt

ſenin

ſonta⸗

COapitulũ. II.

Ex ſimilitndine enĩ patet nõ de facili curabilis.

Nam aſſimilat᷑ luciferi pecca to.qð ſuꝑbia fuit et
inſanabilis.Ad hoc etià facit hmõi rõ.quiu infir
mitas q̃ ignoꝛat᷑ nõ pᷣt curari. Hiero.Difficile ad
ſanitatẽ venimus.quia nos egrotare neſcimus
quod maxime accidit ex ſuperdia.

Hecundo malũ inſupe d.i

rabile notat᷑ c dꝛ. Qui te odeft. Odiu autẽ hoĩs
ad deũ eſt maximũ pctm̃ qð ſuꝑat oĩa alia. et ad
hoc demũ ꝑducit ſuperbia.Sciendũ tñ ſ̃m tho.
ſe. ſe. q. clxij. ꝙ ðdus in natura ſua nõ ſolum nõ pᷣt
odiri.E ſt eni ipᷣa cẽntia bonitatis.bonitas aũt
in ſe inqᷓntũ bonitas nõ pᷣt odiri.qꝛ bonũ eſt qð
omia appetũt inqᷣt phus in.i.echi.Sʒ ẽt inqntũ
creatoꝛ vel bñ factoꝛ nõ pᷣt odiri.Nuliꝰ eniʒ odit
eũ qui ſibi bñ facit inq̃nrũ aꝓpꝛehendit illð vt be
neficiũ.Sʒ ſi reputaret illud qð ſibi impẽdit bo⸗
nũ vt malũ ⁊ ſibi nociuũ ſic poſſʒodire.vłẽt hito
reſpectu ad aliud.puta qꝛ ⁊ ſi ſibi aliqð bonũ feẽ
eſt ſibi ↄrius in aliqͥ.vt ſi filius odiat pꝛẽʒ nõ qꝛ
eü genuit. ſʒ qꝛ verberauit. Sic ðs odit᷑ vel inq̃u
tum punitoꝛ maloꝝ.⁊ ſic odi a demõijs⁊ aiab
dãnatis.vnde ðꝛ Apoc̃.xvi.de dãnatis.Et man
ducauer̃t liguas ſuas p doloꝛe.⁊ blaſphemaue/⸗
rũt deũ qͥ hʒ ptãtem ſuꝑ has plagas.neq; egerũt

gninen vt darẽt illi gloꝛiã.vel qꝛ impedit ðs ali⸗

8 ne inpleãt ſuas volũtates malas diũſis mo⸗
dis.vel qꝛ ꝓhibet pctã ꝓpt᷑ qð pꝛaui nõ ita libere
peccant vt cuperẽt.tum quis momoꝛdet ↄſcia.
tum quia nõ aſſentitur ab alijs ex timoꝛe.

ALertio pꝛogreſſus exe⸗ ꝗ.j.
crabilis ſuꝑbie notat cuʒ ð: Aſcendit ſempꝑ. Ubi
notandũ ꝙ. xij.ſunt gdus ſuꝑbie qͥbo aſcenditur
ad ſummũ eiꝰ.ſ.curioſitas.leuitas.inepta leti⸗
cia.ſingularitas iactãtia.arrogãtia.pᷣſumptio.
ſimulata confeſſio.defenſio pcti.rebellio.liber⸗
tas ſui.aſſuefactio mali.Et berñ.in qͥdaʒ libello
eius explanat qͥ ad ſtatũ religioſuʒ. Sʒ vt cõmu
nioꝛ ſit matia etiam ad alios excendemꝰ.

Eſt ergo ptimius C..

gradꝰ Curioſitas.que in h̊ ↄſiſtit duʒ qͥs nõ con

tentꝰterminis cognitõis ſibi ↄueniet q̃rit ſcire
viderc.audire.vel alijs ſenſibo apꝛehendere que
nõ decʒ. Multiplir hoc vitio infectũ ẽ genꝰhüa⸗
nũ.⁊ tãto magis qᷓnto minꝰde eo nõ fac ſibi con
ſciam. Ut eni ðꝛ eccẽs.i. Nõ ſatiat᷑ oculꝰ viſu.nec
aurauditu. Freqnt quis qrit q̃cũqʒ ocuł occur⸗
rũt videre ⁊ audire ola q̃ dicũtur. Et bꝛeuit᷑ qᷓn⸗
docũq; qͥs vtitur aliq̊ ſenſu nõ ꝓpter aliquã cam
rõnabilẽ.ſʒ ſolũ vt noticiã hẽat de ipᷣa re obiecta
ſenſui ꝑtinet ad curioſitatẽ Cũ ẽt intellectꝰ ſcire
querit q ſibi ꝓhibita ſunt vel noxia vel q ſũt ſuᷣ
capacitatẽ ſuã vt de myſterijs fidei ⁊ pᷣdeſtinatõ

ne ⁊ hmõi.curioſitas eſt. Uñ ðꝛ ecci.iij. Altioꝛa

te ne q̃ſieris.⁊ foꝛtioꝛa te nõ ſcruter⁊ in plurib
opibo eiꝰ ne fuer curioſus. Berñ.aũt ſic ait de h
gradu. Si viden monachũ de q̊ pꝛius ↄfidebas
vbi ſtat.ambulat.ſ.diſcurrẽdo hincinde ⁊ oclis
inſipiẽter vagari.caput erectij.aures poꝛtare di

—

ſtẽtas.⁊ moꝛibo exteriorthomis interio rſimmu⸗
tatum agnoſcas, dũ eni aia ſui circũſpectiõe toꝛ
peſcit incuria ſui.in alioꝝ curioſam eq facit. Ut
quid aũt audes oculos leuare in celũ qᷣ peccaſti ĩ
celũ.terrã intuere vt cognoſcas tcipᷣm. Pecille.
Dyna filia iacob qꝛ curioſa fuit in egrediẽdo do⸗
mũ vt videret femias regionis illius conſtu pꝛa
ta fuit a ſychen. Geñ. xxxiiij.

Becundus gradus eſt.J. v

leuitas.ſ.ad iudicãdũ facta alion. ad loquendnai
ad ꝓferendũ ſentẽtias.ad oꝛdinãdũ noua.ad do
cendũ alios.⁊ ſi ↄdici᷑ ↄtentiões multiplicat.qᷓ
omia ꝓcedũt cõiter ex nimia ſui eſtimatõe quaſi
euãgeliũ ſit ome qð dixerit vel ſenſerit. ⁊ alij nil
ſciant.ſiẽ cayphas cũ dixit in ↄcilio Uos neſ citꝭ
quicq; nec cogitatis.expedit vob vt vnꝰ hõ mo⸗
riat᷑.et helyu iuuenis qͥ cũ vidiſſet tres amicos
iob qui euʒ viſitauerãt.ſ.heliphac.baldach.⁊ ſa⸗
phar diſputãtes cũ eo ſuꝑatos.ductus leuitate
et arrogantia illos ↄtẽpſit tanqᷓ; ignaros.⁊ ipſe
iob aggreſſus ẽ diſputatiõe eũ arguẽs.S 3 repꝛe
henſus a dño fuit ⁊ ei dictũ.ca. xxxviij. Quis eſt
iſte inuoluẽs ſentẽtias ᷣmonib imꝑitis. Berñ.
vero ſic ait de h̊ gdu.Sic oꝛit᷑ iſte ex du pᷣcedẽti
Monachꝰqui ſui negligẽs alios curioſe circũ/⸗
ſpicit dũ qͥſdam ſuſpicit ſuꝑioꝛes q̊ſdã deſi picit ĩ
ferioꝛes.in alijs qͥdẽ videt qð inuidet.in alijs qð
irridet.vñ animꝰ nulla ſui cura guatꝰꝑſi upbiaʒ
⁊ alta ſe erigẽs.mõ ꝑ inuidiã tabeſcit.mõ ꝑ excel
lentiã puerilr hilareſcit.⁊ qð ſuꝑari dolet.⁊ ſu
erare ſe gaudet.amoꝛ ꝓprie excellẽtie facit. Ta⸗
es aut nunc pauca et moꝛdacia verba nũc mul⸗
ta in amarius verſa.nunc luctu plena.ſe emꝑ au
tem irrationabilia indicit verba. Hec ille.

ertius gradus eſt §. vr.

mepta leticia. Tidens eĩi ſũ
libus.ab homib laudari.honoꝛibo exaltari. di⸗
gnitatibo ſublimari.⁊ q̊s vult poſſe debmere. in
de mundialr hilareſcit.hoc hns ꝓ magna felici
tate ⁊ induſtria ſua.etiã de aꝑtis malis exultãs

hbm illo ꝓuer.ij. Lexant᷑ cũ malefecerint⁊ exutlãt

tant in rebo peſſimis. deridentes⁊ ſvᷣſannãtes vł
ↄtẽnẽtes pauꝑes⁊ miſeros.ſiẽ diues epulo in in
ferno ſepłtꝰ. ꝓpterea qꝛ ↄuiuijs gandẽs mẽdicuʒ
laʒaꝝ ↄtempſit Lu.xvi. Pꝛocurant aliqñ tales
tripudia.choꝛeas.haſtiludia.ludos ⁊ alia vana
ad augendã ſua ineptã leticij. Sʒvt ait Job. xxi
Tenent tympanũ ⁊ lyrã ⁊ gaudẽt ad ſomtũ buc
cine.⁊ in pũcto ad iferna deſcẽdũt. Berñ.vo de
hoc ſic ait. Monachos qͥ duos ſuꝑbie gdꝰ aſcẽ⸗
dit cũ gaudiũ videt intpellari triſticia quã ð bo
nis alteriꝰghit impaties ſi ue hũilitat ꝑgit ad cõ
ſiliũ falſe cõſolatiõis ex illa ꝑte q̃ ſui ſibi vilitas
et aliena excellẽtia mõſtrat aſtringit curioſitatẽ.
vt in qᷣ ipᷣe videtexcellere notet. in q̊ alter pcellat
ſemꝑ diſſimulet.vt du euitat qð triſte putat᷑ leti
cia ↄtinct᷑. His itaq; indicijs hic gdus dep̃hen⸗
dit᷑.rari vel nulli gemitꝰ vt putes ſi attẽdas.aur
ſui oblitũ aut ablutũ a culpis.in ſignis ſcurrili
tas.in frõte hilaritas.vanitas apparet i inceſſu

△ 3

eꝓſpꝑpari in a

Titulus II.

pꝛonus ad iocũ facilis et pmptus in riſu.ſimił
yeſice turgenti vento.puncto foꝛate exigno que
ſi ſtringit᷑ crepitat ⁊c᷑.

Onartus gradus eſt KVII

Jactantia.ſcq; laudare ſeipᷣm ſupᷣ debitũ moduʒ
diuerſis rebo.vel de pulcritudiĩie. vel foꝛtitudine
vel nobilitate generꝭ.aut ð diuitijs potẽtia⁊ glo
ria: de induſtria artis ſue.intellectꝰ acumie. ſcia
ſapientia eloqᷓntia.virtutib ⁊ gr̃a. Sed vt dicit᷑
ꝓuer. Laus i ꝓpꝛio oꝛe ſoꝛdeſcit. Uñ catho. Nec
te collaudes.⁊ ſeqᷣtur. Hoc faciũt ſtultiq̊s głia
vexat ianis. Ad iactantiãẽt ⁊ ſuꝑbiã ꝑtinetpoꝛ⸗
tare ſuꝑfluas veſtes ⁊ alios oꝛnatos ſupᷣ ſtatum
ſuũ pompas in cõuiuijs.edificijs ⁊ eq tatur ⁊ in
alijs apparatibo q̃ oĩa dcmũ ad inferos deducũt
WUnñ dicũt ipᷣi ſuꝑbi in inferno poſiti Quid ꝓfuit
nob ſuꝑbia nr̃a ⁊ iactantia diuitiarũ.ecce omia
tranſier̃t velut vmbꝛa. Sap.v. Sic ſymõ magꝰ
qui iactabat ſe poſſe mutare naturas reꝝ.⁊ moꝛ
tuos ſuſcitare ⁊ in celũ aſcendere cadẽs in tram
dimiſſus a demonũ multitudie qͥ eũ ferebãt per
gerẽ.oꝛõne petri colliſus ⁊ ↄfractꝰ in ꝓfundũ de
ſcendit. Berñ.aũt ſic ait de ̊ gradu ibi ex pᷣcedẽ
ti gradu ſic oꝛit. Poſtqᷓ; vanitas in veſica creſce⸗
re⁊ groſſeſcere inceꝑit neceſſe ẽ vt amplioꝛi foꝛa
mine laſſato ſinu ventoſitas eructet᷑alioqͥn rum
pet᷑. Depᷣhendit᷑ ãt hic gradꝰ his indicijs. Eſurit
et ſitit qbo omne qð ſentit oñdat.pᷣuenit interro
gantẽ.nõ q̃renti rñdet.ipſe q̃rit.ipᷣe diſſoluit ver
ba collocutoꝛis pᷣſcidit imꝑfecta.Si de religiõe
agitur ſtati viſionis ⁊ ſomnia pferunt᷑ laudat ie
iunia.cõmẽdat vigilias ſuꝑ oia oꝛõnes exaltat.
ſuad ludicra ſᷣmo cõuertit᷑.in his q̃nto aſſuetioꝛ
tãto loquacioꝛ ita vt ſeueros animos ⁊ graues
In leuitatem concitet ⁊ in riſum.

uin

g §. VII.

ſuperbie eſt Singularitas.facere ſq; aliqͥd vltra
cõmunia ⁊ ↄſueta vt pᷣ ceteris reputet᷑ ⁊ honoꝛe
tur vt circa veſtitũ.inuenire nouitateʒ veſtium
mag apparentiũ.noua oꝛnam̃ta.in ſᷣmonibo vti
verbis ꝑegrinis ⁊ obſcuris.in diſputatiõibo ſeqͥ
nouas opiniões vltra cõmuhes.in tractatibus
cñ alijs de aliq̃ mat᷑ia.diſcrepare a cõmuni iudi
cio alioꝝ vt videat᷑ magis intelligere factũ.in p⸗
uiſionibo grauaminiby. ⁊ pmotièiby vult ſin ſ
riter pᷣ ceterꝭ tractari meliꝰ.de q̊ põt exponi illð
pſal. Singularis ferus depaſtꝰ ẽ eam.ſ. vineã ec
cleſie. Ferini eni hoĩes ſunt bmõi qͥ volũt eſſe ſin
gulares. Nam hõ inq̃ntũ bõ eſt aĩal ſocialeñ ſin
gulare. ⁊ hi ↄſumũt vineã ecciaꝝ ⁊ ciuitatũ totũ
ꝓ ſeqrentes de alijs nõ curãtes. In ſtatu vo ſpi⸗
rituali recedere a cõivita regule.a cõmunibo con
ſtitutõibo patꝝ a cõmunibo cerimo nijs ⁊ obuã
tijs ſine cauſa vꝛgente.vel ſpãli reuelatõe ad ſin⸗
gularitatẽ ꝑtinet.⁊ eſt valde ꝑiculoſum. Contra
bos inuehit Berñ in ᷣmone dicẽs.Quid diq tu

amatoꝛ ſingularitatis.cõmunia loca. cõmuneʒ

vitã cõmunẽ reglłaʒ. cõmunes obbuantias quid
fa.ſtidis. Ideo thomas nõ vidit xpᷣm cũ ceteris.
quia nõ erat cũ eis qñ vẽit ieſus Qð ſit ꝑiculoſũ

—

oſtendit Jo.caſſianꝰin pᷣma colł.de qͥdam q dice

batur herro qui cũ eſſet ſingularis in auſteritate
vite ⁊ admoneret᷑ in ↄꝛium ex ſuꝑbia ꝑmanẽs in
illa ſingularitate cũ appareret ei diabolꝰ i ſpecie
angeli lucis.⁊ eius verbᷣ acquieſceret.demum ex
ſuaſione diaboli ꝓiecit ſe in puteũ. Nõ tñ ꝑtinet
ad ſingularitatẽ hoc ſʒ animi firmitatẽ vt decli
nantibo alijs q̃ſi oibus a mandat ⁊ debit reglis
uaſi ſolꝰ vel cũ pauciſſimis mãdata ⁊ regulam
eruet.ſic in laudẽ ðꝛ de thobia ꝙ cũ oẽs ex filijs
iſrł irent ad adoꝛandũ idola q̃ fecerat ieroboam
rex iſrł.iſte ſolꝰ ibat in hierm ad templũ ad.ado
randũ.iij Re.xij.deũ ⁊ offerendũ ſacrificia et de
cimas.⁊ cũ duceretad captiuitatem in niniuen
cũ alijs cõtribulibi ſuis.⁊ oẽs alij ð populo ſuo
cõtaminarẽtur in eſcis gentiliñ.ſcʒ comedendo
cibos eis ꝓhibitos ĩ lege.ipᷣe ſolꝰnõ eſt ↄtamiatꝰ
in eſcis eoꝝ abſtinẽs.ſ.ab eſu illoꝝ ciboꝝ.Zbo
bie.i.c.Berũ.ſic ait. Singłaritas a pᷣcedẽti gra
du ſic oꝛit᷑. Lurpe eſt ei qͥ ſe ſupᷣ ceteros iactat ſiñ
plꝰ ceterj agat aliqd.vt vltraſceteros appareat.
Perpenditat his indicijs gradꝰ iſte.plꝰſibi ta
lis blandit᷑ de vno ieiunio qð ceteris pꝛãdentib⸗
facit qᷓ; ſi ceteri ſeptẽ dies iciunauerit cõmodioꝛ
ſibi videt᷑ vna oꝛatiuncula peculiarqᷓ; toto pſal⸗
modia totiꝰnoctis dolet aliquẽ ſe pallidioꝛem⁊
minꝰcomedentẽ ad oĩa ſua ſtrẽnuus et ad cõmu
nia piger.vigilat in lecto.doꝛmit in choꝛo.

Bextus gradus ſuper IX

bie eſt Arrogantia.cũ ſcʒ qͥs attribuic ſidi illam

ſciam ⁊ virtutẽ quã nõ hʒ.ex h̊ q̃rens alijs poſſe

pꝛeeſſe.ſubeſſe rennuẽs.eq̃ri ceterſnõ ſufferrens.
adulatõibo acqeſcẽs ſi aliqs eũ nõ vererat᷑ impa⸗
tiẽs. Hiere.xlviij.Sublimitatẽ ⁊ arrogãtiã⁊ ſu
perbiã ⁊ altitudinẽ coꝛd is illiꝰ ego ſcio dic dñs
ſcʒ ad puniẽdũ. Hac arrogãtia ductꝰmarius ci⸗
uis romanꝰ nõ ↄtentus ꝓꝙſexies fuerat cõſul ro
manoꝝ.voluit tyrãnice ⁊violẽtia eſſe ⁊ ſeptimo
ꝓpter qð intfectio fcã ẽ multoꝝ ciuiũ bello inte⸗

ſtino facto int᷑ mariũ ⁊ ſillam q voluit eũ impe⸗

dire in hoc. vt narrat Tytus liuiꝰ.Sic⁊ iulius
ceſar reuerſus victoꝛ de gallia voluit fieri cõſul.
vñ ſecuta ſunt młta mala.Qðò ẽt qͥs credat poſſe

vel velit malos q̃ſcũq; ſepari a bonis ꝑtinere ad
arrogãtiã oñdit Aug.dicẽs.Quãtꝰ arrogãtie ti⸗

moꝛ eſt q̃nta hũilitatcꝭ ⁊ lenitatis obliuio.⁊ arro
gantie qᷓnta erectio vt ſe qͥs poſſe facere credat ꝙ;
nec aplis cõceſſit ðs.ziʒania vicʒ a frumto puter
ſe poſſe diſcernere.xxiij.q.uij.c q̃ntus. Pertiner
etiã ad arrogãtiã imperioſe deſpectiue docere vł
regereſubditos.⁊ ꝗ alios inuehere vt videãt᷑ plꝰ
ipſis ſape vt qͥdã faciũt.etiã in ſᷣmõibo.ẽt ſcriptꝭ
ſuis.Cõtra q̊s gtianꝰ poſt Jero..Nibil impnde
tius arrogãtia ruſticoꝝ qͥ garrulitatẽ aucteʒ pu
tãt ⁊ ꝑati ad lites in ſubditos tumidi intonant.
di. xlvi. S.i.Ad idẽ Gꝛe.xxiij.moꝛa.ait. Habʒ hᷣ
ꝓpꝛiũ doctrina arrogãtiũ vt hũilłr neſciat inferre
docẽt ⁊ recta q̃ ſapiũt.miſtrare recteñ poſſunt
In verbis eoꝝ ꝓditur ꝙ cũ docẽt q̃i in qͥdaʒ ſibi
vidẽt᷑ ſũmitat/culmie reſidere.eoſq; quos docet
vt lõge infra ſe poſitos velut ĩ imo reſpiciũt.qᷣb

N
saſs
obon
ideh
õl
unpan
loſo⸗
t.
mi
w D
zaleg
SMr.

melicer
RWNN

—
1 ae⸗
Wh
ee

a

W
Asſ.
ifmmns.
niimw
Gir
hedis
nns
(Gſalro
ſceino
Woin
tiü ine
ctins
iniß.
nunt
n
in
1
aidug
So
nn
Rdocet
af⸗
nälen
mi
enonfn
Himmnnt,
ciſn

Gt

„

⸗

uh

R 1640
M,

Capitulũ tertium

.

nõ ↄſulendo loqͥ ſed vix dñando dignant᷑. DHis ꝑ

ꝓpbam. ſſ. Eʒechielẽ xrxuij Bð8ꝛ. Uos ãt cũ auſteri

*

tate impabit eis ⁊ cũ potẽtia · di. xlvi.c.hoc habz
Berũ.vo ſic ait de hac arrogãtia.ſic oꝛitur ex p⸗
cedẽti Cũ ex his tał q̃ ſingularitagit apð ſimpli
cioꝛes eiꝰopinio excreuerit.qͥ oꝑa q cernũ t. ſʒ vũ
ꝓdeant ñ diſcernũt.dũ miſeꝝ beatificãt ĩ erroꝛ-·
mouẽt.credit qð audit.obliuiſcitur intẽtionem

dũ amplectitur opinionẽ quiq;ʒ de oĩ re alia plꝰ

ſibi q; alijs credit.de ſe vo płꝰalijs q; ſibi.vt non

ſolũ vᷣbo aut opeꝝ oſtẽtatiõe ſuã pᷣferat religiõeʒ
ſed intimo coꝛdis affectu ſe credat oĩbo ſanctioꝛX

et quicqᷣ ð ſe laudãt hoĩes.nõ igrantie aut beni
uolętie laudatoriſed ſuis meritis aſi. cribit.

Heptimus gradus ſu/g. X

ie ðꝛ Pꝛeſumptio cũ.ſ.

dũt facultatẽ ſuã.cõditionẽ ſuã ⁊ ſtatũ.Ad pᷣſũ⸗

beione ꝑtinet ꝙ qͥs poneret ſead diſputãaͤſñß cuzʒ

eretic/ vel alijs infidelibo ignarꝰſcripturarumꝰ

ratõnũ ad argumẽta eoꝝ. Un quidã religioſus

vt reputabatur deuotꝰ⁊ ſciolꝰ ſed pᷣſumptuoſus
audiẽs erroꝛẽ fraticelloꝝ q̃ſiuit hr̃e libꝝ in quo
erãt erroꝛes illoꝝ vt poſſet cũ cis diſputare⁊ con
nincere Sʒ qꝛ ignarꝰ erat in üllis captꝰẽ ⁊ hereti
cus factꝰ. Pertinet ad pᷣſumptionẽ ꝙ qᷣs dũ pᷣt ſe

iuuare invictu⁊ neceſſarijs expectet cibũ de celo.
Sicut acciditvni ex duobo heremitis invitaſpa⸗
trũ qͥ recedẽtes ab alijs cõmiſerũt ſe gubernatio

„

ni diuine. Et itinerãtes cũ iam cepiſſent eſurire?
pꝛe debilitate deficere obuiauerũt qᷣbuſdã barba

ris qͥ diuina inſtigatõe cõmotippᷣter ſolitũ obtule

rũt eis ad comedẽdũ.qͥb aſſenſit ⁊ acceptauit v⸗
nus eoꝝ intelligẽs a deo diſpoſitũ vt hoies ita fe

ri eis obtuliſſent? comedit. Alter ꝑmanẽs in ſua
ꝓteruia⁊ pᷣſumptiõe noluit.ſed expectauit cihbum

ſibi a deo mitti ꝑ angelũ.vñ⁊ pᷣ fame moꝛtuꝰẽ ſui
bomicida.Ad pᷣſumptionẽ ꝑtinet agere q̃ ſpectãt

ad officia alioꝝ.vt ſi ſubditꝰ velit pᷣlatũ regere. ſi

„ „

laicꝰde clericis velit iudicare.caꝑe ⁊ punire etiã

malos dericos.ſi mulier velit viro imꝑare. ſi qͥs

velit facere officiũ qͥð ad eũ ñ ꝑtinet.Sicut Oʒi⸗
as rer iuda qui ingreſſus ẽ tẽpiũ deivt offerret in

cenſum.ſj ꝓpter ſuã pᷣſumptionẽ hãc effectꝰ ẽ lep⸗

—

ſus.ij parał. Berñ.de hoc gradu ſic ait. Hec ex 5

cadẽti gradu ſic oꝛit᷑ Qui alijs pꝛeeſſe putat quõ
plꝰde ſe qᷓ; alijs nõ pᷣſumat.pꝛimꝰ in cõuentibo re
reſidet in cõſilijs pꝛimꝰ rñdet.nõ vocat? accedit.
ſi iuſſus ſe intromitrit.dcoꝛdinat oꝛdiata reficit
refecta qͥcqͥd ipᷣe nõ fecerit aut oꝛdinauerit.nec re

cte factũ.nec pulcre oꝛdinatũ eſtimat.iudicat iu⸗

dicãtes.pᷣiudicat iudicatis.ſi cuʒ tꝑs aduenerit
nõ ꝓmoueat᷑ ad poꝛatũ.ſuũ abbatẽ aut inuidum
iudicat.aut deceptũ.ꝙ ſi mediocris aliq̃ obediẽ
tia ei iniũcta fuerit.indignat᷑ arbitrãs nõ mino

riba ſeſe occupãdũ.qui ad maioꝛa ſeſe ſentit ido⸗

neum.

ꝑbie ẽ Defenſio pcti. Mltũ hoc reꝑit᷑ in boĩby vt

vicia cõmilſſa excuſent alleuiẽt. alijs attribuãt.e

ponit ſe ad ea q excx

aliqñ tanq;ᷓ bencfacta defendãt. Sʒ ſi te ercuſas

ait augꝰ?. deꝰ accuſat. Alleuiat qñq; pctm̃ ſuũ cõ⸗/

ꝑatiõe peccatoꝝ alioꝝ⁊ pᷣcipue ſuꝑioꝝ.iuxta illð.
Stultꝰ vitabit coꝛrectionẽ᷑.⁊ iuxvolũtatẽ ſuã in⸗
ueniet cõꝑatõʒ.i.ſimilẽ ſibivt ſic alleuiet factũ ſu
um.Aliqñ vero alijs attribuit cam peccatoꝝ ſuo

rũ vt dyabolo vel ſocio ⁊ hmõi ſicut pᷣmi parẽtes

quoꝝ adã reqſitꝰ de culpa attribuit ſocie eue. ⸗⸗
pſa reqſita attribuit ſerpẽti dicẽs. Serpens dece
pit me.ꝓpter qð imediate de paradiſo eiecti ſunt.
Grñ.iij. Aliqñ etiã qͥs defendit peccatũ ſuũ puta
rõnibo oñdẽs ſe bene feciſſe.Et in his que ſunt de
termĩata ab eccłia.vtvelle defenderevſurã qᷓ com
mittit᷑ ſub noie depoſiti vel diſcretiõis nõ eſſe pec
catõ.aut foꝛnicatõem ſimplicẽ.⁊ hmõi. ꝑtineret
ad hereſim Defendere etia culpã alioꝝ.grauis ſu
ꝑbia ẽ. Uñ Iſi. Qui cõſentit peccãtib ⁊ defendit
aliquẽ delinquẽtẽ maledictꝰerit apud ðũ ⁊ bomi
nes.⁊ coꝛripiet᷑ increpatõe ſeueriſſima.xi.q.iij.c.
qͥ cõſentit. Un⁊ Anaſtaſiꝰ.ijiqꝛ voluit defendere
Fotinũ hereticũ.diuino iudicio ꝑcuſſus ẽ.vt het᷑
di. xix. anaſtaſiꝰ. Scðm berñ.ſicoꝛit᷑iſte ex pᷣcedẽ
ti.Qui ꝓmptꝰ ad oia ſe cõſueuit ingerere.iĩpoſſibi
le eſt aliqñ nõ errare. Ad pᷣlatũ aũt ꝑtinet crrateʒ

arguere. ſz quo culpã ſuã cõfitebi qui neceſſe pu

tat ꝓpter ea cũ culpa nõ putat᷑ creſcit.nõ ãputat᷑.
Multis mõisfiũt excuſatões in peccatis.Aut ei

dicit qͥ ſe excuſat.aut nõ feci.aut feci qͥdẽ ⁊ bene fe

ci.aut ſi male nõ multũ.aut ſi multũ nõ mala in
tentione.Si aũt⁊ de illa ↄuincit᷑.aliẽa ſe nitit᷑ ex⸗
cuſare ſuaſiõe. Sʒ qͥ aꝑtas defendit quõ occul⸗
tas ⁊ malas cogitatões coꝛdi ſuo adueniẽtes bu
militer reuelaret abbati. MN

Monus gradus ſu⸗ F. XII

pbie ẽ. Simulata ↄfeſſio.cũ.ſ.qͥs ↄuictꝰ⁊ maniſe
ſtatꝰ de aliq̊ exceſſu cñvidet locũ nõ eẽ excuſateis

fatet᷑ et onñdit ſigna magne hũilitatis ⁊ emẽdatis

qð ficte agitvt reputetvere cõpũctus⁊ coꝛrectus
ad qð facit qð ait Criſ.Quis aliqñ vidit clericuʒ
cito pniam agetẽ.⁊ ſi depᷣhẽſus hũiliauerit ſe.ſcʒ
ↄfitẽdo culpa nõ dolet qꝛ peccauit ſʒ ↄfundit.qꝛ
ꝑdidit glam ſuã.de pe di i.mẽſurã.S.qͥs aliquan
do.Ad ſimulatã etiã ↄfeſſionẽ ꝑtinet ꝙ qᷣs in ↄfeſ

ſiõe ſacrali rticeat aliqð moꝛtle pᷣ vecũdia qð mte
occurrit.in q̊ moꝛtłr peccat ꝓpter irreuerentiã ſa⸗

cramenti.⁊ ex ſuꝑbia pcedit.dum vult videri iu⸗

ſtus in eo ꝙ tacet malo.qui peccatoꝛ eſt vt dicit

Bꝛatianus de peniten. diſt. i. J. Laciturnitas.
De quadam muliere legitur que erat magne ſapi
entie.conſilij ⁊ ſan ctitatꝭ. Hec lapſa in peccatuʒ

carnis q;uis h̊ toto tꝑevite ſue ðᷣfieret⁊ penitẽtiã

ageret aſperrimã. tamẽ qꝛ noluit cõfiteri defun⸗
cta apparuit cuidã ſibi nocte reuelãs ſe ꝓpter hoc
damnatã ad gehẽnã. Berñ.vero ſic ait.ondens
quomõ ex pᷣcedenti hic oꝛiatur. Nõnulli c a pe

ritoꝛibus arguũtur conſiderãtes ꝙ ſi ſe defende

rent nõ crederetur eis ſubtilius inueniũt argu⸗
mentũ defenſiõis.verba reſpondẽtes doloſe co/
feſſionis.vultus demittitur.pꝛoſternitur coꝛpꝰ.

aliquas lacbꝛymas ſi polſunt ſibi gtozaluent.

Citulus .

„

vocem ſuſpirijs verba gemitibo interrũpũt.ec

ſolũ tał obiecta nõ excuſat.ſed ipᷣe culpã q̃ʒ exag,

Erer. SOerant ſimulatio ſic ꝑpendit᷑inqᷣt Bern.
Uaſa figuli ꝓbat foꝛnax.et tribulatio vere peni⸗

tẽtes diſcernit Qui veracit᷑ penitẽt.laboꝛes pnie

nõ abhoꝛrent.Cuiꝰſimulata ẽ ↄfeſſio.vna vel le

ui ↄtũelia aut exigua pena interrogatũ.iã humi

litate ſimulare nõ põt.murmurat frẽdit iraſcit᷑

Decim

tus parẽtibo⁊ alijs.cõtemnereq; mãdata ſuꝑioꝝ
ꝓuer.xviij. Impiꝰcũ in ꝓfundũ venerit pecctoꝛũ
cõtemnit. Ubi ſciendũ ꝙ nõ ſolũ in maioꝛibo oꝛ⸗
dinatõibo ſed etiã in mimis qͥbuſcũq; ↄtemptus
moꝛtale eſt. Un Berñ.in li.de diſpenſatõe et pᷣce⸗
ptione dicit. Neglectꝰ vbiqʒ culpabilis.neglectꝰ
vbiq; dãnabilis.Et anteriꝰ papa ait.In legevete
ri habet᷑ ꝙ qᷣcũq; ſacerdotibo non obtemperaſſet.
aut extra caſtra poſitꝰa pplo lapidabat᷑.aut ð gla
dio ſubiecta ceruice contemptũu expiabat cruoꝛe
Nũcvero inobediẽs ſpũali animaduerſione trũ⸗
catur.i.pene dãnatiõis eterne.aut eiectus de ec⸗
cleſia rahido demonũ oꝛe decerpit᷑ xi.q.iij.abſit
Pharao rex egypti qꝛ ↄtempſit mãdatũ dñi per⸗
manẽs in ſua ꝑtinẽtia ⁊ duricia demũ ſubmerſꝰ
eſt in mari rubꝛo.vt hẽt᷑ Exo.xiiij. Ber. de hoc ſic
ait Qui pꝛiꝰarrogãs factꝰſociꝰ contẽpſerat.iam
patẽter inobediẽs.ingrm etiã contẽnit. Sciẽdũ
tñ ꝙ gradꝰ.xij.in tres tm̃ colligi pñt.vt in ſex pꝛi
mis ſit contẽptꝰ fratrũ.in q̃tuoꝛ ſequẽtibo ↄtem⸗
ptus męgr̃i.⁊ in duob qui reſtãt cõtemptꝰdei.De
niq; vbi fratrũ concoꝛdia.aut mgfr̃i ſentetiã ſemꝑ
monachos ſpernit.quid vltra in monaſterio niſi
ſcandalum facit.

Undecimus gra⸗ F. XIIII.

dus ſupbie eſt Libertas peccãdi.talis vult eſſe ſi
mul deo. vt.ſ. libeat ei facere qd vult. Uñ ðᷣt Anſ⸗
helmꝰ in li. de ſilitudinibi.qꝙ quivult eſſe lib ſuiꝛ
nulli legi ſubijci.vult auferre coꝛonã de capite ði
qꝛ ſolũ ei eſt hoc ppꝛiũvt nulli ſi ubijciat.⁊ ſi impe⸗
dit᷑ a deo aliquib tribulatõibsvel obſtaculisvt ñ
poſſit libere implerevolũtatẽ ſnõ malã. iraſcit᷑ cõ
tra deũ, blaſphemat⁊ iniuriat᷑. Huic aũt accidit
qð legi᷑ parabolice de ꝓdigo filio. Luc̃.xvQui pe
cita a patre poꝛtõne ſubſtatie ſue. ⁊accepta.i.liber
tate ſue volũtatis. abijt in regionẽ longinquã in
ſtatũ.ſeruens malicie. remotũ a deo. vbi diſſipat
rotã ſubſtãtiã.ſ.vᷣtutis ⁊ gre a deo habite.⁊ bona
etia naturalia debilitatviuendo laſciue.⁊ ſᷣuicẽdo
demonijs. Berñ. de hocꝑ hãc libertatẽ monachꝰ
cu is monachꝰ nec mgr̃mvidet quem timeat.nec
fratres quos fuereat᷑ q́ᷓto ſecuriꝰtãto liberiꝰſua
deſideria implere de ectat᷑.a qͥb in monaſterio tã
pudoꝛe qᷓ; timoꝛe ꝓhibeat᷑. Sed ⁊ ſi frẽs et abba⸗
te nõ ia timet.nõdũ tñ penitꝰði foꝛmidie carebit

Duogdecimus gra⸗ §. XV.
dus ſuũpbie ceſt Cõſuctudo peccãdi. ⁊ hoce val/

de piculoſum. qꝛ cõſuetudo. vt dicit ſapiẽs.ẽ q̃ſi
altera natura. Uñ ſicut naturalia tolli nõ poſſũt

„AIIII.

ſupbie ẽ Rebellio.nolle obedire ſuꝑioꝛib vt pᷣla,⸗/

—N—M———

ita⁊ cõſuetudovalde difficulter tollit᷑. veꝝ qꝛ na⸗

tura nõ eſt ſed quaſi.iõ reijci pᷣt.⁊ ſi cũ dificulta⸗
te.inducit eni habitũ qui ẽ diſpoſitio de difficili
mobilis a ſubiecto.tñ remoueri põt. Uñ ⁊ laʒarꝰ
moꝛtuꝰ⁊ ſepultus cũ difficultate fuit ſuſcicatꝰ.i.
cõcurrẽtiba pluribo actibi.qᷓ; in reſuſcitatõe alio⸗
rũ moꝛtuoꝝ a xpᷣo. Nam ⁊ fleuerũt ſoꝛoꝛes ⁊ oꝛa

nificat aũt laʒarꝰ moꝛtuꝰ ⁊ ſepultꝰpeccãtẽ ex cõ

uerũtꝓ ipᷣo.⁊ turba⁊ xpᷣs fleuit ac Srak ⸗Si

uetudine ſᷣm augꝰ. dũ.ſ.male cõſuetudinis qua⸗
ſi mole pᷣmitur animꝰ.de pe.di.ij.ꝭ.ſicut in trib

Uec tñ talis cõſuetudo excuſatvel minuit pecca⸗

tũ.ſed potiꝰ aggrauat. Uñ greg. Tãto ſunt guio
ra peccata qᷓ;to diutiꝰ aĩam infelicẽ detinent alli
gatã. ex de ↄſue.c.cũ tãto.Berñ.vero ſic ait Poſt
ꝙ; terribili dei iudicio pꝛima flagicia impunitas
ſequũ.exꝑtavoluptas libẽter repetitur. repetita
blandit᷑ cõcupiſcetia reuiuiſcit ſopit᷑ rõ.ligat cõ⸗
ſuetudo.trahit᷑ miſer in ꝓfundũ maloꝝ.trahitur
captiuꝰ tyrãnidi vicioꝝ ita vt earnaliũ voꝛagine
deſiderioꝝ abſoꝛptꝰ ſue rõnis diuiniq; timoꝛſob
litus dicat inſipiẽs i 0. Non eſt deus.
Capitulũ quartũ de ſuꝑbia in q̃druplici gene
ehoĩm.ſ.in pᷣlatis in religioſis in clericis ⁊ in la
icis.⁊ in ſingulis hoꝝ eſt qͥdruplex ſuꝑbia.

6

Domꝰ dei ecclia ſancta eſt vt ðt Hie⸗
ro.xxiiij.q.i.oib. Mediũ eiꝰ ẽ vnitas⁊ charitas
tideliũ.qꝛ in medio cõſiſtit vtus. In domo ergo ẽ
ſed nõ in medio.qꝛ in ecclia eſt numero ⁊ nõ meri
to.ſed in medio qui in caritate ⁊ omni vtute per
quã poſtmodũ hitat in domo gloꝛie celeſtis de q̃
Jo.xxiiij.In domo pr̃is mei mãſiones multe ſũt
Suꝑb aut qꝛ nõ hitat in medio domꝰ.i.in cari⸗
tate nõ põt ꝑuenire ad celeſtẽ gloꝛiã.ſuꝑbiã auteʒ
facit.i.oꝑat᷑ qdrupłx genꝰ hoim Et hi a regno ex/
ems eſt ſuꝑbia pᷣlatoꝝ. (cduduntur.
ecunda eſt ſuꝑbia religioſoꝝ.
Tertia eſt ſuꝑbia clericoꝝ.
Quarta eſt ſuꝑbia laicoꝝ.

On habitabit in me⸗

lo domꝰmee qui facit ſuꝑbiã inqᷣt pᷣ.

Ouantum ad pꝛimum c. I.

de ſupbia pᷣlatoꝝ.· In qtuoꝛ at repit᷑ ſupbia iñ pᷣla⸗
tis. Pꝛimo in hoc ꝙ eſtimãtes meritis ſuis fuiſ/⸗
ſe adeptos.⁊ ſubditis ſuis melioꝛes ſe eẽ arbitrãt
Vñ gre.in.xxxiiij.moꝛal.circa fi.ſic ait. Pꝛelato
in cogitatõiba ſuꝑbia ſugerit.quia ſolo vite me/
rito ſuper ceteros excreuit.⁊ ſi qᷓ ab co aliquan⸗
do bene geſta ſunt hec ipoꝛtũe eiꝰaio obijcit.⁊ cũ
hãic ſinglarit᷑ deo placuiſſe inſinuat. qͥ facile ſug⸗
geſta ſuadeat.ipʒʒ ad teſtimoniũ ptãtis tradite re
tributõʒ vocat dicẽs.qꝛ niſi ompᷣs deus te his oĩ
bus melioꝛẽ cerneret oẽs hos ſub tuo regimie nõ
dediſſet.eiꝰq; mẽtẽ morx erigit. viles atq; iutiles

eos qͥ ſubiecti ſt᷑ ondit.ita vt q̃i nullũ dignũ reſpꝛi

ciat cui ẽnimũ loq̃t.vñn⁊ moximẽtis traqllitasi

irã vertit᷑.qꝛ dum cũctos deſpicit ſenſuʒ vitamqq

omniũ ſine moderatione repꝛehendit. Hec ibi.
Sed quantũ cunq; quis ſit certus ꝙ de volun/⸗
tate domini ſit pꝛepoſitꝰ alijs ⁊ videat᷑ſibi bene

ln
ſ.
Kienle
.
nneer
Eint
eNeg
ma
nali
tpo
mins
en
man
m
wugn
amarch
ckds
gliag
dstinl
19.

zincrs
tie
1c
cpi
tinn
ſe
s dei
leſüt
lud
iautez
oe
uarur⸗

adminiſtrare nunq; tñ poteſt eẽ bene ſe ecurus ſi

W

debitũ ſuũ faciet. nec alijs ſe dʒ pᷣferre. qtidie co
tingit młtos ſubditos melioꝛes ſimpkłr eẽ pᷣlatj.⸗

Nec ſanctioꝛẽ dicimꝰ ſyxtum laurentio.quia ſy
xtus papa ille dyaconꝰ eiꝰ. Aut ꝑfectõeʒ valeriũ
epᷣm vincẽtio dyacono eiꝰ. Et q;uis apłs dicat
ad Ro. xiij.Nõ eſt ptãs niſi a deo.verũ ẽ ſz opãte
q̊ ad bonos.ſinẽte ſeu ꝑmittẽte ̊ ad malos. Uñ
hiero. Audaccter foꝛte aliqͥd dicimꝰ ſʒ tñ qð ſcri⸗
tũ ẽ dicimꝰ. nõ ſꝑ onceps pplło ⁊ iudex ecclie ꝑ
arbitriũ dei. i. bñplacituʒ dat᷑.ſʒ put merita nia
depoſcũt.viij.q.i.audacter.Et ponit exẽpluʒ; de
ſaule qͥ deo oꝛdinãte fuit factꝰrex ppli iſracl.⁊ bo

nus erat ⁊ tñ poſtea repbus factꝰc.vt hr i. Reg. HW
xv. Sic ⁊ Plen inunctꝰ ẽ rex iirłꝑ diſcipulũ heli

ſei dño iubẽte. ⁊quis ipleuerit madatũ dei in ex
terminãdo domũ achab ⁊ oẽm ꝓgeniẽ eiꝰ phe

tas baal tñ ydolatrie deditꝰ repbatꝰẽ.vt br.uij.

Reg x. ꝓpt qð vt ðꝛ Job. xxvi Bigigãtes gemut
ſub aqs.i.viri foꝛtes. ⁊ magni ſctitate ſub cura
ploꝝ ingemiſcũt. timẽtes ſꝑ deſicere vt exponit
greg. Scodo ſupbia pᷣlatos iuadit in pᷣ ꝙ tanqᷓ;
dñi volũt in omibo a ſubditis obediri ⁊ reucrer
mag dolẽtes de traſgreſſiõe ſuaꝝ oꝛdinationum

etiâ circa leuia q; ð trãſgreſſiõe diuioꝝ pceptoꝝ

Loõtra bos diẽ apł's Non q̃i dñantes in dero ſe

foꝛma facti greg ex animo.nec pietatevlla monẽ

tur in defectibo ſlubditoꝝ ſʒ ſeueritate. Oe qby ðt

Gꝛe.in ome. Hi qͥ de falſa iuſticia ſupbire ſolẽt

——

ceteros qᷣſ; deſpiciũt nulla infirmaͤrib⸗ miſcðia

cõdeſcendũt.⁊ qͥ ſe pctõꝛes eẽ ñ credũt eo deteriꝰ

pctõꝛes fiũt.di· xlv. vera iuſticia. Intm aũt ali

qñ tales ſuꝑbia vexat vt ⁊1 malis ſi ibi velint ob⸗
tẽperari.alłs ipᷣos ſubditos ꝑſ equũt᷑. Hi figura
tur ꝑ balaã ariolũ qᷣ iter faciens ad malũ ꝑagen/

2

dã i. intẽdens maledicere pplm dei. aʒins cui in
ſidebat pgredi noletẽ calcarib⸗ vꝛgebat ad eũ dũ

ct moꝛtè minabat᷑. Sʒ diuio miraculo azina lo⸗

quẽs arguẽs veſaniã illiꝰdixit ſe non poſſe quia

añ eã erat gladio euaginato.vt hĩ Nũe.xxij. Pa
laã ſignificat pᷣlatos.aʒina ſubditos. Cũ ãt pᷣla⸗

ti volũt inducere ſbᷣditos ſuos pᷣcipiẽdo. ſuadẽ⸗
do. cõminãdo ad aliqð maluʒ.nõ dñt obedire ſʒ
bũilr ſe excuſare ñ poſſe. qꝛ gladiꝰ vbi dñi qð oge
.qi. pᷣdicatoꝛ ꝓponit.ſ.diuie nie phibz. vt exponit
l gtianꝰ.ij. q. vij. S. Itẽ cũ balaã. Tertio pᷣſidẽ⸗

tes ſuꝑbia ducũt᷑ q cũcta diſponere volüt de ca

pite ſuo dedignãtes audire ab alijs q̃ ipᷣi neſciũt

vel ſeqͥ ↄſilia alioꝝ ne minꝰeis ſaꝑevideant᷑.cum

tñ ſcriptũ ſit puer.iij. Ne innitaris pꝛudẽtie tue

Paulꝰapłs vas elcõnis edo ctꝰ euãgeliũ a xpᷣo pꝰ

viſionẽ claram dei ⁊ miracula fcã poſt tres ãnoſ
a ſua cõnerſione venit hieroſolymã ad ↄferendũ
cũ apłis de his q̃ ipſe pꝛedicabat.vt ipᷣe refert ad
BGal. Ut eni dicit gre. Si qͥd bonipʒ quecuq; ec
cleſia. ego etiã minoꝛes meos q̊s ab illicitis ꝓhi
beo in dono imitare ꝑatus ſum. Stult?eſt eniʒ
qui ĩ eo ſe pᷣmũ eſtimat vt bõa qviderit diſcere cõ

tenat. di. xxij. ð ↄſtãtinopolitana. Clemẽs ẽt diẽ

Nullꝰepᷣs ꝓpt obpꝛobꝛiũ ſenectutis vel nobilita
tem gener a puul vel mimis eruditis.ſi qͥd foꝛte

eſt vtilitatis vel ſalutinqrere uegligat. qͥ eniʒ re

ſeckares eti

—

belliter viuit ⁊ diſcere atz agere boͤa fchſ. at, mag⸗
diaboli qᷓ; xpᷣwi membꝝ eẽ oñdit᷑.di.xxxix.c.nullꝰ.
de rege aſſuero monarcha legit Veſter. i. ꝙ habe
bat ſeptẽ ſapiẽtiſſimos ſcientes leges ⁊ iura ma

ioꝛũ quoꝝ conſilio cuncta agebat. Quarto re⸗

ctoꝛes ſuꝑbia detinentur cũ nõ patiunt᷑ ab alijs
ean in his q̃ minꝰ bñ faciũt. vt enĩ ðꝛ Eccs
vij. Non ẽ hõ ſuꝑ trã qͥ faciat bonũ ⁊ nõ peccet.?
ꝑmarxie eura reifamiliar ſine pctõ exercereñ pᷣt

etiã ab his qui nouer̃t pctm ſᷣm Bꝛe. Oculꝰq; ꝓ

pius qᷓntũcũq; acutus.⁊ ſi oĩa alia videat ſeiſᷣm
nõ videt. Non ſic egit petrꝰ pᷣnceps aploꝝ ſed re
pꝛehẽſus a paulo ð nimia ↄdeſcenſiõe erga iude
os in obſuatiõe legaliũ eũ audiuit.vt ðꝛ ad gal.
ij.⁊ diſt. viij.veritate. Dauid ẽt rex repᷣhenſus a
nathan ꝓpha de adultio ⁊ hõicidio occulto ſubi⸗/
to acquieſcẽs penituit.theodoſiꝰ imꝑatoꝛ repᷣhẽ
ſus ab ambꝛoſio de occſſione pluriũ ꝓcurata in
vindictã vniꝰſui milit intfecti ⁊ phibitꝰ ab eo ec
cleſiã ingredi añ publicã pniam.acqeuit ⁊ patie⸗
ter tulit. Econtra hieroboã qui manũ extẽdit

ꝓpham q eũ repᷣhendebat de ydolatria innuẽs vt

capetur aruit bꝛachiũ.iij. Re.xiij. Joas rex iuda
qꝛ lapidare fec ʒachariã filiũ ioiadẽ ex eo ꝙ vitia
eius rephẽdebat.in mala multa incidit.Cũ hũi

litate tñ ⁊ reuerẽtia ⁊ pꝛudẽtia.vt fecit nathã er

ga dauid.dñt ſuꝑioꝛes argui.Sʒ ⁊ ſi iniuſte ar⸗
guerent᷑ cũ mãſuetudie non cũ indignatõe ⁊ vin
dicatõe dñt oñdere inocẽtiã ſua ſic feẽxpᷣs dices
iudeis euʒ in multis calũniantib. Quis ex vobᷣ
arguet me de pctõ. Jo. viij. ⁊ hẽtur.ij. q. vij. ca. te
ſtes. S. ecce oſtenſum eſt·

In religioſis quadru⸗ S. Il.

plex inuenit᷑ ſupbia Pꝛeima eſt eoꝝ qui deſpiciut
ã pctõꝛes credẽtes ſe inquinari ex cõ
ſoꝛtio eoꝝ. Similes bi ſũt iudeis qui yt 52 Jo.
xviij.nolebat introire in pᷣtoꝛiũ Pilati ne cõsa⸗
minarẽtur. timẽtes coinqnari cohitatiõe infide
lium.nec ſibi ↄſciam facietes de ꝓcuratõe moꝛtꝭ⸗
xpᷣi innocẽtis. Cõtra q̊s dicẽ dñs Deut᷑xxiij Non
abominaber egyptiũ qꝛ ⁊ ipᷣe aduena fuiſti ĩter
ra eius. Egyptiꝰ interpᷣtat᷑ tenebꝛe.⁊ ſignificat ſe
cularẽ. Ad qð ẽt valʒ illud hbiero.Diſcidite inqui
unt ſcʒ illi qͥ pſumũt de ſua bonitate ad pctõꝛes
polluti. recedite a nobis.nolite nos tangere.no
ſite nob cõmunicare. Hec locutio nõ illuiat ce⸗
cũ.nõ ſanat egrotũ.nõ curat infirmũ. ſed mag
occidit et in deſperationem deijcit. diſtinc. xliij.
recedite. Debent quoq; religioſi cõſiderare ꝙ a i
quando in ſeculo ſunt aliqui habentes merituz

et perfectionẽ religioſoꝛum. et econtrario in re⸗
ligione aliqui deſides ⁊ mali tenẽtes vitam ma

loꝛum et mudanoꝛum. In cuius figuram legi
Joſue uij ꝙ dominꝰ tranſito ioꝛdane voluit ꝙ;
duodecim lapides de ipᷣo fluuio ſumerẽtur ⁊ po
nerentur in terra ſicca in medio caſtroꝛũ.⁊ econ

tra duodecim alij. de tra extra fluuiũ ſumpti po⸗

nerent?᷑ in medio fluuij ioꝛdanis. Joꝛdanis fluui
us ſignificat ſtatum fluidũ ſecularẽ.et terra ari⸗

da ſtatum religioſum.ſed in examie recti iudicij

cbꝛiſti. mutat merita oꝛdinũ qualitas actionũ.

Kitulus II

AQAuidã in ſeculo faciũt oꝑa religioſoꝝ⁊ ecõtraEx
emplũ in vitaſpatrũ quo ad pꝛimũ de pannutio
ui cñ oꝛaret ſibi reuelare cui aſſociaret᷑ in celł.au
cuen dño ꝙ qͥdã ſimphoniaco qͥ qrebat ſibi vi⸗
ccũ ex arte cantãdi quẽ cũ qſiſſet Pãnutiꝰ⁊ i aue
niſſet interrogauit qͥq boni egiſſet in mũdo iſto.
Rñdit ꝙ ſmel eũ eſſet latro et quedam mulier fu⸗
iſſet rapta quã ſocij eiꝰ volebãt oppꝛime ipe defen
dit eam ⁊ liberauit de mãib eoꝝ.Et aliavice cuʒ
inueniſſet ꝑ heremũ diſcurrente lamẽtantẽ q̃n⸗
dam mulierẽ eo ꝙ maritꝰeiꝰ?⁊ filij tenerent᷑ ex de/⸗
bito captiui.ipᷣe errantẽ reduxit⁊ refectiõeʒ dedit
et.ccc.ſolidos qͥbo redimeret maritũ⁊ filios. Cũ
aũt pannutiꝰ hoꝛtaret᷑ eũ ad deſerendũ mũdum
acqᷣeuit⁊ factus religioſus ſanctevixit⁊ obij t. Itẽ
poſt hoc rogauit pannutiꝰ cui ſimilis haberetur
ſanctoꝝ. ⁊ fuit ei dictũ ꝙ ſimilis crat pᷣmario cu⸗
iuſdã vici q erat in ꝓximo. ⁊ cũ veniſſet pãnutiꝰ
ad eũ ⁊ diligenter inqſiſſet de vite eius dixit ſe eẽ

cõiugatũ⁊ vxoꝛẽ nõ cognoſcere niſi cã pꝛolis.nõ

raptoꝛẽ.nõ ledentẽ ꝑ famulos ſuos gregesvł fru
ges alioꝝ.lites ſedantẽ⁊ hoſpitalẽ.q demũ hoꝛta
tu Pannutij intrauit heremũ ⁊ ſanctevitam fini
uit. Iteꝝ tertõ oꝛauit pannutiꝰ cui aſſimilaret
in ſanctis.Et rñſum fuit ꝙ quidã mercatoꝛi qui
iuſte lucrãs pauꝑibo ſubueniebat. ⁊ hoꝛtatu eius
omnibo pauꝑib elargitis intrãs heremuʒ ſancte
deceſſit poſtmodũ reuelatũ eſtei ꝙ aſſumendus
eſſet in celo.Et ne in ſuꝑbiã eleuaret᷑ ꝓpterea pꝛiꝰ
illa ſibi oſtenſa ſunt. Econtra legit᷑in vitaſi patrũ
de quodã religioſo ſolitario qꝗ erat tãte opiniõis ĩ
populo.vt eſtimaret᷑ patria illa meritis cõſerua⸗
ri ſuis⁊ tñ in moꝛte eiꝰfuit aĩa eiꝰviolẽter a ðᷣmo
nibs de coꝛꝑe educta ⁊ ad infernũ ðᷣlata.qꝛ fuerat
hypocrita ⁊ ſuꝑba.q;uis aũt religioſi us nõ ð beat
deſpicere ſecularẽ vitã vel abhoꝛrere cõſoꝛtiũ cuʒ
expedit.nõ tñ debet extra neceſſitatẽ multuʒ ſecu
lanb familiaris exiſtere. vel cõuerſ. ari. qꝛ nimia
familiaritas cõtemptũ parit.ait Sene. ⁊ qes eti
am mẽtis reſoluitex boc vt dicit anthoniꝰ.. Se
cundo ſuꝑbiũt religioſi aliqñ ex ſua religiõe ⁊ pa
tribo ſe iactãtes.alijs oib pᷣferetes ſtatũ ſuũ.qui
imoꝰ alios deſpicientes ?⁊ multa mendacia fingẽ
tes ad exaltãdã ſuã religionẽ.⁊ alios depꝛimẽdnʒ
Et monachi quidẽ gloꝛiant ſe patrẽ habere. Be⸗
nedictũ patrẽ oĩm religioſoꝝ in occidẽte multoſ
qʒ ſanctos ac ſummos põtifices ex monachis ex
titiſſe. vt Oꝛego.magnuũ. Eugeniũ. Urbanũ. et
multos alioſq; doctoꝛes optimãq; ꝑtẽ elegiſſevt
ſcʒ cũ maria ſedeant ſecꝰpedes dñi ad audiendũ
verbũ illius ⁊ cõtempladũ.ſʒvtinã tales vt bona
Martha ſatagerẽt circa frequẽs miniſteriũ dñi
Eet nõ ocio toꝛperẽt ⁊ ignauia.neq; eni qs valʒ eſſe
bonꝰ iſraelita.i.vidẽs deũ ꝑ cõ tẽplationẽ. niſi pᷣ⸗
us fuerit iacobita.i/ſupplãtatoꝛ vicioꝝ ſuꝑatoꝛ
paſſionũ. UVñ iu figurã dictũ fuit exo.xix. Beſtia
q̃ tetigerit mõtẽ.ſ.cõtẽplatõis lapidabit᷑.ſ.erroꝛi
bus ꝑcutietur. qꝛ aĩał hõ.i.paſſioniba ſubditꝰnõ
ꝑcipit ea q̃ dei ſt.i.Coꝝ.ij c. Pꝛedicatoꝛes vᷣo et
mioꝛes ⁊ auguſtinẽſes iactãt ſe vroꝛes habere ſił
Avam fecũdã ⁊ Rachelẽ ꝑ pulcrã immixtaq; ex⸗
gctione pᷣdicatõis⁊ doctrine.⁊ cõtẽplatiõe oꝛatõ

nis.⁊ meditatipis.xpᷣm imitari cũ apłis eiꝰ ſicqs
ceteros pᷣcellere.Et pᷣdicatoꝛes qͥdã dominicum
qᷓ̃ſi dũo ieſu ſimilumũ ſuꝑ ceteros pᷣdieãt.Mino
res ſeraphicũ Frãciſcũ extollũt ſedẽ luciferi amiſ
ſam replentẽ. Mẽtiũtur equidẽ ipᷣm omni anno
purgatoꝛiũ expoliare ſuis deuotis. Auguſtinum
ſumme venerantheremitani vt gẽmã doctoꝝ in
duentes eũ habitu ſuo. Canonice etiã regulares
⁊ ſuite. Nam carmelite a mõte carmelo ſub He⸗
lia initiũ habuiſſe ſuſpicant᷑ ꝑtẽ reguli Baſilij ſu
ſpiciẽtes. Sʒ attẽdat oẽs qð Petrꝰ dixit Acłx.
In vᷣitate cõperi qm̃ nõ eſt acceptoꝛ ꝑſonaꝝ de.
ſed in omni gẽte qui timet deũ acceptꝰẽ illi. Re/
cogitet illud Hiero. Nõ ſunt filijſanctoꝝ qui te
nẽt loca eoꝝ.ſed qui exercẽt oꝑa eoꝝ.di.xl.c. non
eſt facile. Notẽt dictũ Gꝛego. Nõ locavł᷑ oꝛdies
nos creatoꝛi nr̃o reddũt acceptos ſʒ nos aut me

rita nr̃a coniũgũt aut mala diſiũgũt di.xi.c non
loca. Quãto qͥs hũ erit nobilioꝛẽ pꝛẽm ꝑfectioꝛẽ
ſtatũ ⁊ degeneret tãto ſibi maioꝛ cõfuſio⁊ iudiciũ
Ita ̊ quis afficiatad patres ſuos ⁊ religioneʒ
alios nõ cõtẽnat vł alijs ſe pferat. Tertio ſuꝑ⸗
biũt aliq religioſi eo ꝙ ſe ſapiẽtes eſtimãtes ſen⸗
ſu ſuo ſe regere? ſequivolũt ppꝛiã volũtatẽ. Ber.
Suꝑbia qᷓ;tauis pꝛudẽs videat᷑ dimittẽda ẽ⁊ abi
ciẽda.Si eiĩ admitti ſuꝑbo pma die q̃ incipit hi⸗
tare vult leges dare. Pꝛouer.xxvi. Uidiſti hoĩeʒ
ſapiẽtẽ ſibivideri.magis illo ſpem hẽbit ſtultus.
Tales nolũt facere qð eis ðꝛ. etiã ſi pꝛiꝰhẽbãt vo
lũtatẽ faciẽdi illð ꝑmaxie hocẽ repᷣhẽſibileꝛ ꝑicu
loſum nouellis in religione.vñ erñ. Nouitiuz
pꝛudẽtẽ inſipiẽter ſapiẽtẽ in cella diu poſſe conſi⸗
ſtere ipoſſibile ẽ. Stultꝰfiatvt ſit ſapies. ⁊ hec ſit
oĩs diſcretio eiꝰvt in hoc nulla ſit ei diſcretio. hec
oĩs eiꝰ ſapiẽtia vt in hac ꝑte nulla ſit hec ppꝛiavo
lũtas.vt ðᷣt.b.bñdictꝰ in regula.Eſt illa vla de q̃
dicit puer.xiiij. Eſt dis yiae boĩ recta ⁊ nouiſſi
ma eiꝰ ducũt ad moꝛtẽ. Hec figurat᷑ ꝑ arboꝛẽ ſciẽ
tie boni⁊? mali in paradiſo voluptatis.i.religiõiſ
cfructũ interdicrũ a dño qui comedit.ſ.ſedndo
ſuũ velle.qð nõ dʒ hr̃e.moꝛtẽ aie incurrit. Geñ.i
ij. Narrat Gꝛego.in ſcòo dyalog. deſctõ bñdicto
cñ cellerariꝰnõ dediſſet paꝝ olei qð erat imo⸗
naſterio pauꝑivt mãdauerat ductꝰcõpaſſiõe fra⸗
trũ ne ipᷣi eo carerẽt.pᷣcepitvtvas illð cũ oleo pij⸗
ceret er feneſtrã de ſummo in terrã ne remaneret
aliquid cõtra inobediẽtiã in monaſterio Quar
to ſuꝑbia religioſoꝝ ẽ eoꝝ qui in clauſtro ſuꝑbi⸗
unt de dinitijs qs hũerũt in ſeculo.vel nobilita⸗
te generis.vl de his que ſtrẽnue geſſerunt in ſecu
lo. aut ꝙ multa dederint monaſterio. velquia
multa acquirãt. q̃ſi om̃es ſint ſibi obligati⁊? de⸗
beãt eü reuereri. Uũ aug.in reglła. Nec extollant
ſi cõmunivite aliqͥd de ſuis faculcatibo ↄtulerũt
nec de ſuis diuitijs magis ſuꝑbiãt ſi eas i mona⸗
ſterio pciut qᷓᷓ ſi eio in ſclo frueret᷑ Quid ei ꝓdeſt
diſygedo dare paunib ſi aia miſera ſuꝑbioꝛ effici
rur diuitias cõtẽnedo q; fuerat poſſidedo Sʒ cer
te de his ſupbire nõ hʒ.qꝛ bona q ſua dicebat ſua
nõ erãt. Uñ Dauid Paralł.dicebat dno. Lua ſüt
oia dñe ⁊ q de manu tua accepimꝰ tibi dedimꝰ.
Señ. ſNibilẽ oino bonũ ſiñ ſebono/amb.q bũc

gu
ge
alc

glie

hoi

neg⸗
Jom
gbis.
do
Pbi
arbe
(is
P
mil
ſine
Lo;
firm
fcol
deg
eeſu
Pr
xte
kali

Nrt N.
☚
vogeite
Nctor
kocis
enetne
A
Mci
Riohä
nngg
mängt
itri N
ncein
ſinahti
lchſtineg
nai
iibtan
Nis M
imahe
e
tMouiſt
haiſai
igid
nd⸗
. daͤl

ic
1
Nlet
NN
nd
NWc
wde
.
RR

.

,

iin

„ — 72 — P gi. — .
boimñ ſc.qꝛ nõ hñt artes facere.⁊ cũ hoibo ñ fla⸗

. 7 G

Ingreſſus es lucẽ qñ de ventre mĩis exiſti qbus
quęſo facultatib.qbuſq; ſpendͤiſe oſtipat? in/
greſſus es.di.xlvij.ſicut.⁊ ex h̊ viðꝛ eis ad placi⸗
tuũ poſſe ſibi aliq̃ retinere.ſʒ accidit eis ſpũalłr 5
accidit Ananie ⁊ ſaphire coꝛꝑalr q̃ retinẽtes ſibi
aliqͥd ex ſuis occulte moꝛtui ſunt.Act.v.

n clericis ſimiliter J. nI.

munpbia repit. de ꝗ ps. nlabo

gellabũt?.qꝛ ñ verant᷑ impoſitõibi ⁊ ᷣu tuthoĩm
ſicʒ dominoꝝ⁊ cõmunitatũ ſᷣm iura.ſecꝰẽ de fcõ.
ideo tenuit eos ſuꝑbia.Et bᷣ q̃drupłr. Pꝛĩo ĩ ſu
erfluo oꝛnatu veſtiũ. Amictꝰhoĩs enunciat de
homie.Ecci.xix.qꝛ ſuꝑbus hitus ſuꝑbũ animuʒ
indicat. Baſuiꝰ.Ois oꝛnatꝰ pᷣter nccitatẽ.i.cõ⸗
gruitatè elatõis hʒ calũniã. Uñ de Aug.legiũ ꝙ
dicere ſolitꝰerat.fateoꝛ de pᷣcioſa veſte erubeſco.
et iõ cũ mihi offert᷑ vendo eã.vt cũ ipᷣa cõis eẽ nõ
poſſit pᷣciũ ſit cõmune.Hinc ⁊ berñ.ad eugeniũ
papã ait.Lu paſtoꝛ incedis ðᷣauratꝰ tã młta cir
datꝰ varietate.Oues qͥd capiũt.ſi auderẽ dicere
demonũ mag hec paſcua q; ouiũ ſunt hec. Sic
faciebat petr?.ſic paulꝰ ludebat. Petrꝰ neſcitur

pꝓceſſiſſe aliqũñ vel gẽmis oꝛnatꝰ.vel ſericis.nõ te

xtus auro.nec vectꝰ eqͥ albo.nec ſtipatus milite.
nec circũſtrepẽtib ſeptꝰ miſtrj.abſq; h̊ tñ credit

ſat poſſe ipleri ſalutare mãdatũ.paſce oues me⸗
as. Sacdotes eiꝰinqᷣt ðs ꝑ ps.induant᷑ iuſticia
Et iteꝝ. Sacerdotes eiꝰ induã ſalutari.i.ſalua⸗
cʒ oꝛnãdo eos ↄuerſatõe xpᷣi qͥ fuit hůilis

toꝛe.vi 4
in veſtitu ⁊ in oiba actibbſuis.Solẽt aũt ſeqͥdaʒ
excuſare tripłr videlicʒ quia dominus intuetur
coꝛ.⁊ hũilitatẽ coꝛdis reſpicit.⁊ magiſtrũ hũili⸗

tatis interioꝛis ſe fatet᷑ dicẽs math.xi.Diſcite a
me qꝛ mitis ſuʒ ⁊ hũil coꝛde. Scðo qꝛ dʒ qſq; ſe
ↄformare moꝛiby eo cũ qͥbviuitvt ðꝛ di.xli.qͥſ/

quis.Tertio qꝛ ex ̊ honoꝛ ecclic querit. Quãtũ

nd pᷣmũ rñderi pᷣt ꝙ a coꝛð vere hũili exterioꝛ ſu

ꝑbia nõ ꝓcedit. Ex fructu inqͥt ſaluatoꝛ copᷣſcit

arboꝛ Matb. vij. Pꝛeterea ñ viðꝛ ſufficere cleri

cis lHalijs hũilitas ſola interioꝛ exterioꝛi omiſſa
Philt uij.apłs.⁊: Nodeſtia vꝛa nota ſit oibo ho⸗

mibo. Rephẽdit idẽ apłs comedẽtẽ ydoloticũ.et

ſi non inveueratõe ydoli coꝛã infirmis mente i.

Coĩ viij ⁊ ad Ro xuij.ex eo vicʒ ꝙ ſcadaliʒat in
firmũ cũ ille eſtimet ſapiẽtẽ h̊ facere ĩ veneratõʒ

vdoli.UVñ ad ſilia trahit᷑ ꝑ exẽplũ. Sic ꝓpłus vi⸗

dẽs clericos deferre põpoſas veſtes cogitat eos
ex ſuꝑbia ⁊ inani gla agere.vel ĩhmõi n eẽ pctm̃
Pꝛecea xps ñ ſolũ hũilitatẽ hũuit interiꝰ ſed ẽt
exterioꝛẽ exhibuit vt ĩ ablutõe pedũ diſcipuloꝛũ

⁊ alijs multſin exẽplũ.Ex eo aũt qð dixit Diſcite

a me ⁊c̃.voluit oñdere hũ ilitatẽ coꝛdis nccriam
qꝛ ſine ea nihil valeret exterioꝛ quã pᷣtendũt vpo

crite.nõ ꝑ ſ̊ excludẽdo exterioꝛẽ. Itẽ ab oi ſpecie
mali abſtinete vos ait aplłs.qð ꝑmarxrie dñt ſᷣua⸗

re clerici.vt ec de vi.⁊ ho.cle.cũ ab omĩi. Sʒ poꝛ

tare veſtes põpoſas hʒ ſpẽm mali ſuꝑbie.ꝗ̊ abſti

nere dñt ab hmõi. Ad ſcoòm rñdet ꝙ qͥs dʒ ↄfoꝛ

mare ſe moꝛibo eoꝝ cũ qboviuit qñ tales moꝛes

ſunt. i.actꝰmoꝛigerati ⁊ bõcſti.⁊ hi ꝓpꝛie dicũt᷑

Capitulũ

moꝛes nõ ãt qñ ſtabuſiones. Uñ ? aug. dit. QS

nec fidẽ nec bonos moꝛes e ↄuicit.indiffer
ter hñdũ c᷑.⁊ p eoꝝ int q̊s viuit᷑ſocietate ſpuãdũ ẽ

diſt. xij illa. Nõ dic ſimpł'r moꝛes ſʒ bonos mo⸗
res Sʒ quõ pñt dici boni moꝛes qͥ a iure repbãt
⁊ a ſetis vᷣbo ⁊ exeplo.Dici᷑ eni di.xli. Clericꝰ p⸗
feſſionẽ in hitu ⁊ inceſſu ꝓbet. Et iõ neci veſtib⸗
nec in calciamẽtis decoꝛẽ querat.Inſuꝑ conclu
o totiꝰ.xxi.q ui. cauſe bec eſt.ꝙ derici nec ful⸗
gidis nec clar/ veſtibo dñt oꝛnari. ⁊ in pluribo ca

pitulis dicte qõnis ðᷣꝛ ꝙ bſcis tẽꝑib oĩs ſacratꝰ

vir cũ mediocri aut vili veſte ↄuerſabat᷑. Audie
rant ei qꝛ qͥ mollibsveſtiũ in domib regũ ſunt.
Math xi.Gloſa tñ ſummaria dic ibi.repᷣhendi
iactantiã ⁊ abuſuʒ ⁊ voluptatẽ in hmõi.ñ ipᷣm
vſum pᷣcio ſaꝝ veſtiũ qui pᷣt fieri ᷣm ↄſuetudineʒ
regiõis.veꝝ qꝛ i bis cõiter reꝑit᷑ ⁊ iaccãtia ⁊ vo⸗
luptas ⁊ ſuꝑbia Pagalteas ⁊ ſcandalũ ꝓxioꝛũ
videt᷑ ſimplicitinherẽdũ littere cũ ſcti h̊ dixerint
et fuauerint.Nec ꝑ hmõi apparatũ honoꝛat᷑ ec⸗
cleſia vt tangebat᷑ in tertia excuſatõe ſʒ potiꝰ de⸗
honoꝛat᷑. Uerus eni ciꝰhonoꝛ ꝓcurat᷑ꝑ virtuteʒ

miſtroꝝ ſuoꝝ ⁊ pᷣcipue ꝑ actũ hũilitat et mode

ſtie.qð intelligẽtes ſci egerũt vt Aug.⁊ martinꝰ
et alij. Uñ gre.Nihil in epiſcopali ceruice ſplẽdi
diꝰ fulget qᷓ; hũilitas.diſt.c ca cõtra moꝛcẽ. Se
cũdo ſuꝑbiũt ⁊ gloꝛiant᷑ clerici ſeculares ⁊ regu⸗
lares ſʒ vani i ãplitudie eccłlaꝝ ſuaꝝ⁊ iłtitudie
miniſtroꝝ in pictur et ſculpturis ⁊ marmoꝛibꝰ
et in oꝛnamentis multiplicat paramentoꝛum.
et deauratis varietatis vel polimitis.⁊ in vaſis
argenteis ⁊ coꝛtinis. ſuꝑbia exterioꝛ ⁊ laicalis
hec eſt ⁊ vana. Sʒ oia iſta licʒ ad dei honoꝛẽ fiãt
et diuino cultui applicent᷑ cui ↄuenitomne decꝰ

et eminens. tñ quo ad ſuꝑfluitates multas que

ibi ↄcurrũt meliꝰ⁊ gratius deo vt in paupeꝝ ali
monias cõuerterent᷑ qð ⁊ ſancti fecer̃t.vt aug.et᷑
ambꝛo. qui ait in li.de offi. Nõne dicturꝰeſt dñs
ur paſſus es tot inopes fame moꝛi.⁊ certe ha⸗
bebas auꝝ vnde mimiſtraſſes alemoniã.ſ.ſctõꝛũ
vaſoꝝ.cur tot captiui in captiuitateʒ ducti.nec
redempti ab hoſte occiſi ſunt meliꝰfuiſſʒ vt vaſa
viuentiũ ſᷣu arces q; metalloꝝ. Quid enim dices
Timui ne templo dei oꝛnatꝰdeeſſet. Rñdet. Au

rum ſacra nõ querũt.nec placẽt auro que auro

non cmũtur.Oꝛnatus ſacroꝝ eſt redẽptio capti
uoꝛum. Augꝰ.xij.qijiaurum Nec aliquis mihi

opponat inqᷣt Hieroñ diues fuiſſe in bieroſoly⸗

mis templũ.menſam.lucernã.churibula.patel
las.ciphos.moꝛtariola.⁊ cetera ex auro fabꝛica
ta. Lunc hec ꝓbantur s domino quãdo ſacerdo
tes hoſtias immolabant᷑ ⁊ ſanguis pecudũ erat
remiſſio peccatoꝝ.quanq; hec omnia in figurazʒ
pꝛeceſſerint. Nunc vᷣo cum pauꝑtatem domns
ſue dñs dedicauerit poꝛtemꝰ crucem. ⁊ delitias
lutum putemus.xij.q.ij.c.gloꝛia. Tertip ſu⸗

pebiunt derici tam ſeculares qᷓ; regulares de au

dientia confeſſionũ cum habent magnum con⸗
curſum.⁊ pᷣcecipue de nobilibus et potentibus

eſtimantes ad eos perſonas accedere ex bonita⸗

te ſua ⁊ ſcientia ⁊ doctrina ſua.cum tamẽ ahqñ
tales ſunt imp eritiſſimi.nec ccterjmelioꝛes.et ſi
.

„ .

WE

Citulus II

loquacioꝛes.ſed ſi hꝛẽnt ʒelũ aĩaꝝ nõ ꝑſonaꝝ.ñ
ſe extollerẽt ꝓpt᷑qð aliqñ emulant᷑ phibentes ne
ad alios accedãt.⁊ ſine cã rõnabili nõ ſe extolle/
rent cũ reqrat magnã pꝛudentiã et nõ modicaʒ
ſciam ⁊ caſtimonia verã que in ſe cognoſcere pꝛe
ſumptuoſuʒ viðꝛ.multũ hñt timere ne cecus ce
co ducatũ pᷣſtans ambo in foueã cadãt. aueat

ſpualis iudex inqᷣt Aug.de ↄfeſſoꝛe vt ſiẽ non cõ

miſit crimẽ neqᷣcie.ita ñ careat munere ſcientie.
de pe. di. vi.qui vult.Cognoſcat ſe igit᷑ ait idẽ in
eo.ca.et purget in ſe qð videt alios ſibi offerre.i.
peccata.Qõ ſi ab elatõe nõ cauerit de ſe pᷣſumẽs
⁊ ſua puritate ⁊ ʒelo ſine timoꝛe ↄfidẽs.ſi nimiã
familiaritatẽ cũ mulierib ẽt ſpũalib ſumpſerit
et cupiditati intẽderit vel curioſitati.q̃rẽs q̃ nõ
oꝑtʒ.ðs hũiliabit eũ.⁊ ĩ magnos incidet laqos
diaboli cũ ſcãdalo ⁊ ꝑditiõe płimoꝝ q̃s ruinas
freqᷓnter auribo nr̃is vbiq; audiuumꝰ. Quarto
ſuꝑbiũt derici magis regulares qᷓ; ſeculares.qꝛ
mageeis officiũ exercent de actu pᷣdicatiõis cum
videt eccłiaʒ ipleri.⁊ pᷣcipue cũ nõ ſolũ aures de
mulcẽt pplłoꝝ ſʒ mouẽt ⁊ flectũt vſq; ad ↄuerſio
nẽ moꝝ qᷓi meritis ſuis hoc aſcribenteſ.aut inge
nio ⁊ eloqntie.ex hoc ſuꝑ ceteros teneri cupiẽteſ
et honoꝛari.⁊ dictis ſuis nõ ↄdici patientes.in
his ẽt q̃ minꝰbñ vel falſo dicta ſt Neſciũt hi ↄſi⸗
derare ꝙ gra ſ̃ᷣmõis ẽt cũ fructu cõis eſt bonis⁊
mał.Qð oñdit apłs.i.Coꝛ.xiij.Si liguis hoĩm
ſcʒ placendo loq̃r.⁊ angeloꝝ intꝰ.ſ.mouẽdo vel
illũinãdo inqᷣt.caritatẽ nõ hẽam.factꝰſum ſicut
cs ſonãs.me ↄſumẽs.⁊ alios ad bonũ inducẽs.
ꝓprer qð ipᷣe aplłs pᷣdicatoꝛ vniuerſi raptꝰ ad ter
tiũ celũ caſtigaret coꝛpꝰſuũ ⁊ in ſᷣuitutẽ redegit
nõ in delitijs nutriret.ne foꝛte cũ alijs pᷣdicaret
ipᷣe repbus iueniret᷑.timẽs ſi nõ egerit q̃ docue/⸗
rit. In iudicio ſedes ait Crib. Si eni bñ docue⸗
is ⁊ male vixerj.deũ inſtruis quõ te debeat cõ⸗
denare.di.xl.multi.Solẽt hi gliari de filijs ſu⸗
is.i.ↄuerſis.ſʒ eos extiguũt malo exẽplo vite ſue
Inſuꝑ aduertẽdũ ẽ ꝙ ſᷣm Bꝛeg.in moꝛa.ſermo
dat᷑ pꝛedicãti freqᷓnt ex merito nõ ſuo ſʒ audiẽt ſi
cut etiã ⁊ aufert᷑.vñ ⁊ dñs aʒinam cũ voluit loqͥ
fec ad coꝛripiẽdã veſaniã pphbᷣe balaã. Nũc.xxij.

De ſuperbia laicoꝛũ.ꝭ.II.

—

poteſt intelligi illõ Iſa. xxviij. Pedibo ↄculcabit᷑
coꝛona ſuꝑbie.i.illð ð q̊ maxie ſuꝑbiũt. ⁊ hec eſt
quadruplex Pꝛima eſt de diuitijs.i. Lhimo.
vi. Diuitibo pᷣcipe.nõ altũ ſaꝑe.i.nõ ſuꝑbire.diẽ
eni Aug. Uermis diuitũ ſuꝑbia.viðꝛ enĩ eis ra
tione diuitiaꝝ oib eẽ ſuꝑioꝛes.⁊ ꝙ oĩa diuitijs
poſſent hr̃e. Sʒ attẽdant qꝛ vt dicẽ Job.xxvij.Di
ues cũ doꝛmierit nihil ſecũ affert. Scða ẽ ð no
bilitate generſ. Uñ ſaluſt. Cõmune malũ nobi⸗
litatis ẽ ſuꝑbia.videt᷑ eni eis qꝛa nolioꝛib deſcẽ

derũt pᷣ alijs debere honoꝛari ⁊ reputari.vñ da⸗/

than ⁊ abyron de nobilioꝛi tribu exoꝛti ſuꝑbia
eleuati ↄ moyſen de ducatu ppłi. Nũe.vi.Sʒ ri⸗
diculoſa ẽ iſta nobilitas q̃ attẽdit᷑ ex ꝑte coꝛporꝭ
rõne gener.Oẽs eni de luto oꝛiginẽ trahimꝰ. et
coꝛpꝰcuiuſſibet f̃ᷣuꝰẽ aie. Non aũt ðꝛ mag nobił
vynus ſᷣuꝰq; aliꝰcũ ſᷣuitusnõ ſpectet ad nobilita

tem. Unũ tantũ bonũ eſt qð hʒ nobilitas q̃ car⸗
nis ðꝛ.quod q̃i quoddã frenũ eſt qð dʒ cohibere
homies ne malefaciãt. Uñ hiero.Nihil aliud vi
deo in nobilitate appetendũ niſi ꝙ nobiles q̃dã

nccite aſtringũtur.ne ab antiqͥꝝ ꝓbitate degene

rent.Uñ cũ quidã vituꝑaret aliuʒ de genere ſuo
dicẽs. Lu es caput tui gener.Ille rñdit.⁊ tu es
cauda tui generj. Sʒ vt ait qdam. Nobilitas ſo
la eſt animũ q̃ moꝛib oꝛnat. Tertõ ſuꝑbiũt de
oꝑibus ex genere bonis.Nã cũ faciant quedã ſu

perficialia bona vt aliqñ ieiunare. dicere aliqs
oꝛões.darc elẽoſinas.audire pᷣdicatões.laboꝛa
re ad gubernãdũ familiã.⁊ foꝛte ad regenduʒ ci⸗
uitatẽ ꝑ diuerſa officia.reputãt ſe dei amicos.et

in glia recipiẽdos.pᷣferendo ſtatũ ſuũ cleriq⁊ re
ligioſis.cũ nõ hẽant tot laboꝛes ⁊ vexatões. Sʒ
cum his oꝑibo ĩmiſceãt multa mala ⁊ moꝛtalia⁊
in eis ꝑmaneãt ꝑ totũ annũ.ĩmo ⁊ aliqñ ꝑ ãnos
dñt aduerterce nulliꝰvaloꝛis ſeu meriti eẽ illa bo

na que eis vident᷑ tã magna. qꝛ extra caritatẽ fa

cta.vt odiũ.foꝛnicatio.ꝑiuriũ.fraudulẽtia.⁊ hu
iuſmõi q̃ freq̃ntãt. Uñ de eis verificat᷑illð Aggei
i.Congregauer᷑̃t mercedes ⁊ miſer̃t eas in ſaccũ
ꝑtuſum.in qͥ ſcʒ nil remanet miſſum.laboꝛes q̊ʒ

eoꝝ ꝓ mðo ſũt nõ ꝓ deo.⁊ cũ modica patientia
et tioꝛe dei. Quarto ſuꝑbiũt erubeſcẽdo de ope

ribo bonis cis incõſuetis.ſ.ſic dimittẽdo. Ecci.
iiij.Eſt ↄfuſio adducẽs pctm̃.ſ.qñ qͥs ꝓpt᷑ verecũ⸗
diã timęæs irrideri ab alijs dimittit bona facere
qð videt᷑ ꝓcedere ex ſuꝑbia carnali.qꝛ dũ appetit
honoꝛra ab alijs timet faciẽdo illa bona que nõ
ſint eis grata nõ eſſe in honoꝛe coꝛã eis ſʒ in ob/⸗
pꝛobꝛio. Ni certe vt ait ps.Timuerjrt tioꝛe vbiñ
erat tioꝛ.i.cã timoꝛis.vñ ſũt q̃ſi ꝑuuli qͥ exterrẽt
latratu catuloꝝ q moꝛdere neſciũt. Sene.Au⸗
toꝛitateʒ habemꝰ ſenũ.ſed vitia pueroꝝ nec pue
roꝝ tantũ ſʒ infantiũ.illi leuia foꝛmidãt.hi fal⸗
ſa.nos vtraq;. Hec ille. Ille leuia foꝛmidat qui
verba irriſiõis foꝛmidat.falſa foꝛmidat qͥ repu⸗
tat dedecꝰqð in vᷣitate eſt honoꝛ. Mũdꝰ iſte eſt
vt catulꝰirriſionibo latrãs q̊ eos qͥ bñ faciũt.ſed
moꝛdere neſcit qꝛ eos ñ ꝑcutit.⁊ cuʒ ſatis latra
uerit.tacebit.O qᷓ; ſtrẽnui milites ſtqͥ ꝓpter ſolũ

latratũ derelinquũt dñm ſuũ.bñ relinqrẽt eum

ſi armati milites inſeq̃ren?᷑ Si aliqᷣs de militib⸗
alicꝰ reg ipſo petente ab eo debitũ puitiũ. dicerʒ
ſe nõ audere ei ſuire.qꝛ hoĩes obloquerent᷑ de eo
friuola ⁊ ridiculoſa reputaret᷑ eiꝰ excuſatio Sic
eſt friuola illoꝝ q ꝓter vba hoim dimittũt face
re que ꝑtinẽt ad ſᷣuitiũ ⁊ honoꝛẽ dei ⁊ ſalutẽ ani
maꝝn. vt ↄfiteri.audire diuia.facẽ elẽoſinas. viſi
tare ifirmos⁊ ſᷣuire eis·acciꝑe euchariſtiã publi
ce.cũ alijs frequentare pᷣdicatões.dimittere ve⸗
ſtes põpoſas.cauere a mẽdacijs.ingredi religio

nẽ ⁊ hmõi Hi ſt ſiles lepoꝛi qͥ eſt aial valde timi

. —— — —

dũ.vtinã tñ eẽnt ſiłes ei in alijs.de eo ei ſcribi
ꝓucr.xxx. Lepuſculꝰ plebs inualida qͥ collocat
in petra cubile ſuũ. Lepuſulus labia habeti mo
tu aures longas.pedes veloces.timoꝛ eni addit
alas pedib. Sic facere dʒ qͥ debilẽ ſe cognoſcit i
petra fiduciã hʒ.⁊ cubile collocat qͥ in xpo fidu⸗
ciã hʒ. Petra eni erat xp̃s.ait apłs.ſ.ſigficatiue

ſbiuh
ures
o.
debete
ccup
ces.
cendil
ſienss.
ineot
bolan⸗
iñti
crubeſ
mitcit
incere
ſes l
eilic
codegn
undo
riabh
bonoe
fetwid
teo. n.
uleh
conti
egꝛe
nbeſc
tx
ſoſuwm
malca
beſcüt
N
ſtent
tede
alrer

9
tibyye
chrata

peſtil.
emm
cathe
poꝛ
Polu
rap
reate
beca
crqſi
ine
nulle
null⸗
et vt
tent⸗
ghar

dooſu
nß⸗
ghol
Rce

4
ſitrng
ſohliee⸗
ldiün
Mmautit
Mnili;
ies. laben
wnde
anlcgt
icencen
mormin
Uaßdins
mnälube
mannin
litutn
nlabors;
n atien
ſco den
mnido.6
nbon
Gbonrad
fninmmi
Nfaumd
Se N
nec ie
tuhit⸗
nien
er
dibſe
iſcin
ncru
nli
amide⸗
ino
mminütfie
iaſawrinn
kolnnns ,
virlrie
dinimnn
gettch
Anlin
detoüſin
ianctg

nnd

labia habet in motu din freqnter oꝛat. lõgas hẽt
aures qͥvelox ẽ ad audiẽdũ tardꝰad loquendum.
Jaco.i.id cẽ ad rñ dendũ obpꝛobꝛijs q ſibi dicun
debet eni tacere.pedes veloces bʒ. quẽ timoꝛ dei
occupat.qꝛ qni timet deũ nihil negligit. vt dicit.
Eccs.vij.Cauſa aũt huiꝰtimoꝛis eẽ pᷣt amoꝛ pla
cendi mũdo. Seneca. Deſines timere ſi ſpare de/

ſieris. vel qꝛ foꝛſitã deꝰ receſſit ab eo.vix poſſet eẽ

in eo tãta timiditas in qͥ deꝰ eſſet.vñ põ. Si am/⸗
bulauero in medio tribulatõis nõ timebo mala.
qm̃ tu mecũ es. Oſtẽditur aũt fatuitas eoꝝ qui
erubeſcũt bene facere tripkr. Pꝛimo qꝛupᷣi per⸗
mittũt fevinci ab irriſoꝛibo qͥs magna facilitate
vincere pñt.ſola eni taciturnitatevincunt᷑ irriſo⸗
res.Eſa.xxx. n ſulẽtio⁊ ſpe erit foꝛtitudovta.Si
eni illi qͥ irrident᷑ tacerẽt? animũ haberẽt ad mer
cedẽ quã expectãt.ↄfuſi remanerẽt irriſoꝛes Se
cundo oñditur hec fatuitas ex eo qꝛ timẽt irride
ri ab his qͥ irriſiõe digni ſũt.OQñ enĩ mali irridẽt
bonos de bõis oꝑiby ſuis. inde ẽ ac ſi ceci irride
rẽt vidẽtes de hoc ꝙvidẽt.⁊ claudi recte inceden⸗
tes. ⁊ iõ ipᷣa irriſio irridẽda ẽ.Señ.Equo animo
andiẽdaſunt cõuicia imꝑitoꝝ⁊ ad honeſta tẽden
ti contẽnẽdꝰẽ ipſe contẽptꝰ.
hoc.qꝛ erubeſcũt de hoc vñ gloꝛiari deberẽt. vnð
erubeſcũt bene agere eo ꝙ coͤſueuerũt male agere
vel qꝛvidẽt eos male agẽtes. Hoc enĩ valde glo⸗
rioſum ẽ cũ aliqs bene agit inter male agẽtes vbi
malce agere cõſueuit. Lales ſunt ſi ikłes illis qͥ eru⸗

beſcũt ꝙde naufragio euaſerũt. vel de h ꝙ nõ fece

rint qð ſoliti ſunt.vel de hoc ꝙ ſanꝰ eſſet alijs exi⸗
ſtentibo lepꝛoſis. Señ. Nõdũ es felix ſi turba nõ
te deridet. Chꝛiſtꝰ math.v. Beati eritis dũ male

dixerint vobis hoĩes ⁊c. Scñ. Nunq; multis ſed
uibs placeas cogites·

Tertio oñdũ per

apitulu quintu de ambitoõne. ⁊ lbi de appete
tibovel ꝓcurantib⸗ dignitatẽ. vel officia.łbñnficia
curata.vel magiſteriũ in theologia · vtx ſit licitũ
Evicis deſcederibus
a ſuperbia magis q; ab alijs. Et pꝛi⸗
mo de ambitièe que dicitur cathedra
peſtilentie. ſm illð pſalmi. Beatus vir qꝗᷣ nõ abi
it in cõſilio ĩpioꝝ. ⁊ in via peccatoꝝ nõ ſtetit.et t
cathedra peſtilẽtie nõ ſedit. Quod intelligitur de
xpᷣo⁊ de qͥcunq; iuſto eũ imitãte.vñ aug⸗ ſuꝑ ps.
Noluit xp̃s regnũ terrenũ cũ ſuꝑbia. que cathe/
dra peſtilẽtie recte dicit. qꝛ nõ feꝛe quiſqᷓ ẽ qui ca
reat amoꝛe dñandi.⁊ hbumana nõ appetat gloꝛiã.
bec augꝰ. Peſtilẽtia eni dicik moꝛbo late vagans

et q̃ſi oẽs inuoluẽs. Amoꝛ dñandi ad ambitionẽ
tinet. Amb.quoq; ſuꝑ lucã inqᷣt.Sepe qꝗs vicia
nulla delectant. q̊s nulla potuit mouere luxuria
nulla auaricia ſubuertit.facit ambitõ crimioſos
et vt dñetur qᷣs pꝛiꝰ ſeruit. Et ꝓpterea dyabelus
tentãs dixit xpᷣo in mõte. hecoia tibi dabo . ſ. re/
gna mũ di q oſtenderat ſi cadens adoꝛaueris me.
Math.iiij. Adoꝛat enĩ⁊ honoꝛat et ſeruit ambi⸗
tioſus indebite eũ a q̊ bonoꝛẽ? dignitatẽ ſperat.
In pᷣfato aũt vᷣſu pg.notat᷑ triplex ꝓceſſus qͥ põt i

☛ 7

quolibet reꝑiri peccato. Tres eni ſunt differẽtie
peccati.ſ.moꝛtalis.ait Aug.tanq; tres moꝛtes.

ð’,

Una iu coꝛde cũ.ſ.rõne aſſentit᷑ libidinivel cuicec’i
q; peccato moꝛtali.tãq; huella in domo moꝛtuas.·
math.ix.Altera in oꝑe.cũ in factũ ꝓcedit aſſenſꝰ
vt adoleſcẽs er poꝛtã delatꝰ.Lu.vij.Tertia cum
molc male ↄſuetudis pᷣmitanimꝰ tanq; Laʒarꝰ
fetẽs in monumẽto. Jo. xi. de pe. di. ij. ſicut trib.
Denotank iſte differẽtie ſeu grad?ꝰ phos termios
abire. ſtare.⁊ ſedere.Et ſicut in abeũdo.i.receden
do de loco impoꝛtat᷑ pꝛicipiũ motꝰ.in ſtãdo invia
pſecutio motꝰ. in ſedẽdo terminꝰ motus. Ita in
mali aſſuefactiõe ẽ grauiꝰ pccm̃ q; in oꝑatõe. ⁊ in

opatõe.ſ.exterioꝛi magiſq; in cogitatõe tm̃. Bea⸗

*

tus ergo in re fuit xpᷣs ⁊ erit in futuro ois iuſtus.
Nũc aũt in ſpevir viriliter agẽs⁊ vᷣtuoſeqͥ ſñ abit
in cõſilio.i.nõ receſſit a deo in regionẽ diſſimili/
tudis ꝑ peccatũ deliberate cogitatõis. Ab ea eni
quis incipit a deo recedere.inſoſilio ĩpioꝝ reperi
ens ſe.i.demonũ tractantiũ ⁊ ꝑſnadẽtiũ ambitõ
nẽ. eis acquieſcẽs vt pꝛimi paretes.Et invia pec⸗
catoꝝnõ ſtetit.i.nõ peccauit opꝑe erectꝰ cõtra deũ
eſt via q̊ itur ad inferos ſicut ipᷣi pꝛimi parẽtes
ope trãſgrediẽtes dei mãdatũ.Et in cathedra pe
ſtilẽtie nõ ſedit.in ↄſuetudinẽ ducẽs actũ ambi⸗
tionis vel alteriꝰpeccati.⁊ frequẽter iterãs ac de⸗
fendẽs vt licitũ peccatũ ſuũvt ipᷣi pꝛimi parentes
qui ſe excuſauerũt.⁊ ſic ibi quieſcẽs. Sicut in ca
thedra quis exaltat᷑ ſe ſuꝑ alios.ita ꝑ ambitõeʒ q
rit᷑ dignitas ⁊ platio ad quã ſequit honoꝛ. Et ſiẽ
in cathedra docet. .ita talis ſuo exẽplo malo indu⸗
cit alios ad viciũ.qdð inficit?⁊ occidit aiam ſic peſti
lẽtia coꝛpꝰ. Ber.in ſermõe. Poteſtaris ãbitõ age⸗
lũ ſelicitate angelica ad quã erat creatꝰ pꝛiuauit.
Sciẽtie appetitꝰ hoĩem imoꝛtalitatis gła ſpolia
uit.nõ euã cibo deſlexerat.nõ mandatoꝝ obliuio

deſtituerat.ſʒ ꝓmiſſio honoꝛis.ãbitio illecebꝛoſa

decepit Põt ergo oſi iderari ãbitio ꝓut ẽ in delibe
rata interiꝰ eiꝰ affectõe.⁊ hic abijt in ↄſilio ĩpioꝝ.
In geurara rrer aoparse hic ſtetit invia pcto⸗
vu. In continuata vberiꝰ exercitatiõe.⁊ hic in ca
ſe dn veanene nõ ſedit. reretarloe 1bie m ca
De pꝛima ſq; ambitiöe F.
putẽ in mẽte.öt ſaluatoꝛ in repheſionẽ ſcriban ?
phariſeoꝝ. mach. xxiij. Amãt pᷣmas cathedras in
ſynagogis.i.pᷣcipuas dignitates.ad qᷓs ſequet?=ho
noꝛ.Eſt aut ambitõ ꝓut diffinika be. tho. le. ſe q.
cxxxi.inoꝛdiatꝰ appetitꝰhonoꝛis. Et qꝛ ad digni
tatẽ potẽtiãꝛpᷣſidẽtias ſequit᷑ honoꝛ.iõ inoꝛdiatꝰ
appetit? haꝝ ꝑtinet ad ãbitõem. ꝙ aũt ãbitio ſit
pctm ꝓbat᷑ tripłr. Pꝛio qꝛ a mala radice ppagat᷑.

Scðᷣo qꝛ caritati aduerſa? Lertõ qꝛ magnanita
ti ↄtrariat. Pꝛim ſic ptʒ: Sic fruct?c infectꝰ. qꝛ
ex infecta radice generat᷑ Ita⁊ act?hũanꝰ qni ꝓce
dit ex pctõ oꝑtet ꝙſit pccm.ſʒ ãbitõ q ẽ appetitus
inoꝛdiatꝰhonoꝛis. ꝓcedit ex pctõ. Nã ðt aug.ĩli.
deva religiõe ꝙ abitio ꝓcedit ex ſuꝑbia⁊ ex ↄcupi
ſcẽtia ſeu cupiditate. Sʒ ſupbia⁊ cupiditas ſunt
pctãvt ptʒ. S. ⁊ abitio pctm.ꝓut enĩ ꝑ potẽtiaz
vel dignitatẽ intẽdit quis acquirere aparẽtẽ⁊ ex⸗
cellentẽ honoꝛificẽtiã. ſicãbitio oꝛit᷑ex ſupbia Sʒ
ꝓut incẽdit ꝗͥs acqᷣrere ꝑ bmõi ſufficiẽtiã apparẽ⸗/
tẽ ſeu reꝝ abudãtiã.ſica cupiditate oꝛitur ulro.

Timlus et.

Alexã.n.ij.pte. Scðᷣo ambitio pbatur eẽ pctm̃
qꝛ aduſat᷑ caritati Nihil eĩ repugnat caritati q̃ eſt
vita aĩie niſi pctm̃.ſʒ ambitio repugt caritati.Di
cit eni apłs.i.ad Coꝛ.xi.Caritas nõ eſt ãbitioſa.
vbi diẽ glo. i. vult alijs pᷣponi.Caritas ei diligit
ꝓxim ſic ſeipᷣm.⁊ iõ nõ vlłt eũ ſhᷣij cere ſibi ſz ſociũ
eſſe. Appetit pᷣuire pxio ⁊ nõ ſibi fuiri Siẽ filius

hois n vẽit miſtrari ſʒ miſtrare. Mat.xx. Ambi

9.

tio igir̃ pcrm̃ ẽ.Tertio oñditeẽ pctm̃ ex eo ꝙ ma⸗

gnanimitati griat᷑ Nã qð qriatur vᷣtuti moꝛali

eſt pctm̃ q vtus moꝛal eſt ſᷣm regulã rõnis.ſʒ ma
gnanimitati q eſt virtꝰmoꝛal.ſm phᷣm.uij.ethi.
cõtrariat᷑ ambitio. Ambitiõ enĩ eſt inoꝛdiatꝰ ap

petitꝰhonorj.⁊ magnimitas ẽ oꝛdinatꝰ appetitꝰ
magni honor Inoꝛdinatũ aũt opponit᷑oꝛdiato.

igit᷑ ambitio ẽ pctm̃. Pꝛo declaratõe aũt huiꝰ
imoꝛdinatõis appetitꝰ q repit᷑in ambitõe. Nota

ſm Tho. ſe.ſe.q.crxxi.ar.i.ꝙ honoꝛ ĩpoꝛtat q̃n/

dã reuerẽtiã exhibitã alicui in teſtioniũ excellen
tie eiꝰ vel vᷣtut Circa aũt exccllentiã homis duo
attẽdenda ſt. Pꝛimũ ẽ qð id in q̊ͥ hõ excellit non
hʒ hõ in ſeipo. ſ. a ſe ſed eſt q̃i q̊ͥddã diuinũ in eo.
et iõ nõ debet᷑ ſibi ncipaliter er ̊ honoꝛ ſz deo.

Scðom oſiderandũ ẽ id in q̊ͥ hõ excedit dat homĩ

a deo yt ex eo alijs pſit vñ intm dʒ hoi placere te
ſtimoniũ ſue excellẽtieqð ab alijs exhibet inqn/
tũ ꝑat᷑ ſibi via ex h̊ vt alijs ꝓpſit. Triplr g̊ ↄtingit

peritũ honorſeẽ inoꝛdiatũ Vno mõ qꝛ aꝓpetit
honoꝛẽ ſeu teſtion:ũ de ercellẽtia quã nõ bʒ. qo ẽ
Apetere honoꝛẽ ſupꝛa ſuã poꝛtionẽ vt ſi malꝰ de

*

2 .

et pᷣſidentiã q̃ nõ debe? niſi vtuoſis vel curãs de

Virtute. Uñ ecci. vij. ðꝛ Moli velle fieri iuderx niſi
valeas vᷣtutce dirũꝑe iniqtates ſcʒ aliop. ſ. recte

iudicando nec declinãdo a vitate. timoꝛe lamo⸗
re cuiuſcũq; qð ñ fac malꝰ. Refert aug.in.v. ð ci

„ 77

VYita. dei.c.xij.antiq̊s romanos cum dediti eẽnt

Fdolatrie duo in vrbe oſtruxiſſe tẽpla int᷑ cetera.
vnũ dee virtuti.aliud deo honoꝛi.⁊= cõtigua.ita
tñ oꝛdinata ꝙ ad tẽplũ dei honorjñ potat eſſe ac
ceſſus niſi ꝑ tẽplũ dee vtutj.Qui qᷓ;uis errarẽt vt
infideles in fcò ⁊ opinione. lã nec vᷣtus dea eſt.
nec honoꝛ ðs.ſʒ dona dei qͥ ſolꝰ colendꝰ. In ſig
m quo ad oꝛdinẽ ↄſtructõis temploꝝ ñ errabãt
volebãt eni cũctis oñdere ꝙ ad honoꝛẽ qͥ młtuʒ
Appetitur recte ꝑueniri nõ pᷣt niſi ꝑ opa virtutis
Scõdoᷣ inoꝛdinate appetit honoꝛ inq̃ntũ hono
rẽ de excellẽtia ſua quã hʒ a deo ñ refert in deum
cupiẽs ipᷣm deũ vt actoꝛẽ ſue excellẽtie ⁊ virtutꝭ

pncipalr honoꝛari. Jux illud apli. Soli deo ho

noꝛ ł głia.ſʒ ſibi cupit ilũ honoꝛẽ vt qͥddã bonũ
Oõ ſi qs obiceret ꝙ abſq; vitio pᷣt vtiq; appeti a
quocũq; ꝙ ſibi debe? p pᷣmio. Sʒ honoꝛ eſt pᷣmi
um virtutc vt dic phs in. uñ.ethi. ergo ſibi appete

re honoꝛẽ nõ ẽ pctm̃. Rñdet tho. vbi.S.ꝙ honoꝛ

nõ ðꝛ pꝛemiũ vᷣtutis ex ꝑte ipᷣiꝰ vtuoſi.vt b ſcʒ ꝓp
pꝛemio expetere debeat. ſz p pᷣmio expetit btituci
nẽ q eſt finis vᷣtutis.Sʒ ðꝛ eẽ hono: pᷣmiũ vᷣtut
ex ꝑte alioꝝ qͥ ſcʒ nõ hñt aliqð maius qð retribu⸗
ant virtuoſo qᷓ; honoꝛẽc.qui ex hipſo magnitudi⸗

—

nẽ bʒ qð ꝑhibet teſtioniũ virtuti.nõ tñ eſt luffici

iderat honoꝛẽ acſi eẽt bonꝰ ⁊ deſideret regimen

petitur honoꝛ inq;tũ appetitꝰin ipo bonoꝛe nie ⸗

ſcit.nõ referẽs honoꝛẽ ad vtilitatẽ alioꝝ.⁊ talp⸗
pter ↄſeqᷓndũ honoꝛẽ in multa mala incidit. vñ
Teo papa. Mens potẽtie auida nec abſtiere no⸗
uit a vetitis.nec gaudere ↄceſſis.nec pietati ad/
hibere ↄſenſuʒ.di.xlvij.c.vi SDiẽ auiditas po⸗
tentie ad ambitõeʒ betner Ifee obſtat ſi qs dicat
ꝙ honoꝛ de ſe eſt qodã bonũ ⁊ maximũ int exte⸗
rioꝛa. Inſuꝑ ⁊ ꝑ honoꝛẽ hoĩes reuocant᷑ a mi lc
malis faciẽdis.ne.iſ.ꝑdant honoꝛẽ ⁊ puocant᷑a

bona. Uñ ⁊ tulliꝰdic in li.de tuſ. cul.aſtionibo bo

nos alit artes quiq; ſtudia accendũt᷑glia.ᷓ viðꝛ
licitũ ipᷣm appetere. Naʒ vt rñdet tho. vbi. S. ho⸗
noꝛ ⁊ ſi ſit bonũ.appetitus tñ boni dʒ eẽ reglatꝰ
ſm rõnẽ.Si aũt traſcendat regulã rõnis iꝭ non
erit bonꝰ ille apetitꝰboni.Sic q̊ appetere hono⸗
rẽ inoꝛdiate vt ſcʒ qeſcat in eo vel alio mõ qð fac
ambicioſus ẽ ↄtra regulã rõnis vñ ⁊ malũ. Sic
etiã ꝑ aꝓpetitũ oꝛdinatũ honoris ſcʒ ꝑ debita me
dia aliqui reuocant᷑ a malis ⁊ puocantad bonũ
nõ aũt ꝑ aꝓpetitũ inoꝛdinatuʒ.qͥnĩmo ꝑb̊ dat᷑oc
caſio młtoꝝ maloꝝ.cũ ſq; ñ curãt qͥd mali agãt
vt honoꝛẽ ꝓſeq̃ntur. Unð ſaluſtiꝰ in catilinario

diẽ ꝙ gloꝛiã honoꝛẽ ⁊ imgꝑiũ bonꝰ ⁊ ignauus.i.

malꝰ eque ſibi exoptãt. Sʒ iſte.ſ.bonꝰ recta via

nititur huic.ſ.ignauo qꝛ bone artes deſunt dok

et fallacijs intẽdit. Qð etiã illi qͥ nõ curãt de ho⸗
noꝛe vituꝑant᷑.ſᷣm phᷣi intelligit᷑ de his qui non
curãt de honoꝛe ſᷣm ꝙ ratio dictat.i. ꝙ nõ curãt
yitare ea q ſunt oria honoꝛi vt mala oꝑa. õ ãt
intelligẽdũ ꝙ debeat qrere honoꝛẽ. vel facere bo
na vt honoꝛet᷑.Qui eni ſolũ ꝓpthonoꝛẽ vitãt ma

la vel faciũt bona nõ ſunt vᷣtuoſi. vt patʒ ꝑphbm

iij. ethi.vbi dicit ꝙ nõ ſunt vere foꝛtes q ꝓprho⸗

„

noꝛes faciũt foꝛtia.Appetitꝰ igr honorj ambicio

ſi.qꝛ inoꝛdinatus aliqͥ pᷣdictoꝝ triũ modoꝝ.iðo
peccatãꝗ eſt. Aug.etiã dic ꝙ locus ſuꝑioꝛ ſin quo

ꝓlus regi nõ pr.et ſi admiſtret᷑ vt decʒ indeceter

tamẽ appecitur. viij. q .qui epatuz. Uñ ⁊ ibi pec
catum.Et talis appetitus ad abitionẽ ꝑtinet.

NDuantiu ad ſecundu g. II.

ſcilicet put honoꝛ ⁊ diguitas ꝓcurar̃ phibeturß

ꝑtinẽs ad ambitionẽ.Ecci.vij.ðꝛ. Noli q̃rere ab
hoĩe ducatũ nec a rege cathedrã honor.i.digni⸗
tatẽ. Sic aũt ad regẽ ſ pẽaliter ꝑtinet ponere ali⸗
quẽ in regno ſuo qui loco eius ſit.⁊ regi iniuriã
faceret qui ab alio qᷓ;a rege ſine eiꝰcõſenſu h ob⸗
rinere vellet. Sic deo ĩuriã fac qui ab alio qᷓ; ab
ipſo dignitatẽ qrit. Qnilibet aũt rectoꝛ tenet vi⸗

ces dei:pcipue eccliaſticus.Lüc aũt putat᷑a deo
pꝛefici ſeu de volu tate cs a ie ſeu electoꝛiby
ui affectu vel q̃ſi⸗
tu ponit᷑. Uñ ad hebꝛe.v. Nec quiſq; ſibi ſumit

ſeu ſuꝑioꝛib in dignitate ſine

honoꝛẽ. ſed qui vocata deo tanq; aaron. Querit
aũt quis cathedrã honor.⁊ ſic ſtat in via pctõꝝ

am bitioſoꝝ qui ꝑ pᷣeamina vel obſequia hmune
ra ꝓcurat dignitates. officia vel bñficia pᷣcipbue

curata qð ptinet ad ſymoniã vt di ctũ eſt. S. ti i.
cap.v. quod fecit impiꝰ Jaſon qui ambiebat ad
ſummũ ſacerdotiũ.vt dicitur.ij.Mach.uij. vñ

—=ẽ — „ ⸗̃

ens pmiũ.vt ðʒ. uij. ethi· Tertio inoꝛdiate aop cmiſit regi antiocho trecentaſexaginta talenta

negrie
Rap,
hadt

D

uneen

1

ſigsdec

ſne

ange

vocanin
konibobe

Bin en

e regſac

ls änon
nebono
moͤgfe
rali. Si⸗
Rdebitane
ntasboni
opbdetee
inalior

Uulinaro

Nauus,/,.
recra vis
cunt dol
rärdebof
iscginur
Cnoan
o. i
viü
mon
c Ptb
ambico
cor. b0
ſii go
indeciter
zriipe
ewene.

bhenß

glömmen⸗
jiglans
ſob
lioien
tcer
utatadeo
deaer⸗
rcdi⸗
on Ou
ri goi⸗
Guul nne
ſouſehi⸗
ick5

argenti vt obtineret ſummũ ſacerdotiũ.qð ⁊ fecẽ
ita ꝑuerſe agẽs vt ↄſtitucret ephebiã.i.ꝓſtibulũ
iuuenũ.⁊ iudeos tranſire faceret ad ritꝰgẽtiliuʒ
et poſtea cũ mitteret pecuuiã ꝑ menelaũ ipſe ad/
didit ad pᷣdictã ſummã multa ꝓmittẽs.⁊ ſibiꝓ⸗
curauit ſũmũ ſacerdotiũ.Debet aũt quilibʒ ſibi

cauere ab hmõi q̃ſitu ⁊ ꝓcuratione triplici ex cã.

Pꝛio qꝛ multa crimia inducit.ſcðo qꝛ quilibet
iuſtꝰhmõi fugit honoꝛeʒ.tertõ qꝛ quietẽ mentis
tollit.De pᷣmo dicẽ̃ quidã pᷣs Hoc maximũ ma
lum habet ambitioſus.qꝛ nõ reſpicit deũ vel ſe ł
alios.ſed ꝑ fas ⁊ nephas ⁊ mille ꝑicula ad digni
tatem tendit quã appetit. Ambitioſus ſꝑ eſt pa⸗

uidꝰ.Limet enim ne quid dicat vel faciat qð in

ocuł hoĩm diſpliceat. honeſtatẽ mẽtit᷑. hũ ilitatẽ
ſimulat.cunct adulatur.⁊ cunctis inclinat.oim
eſt ſᷣuꝰ ⁊ tributariꝰ.grauẽ pugnã hʒ in ſe dũ iniqᷣ
tas pulſat animũ.⁊ ambitio ↄtinet animũ. Am

bitioſus nulli ꝑcit vt regnet, dominũ enĩ nõ pa⸗

titur ſociũ. Pꝛopt᷑ h̊ romulꝰoccidit frem remu⸗
lum vt ſolꝰregnaret.Juliꝰceſar plła bella ciuilia

in quib occiſi ſunt innumeri.fec vt imꝑiũ vſur⸗

parzʒ Ambitioſiſſimꝰabſalõ pfi ñ peꝑcit vt reſe⸗

ret ipᷣe ſed ꝑ adulatões ꝓpłm ad ſe traxit.⁊ fcã cõ

iuratiõe õᷓ patrẽ dauid eũ de regno expulit.vxo⸗
reſq; eius publice coduit vt firmiꝰ poiſʒ regnare
ipſumq; pꝛẽʒ cũ exercitu ſuo extermiare curauit
ſed impunitꝰnõ tranſijt. Nã fugiens de bello in
mula cũ tranſiret ſubtꝰ quercũ.ꝑ capillos capi⸗
tis ad ramũ quercꝰremãſit ſuſpenſus quẽ Joab
lanccis trãſfixit.ij. Re.xviij. Athalia moꝛtũo fi⸗
lio Joꝛam vt ſola regnaret peſſima femia omnẽ
de ſemĩe regio maſculũ occidi feẽ niſi vnũ Joas

ſcʒ ꝑuulũ qui abſcõditꝰfuit.ſed ipᷣa demũ occiſa

fuit.uij.Re.xi.Hieroboã rex iſrł ne amitteret re
gnũ qð ſibi a deo traditũ fuit vitulos aureos fe
cit in dan ⁊ berſabee vt eos ꝓpłlus adoꝛaret.⁊ in
hierym nõ accederet.ſʒ tꝑalr ⁊ eternalr punitus
eſt.iij. Re.xij. Abimelech vt pncipatũ acciꝑet in
ſychen occidere feẽ ſeptẽ frẽs legitimos ipe illegi
timus.ſʒ male finiuit faciẽs ſe occidere poſtqm
fuit ꝑcuſſus a muliere ꝑ fragmẽ mole iactatum
de muro ciuitatis ab eo obſeſſe. Judicũ ix. Tegi
tur in vitaſpatꝝ ꝙ dũ quidã frater incederet per

viã lutoſam ſecũ mẽte reuoluẽs ꝙ ſi eẽt eᷣs face

ret multa bõa ⁊ mala extirparet.cecidit i denſũ
lutũ vñ totꝰ deturpatꝰeſt qui ex hmõi cã ad ſe re
uerſus ad intelligendũ pctm̃ ambitiõis qð eum

ſub ſpecie boni pulſabat ſibipſi dixit. Surgite

dñe epiſcope. Animadũtit exinde ꝙ in maiꝰ lu⸗

tum vitioꝝ cecidiſſz ſi ad ilð ꝓmotus fuiſſʒ Se
cũdo oñditur magnitudo vitij ambitiõis ſeu ⸗/

uitas erx hᷣ ꝙ oẽs ſacti ſugictt dignitgres Thono
res.ↄſiderates mala inde ſeq̃ntia. Qð ẽr figura
tũ eſt in ꝑabola quã dixit Joas õᷣ ſychimitas.ſ.
qui intfecerãt.lxix.frẽs ſuos vt ambitioſuʒ aby

melech hꝛẽnt in pᷣncipẽ. Judicũ.ix.Nò ſeł ligna
voluer̃t regẽ ſibi ↄſtituere ſuꝑ ſe ⁊ inungere.Di⸗

xeruntq; oliue JImpera nob. Rñdit oliua.nun/⸗

q̃d poſſum deſerere pinguidinẽ meã q̃ vtũtur dij

et homies vt ꝓmouear int᷑ ligna.Dixer̃t exinde

ad arboꝛẽ ficu.Ueni ⁊ accipe regnuʒ ſuper nos.

ta ambitio. ⁊ qᷓ; ꝑiculoſa in illis qᷣ bomolones

Que rñũdit Nunqͥd poſſum dimittere dulcedie⸗
meã ⁊ fructꝰſuauiſſimos ⁊ ire vt intligna ꝓmo⸗
uear. Locutaq; ſunt ligna ad vitẽ. VUeni ⁊ imꝑa
nob.Que rñdit Nunqͥd poſſum deſerere vinum

dʒõð letificat deũ ⁊ hoĩes vt ꝓmouear inter ligna

⁊ noluer̃t.Demũ dixer̃t ad ramnũ Imꝑa nobis
Qui rñdit.ſi me ↄſtituitis regẽ venite ⁊ ſub vm/⸗
bꝛa mea reqͥeſcite. Si aũt nõ vultis egrediatur
ignis de ramno ⁊ cõburat vos. Moꝛaliter.
ligna ſunt hoĩes.iu illud ps.Erit tanq; lignuʒ.
⁊c. Regẽ qrũt ſibi inũgere.qꝛ rectoꝛẽ q̃runt qui

eos maſuete ⁊ leniter regat.⁊ nõ tyrãnice. Pꝛo⸗

curãt hr̃e oliuã ſʒ rẽnuit.qꝛ dediti oꝑibo mie ſig⸗
nati ꝑ oleũ nolũt dimittere opꝰmie qð ipinguat
lucẽ in ſe gre dinĩe.⁊ ꝓximis ſubuẽit vt ꝓficiant᷑
timentes ex h̊ amittete bonuʒ qð faciunt.Ficos
deſigt ↄtẽplatiuũ qui vocatus ad regimẽ nõ ac⸗
quieſcit timẽs amittere ſuauitatẽ odor cõtẽpla
tionis ex ſolicitudine ⁊ occupatõe pꝛelatõis. Ui
tis ſignificat dilectiõem feruẽtem q etiã recuſat
plationẽ timẽs ne ex officio regimis tepeſcat fer
uoꝛ dilcõnis qui letificat deũ ⁊ hoiem. Ramnꝰ
eſt genꝰrubi aſpeꝝ nimis ⁊ aculeatũ ad moduʒ
ſentis.qð ad impetũ venti ſᷣm Joſephũ emittit
ignẽ.⁊ in pᷣmo molle ẽ poſtea obdureſcit.⁊ ſigni
ficat tyrãnũ vel ambitioſum qͥ ſpinis vicioꝛum
acutꝰ ſubditos ſpoliat.ſiẽ ſpine lanã ouiũ.q ex ſe
mittit ignẽ ꝑuerſe ⁊ furioſe ↄuᷣſatõis qͥ̊ ſe ⁊ alios
cõburat incedio tribulatõis pñtis ⁊ infernalis.
Sic igr ſcti recuſant maliꝓcurant ⁊ auide ace
ptãt honoꝛes ⁊ dignitates. Unð⁊ ipᷣe ſccõn oim
ſanctificatoꝛ xpᷣus Ihᷣs cũ facto miraculo ex qͥn
q; panibo multiplicat turbe voluer᷑̃t eũ ſibi face,
re regẽ aufugit.vt hr̃᷑ Jo.vi.Mo vſes.lxxxiij.an

noꝛũ cum mitteret᷑ a dno vt eẽt dux ꝓpli hebꝛeo⸗

rum.imulcũ reſtitit excuſans ſe ꝙ eſſʒ impeditio
ris lingue.Exo.uij. Saul qͥ melioꝛ nõ erat ĩi i

nõ qrẽs dignitates ſʒ aſinas patris.cũ a ſamue⸗

le eſſet ſibi nunciatũ ex ꝑte dei ⁊ ꝑ miracula oſtẽ⸗
ſum ꝙ futurꝰerat rex populi.vocato omni ppło

vt maifeſtaretur.ipᷣe in domo abſcõdito.ne aſſu

meretur.i.Reg.ix. Hicremias cuʒ mitteretur a
dño ⁊ ↄſtitueret᷑ ſuꝑ gentes ⁊ regna ⁊ ãnũciãduʒ
verbũ dei ſubtrahebat ſe dicẽs A. a.a, dñe deus
ecce neſcio loqͥ. Hiere.i.arcꝰ euãgeliſta vt ſa
cerdotio repbus haberet᷑ amputauit ſibi pollicẽ
vt ait Hiero.⁊ greg.magnꝰab om̃i populo ⁊ cle
ro acclamatꝰin papã occulte fugit vt vitaret di⸗

gnitatẽ. Hiero. cardinalatum rome dimiſit vt
litteris ſacrii bethleẽ inſudarct.Et petrꝰdamia

nus tanto honoꝛi iã exercito vt ſibi vacaret.va⸗
lefecit Ambꝛo.ne ꝓmoueret᷑ in archiepᷣm electꝰ
a cũctis meretriceſ ad domũ ſuã ire fcc nõvt eas
cogſceret.ſʒ vt populũ ab hmõi reuocaret.Gꝛe.
naʒanzenꝰ epᷣatum dimiſitvt ſapie vacaret.⁊ au

guſtinũ ſummũ doctoꝛẽ.lʒ inuitũ. Ualeriꝰ epᷣs

ſuus phbrĩm oꝛdinauit ſibi pcauens ne ad vꝛbem
carentẽ epo deueniret vt paſtoꝛalẽ curã vitaret.

NMartinꝰ aũt nec diaconatũ a ſcõ hilario picta

uien.epᷣo voluit impoſitũ acceptare.indignũ ſe
clamitãs tanto officio. Quãta igr pᷣſumptio.qqn

2

4

bꝰꝛẽ mittit uos a q̊ͥ ſubditos

Tiünlus m.

merito ⁊ actõe puſilli hũeros offerunt ad hmõi

onera guia qꝗ gigantes ſapiĩa ⁊ ſanctitate vite.ſi
bi arbitrati ſunt impoꝛtabilia.Conſiderabãt hi
qð ait angꝰ Mihil in hac vita.⁊ maxime h̊ in tꝑe
difficiliꝰ.nihil laboꝛioſiꝰ.nihilq; piculoſiꝰ epᷣi⁊
pbr̃i aut diaconi officio.ſʒ apð deũ nihil beatiꝰ.
ſi eo mõ militet᷑ q̊ nr̃ imꝑatoꝛ pᷣcipit.nihilq; tri⸗
ſtius.mipabiliꝰ⁊ dãnabiliꝰhmõi dignitate ſi ꝑ⸗
functoꝛie res agar⸗ di. xl. ante oĩia. Honoꝛes q̊ʒ ⁊
dignitates tꝑales plene ſũt hicul⸗ vitijs malis
Vn hiero.Egregie de ceſare Tulliꝰait. Ceſar cũ
quoſdã honoꝛare voluit nõ ipᷣos hõeſtauit ſʒ oꝛ
nainẽta deturpauit.Et boetiꝰ. Quãto maioꝛeſt

dignitas.tanto deſpectioꝛes impbos facẽ Lollit

demũ ambitio ⁊ pᷣſidentia vel dignitas qᷣetẽ mẽ
ris. inducẽs multas amaritudies ꝑmaxime qñ
querit᷑ vel q̃ſita poſſidet᷑. In cuiꝰ figurã lya dicit

lippos oclos habuiſſe.qꝛ cũ martha ſi ollicitatur

et turbatur erga plłlima.inde oculꝰ obſcuratur ⁊
quies tollitur quieſcẽdo aũt aia fit ſapiẽs. Hic
ſes. Oce qð hic emiet plꝰ meroꝛibo afficitur qᷓ;
honoꝛibo gandet. ⁊ dũ coꝛ in tribulatõe ponitur
ad mẽoꝛià culpa reuocatur.ſ.ambitõis.diſ.xriij.
Nerui. Bermn.q̊ʒ ſic ait.O ambitio ambiẽtium
crux.quõ oẽs toꝛques.omiby places. nil acerb
cruclat.nil moleſtiꝰinqᷣetat.nil tñ apud miſeros
moꝛtales celebriꝰnegocijs eiꝰ. Apte figurãtur pᷣ
ſident ꝑ oꝑimentũ ſuꝑiꝰtabnaculi dñi factuʒ de

pellibo arietũ rubricatis.qð cooꝑiebat aliud co

oꝑimẽtũ pᷣcioſuʒ ipᷣiꝰtabnaculi.vt hr Erxo. xxvi
Tabernaculũ dei ecclia .cooꝑimẽtũ ſuperiꝰ de
fendqẽs.aliud inferiꝰab eſtu ⁊ vmbꝛibo⸗ pluuijsſi
gnificat pᷣſidentes in eccłia q cuſtodiũt filios ði
kios tenere diligit ꝑfectõe ſuꝑioꝛes.ab incõmo
la ⁊ vexatõibo multis q̃s ipi ſuſtinẽt. Uñ greg.
Mibicoꝛs ðs qᷣs tenere diligit ab exterioꝛibus
actiõibo abſcõdit. Nam ⁊ prfamilias ad eum la⸗
tti⸗ filios ſuſpendit.⁊
inde filij ſine veratõe decoꝛi ſunt.vñ pui i pulue⸗

re deturpatur. Idẽ in moꝛalibo. Ceſſationẽ a la⸗

boꝛibe moi dñs imꝑat.Sʒ veſana mẽos plꝰ aſſeqͥ
aſpꝑa carnalr qᷓ; tenere blãda ſpũalłr gaudet. Da
bentes eni mãna faſtidiũt ⁊ ſepe deſiderãt q̃ non

ſine lacrimis comedũt.i.honoꝛes et dignitates

figuratas ꝑ allias ⁊ cepas q́s in depᷣto q dam ap
petebãt. Nue xi. Et ſic tales ambitioſi hic amit⸗
tunt quietẽ ↄſcie.ita in futuro quietẽ głie. ¶nð

et xpᷣs Jahãni ⁊ iacobo q ꝑ matrẽ vxoꝛẽ ſ. cqʒz zebe

deipetierat ſedere vnꝰad derxterã ⁊ alius ad ſiini⸗
ſtra in regno ſuo.i.pᷣmos eriſtere in regno quod
tꝑale tũc eſtimabãt ambitõe ducti. Rnditxpᷣus
Segere ad dexrerã vel ad ſiniſtrã nõ eſt meũ da⸗

re vobis. Math. xx. ideſt nõ gruit.ſiẽ nec alijs

.

ꝙ cñ fuiſſʒ elect' in epᷣm toꝛnacẽſem ⁊ ab Euge⸗/
nio papa ⁊ ſccõ Bernardo cogeretur ſubire onꝰ
ꝓſtrat? in tra dixit. Monachꝰfugitiuꝰ eẽ potero
ſi hinc me eijcitis.epᷣs aũt nunqᷓ; ero.⁊ ſic dimiſ
ſus fuit.Cũ aũt pᷣdictꝰ Goffredꝰmoꝛtuus apa
ruiſſet cuidã charo ſibi.interrogatꝰab eo de illo
cFocto epatus ꝙ nõ acqeuerit iuſſus ſi ſuiſſet il

ambitioſis. Legit de goffredo boꝛe clarcualleñ.

deo placitũ. Rñdit. Reuelatũ eſt mibi a ſan

de ſacerdote Qui ꝑ ſingulos gdus

ctiſſima trinitate.ꝙ ſi fuiſſem de nũ ero epoꝛum
fuiſſem de nůero repꝛoboꝝ.

Buantü ad tertium &m.

ſcʒ ꝑmanẽtiaʒ in vitio ambitõis. Hocnotat ibi
in ſedendo in cathedra peſtilẽtie.qð nõ faẽ vtuo

— — — * 5

ſus. Cathedra dignitatẽ ſigt pᷣſidentie. Uñ ma

8
F

thei.xxiij.dixit xpᷣs. Suꝑ cathedrã moyſi ſedert

ſcibe ⁊ phariſei.i.dignitatẽ ⁊ off iciũ regẽdi ⁊ do

cendi vopula qð faciebat moyſes.tenerũt ſcribe

et phariſei. Sʒ cacthedra peſtilẽtie ðꝛ qñ ꝑ ambi
tionẽ ⁊ pᷣumptionẽ ꝑuenitur ad cã ⁊ indigne re
tinetur. Nã tal pꝛelatio vt moꝛbo ↄtagioſus oc⸗
cidit hñtem.⁊ alios inficit ſuo exeplo. Sedet ãt

in ea q ꝑſeuerat ⁊ qeſcit in tali ambitõeexcuſans

ſe.⁊ defendes hᷣ vt licitum vt mgr̃ in catbedra.
Szʒ vt ait xpᷣs. Ue vobis phariſeis q diligit pꝛi
mas cathedras.Lu.xi.Ue anñt dãnatõeʒ impoꝛ

tat. Ubi diẽ riſo. Qui male ſederit ſr cathedrã

iniuriã cathedre facit. Malꝰ ei ſacdos de ſacer
dotio ſuo ñ dignitatẽ ſʒ crimẽ acqrit. di.xl.miti
Male ãt ſedet qͥ ambitioſe ⁊ vicioſe hʒ talẽ dig⸗
nitatẽ vlł officioſũ.et hmõi.Sanguiſſuge due ſt
filie dicentes. affer affer. Pꝛouer.penul. He ſũt
ambitio ⁊ cupiditas q̃ ſemꝑ appetunt honoꝛabi
lioꝛa ⁊ ditioꝛa bñficia ⁊ dignitates. et ſic ſedent
habituati in hmõi. Sʒ qritur vtꝝ appetere epi

ſcopatũ ſit illicitũ.⁊ ſi eſt moꝛtale pctin Et vide
qꝙ; non.Quieni epᷣatũ deſiderat ait apłs.i.thi.iij

bonum opus deſiderat. ſʒ deſiderare bonũ opꝰ
nõ eſt illicitũ.necꝑ ↄſeq̃ns pctim̃ ergo ⁊c. ꝛete
rea qð licet ſꝑare licʒ; ⁊ appetere.cum actꝰ ſpei in
cludat appetitũ in rẽ ſperatã. ſed lʒ ſacerdoti ſpe
rare epatũ. ⁊ appetere. Dic eni ʒzoʒymus papa
oꝛdinatuſ
debite uatis interſticijs congruis tempoꝝ ꝙ ſi
eũ ad bonos moꝛes exactioꝛ vita ꝑduxerit exinðᷣ

ſummũ pontiſicatũ ſpare debebit. i. epiſcopatũ.
di lxxvij.in ſinguł. Et idem di. lix.ſi officia.& ⁊c.

Ad hanc q̃ſtioeʒ rñdet.b.Lho.ſe.ſe. q. elxxxv. di
cens ꝙ in epᷣatu pñt tria conſiderari. q̊ꝝ vnũ eſt
pᷣncipale ⁊ finale.ſ.epiſcopal oꝑatio ꝑ quã vcili⸗
tatiꝓximoꝝ intẽditur.ſᷣm illud Jo.vlti. Paſce
oues meas.Aliud eſt altitudo gdus.qꝛ eps ſuꝑ
alios cõſtituitur.ſᷣm illð Mat.xxv.Fidełſᷣuue
et pꝛudẽs quẽ conſtituit dñs ſuꝑ familiã ſuam.
Tertiũ eſt ꝙ cõſeqᷓ̃nter ſe hʒ ad iſtas.ſ.reuerẽtia
et honoꝛ ⁊ ſufficiẽtia tꝑaliũ.ſᷣm illð.i. thi. v. Qut
bñ pᷣſunt pbr̃i duplici honoꝛe digni habeantur.
Appetere igr epᷣatũ rõne hmõi circũſtantiarum
manifeſtũ eſt ꝙ illicitũ eſt ꝑtinẽs ad cupiditateʒ
7 ambitionẽ. Uñ cõtra phariſeos dñs dicit ma
chei.xxiij. Amant pᷣmas cathedras in ſynagogj.
Quantũ ad ſcm ſcʒ ad celſitudinẽ gradꝰ axpe⸗
cere eßatum pᷣſumptionis ẽ. Uñ dñs arguit di⸗
ſcipulos pmatũ qrentes diceng. Pꝛinapes gen
tium dominãtur eoꝝ. Ubi criſo. diẽ ꝙ gentileẽ
pꝛimatũ cuꝑe.et ſic gentiũ cõꝑatione animã eo⸗
rum eſtuantẽ cõuertit. Sʒ aoppetere pximis pꝛo

deſſe ſ̃m ſe laudabilce eſt ⁊ virtuoſuʒ. Ueꝝ qꝛ ꝓut
epiſcopalis actꝰ hʒ annexã gradus celſitudine
Pieſumptuoſuʒ videt᷑ ꝙ aliqᷣs p̃eſſe appetat ad

A

— £

— — ———.

— — — —

3—— — ——

Nbcheng

*

ſeri

Möſet
Nofſſete
Uſegidir
menitſai
nganni
ꝛincgner
Wolusor⸗
Gectir
Niſans
hecre.

innen

wieno⸗
sf
Kowinan
npryg
unmtan
mii

ſicn .

ANN
nie
onann
n
is 6

GtN

Capitulũ V.

vt ſubditis pſit niſi mãifeſta nccitate imminẽte
ſicut dicit Gꝛe.in paſtoꝛali.qð tũcerat laudabi
le epiſcopatũ appetere qn dubiũ non erat ꝑ bunc
quenq; ad maioꝛa ſupplicia ꝑuenire. UVñ de faci

li nõ inueniebat᷑qui hmõi onus aſſumeret.pᷣſer

tim cũ ad hoc aliqͥs caritat zelo diuinitꝰ incitat
Sicut yſaias appetẽs ꝓximis ꝓdeſſe ad pᷣdican/⸗
dũ ſe mitti petit.qui tñ vt dicit Gꝛe.pus ſe pur
gatũ a vitijs audiuit.põt tñ quilibʒ abſq; vitio
pſumptõis appetere alia oꝑa facere ſi eũ cõtinge
ret in tali officio eſſe.vel ẽt eſſe ſe dignũ ad talia
opa exercenda.ita ꝙ opꝰbonũ cadat ſub deſide/
rio.nõ tñ pꝛimatũ dignitatis.⁊ ſic viðꝛ dicẽduʒ
ſimpkr eſſe illicitũ.qð ꝓbatur ꝑ Aug.dicentez in
xix. de ciuitate dei. Locus ſuꝑioꝛ ſi me q̊ ppls dei
regi nõ p̃t.Et ſi adminiſtret᷑vt decet.indecentur
tñ appetit᷑ qð ẽt hr̃.viij.qi.qui epᷣatuʒ. Et q;uis
cxpᷣſſe hic nõ dicat b eẽ moꝛtale.videtur tñ ex di/

ctis eiꝰ hoc elici poſſe.in.q.c.ar.v.⁊ in ſcriptꝭ in

iiij. Dicit enĩ ibi ꝙ pᷣces ꝓ ſe poꝛrecte ꝓ dignita⸗
te vel bñficio hñte curã aian ſymonia inducunt
Ray. Hu. hoſti. ⁊ goffre. et qͥdaʒ alij idẽ ſentiũt
Et rõ eoꝝ eſt.qꝛ reputaturꝓ indigno roe pᷣſum⸗/
ptionis. etiã ſi als eẽt dignus. Sʒ nullꝰreputat᷑
indignꝰbñficio eccłiaſtico in dignitate culpe ni
ſi ꝓpter moꝛtale.ꝗᷓ tał pꝛeſumptio ẽ moꝛtalis.tũc

ſic arguit᷑. Appetitus delib eratꝰ alicuiꝰ rei cuius

ꝓcuratio vel actio exterioꝛ eſt moꝛtaleſt moꝛtk.

quia ad eandẽ ſpẽm ꝑtinet.ſicut ptʒ ꝑ exemplað
appetitu ðᷣliberato ⁊ oꝑe foꝛnicatõis furti ⁊ alijs
et hr̃ de pe. di · iiſi cui.cũ alijs cap. Sed ꝓcurareæ
p p̃ces bñficiũ curatũ eſt moꝛtale vt ꝓbatũ eſt.
ct appetere. cũ ⁊ ẽatus ꝑmaxie bʒ curã animaꝝ
ergo ⁊c. Si dicatur ꝙ appetit?⁊ opꝰ non ſt circa
idẽ. qꝛ opus eſt ꝑ pᷣces.ſz appetitus ẽſi impłr ñ ad
opus pᷣcũ. Reſponſio ꝙ; bᷣ nõ obſtante firma ma
net cõcluſio. Nam ⁊ ille qͥ delectatnr ĩ cogitatoe
moꝛoſa foꝛnicatõis.eſto ꝙ expᷣſſe nõ appetat opꝰ
foꝛnicatõis.nõ ꝓpterea euadit moꝛtale qꝛ ⁊ ſi nõ
expᷣſſe tñ tacite aſſentit ad opꝰ. exq̊ volũtarie de/⸗
lectõem cogitatõis hʒ.Sic in ꝓpoſito q;uis nõ
appetat fundere pces.appetit tñ illud cuiꝰ ꝓcura
tio eſt moꝛtale niſi ̊ appeteret ſub cõditione in
qntũ.ſ.hoceſſet licitũ ⁊ nõ pctm̃.tũcnõ cẽt ꝓpꝛie
volũtas q̃ reqritur ad pctm̃.ſʒ potius vellcitas
queda. Pꝛeterea ꝑ totã illa queſtionẽ᷑.b.cho.
de ſymonia nil dicit de moꝛtali.⁊ tamen certũ ẽ
ſymoniã eſſe pctm̃ moꝛtale.Et ſi qs diceret hoc

conſtare ꝑ penas infflictas ⁊ młta q ibi dicũtur

et ſimilr pᷣt h̊ elici ex his q in iſto arti.ponit.diẽ
enĩ allegans Criſoſtomũ. Primatũ eccie cõcu⸗
piſcere nec iuſtũ ẽ nec vtile.Quis enĩ ſapiẽs vult
ſe ſubijcere ᷣuituti ⁊ ꝑiculo tali vt det rõnez ꝓ oi
ecẽie niſi foꝛte qͥ nõ timet dei iudiciũ abutẽs pri
matu eccie ſecularit᷑ſ.vt cõuertat eũ in ſecularẽ

Hec ille Sʒ ̊ agere.ſ.ð iuſticiã vel abuti pꝛima

tu eccie ſeculariter.moꝛtale viðꝛ.Et ſuꝑius etiã
dixit hᷣ aſpetere eẽ vitiũ gẽtile.i.paganoꝝ.quod
viðꝛ eẽ moꝛtale. Suꝑ epiſtolã.i.ad Thi.iij.ſuꝑ
illud Qui epatum deſiderat.idẽ thomas ſic dic
Augꝰ.dic ꝙ locꝰ ſuꝑioꝛ indecẽter appetitur Et

ratio ẽ. qꝛ nullꝰdʒ appetere aliqd vitra vires ſu⸗

cum vterq; dicatu
cit btũs Tho.vbi.s.alio mõ ⁊ reſpẽu ðꝛ ſtatꝰ ꝑ⸗

as nõ ſibi ꝓpoꝛtionatũ.alias eſſet ſtultus. Ille ꝭ
bene poſſet deſiderare cuiꝰopus eẽt epicopatui

ꝓpoꝛtionatñ.Ad hmõi autẽ nullꝰeſt idoneus

platus ſᷣm gradũ ⁊ cõnenientiã debet om̃es ali
os excedere in cõuerſatiõe ⁊ cõtemplatõne ite vrt
ſui reſpectu alij ſint grex. Et hãc idoneitatẽ de ſe
pᷣſumere eſt maxie ſuꝑbire.̊ vel appetit circũſtã
tias.i.ꝙ pᷣſit.⁊ honoꝛet᷑.⁊ hẽat ptãtem ⁊ diuiti⸗
as.⁊ tũc neſcit qͥd appetat qꝛ nõ ẽ hic epᷣatꝰ. vel

ipᷣm opus.et b̊ eſt ſuꝑbire.⁊ iõ nõ accipiendũ ni

ſi impoſitũ. Hec ille. Suꝑbia aũt ex genere ſuo
eſt moꝛtale.Exq̃ͥ onditur magnũ eẽ pctm. Ad
argumentũ rñũderur Ad illud Qui epᷣatũ deſide
rat ⁊c. Dicit ibi btũs Tho.ſr epłas multiex ſ
textu male intelligentes ſumpſer̃t ſibi occaſionẽ
ambitionis. Non vult ᷓ dicere ibi apoſtolꝰ ꝙ qͥ
deſiderat dignitatẽ epiſcopatꝰ.deſiderat bonuʒ

opus. Sed qui deſiderat hocopꝰ qðẽ intendere

ſaluti populi qð opꝰimpoꝛtat᷑ nomie epi.interpᷣ
tatur eni ſuꝑintẽdens.ſ.ſaluti alioꝝ.iſte deſide
rat bonũ opus.qꝛ hocẽ opus caritat quod põt
fieri etiã ſine dignitate epᷣali.q;uis hñs illam di

gnitatẽ ad hoc ex debito teneat᷑. nõ attẽdens ad

gradũ ? diuitias que illã circũſtant nũc digni⸗
tatem epiſcopalẽ q̃ tunc nõ erant.qꝛ epᷣi erãt pau
peres nec in honoꝛe ſp pᷣmi ducti ad toꝛmenta.
Vn aug. dicit ibi ꝙ apls exponere voluit qͥd ſit

epiſcopus.qꝛ ſcilicʒ eſt nomẽ operis non hono⸗/
ris.grecũ eſt eni nomẽ.viij.q.i.qui epatum. Uñ

et glo. Jo.que arguit ex iſto capᷣ.ꝙ poſſumꝰ appe

tere epatum ad ꝓdeſſealijs non peſſe.multũ ſuꝑ
ficialłr arguit.cũ in ipo cap.Aug.dicat ↄrium.ſ.
ꝙlocus ſuꝑioꝛ indecẽter appetitur.etia ſi bñ ad

miniſtretur. Ad ſcom rñdetur ꝙ ſpes ſumitur

dupkr. Uno mõ ꝓprie.et ſic includit appetitũ rei

ſperate.Alio mõ impꝛopꝛie ⁊ largeꝓ qᷓ̃dam expe

ccatiõe q̃i certa ſeu credulitate auc?futuri eueg/
tus qui poteſt ⁊ amari ⁊ non amari.ſicut dicere
poſſumꝰ reum cauictũ ſꝑare moꝛtẽ quaʒ tñ odit

non amat. et ſic ſumitur ſpes a ʒoʒymo in dicto
capᷣ. in ſingulis.di.lxxvij. Sic⁊ Bꝛe. cũ videret
populũ ⁊ cleꝝ acclamare in eũ poterat ſpare pa⸗
patũ ex illis circũſtantijs.i.expectare fienduʒ.et
tñ fugiebat ⁊ hoꝛrebat.vel vt exponit q̃daʒ glo.
ſuꝑ capᷣ.Si officia. ſperare debebit. i. dignus ha

bebit᷑ epiſcopatu. Necobſtat ſi dicatur. Appete⸗
tere religionẽ eſt licitũ.q̊ ⁊ appetere epiſcopatuʒ

7

catur ſtatus ꝑfectiõis.Nam vt di

fectionis epiſcopatus.⁊ alio mõ religio. Epiſco

patus enim ð: ſtatus pfectionis actiue.quia ſc,ʒ
habet alios pficere ſ& ſubditos. vnde ſupponir

iam ꝑfectõem babitã quam nullus de ſe debʒ pe⸗
ſumere.⁊ habet etiã gradum ⁊ ptaãtem ſupᷣ alios

Seld religio eſt ſtatus pfectõis paſſiue.vt ſcilicʒ

via tendendi in ꝑfectõem.vñ nõ oꝑtet ꝙ ſit perfe
ctus.ſed ꝙ tendat ad eam.et in ea nõ pficitur ſʒ
ſubijcitur alijs.qð ꝑtinet nõ ad honoꝛem ſz hül
liationẽ. Ad ſupꝛadictam cõcluſionẽ facere vi
detur qð ait Gꝛe loquens de dignitate epali. ſ.
Locus regiminis ſicut deſiderantib⸗ eſt negan⸗
dus.ita fugientibs eſt offerẽdus.Et ſicut Eiuz

xiij.q.ij. Ebꝛon. Sed iſta nullo iure ꝓhibẽtur.&
Vt licita ↄcedũt. Contrariũ hꝰ viðꝛ eſſe rei vitas

eſt ſcilʒ ad Hebꝛeos.v. ſec quiſq; ſibi ſumit ho
noꝛt᷑.ſed ꝗͥ vocat a dño ſicut aarõ.viij.q.i.in ſcri

pturis.Non aũt viðꝛ denegãdꝰhmõi alio impe⸗

dimẽto nõ ↄcurrẽte niſi ꝓ moꝛtali.g illð deſide⸗

riũ viðꝛ moꝛtale.Glo.tñ ibi diẽ ꝙ intelligitur ð
deſiderãtibo ambitioſe.ſ.vt pᷣſint nõ vt ꝓſint.et
de impoꝛtune ſe ingerẽtiby. Et ſm hãc glo. ⁊ opi
nionẽ eoꝝ qui dicũt licitũ eſſe pᷣces ꝓ ſe vorige⸗
re ꝓ beneficio curato ſi als ſit dignꝰ.de qᷣbus ba
bes in.S.ſeq̃nti licitũ eſſʒ deſiderare epiſcopatũ

.

vt ꝓſit.qð tamẽ vnꝰde mille nõ facẽ de modernis

.

Seld ex ſupꝛadictis etiã hoc licitũ ⁊ ambitioſuʒ
er pᷣſumptuoſumeft.
Nueritur etiã ytrũ

oppetere alias dignitates ſeu officia vel bñficia

curata ifra dignitatẽ ep̃alem. vt abbatiam pꝛio

rarũ.dechanatũ.ppoſiturã vel archidiaconatuʒ
vel eccliam curatã·ſit moꝛtale.Et videtur ꝙqnõ
dq2 dqð nõ eſt ꝓhibitũ aliqͥ iure intelligit᷑ eẽ ↄceſſũ

Et ratio ẽ.qꝛ vbi eſt eadẽ ratio.ibi ⁊idem ius.
Nam de ſimilibo idẽ eſt indiciũ.ar.di.v. ad eius
Sʒz ratio qᷓre eſt ũlicitꝰ⁊ moꝛtalis appetitꝰ epi⸗

ſcopartus ẽ ꝓtcurã quã hʒ annexã.qꝛ pſumptuo

ſum nimis eſt vr s ſe reputet idoneũ ad regẽdũ
animas alioꝝ. Sʒ eadem rõ eſt in q̃ibet pᷣdicto
rum.qꝛ ſcʒin omib eſt cura annexa.nec differũt

ab epatu niſi ſ̃m mag ⁊ minus.qꝛ viqʒ; epᷣs habz

curã vniuerſalẽ ſue dio ceb. ſed in pᷣdict officijs
conſtituti hñt curã partialem. vicʒ vniꝰ pꝛochie

vel vnius collegij.talia aũt nõ diuerſificãt ſpem

ſed qᷓntitatẽ pcti. Sic appetere furari vnũ floꝛe/
nũ eſt eiuſdem ſpeciei cũ apetitu furãdi mille li⸗/
cet ſecundũ ſit guis pctm̃ ꝓpter maius nocumẽ/⸗
rem intentũ. Sic in ꝓpoſito maioꝛ vtiq; pꝛeſum
ptio ⁊ ambitio tm̃ eſt qᷓntũ maioꝛ cura et maioꝛ
gradus eſt ẽnexus dignitati vel bñficio qð appe
titur tñ vtrobiq; appetitꝰmoꝛtalis. Pꝛeterea ſi
aliqͥd pᷣdictoꝝ petere eſt moꝛtale.⁊ illud appetere

erit moꝛtale. Iam ſᷣm Tho. Ray:hoſti. ⁊ goffr.

.

petere pꝛo ſe aliqd eom etiaʒ ſi als ſit dignꝰinduẽ

ſvymoniã.qꝛ ſunt pᷣces p indigno rõnc pᷣſumptio

nis.i⁊ appetere erit moꝛtale.cũ ſimonia ſit moꝛ
tale.Et ad ↄfirmatõem hꝰ ↄcdluſiõis vident᷑ face
re plura dicta ſctõꝝ.Dic eni rib.Qui deſidera⸗
uerit pmatũ.i.dignitatẽ vel platurã in terra.in⸗
ueniet ↄfuſionẽ in celo.nec intuos xpᷣi cõputa
biturq de pᷣmatu tractauerint. di. xl. c. multi..
qui deſiderauit. Nullꝰ aũt iuenit ↄfuſionẽ in ce
lo aut ſepatura conſoꝛtio ſuoꝝ xpᷣſ niſi ꝓpt᷑ moꝛ
tale.ergo ⁊c̃. Item leo pa. Principatus quẽ aut
ſeditio extoꝛſit aut ambitus occupauit etiam
ſi actibusſuis vel moꝛibusnon offendat Ipſius
tamen initij ſui eſt pernicioſus ex ſe.i.q.i:pꝛinci
patus Sed non ðꝛ ꝑnitioſum niſi moꝛtale. ergo
⁊c. Item greg. Sicut is qui inuitatꝰ rẽnuit reqᷣ
ſitus refugit eſt ſacris altaribꝛ admonẽdus.ita
qui vltro ambit ⁊ ſponte ſe ingerit eſt remouen/
dus,i.q.v. ſicut. Sed nullꝰ eſt remouẽd⸗ aꝓpmo
cione niſi ꝓpter moꝛtale. ⁊c. Iteʒ cura animaꝝ

nõ põt eterceri licite ⁊ abſq; moꝛtali ſine gẽa ſcʒ
in celebꝛando.adminiſtrãdo ſ acramẽta.officiã⸗

do eccliam ſolennit᷑.nullꝰ aũt poteſt eſſe certꝰ ex
ſehre graãm Cum ̊ freq̃nter ⁊ q̃i ↄtinue hẽat iſta

facere. viðꝛ ſponte ſe ꝑiculo moꝛtalł pcti exponer᷑.
Hanc rõnẽ viðꝛ tangere brũs tho.in quolibet.
Si aũt ꝑ ſuꝑioꝛẽ ponat᷑ ad pᷣdicta videt᷑ ſatis ex

cuſlari.qꝛ neceſſe habet obedire. Sciendũ aũt

id qð dictũ eſt. S. ſcʒ ꝙ non licet petere benefi⸗
ciũ curatũ abſq; vitio ſymonie.ſᷣm tho.⁊ alios
aliqui nõ tenẽt.vt Bern.in glo.Guil.glo. Rax.
et Ul.in oꝑe ſuo.Dicũt eniʒ b eſſe licitũ ſi alłs ſit
dignus. Oð ſi vep eſſet certe etiã licitũ eſſet axpe
tere.et idem de epatu.Ad autoꝛitates autẽ foꝛte

rñderent ꝙ intelligunt qñ hocappetit vt pꝛeſit.

non vt ꝓſit.vel qñ hoc q̃rit ꝑ indebita media vt
per porentiã ſecularẽ.vel munera ⁊ hmõi.vel qñ
als eſt indignꝰ Nec reqͥrit certitudo ſcĩe.ſʒ ſuffiẽ
certitudo ꝓbabilis cõiecture de bᷣ ꝙ ſit in gratia
ſicut exigi? in ſuſceptiõe ſacroꝝ debita. Hac opi
nionẽ ſequi vident᷑ curiales Sʒ qꝛ doctoꝛes qui
contrariũ dicũt ſanctitate et ſccẽtia theologie et
iuris ſunt longe pᷣͤſtantioꝛes.iõ nõ viðꝛ tuta pꝛe
dicta opinio.necſeq̃nda.Dici tñ foꝛte poſſet ꝙ qͥ
intenderet deo ſᷣuire in clero non ꝓpter honoꝛes
maioꝛes ↄſeq̃ndos ⁊ diuitias q; in ſeculo.ſed qꝛ
ſtat? iſte melioꝛ eſt qᷓ; ſecularis ⁊ diuinis applica
tus ⁊ magis ſibi gtus.⁊ in eo poſitus appetit ſi⸗
bi ꝓuideri de bñficio a ſupioꝛiby.vel eti petit vt
poſſit ſᷣm ↄditõem ſuam ſuſtentari nõ ad pomd⸗
pam ſʒ ad decentiã nõ hñs intentõem ad curam
nec ad honoꝛẽ ⁊ gdus⁊ bpingui⸗ bñficium. ſʒ ad
ſui gubernatõem.ita cõtentꝰ de ſimpliciibñficio
ſicut de curato.dũmodo ſibi ſufficies eſſʒ ñ pecj
caret. Apetit eni ⁊ q̃rit qð eſt de iure diuio debi
tum. videlʒ Qui altare deſuit ð altari viuere dʒ
vt ait opls.i.ad Coꝛintbᷣ.ix.Oð licitũ eſt cuilibʒ
Et q;uis cura annexa ſit ei qð ſibi ↄfert᷑ oculꝰtñ
eius nõ eſt ad h̊ pncipatr ſed ad ſuſtentationem
ſibi debitã ex ᷣuitio ecclie.Illud aũt ſcʒ ꝙ ſit cu⸗
ratum eſt acceſſoꝛiũ ⁊ ꝑaccidẽs.Et acceſſoꝛium
naturã ſequi ↄgruit pncipal.de reg.iur᷑.li.vi.ca.
acceſſoꝛiũ.Sʒ Snctpole intentũ.ſ.ſuſtentatõ ſui
videtur licitũ.ꝗ ⁊ qð inde ſeqtur nõ aliqd licitũ
adiungẽdo. Ad argumentu rñdet q negando
illud ſcʒ ꝙ h apetere nullo iure ꝓhibeat ꝓhibet
eni illo mâdato diuie legis. Juſte qð iuſtũ eſt exe
queris.quo madato intelligitur ꝓhiberi indebi
ta ꝓcuratio vel miniſtratio ſaẽmentoꝝ vel execu
tio ſpualium ⁊ hmõi. Item z illud ad Hebꝛ.v.
Nec ſibi quiſq; aſſumit honoꝛẽc̃. ſed qͥ vocatur a

dñno ⁊c. Uidet᷑tiã hoc eſſe ↄ ius naturale ꝙ alig
quis qrat onus ſupꝛa vires ſuas. Ueꝝ circa pn

apale queſitũ huiꝰ qſtionis ⁊ pᷣcedẽtis.ſ.de epi⸗
ſcopatu vtrũ ſit moꝛtale illa appetere.q; vt dicit
Tho.in quodã qͥqlibet.queſtio ð moꝛtli vbi nõ
reperi?᷑ expꝛeſſe aut vᷣitas ſcpᷣture vel determina
tio eccłie.nõ niſi ꝑiculoſe diffinit᷑ determinatio
iudicio ſapientũ relinqᷓtur. Ad argumentum
autẽ factũ in oriũ poſſet rñderi dupłr. Uno mõ
ſᷣm opinionẽ illoꝝ qui dicũt nõ eſſe illicituʒ poꝛ

rigere pꝛeces ꝓ ſep bñficio curato.ſi als ẽ dignꝰ

ni
uder
nch,
lbe,

7

niiit

eban
ho uis
iſiasf⸗
cſege
reſre
Nrhaeſt.
nelis

dd

Mro
kuge
thons
H
enſ⸗
citt

Pto inn

vß ine⸗
vio n
ſnuar 3
ctal;
toabn,
memionen
gſt/
cccſimn
ulinu.
truit
ie
miindt
„Ac
Gnn.
Pwon
rneg
00

vldels ꝙ nõ eſt moꝛtale pcurare ep̃atũ ꝑ pꝛeces.
Vnge nec etiã appetere.Alio mõ tenẽdo opinio
nẽ beati Thome⁊ ſequac ũ.ſ.ꝙ illud ſit illicituʒ

et ſymoniacũ.⁊ ſᷣm hãc opinionẽ rñdebit᷑ p appe

titus ðliberatꝰeius cuiꝰpcuratio ⁊ actꝰexterioꝛ
eſt moꝛtal eſt moꝛtale.hoc eſt veꝝ qñ appetitꝰ et
ꝓcuratio ſunt circa idẽ.qð nõ eſt in ꝓoſito. Nã
ꝓcuratõ eſt ꝑ pᷣces.appetitus aũt eſt ſimpłr.vñ ⁊
ſine pᷣciba ꝓpꝛijs põt eẽ. Sed ſi qͥ ita appeteret ꝙ

etiam pᷣces eſt ꝑatꝰpoꝛrigere ꝓ ſe.tũc appetitꝰ et

ꝓcuratio eẽnt circa idẽ.⁊ tũc ᷣm illũ opiniõeʒ vi
detur moꝛtale. Ad illud aliud.ſ.cũ ðꝛ ꝙ ſi in pe

titione eſt moꝛtale.rñderi põt ꝙ nõ eſt ſʒ verum
Nam licʒ mihi appetere qð petrꝰ gtis ⁊ libaliter
det mihi duo ꝓ mutuo facto ſibi gtis ⁊ liberalr

⁊ tñ h̊ petere vſurã ſaperet.Ad auctes iam reſpo

ſum eſſeviðꝛ.vel poſſz dici etiaʒ qð dicte ſunt ad

exaggeratõem.tn mihi adhuc remanet materia
dubia.⁊ iõ cauenduʒ. Querere g aut appetere

hmõi curata pncipaliter ꝓpter honoꝛẽ ⁊ diuitiaſ

que inde ſequũtur homib viðꝛ eſſe moꝛtłe.⁊ rõ

eſt. qꝛ eſt ↄ oꝛdinẽ caritatis.Nã nõ ſolũ dilectio

dei ⁊ ꝓximi ẽ in pᷣcepto.ſed etiã ipe oꝛdo dilectio
nis ſᷣm Tho.ſcðòa ſcdᷣe.q.xxvi.Eſt aũt de oꝛdine

dilcõnis vt diligat᷑pꝛius ſalꝰaĩaꝝ qᷓ; coꝛpoꝝ.ſed
bunc oꝛdinẽ talis ꝑuertit pᷣferẽs tẽꝑalia q̃ oꝛdi/
nant᷑ ad coꝛpus.ſ.diuitias ⁊ honoꝛt᷑.ſaluti aiaꝰ
que exercetur ꝑ curã. Pꝛeterea diſt. li ca· qui in
aliquo crimie. Ponit conciliũ tolletanũ plła vi/

cia ⁊ impedimẽta canonica a qᷣb debʒ eſſe imu/⸗

nis ꝓmouẽdꝰ in epiſcopatu. Et inter cetera hboc
ponit. Qui ambitu honorẽ querũt.cõcludẽs ꝙ

oꝛdiatoꝛ eoꝝ qͥ hñt talia vitia dʒ puniri cũ oꝛdi

ſalutis animarũ viðꝛ eſſe moꝛtale qꝛ ᷓ caritateʒ

Sed hmõi qrere vel appetere mõ dicto eſt abu⸗

ti illa re.ſ dignitat vel bñficij qꝛ illa pᷣncipalilit᷑

ſunt oꝛdinata ad ꝓcurandũ ſalutẽ animaꝝ non

ad tꝑalia Et ex hoc abuſu veriſimilit᷑ ſequi peri
clitatio animaꝝ ⁊ iõ viðꝛ eſſe moꝛtale. Nam ne

diſpliceat ſubditis vel dñis tempalium.⁊ ꝑↄñs

amittat talia bũ ficia.vł ↄſeqᷓtur alia incõmoda
mõi nõ curabit de coꝛrectõe ſubditoꝝ vel admo

nitiõe eoꝝ vel ſubtractõe ſacramentoꝝ cũ expe⸗

diret.Talis vt mercẽnariꝰ cum viderit lupum
inuadentẽ gregem fugiet tacendo.⁊ lupus rapi⸗

cet ⁊ diſperget oues. vt dicit᷑ Yo.x.Et bᷣ eſt ſal in⸗
fatuatũ ᷣm Aug.ſ.cum querũtur teꝑalia ĩ cura

populoꝝ pᷣncipaliter.qð ad nihiluʒ valet niſi vt
mittatur foꝛas ⁊ cõculcetur ab homibo.vt habe
tur Mat. v. ergo ⁊c̃. Pꝛeterea in repentinis hõ
oꝑatur ſᷣm ſinẽ pꝛeſtitutũ ⁊ habitũ pꝛecõceptuʒ
Zal autẽ freq̃nter occurrũt ea quibus reꝑente

7 –

opoꝛtet ꝓuiderei
ſit habituatꝰſᷣm illud iudicabit ⁊ male.et ſic ex/
ponit ſe ꝑiculis pctõꝝ moꝛtaliũ. Pꝛeterea cum
quis pᷣcipua oꝑa ſpiritualia oꝛdinat ad tpalem
vtilitatem. videtur cõmuniter ibi ↄſtituere finẽ
et ꝑ cõſequens eſt moꝛtale.qꝛ auertitur ab incõ⸗
mutabili bono. ⁊ cõuertit᷑ ad cõmutabile bonũ

.

ia umr ca.cum in cunctis.
natis.qð nõ eſſet niſi moꝛtale eẽt.ergo⁊c. Pꝛete
rea abuti re exq̊ abuſu veriſimilit᷑ pᷣt ſequi ꝑicim

idere in foꝛo conſciẽtie ratõe cure:cũ
autẽ finis pᷣſtitutus in eo ſit tẽpoꝛalitas et in eo

Sicut cũ quis opera de genere bonoꝝ cõmuni

ter vt iciuuia.elemoſinas ⁊ huiuſmodi. facit ad

hunc finẽ pꝛincipaliter vt laudet᷑ ab hominibus

Sed hoc talis facere videt᷑ ſlam q̃ marime ſunt
ſpũalia ſcʒ exercere curã intendit ⁊ oꝛdiat ad ho

noꝛem ⁊ diuitias.ergo conſtituit ſibi finẽ.⁊ per

conſequẽs peccat moꝛtałr. Ad quod facit quod

ait Aug.ad Ualeriũ.videlʒ ꝙ nihil in hoc mun/⸗

do triſtius mipᷣabiliꝰ ⁊ damnabiliꝰ epiſcopi vel

pꝛeibyteri vel diaconi dignitate ſi perfunctoꝛie
id eſt negligenter et adulatoꝛie res agatur.diſti.
xl.c. Ante omia. Pꝛedicti om̃es tunc ponebant᷑
in cura vel adiutoꝛio cure vt diaconi.vt cũ tem
poꝛalitas queri pꝛincipalit᷑. ꝑfunctoꝛie ⁊ adula

toꝛie agitur cura.ergo ⁊c. Multo magᷣm om̃s
peccat moꝛtaliter.qui indignꝰ vel ꝓpter ignoꝛan

tiam craſſam. vel pꝛopter malã vitam vel ꝓpter
impedimẽtum aliquod canonicũ.vt etatis vł ir

regularitatis ⁊ hmõti.appetit vel qrit talia. Ca

enim facit cõtra iura diuina ⁊ canonica. Facit

eni contra regulam apoſtolicã.i. Thymoth.iij.

Opoꝛtet epiſcopũ eſſe irrepꝛehẽſibilem ⁊c̃. que

regula extenditun ad omnes pꝛomouẽdos pꝛeci
pue ad curam.vt dicit᷑ diſt.lxxxi.c.apoſtolus.Et
in figurã Leuitici.xxi.pꝛeceptũ fuit Homo qui
habet maculã nõ offerat panem deo ſuo.ne acce
dat ad miniſteriũ eius.Et ille macule ſignificãt
peccata moꝛtalia vt exponit Gꝛego. diſt. xlix. c.

inc etenim A quib maculis debent eſſe liberi
pꝛomouendi.quibus maculis pleni ſunt tales

qui appetunt et querũt huiuſmodi ꝓmotiones.

Ad hoc etiam facit quod habetur extra de elec.

Bed quid de officiis . V.

et dignitatibus ſecularibi ſi appetant᷑ et petãtur

et pꝛocurẽtur per pꝛeces ⁊ obſequia.vt officium
poteſtatis.ſenatoꝛis.capitanei.vexilliferi.pꝛio⸗

rgtus ciuitatis.⁊ alijs bmõi uunquid ceſt pctm̃
Reſponſio.ꝙ ſi quis hmõi appetat vel q̃rat ma

Fis cnrane de honoꝛe ⁊ lucro qᷓ; de iuſticia ſ̃uã⸗
da. vñ et paratꝰp̃uire amiin licitis ⁊ in illicitꝭ

et lucrari ꝑfas⁊ nefas.⁊ deuiare a iure ne diſpli
ceat magnis.nec punire crimia vt debet. vtiq;

moꝛtaliter peccat faciens. cõtra illud Sapie.i.
Diligite iuſticiã qui iudicatis terrã. Similiter
ſi ignoꝛat ea que ſpectant ad executionẽ debitaʒ
dicti officij.nec ꝑ alium iuuari põt.vt per aſſeſſo
rem· In laicis eni intolerabilis videt᷑ ignoꝛan⸗
tia dicit Leo diſ.xxxviij.ca.ſi in laicis.Et loqui
tur de rectoꝛibo. Simiiliter ſi paratus ẽ ſe intro⸗

mittere de his ad que ſua poteſtas nõ ſe extẽdit

qᷓ;uis ibi conſueuit fieri.puta ſi laicꝰ velit ð cle
ricis iudicarevel de eccleſiaſticus diſponere qð
eis ꝓhibetur.diſt.xcvi.ꝑ totum Si autẽ intẽdit
ſeruare in omibo ⁊ adminiſtrare iuſticiã in agen

dis.ſaltem ꝑ pꝛacticã cõpetenter eductus.⁊ i du

bijs intẽdens ↄſilia querere.illa tñ querit et ꝓpt
honoꝛẽ mũdi.⁊ ne deſpicabił habeat᷑ nõ ꝑticipã
do officia ciuitatis vt ceteri.vel vt inde lucꝝ cõ⸗
ſequat᷑ quo ſe ⁊ familiã valeat ſuſtetare.ct hocꝑ
ſalariũ ðputatũ.⁊ alia ↄſuetavt de pẽis lechia

Tüunlus

eIII.

rijs et licigijs nil extoꝛquẽdo a ſubditis vltra cõ

ſtitutũ ſq; appoꝛtatõem lignoꝝ ⁊ victualiũ ⁊ bu

iuſmodi.hũana tẽptatio ẽ.nõ tñ ↄdẽnandꝰ. Et
multo mag cũ iſta qrunt nepuatt his ↄculcẽtur
a ceteris.⁊ imponãtur ei onera guia ⁊ impoꝛta⸗

bilia. Si quis aũt hoc faceret ad obuiandũ ma

lis zelo iuſticie deũ nõ hoĩes timẽs. quis eſt hic
ct laudabimꝰeuʒ Tutiꝰtamẽ eſſet extra hmõi eẽ
qu difficile eſt in hmõi officijs que ibi ponunt
malis mlta fſiſtere ⁊ oponere ſe toꝛrenti. ad qð
tramẽ tenet᷑ qntũ in eo eſt. qꝛ vt dicit Innocẽtiꝰ.
Non caret ſcrupulo ſocietatis occulte qui mani
eſto crimini deſinit obuiare. diſt. lxxxiij.Erroꝛ.
Ad mentẽ etiã reducendũ qꝛ iudiciũ duriſſimũ
fiet his qui pᷣſunt. vt Sap. vi. ðꝛ. Qui aũt ſunt
male vite piculoſe ſe ingerũt ad talia.⁊ mito ma
gls qui etiã male fame. Difficile eſt eniʒ vt habi⸗
tuati in malis nõ deficiãt in młcis. Vñ et Leo
Papa dicit ꝙ ad honoꝛes mũdi ſine ſuffragio tẽ⸗
poꝛis ſiue merito laborſindignũ eſt gꝑueniri. Et
notari ambitꝰſolent.i.ambitõis vitio q̃̊s ꝓbita
lis documẽta nõ adiuuãt.diſt.lxi.miramur.di
cit enun oz ymus papa. Officia ſecularia pᷣnci
palem locũ non veſtibulũ actiõis ingreſſis ideſt
nouis in hmõi. ſed ꝑ ſinglos gdus examinatis
deferũt. diſt. lix. ſi officia. Et licet mali iuſte iu⸗
dicarẽt. hoc tamẽ eſt ſcandaluʒz ꝓpłis. Unde Am
bꝛoſius. Judicet iſte de alteriꝰ erroꝛe qͥ non hʒ qð
in ſeipſo condemnet. Judicet ille qui non agit
eadem. iij.q.vij.c. Judicet.et per toram queſtio⸗
em ilamm.

De magiſterio ĩtheo⸗5 V.

logia vtꝝ liceat appetere.petere ? peurare. Et vi
getur ꝙ nõ. Quia xpᷣus dirit macth. xxiij. Nec vo
cemini magiſtri.qꝛ mgr̃ veſter vnus eſt chꝛiſtus
Etiaco.iij.dicit. Nolite pluꝛes mgfi fieri ⁊c. In
contrariũ eſt.quia nullo iure phibetur.⁊ nullaz
curaim habʒ annexã vnde ſit ꝑiculũ. Reſponſio.
NHanc queſtionẽ foꝛmat btũs Tho.in q̊dlibetis
ſub alijs verbis.videlʒ vtrñ liceat alicui ꝓ ſeipſo
petere licentiã docendi in theologia. Et reſpodʒ
wVſic. Et ratio eſt qꝛ nullam petit᷑ excellentiã po
teſtatis qð turpe eſſet.ſed petit ſolũ opoꝛtunita⸗

tem cõmunicandi id ꝗð habet eõmunicare. Cög

municare autẽ ſcientiã quam quis habet laund
bile eſt ⁊ ad caritatẽ ꝑtinens.ſcòm illud Sapie

xij. Quam ſine fictione didici.⁊ ſine inuidia cõ⸗

munico. Et.i. Petri.uij. Unuſquiſq; put acce⸗
pit gratiã in alterutrũ illã adminiſtrantes. Po
tcecſt tamẽ turpitudinẽ cõtinele rõne pᷣſumptio9is
vt ſi ille qui nõ eſſet idoneus peteret officiũ docẽ
di. Het ille.Ex his igitur duo pᷣſi upponũturad

hoc vt ſitlicitũ. Primũ ꝙſit ydoneus ad docen

dum. Scpvᷣm ꝙ intendat nõ excellentiq bncipa⸗
liter.ſed cõmunicare doctrinã Si ergo aliquod
hoꝝ defuerit non licitũ ſed peccatuʒ erit ꝑ argu
mentũ a contrarijs.vt.di.xxv.qualis.Si g non
ſit ydoneus necetiam cõpetenter pᷣſumptuoſus
erit ⁊ videteſſe moꝛtle.qꝛ q intentõʒ oꝛdinatõis
eccleſie. Eb ecclia enim credit᷑ inſtitutũ tale offi
u mogiſterij. vt ex de magiſtr.ꝑto.et ad defen/

.êò

ſionẽ ⁊ ðᷣclarationẽ catholice doctrine vt ſciant

homies sd quos in dubijs de iure debeant hbfe

recurſuʒ.⁊ vt doctrina catholica publice docea
tur.Et ꝙ ſit intentionis ecclie ꝙ non admittat᷑

„—

ad tale magiſteriũ non ydoneus ptʒ exhoc.quia
iurant cõmuniter magiſtrãdi ꝙ non admittent
ineptos ad ilud. Juramentũ auteʒ nõ exigitur

extra oꝛdinatõeʒ eccleſie niſi in arduis quẽ vult
omino ſeruari.quod videt᷑ in hmõi eſſe verum.

Nam ex contrario ſequit᷑ deriſio catholice doſj

ctrine ⁊ periculũ animaꝝ.lam ſimplices audi

to nomie magiſtri ad illum accedent pꝛo cõſilio

in dubijs conſcientie.vel pꝛo declaratõe ſcriptu

re.ſuꝑ quo queſitus erubeſcẽs tacere ne ignarꝰ

videatur.reſpondebit ſcõm ignoꝛantiam fuam

Unge et Innocẽtius dicit. Miſerum eſt eü fie⸗
ri magiſtꝝ qui nunq; fuit diſcipulus.diſtin.lxi.

Et ʒoſymus papa.Quis tam arrogans taʒ im/

pudens inuenit᷑ qui in celeſti militia que pꝛopẽ⸗
ſius ponderanda eſt. ⁊ ſicut aurum repetitis ig⸗
nibus explicaanda eſt. ſtatim dux eſſe deſiderat.
cum tyro ante nõ fuerit.pꝛins velit dicere q; dit⸗/

ſcere.diſt.lix.Si officia. Merito autẽ poteſt di

ci huiuſmodi magiſteriũ militia. quia docendo

et diſputando debent vſq; ad moꝛtẽ pꝛo veritate
certare.Aceidit autẽ de huiuſmodi iperitis ma
giſtris quod dicit Leo papa.videlicet exiſtũ t er⸗
roꝛis qui veritatis diſcipuli nõ fuerunt.xxnij.q.
iij.ca.quid autem. on videt᷑ igitur talis dam/
nationẽ euadere qui manifeſte ineptus ⁊ inſuffi
ciens illud querit ⁊ appetit. nec eos qui illum ad
mittũt cum periuri inueniãtur. Quanta autem
ſcientia requiratur ad hoc vt poſſit ydoneus iu

autem ydoneus quo ad ſcientiaʒ exiſtat.ſed hoc

querat non ad cõmunicandũ ſcientiã.ſed pꝛinci

paliter ad honoꝛẽ ſui et nõ dei.et magis ad tem⸗
poꝛalia acquirẽdum et exemptiones habendas

et libertatem. Uidetur enim grauiter et moꝛta

7

liter peccare. quia officiũ ſpirituale facit venale

Ad qð optime facit quod dicit Beda. videlicet.

Qenditoꝛes columbaꝝ ſunt.hi etiã qui graduʒ
vel gram in eccleſia ſpiritualẽ quaʒ dno largien⸗
te ꝑceperũt nõ ſimplici intentõe ſed cuiuſlibʒ hu
mane cauſa retributõis exercent cõtra illud Pe
tri apoſtoli.Ani loqtur q̃i ſermões dei ⁊ qui mi
niſtrat tanq; ex virtute quã adminiſtrat deuſ ex
ei vt ĩ omibus honoꝛificet deꝰ. Quicũ q; ergo ta
les ſunt ſi veniente dño nolunt de ecclia auferri

dqauſerãt iſta ð actib ſuis.i.q.iij.c.non ſolũ.Non

aufertur autẽ quis de eccleſia niſi pꝛo moꝛtali.q̊ᷓ

⁊c.exquo intẽdunt talem gradum pꝛopter tem⸗/

poꝛalia exercere.Et ꝑtinere videtur huiuſmodi
vitium ad ambitionẽ et cupiditatẽ que maxime
debenteſſe remota a clericis.⁊ młto magis a re
ligioſis. Unde ſymachus papa.lullus per am
bitionem ad honoꝛẽ ꝑmittatur accedere. Nã cũ
hic acceſſus in laica ↄuerſatione culpetur. quis
dubitat qn in religioſis ⁊ deo ſeruiẽtibo iniciat.
obpꝛobꝛiũ.i.q.i.nullus. Vñ ⁊ ſaluatoꝛ dure in⸗
uehit contra ſcribas ⁊ phariſeos de hoc inter ce

cera ꝙ amant vocari ab homibus rabbi quod

dicari. arbitrio ipſoꝝ peritoꝛum relinq̃tnur. Si

Gnf

e

ſüſi
14
nn
lens

hoe
na

das
ona

ice,

31e
jch
66
.

bitione multa.i

Capitulũ YI.

interptatur magiñet Matbei xxiij et non viðꝛ

veriſimiliłr hoc egiſſe de venialibus culpis.Ce⸗

terum attempta ambitõe moderni temporqua

omnes currũt ad magiſteriũ.docti pariter ⁊ in
docti.⁊ nõ recta intentione. credo laudabilius

foꝛe huiuſmodi fugere qui docti ſunt ad ſufficiẽ
tiam.⁊ abſtinere qᷓ; querere.ad repꝛimendam te

ineritatẽ eoꝛum qui per fas ⁊ nefas ad taleʒ gra/

dum aſcendũt.et tollendum ſubterfugiũ excuſa
tionis eoꝛũ cum viderent pꝛobos talia querere
ſicut plures fecerũt vita ⁊ ſciẽtia clari. Et hoc ni

ſi obedientia eos cogat. cunt eniʒ cum Jere.i.ſe
excuſante demũ parẽdum eſt.viij.q.i.in ſcriptu⸗
ris.vt beatus Tho. feciſſe legitur.Ad argumen
ta reſpondet᷑ Pꝛobibuit chꝛiſtus aliquem voca
xi magiſtꝝ ea intẽtione ne quis eſtimaret illumi

nationem mentis quã quis percipit ex doctria

magiſtri.ſibiipſi tanq; magiſtro pꝛicipaliter at
tribuere.cum ipᷣe chꝛiſtus ſolus deus ſit magi⸗
ſter qui ulumiat omnẽ hominẽ venientẽ in hũc
mundum. Johãnis.i.id eſt ſiñ quo nullꝰ ilumi
natur. Ad illud Jacobi reſpondetur ꝙ intelligit
de his qui ex ambitiõe hoc querunt ⁊ pᷣſumptõ
ne. Unde ibi gloſa. Niſi diſcreti et in ſcripturis
doctt.

Bceciendum etiam .§. VI
vicium ambitiõis reperiri cixca exterioꝛem cul ⸗
tum. ſcilicet oꝛnatus coꝛpoꝛis et apparatꝰ Unð

dicitur Actuũ ꝙ agrippa ⁊ bernice cuʒ am
ilca. ideſt apparatu introierunt in pꝛe
toꝛiũ.Et.ij. Paralipomenon.xvi.dicit᷑ ꝙ ſuper

coꝛpus Aʒa regis iuda moꝛtui combuſſer̃t aro⸗

mata et vguẽta ambitione nimia. Sed vt dicit

chomas ſcda ſe cõc.q.cxxx.ar.ij.hoc nõ eſt niſi ᷣm

ꝙ cultus exterioꝛ ꝑtinet ad honoꝛem. Pꝛeſum/⸗
ptuoſus eni ambitioſus ⁊ arrogans. Pꝛimo
quidem ignoꝛant ſeipos inquãtum digniſicant
ebonis pluſqᷓ; ſint digni. Secundo ſunt inſi
ientes vel pᷣſumentes inquãtum conantur ad
honoꝛabilioꝛa ⁊ alta qͥ ſunt ſupꝛa ipſos. Ter⸗

cio indebite vtũtur eis.Demũ qᷓndo nõ poſſunt

perficere redarguũtur.et ab alijs ⁊ aꝓpꝛia cõſci⸗

entia. Et cum nõ poſſunt habere honoꝛeʒ in vir

tutibus ⁊ in magnis factis.volunt honoꝛari ꝑ
foꝛtunas. Unde oꝛnant ſe veſtibus⁊ componũt
figuras coꝛpis ſui vt decentes videstur. et vo⸗
lunt ꝙbone foꝛtune eoꝝ ſicut diuitie ⁊ huiuſmo

di ſint manifeſte alijs.ynde et ipᷣi dicũt ⁊ narrat
foꝛtunas ſuas vt inde honoꝛẽtur. Nõ tamẽ am/
bitio eſt circa exterioꝛc oꝛnatum vel foꝛtuns ni

ſi ſcᷣm ꝙ hoc ꝑtiuet ad honoꝛẽ. Tho.⁊ Alber
in cõmen.ſuꝑ libꝛo etceic.
Capłm.vi.de pᷣſumptione.

Reſumptio ſumitur

. ſemiplena in iure. et ſic ðꝛ in reglis
iurꝙ ſemel malꝰſꝑ pᷣſumit᷑ malꝰ de reg.iuĩ.i vi.

multiplr. Aliqñ eni poni p ꝓbatõe

cũ ſuis ↄcoꝛdantijs. Aliqn ſumit p qdam bona
confidentia.⁊ ſic accipit᷑ Judit.vi. Bñdictus es
dñe qui nõ derelinquis pᷣſumentes de teEt dil.

liij.c. deniq;. Diẽ grego. ꝙ mulier que fluxũ fan⸗
guinis patiebatur. chꝛiſtũ pꝛeſumpſittangere.i.
deuote confidit ꝓpter ſanitatem habenda. Ali⸗
quando ſumit pꝛo vna ex ſpeciebus blaſphemie

in ſpiritũſanctum qua quis indebite ſperat dei

miſcðiam conſequi ꝑmanendo in peccatis. Ali
quãdo ſumitur put opponit᷑ magnanimitati et
cſt ſpecies ſuperbie.⁊ ð hac alijs modis acceptio
nis omiſſis nũc hic agicur. Et poteſt deſcribi ſic
ypᷣſumptio eſt vitiũ quo qͥs aggredit᷑ vel exequi
tur ea q̃ ſupꝛa facultatẽ ſuã ſunt et conditionem
Pꝛo cuiꝰdeclaratione ſciendũ eſt ꝙ magnani

mitas eſt virtus moꝛalis tendẽs ad magna opa

et magnos honoꝛes.ſeb ſeòm rõnẽ ⁊ ſcom virtu
tem ſuã ⁊ dignitateʒ.huic aũt virtuti opponitur
aliquod viriũ ſᷣm defectũ. ⁊ aliqð m exceſſum.
ſicut ⁊ in alsstruri⸗ moꝛalibus. Et ſcm de
fectum quidẽ opponitur vitium puſillanimita⸗
tis quo quis retrahit ſe ab his bonis qᷣbo eſt di⸗
gnus vel aptꝰ dum.ſ non conat᷑ ad oꝑanduʒ ea.
que ſibi cõpeterent ſcom ſtatũ ſuũ. ⁊ hoc ꝓhibeẽ
Ecci.vij. Noli eſe puſillanimis in animo tuo.

Seld ꝑexceſſum opponit᷑ magnanimitati pᷣſum/⸗

ptio ⁊ ambitio.ſʒ diuerſis modis.lec eſt incon

ueniens vni virtuti opponi plura vitia m diu⸗

ſos reſpectus. Citium eni ainbitionis opponit᷑
magnanimiatati inq̃ᷓntuʒ inoꝛdinate tendit ad

masgnos honoꝛes ⁊ indebitevtit᷑ eis.quia necad

debitũ finẽ nec debito mõ. Sʒ magnanimitas
tendit ad illa oꝛdinate ⁊ debito mõ . Uitiũ autẽ
pꝛeſumptõis attẽptat magnũ opus excedens ta
men ſuã facultatẽ. Hunc Areſto. ventoſum vo⸗
cat.ij ⁊.uij.ethicoꝝ. Sʒ magnimitas aggredit᷑
opus ſibiꝓpoꝛtionatũ. Qðò aut aliqs attemnptet
opus facere ſuã facultatẽ excedẽs vitioſum eſt ⁊
pctm̃ q̃i ↄtra oꝛdinẽ naturalłẽ exiſtens.qð fac pꝛe
ſumptuoſus. Tho. ſe.ſe.q.cxxx. Et de h̊ Judęghb

vi. De ſc ⁊ ð ſua vᷣtute pᷣſuinẽtes hũilias.i.tu ðs.

Circa hoc tamen tria .. I.
ſunt notada. Primũ eſt ꝙ ſiẽ exiſtens ĩ ſtatu eta
tis imꝑfecte.ſ.puerilis.pᷣſumptuoſus eet ſi attẽ
ptaret facere ea ad ſtatũ ꝑfecte etatis.ſ.viriis
ꝑtinent vt iterãdo facere magna dieta. poꝛtado
maximũ pondꝰ fꝗciendo ſermonẽ lad popiilũ et
hmõi.Non aũt eſſʒ pᷣſumptuoſus ſi ad h̊ tendat
puer vt ad oꝑa etat ꝑfecte pficiat.puta ſi ambu⸗
let ꝑ aliqð miliare.ſi poꝛtet puũ põdus ſi aliqᷣd
menti reticet coꝛã aliquibo ⁊ hmõi Sic exiſtens
in ſtatu virtutis imperfecte eſſet pᷣſumꝑtuoſus
ſi ſtatim attẽptaret facere ea que ſunt virtutis ꝑ
fecte. vt exponere ſe operi vbi eſtet periculũ mar

txrij.vel tradere ſe vite contemplariue.vel expo⸗

nere ſe alioꝛum regimini.vł facere exceſſiuas pe⸗

nitentias et huiuſmõi.eon autẽ ẽſſet pᷣumptuo

ſus ſi ad hoc tendat vt in virtutem perfectã pꝛo⸗

ficiat vt faciebat apłus ad Philipᷣ.ii.Que rerro
ſum oblitus in anterioꝛa neexter des ad bꝛaui/
um ſequoꝛ ſuperne vocationig. qualſi per conti
nuum pꝛofectum. Nemo enim repente fit ſum⸗
mus. ſed a minimis euiſqʒ inchoat vt ad maio⸗

rs ꝑueniat, diẽ gratianꝰ de pe. di. ij dum En cta.

Titulus .III.

Secundo notandũ eſt ꝙ ſi hõ vłt ſe trahere et

cõuertere ad diuia ꝑ oꝑatoem. contẽplationem
et hmõi. vniendo ſe eis ꝑ intellectũ ⁊ voluntatẽ
Inis diuina ſint ſupꝛa hoĩem non tñ dicetur p

ſumptuoſus ſi debito mõ.i.ſᷣm capacitatẽ ſuaʒ
ſe applièet eis.et rõ eſt.qꝛ in hoĩe ſunt quedã po⸗

tentie naturales.vt intellectꝰ ⁊ volũtas per qᷓs
poteſt homo cõiungi immoꝛtalib ⁊ diuis.Eſlet

autẽ pꝛeſumptuoſus ſi intellectũ applicaret ad
ea que ſunt ſupꝛa capacitatẽ ſuã adappᷣhendẽdũ

pꝛopter qð ðᷣꝛ ecci.iij. Altioꝛa te ne queſier.⁊ foꝛ
tioꝛa te ne ſcrutatꝰfueris. Tertio notandũ eſt
ꝙ ſi quis intẽdat aliqð virtuoſum opꝰfacere vir
tute ſua excedens facultatẽ ſuam.talis dicit ven
toſus ⁊ pᷣſumptuoſus.Et hoc mõ ſumꝰ ſufficiẽ/

tes cogitarealiqͥd boni. vł facere ex nobis. vt di

citur.ij. Coꝝ.iij.ideſt in virtute ꝓpria. Sʒ ſi ali
quis attendat magnũ opus facere nõ ex ſe.ſʒ vir

tute diuini auxilij.boc iam nõ erit pᷣumptuoſũ
cuiꝰ rõ eſt.qꝛ magnũ opus de ſe cum fiducia di⸗

uini auxilij facultatẽ nrãm nõ excedit tho.ſe.ſe.

aut pᷣdicare indoctus ſub fiducia diuini auxilij
magua pᷣſumptio eſſet. Sed atcẽptando celebꝛa
tionẽ.cõmunionẽ.religionis ingreſſum regimẽ
impoſitũ ⁊ hmõi cum debitis circũſtantijs.hec
cum diuino auxilio fiũt,et ſi non ꝓpria virtute.

vnde nõ eſſet pꝛeſumptio.
NquUeraturanoc t. §. 4
auius peccatũ pꝛeſumptõ aut puſillanimitas

ibi contraria. Rñdetur. Iſta poſſunt ꝓſiderari
cripliciter.ſ.ſᷣm ſuã ſpẽm. ſᷣm ſuam radicẽ ⁊ ᷣm

effectũ inde ſequẽtẽ. Scðm pᷣmã ↄſideratõem

ſix puſillanimitas eſt deteriꝰ ⁊ freq̃ntiꝰ deteriꝰ.
qdẽ eſt et Suiꝰ pctm̃.eo ꝙ ꝑ puſillanimitateʒ hõ
reccdit a bonis qð eſt peſſimũ.vt dicit᷑.iiij.ethic.
Pꝛeſumptuoſus aũt habet actũ ſimilioꝛẽ actui
magnanimi inqᷓntum conatur in magnũ.Etiõ
puſillanimitas magis opponitur magnanimi⸗
tati q; pꝛeſumptio.vñ et Guius peccatuʒ eſt. Eſt
etiã freqntiꝰpctm̃ puſillanimitas. Maniteſtuʒ
eſt enĩ ꝙ pluries accidit eſſe puſillanimes aliqͥs.
qꝛ ſcʒ omittũt facere bonũ qð pñt qᷓ; qui ſe exten
dant ad faciẽdũ bonũ qð nõ pñt. iõ freq̃ntius.
Scõðm h̊ igitur beatus Tho.dicit puſillanimi⸗
tatem ſimpliciter eſſe maiꝰ qᷓ; pꝛeſũptuoſuʒ. Se
cundũ aũt conſideratõem ſcõᷣam ſcʒ; qᷓntum ad
radicem eaꝝ.tũc pᷣſumptio eſt grauiꝰ qᷓ; puſilla⸗
nimitaſ. Nã radix pᷣſumptõis ẽ ſuꝑbia.radix pu
ſillanimitat ẽ ignoꝛãtia ſue poſſibilitat⁊ pigri
tia.guiꝰ ãt ẽ ſupbia q; pigritia. imo ſuꝑbia ðꝛ de
lictũ maximũ a ps.ſcòm glo.ibi.etr̃m ↄſidera⸗
tioneʒ hãc ðꝛ Ecci.xxxvij.O pᷣſumptio neqͥſſima
vñ creata es. Ubi rñdet glo.ꝙ de mala volũtate
creature.ſcʒ de ſuꝑbia.Et hiero.ad Paulam et
euſtochiũ. De nulla re ita iraſcit᷑ ᷣus qᷓ; ſi pctõꝛ
pᷣſumptuoſe ſuꝑbiat. Scdm tertiã ↄſideratõem
viðꝛ guiꝰ pᷣſũptio.nã ex pᷣumptiõe hoim ſequũt᷑
inũera mala ſibi ⁊ alijs. Ponũt eniʒ ex ea hboies

abñdantia mea nõ mo.in etnũ
tio.ibi Auertiſti faciẽ tuã a me. Tertio mali cõ
excedit tho ſecutio.ibi.factꝰſum ↄbatus. Loqᷣtur pᷣſumẽs
q:cxxx.quod intelligo cũ illud eſt pꝛopoꝛtiona/
tum ᷣm ↄditõeʒ ſuã pᷣſuppoſito auxilio cõmuni
gratie.Nam ſi qs attemptaret facerc miracula.

—

ſead honoꝛes ⁊ dignitateſ ⁊ officia indigniſſimi
et imꝑitiſſimi.volũt facere młta indebite de ſen
ſu ſuo pᷣſumẽtes.neq; hoĩes neq; deuʒ timentes

ea attẽptãtes ſub qᷣbus deficiũt.Et alia magna

ſcãdala faciũt. Uñ ðꝛ ſap.xvi.Semꝑ pᷣſumit ſe⸗
ua conturbata ↄſcia Puſillanimitas nocet ſibi

puando ſe illis bõis q facere poſſet.alios ꝑ acci⸗
dens nõ iuuãdo vt poſſe.

Ertendedo huiuſmõi II

materiã pᷣſumptõis diẽ Ambꝛo. ꝙ dauid qᷣ dixe
rat.Ego dixi in abũdantia mea.i.bonoꝝ ſpũali
um.nõ moueboꝛ in etnũ.ſ.recedẽdo a rectitudie
vite ꝑ petm̃ ſciens ſibi nocuiſſe illa iactantiaʒ et

pᷣſumptionẽ. Subdit Auertiſti faciẽ tuã a me.ſ.
ſubtrahendo gram ⁊ factꝰſũ ↄtbatus in pctã va
ria lapſus.vi.q.i.imitare.In qͥb vbis pial.tria

ondunt᷑. Pꝛimo ſui pᷣſumptio.ibi.Ego dixi in
Scꝰo dei puni

de ſe in coꝛde ſuo ↄfidens de abũdãtia bonoꝛuzʒ
ſpũaliuzʒ ſuoꝝ.nõ moueboꝛ ſ.recedendo a deo ꝑ

petm̃ in etnũ nunqᷓ;. Sic petrus apłs de ſe pꝛeſu

mens inqᷣt. Et ſi oms ſcandaliʒati fuerint.ſʒ nõ
ego.qui tñ ceteris deteriꝰ cecidit negãs xpᷣm ad

vocem ancille Math. xxvi. Sciendũ tamen
eſt ꝙ triplex eſt pᷣſumptio. Prima eſt pᷣumptio
de ꝓpria iunſticia Scða eſt pᷣſumptio de ſua ↄſcia

Tertia eſt pᷣumptio de iniuſta potẽtia.De pᷣma
dicit Hiero.Nulla pᷣumptio ꝑnicioſioꝛ qᷓ; de p⸗

pꝛia iuſticia ⁊ ſcia ſuꝑbire. Pꝛeſumit autẽ qͥs de
ꝓꝛia iuſticis qñ ꝓpt᷑ oꝑa pᷣcedentia ſua bona mul

tiplicia ita ↄfidit de virtute ⁊ ↄſtãtia ſua ꝙ amii
ſo timoꝛe exponit ſe ꝑicul pctõꝝ tanq; ſit certus
de nõ peccãdo.Sʒ vt ait leo papa in ſermone.xl
Nemo de ſui coꝛdis puritate ↄfidat.ſ.pᷣſumen⸗
do:quia ꝑuigil ille hoſtj acrioꝛibo pulſat inſidijs
quos inaxie nouit abſtinere a pctis Et per bunc
modũ diabolꝰaliquãdo decipit homies vt cum
ꝑplura tꝑa nõ fuerint tẽptati vel inclinati ad ali

qð genꝰ peccati ⁊ pᷣcipue carnis ⁊ habuerit opoꝛ

tunitatẽ peccãdi ſic reddat eos ſecuros.i.incau

tos ⁊ demũ trahat ad malũ. Uñn legit᷑ in vitaſpa
trũ ꝙ cum quidã eſſet infirmatꝰ guit᷑ ⁊ iam ſenex
ꝓpter qð erat guis ↄgregationi.petijt ille lniam
ab abbate eũdi ad ciuitatẽ ad locũ vbi ab aliqua

mulicre gubnaret᷑ ⁊ ñ eſſʒ oneroſus fribo cui cus

abbas Zdiceret ne foꝛte in foꝛnicatiõem caderet
ille ↄtriſtatꝰ ait.Ego ſuʒ moꝛtuꝰcoꝛꝑe.⁊ quõ pᷣt
iſtud mihi ↄtingere.Cui ille.Et ſi tu moꝛtuꝰ es

nõ eſt moꝛtuus diabolꝰ tẽptatoꝛ.qui cũ iuiſſet ĩ

ciuitatẽ quedã virgo ob deuotiõeʒ ſe obtulit ad
ſeruiendu ei.Et cum aliqntulũ ↄualuiſſet ex ni⸗
mia ſumpta familiaritate ⁊ fiducia eam coqᷓuit.
et ex ea filiũ ſuſcepit.ð q̊ͥ tñ publice pẽituit exhoꝛ
tans alios ſui exemplo ne de ſe pᷣſumerẽt.Et vᷣe
hõ hz timere et nõ pᷣſumere. cõſiderata hoĩm in.
ualitudie.ðᷣ monũ foꝛtitudie ⁊ lapſoꝝ inłtitudie

tãta ẽ ibecillitas nr̃a vt vnũ vᷣbũ bladũ haſpeꝝ

nos flectat ad malũ.⁊ cogitãti ð diuis ſbito ſu
ripait peſſima temptatio, Niſi qꝛ dñs adiuui

—

t

4

.
—.

nos locuſte reputemur et ipſi gygantes reſpectu

nfi ſiẽ figurate dixert exploꝛatoꝛes ſre ꝓmiſſiõis

de inhitatoꝛibo eius. Lapſus innũeri ⁊ taliuʒ qͥ
videbant᷑ impeccabiles.vt dauid ſalomõis.E ʒe

chie et Joſue ⁊ alioꝝ. Unde Hiero.ad euſtochi
um. Si paulꝰ aplsvas elcõnis ẽ pꝛeꝑatꝰ ĩi eudu
geliũ xpᷣi. ob carnis aculeos⁊ incetiua vitioꝝ re
pꝛimit coꝛpꝰſuũ ⁊ in ſᷣuitutẽ ſubijcit.⁊ tñ videt

alis legem in mẽbrſuis repugntẽ legi mẽtis ſue
ſi poſt nuditatẽ.ieiunia.famẽ.carceres. flagella

ſupplicia.in ſe reuerſus exclamat. Infelix ego hõ

quis me libabit de coꝛꝑe moꝛc huiꝰ.tu te putas
ſecuꝝ eſſe debere.xxxij.q.v.ſi paulꝰ. Et vbi quis
ita de ſe pᷣſumerʒ ꝙ exponeret ſe ſciẽter ꝑiculł pec
tatoꝝ moꝛtaliter peccaret.iut̃ illð Eccitiij. Qui
amat ꝑiculũ incidet in iũlð.vt ſi qͥs ex aſpectu fi⸗

xo in aliquã ꝑſonã vel familiari colloquio ł tur

pi ſocietate.vel loco.iam exꝑtus ẽ lapſum. ⁊ re⸗
cent᷑ ⁊ adutenter ad iſta ſe poit.male ſe poſſetiiſte
a moꝛtali excuſare.Btũs ꝗ̊ vir qͥ ſꝑ eſt pauidus

Dicit᷑ ecci Qui vo ment ẽ dure nimis pꝛeſumẽ

do coꝛruẽt in maluʒ.Nullꝰ g̊ in qᷓntacunq; abũ
B

dãtia meritoꝝ dicat.Nõ moueboꝛ ĩ etnũ. Gene

8 3 dz ꝓonere nõ mouere ſe a deo ⁊ vᷣtute rece
dẽdo vnq;. ſʒ cogſcat ſe fragilẽ ⁊ aptũ ad ꝑpetrã
dũ omia mala niſi cuſtodiat eũ ðᷣs.⁊ ipᷣe etiaʒ ſe
cuſtodiat vitãdo occaſiões maloꝝ ⁊ ſic obſuet.
ſcʒ fugiendo ꝑicula. Scðo pᷣſumit aliqs ð ſua

ſcia qñ in his q ſapientes dubitãt ipᷣe audet pᷣci⸗

pitare ſniam.ſiẽ faciũt hodie multi pᷣdicatoꝛes

mas.Qð ineptce faciens heliu iuuenis repᷣhedẽs
ſcʒ Job ⁊ amicos eius repᷣhenſus fuit a dño Ad

magnã aũt pᷣſumptionẽ de ſua ſcia ꝑtinet qͥ ſine
cauſa vꝛgente mutãt leges ⁊ ſtatuta maioꝝ tãqᷓ;

ipᷣi melius cogſcant qᷓ; anteceſſoꝛes fundatoꝛes

legũ ⁊ religionũ pleni ſapientia. Sʒ vt diẽ nyco
laus papa. Ridiculũ ẽ ⁊ ſatis abomiabile dede/

cus vt traditões q̃s a pr̃ibb accepimꝰinfringi pa

tiamur.di.xij. In cuiꝰ figurã pᷣceptũ fuit a dño ĩ

vet̃i lege.le tranſgrediar terminos qͥs pꝛẽs tui
poſueft. ideſt oꝛdinatões. Nec ex b ꝙ alubi ſᷣuat
contrariũ debʒ qͥs mutare de leui moꝛes q̊s iue

nit in loco antiquatos in reb indifferentib niſi
ſit ratio multũ vꝛgẽs ⁊ ſiñ ſcandalo.alłs pᷣſũptio

eſſet. Uñ hieroñ. Illud bꝛeuiter admonendũ pu
to vt traditiões ecciaſticas pᷣtim q̃ fidei nõ offi
ciunt ita obuandas vt a maioꝛibus tradite ſũt
nec alioꝝ ↄſuetudinẽ ↄꝛio moꝛe ſubuerti. di.xij.
c.illud. Et dicit ibi glo.ſuꝑ vbo fidei.vel ẽt mo⸗
ribus bonis. Ad magnã vtiq; pᷣumptõem ꝑ⸗
tinet vt ponat ſe qͥs ad audiendã confeſſionẽ qui
ignarꝰeſt etiã cõmuniũ pᷣſumẽs h̊ ex ſua bona cõ
ſcientia ⁊ intẽtiõe aliq̃li pꝛactica et bonitate ſeu

ſubtilitate naturali intellectꝰ. nec pᷣt tal excuſari
a pctõ moꝛtali de hmõi pᷣumptõe qñ ẽ ita rudis
vt nec caſus a qͥb ipᷣe põt abſoluere vel nõ abſol

me ait ps anlomiſtbitalſls in iferno aia mea.
Hoſtes aũt tartarei ita robuſti ſunt ⁊ callidi vt

eæt confeſſoꝛes. vel qui etiã qð peius ẽ repbant di
cta magnoꝝ doctoꝝ ⁊ ſctõꝝ quoꝝ coꝛigiam cal
ciamẽtoꝝ nõ ſunt digni ſoluere.Aontra hos di
tit Ecci.xxxij. In medio magnatoꝝ loq nõ pᷣſu/

minoꝛi.nec pctã cõmunia moꝛtalia.puta neſci⸗
ens foꝛnicatõem ſimplicẽ eẽ moꝛtale. vel cogita
tionem ðᷣliberatã alicuiꝰmoꝛtał.eſtimãs omnẽ

iram eẽ moꝛtale.? ſic de gula ⁊ inuidia.⁊ q non

teneat᷑ quis ad cõfitendu ⁊ cõmunicãduʒ niſi in
moꝛte ⁊ hmõi.contractꝰvarios nec intelligens

nec ſciens ſaltem ſuꝑ his dubitare. Ratio hꝰ eſt

qꝛ pᷣſtat cam efficacẽ ruine pximi ſui.⁊ ſi non di⸗

rectxe,ſ hoc intẽdens.tcñ in directe. ſ. nõ faciẽs de⸗
bite id ad qð tenetur.qꝛ nõ debuit ſe ponere ad
illud ad qð aptus ñ erat in dãnũ alteriꝰ ꝑ regłaʒ

Qui occaſioneʒ damni dat.dãnũ quoq; dediſſe
videtur.extra ðᷣ iniur.⁊ dam.da.ſi culpa.Ad qð

facit optime qð ait Aug.de pe.di.vi.Qui vlłt cõ

fiteri pctã vt inueniat gẽam.ſacerdotem querat
ſcientẽ ſoluere ⁊ ligare. ne cũ circa ſe negligẽs ex

titerit ſcʒ ex ignoꝛatia inſtruẽdi.negligat᷑ ab illo
qui ſalubꝛiter monet eũ vt vitet cecũ ne ambo in

foueã cadant.ſcʒ ↄfeſſoꝛ ⁊ ↄfitens.⁊ loqᷣtur de fo
uea eterne dãnationis in quã nullus cadit.niſi
per moꝛtale.Nec excuſat᷑ a toto ex h ꝙ ponit᷑ adh̊
a pᷣlato ſuo.qnimo ⁊ ipſe pᷣlatꝰcũ eo in foueã ca
dit ſᷣm eandẽ.Al.quia nec debuit cecum expone

re.nec ille debuit omino ineptus obedire. Poſſ-

tamen excuſari talis in his trib caſib.Pꝛio qñ
periculũ moꝛtis confitẽti immineret.nec alius
efficaciam ſacramẽti ne ea puetur. Scòo qndo
confitẽs eſt peritꝰſufficiẽter ita ꝙ ipᷣm ↄfeſſoreʒ
docet.⁊ oñdit guitatẽ ſuoꝝ pctõꝝ.⁊ credit᷑ bone
conſciẽtie.Tertio qñ ↄfitẽtes ſunt ꝑſone ſpũalłr
viuẽtes ⁊ freqᷓnt᷑ ↄfitentes q̃ nõ ↄſueuerũt hr̃e ni
ſi venialia. Ad magnã pꝛeſumptiõeʒ ꝑtinet et
piculoſa ingerere ſe ad regendũ alios qͥᷣ ſe igno⸗
rat Et ſimilr ad pᷣdicandu cum nõ eſt ſufficiẽteer
aptus.vel cũ nõ ẽ miſſus. Ad magnã pꝛeſum

ptionẽ imputãdum ẽ ꝙ ponat ſe quis ad exerci⸗

tium aduocandi.ↄſulendi.in iure iudicãdi. me
dicãdi.ſi nõ ſtuduit vt cõpetẽter ſit in huiuſmõi
edoctus.Et videt᷑p regula poſſe ſumi illð.ꝙ qui
cunq; ponit ſe ad aliqð exercitiũ publicũ exqͥ põt
alijs exinde ſequi notabule dãnũ veriſimilr in ꝑ⸗
ſona vel re bus ꝓprer ignoꝛantiã magnam illius
circa illð exer citiũ ꝙ peccet moꝛtaliter.arg.ec ðᷣ
iniur.⁊ de dam.da.c.ſi culpa. Tertio pᷣumit
quis de potentia.et hoc cũ vtitur poteſtate quz
nõ bhʒ ad aliquid faciendũ.de q̃ pᷣſumptõe pᷣt illð
exponi Ecci.vi. Hec vanitas ⁊ pᷣſumptio ſpũs ẽ
vanitas eſt. quia nil veri effectꝰ agit᷑. pᷣſumptio
eſt.quia ſibi attribuit ptãtem quam non habet.
Unde gratianus de pe.di.vi.Sꝗ.finali.dicit. Ne⸗
mo videlicʒ alterius parrochlanũ iudicare pᷣſu⸗
mat.In huiꝰfigurã mandauit in veteri lege Te⸗
uitici.xix. vt tranſiẽs ꝑ alienũ agrum falcem in
alienam meſſem nullus mitteret.videlicet vt ex
ponit Gꝛego.in eum qui nõ eſt ſibi cõmiſſus fal
cem iudicij nõ mittat.vi.q.iij.c.ſcriptũ. Et hoc
ſcienter agendo vtiq; moꝛtalr peccat. Ratio eſt
quia facit contra iuſticiã expᷣſie vſurpans pote⸗

ſtatem alterius ⁊ ꝑuertit oꝛdinẽ iuri.Et hoc ha
bet locũ ⁊ in foꝛo penitẽtiali ⁊ in foꝛo cõtentiofo

poſſet haberi.tũc enĩ q̃libʒ põt ⁊ dʒ audire ppter

unere ſciat diſcernere nec excõicationẽ maioꝛez a

Titulus nI.

eccleſiaſtico ⁊ ciuili. Nam qui abſoluit audiẽdo
cõfeſſionẽ ſi nõ hʒ auctem.vel ſi hʒ auctem audiẽ
di nõ hʒ ptãtem abſoluẽdi a tali caſu ſi ſciẽter fa
cit ꝗqs dubitat moꝛtalẽ eẽ talẽ pᷣſumptiõeʒ.⁊ ſiłr
abſoluit ab excõi catiõe a q̃ nõ pᷣt.incideret ẽt ta
lis pᷣſumptoꝛ in excõicatõem papalẽ.ſi eẽt religi
oſus.vt hẽs in.iiij.ꝑte.ti.i.ibi vide ð h. Similit᷑

diſpẽſando ł cõmutãdo vota q̃ non põt ſcienter

peccat moꝛtłr in tali pᷣſumptõe. In foꝛo ẽt ↄten⸗
tioſo ſi qͥs iudicaret aliquẽ nõ ſibi ſubditũ ſcien

ter.peccaret mortabłr.ẽt in foꝛo ſeculari:vt ſi evi

ſcopus ꝓferret ſniam ↄ totalit᷑exemptos· vel re⸗
ligioſi ↄ clericos ⁊ hmõi ſnie ſunt nulle.Simili
ter ad magnã pᷣſumptõeʒ ⁊ moꝛtalẽ ꝑtinet recto
rum ſeculariũ ſi volũt iudicare clericos ⁊ ad iu

dicia ſua trahere ſiue p debitis ſiue ꝓ tallijs im⸗

poſitis ab ipᷣis laicis.qꝛ nullã ptãtem hñt ſr̃ eos
xi.q.i.ꝑ totũ. Siłr ſi clericus exerceret officiuʒ
oꝛdinis quẽ non hꝛẽt.puta ſubdiaconꝰ cantaret
euãgeliũ.diaconꝰ diceret miſſam ⁊ hmõi.vel lai
cus faceret officia q̃ nullo mõ pñt fieri niſi ꝑ cle/
ricos.eẽt moꝛtalis pᷣſumptio. Uñ ⁊ oʒias rex iu

da.qꝛ pᷣſumpſit tẽpliũ dei ingredi ad dandũ incẽ
ſum dño qð officiũ erat ſacerdotũ.a ðᷣo ꝑcuſſus

22

totus factꝰẽ lepꝛoſus.vt hꝛ.ij.ꝑalipo.xxvi.· Ad

magnã pᷣſumptionẽ ⁊ moꝛtiferã ſpectat mutare

nõ ſolũ materias ⁊ foꝛmas.ſed ẽt ⁊ ritus.⁊ q ꝑti
neut ad ſolennitate ſacr̃oꝝ ⁊ officioꝝ eccłiaſtico

oꝛ ſuꝑioꝛẽ velit iudicare ⁊ ſentẽtiare ↄ eũ cũ non
poſſit. Uñ ðꝛ in decre.di.xxi. Intantũ.hanc pꝛe⸗
ſumptõem ſcti pꝛẽs apud calcedonẽ in generali
concilio deteſtati ſũt.qꝛ ſcʒ quidã dioſcoꝛus no
mine pᷣſumpſit ſniam excõicationis leoneʒ pa⸗
pam dictare. vt eũ ſine aliq̃ audientia ſubito cõ⸗
demnarent.Nec vacat a pᷣſumptiõe ſubditꝰ qui
et ſein iudicio ſnie.tñ temerarie ↄ2demnat facta
pꝛelatoꝝ dubia.q̃ pñt bñ ⁊ male fieri.qð deo di⸗

vi.cum archa dñi dauid oꝛdinante reduceret᷑ in
hierłm cũ in itinere bobus ducentibo eã recalci⸗
trantibo archa aliq̃ntulũ inclinata fuiſſet qdam
nomie Oʒa qui eã cũ bobus ducebat temerarie
tetigit eã quaſi retinens ne caderet ꝓpt᷑qð a dño
ſubito ꝑcuſſus ẽ moꝛte.Et vt exponit Gꝛatianꝰ
ij.q.vij.plerũq;..his ita.⁊ Gꝛe.in moꝛ. Archa
deſigt pᷣlatũ qui ⁊ in ſe dʒ hre mãna dulcedis et
virgã auſteritatis.⁊ legẽ iur ⁊ ſcie.boues recal⸗
citrãtes ſunt ſubditi diſcoli:quib qꝛ pᷣlatꝰ incli
natur ↄdeſcendẽs aliqñ impfectiõi eoꝝ.aliqᷣs pᷣ
ſumptuoſus qᷓi retinet archa ne cadat.dũ pᷣſum
ptuoſe iudicat ⁊ repᷣhendit pᷣlatum de nimia re⸗
miſſiõe. Unñ Oʒa interpᷣtat᷑ robuſtꝰ ꝗ.ſ.pᷣſumit ðᷣ
ſua virtute. Poſſet aũteẽ ita inoꝛdinata tał pꝛe
ſumptio ꝙ moꝛtẽ incurreret aĩe. Itẽ ꝑtinet ad pᷣ⸗
ſumptõem ꝙ aliqs ſe intromittat ð officijs alio
rum.⁊ de his q̃ nõ ſpectãt ad eũ niſi nccitate ł ca

ritate moueret᷑ ad ſupplendũ defectũ alteriꝰ ñ

dicitur in regula iurꝭ ꝙ non eſt ſine culpa q rei q̃
ad eum nõ ꝑtinet ſe immiſcet.et᷑ de re.iut li. vi.

—

ant vauitatem.

deus contra pᷣſumptõem.ibi nota ſecundo cN

dicit᷑ Auertiſti faciẽ tuam a me. Auertit aũt deꝰ

faciẽ ſuaʒ a creatura rõnali dupliciter. Ino mõ

ſubtrahendo grãm ſiẽ cum aliqs offenditur ab
aliquo ſubtrahit faciẽ ſeu aſpectum ſuum abeod
nolens videre eũ.Et hoc facit ðdus pᷣumptuoe/ſe
qñ eſt moꝛtalis eiꝰ pᷣumptio.Deutero.xxxij. Ab

—

deuote. videlicet cũ ſentit ſe pꝛiuatã conſolatio⸗

pᷣſumeret ⁊ ne⸗

cilicet conſecutiõem mali certũ eſt ꝙ amũſa gr̃a
dei ꝑ pᷣſumptõem nõ poteſt ſe qui niſi malũ de

. off conturbatur mens Unde in verſu pᷣdicto ſubdi
rum. Ad pᷣſumptõem maximã ſpettat vt inferi

tur.factus ſum cõturbatus.id eſt totus turba⸗

tus.Coꝛ enĩ impij quaſi mare feruẽs quodque

ſcere non poteſt. nunc eſtuans per vnam paſſio⸗

imiã triſticiam.⁊ hmöi,.

tur de ſpectaculis ⁊ vitijs que pꝛocedũt ex vano

ſit licitum.

dus ſuperbie ſupꝛa ponitur.⁊ ab ea
pꝛocedere videt᷑. Uitiũ eſt pene oẽs

inuoluens ⁊ parũ cognitũ.ſed muł

ſcondam eni faciẽ meã ab eis.generatio ening
uerſa c.Alio mõ ðꝛ deus auertere faciẽ ſuaʒ ſlub
trahendo feruoꝛẽ ⁊ actualẽ deuotiõem ⁊ ſpũale,z
guſtũ qð facit aliquãdo ſponſus erga ſponſaʒ erx
paruo defectu vt magis ſit circũſpecta ⁊ timoꝛo
ſa.⁊ de hoc in ps.Ego dixi in exceſſu mẽtis mee.
Et ſcðᷣm aliam litterã In pauoꝛe meo piectꝰ ſu,z
a facie oculoꝝ tuoꝛum.quod eſt verbum anime

nibus ſpũ alibus ⁊ guſtu dei timens ſe derelicta
a deo. ſed ideo deus hoc agit ad tempuſ ad exclu
gendã pᷣſumptiõem. Nam ſi ad placitũ ſuũ ania
ſentiret conſolatõem nimis deſt n
gligentie ſe daret. ⁊ parum a defectibo paruis ſe
caueret. ſicut ſi vir ſemꝑ aſpiceret ⁊ rideret in a
ciẽ ſponſe:efficeretur nimis irreuerens ⁊ leuis.

D gra

nem nũc per aliam. quandoq; ꝑ vanã leticiam.

5

uãdo —
4 apitulũ ſeptimũ de curioſitate.in quo agi

aſpectu.et etiã de ſtudio ſeculariũ litterarũ vtx

Arioſitas inter gra⸗

tum nociuũ.qnod a ſe remoueri exoptat põ.diꝗ

cens. Auerte oculos meos ne videãt vanitatez

in via tua viuifica me.Ubi tria ponit.

Pꝛimo aſtendit ſui debilitatem.ibi Auerte oz
los meors.

Secundo petit exdudi curioſitarẽ, ibi. ne videj

Tertio appetit dirigicirca vniᷣſitatem. ibi.ii

via tua viuifica me.

Mſtendit pꝛimo er hoc.·F. .

ſui debilitatem. qꝛ poſtulat a deo hocfieri qð vi

det ꝑ ſe facere nõ poſſe ſcʒ Auertere oculos ſuog

a vanitate ad quã curioſitas inducit ad inſpiciẽ
dum. Multũ eni homo inclinatur ad ſcienduzʒ

Nam vt diẽ pbᷣs.Omnegs homines natura ſcire
deſiderant.Et ecci.i.dicit᷑ Non ſatiatur oculus
viſu necauris auditu. Multo eni magis appe⸗
titur ſcientia ⁊ veritatis coguitio qᷓ; diuitie qriũ
gppetitus eſt inſatiabił.ec merito qꝛ ſcia ꝑcine

e

g
a.

ter⸗a

n
i
wn
nc
ce
Pdoe

cning
ſd
hiia
nſnt
nimoro
omnee.
ſu;
nimme
blatio;
ralci
crcu
nüanis
vtne

wisſe
Nin

laus

7

1
ſaga

dz
ſod
zwrde,
odee
ac

a an
N

racha

un
py
iß;

e

Capitulũ YVII.

dd pfectõeʒ aĩe.nõ aũt diuicie. Et iõ oꝛare dẽmꝰ
vt ꝑficiat qð ꝑ nos nõ valemꝰ.ſ.auerterc occos

a vanitate.i.inoꝛdiata ⁊ inutili cognitõe. Ipᷣe eĩ
deus ait apłs ad philipᷣ.ij.oꝑat᷑ in nob ⁊ velle ꝑfi
cerep bõa volũtate.Adeo aũt nociuũ ẽ vt exclu
dat aliqñ a reguo celoꝝ. ñ curioſus figuratur
Qillũ qͥ ſe excuſauit nõ poſſe accedere ad quã fue
rat cenã inuitatꝰ dicẽs. Juga boũ emi qͥnq; ⁊ eo
ꝓbare illa.Lu.ruij. Bos ꝓpt coꝛnua q̃ bʒ eminẽ⸗/

tiã in capite D ſuꝑbũ.q in ſe hʒ eminẽtia eſti

matiõis de ſe ſuꝑ ceteros.Et ꝓpter ruminatiõeʒ
deſignat ↄſideratõnem inoꝛdinatã qua diſcutit

rite ſingula. Quinq; paria ſunt qnq; ſenſus exte⸗/

rioꝛes a qͥbo oꝛtũ habet oĩs nr̃a cognitio Paria
vero ſunt nõ ſingularia.qꝛ ipᷣoꝝ ſenſuux oꝛgana

exterioꝛa ſunt duplicata vt duo oculi du?æ aureſ

due nares duo labia due manꝰ.in qᷓ; pulpis pᷣ⸗
cipue viget tactus. Pꝛobare vadit q curioſe vti

tur eis vt exꝑiatur qͥd delectatõis in h̊ reperiat.

hic aũt ſi emit hmõi paria boum dans ꝓ pᷣcio ſa
lutũ anie ſue.eam.ſ.pᷣponẽs vt delectet᷑ in cogni
tione inutili ⁊ vana reꝝ m ſenſum vel itellectũ

vtiq; ſeipᷣm pᷣuat cena glie.De q̃ ðꝛ Apoc.xix. Be

ati q ad cenã nuptiaꝝ agni vocati ſũt. Sʒ videt

in hmõi cognitõe intellectiua vel ſenſitiua ñ poſ

ſe eſſe pctm̃. Nam ſenſitiua deuit intellectiue.

Cognitõ aũt intellectiua ſᷣm ſe eſt bona. In hbo

eniĩ viðꝛ conſiſtere pfectio hoĩs vt intellectꝰeius
de potentia reducatad actũ qð fit ꝑ cognitiõem

veritat Pꝛeterea illud qð qͥs ↄſequita deo nõ pᷣt

eſſe maln.qꝛ ðs nõ eſt actoꝛ mali. Sʒ quecunq;
abũdãtia cognitõis eſt a ðo. Jur illð ecci.i.Ois

ſapia a dño do eſt. Et ſapᷣ.vij. ðꝛ. Ipſe dedit mibi

hoꝝ q̃ ſunt ſciam verã vt ſciam diſpoſitõem oꝛ⸗
bis terraꝝ ⁊ virtutes elemẽtoꝝ. ergo ⁊c. Pꝛeĩea
illud ꝑ qð quis aſſimilat᷑ deo nõ põt eſſe malũ ſʒ
homo aſſimilat᷑ deo ꝑ h̊ ꝙ veritateʒ cognoſcit.et

qꝛ oĩa nuda ⁊ aꝑta ſunt ocuł eiꝰ. Ad heb.uij.t

pmi Re.ij.ðꝛ.Deus ſcientiaꝝ dñs cẽ. Ergo qntũ

cnnq; abũdet cognitio veritat nõ eſt mala ſʒ bo

na. Appetitꝰaũt boni ñ eſt vicioſus.̊ circa cogni
tionẽ veritatnõ viðꝛ eẽvitiũ curioſitat vł aliud
Rñdet btũs ZLbo.ſe.ſe.q.clxvij.arci.i.q cogni⸗
tio veritatis qᷓ;uis de ſe ſit bona.pᷣt tñ ꝑ accidẽs
alicui eſſe mala inq̃ntũ.vel ſuꝑbit ex ea vł vtitur
ea ad malũ. Uitiũ aũt curioſitatis non eſt circa
ipᷣam cognitõem vᷣitatis diꝛecte.ſʒ circa appeti⸗
tum ⁊ ſtudiũ cognoſcende veritat qñ ſcʒ eſt inoꝛ
dinatus.Quãuis dbann homis conſiſtat in co
gnitione veri.tñ ꝑfectũ homis nõ ↄſiſtit ĩ cogni
tione cuiuſcũq; veri.ſed in cognitõe ſumme ve⸗

ritatis ꝑfecta.vt ꝑ phm in.x.ethi.patʒ.Et iõ põt

eſſe vitiũ in cognitõe aliq̊ꝝ veroꝝ ſᷣm ꝙ tal appe
titꝰcirca illa nò debito mo oꝛdinat᷑ ad cognitiõʒ
ſumme veritatin q̃ cõſiſtit ſumma felicitas. Et
ſic ſoluitur pᷣmũ.Ad ſcðm et tertiũ rñdeo ꝙ qᷓ;
uis ↄgnitio veritatis quã hẽmus a deo.⁊ ꝑ quã
aſſimilamur deo. de ſe ſit bona.nõ ꝑ h̊ excludit
quin hõ poſſit cognitiõe veritatſabuti in maluʒ
vel etiã inoꝛdinate cognitõem veritat appeterc.
Non ei ſufficit ad virtutẽ bonũ appetcre.ſʒ oꝑtʒ
criam ipᷣm appetitũ boni eſſe regulatũ ſᷣ̃m rõneʒ

n ᷣ ergo ↄſiſtit vitiũ curioſitatis inlappetitu?

tudio inoꝛdiato circa cognitõʒ reꝝ de òͥoꝛãdꝰ ẽ

deusvt amoueat dicẽdo Auerte ocłos meos ⁊c̃

ſcʒ de ipſo vitio curioſitatis. Sciendũ q; ſic ði
plex eſt oculꝰ.ſ.coꝛꝑis qͥ dici᷑ ſenſus.et anie qͥᷣ ðꝛ
intellectꝰ.ita duplex eſt curioſitas.ſ.itellectiua
et ſenſitiua.et iõ in plurali diẽ oculos meos ne

vigdeant vanitatẽ. Et qᷓ;uis curioſitas ſenſitiuꝰ
exerceate alios qᷓ̃tuoꝛ ſenſus ſicut ⁊ ꝑ viſum. tñ
nomie viſus intelligitur oĩs ſenſatõ.vñ ↄſueuit

dici Uide q; bonũ ſonũ habʒ campana.i.audi.
vide qᷓ;bonũ odoꝛẽ hʒ iſte flos.i.odoꝛa.Et xpᷣus
dixit diſcipłis ſuis. Uidete manꝰ meas ⁊ pedes

ideſt palpate. Luẽ.vlti.Et põ. Guſtate ⁊ videte

Vanũ aũt ðꝛ res inutił.vel q̃ nõ conſeqͥtur finẽ

ad quẽ oꝛdinat᷑.ſic medicina ðꝛ vana q̃ nõ indu

cit ſanitatẽ ad quã oꝛdinatur.Cognotio in hoĩe

oꝛdinari debet ad aliquã vtilitatem ᷣm rõnem

ſicut ⁊ omnis actꝰ hũanꝰ.als vana eſt ⁊ curioſi
tatis vitium. Uñ ſapic.xiij.ðꝛ. VUani ſunt om̃es

homies in quibo non ſubeſt ſcientia dei.i.qͥ non

oꝛdinãt ſciam ſuã ⁊ cognitõem ad deum ſaltẽ vt

vltimũ finẽ.Ct biero.ait de qbuſdã curioſ.Nõ
ne vidẽtur vobᷣ in vanitate ſenſus ⁊ obſcuritate

mentis ingredi.q diebo ac noctib dialetica arte
toꝛqntur.qui phiſicꝰꝑſcrutatoꝛ oculos trans ce
lum leuat.⁊ vltra ꝓfundũ terraꝝ ⁊ abiſſi in qð⸗

gam inane demergit. qui is hñ feruet qͥ tatã me/
troꝝ ſiluam in ſuo ſtudioſus coꝛð diſtinguit.vt

hr̃.xxxvi.d.nonne. Uident ergo oculi vanitateʒ
cũ quis ſeqtur curioſitatẽ intellectiuã vł ſenſiti
uam Et qntũ ad intellectiuã notandũ ſᷣm btm̃
Tho.ſc.ſe.q.clxvij.art᷑.i.ꝙ qͥnq; mõis ipᷣa curio

ſitas exerceł· Pꝛimo inqᷓntũ quis intẽdit ſuo
ſtudio in cognitòibo veritatis put ꝑ accidens es

iungit᷑ ei malũ ſiẽ illi q ſtudẽt ad ſciam veritatis
vt inde ſuꝑbiant.UVñ aug.in li.de moꝛibo eccłie.

Sũt qui deſertis virtutib ⁊ neſciẽtes qͥd ſit ðs

et qᷓnta ſit maieſtas ſꝑ eiuſdẽ manẽtis nate ma⸗
gnũ ſe aliqͥd agere putãt ſi vniũſam iſtã copoꝛis
molem quã mũdũ nuncupamꝰ curioſiſſime in⸗
tentiſſimeq; ꝑquirãt. UVñ ⁊ ẽt tanta ſuꝑbia ĩ eis
gignitur vt in ipᷣo celo de qͥ ſepe diſputãt inhabi
tare videan?t Simiixr illi qui ſtudẽt addiſcere ali

quid ad peccandũ.vicioſum ſtudiuʒ hñt ſᷣm illð

Hiere.ix.Docuer᷑̃t linguã loq mẽdaciũ.Et qui
addiſcũt incantatões.ſoꝛtilegia ⁊ maleficia ⁊ ve
neficia.⁊ hmõi.vł exꝑiunt᷑ ea ſi habent effectum.
Iſidoꝛus etiam in libꝛo ſententiarũ dicit. Ideo
pꝛobibetur chꝛiſtianis figmenta legere poetaꝝ.
quia nimiũ excitant mentẽ ad incentiua libidi⸗
num. diſt. xxxvij. Ideo.Qð pᷣcipue videtur habe
re locũ in Ouidio methamoꝛpho.⁊ ð arte amã
di.et iuuenali ⁊ ſimilibus. Ambꝛo.quoq; dicit
aſtrologia.⁊ hmõi ſcientijs ꝙ deſpecte ſunt. Et
qui his ſtudent curam anime nõ habent.diſ.ea.
§. ij. Secũdo modo cũ quis ſtudet addiſcere

ab eo a quo nõ debet. ſicut illi qͥ ꝑquirũt aliqua

futura vel occulta a demõibo. in quo reꝑitur cu

rioſitas ſuꝑſtitioſa. Uñ auguſtinꝰ de va religõe

du

sðsð

Tirlung II.

neſcio an philoſophi impedirent a fide vitio cu

rioſitatis in ꝑſcrutãdis demõibo ꝓptea aũt xpᷣs
demonẽ ↄfitẽtẽ ipᷣm dũ clamabat.Scio teqͥ ſis
ſcũs dei.increpabat vt taceret Lu.uij.vt ſcʒnos
doceret nõ eſſe qrendũ a demõibo ẽt cognitiõem
veritat.qꝛ ꝓptea aliq̃ va aliqñ dicũt vt hoĩes hiſ

allecti eis credãt Et tãdẽ ad aliqð malũ deducãt

Ad hãcẽt ſuꝑſtitioſam curioſitatẽ ⁊ peſtiferã ꝑti
net ars notoꝛia q̃ᷓ qꝗs qrit acqrere cũ certis obſer
uãtijs diuerſas ſcias.Et de hac infra in ti.de ſu
ꝑſtitõibo. Diẽ etiã aug.in ti.de diuiatiõibo ⁊ ma
leficijs q̃ ft in iuocatõibo ðmonũ.his poꝛtẽtis
ꝑ domonũ fallaciã illudit᷑ curioſitas huana.dñ
id impudẽter appetũt ſcire qð nulla eis rõe ↄue/
nit inueſtigare.xxvi.q.v.nec miꝝ.Debẽt aũt qui
hñt hmõi libꝛos induci ad cõburẽdũ tłes libꝛoſ
et ſcripta ne alij abutãtur exẽplo eoꝛũ qð ſcribit᷑

Acxt.xix.ſcʒ ꝙ qͥdã qui fuerãt curioſi ſectati cõtu

lerũt libꝛos ⁊ cõbuſſert coꝛã hoĩb. Tertio mõ
ct alijs ſeq̃ntibo pᷣt eẽ vitiũ ex ipᷣa inoꝛdinatõe ap
petitꝰ⁊ ſtudij addiſcẽdi vitatẽ.Et hͥ pᷣmo inq;tũ
ꝑ ſtudiũ minꝰvtile retrahita ſtudio qð ex nccita
te ſibi incũbit vt ſi hñs curã aiaꝝ vel audire con
feſſionẽ neſciẽs qͥd ſpectet ad tale ufficiũ. inſiſtat
ſtudio phᷣie.vel aſtrologie vl poeſi ⁊ hmõi qð hie
ronumꝰrepᷣhẽdẽs inqᷣt. Sacerdotes dei omiſſis
euãgelijs ⁊ ꝓphetijs vidẽꝰ comedias legere.ama

toꝛia bucholicoꝝ vᷣſuũ verba cantare.tenere vir

giliũ in mãibo.⁊ id qð in puereſt cã nccẽitati.cri⸗

ſtulerant eam in bethſames. moꝛtui ſunt ſeptes
milia viroꝝ ⁊ qngenta milia pleb de bethſamit
vt hr.i. Re.vi. Permaxime ſimplices dñt caue
ab hmoõi curioſis qõnib. Uñ augꝰ.diẽ ꝙ cum qᷓ

runt aliqͥ quid ðs faciebat añ mði creatiõeʒ. Re

ſpõdendũ ẽ ꝙ etnã gehennã curioſis pᷣʒabat.
Qulito mõ qñ hõ appetit cognoſcere veritatẽ cir⸗

ca creaturas nõ rferendo ad debitũ finẽ.ſ.ad co
gnitionẽ dei.ſʒ in ipᷣa cognitõe ſola delectat. Uñ
aug. de vera religiõe dicit ꝙ in cõſideratiõe crea

turaꝝ nõ eſt vana ⁊ ꝑitura curioſitas exercẽda.

ſed gdus ad iĩmoꝛtalia ⁊ ſʒ manẽetia faciẽdꝰ Sa

men in ſe facere voluptatc.di.xxxvij.ſacerdotes.

Hinc ⁊ oꝛigenes dic Scinifes ⁊ ranas qͥbus ꝑ⸗

cuſſa fuit egyptus ſignificare vanã gliam diale⸗

ticoꝝ garrulitateʒ ⁊ſophiſtica argumenta. Si⸗

lique qͥʒ poꝛcoꝝ qͥb ꝓdigꝰſaturari cupiebat ſed
nei ei “ ahad figurãt gentiliũ.ſᷣm Hiero.ſed

et ipᷣe hiero.verberatꝰfuit acriter i infirinitcate ?
ſisi dictũ ꝙ Cyceronianꝰ erat non xpᷣianꝰ. eo ꝙ

nimis vacabat ſtudio platõis ⁊ cyceronis dele⸗/
ctatꝰſuauitate eloquij.Et ſi qñ ꝓphᷣas legere inci

piebat.ſᷣmo hoꝛrebat incultꝰ.ait ipᷣe.dilſ.xxxvij.

legimꝰ.cũ.S.ſe.Sicq; ex curioſitate retrahebat᷑

a ſtudio ſcdᷣture mag vtili ⁊ neceſſario.Unñn ⁊ reli

gioſis ⁊ clericis in ſacerdotio łh dignitate cõſtitu
tis ꝓhibet᷑ ſub pẽa excõicatõig ſtudiũ legũ ⁊ phi⸗

ſice.i.medicie vt mag poſſint᷑ vacare ſtudio the⸗

ologie ⁊ canonũ.ex ne.cle.vel mo.c.fi.⁊.c.nõ ma
gno.Quarto mõ inq;tũ aliqᷣs ſtudet ad cogᷓſcen
dũ vᷣitatẽ ſupꝛa ꝓpꝛij ingenij facultatẽ.qꝛ ꝑ ðᷣ ho⸗
mines defacili labũt᷑ i erroꝛes. Uñ ðꝛ ecci.iij. Al
tioꝛa te ne qſierj vt foꝛtioꝛa te ne ſcrutꝰfuerj.⁊ in
pluribo oꝑibo eiꝰne fueris curioſus.⁊ poſtea ſeqᷣꝛ
Multos eni ſupplãtauit ſuſpitio illoꝝ⁊ in vani
tate detinuit ſenſus eoꝝ Ad quã curioſitatẽ ꝑti
net ꝙ aliqͥ inueſtigẽt de myſterio trinitat vłicar
natõis vel ſacramẽti euchariſtie ⁊ pᷣdeſtinatiõis
et hmõi rõnibo naturalibus,.de quibo diẽ Amb.
Tu q̊ʒ digitũ oꝛi admoue.ſcrutari nõ lʒ diuina
myſteria.ſ.curioſe. Uñn ⁊ ĩ figurã Nũe.iiij.fuit pᷣ
ceptũ.Alij nulla curioſitate videãt q̃ ſt in ſctũa⸗
rio.i.occulta myſteria xpᷣi puſq; induãtur.i.niſi
velata.⁊ qꝛ curioſitate ducti filij iſrł videft arcã
dei reductam ꝑ boues a philiſteis qͥ in bello ab/

lomon q diẽ ſe curioſe multa inueſtigaſſe ppt᷑ni⸗

miã curioſitatẽ quã hũit ad inueſtigadũ de opi⸗
niõibo hoĩm circa ſcibilia.infatuatꝰ legi᷑ nimio

amoꝛe mulieꝝ qð oꝛigenes ĩtelligit ꝓ doctrinis

gentiliũ varijs ⁊ multis qᷓn amoꝛe delectatus a
veritate errauit.poſtea tñ emẽdatꝰ.Señ.iĩ epła.
Demens meritovideret ſi cũ ſaxa in monumẽtũ
ſenes femineq; ↄgererẽt. cũ iuuẽtꝰ intra poꝛtas

expectaret armata.ſederẽocioſus ⁊ hmõi qᷓſtiin

culas ponerẽ.Oð nõ hẽs ꝑdidiſti coꝛnua nõ per
didiſti.qᷣ coꝛnua hẽs. Nõ vacat ad iſtas inepti⸗

as. Ingẽs negociũ in manib ẽ. Moꝛs me ſeqt.

Fugit vita. Aduſus hec doce me. Hec ille.

Mculus quoqʒ; coꝛ S.I.

—

poꝛalis put includit oẽm ſenſuʒ exterioꝛẽ videt
vanitatẽ cum curioſus ẽ. q̃ curioſitas ſenſitiua

cauſa multoꝝ pctõꝝ eſt ⁊ oẽs pene inuoluẽs.cõ

ſiſtit in appetitu ⁊ ſtudio inoꝛdinato cognoſcẽdi

ꝑaliquẽ ſenſum exterioꝛẽ. Pꝛo cuiꝰdeclaratiõe

diẽ btũs Tho. ſſe.ſe.q.clłxvij.ꝙ ↄgnitio ſenſitiua
oꝛdinatad duo.Uno mõ ta in hoĩbi qᷓ; in bꝛut
oꝛdinat᷑ ad coꝛꝑis ſuſtẽtationẽ inqᷓntũ ſ.ꝑ hmõi
cognitõem hoies ⁊ alia aĩlalia vitãt nociua.⁊ cõ

quirũt ſibi nccẽria ad ſuſtentatõem.ſicut ouis vi
dens lupũ fugit.⁊ hõ vidẽs inimicũ.qð facere ñ
poſſet ſi nõ videret.⁊ vidẽs cibũ ſumit illũ. Alio
mõ cognitio ſenſitiua ſpeciałr in hoĩe oꝛdiatur
ad cognitionẽ pꝛacticam vel ſpeculatiuã viden
eniherbã medicinalẽ medicꝰoꝛdinat eam ad me

dicinã. Uidens exercitia alicuiꝰartis quõ fiunt
addiſcit vt ᷣm eam opetur.Conſiderãs ꝑ viſuʒ.
auditũ ł alios ſenſus pulcritudinẽ ⁊ vᷣtutẽ crea

turaꝝ exurgit inde in cognitiõem creatoꝛis.QOñ

igitur nõ appõitur ſtudiũ circa ſenſibilia cogno

ſcenda pᷣdictis modis⁊ cauſis ſc; ꝓpter neceſſita

tem ſuſtentãde nature.vel pꝛopt᷑ ſtudiũ veritac/

intelligende.tũc oculus videt vanitatẽ et peccafß
curioſitate vel alio vitio.am etiã ſi nõ oꝛdinek

ad male ↄcupiſcendũ vl decrahendũ. aſpiciẽdo
ſcʒ facta alioꝛũ.ſolum ex hoc ꝙ nõ oꝛdinatur ad

gliqð vtile.ſed potiꝰ auertit hoĩem ab aliq̃ᷓ vtili

conſideratõe.curioſitas ⁊ vanitas eſt. Uñ ?⁊ Au
guſtinꝰ in li.ↄfeſ.fatetur ſe peccare in aſpiciẽdo
a caſu canẽ currentẽ poſt lepoꝛẽ eo ꝙ hic aſpectꝰ
auertit aliquando ab aliq̃ vtili conſideratiõeet
vanus inquit ebeſco.Et quãuis luxuria ⁊ gula
ſint circa tangibilia et guſtagilia.ſicut ⁊ vitium
curioſitatis. eſt tñ iſta differentia inter iſta ſjm
btm̃ Tho.vbi.õ.Nam luxuria ⁊ gula ſe circa de

d
mi
8
N.
gic,
A⸗
en
rics
6G
dni⸗
oi/
nio
ns.

SA

hong
iitu
Gni

7

.
F

.
ifi
ſnicu
bisd
lit
cumi
ſhitne
nbu
Pbmil
rl
io
creñ
Bo
Wianr
zwn
masre⸗
vöfut
60

1o

fis⸗
ritns

eete

irc
Bcid⸗
urn
län
Nid

teccatões q̃ ſunt i vſum reꝝ tangibiliũ ⁊ guſtabi
liũ.et curioſitas ẽ circa deleccatõʒ cognitonis et
tactꝰ⁊ guſtꝰ.⁊ alioꝝ ſenſuũ ſʒ inoꝛdinate.⁊ voca
tur ↄcupia oculoꝝ hec curioſitas.rõne iaʒ dicta
qꝛ ſcʒ noie oculi intelligit᷑ ois ſenſus. Uñ ⁊ Aug.
in.x.ↄfeſſ.oñdens dꝛam hmõi dicit.Ex h̊ euidẽ⸗
tius diſcerni? qͥd curioſitatis qͥd voluptat agat
ꝑſenſus ꝙ voluptas pulcra.ſuauia.canoꝛa.ſapi
da.leuia ſeccat᷑. Curioſitas aũt ẽt õria tẽptandi
cã ad ſubeundã moleſtiã ſʒ ermiencht nocẽdiq; li⸗
bidinẽ. Hec ille.Sic ̊ luxuria q̃rit delectatiõeʒ
inoꝛdinatã tactus.ſʒ curioſitas q̃rit delectatõʒ
inoꝛdinatã cognitõnis q̃ hr ꝑ tactũ de re.⁊ ſic de

alijs ſenſat Unð ⁊ virgines tẽptant᷑ de vitio car⸗

nis ꝑ modũ curioſitat.ſ.vt exꝑiant᷑ q̃litatẽ illiꝰ

delectatõis veneree ⁊ cogᷓſcãt.magiqᷓ; alie ꝑſone

nõ vgines 'm Pe. de palu. Sʒ ⁊ q exꝑti ſũt dele
ctatòem venereã aliqn incitant᷑. ⁊ ſtimulant᷑ ad

turpia mag aliqñ ex curioſitate.ſ.ad expiendum
nouos modos turpitudinũ qᷓ; ex luxuria. Et iõ

oꝛandꝰẽ ðs ne oculi videant vanitatẽ.Dicit etiã
Beda ꝙ viciũ curioſitatẽ in dinoſcẽdis carpen
diſq; vitijs ꝓximoꝝ qð fit ꝑ ꝑticularia ſenſibilia
Oð tñ intelligẽdũ ſᷣm.Tho.vbi.S.nõ qñ hoc fit

aio.ſ.oſiderãdo fcã alioꝝ ad vtilitatẽ ſuã.vt ſcʒ

inde ꝓficiat puocatꝰexẽplo bono alteriꝰ.vłẽt ad

vtilitatẽ alteriꝰ vt.ſ.coꝛrigat᷑ ab eo regla caritat⸗

fᷣuatis debit circũſtãtijs. Sʒ cũ qͥs ↄſiderat fca
alioꝝ ad deſpiciẽdũ vel detrahẽdũ vł ſaltẽ inuti

liter inqrendũ.hoc eni curioſuʒ ẽ ⁊ vitioſũ. Uñ

ꝓuerb.xxuij.ðꝛ Non inſidernec q̃ras impietateʒ
in domo iuſti nec vaſtes requiè eiꝰ. Ad qð facit
qð ðꝛ.vi.q.i.Ex merito.Officiũ ſinguloꝝ ſit ca

riſſimi nõ ſolũ ocłos hĩe caſtos ſʒ ⁊ liguã.nec au

res pꝛuriẽtes qͥs hẽat ideſt curioſas. ec qͥd ĩ do
mo cuiuſqᷓ; agat᷑ alia domꝰ ꝑ cos vnqᷓ; nouerit.
De qᷣbuſdã mulieribovanis dic aplłs.i.Thi.inue
ctiue.ꝙ circuerint domos.⁊ nõ ſolũ ocioſe ⁊ ver

boſe ⁊ curioſe.Dyna filia iacob quia egreſſa c do
mũ pꝛis vt videret femias regionis curioſitate

ducta. oppꝛeſſa ⁊ violata fuit a ſychẽ.geñ.xxxuij.

Nec de mãibo eiꝰeruta niſi q̃dã vi fratꝝ.ad figu

randũ ſᷣm Hug ꝙ aia egrediẽs ꝑ curioſitatẽ de
domo ꝓpꝛie ↄſcie timoꝛate vt curioſe intueatur

creaturas ꝑ aliqm ſenſatõem inde violat᷑ a dya/
bolo ꝑ ↄſenſum in aliqð malũ quã diabolꝰ vio/⸗
latã detinet blãdicijs dũ remoꝛdentẽ ↄoſciam de
malo vane ↄſolat᷑.vł ſpe venie vel emẽdatõis.vel

cõꝑatiõis pcti alioꝝ.ſʒ fres.i.affectꝰ viriles anie
ſenſualitati vim faciẽtes⁊ occidẽtes ꝑ pẽitentiã

vitia cripiunt de manibo diaboli

Ouantu ad tertium §

vbi appctit ꝓpbᷣa dirigi circa vniuerſitàtẽ crcatu

rarũ.ibi In via tua viuifica me.Nota ꝙ via dei

eſt vniũſitas creaturaꝝ / qꝛ ꝑ ↄſideratiõem eaꝝ
mẽs vadit ad deũ.⁊ tũc viuificat᷑ mẽs cũ deueni
endo ĩ cognitõʒ ðᷣi ꝑ creatas.iux᷑ illð. Ro.i.Jnui
ſibilia dei a creata mði ꝑ ea qͥ fcã ſt intellecta cõ⸗
ſpiciũtur.Cogꝗſcendo deũ diligit euʒ.⁊ ois boni

cõtentiuũ.ꝑ dilectiõʒ eĩ dei aia viuificat᷑.ex pul
critudine eni creaturaꝝ ꝑcipitur pulcritudo dei

erentoroim. Er magnitudie eap magnitudo v8S½
pberultare dei etnitas. Ex virtute L ꝑfectio

De ſpectaculis etiam
dicit Beda.ꝙ nõ ſolũ in addiſcedis artibo magi
cis.ſjʒ ẽt in ↄteplandis ſpectacuł ↄſiſtit in ↄcupi⸗
ſe centia oculoꝝ q fm Aug.fac hoies curioſos. de
hmoõt at dic. b. Tho. ſe. lſe. q. clxvij. ar. ij. q; inſpe
cxio ſpectaculoꝝ reddit᷑ vicioſa inqᷣntũ ꝑ h̊ hõ fit
ꝓnus ad vitia vel laſciuie vł crudelitat ꝑea que
ſibi repntant. Uñ ⁊ criſo.dic q adulteras ⁊ inue
recudas mẽtes ↄſtituũt tales inſpectöões. Sʒ
qrit᷑ vtꝝ ſit moꝛtal talis inſpectõ.⁊ viðꝛ ꝙ ſic. qꝛ
dicit de ↄſe. di. i. Qui die loleni pᷣtermiſſo eccleſie
cõuentu ad ſpectacula vadit excõmunicet᷑ſʒ nul

lus excõmunicari dʒ niſi ꝓ moꝛtali. g viðꝛ moꝛ⸗

tale. Pꝛeterea diẽ aug.ſuꝑ pſal. Uidẽt boies ve
natoꝛẽ ⁊ delectantur. Ue miſeris ſi ſenon coꝛre
xerint. videbũt eni ſaluatoꝛẽ.ſ.in iudicio ⁊ cõtri
ſtabunt᷑ di. lxxxvi.qᷓ vẽditoꝛibo. Sʒ veſimpoꝛtat
danatõem etnã.ſᷣm hiero.Contriſtari ẽt in aduẽ
tu ſaluatoꝛis nõ ẽ niſi repboꝝ.ergo⁊c. In Zriũ ẽ
quia Al. ſup.iiij.diẽ ꝙ ſpectacła ſiue ſint inuẽta
ri ad tedin remouẽdũ ⁊ ſolatiũ moꝛtalitat:hu⸗
mane. ſiueẽt ſint talia ꝙ bẽant qnexã vcilitatem
;uis imiſceat᷑ vanitas vt aucupia. venatiões et
hmõi in pſonis ſecłarib ſunt tolerãda exercitia
eoꝝ dumõ nõ fiãt tꝑe intdicto vłloco ſacro.ãᷓ nõ
eſt moꝛtale. Etiã. b. Tho. ſupꝛa nõ dic ſimpłr eẽ
vicioſam.ſʒ inq;tũ puocat ad malũ. Poſſ ſic di
ſtingui. Aut ſpectacula ſunt talia q̃t ſunt repſen
tatiua piuꝝ reꝝ. vt adoꝛatio magoꝝ.occiſio ino
centũ.paſſio xpᷣi.aſcenſio.miſſio ſpũſicti ⁊ umoi
Et hoꝝ exercitia de ſe ſunt licita.⁊ ſiir inſpectio
coꝝ. Uana rñ que aliqñ ibi miſcentur.ſunt reſe⸗
canda.et multo magis ſi qua turpia committe⸗

rentur a iuuenibus qui talia reparant. Aut nõj

lure vt roꝛneamẽta ⁊ duella. extra de toꝛ. perto.
et.ij.q.uij.monomachiam. Tlel etiam ibi pꝛoba
biliter imminet piculum vite. vł notabilis leſio
nis. exercitium hoꝛũ moꝛ tale eſt. Inſpectio an⸗
rem hoꝛum nõ videtar moꝛtale.niſi quis ita inꝰ
oꝛdinate afficeret᷑ ad aſpecrũ huiuſmodi.qetia,ʒ
accederet ad inſpiciendũ ſi pꝛeciperctur ↄtratiũ

vel miſi quis pꝛopter hoc dimittat diuina in die

bus feſtiuis. Et de hoc intelligitur caplm indu⸗
ctum ſupꝛa Qui die ſolenni. Uel darct operam
efficacem ad huiuſmodi facienda.ſ icut qui ꝓuo⸗
cant ad iſta.vel ſoluũt facientibo.quia als nõ fa⸗
ccret. Aut nõ ſunt expꝛeſſe pꝛohibita.⁊ tunc ſi re⸗
bꝛeſentant multũ turpia ⁊ laſciua ea exercentes
moꝛtaliter peccãt.Et de hoc de cõſe. diſt. ij. c. pꝛo
dilectione. Et inſpectio voluntaria taliuʒ moꝛ/

tale cſt. quia nil aliud eſt qᷓ; delectari de turpib⸗

⁊ de ſeuis.tum etiã quia periculo temptationis
ſponte ſe exponit.⁊ de hoc intelligitur.c.ſupꝛadi
ctum Aug Qui venatoꝛibus. Loquitur eni ibi
de hiſtrioniby ⁊ venatoꝛibus cũ beſtia dentata.
Si a caſu reſpicit talia neſciẽs fieri hmõi repᷣien
tatcioues nõ viðꝛ de facili ↄdemnandus pꝛo leui

et incauto aſpectu.Si ãt alia vana ⁊ ſolatioſa re

pᷣſentẽt ob ſolatiũ.qð tñ nõ fit in obpꝛobꝛiũ eccĩie
vel cleri łreligiõis.de ſeñ viðꝛ moꝛtale.nec exer⸗
citatio nec aſpectio vt facere laruas.dꝛacones re
ges ⁊ hmõi.Silłr aſpicere coꝛeiʒantes.ſaltãtes.
currẽtes ad bꝛauiũ.i paleſtra ſe exercẽtes.łhaſti
ludijs.łalijs ludis ð ſeñ viðꝛ moꝛtłe.qᷓ;uis vani
tas ſit ⁊ amiſſio tꝑis. Poſſʒ tñ ibi eẽ moꝛtale per
accidẽs ꝓpt᷑ aliqð malũ ſuꝑueniẽs.ł malã intẽtõ
nẽ in hmõi.vt ſi qͥs ex aſpectu młieꝝ coꝛiʒantiũ
trahat᷑ in ↄcupiam eaꝝ.Clericẽt ⁊ religioſ talia

aſpicere magnũ pctm̃ viðꝛ ꝓpt᷑ ſcandalũ ꝓpłi. In

ðꝛ de oſe. di. v. Nõ oꝑtʒ.i.nõ ↄgruit miſtros alta
ris ł ſlibet cłicos ſpectaculł aliqb inteſſe. Et in
ca.pᷣcedẽti ðᷣꝛ ꝙ laruas demonũ añ ſe fieri ñ oſen

tiãt.Et qꝛ młta mala ↄtingit ĩ hmõi fieri.iõ dete

ſtanda ⁊ repᷣhẽdẽda ſt᷑ in pᷣdicatgiba ⁊ alia hmõi.

aſpectn vano oculoꝝq;tũ ẽ giculoſus plꝰqᷓ; alio

rũ fenſuſj abuſus.Cõmitti pᷣt petm̃ ꝑ viſum ma
gis qᷓ; ꝑ aliũ ſenſũ multipłr.iceſſant᷑ ⁊ faciłr.bᷣm

mgrjm Umb.i expoſitõe reglłe aug.Induẽ ĩcautꝰ
aſpectꝰ ad qdᷣlibʒ capitaliũ vicioꝝ. Pꝛio ei ir⸗
ritat gulã. geñ.iij. Uidit młr lignñ qð eẽt bonuʒ
ad veſcẽdũ ⁊ pulcꝝ ocuł aſpectuq; delectabile.et
tulit de fructu eiꝰ⁊ cõedit Scðo incitat cupidi

tatẽ ⁊ auariciã. Mat.uij.Oñdit ei.i.xpᷣo.diabo

lus oĩa reẽᷓ mðoi.vt.ſ.incitaret ad aꝓpetitũ eoꝛuʒ

Ambꝛ. Iens auari ſꝑ auꝝ ſꝑ argẽtñũvidet.Ler
tio ꝓuocat ad ſuꝑbiã.Unð berñ.dic̃ ꝙ lucifer vi /

dens filiũ dei eqlem pr̃i voluit aſſimilari ſibi vt
eſſz eq̃lis ⁊ ipᷣe pꝛi.Uñ i coꝛð ſuo dixit Silis ero

altiſſimo.vſa.xuij.Eti fabula ðꝛ ꝙ bufo ſe ꝓptea
ĩflauit ĩ pꝛato.qꝛ ibi vidit bouẽ magnũ paſceteʒ.

et wluit ei aſſimilari i magnitudie.ſʒ crepuit.
Quarto cõmouet irã Mat.xviij. Uidẽtes ↄſᷣui
eius q̃ fiebãt ↄtriſtati ſt valde. Sic ⁊ frẽs ioſepꝑh

videntes ꝙ a pĩe plꝰceterlamaret᷑oderãt eũ nec

poterãt ei qᷣcqᷓ; pacifice loqͥ. Geñ.xxxvij. Quito

cõcitat inuidii.Re.ij. ideb emulũ tuũ ĩ cun

ctis ꝓſpis in iſrł.⁊ paulo pꝰ.vt deficiãt oculi tui
et tabeſcat aĩa tua.ſ.inuidia becvidẽdo. Soctes
VUtinã oculi ĩuidoꝝ ĩ oib citatibo eẽnt vt ð oĩm

felicitate toꝛqrent. Sexto vouet accidiã.Acci⸗

dioſus eniĩ viſa intẽperie tꝑis non audet exiread
opꝰ ſed toꝛpeſcit in domo Ecci.xi.Qui cõſiderat
nubet nũq; metet.Septimo inflãmat ad libidi⸗
nem Ecci.ix. Pꝛopt᷑ ſpẽm muliermulti ꝑierunt

et ex h̊ ↄcupiſcẽtia qᷓi ignis exardeſcit. SGeneſ.vi

Uigentes filij dei filias hoĩmqꝙ eẽnt pulcre.acce
perũt vxoꝛes ex oib q̃s elegerãt ꝓpt᷑ qð poſtea ſe
cutũ eſt diluuiũ. Sicegypen vidẽtes ſarãl vxoꝛẽ
abꝛae ꝙ eẽt pulcra nimis nũciauer᷑̃ſt pharaoni et
ſublata ẽ młr.Geñ.xij. Sic ſamſon vidẽs mulie
rem dalidam de philiſteis adamauit qͥ tandẽ fu⸗
it cã moꝛt ſue. Judic̃.xuij.Sic dauid vidẽs ber⸗

ſabee lauantẽ ſe miſit ꝓ ea ⁊ adulteriũ ꝑpetratꝰ ẽ

ij. R. xi. Senes iudices ppli vidẽtes ſuſannã ex⸗
arſerũt in ↄcupiam ciꝰ.Dañ.xiij Om̃e igr pctõ

rum gen/ poculos generax. Et iõ xpᷣus dixit Si
oculꝰtuꝰneq; fuerit.totũ coꝛpꝰtuũ tenebꝛoſum

liceat in

erit. qꝛ ſc om̃es tenebꝛe pctõg ꝑ malos oculos

inducunt᷑.Et iõ ſi oculꝰtuꝰſcadaliʒat te erue euʒ
ſcʒ nõ aſpiciẽdo illñ vñ ſcãdalizarꝭ.⁊ pijce abs te

ait ſaluatoꝛ mat.xviij. Scðo oculꝰpᷣt inceſſant
inducere ad malũ qð nõ ſicẽ de alijs ſenſib. Nã
alij ſenſus ñ ſꝑ hñt obiecta in ꝓmptu.vt pʒ inlau

actꝰ ocłi velocioꝛ eſt q; alioꝝ ſenſuũ. Uñ apls cõ

iõ ðꝛ Ecci.xxxi.Nequiꝰoculo qͥd creatũ e q̃i dice
ret nihil.ſi qs male vta᷑ Itẽ q;uis impudicicia
poſſit vigere in oĩb ſenſib.ꝑmaxiĩe tñ in viſu.Et
in olfactu qͥdẽ cũ in odoꝛibo meretric delectatur

ditu guſtu.odoꝛatu ⁊ tactu.ſʒ oculꝰ ſꝑbʒ qð pot
inſpicere ⁊ inde peccare ſi velit.ij. Pe.ij. Oculos
hbnñtes plenos adulterij ⁊ inceſſabil delicti. Ites

cõiungit eũ cũ momẽèto dicẽs In momẽto ĩ ictu
oculi. ⁊ i facilr hipm peccat vñ Judic x.dꝛ ᷓ ci
intraſſʒz añ faciẽ eiꝰſtatim captꝰè in oclłis eiꝰ.Et·

iu⁊ ũlud Aſperſi cubile meũ mirra ⁊ aloe ⁊ cina,

momo.pꝓuer.vij.Itẽ in auditu.cũ vox eiꝰ vł can
tus audit᷑ Ecci.ix. Colloquiũ eꝰ q̃i ignis exarde
ſcit. Uñ berñ.diẽ ꝙ eſt ſicẽ ſibulꝰſpend.ſ.toxicãs
In guſtu cõuiuãdo cũ ea ꝓpt᷑ qð ðꝛ Ecci.ix. Cuzʒ
muliere aliẽa ñ ſedeas nec accũbas cũ ea.nec al⸗
tercaris in vino cũ ea.In tactu ꝓuer.vi.Qui in⸗
gredit᷑ ad vxoꝛẽ ꝓxi ſui nõ erit mũdꝰcuʒ tetigerit

eam. In oculis.ij. Pe.ij.Oculos plenos adulte⸗

rij. Licet ergo vigeat coꝛruptio impudicicie in

omib ſenſibo.plꝰtñ in ocuł.Tactꝰeni ſimplex ſo

lam ſuauitatẽ carnis ſuſcipit. Auditꝰ dulcedi⸗

nem eloquij.Odoꝛat? fragrãtiã odorl. Guſtꝰni,/
hil ꝓpꝛie de ea ꝑcipit.ſed viſus coloꝛexs.figurã.ge2-
ſtus.oꝛnatũ.mẽbꝛa.⁊ totiꝰ coꝛꝑis diſpoſitioneʒ
paoapit. Et qᷓnto pla ſunt tãto maioꝛẽ ignẽ accen,/
duũt.Itẽ freqntiꝰpõt videri ꝑſona qᷓ; fangi vł au
diri vel cũ ea comedere.Põt quis videre oẽs mua
lieres vnius ciuitatis et om̃es concupiſcere. ſed

nõ ſic tangere.audire ⁊ hmõi. Vñ trenoꝝ. iij.ðꝛ

Oculus meꝰ depꝛedatus eſt animã meã in cun⸗
ctis filiabus vꝛbis mee. Item audacius oculus
peccat ĩ mulieres q; alij ſenſus. Audet enĩ quis
videre multas mulieres cũ quib nõ auderet lo

qui.Itẽ nõ poteſt ita dephendi impudicicia occi
ſicut alioꝝ ſenſuũ.Itẽ inſatiabilioꝛ eſt alijs ſen⸗

ſibus Eccs.i.Non ſatiatur oculꝰviſu.Et iõ Au
guſtinꝰin regla. Nec dicatis vos hr̃e animos pu

dicos.ſi habeatis oculos impudicos.qꝛ impu⸗

nec ſolo. Cauencdũ eſt igr a curioſitate oculoꝛuʒ
De quin q;ſenſibus habes ſupꝛa in prima parte

citulo ſecundo.

8 ſecularibus ſtudere vel eis vti.
Et gratianus quidem hanc queſtionẽ mouet de

Bec queritur vnũ II.

viris eccleſiaſticis.diſt.xxxvij per to.Et arguit

pꝛo et contra.Demũ ſic ſoluit in.S.cur ergo Se
culares litteras quidam leguut ad voluptatem

poetarum figmentis ⁊ verboꝛum oꝛnatum dele

ctati.Et tales rephendũtur a ſanctis. Unde hie

dicus oculꝰimpudici coꝛdiseſt nũcius.xxiij.q.v

ronimꝰ. Uino inebꝛiãtur qui ſcripturas ſacras

male intelligñũt atq; peruertũt. Sicera qui abu⸗

tuntur ſecłari ſapia ⁊ dialeticoꝝ tendiculis que ⸗R

„

— — — — — — — —NN—

ͦ”ͦ”ZM

Capitulũ Beptimũ

non tã vincuia ſunt appellanda q; fantaſmata id eſt

vmbꝛe quedã ⁊ imagines quecito pereũt ⁊ reſoluũt
diſtinctõe ea. Et in pꝛio c. ðꝛ. Eps libꝛos gentilium
nõ legat.hereticoꝝ autẽlegat pꝛo neceſſitate ⁊ temꝑe

Quidã vero literas ſeculares ad eruditiõem eas ad materia huius qſtionis. Querit enĩ argumẽtiue p⸗

iſcunt vt erroꝛes gentiliũ legendo deteſtent?.⁊ vtilia
que in eis inuenerint advſum ſacre eruditõis deuoti

cõuertant. Ettales lauda bilr litteras ſeculares addi

ſcũt.Pꝛo qua cõcluſionefirmãda inducit exempla fi

guras ⁊ autoꝛitates ſanctoꝝ.Exẽplavidelʒ Moiſi

Danielis qͥ in omni ſcientia egiptioꝛũ⁊ chaldeoꝛum
fuerũt eruditi.de quibo dicit hiero.d.ea.Qui de mẽ
ſa⁊ vino regis nolũt comedere ne polluant᷑ſcʒ Dani
el cũ ſocijs vtiq; ſi ſapiam atq; doctrinã babilonio⸗
rũ ſcirent eſſe peccatũ nunq; acquieſcerẽt diſcere qð

noõ licebat.diſcũt autẽ nõvt ſequant᷑.ſed vt iudicent

atq; cõuincant.Figuras hmõi habemꝰin hoc ꝙ pᷣce⸗
pit dñs ſilijs iſrael vt ſpoliarẽt egiptios auro⁊ꝛ argẽ⸗
to. moꝛaliter inſtruẽs inquit Gꝛatianꝰ. vt ſiue aurũ
ſapientie ſiue argentũ eloquentie apud poetas inue⸗
nerimus in vſum ſalutiferũ eruditõis vertamꝰ. In le
uitico vero pᷣmitias mellis.i.dulcedinẽ humane elo
quẽtie dño iubemur offerre.i.ad honoꝛẽvti.¶ DMagi
quoq; dñno tna munera obtulerũt in quibo nõnulli
tres ꝑtes philoſophie intelligivolũt.Deniq; in expo
ſitõe pſalterij Caſſiodoꝛꝰ ait. Oiĩs ſplẽdoꝛ rhitoꝛice
eloquẽtie.oẽs modi poetice locutõis.quelibetvarie⸗

tas decoꝛe ꝓnũciationis a diuinis ſcriptoꝛibo ſum/

pſit exoꝛdiũ.diſt.ea. Se contra legit᷑. Confirmakł

Moypſes ⁊ daniel ſapientia⁊ literis egiptioꝝ⁊ caldeo
rum nõ paterẽtur erudiri.nec ipᷣe magiſter gentiũ ali

quos verſus poetaꝝ ſuis ſcripturis indidiſſer vel di

ctis. Et gloſa ibi ponit illa dicta poetarum.ſ.in epła
ad Titũ ilð Pigmenidis. Cretẽſes ma le beſtie ſem
ꝑ mendaces.vetris pigri.Et in epiſtola.i.Pauli xv.
ad Coꝛinth.illud Terẽtij Coꝛrũpunt bonos moꝛes
colloquia multa. Illõ autẽ quod addit ibi glo. Ode
ro ſi potero ſi nõ inuitus amabo.quod dicit eẽ in di
ctis apoſtolis nõ eſt verum.quia ibi nõ habet᷑.ſʒ be⸗
ne in actibo apoſtoloꝝ illud Genus quidẽ cum ſimꝰ
dei in ipſo viuimus.mouemur et ſumus. Itẽ hiero/⸗
nimꝰſuꝑ epiſtolã ad Cuũ.Si quis grãmaticã arteʒ
nouitvel dialeticã vt recte loquẽdi ranonẽ habeat. et
inter vera⁊ falſa diiudicet nõ impꝛobamus. Sed ex
ſinodo eugenij pape hoc habet᷑ ſtatutũ vt ab vniuer
ſis epiſcopis ſubiectis plebibus ⁊ alijs locis in qui⸗
bus neceiſitas occurrit oĩa cura⁊ diligẽtia habeatur
vt magiſtri⁊ doctoꝛes cõſtituant᷑ qui ſtudia literarũ
liberaliũ q; artiũ dogmata doceãt.quia in his maxi
me diuina manifeſtãtur atq; declarãtur mãdata.d.
ea. De quibuſdã b. tho.ij.ij.clxvij. dicit ꝙ ſtudium
philoſophie ſm ſe eſt licitũ ⁊ laudabile pꝛopter veri⸗
tatẽ quã philoſophi ꝑceperũt deo illis reuelate.vt ðꝛ
Ro.i.Sed quia quidã philoſophi abutũtur ad fiði
impugnatõem.ideo apłs dicit ad Coł.ij. Uidete ne
quis vos decipiat ꝑ philoſophiã⁊ inanẽ ſcientiã ſᷣm

tfraditionẽ hoĩm? nõ m xp̃ᷣm. Sed vir venerandus
in ſanctitate dignitate ⁊ ſciẽtia pᷣclarus dñs Jo.dñi⸗

ci hanc materia plenius diſcutit ⁊ declarat.quendaʒ
eni libꝛũ edidit intitulatũ lucula noctis qͥ totus eſt

cedens vtrũ ſit licitũ xpᷣianis ſecularibo literis vti Et

in coꝛpoꝛe queſtiõis vbi poſt argumenta ad partẽ ne

gatiuã determinat queſtionẽ in ca.qð incipit.Eam
dico philoſophiã.declarat ſe philophiã ſeu ſecłares
literas nũcupare quas ethnici ſeu ſeculares homĩes
vt cõiter inueniſſe credũtur. Hanc ſcilʒ philoſophiã
inquit ipᷣe auctoꝛe Carrone quadrifariã diuiſerũt.vi
delʒ in ronalem. moꝛalẽ.naruralẽ.⁊ diuinã. Ad ro⸗
nalem ptinerevoluerũt dialeticã ceteraſq; artes libe
rales Moꝛalẽvero deſcripſerũt ethicam.⁊ poeſis nõ
modicã poꝛtionẽ cum hiſtoꝛijs.qͥ eo ad moꝛes cõue
niunt quoviroꝝ mulierũq; actus recitãtes bñ viuen
di⁊ timẽdi in malis tradũtexẽpla. Huic riuulo om
nẽ ciuilem tractatũ placuit applicare. Sequit᷑ pin⸗

de naturalis ſeu ab idiomate greco phiſica dicta qᷓ

de rebus ſenſibilibo inueſtigatoe ſua a centro terre vſ
q; ad ſummũ celũ de quocũ q; potuit opinari pᷣum
ptione ſolerti voluit habere ſermonẽ. Tandẽ diuina

lis ſeu methaphiſicalis quã theologiã vocamus, de

magicis ſacris demonibo.ſeꝑatis ſubſtantijs ⁊ natu

ra diuina ꝑtractans.futurũ ſeculũ cum ciuibo ſuis
opinatis ⁊ actionibo credẽda nõ autẽ ſcienda multi⸗

pliciter diffiniuit. Sicq; ex hocvno fonte quẽ philo

ſophiã ſeu amoꝛẽ ſapientie vnde plantãte Pictago⸗
idem autoꝛitate. Bede dicẽtis. Turbat acumẽlegen
tuum ⁊ deficere cogit.qui eos a legendis ſecularibo li
bꝛis omnibo modis eſtimat ꝓhibendos in quibo ſi 8
qua inuenta ſuntvtilia quaſi ſua ſumere licet.alion

ra philoſophi nomẽ eſt oꝑũ.quatuoꝛ fluia nata aĩe
ꝑadiſum humectat in riuulos multos diuiſa. hinc
pꝛodeũt grãmatica.rhetoꝛica.hiſtoꝛia.⁊ cetera mła.
Et poſt mlta in eo.c.dicit ad queſtionẽ ꝓpoſitã poſ⸗
ſe ꝑticulaniter reſpõderi videlicʒ ꝙ naturalis philoſo
phia que reꝝ creatõem nõ nouit⁊ eternitatẽ. ſed ꝑpe⸗
tuitatẽ mundi aut ꝓbare nitit᷑ aut ſupponit.⁊ ꝑvᷣu⸗
iuſmodi eſtventati cõtraria in ſuꝑficie tantũ vt credo
Theologica etiã que metris currit vł pꝛoſa ſincerita

n fidei in ſuoveſtimẽto rebellis neqq; ſunt legẽde ni

ſi a paucis in fide bene fundatis qꝝeſt infideles⁊ he

reticos expugnare. DHi eĩ ſi ſciũt triticũ a ʒiʒania ſepa
re.debẽt mixtũ migma in aeravẽtilare.⁊ puꝝ ⁊ defe⸗

catũ cibũ ⁊ potũ non cõpactũ pplis miniſtrare Du
as vero alias humane philoſophie ptes xpᷣianꝰpote
rit diſcurrẽdo videre cũ ad eiꝰ officiũ ptinuerit. aut
finis pietatis id petierit.ſiue vtvitet᷑ ociũ vicioꝝ ſen⸗
tina cũ melioꝛa ſe nõ pñtauerint. Sit hec ↄcluſio ſcĩ
Hiero.dicẽtis ſuꝑ epła ad Titũ.Si qͥs grãmaticaʒ
artẽ nouitvel dialeticã.vt recteloqndi rõem habeat
⁊ intervera falſaq; dijudicet nõ impꝛobamus. Geo
metria autẽ⁊ Areſmetrica⁊ muſica hñt in ſua ſcien⸗

tia veritatẽ.ſed nõ eſt illa ſciẽtia pietatis. Sciẽtia pie

tatis eſt noſſe legere ſcnpturas⁊ intelligere ꝓphetas
⁊ euãgelio credere.Et aplos nõ ignoꝛare.di.xxxvij.
Si qs. Accedit ad idẽ Anticus in epła dicẽs. Tã

diu liberalibo aribo immoꝛãdũ eſt q;diu animꝰ me

lioꝛa agere nõ pᷣt. Rudimẽta ſunt nra nõ oꝑa.Et idẽ
in epla.xxxv.Quẽadmodũ ſtudere oĩbo ãnis hone⸗
ſtũ eſt.ita nõ oĩbo inſtitui turpis⁊ rediculoſa res eſt.
Senex clemetariꝰ Juueni parendũ eſt. ſenlvtiag eſt

hec omnia ille. Cui addi p̃t qd ait Hiero.de daniele
⁊ ſocijs ſcʒ diſcunt autẽnõvt ſequãtur.ſed vt iudicet
atq; cõuincant. Quõ ſi qͥpiã aduerſus mathemati

cos volẽs ſcribere imꝑitus matheſeos riſui pateat.?

aduerſus philoſophos diſputãs ſi ignoꝛct dogma⸗
ta phõꝝ.di.xxxvij.qͥ de meſa Hincꝛ Amb.ſup luẽ
LZegimꝰ aliq ne negligat. legimus neignoꝛem? legl⸗
mus nõvt teneamꝰ.ſedvt repudiemꝰ. Itẽ aug. SBi
quid veri de deo Sibilla vel oꝛphe? alique gentiu va
tes aut philoſophi pdixiſſe noſcunt᷑ valet quidẽ ali⸗
quid ad paganoꝝ vanitatẽ reuincendã.nõ tñ ad iſto

„. — —☛

rũ.ſ.que ſunt fidei autoꝛitatẽ cõplectendã.di.xxxvij

i quid veri. Ad pꝛedictã queſtionẽ pᷣfatus vir vey 4 3
Siquigvei. Ad 4 be cauſe tãgunk:.diſt.xxxvij.in.c.pᷣallegato. Uerũ qꝛ

nerandꝰin ſe. c.qdð incipit.tertius terminus. Rñdet
Pleniꝰ declarãs hos terminos.cõceſſum. cõſultum.
mandatũ.pꝛeceptũ.phibitũ.⁊ vſum. Et q;tũ ad
pꝛimũ dicit illð eſſe cõceſſum quicqͥd ꝑ indulgẽtiaʒ
ab eo q id iundice põt eſt largitũ.vtraq; ꝑte in libe⸗
ra poteſtate beneficiati manete.Accipio autẽ magis
ſtricte cõceſſum qᷓ; faciat lexvbi dicit qð nõ eſt pꝛobi
bitũ videtur eſſe cõceſſum. Sicq; conceſſus eſt vſus
camiũ humano generi poſt diluuiũ. Hoc modo re⸗
oꝛ dicendũ aliqᷣbus aptis⁊ ſolidatis in fide. ethnico

rũ ſtudiũ eſſe cõceſſum. Et ad hoc facit ca. Deqᷣbuſ

dam. diſt. xxxvij. Conſultũ addit ſupꝛa cõceſſum
nõ ſolũ ꝑſuaſionẽ ſed etiã maioꝛis boni cõditionem
Koõſiliamur enĩvt ex plunbo qð honeſtiꝰ fuerit eliga
mus.Hinc dico ad dubiũ.ꝙ cum meliꝰſtudiũ pene

omnis hõ poſſit frequẽtare ꝙ;ᷓ ſit ſtudiũ philoſopho⸗

trũ. on eni de pari pugnant lectio xpᷣianoꝝ ⁊ lectio

grecoꝝ.Eſſet abſolute in cõi cuilibet ↄſulendũ ne le

gat codices ethnicoꝝ eſto ꝙ in centis caſibo hodie ali

cui foꝛet cõſulendũ pꝛefato ſtudio dare operã effica/
cem.vt in c. Qui de mẽſa.di.xxxvij. Mãdatũ vult

iunſꝑitus maxime Alrchi.cũ Hugo.xiiij.qi.Qð de

bet infra pꝛeceptũ foꝛe ⁊ cõſilium ſuꝑare in/eo ꝙ ob⸗
ligat ad penã cõtrariũ facientẽ. qð nõ facit conſiliũ.
ſcd nõ obligat ad culpã qð eſt derõne pᷣcepti.Tunc
dicit᷑ ad queſitũ ꝑ iudicẽ ſempiternũ foꝛe mãdatum
ne qͥs in dictis gẽtiliũ debeat ꝑmanere.verberan ei
iuſſit Hiero.vt Ciceronianũ.ipſo verberato teſte ad
Euſtochiũ.qð ſactũ Gꝛatianꝰ aſſumit in canone ꝓ
ſtabilimẽto ↄcluſionis eiuſdẽ di.xxxvi.c. legimus.
Pꝛeceptũ autẽ eſt cuiꝰtrãſgreſſio moꝛtale crimẽ indu
cit.xiiij.q.i.qð debet᷑. An vero ſub tali pᷣcepto libꝛi
gentiliũ xpᷣianis intelligi debeant intdicti.temerarie
nõ audeo affirmare licet multi textus id videant᷑ ſo⸗
nare.vt illecti eaꝝ doctrinaꝝ blandicijs reſipiſcant
aliqui qͥ eaꝝ vinculis aſtrictivelut bos ad victimam
Dducerẽtur.Tali ʒelo ĩpulſus vt credo nõ mediocrit᷑.
tali facultate inſtructus beatiſſimꝰ Hiero.ſcripſit de

filio ꝓdigo ad Damaſum papã.Demonũ cibus eſt
carmina poetax.ſecularis ſcĩa rethoꝛicoꝝ pompad⸗
box. Nulla ibi ſaturitas veritatis. nulla ibi refectiſo
iuſticie reꝑit᷑. Studioſi eaꝝ in fame veri ⁊ virtutũ pe

nuria pſeuerãt.Pꝛohibitio nõ diſtinguit᷑ a pꝛecepto
niſi qꝛ illð affirmatiuũ vt honoꝛa patrẽ ⁊ matrẽ.hoc

negatiuũ.vt nõ occides.Et ſᷣm hoc credũła ſanctis

Setok ſe nconambi r.ſicut ad ꝓpoſuũ Hieroni.
cribit augꝰ. Pulcrioꝛ eſtveritas xpianoꝝ q; PHelena

lectiones ethnicoꝝ codicũ phibite multis de cauſis
ita tamẽ vt oĩs pꝛobibitio cõditionalis intelligat᷑ ⁊ ñ
abſoluta. Cauie autẽ ſunt iſteꝛ ſimiles. Si qͥ foꝛent
melioꝛibo obligativt ſacerdotes qͥ debẽt cure aĩarum

vacare.vt c.ſacerdotes.di.ea. Itemvbi de ſumptibo

de quibo debẽt pauꝑes ſuſtẽtari.tales litere emerenĩ
ſoluẽdo doctoꝛibo vl libꝛos acqͥrendo.vt in c.Legãt
di.ea. Itẽ cum pꝛoptet taliũ literarũ amoꝛẽ litere ſa⸗
crecõtemnerẽtur⁊ negligerent᷑.vt inc. UVino inebꝛiã
tur.di.ea. Itẽ ſi cauſa vanitatis cõtingeret frequenta
ri p̃dictas.vt in ca.nõne.di:ea. Item ſi ad inanẽ glo
riavel qðuis viciũ inclinarẽt legentes. Idẽ ⁊ foꝛtiꝰ ſi
deducerẽt ad erroꝛẽ. Ad qð facit.c.ideo.di.ea.Dẽs

vt plurimũ bec mala ex pꝛefatis lecturis pꝛoueniũt
ſicut exẽpla patiẽtia⁊ conſcie pꝛopꝛie clamãt.phibite
pᷣſumũt᷑ in plunbo.Et ideo dñt deteſtari.ſennonibo
vilipendi.carũq; ſectatoꝛes increpari.nõ quia in ſe
male.ſed qꝛ media ſunt ad deuiandũ a deo. Undeꝛ
Bꝛeg.ſidei ʒelatoꝛ deuotus Titi liuij viri maxie elo

qjuẽtis libꝛos quotq̃t repire potuit cõbuſſit. Uſus

autẽeſt ſm aug.⁊ magiſtrũ in pꝛio ſen.diii.id qð in
vſum venerit inferrein id quod fruendũ eſt.i.in deũ
mediatevel immediate. Sicq; oĩs vſus licitus eſt. ⁊
abuſus ulicitus Sic igit᷑ qui ſtudẽt in gẽtilibo doct᷑

nis pꝛopt᷑ deũ.hi illis vtant᷑ ⁊ licitũ eſt eis.ĩmoꝛ me⸗
ritoꝛiũ.qͥ vero obvanitatẽ vel aliquẽ aliũ finẽ. hi eis
abutütur.⁊ illicite ſtudent in eis. Et qꝛ cõiter hoĩes
abutũtur,ideo cõmuniter tales repbendũtur.·

apitulũ octauũ. De temerario iudicio.

FEmerarium iudicium

ꝑbia ꝓcedit. Ubi ſciẽdũ ſᷣm b.tho.ij.ij.q

tovocabulo extendit᷑ ad ſignificãdũ oẽm determiatõ

nem in qᷣbuſcũq; ſiue in ſpeculatiuis ſiue pꝛacticis.
Ungdeꝛ dicit᷑ ꝗ cecus nõ poteſt iudicare de coloꝛibo.

nec infirmꝰ? ppter guſtũ infectũ de ſapoꝛibꝛ. Ipſum
autẽ iudiciũ pꝛout eſt actus iuſticie tripłr reddit᷑ vi⸗
cioſum. Pꝛimo cũ qͥs iudicat de his in quibo nõ

habet ptãtem.puta cũ quis in iudicio examiat cam

eius qui nõ eſt ſibi ſubditus ⁊ cõdemnat vel abſol⸗
uit eũ per ſentẽtiã.vt laicus clericũ.vel qui nõ habet

regimẽ condẽnat aliũ qui ſibi nõ ſubdit᷑. Et hoc di-

cit᷑udiciũ vſurpatũ ꝑtinẽs ad pᷣſumptõem de qͥ ſu⸗
pꝛa in caplo de pᷣumptionib. Secundo reddit᷑
iudiciũ vicioſum cũ quis habens regimẽ ⁊ poteſtatẽ
ſuꝑ eum quẽ iudicat nõ ſᷣm iura determinatreddẽs
vnicuiq; quod debitũ eſt condẽnando.ſ.reum. ⁊ab
ſoluendo innocẽtem.ſed iniuſticiã facit amoꝛevel ti-⸗
moꝛe ductus odiovel cupiditatevel ignoꝛãtia culpa
bili.⁊ dicik iudiciũ puerſuʒ ſeu iniuſtũ.Et de hoc ſu
pꝛa.ti.i.ca.xix.de iniuſticia. Tertio mõ cũ qͥs pę-
cedit ad iudicandũ de alio ex leuibo ſignis⁊ cauſ⁊ ñ
ſufficiẽtibo ad cognitõem facti.⁊ dicit᷑ iudiciũ ſuſpi⸗

cioſumvel temerariũ.⁊ de hoc nũc agit᷑ alis duobꝰ

omiſſis.Quod qꝛvicioſum ꝓhibet aplłs.i.ad Coꝛĩ.
iiijeNolite añ tꝑs iudicare quſq; veniat dñs. DHui⸗

quod eſt ſpeciale pctm̃.ex curioſitate ⁊ ſu

lx/ꝙ iudicii ſᷣm ſuã pꝛima impoſitõem ĩpoꝛtat deter
minatõem rectã iuſtoꝝ.i.eoꝝ q ſunt iuſta. Sʒ ãplia

—
= —,

N

———

u

—— —

g4
hn
is⸗
n
N
b

Capitulũ Octaunñũ

vicij.vt dicit ri.pene nullus reꝑitur ĩmunis.ſzj cle
ricus religioſus.⁊ laicus.rectoꝛ ⁊ ſubditꝰ eo inuoluit
Sed ꝑ hoc cũ eſt crimĩale cõdemnat᷑. Uñ xpᷣs Luce
vi.Nolite iudicare.⁊ nõ iudicabimini. Nolite condẽ
nareꝛ nõ cõdemnabimini.i.nolite iudicarevt condẽ⸗
netis.i.reputando dignum.hoĩem damnatõe de eo
de quo nõ eſt certũ. Unde pſal.Feci iudiciũ ⁊ iuſtici⸗

am.i.iuſtũ iudiciũ⁊ rectũ.nõ tradas me calũnianti⸗
bus me ſuꝑbis ps.cx viij.id eſt nõ tradas me pꝛopt

hoc demõibo ſuꝑbis. qͥ accuſant q̃tidie bonos falſo
tñ⁊ hec dicit᷑ calumnia.ſicut diabolꝰ falſo accuſauit
ob dño dicẽs. ꝙ pꝛopt᷑ pꝛoſꝑitatẽ ei ſeruiret. Job.i.
bi ampliando materia. Nota ꝙ triplex eſt iudiciũ
temerariũ. Pꝛimũ de pꝛoximo ſuo. Secunduʒ
de domino deo. Tertium de ſeipſo.

Muantũ ad pꝛimn de ... I.

quo pꝛincipalłr intendit. Nlota iudiciũ temerariuz

eſt cũ aliqͥs opus pꝛoximi de q̊ nõ habet ſufficientia
indicia ad cognoſcendũ.vtrũ bonũ vel malũ ſit ĩ mẽ
te ſua firmiter eſtimat ſeu determinat illð eſſe malũ.
2 ðꝛ eſſe iudiciũ ſuſpicioſum ſeu temerariũ Circa qð
triavidẽda ſunt. Pꝛimo deeiꝰcauſa. Scõðo de
eiꝰ malitia.ſ.quãta ſit. Tertio qᷓre ꝓhibita Quã⸗
tũ ad pꝛimũ.ſicut dicit Tullius,.ſuſpitio ĩpoꝛtat opi
nionẽ mali q̃ ex leuibo indicijs pcedit. Et ↄtingit ex
tribo.ſᷣm b. Tho.ij.ij.q.lx.arti.iij Uno mõ ex hoc ꝙ
aliquis in ſeipſo malꝰeſt.Et ex hocipſo ꝙ cõſci ẽ ma
licie ſue facilr de alijs male opinat᷑.ſᷣm illð Ecchaſ.x
Stultus.i.pctõꝛ invia ambulãs cũ ipſe ſit inſipiẽs
oẽs exiſtimar inſipiẽtes.Auarus cũ ſit aſſuetꝰfrau⸗
dibo⁊ mẽdacijs in emẽdovelvendẽdo oẽs emẽtes et
vendẽtes credit ſilia facere. Luxurioſus qͥ reſpicit iu
uenes⁊ loquit᷑ mala intẽtione laſciua.ita qͥs videt re
ſpicerevel loqui cũ hmõi.malũ idẽ iudicat. Sʒ nõ ſe

quit᷑ ꝙ ſi ipſe malꝰeſt alij ſint mali.⁊ ſi eſſent mãifeſte

mali.nõ tñ ſꝑ malefaciũt ⁊ mala intẽtione Scðo
mõ ꝓuenit hoc ex eo ꝙ quis male afficit᷑ ad alrerum
Cũ eĩ quis ↄtẽnit aliũ vel odit.vel iraſcit᷑. vel ĩuidet

eæx leuibo ſignis opinat᷑ male ð ipſo:qꝛvnꝰqͥſq; facilłr

credit qð appetit.qꝛ igit᷑ male affectus ad aliũ appe
tit ſibi malũ pꝛomptꝰ eſt ad cogitandũ malũ de eo.
Ad hoc facit qðᷣ ait Hiero. O inuidia pᷣmũ tui moꝛ

dax quidã ꝓ nefas noĩe xpᷣiani relicta trabe in oclo pꝑp

Hais in alieno feſtucã q̃rũt.i. ex hoc qð ĩuidẽt alijs ð

uibo defectibo iudicãt ⁊ condẽnant eos. Tertio

mõ ꝓuenit hoc ex lõga exꝑientia. Uñ ðt phũs.in.ij.
ethicoꝝ ꝙ ſenes ſunt maxime ſuſpitioſi.qꝛ multotiẽs
ſunt exꝑti alioꝝ defectꝰ. Pꝛime due caule ſuſpitõnis
manitfeſte ꝑunẽt ad ꝑuerſitatẽ affectꝰ. Terna vero di
minuit rõem ſuſpitõis.vñ etiã pctm̃.De his ãt q̃ de
ſe ſunt mala.vt blaſphemie.homicidia. adulteria.et
hmõi.vt dicit Beda.licet nobᷣ ſuſpicari⁊ iudicare ma
la.ĩmo ↄtrariũ facere.i.eſtimare ea vt bona⁊ꝛ licita eẽt

pctm̃⁊ erroꝛ ꝑiculoſus.Uñ.xi.q.iij.ðꝛ.⁊ eſt ſniĩ Pie

ro.Si qͥs dixerit iuſtũ.ſ.opꝰiniuſtũ⁊ iniuſtũ iuſtũ.
vterq; abomĩabilis eſt apð deũ.ſed nullꝰ eſt aboĩa⸗
bilis apð deũ.niſi pꝛopt᷑ moꝛtle.ergo hoc ẽ moꝛtale.
Vñ dicit ibi glo hoc intelligi᷑ vno mõ cũ qͥs dicit

vicia eſſevirtutes:vel ecõuerſo.talis moꝛtalr peccat.

Et ↄſonat hoc ei qð dicit Aug.ſuꝑ eplamad Coꝛĩ.
ſcʒ ꝙ errare in rebus neceſſarijs eſt moꝛtale pctm̃ cũ
quis.ſ.iudicat ſeu putat opꝰbonũ eſſe malũ⁊ ecõuer

ſo. nam qlibet adultus tenet᷑ ſcire hoc bonũ illõ ma

lü.hec in glo.qdð intelligide neceſſarijs ad ſalutem

quoꝝ tranſgreſſio vel omiſſio eſt moꝛtale.ſecꝰde veni

alibus. In ſũllis eĩ neceſſarijs ad ſalutẽ.vt dicit Hie⸗
ro.parũ diſtat a vicio deciꝑevel decipi poſſe xpᷣianũ
Et ad eos dirigit᷑ illa impꝛecatio.Eſa.v. Ve qui di
citis ſcʒ in coꝛdeveſtro bonũ malũ⁊ malũ bonum⁊c
Non tamẽ cõtinue peccat moꝛtalr qui errat in neceſ⸗
ſarijs.ſed pꝛo illo tpe qͥ omittit vel negligit addiſcere
illa m tho. Quantũ ad ſecundũ.i.de malicia q̃n
ta ſit.ſ.vẽiale vel moꝛtale.ota ſᷣm b.tho.vbi ſupꝛa
ꝙ triplex eſt gradus ſuſpitiõis. Pꝛimus eſt cũ qͥs
ex leuibo indicijs incipit dubitare de bonitate alicꝰ.

vt cũ videns pꝛobũ virũ⁊ religioſum ridere.vel dure

loqui alicui.vel aliqð ſolaciũ dicere incipit cogitare
illũ eſſe leuẽ⁊ nõ ita ſanctũ ſicut cõiter tenet᷑. ⁊ hoc eſt
veniale⁊ leue peccatũ. Pertinet eĩ hoc ad tentationẽ
humanã ſine qua vita iſta nõ ducit᷑ vt habet᷑ in glo.
ſuꝑ illð.iiad Coꝛin.iiij. Nolite ante tempus iudica⸗
re. Secũdus gradus eſt cũ aliquis pꝛo certo ma
liciã alrerius eſtimat ex leuibus indicijs. ⁊ hoc ſi ſit
de aliq̊ graui.i.moꝛtali erit moꝛiale tale iudiciũ.qꝛ ñ
eſt ſine ↄtẽptu ꝓximi int᷑ioꝛi.ſicut ſi qͥs ex hoc ꝙvidet
hoĩem bone fame vel quẽ ignoꝛat cuiꝰcõditõis ſit.lo
quentẽ cũ muliere quꝗ nõ cognoſcit.in loco honeſto
⁊ mõ modeſtoꝛ firmit᷑ in mẽte exiſtiat eos loqͥ de tur
pibo vl intẽtõe pꝛauavt inducat ad malũ.cũ hoc age
re ſit moꝛtale tale iudiciũ eritilli peccatũ moꝛtale Si
mitłtr ſi qͥ videns hoĩem comedentẽ pluries. vł hoꝛa
pꝛima in die q̃ eſt ieiuniũ eccłievt in quadrageſima
⁊ cũ nõ cognoſcat eũ nec ſciat motiuũ eiꝰ ad comedẽ
dũ firmit᷑ in aĩo credit ꝓ peccet moꝛtalr.⁊ ꝙtrãſgre⸗
diat᷑ pᷣceptũ ecclhie.peccarʒ ipᷣe iudicãs moꝛtalraꝛ p̃ᷣt
hr̃e legitimã cãm nõ ieiunadi.vt infirmitatẽ vel mul
tũ laboꝛẽ neceſſariũ⁊ hmõi.in q̃ caſu nõ peccet nõ ie
iunãdo nec trãſgredit᷑ mãdatũ ecclie. Secꝰãt eẽt cuʒ
iudicaret ꝑ pᷣſumptõʒvidelʒ ꝙ ſi tal omittit ieiuniuz
ſine cã legitima peccet moꝛtalr in trãſgrediẽdo pꝛece
pta ecclie.de hoc tñ nõ iudicat vtꝝ hẽat caãm legiti⸗
mã vel nõ cũ neſciat. Sili cũ qͥs ex eo ꝙ aliqs nõ cõ
uerſat᷑ domeſtice cũ aliquovt pus. vel oñt aliquam
irã ad eũ.p eerto credit ꝙᷣ hẽat odiũ moꝛtale ad illũ.
moꝛtalłr peccat.lõ enĩ oĩs ira vel indignatio ẽ odiũ
Sʒ cũ qͥs hʒ ſigna ſatis vꝛgẽtia ſeu ꝓbabilia malicie
alteriꝰ vtputa qꝛ ẽ male fame.depᷣhẽſus plies in tali
vicio loqͥ ? ſuſpectꝰ cũ ſuſpecta in loco⁊ tẽpe ſuſpecto.
nõ eẽt moꝛtale.Tñ cauendũ eſt etiã tũc a iudicio ni
ſi ſit ſuſpicioviolẽta q̃ facit hoĩem ↄuictũ in foꝛo con
tẽtioſo. Uñ glo.dicit ſuꝑ illud. Nolite iudicare Et ſi
ſuſpitões vitare nõ poſſumꝰqꝛ hoĩnes ſumꝰ:iudicia
tñ.i.diffinitiuas firmaſq; ſentẽtias ↄtinere debemꝰ.
Si qͥs autẽ iudicat aliquẽ det᷑minateꝛ cenitudinali
ter de pctõ veniali ſine ſufficiẽtibo ſignis veniali pec
cat. Uñ ſaluatoꝛ ait Mathei:vij. In quo iudicio iu
dicaueritis.ſ.de moꝛtalivel veniali iudicabimĩ.ſcʒ ⁊
vos a deo. Sʒ qd ſi qͥs ex aliq bo ſignis exterioꝛibus
iudicat aliquẽ ſuꝑbũ:iracundũ.vel guloſuʒ. n⸗

-ð

que ſuntvicia capitalia. Cidet᷑ dicendũ ꝙ ſi iudicat
illã habere talia vicia ſecundũ paſſionẽ vbi frequent
⁊ cõiter eſtveniale.nõ ſᷣm rõem deliberatã in moꝛtali

coiter eſtveniale. Tertiꝰ gradus ſuſpitiõis eſt cuʒ

aliquis iudex ꝓcedit ex ſuſpinõſbo ad ↄdẽnandum
aliquẽ et hoc directe eſt cõtra iuſticiã.vnde⁊ moꝛtle.
E ſt enĩ iuſticia⁊ iniuſticia pꝛopꝛie circa oꝑatoes exte
rioꝛes. ⁊ iõ tunc iudiciũ ſuſpicioſum ꝑtinʒ directe ad
iniuſticiã quãdo ad actũ exterioꝛẽ pꝛocedit vt in foꝛo

cauſarũ. Sed iudiciũ ſuſpicioſum interius in mente

ꝑtinet ad iniuſticiã reductiue ſm qð cõparat᷑ ad exte
rius iudiciũ ſicut actus interioꝛ ad exterioꝛẽ vt cocu⸗
piſcentia ad foꝛnicatoe.⁊ ira ad homiciũ. Pꝛohibet
aurẽ in iure indicẽ iudicare ex ſuſpitiõibo. Unð dicit
Melchiades papa. Pꝛio ſuꝑ oia diligẽt᷑ inqrite vt
cũ iuſticia⁊ claritate diffiniatꝭ.nullũ iudicetis ſuſpi⸗
tionis arbitrio.ſed pꝛimũ ꝓbate.ij.q.i.pꝛio vbi dicit
glo. ꝓg triplex eſt ſuſpitio. Pꝛi eſt temeraria q ſcilʒ
oꝛit᷑ ex leʒibo indicijs vt cũ ex locutõe aliquaꝝ ꝑſona
rũ leuiũ dicit᷑ malũ de aliq̊.⁊ de hac intelligit᷑ qd di⸗
ctũ eſt.vñ reſpuenda eſt.qꝛ nõ facit ppatöem. Se
cunda eſt ꝓbabilis vt cũ oꝛi᷑infamia de aliq apð eti
am graues ꝑſonas.hec etſi nõ facitſi ufficientẽ ꝓbatõ
nem inducittñ purgatõem qua pᷣt pᷣlatus exigere. vt
ij.q. v. Pꝛeſul. Tertia eſtviolenta.vt cũ reꝑitur ſu
ſpectus cũ ſuſpecta.nudꝰ cũ nuda in eodẽ loco. hec
quia cõuincit inducit condẽnatõem tanq; ſufficiẽter
pꝛobatũ ſit.vt.xxxij.q.i.Dixit dñs. Qð iudicari nõ
debeat ꝑ ſuſpitões ſed ꝑ ſufficietes ꝑbatões oſtendit

Euariſius papa dicẽs.Si deꝰoĩm cõditoꝛ ſodomo⸗

rũ mala quoꝝclanioꝛvſq; ad celũ ꝑuenerat oĩa ſciẽs
pꝛius nec crederenec iudicarevoluit qᷓ ipſe ea cũ fide

libo teſtibo diligẽter inueſtigãs que audierat ope cõ⸗
pꝛobaret.os qᷣ ſumus hoĩes⁊ pctõꝛes quibo inco⸗

gnitꝗ ſunt occulto iudicia dei. hec pᷣcauentes nulluʒ
ante derã iuſtãq; pꝛobatõem iudicare ⁊ dãnare debe
mus. ij.q.l. Deus oĩpotẽs. Quãtũ ad tertiũ ſcʒ ꝗͥ
re ſit phibitũ iudicare ex ſuſpitõe. Rñſio.qꝛ ex hoc ſe
quit᷑ triplex malũ.Nãa cõtemnit pꝛoximũ.vſurpat ðᷣi
pꝛopꝛiũ ledit ſeipʒ. Oð homo cõtemnat pꝛoximũ

ex iudicio ſulpicioſo ſic declarat. be. tho. ij. ij. q lx. Ex

hoc ꝙaliquis hʒ malã opinionẽ de aliq ⁊ abſq; ſuffi
cienti cauſa iniuriat᷑ ei? cõtemnit ipʒʒ in mẽte ſua.nul
lus autẽ dʒ contẽnere pꝛoximũ vel qðcũq; nocumen
xũ inferre abſq; cauſa vꝛgẽte.qꝛ hoc eſt cõtra caritatẽ
pꝛoximi. Etideovbi nõ appareãt manifeſta ſigna de
malicia alterius debemꝰeũ vt bonũ hr̃e. Uñ aplus.

Ro.xiiij.Qui nõ manducat manducãtẽ non ſpnat.

ſcʒ iudicondo ipᷣm malũ⁊ guloſuʒ. vel idolatra q̊ad
idolotica.⁊ q manducat nõ manducantẽ nõ iudicet
vt ſuꝑſtitioſum ⁊ hmõi.Si qͥs obijceret ꝙ iudicium

magis dʒz eſſe de eo qð in pluribo aecidit qᷓ; de eo qð
in paucioꝛibo.ſed in plibo accidit ꝙ hoĩes male agũt
Nã dicit᷑ Eccłs.i.Stulroꝝ infinitꝰ eſt nũerus.ꝓni
enĩ ſunt ſenſus hoĩm⁊ cuncta cogitatio ad malũ ab
adoleſcẽtia ſua.vt ðꝛ Beñ.vi.ergo potiꝰdʒ dubiũ fa⸗
ctũ hoĩs iudicari in malũ q; in bonũ.qꝛ ſic minꝰfal⸗

let᷑ cũ falli ſit malũ intelleciꝰpꝛopt᷑ falſitatẽ Rñt bea.
Tho.vbi ſupꝛa ar.iiij. ꝙ q;uis hõ dubiũ factũ ĩ me

lius interpᷣtando freqntius fallał tñ meliꝰẽ ꝙ frequẽ

tius hõ fallat᷑ hñdo bonã opinionẽ de malo hoĩe qᷓ
ꝙ rarius fallat᷑ habendo malã opinionẽ de bono ho
mine.qð cõtingeret ſi dubia in partẽ peioꝛẽ interpᷣta
rent᷑ Nam nulla iniuria fit alicui ex pꝛio.ſed ex ſcõᷣo
vtiq;. Sʒ neq; etiã in hoc falli ꝑtinet ad malũ intel⸗
lectus iudicãtis bonũ de malo hoĩe in facto dubio.

Alið eſt enĩ iudicare de rebo.alið de hoĩbo. Nã ĩ iu-

dicio de rebo attendit᷑ ibi ſolũ bonũ iudicãtis ſi vere
iudicet.ſ.put eſt.⁊ malũ ſi falſo iudicet.qꝛ bonũ ĩteł

lectus eſtveꝝ.⁊ malũ eſtfalſum ſᷣm phũʒ in.vi.ethi⸗
coꝝ.Ipſi autẽ rei de q̃iudicamꝰ nil nocet q̃litercũq;
iudicemur⁊ iõ dʒ hõ niti vt de rebo iudicet ꝓut ſunt.

Sed in iudicio qͥ iudicamꝰde hoĩbo pᷣcipue attendit᷑
bonũ⁊ malũ ex pte eiꝰ de qͥ iudicat᷑.qͥ in hocipᷣo ho⸗
noꝛabił habet᷑ ꝙ bonus iudicat᷑: ↄtẽptibiłſi malus
iudicet᷑. Et ideo debemꝰattendere in tali iudicio poti
us ꝙ bonũ iudicemꝰ hoĩem niſi maniteſta rõ oñdat
ↄtrariũ.Jpᷣm autẽ falſum iudiciũ hoĩs bene iudicã
tis de malo hoĩe nõ ꝑtinet ad malũ intellect ipſi ſiẽ

nec ad ꝑfectõem eiꝰꝑtinet cognoſcere veritatẽ ſingu⸗

lariũ cõtingentiũ.ſed magis ꝑtinet hocad bonũ effe

ctũ hoĩs ſᷣm caritatẽ iuxta illð.uiad Coꝛi.xiij. Chari

tas nõ cogitat malũ.ſ.de ꝓxtimo. Scðoex iudicõ
hmõi ſuſpitioſo vſurpat᷑ dei pꝛopꝛiũ. Dicit᷑ enĩ diſt.
xxxij. Erubeſcant. Occultoꝝ cognitoꝛ⁊ iudex eſt deꝰ
ideo ſolus habet iudicare de occultis.qꝛ ſolus nouit
occulta.ſm illð qð ait Salomõ.Tu ſołnoſti coꝛda
filioꝝ boĩm.⁊ illð.ij.pał.vi. Hoĩes vident que ſoꝛis
ſunt. deus autẽ intuet᷑ coꝛ Cum igit᷑ in his que deſe

mala nõ ſunt ſed de genere bonoꝝvt elemoſine. ieiu⸗

niũ⁊ hmõi.vel indifferẽtia. vt comedere bibere loqͥ ⁊
hmõi.malicia eoꝛũ.i.ꝙ ſint male facta ꝓcedat hoc ex
mala intentõe facientis.⁊ intẽtio ſit occulta.Jõ iudi⸗

cans male de aliquovſurpat deo iudiciũ ſuũ vñ val

de ſuꝑbo⁊arrogans.Etideo dicit apłs Ro.xuij Tu
autẽ qͥs es qͥ iudicas alienũ ſeruũ.i.qnõ pᷣſumis iu⸗

dicare coꝛ alteriꝰqð deo reſeruat᷑. Pertinet etiã ad te⸗

merariũ iudiciũ ꝙ aliquis qui eũ qͥ nunc malus eſt
maniteſte velit iudicare dãnandũ niſi ꝑ pᷣſuppoſitõʒ
ſcʒ ſi ꝑſeueret in malo.Põt enĩ qͥlibet q;tumcũq; ma
lus cõuerti ad dñm. Uñꝛ leo papa dicit Nemo ẽ de
ſperãdus dũ eſt in hoc coꝛꝑe cõſtitutus.hoc eni eſſet
iudicare de futuris quoꝝ cognitio deo eſt nota Sʒ⁊

de pᷣteritis malis ꝓximi q̃ nouimꝰnõ debemꝰiudica

re.ſ.ꝙ ꝑſeuerʒ in eis niſi hoc appareat.ſed eſtimare ꝙ
penitueriĩt. Nã vt ðꝛ.i.q.vij.ſancimꝰ.Nemo iudica⸗
dus eſt immemoꝛ ſalutis ſue. Pꝛo regula igit᷑ iuris
habet᷑ ꝙ dubia ſunt in melioꝛẽ ꝑtẽ interpᷣtãda.extra
de re. iur.c.eſtote Ubi etiã nota ſᷣm b.cho.vbi ſupꝛa
ꝙ interpᷣtari in melioꝛẽvel deterioꝛẽ ꝑtẽ ↄtigit duptr.
Vno mõ ꝑ pᷣſuppoſitõʒ.alio mõ ꝑ determinatiõem.
Scðm pꝛimũ modũ.ſ.pᷣſuppoſitõis tũc cũ debemꝰ
aliquibo malis adhibere remediũ ſiue alienis ſiue no
ſtris.ad hocvt ſecurius remediũ adhibeat᷑ dʒ pᷣſup⸗
poni qð detenꝰ ẽ.qꝛ remediũ qð eſt efficaxꝰ maius
malũ multomagis erit cõtra minꝰ.Et ſic bonꝰ neſci
ens ſi adhuc vere penituerit.decõmiſſis iudicãs ꝑ pᷣ

ſuppoſitõʒ acſi nõ penituerit ſufficiẽter.iteꝝ Pie do

let.iuxta illð Job.ix. Uerebaroĩa oꝑpa mea Etvidẽs

ꝑſonã ignotã vel ꝓcliuẽ ad malũ tollã ante eũ.quod

— — —2-———

„ mm om-—

— — — — —.—

—, —.

— — —

—

1
ℳ
49

poſſet furari vel vnde poſſet maleagerenõ iudicãdo
illũ malũ determinate ſed pᷣupponendo ꝓꝙ eſſe poſſʒ
ſibi et mibi pꝛouideo. Secundũ aliũ modũ.ſ.deter⸗
minatois ſic dubia in melioꝛẽ patẽ ſunt interpᷣtanda
Quantũ ad tertũ ꝑ hmõi iudiciũ ledit homo ſeipᷣm
Naʒ vt dicit aug.de occultis alieni coꝛdis temere iu⸗
dicare peccatũ eſt In quo eĩ aliũ iudicas ait apłs ad
Ro.ij.teipᷣm condẽnas.iebi noces cõmittẽdo pctm̃
vnde punieris.Quãtũ eĩ hoc diſpliceat deo oñ ditur

ꝑ punitionẽ.Legit᷑ enĩ in vitiſpatꝝ ꝙ cũ duo germãi

ſimł in heremo habitarẽt ad ſeruiendũ deo,. ad tantã
puritatẽ.mẽtiſq; ꝑfectõʒ venerãt vt ad placitũ ſuũ vi
derẽt alter alteriꝰgrãm ꝑ ſplẽdoꝛẽ quendã extra reful
gentẽ ſuꝑ eos. Acciditvt die qᷓdã irẽt ad viſitãdũ pa
tres ꝑ heremũ⁊ cũ minoꝛ ex eis videret vnũ ex uł pa
tribo comedentẽ ſexta feria in hoꝛa tertiaꝝ iudicauit
illũ trãſgreſſoꝛem ieiunij.qð tũc habebat᷑ vt pᷣceptuʒ
Reuerſus igit᷑ ad cellulã pꝛopꝛiã cũ maioꝛ oꝛãs opta
ret videre ſplẽdoꝛẽ ſolitũ ſuꝑ frẽʒ minoꝛẽ nilvidere po
tuit pꝛopt᷑ qð vocauit eũ⁊ ſciſcitatꝰeſt ſi in aliq̃ eũ cõ
ſciẽtia remoꝛderet.nã mirabat᷑ ꝙ nõ videbat lucẽ ſuꝑ
eũvt pᷣus.illevᷣo diligẽtiꝰ pſcrutas ↄſciam ſuã denul
loſinqt recolo niſi ꝙ vidẽs talẽ prem comedere añ ho⸗
rã male ſuſpicatꝰſum de eo ꝙ intelligẽs maioꝛ illud
temeraniũ iudiciũ fuiſſe cãm illiꝰſubtractõis gr̃e.iu⸗
ſtã eĩ cãm potuit habere ule ſoluendi ieiunium. ⁊ ſic
non peccare.penitentiã egit cum eo.⁊ redijt ad luceʒ
pꝛiſtinam. Item in vitaſpatrum cum duo fratres ſa
tis iuuenes et apparentes diſcurrerent pꝛedicando
verbum dei acceſſiſſentad quandam deuotiſſimam
mulierẽ.audita fama ſanctitatis ſue. poſt diuina col
loquia cõmendantes ſe oꝛatiõibus ſuis abierũt.Illa
videns illos ita iuuenes cepit ſuſpicari et heſitare de
puritate et bonitate illoꝛum quaſi nõ poſſent in tan⸗
to diſcurſu puritatem ſeruare. pꝛopter quod cũ oꝛa⸗
tioni ſe dediſſet per ſpacium tempoꝛis ſentiẽs ſe ari⸗
damꝛ⁊ non guſtare ſolitã dulcedinẽ cum miraretur ⁊
pie cõquereret᷑ de tanta aniditate. demum apparuit
ſibi beata Maria dure arguẽs eam de temeraria ſu⸗
ſpitione contra fratres ſuos dicens ꝙ eſſet fufficiens
in mundo ↄuerſantes conſeruare eos.⁊ ꝙ pꝛopterea
ula dulcedine pꝛiuata fuerat. Suꝑ quo penirens de
temerario iudicio eos in veneratiõe habuit. Exem⸗
plũ etiam de heremita qui iudicabat Gꝛegoꝛium in
papatu delitiarni quõ fuit ſibi declaratũ.

Duantu ad ſecundu ꝗF. I.

pꝛincipale ſcilicʒ iudicium quo iudicat᷑ deus temera
tie ab homine Sciendum quod temerarie iudicant
de deo qui in paſſione poſiti arbitrantur deum non
eſſe iuſtũ.vt illi qͥ dicebant pꝛouerbiũ illud Patres
noſtricomedebant vuam acerbam. ⁊ dentes filioꝛũ
obſtupeſcunt.id eſt ſunt alligati.vt vulganiter dicit᷑.
id eſt patres noſtri peccauerunt⁊ nos poꝛtabimꝰ pe⸗
nam pꝛo eis Eʒechi.xviij. quod eſſe falſum oſtendit
dominus dicens. Filius nõ poꝛtabit iniquitatẽ pa⸗

tris.id eſt non luet penam pꝛo eo. nec pater iniquita
tem filij.ſed vnuſquiſq; in in iniquitate ſua moꝛietur

quod verum eſt quo ad penam tangentem animam

MU.

ſeu in alia vita Nam pena tempoꝛali ſm iuſticiã di
uinam et humanam punitur vnus pꝛo alio ec cauſa
varia. Judicium autẽ temerarium eſt quo arbitranꝰ
tur aliqui deum non parcere penitentibus quando
graue eſt peccatũ.quod falſum eſſe oſtendit Ps.pſal
mo.l.dicens.Tibi ſoli peccaui⁊ malum coꝛam te fe⸗
ci.vt iuſtificeris in ſermonibus tuis.⁊ vincas cuʒ iu
dicaris.Que locutio obſcura eſt. ⁊ ideo exponenda.
Eſt igitur vnus intellectus ſᷣm beatũ Thomã. poſt
glo.ſuper epiſtolam Roma.iij.vbi ponitur hec auto
ritas ſic.Ego peccaui tibi ſoli:.id eſt quia rex ſum nõ
habens ſuperioꝛẽ hominẽ qui me puniat de adulte⸗
rio et homicidio cõmiſſo.id eſt tibi deo reſeruat᷑ pec⸗
catũ meum puniendũ malum coꝛam te feci:id eſt ſci
enteret ſi alij ignoꝛauerintvł coꝛam te.id eſt cito a te
reſpectus oculo miſericoꝛdietue ad te conuerſus.ab
hoc ergo peccato munda me quia ↄgnoſco.id eſt do
leo ⁊ peniteo quod ſupꝛa petierat.⁊ hocvt iuſtiſiceris
in ſermonibus tuis ⁊ vincas cum iudicaris:ſcilicʒ ex
hoc ſequetut hoc bonum eſt.quia iuſtificaberis. id ẽ
luſtus manifeſtaberis.id eſt verax in ſermonibo tu⸗
is in quibo veniam pꝛomittis peccatoꝛibꝰconuerſis
non ſolum illo ſermone Eʒech.xviij Peccatoꝛ in qua
cũq; hoꝛa conuerſus fuerit⁊c.quia hmõiverba ps.ſpᷣ
us fuerũt dicta anteverba Eʒech. Sʒ etiã illo ſermo
ne quo dicit᷑ euit᷑.xxvi.Oꝛabũt pꝛo unpietatibo ſu
is ⁊ recoꝛdaboꝛ federis mei.Et deut᷑.xxx.Si ductus
penitudine reuerſus fueris ad deũ reducet te dñs de
us tuus⁊ miſerebit᷑ tui.⁊ vincas.id eſt vinces opini
onem hominũ falſo eſtimatiũ cum iudicaris ab eis.
id ẽ eſtimaris ꝙ nõ parces peccatũ dauid łalijs pec
catoꝛibo ita ꝙ lyvt hic tenet᷑ cõſecutiue nõ cauſatiue.
Aliꝰſenſus eſt vt ly vt retferat᷑ nõ ad illð munda me
ſed ad illð tibi ſoli peccaui cõſecutiue tamẽ non cau⸗
ſatiue.⁊ eſt ſenſus.ij.Regũ.xij Ego peccaui tibivt iu
ſtificeris in ſermonibo tuis.id eſt ex peccato meo cõ⸗

ſecutum eſt.quia tu appares iuſtus.id eſt fidetis. et

verax in tuis ſermonibo id eſt pꝛiomiſſionibo.nõ fran
gens ipᷣa⁊ cõtrafaciẽs pꝛopter peccatũ meũvel alioꝛ
Pꝛomiſerat enĩ deus dauid ꝙ regnũ ſuũ ſtabiliret
ineternũ.ij.Regum.vij.que pꝛomiſſio erat implen⸗
da per incarnatõem chꝛiſti.ſed a quibuſdam diceba
tur ꝙ pꝛopter peccatũ dauid non eſſet deus illã ob⸗
ſeruaturus.ſed quia talis pꝛophetia erat pꝛophetia
nõ cõminationis que mutari poteſt ſi humana meri⸗
ta mutaãtur ſᷣm illud Piere.viij Repente loquar ad
uerſus gentem.quia ad illa reſpicit.ſed erat pꝛophe⸗
tia pꝛedeſtinationis ſcᷣm quꝗ pꝛedicitur aliquid qᷓi
omnibꝰmodis amolengum⸗A ideo ſi factum nõ fu
iſſet quod pꝛomiſſum eſt. Dauid pꝛeiudicaret diui⸗
ne iuſticie.id eſt veritati.⁊ non appareret deus verax
⁊ fidelis in pꝛomiſſis omnimode implẽdis.Sed im
plendo pꝛomiſſum illud etiã peccante.Dauid appa
ret iuſtus.id eſtverax in ſuis ſermonibo pꝛomiſſoꝛijs
⁊ vincit opinionẽ falſam qua iudicatur mutabilis et

non fſidelis in pꝛomiſſis. Et hec eſt expoſitio ſecunda

ad pꝛopoſitũ apoſtoli ibi inducta Alic expoſitõcs di
mutant᷑. Item iudicant alij deum temerarie eo ſcz
affligat bonos ⁊ nõ pꝛemiet hic de quibus Bieur

Malachie iij. Dixiſtis vanꝰ eſt qui ſeruit deo. 2 qð
emolumentũ recepimꝰqꝛ mandatis e obediuimus
Segd boc eſſe fallum temerariũ iudiciũ oſtendit ip
ſe dicens laiere. Ouid vultis mecũ in iudicio conte/
dere. Oẽs dereliqᷣſtis mevñ qlibet meret᷑ gebennam
ſolũ pꝛopt᷑ oꝛiginale.⁊ alias penas. ⁊ ideo nullꝰ põt
cõqueri. Piere.xij. Juſtus quidẽ tu es.de peni.dliij
Quid ergo. vbi ð; Quid ergo turbamur. nemovt
dens malignos ꝓſpitatẽ habere turbet. Non eſt hic
retributio malignitatis neq; virtutis.2 ſi aliquo mõ
cõtingitvt aliq ſit retributio vel mallcievel virtutis ñi
tñ ſᷣm qð dignũ eſt ſed ſimpłrveluti quidã guſtꝰiu⸗
ſticie vel iudicij. vt q reſurrectõeʒ nõ credũt talibo do
ceon?. Ouãdo itaq; videmꝰmalignũ diteſcere. ñ ſub
ruamur.⁊ qñ videmꝰ bonũ mala pati noõ turbemur.
illic coꝛona illic ſupplicia.Eſt⁊ alia rõ qꝛ nõ pot ma⸗
lus in oĩbꝰ malus eſſe ſed hẽt aliq vona. Nec bon⸗
in oibo bonꝰeſſe ſed bʒ aliqua pctã. Quãdo ergo pꝛo
ſperitatẽ hʒ homo malus malo capitis ſui eſt. Kum
ergo ꝓ illis bonis paucis hic retributõeʒ accipit Ulic
iã plenius puniet᷑. Potreſt etiã referri memoꝛia bo
noꝝ ad mino:ẽ penã habendã.vt bona q inter mul
ta mala fiũt ꝓficiant ad pntis vite vel future pᷣmium
obtinendũ. ſed ad tolerabiliꝰextremi iudicij ſupplici
um ſubeundũ. ſicut de fideꝛ ceteris que ſine charita
te habentur. hec ibi.

uatũ ad terti pꝛin S§.
cipaſe.ſ.iudicando de ſeipᷣo temerarie.ðꝛ.i.Coꝛĩ.xi.
Si noſmeripos iudicaremꝰnõ vtiq; a dño.iudicare
mur. In iudicio hoc ꝓpꝛio pꝛimo opoꝛtet fieri diligẽ⸗
tem examinatõem.⁊ de hoc intelligit a utoꝛitas. Se
cundo redargutõem⁊ punitõem in ſe de maniieſtis
poc qͥlibet.iuxta illð ps. Feci iudiciũ⁊ iuſticiã. Tereõ
poteſt fieri abſolutio vt ſcʒ qs pꝛo certo reputet ſe in⸗
nocetẽꝛ ſine moꝛtali.⁊ hoc nulli licet Et de hoc apo
ſtoluð.i.ad oꝛin.iiij Mech meipᷣm iudico hec tho.
ſuꝑ eplas: Sciendũ igit᷑ ꝙ tale iudiciũ eſt temera
riũ. quãdo qͥs exiſtimat certuudinalreſſe ſe deo gra
tumꝰ⁊ virtuoſum.qꝛ eũ nõ remoꝛdet cõſciẽtia de moꝛ
tali. Unde ab hoc iudicio cauet ſibi apls dicẽs.i.ad
Coꝛin.iiij Neq; meipᷣm iudico.i.innocentẽ pꝛo certo
me nõ eſtimo. Cuius rõnem aſſignãs ſubdit. Nibil
mihi cõſcius ſum.i.nõ habeo contcientiã alicuiꝰ pec
cati moꝛtalis.ſed non in hoc iu ſtificans ſum.id eſt ñ
ſufficit ad hoc ꝙ me iuſtũ vere pꝛonũciem.qꝛ pñt ali
qua peccata in me eſſe que me latẽt iuxta illð põ. De
licta qͥs intelligit. Sed hec.ſ.certitudo iudicij de coꝛ
de alicuiꝰreſeruat᷑ ſoli deo.pꝛopterea ſubdit. Qui ãt
iudicat me dñs eſt. ſᷣm illud pꝛou.xvi. Spirituũ põ
deratoꝛ eſt dñs. Mam de hoie ðꝛ etiã quo ad ſeipᷣm.
Nemo ſcit.ſ.ꝑ certitudinẽvtꝝ odiovł amoꝛe ſcilʒ dei
ſit dignus.Eccłs.ix.qᷓ;uis enĩ quis videat ſe agerev

tuoſa oꝑa⁊ frequẽter ⁊ delectabiliter ⁊ pꝛompte q ad

debitum finẽ quod eſt ſignũ habitus generati.tamẽ

quia actus virtutũ acquiſitaꝝ ſunt oĩno ſimiles acti

bus virtutũ infuſarũ nõ poteſt qͥs ſcire vtꝝ talis actꝰ
bonus pcedat a virtute pᷣciſe acqͥſita in ipo que non
ſufficit ad ſalutẽ.aut virtute infuſa neceſſaria ed ſa⸗

lutẽ que eſt ex grã. Secundo eſt temerariũ iudicum

de ſeipo cũ eſtimat ſibi licere iudicare de cũctis repu

tans ſe ſpũ alem.pꝛo eo qð dicit apłs.iiad Coꝛi. ij.
Spũalis oĩa iudicatꝛ ipſe a nemiĩe iudicat᷑ Temera
riũ eſt enĩ⁊ pᷣumptuoſum vt qͥs reputet ſe ſpũalem.
Nam ſᷣm tho.ſuꝑ dicta autoꝛitate dicit᷑ſpũalis cuiꝰ
ſpiritus illuſtrat᷑ſᷣm intellectũ.⁊ inflãmat᷑ m affe⸗

ctũ a ſpirituſancto.qð ſciri pꝛo certo ñ poteſt. Nec in

telligit᷑ illð apłi ꝙ ralis ſpũalis iudicet oĩa facta ho⸗
minũ etiã dubia.ſed ꝙ de ſingulis que ꝑtinẽt ad ſa
lutem rectũ iudiciũ habet vtrũ ſculʒ hoc ſit bonũ vel

malũ.Namvt dicit᷑iiethicoꝝ. Unuſſq; bene iudi-

cat que cognoſcit.⁊ hoꝝ eſt optimus iudex.ſicut me
dicꝰde medicinalibo.⁊ ſicutverevirtuoſus de moꝛibo
qui ſint bonivel mali.Qui autẽ nõ eſt ſpũalis modo
pdicto nõ poteſt bene iudicare de hmõt Et iõ ſubdit
ꝙ ipe ſpũalis a nemine.i.ab hoĩe nõ ſpũali nõ iudi⸗
cat᷑.Non ãat intelligendũ eſt tanq; a ſuꝑioꝛi ſuo non
poſſit iudicari ſicut alij. Tertio eſt iudiciũ temerari⸗
um qñ qs eſtimat nõ curandũ qᷣcqd iudicent vel ſu⸗
ſpicent hoĩes de eo bonũvel malũ ꝓ eo qð ait apłs
iCoꝛin.iiij. Mihi autẽ pꝛo minimo eſt vt a vob iu⸗

dicer vtrũ ſcilʒ ſim fidelis ⁊ idoneus miniſter xpᷣi aut

ab humano die. i. ab humano intellectu quocũq;.vł
in pñti tpe ſᷣm glo.Lemeranũ eſt hoc.lam ðꝛEci⸗
cle. xli. Curã habe de bono noie.⁊ augꝰ. Qui negli⸗
git famã ſuã nimis crudelis eſt.xi.qiijNõ ſunt au
diendi. Ut ergo dicit b.tho.ſuꝑ epłas.ĩ dicto paſſu.
de iudicio alioꝝ hoĩm erga ſe dupir curari ↄtĩgit ſeu
curã habere Uno mõ q;tum ad alios qͥ ex eoꝝ bono
ope edificãtur ⁊ malo ſcandaliʒant᷑.⁊ ſic boni nõ pꝛo
minimo ſed ꝓ magno habẽt ab hoĩbus ludicari. cũ
dñs dicat Math.v. Uideant oꝑaveſtra bonaꝛ gli⸗

ficent patrẽ veſtrn. Alio mõ q;tum ad ſeipos. ⁊ ſic ſᷣ

multũ curant. qꝛ nec gliam tꝑalem cõcupiſcũt.iuxta
illud Eſa.li. Nolite timere obpꝛobꝛiũ hoĩm. Et hoc
eſt qð ait apłs. Mihi autẽ.i.q;tum ad me ꝑtinexr ꝓ

minimo dicit.qꝛ fama inter minima bona ↄputat.i.

inter tꝑalia Quarto iudiciũ temerariũ eſtvtaliqᷣs

eſtimet iudiciũ ſuũ in agẽdis infallibile.⁊ alios ide⸗

debere ſentire.cũ dicat aug.de cõſecra.d.iiij. In vns
⁊ eadẽ re tot fere ſentẽtie quot hoĩes.Etaplis ad Ro.
xiij Alius iudicat inter diẽ ⁊ diẽ.i.aliqua die abſti⸗
nendũ ⁊ aliqua nõ ſᷣm cõtinentiã legis. Aliꝰ iudicat
oẽm diem ſcilʒ habendũ indifferẽter ad abſtinendũ
vel nõ abſtinendũ.Etintelligit᷑ de ulis legalibo pꝛo⸗
pꝛie de quoꝝ obſeruatõe eratvaria opinio int ſudos
cõuerſos.vel etiã de illis abſtinẽtijs q licite pñt ſᷣua
ri oĩ die. vt non comedere carnes ⁊ hmõiEt ſubdit
apls. Unuſqͥſq; in ſuo ſenſu abundet.i.liber ſit ad ſe
quẽdũ quod ſibividet᷑ qð intelligit᷑ ſjm Tho.ibideʒ
de indifferentibo.nõ de his q̃ de ſe mala ſunt. Juſtũ
ergo iudicium iudicate ait chꝛiſtus Johan.vij.ſcom
quod fecit ps.dicens Feciiudicium ⁊ iuſticiam id ẽ
iuſtum iudicium·½ è

Capitulum nonũ.De ingratitu dine. ⁊ ibi de mul

tis beneficijs nobis a deo conceſſis de quibo bomo

debet eſſe gratus deo.·

ſpecies ſuꝑbie quibo homo bona a ðo ac
cepta ab co nõ recognoſcit ſʒ ſibi attribu⸗
it vł meritis ſuis aſcribit ad ingratitudinẽ ꝑtnet ſᷣm
cho.lõ videndũ eſt de ipſa ingratitudine. Poteſt aũt
ſic deſcribi. Ingrantudo eſt viciũ quo beneficiat nõ
retribuit benefactoꝛi quo debʒ. Pꝛo cuiꝰ declaratõe ẽ
ſciendũ ꝙ duplex eſt debitũ. Unũ.iſ.legale ad qð ſcʒ
quis lege aſtringit᷑⁊ ad hoc reddendũ inducit iuſti
cia virtus cardinalis. Aliud ẽ debitũ moꝛale ad qðᷣ
ſcilʒ quis inducit᷑ ex honeſtate virtutis.⁊ hoc reddit
gratia ſeu gratirudo rſpectu beneficij accepti ab alio
que eſtvirtus ſpecialis pars annexa iuſticie Et qꝛ ex
hoc aliqð eſt peccatũ qꝛ repugn i ſeu cõtrariat᷑ virtu

ti.ideo ingratitudo que nõ reddit qð debet bñfacto⸗

ri cũ contranet᷑ gratitudini eſt peccatũ ſemꝑ ſm bea
tũ tho.ij.ij.q.cvij.ar.i.Añ⁊ apłs.ij.ad thimo.iijĩ⸗
grasitudinẽ cõnũeratinter alia peccata cũ dicit. Erũt
boĩes ſeipſos amãtes.parẽtibo nõ obediẽtes.ingra⸗
ti.⁊c. Mecp̃t ſe aliquis excuſare a vicio ingratitu⸗
dinis ex impotẽtia quia ſcʒ nõ poteſt recõpenſare bñ

factoꝛi.quia ad debitũ gratitudinis reddendũ mag

attendit᷑ voluntas qᷓ; opus. Un Señ.in.i.de benefi
cijs dicit qð beneficiũ nõ in eo ꝙ fit aut dat᷑ conſiſtit
ſed magis in dantis aut faclentis anĩo ⁊ ideo ſufficit
voluntas recõpenſandi cum deeſt faculctus. Pꝛoce⸗

dit ſiquidẽ debuũ gratitudis ex ðbito amoꝛis a quo
nullus debet velle abſolui. m ulð Roma.xiij. emĩ
quicꝙᷓ; de beatis niſivt inuicẽ diligatis.⁊ attenditur

ibi equalitas voluntatũ.vt.ſ.ſicut ex pꝛõptitudĩe vo
luntatis beneſicus aliqͥd exhibuitad qð nõ tenebat᷑
ua⁊ iũlle qui ſuſcepit beneficiũ aliqͥd ſupꝛa debitũ re
compenſat vel habeat voluntatẽ recompẽſandi ſi nõ
põt effectu recõpenſare. Nec etiã ex obliuione poteſt
qͥs excuſari ab ingratitudine niſiilla pcederet ex na⸗
turali defectu quenõ ſubiacetvolũtati.nõ autẽ exil⸗
la que ꝓuenit ex negligẽtia.Nã vt dicit Señ. ine iij.

de beneficijs. Apparet illũ nõ ſepe de reddẽdo cogi⸗

taſſe cui oppᷣſſit obliuio. Unde de illo antiquo ppło
ingrato dlcit᷑ in ps. cv. O bliti ſunt deũ qui ſaluauit

.

eos. qui fecit magnalia in egipto mirabilia in terra

Cham.ternibilia in mari rubꝛo.⁊ dixitvt diſperderet

eos. Vbi ponit pp illoꝝ ingratitudinẽ qꝛ obliti ſunt
deũ nõ ſolum in hoc qꝛ nõ dilexerũt nec laudauerũt
deũ benefactoꝛẽ nec aliqͥd in eius obſequiũ fecerũt ſʒ
grauiter offenderut adoꝛantes vitulũ aureũ pꝛo vo
et cõ querẽtes de eo.⁊ qꝛ ſunt indignati eũ⸗ Se⸗
cundo in bꝛeui deſcribit beneficioꝝ a dño collatoꝛuʒ
multitudinẽ ibi qui ſaluauit eos ⁊c. Saluauit eoꝛuʒ
fes tꝑe famis in egipto. poſtea fecit magnalia ĩ egi⸗
pto copioſiſſime multiplicãdo eos flagell iĩdo egipti⸗

os multipłr terribilia in mari rubꝛo eos ꝑ mediũ ſic

ci maris pducendo.⁊ Pharaonẽ cũ exercitu ingreſ⸗
ſum in aqͥ ſubmergẽdo. mirabilia ĩ terra cham per
Deſertũ. deducendo cũ paſtu manne de celo ⁊ terraʒ
cham.i.trã ꝓmiſſiõis ipis habitatoꝛibo extictis eis
in poſſeſſionẽ cõcedendo. Tertio ſubdit ingratitu
ainis punitõem.ibi.dixit vt diſꝑderet eos voluit a⸗

WMia pꝛima et ſecunda

dem eos delere ꝓ illa ingratitudine qua adoꝛauerũt
vitulũ aureũ.ſed moiſe oꝛante placatus factus eſt er
ſuſpendit ſententiã Gʒ cũ pluries idolatraſſent⁊ mł
tis modis deũ offendiſſent.pꝛopter qð dati ſunt in
ſeruitutẽ pluribo vicib ſub diuerſis tirannis in libꝛo
Judicũ⁊ Reg.⁊ cũ clamantes ad dominũ cõpuncti
ad deũ reuerteretur deꝰ liberaſſz eos de neceſſitatibꝰ
ſuis.demũ addentes ſummã ingratitudinẽ videlicʒ
in occiſione crudeliſſima vnigeniti filij dei diſꝑſit eos
pervmueriſum in ſeruos ⁊ ancillas deſtructa vſq; ad
fundamenta ciuitate hierlm innũ erabilibꝰ perſonis
moꝛuis gladio peſte⁊ ſame.ex illis ab exerciibꝰ Ci⸗
ti? Ueſpaſiani.⁊ vicijs infidelitatis ⁊ alijs deditos
ad eternã damnatoem deducit Et qꝛ oĩa in figuram
cõtingebat illis. acta ſunt autẽ pꝛopter nos git apo
ſtolus iiad Coꝛin.x. Fuit enĩ iſte populus figurati⸗
uus populi xpᷣiani. Ita demũ eueniet xpᷣianis.⁊ pe⸗
lvoꝛa ſi ingrati fuerint inuenti Saluauit enĩ eos a pec

catis eoꝛũ per paſſionẽ ſuam. Fecit magnalia in egi⸗

pto tenebꝛoſa mũdi.qꝛ magna documenta doctoꝛũ
magnas cõuerſiones ppłoꝝ.magna exepla ꝑfecte vi
te ſanctoꝛũ.fecit mirabilia in terra cham. in terra ec⸗
cleſie mirabilia miraculoꝝ.mirabilia ſacramẽtoꝛũ. ⁊
inter ca pꝛecipuũ euchariſtie.terribilia ĩ mari rubꝛo.
qꝛ pꝛoſtratões diaboli⁊ oĩm peccatoꝝ.⁊ iteꝝ in ma⸗
ri penitẽtie ⁊ lachꝛymarũ.⁊ in mari rubꝛo effuſionis
ſanguĩs martiꝝ glioſoꝝ Unde timere habet ne ſi in
ueniant᷑ ingrati diſpgantur⁊ tempoꝛaliter dati in ca
ptiuitatẽ alioꝝ.⁊ ſpiritualr in cruciatũ demonioꝝ⁊c

Eſt autem ingtatitudo .F..

ſpeciale peccatum. Quãuis enim m beatũ thoma
ſe ſe.q.cvij.arri.ij.in quolibet.peccatũ ſit material
ingratitudo ad deum inq;tum.ſcilicʒ facit homo ali
quid quod poteſt ad ĩgratirudinẽ ꝑtinere quia ſum
mus beneſactoꝛ eſt nobis:⁊tunc eſt circũſtantig og⸗
grauans peccatum. tamè foꝛmaliter ingratitudo eſt
quando actualiter beneſiciũ cõtemnitur. Sicut enĩ
gratitudo eſt ſpecialis virtus habens diuerſos gra⸗
dus.quoꝛũ pꝛimus eſt ꝙ beneficium recognoſcar.ſe
cundus ꝙ gratias et laudes agat.tertius ꝙ retribu⸗
at pꝛo locoꝛ tempoꝛeſᷣm ſuam faculcatem Ita ingra
titudo que ei opponitur vt patet ex ipſo nomine Ilã
ingratitudo dicitun quaſi non gratitudo eſt ſi peciale
peccatum habens diuerſos gradus. Et quia quod
eſt vltimũ in ge neratione eſt pꝛimum in reſolutione
Ideo pꝛimus gradus ingratitudinis eſt vt homio be
neficium non retribuat ſecundũ quod recepit.ſecun
dus eſt ꝙ diſſimuler. id eſt non laudet. nec gratias
agot. tertius eſt ꝙ non recognoſcat ſiue per obliuio⸗
nem ſiue per quemcunq; alium modum. Et quia in
negatione intelligitur affirmatio oppoſita. Ideo ad
pꝛmum gradum ingratitudinis pertinet ꝙ aliquis
retribuat mala pꝛo bonis. Ad ſecundum ꝙ beneki⸗
um vituperet. Ad tertium ꝙ quaſi maleficum repu
tet in mente ſua ipſum beneficium. Unde Seneca
in tertio de beneficijs. Ingratus eſt qui diſſimu⸗
lat, magis ingratus qui non reddit ingia ius

aui eſt oblitus.Eſt autẽ m thomã. vbi ſupꝛa qũq;
moꝛtale quãdoq; veniale ipᷣm peccatũ ingratitudis.
Dicitur enĩ quis ingratus dupliciter.vt dictum eſt
Vno modo ꝑ ſolã omiſſionẽ.puta quia nõ recogno
ſcitvel nõ laudat.vel nõ retnbuitvices ꝓ beneficõ ac
cepto.Et hoc non eſt ſemꝑ moꝛtale.quia debitũ gra
titudinis eſtvt homo etia aliquid ſpecialiter tribuat
ad quod nõ tenet᷑ Et ideo ſiillud pᷣtermuttit nõ pec⸗
cat moꝛtalr. Eſt tamẽ peccatũ veniale.quia:hoc nõ ꝓ
uenit niſi ex negligẽtia quadã aut ex quadã indiſpo
ſinone homĩs ad virtutẽ. Poteſt tñ contingere ꝙtal
ingratitudo ſit etiã moꝛtale peccatũ vel pꝛopter inte⸗
rioꝛẽ cõtemptũ.vel pꝛopter conditõem eius qð ſub⸗
trabit᷑ benefactoꝛia beneficio qð ex neceſſitate debet
ſiue ſimpliciter ſiue in aliquo caſu neceſſitatis.ſicut ſi
quis patrẽ ſuũ qui poſt deũ ẽ maximus benefactoꝛ
filij cum ab eo receperit eſſe. ↄtemneret recognoſcere
vt patrẽ ſuum pꝛoptervilitatẽ conditiõis vel debilita
tem ſenſus vel tenuitatẽ ſubſi ãtie⁊ hmõi.Aut etiam
nõ ſubueniret ei in magnis neceſſitatibo ſuis cũ poſ⸗
ſet. vel nõ laudaret eum in quo laudãdus eſt pᷣcipue
cum ex tali omiſſione laudatiois ſequit᷑ ei vituperiũ.
vel infamia ipᷣius patris Et idemvidet᷑ de alijs qͥ ma
gha beneficia contuliſſent.ſecundo mõ dicit᷑ aliquis
ingratus.quia nõ ſolũ pᷣtermittit implere gratitudĩs
debitũ.ſed etiam cõtrariũ agit.Et hoc etia ſᷣm condi
tionẽ eius quod agit᷑ quãdoq; eſt pcccatum moꝛtale
qñq;veniale.puta ſi quis deum ſummũ oĩm benefa
ctoꝛem q̃ſi odiat ſeu pꝛo nihilo habeat vel cõdemnat
ꝙ eũ fecerit in hbunc mũdũ venireꝛ eſſe.quod ſolet ac
cidere cũ quis eſttribulatõiboꝛ anguſtijs.⁊ tentatiõi
bus pꝛeſſus.vel nõ habet bona q in alijs cemir. vili
lificans beneſicia dei ſibi cõceſſa.vtiq; hoc eſt pecca⸗

tũ moꝛtale qñ ſᷣm deliberatõem rõnis euenit. Secꝰ

ſi ſcõᷣm motũ ſenſualitatis. Multomagis eſſet ſi ip⸗

ſa dei beneficia vituꝑaret ſibi collata.vel blaſphema

ret es qui in mundũ fecit eũvenire.⁊ ꝓ nilab eo ha⸗
buit niſi mala ⁊ hmõi, adhuc autẽ grauius ſi aliqs
faceret in iniuriã deivt perſequẽdo ſᷣuos dei ⁊ hmõi.
Et ſimilr qui parẽtes expꝛobꝛaretꝛ cõtumelijs affice
ret aut verberaret aut alias ꝑſonas multũ benefact᷑
ces. talis ingratitudo eſſet moꝛtale. alias veniale.de
ingratitudine magna ppli dei loquẽs moiſes Deu.
xxxij. ait. Incraſſat eſt dilectꝰ⁊ regalcitrauit.incraſſa
tus.impinguatꝰ.dilatatꝰ,dereliqt deum factoꝛẽ ſuũ
⁊ receſſit a deo ſalutari ſuo.incraſſatꝰ ſcʒ in naturali⸗
bus bonis collatis ſibi.impinguatꝰin ſpũslibo. di⸗
latatus in tꝑalibus.recalcitrauit offendendo oꝑe de
reliqͥt deũ nõ recognoſcendo beneficia.⁊ receſſit a ðo
non agendo gratias ei.nõ laudãdo ip[ʒʒ ſed idola Cũ
autẽ ingratitudo eſt veniale talis ingratitudo nõ eſt
tra charitatẽ ſed pᷣter quia nõ tollit habitũ caritatis
ſed excludit aliquẽ actũ eius.vt feruoꝛẽ.⁊ q;uis in q̊
libet veniali peccato.ſit ibi aliquid ingratitudinis in

q;tum.ſ.peccatũ veniale tollit aliquẽ actum virtutis

quẽ homo obſequit᷑ deo.nõ eſt tamẽ ibi ꝑfecta ratõ
ingratitudĩs.um autẽ ingratitudo eſt moꝛtale dif
ficulter pᷣt reꝑiri niſi mixta cum materijs alioꝝ pecca
toꝛũelam ſi quis nõ recognoſcat vel cõtemnat dei

beneficia in ſe.erit ibi cõmuniter accidia vel inuidia.
Et ſi iniuriatur parentibovel alijs benefactoꝛibꝰ ver⸗
bo.erit ibi contumelia.vel blaſphemia vel aliqͥd alð
Et ſi facto erit ibi furtum.vel impietas.vel leſio coꝛ⸗
poꝛalis ⁊ hmõi.um autẽ quis hoc ſolũ faciatvt ip
ſum beneſiciũ notabilevituperet ⁊ vilificet vel conte⸗
nat.foꝛte ſolum ibi ingratitudo erit.Et vt dicit btũs
tho. vbi ſupꝛa.nihil ꝓhibet foꝛmalẽ rõem alicꝰſpecia
lis peccati in pluribo generibo peccatoꝝ matenalr in
ueniri. Et m hoc in multis generibo pctõꝝ inuenit
rato ingratitudis. Notandũ etiã ſᷣm tho. vbi ſupꝛa.
ꝗ ille qui ignoꝛat beneficiũ nõ eſt ingratus ſi beneſi
ciũ non recõpenſet dũmodo ſit ꝑatus recõpenſare ſi
noſcet.Eſt autẽ laudabilevt ille cui pꝛouidet᷑ ſeu da
tur beneficiũ ignoꝛet duplr.pꝛimo mõ pꝛopt᷑ inanis
gloꝛie vitationẽ ſicut beatus Nlicolaus fecit cũ pꝛoij⸗
ciens occulte aurũ in domo cõuicini pauꝑis huma⸗
nũ fauoꝛem vitarevoluit Unð Señ.in.ij. de bñficijs

cum dixiſſet ꝙ hoc beneficij lex eſt ꝙ alter. ſ. dans ſta

tim debet obliuiſci dati. Alter.ſ.recipiens memoꝛ cẽ
accepti quaſi ſe declarans in.vij.eiuſdẽ libꝛi dicit Er
rat ſi qͥs eſtimat cũ dicimus eũ qui beneficiuʒ dedit
obliuiſci excutere nos illi memoꝛiã rei pᷣſertim hone⸗
ſtiſſime. Cum ergo dicimus meminiſſe nõ debet. B
volumꝰintelligi pᷣdicare nõ debet nec iactare. Secũ⸗
do eſt laudabile vt ignoꝛet beneficiũ.quia in hocipᷣo
amplius benetficiũ facit ꝙ conſulit verecũdie eius qͥ
beneficiũ accipit UInde Señ.dicit in eodẽlib.ꝙ int⸗
dũ fallendꝰeſt qͥ iuuatur vt hẽat.nec a qͥ acceꝑit ſaat

auitas huius pecca .F. n
Hualutas bung pecca f..

ad gratitudinẽ exhibendã dicens. Benedic aĩa mea

dño. Secũdo ꝓuocat ſead ingratitudinẽ fugiendaz

dicens. Noli obliuiſci oẽs retnibutões eius.i.benefi⸗
cia eiꝰ. Appellat autẽ beneſicia retributões qꝛ facien
tibo nobis mala.ꝓ malis deus retribuit bona.iõ no⸗

li obliuiſci:qꝛ boc ꝑtiner ad ĩgratitudinẽ.⁊ vt magis

euitet ingratitudinẽ enũerat beneficioꝝ reuerendam
multitudinẽ ibi:qui pꝛopiciat᷑ oĩibus iniquitatibo tu

is ⁊c. Ipſa autẽ grauitas huius peccati oſtendit᷑ ex

tuoꝛ que exea ſequunt᷑
Pumo conceſſa bona auferunt.
Secundo dimiſſa peccata reuertũtur.
Tertio grauiſſima mala oꝛiũtur.

„

Quarto pꝛomilſſa beneficia ſubtrahunk. =

ntũ ad pꝛimũ di S. i
cit Aug.Qõð de dederat gratis abſtulit ĩgratis Uñ
ſaluatoꝛ dixit iudeis ingratis poſtq; poſuit parabo⸗
lãvinee plãtate ⁊ locate agricoł.vbi oſtẽdit᷑ ingratitu

do illoꝝ.Jõ aufere᷑avob regnũ dei.pᷣter expoſitiõeʒ

lrãlẽ ꝑabole videlʒ de illo ppło iudeoꝝ qui vt vinea
plãtatus a deo.i.poſitꝰ in terra ꝓmiſſiois cũ toꝛcula⸗
ri legis q̃ timoꝛe pᷣmebat.i.retrahebat a matl.⁊ ſepe.
ſcʒ cuſtodie angelice.⁊ turri templi nominatiſſimi in
culto diuino locatus.id eſt deditus fuit in curã pꝛin
cipibus ſacerdotum. vt deo faceret fructificare per
bona opera. Et ad ſolicuãdum hoc miſit diuerſis

6

ie
une
n,
ſe
o
nges
dan
in
gi

Capitulũ

tꝑibus plures nũcios.i.pphetas.Sed illi vt ingra⸗
ti occiderũt pꝛophetas.⁊ demũ ſiliũ dei patris qͥ vi⸗

neã plantauerat ⁊ locauerat.pꝛopt᷑ quã ingratitudi⸗

nẽ ablatũ eſt regnũ dei.i.regimẽ fideł pplłi ab eis⁊ ĩ⸗
tellectus verus ſcripturaꝝ. Habet nihilominꝰpabo
la ſenſum moꝛalẽ. Uinea enĩ deſignat aiam quãalibʒ
que a deo plantat᷑ iu creatiõe.in q ponit᷑ toꝛcular re⸗

moꝛſus ↄſcientie.turris rõis ex qua poſſit vidẽdo di

ſtinguere amicos ab inimicis.ſepe circũdat᷑ ſcʒ cuſto
dia angelica q vndiq; cuſtodit.locat colonis ſcilʒ ap
petitui intellectinoꝛ ſenſitiuo.vites in ea ſunt inclia⸗
tiones ad virtutes vł qð plus eſt habitꝰ virtutũ qͥ in
fundũtur in baptiſmo.Lempꝰfructuũ appꝛopinqᷣt
xũ incipit habere vſum liberi arbitrij quo debet ĩ ho
noꝛẽ dei fruct ꝓducere bonoꝝ opex.tũc mitiit deus
nũcios ſuos.i.bonas inſpiratões ⁊ inſtinctꝰmẽtales
ad benefaciendũ vel documẽta pᷣdicatoꝝ⁊ alioꝝ.Sʒ
vt ingratus iſtos moꝛtiſicatꝛ contẽnit.Demũ ipᷣe ði
filius in ſacramẽto altaris venit ad eũ ſed vel nõ reci⸗
pitvel receptũ eijcit extra ſe ⁊ crucifigit malis oꝑibꝰ
ſuis ſecundũ illð qð ait apłs ad Hebꝛeos.vi.ca. de

pꝛauis xpᷣicolis Rurſus cruciſigẽtes ðᷣi filiũ in ſemet

ipſis⁊ oſtentui hñtes. Quid ergo facit dñs his ing⸗
tis. Anfert ab eis regnũ der illð videlʒ de q̃ ait apłs

Roma. xiiij. Regnũ dei nõ eſt eſca⁊ potꝰ. ſed iuſticia
paxꝛ gaudiũ cum ſpũſancto. Juſticis autẽ eſt om̃is

virtus ᷣm philoſophũ.De bac ingratitudine con⸗
rens dñs ſub noĩe vinee quomõ ꝑ ipᷣm auferunt᷑ bo

na ſpũͦalia dicit Eſa.v. Uinea facta eſt dilecto meo.

2⁊ ſepiuit.⁊ lapides elegit ex ea ſcʒ ad faciendũ maceri
amꝓ cuſtodiẽda ipſa.Lapides ſunt ꝑtes ſolidi vir⸗

tute qui cuſtodiũt animas.⁊ plãtauit vineam electrã

id eſtvites pᷣcipuas.⁊ edificauit turrĩꝛ toꝛcular extru
pit in ea.expolſita ſunt ſu pꝛa.Et expectauit vt faceret
vuas⁊ fec iabꝛuſcas:.vue ſunt oꝑa vere vᷣtuoſa.labꝛu
ſce ſunt oꝑa que hñt apparentiã boni. Et ſubdit de
bac ingratitudine loquẽs⁊ cõquerẽs.Quid vltra de
bui facere vinee mee⁊ nõ feci.Et nũc oſtendã qͥd fa⸗
ciam vinee. Auferã ſepem.i.ſubtrahã cuſtodiã ſcʒ ſo

licitationẽ angeli cuſtodientis. diripiã maceriã.i.pa⸗
tres remouẽdo.ponã eam deſertã ſubtrahẽdo gram.

nõ putabit᷑ a pꝛelatis ꝑ repꝛehenſionẽ ſuꝑfluoꝛũ.nec
fodietur ꝑ ↄtritionẽ? confeſſionẽ Aſcendẽt ſpine ma
loꝝ deſiderioꝛũ ſuꝑ eam.⁊ nubibo mandabo ne plu⸗

ant ſuꝑ eam.i.verbũ ſubtrahã cõpunctõis a pᷣdica⸗

tonbo ⁊c. Ad hoc etiã facit qð ait hiero.in li.iudi.De
us qui videt in abſcondito pꝛoſpiciẽs mentẽ? anĩos
vicijs a paſſionibo ſeruientes ⁊ in coꝛde eius ſenõ di⸗
ligi.ſed aut auariciã aut libidinẽ aut iactantiã. diſce
dit a mẽte eius.ſ.ſubtrahedo grãm.⁊ reliquit domũ
eius vacuã.ſ.virtutibo.xi.q.iij.audi. Pꝛimi parẽetes
qꝛ repleti om̃ibus bonis naturalibo⁊ ſpũalibo oĩimꝰ

tutũ⁊ tꝑalibo ingrati fuerũt deo adherẽtes aduerſa⸗

rio eiꝰ? mandatũ trãſgrediẽtes oĩbus virtutibo erpo
lati ſunt. Ingratus enĩ extitit inquit aug.qͥ plenus
virtutibo deum oĩno nõ timuit.de peni.vi.

Mnantu ad ſecundu ·S. ij

pꝛopter ingrotuudinẽ peccata dimiſſa redeũt Unde

dñs in parabola de ſeruo debitoꝛe dece miliũ talen⸗

Honũ

—

toꝛũ qui vt ingratus noluit miſereri cõſeruo ſuo pꝛo
paruo debito cẽtum denanoꝝ ob amoꝛẽ dñi ſui qᷣ ſi⸗
bi remiſerat decẽ milis talenta.iratꝰ ipᷣe dñs cõtra eũ
tradidit eũ toꝛtoꝛibo quouſq; redderetvniuenſum de⸗
bitũ Math.xviij. Ubi dicit Rabanus.Conſiderã⸗

dum eſt. qꝛ dicit vniuerſum debitũ.quia nõ ſolũ pec

cata que hõ egit poſt baptiſmũ imputabũt᷑ ci ad pe⸗
nam.ſzʒ etiã oꝛiginalia q̃ ei in baptiſmo dimiſſa erãt.
Quõ aũt peccata dimiſſa ꝑ penitentiã vel baptiſmũ
P recidiuũ ſequẽs dicant᷑ redire pꝛopter ingratitudi⸗
nẽ de beneficõ ꝑcepte remiſſionis.tractat᷑ diffuſe hec
materia de pe.di.uij. in pᷣn. tam in tex. qᷓ; in glo.Er in
iiij.ſentẽ.di.xxij.ꝑ to.⁊.be.tho.ibidẽ in ſcripto.qͥ de⸗

mũ poſt alias opiniones determinando dicit. ꝙ pec⸗

cata dimiſſa realiter nunq; redeunt ad animã. nec q̊
ad culpã.nec quoad penam.vt ſcʒ pꝛo oĩbo dimiſſis
ſuſtineat penã ſicut nunq; fuſſſent dimiſſa. Nec etiã
ſequens culpa recidiui eſt tãte grauitatis ſicut om̃ia
dimiſſa peccata ſimul nec etiã digna tãta pena qntã

merebant᷑ oĩa illa. Sed redire dicũturpᷣm quid non

ſimplicuer.i.ſᷣm quenda effectũ aggrauatiois pꝛopt᷑
illam circũſtantia ingratitudĩs. Habʒ enĩ illa culpa
recidiui quandã maioꝛẽ grauitatẽ pꝛopter illã ingra⸗

titudinẽ.quam grauitatẽ nõ haberet qui beneficiũ il

lud nõ ꝑcepiſſʒ.ſicut etiã ille qui recepiſſet magnum
benetficiũ a dño ſuo tẽꝑali ſuꝑ exceſſu ꝑpetrato cõtra
eum ſibi relaxato vtiq; maioꝛi pena dignꝰ eſt q; ſinõ
recepiſſet tantũ beneficiũ.Et hoc idẽ confirmat Gꝛa
tia.de pe.diſt.iiij.S.verum dicẽs Illa peccata dimiſ
ſa redire dicũtur.quia quiſq; poſt acceptã remiſſio⸗
nem ad vomitũ redierit tanto grauiꝰpumet᷑ q;to beni
gnicate dei abuſus ſingu loꝛũ remiſſioni accepte in
gratus extitit.hec ibi.Unde⁊ Guilhel. dicit ꝙ q;uis
quis non reneat᷑ peccata debito modo ↄfeſſa iterum
confiteri.debet tamen dicere ſe alias in ſimilia inci⸗
diſſe ſi recidiuauit vt depᷣhendatur maioꝛ grauiigs
peccati pꝛopter illam ingratitudinẽ adiunctaʒ.Ser
uus etiã liberatus a ſeruitute pꝛopter ingratitudinẽ
cõmiſſam erga dominũ ſuum redigit᷑ in ſeruitutẽ ſᷣm
iura. Dicit apoſtolꝰad Hebꝛeos.x. Detenioꝛa mereri
ſupplicia qui filium dei cõculcauerit⁊ ſanguinẽ eius

pollutum duxerit quemadmodñ iudeus.⁊ boc pꝛo⸗

pter ingratitudinẽ. Quanto enim quis recipit maio⸗
ra beneficia tanto faciens mala magis ingratus eſt.
vnde ceteris paribus grauius peccat ⁊ grauius pu⸗
nitur. Ex quo ſeqͥtur ꝙ pꝛo eodem peccato ceterꝭ pa
ribus grauius punietur fidelis q; infidelhis. religio⸗
ſus q; ſecularis. ⁊ pꝛelatus q; ſubditus.quia plus

ingratus ᷣm beatũ homam. Ad quod facit quod

dicit Urbanꝰpapa.xij.q.i.ſcimꝰ. Et exẽplũ in vitiſ⸗
patrum de illa caluaria que adiurata dirxit ſe in vita
fuiſſe paganum et in inferno eſſe. Et ſub paganis
gaͤeas Et ſub iudeis malos chꝛiſtianos in pꝛo⸗
undo HH

Muantum ad tertium..x.

pꝛopter ingratitudinẽ incurrit quis multa mala ⁊ tẽ
palia ⁊ ſpnolia. Dicit eĩ apłs Ro.i.de antiqᷣs phis.

ꝙ, quia cũ cognouiſſent deũ.nõ ſicut deũ glłiſicauert

9 —

neq; gratias egerũt:ſed euanuaunt in cogitatonib?

Citulus

———

ſuis ſibi attribuẽtes beneſiciũ eis a deo cõceſſum in
tellectus.pꝛopter hocviciũ ingratitudinis tradidit il
los deꝰin repꝛobũ ſenſum⁊ invicia idolatrie⁊ contra
naturã.i.tradi ꝑmiſit. Et poſtea ponit młta alia pec

cata grauia in qͥ incurrerũt.Repletos inqͥt oĩ iniqta/

te.malicia foꝛnicatõe auaricia ⁊c̃ibi vide.Eʒechias
rex hierim poſtvictoꝛiã maximã⁊ liberatõem de mai
bus Sennacherib.quia nõ ſufficienter gratias egit
cantando canticũ dño ſᷣm moꝛẽ illius ppłi.iõ ꝓpter
ingratitudinẽ egrotauit Eʒechias vſq; ad moꝛteʒ. vt
dicit Joſephꝰ hiſtoꝛiã habes Eſa.xxxviij. Joas rex
iuda qꝛĩgratiſſimꝰfuit erga Joiada ſummũ ſacerdo/
temeſlã vxoꝛ eiꝰ occultauit eũ tũ ꝑuulus eẽt⁊ qreret
ad occidendũ ab athalia.⁊ poſtea in ſeptĩo anno ipᷣe

Joiada oꝛdinauit ſibi dan regnũ interſecta athalia.

cũ poſtea moꝛtuo Jolada filiꝰeiꝰʒacharias repᷣhede⸗
ret eũ devicijs ſuis.adeo malus ⁊ ingratus fuit ꝙ fec

eũ occidi. Uñ poſtea infirmatꝰ eſt ⁊ male ſibi fuit. vt

habet᷑.ij. Paralip.xxiij. Uiri ſichen qꝛ ingrati fuerũt
occidẽtes.lxx.filios Oedeonis a quo liberati fuerãt
de manibo madianitarũ occiſis centũuiginti milibꝰ

ex eis.iõ ſuſtinuerũt multã pꝛeſſurã. Judei ingratiſſi

mi de beneficijs xpᷣivt eũ crucifigerẽt. capta tandem
hieroſolima poſt moꝛtẽ innũerabiliũ.ferro.peſte. fa⸗
me.diſpſi ſunt ꝑ oꝛbẽ. Magis tñ xpᷣs conq̃rit᷑ de no
ſtra ingratitudine qᷓ; de ſua paſſiõe dicens ꝑ deuotũ
Berñ. Uide hõ queꝙ te patioꝛ. Ad te clamo qͥ ꝓ te
moꝛioꝛ.Uide plagas qͥ bo afficioꝛ. Uideclauos qͥ bo
cõfodioꝛ.⁊ cumiſit tatus doloꝛ exterioꝛ ⁊ interioꝛ.plꝰ
tñ crucioꝛ ꝙte ingratum experioꝛ. Huringratitudĩs
miraba? Salomõ Eccls.ix.vbi dicit. Ciuitas ꝑua
⁊ pauci in eaviri.venit cõtra eam rex magnꝰ ⁊ extru⸗
xit munitiões eius ꝑ gyrum⁊ ꝑfecta eſt obſidio.inuẽ
tuſq; eſtvir pauper in ea⁊ liberauit eam ꝑ ſapientiã
ſuam.⁊ nemo deinceps recoꝛdatꝰ eſt pauꝑis illius.
Auitas hic mũdus eſt.parua eſt reſpectu vniuerſi.
pduciviri.i.virtuoſi in ea.rex qͥvenit cõtra eã diabo⸗
lus eſt qͥ oẽs tenebat obſeſſos vt caꝑet ꝑ dãnatõem.
pauꝑ inuẽtus in ea xpᷣs eſt qͥ liberauit eã ꝑ pꝛudẽtiã
ſuam diabolũ paſſione ſuꝑando ſed nõ eſt qͥ recogi⸗
tet tantũ beneficiũ ⁊ qui audiatverba ullius pauꝑis.
ecce maxima ingratitudo.

MOuantu ad quartum .
dicit aug. Non eſt dignꝰ dadis qͥ eſt ingratꝰ de datis
Et Berñn. Ingratitudo eſtvẽtus deſiccas⁊ vꝛens fõ⸗
tem dᷣine pietatis.fluẽta gre roꝛẽ miſenicoꝛdie.Sapᷣ.
xvi. Ingrati ſpes tanq; ymbernał glacies tabeſcet.i.
deficiet. ſ.qꝛ nõ recipiet bñſficia q̃ ſpabat.ipᷣa demum
gla fidelibo ꝓmiſſa ingratus pꝛiuat᷑. Uñ glo.ſuꝑ epi
ſtola ad Coꝛinthios Nemo donis dei fiet btũs qͥ eis
extiterit ingratus.Sicut eĩ ſᷣm iura ciuilia pr̃ pꝛopt
ingratitudinẽ pᷣt pꝛiuare filiũ ex toto hereditate bono
rũ ſuoꝝ qui alias nõ poſſet.ita deꝰpater pꝛiuat ĩgra⸗
tos hereditate glie ſi ꝑſeuerent in ingratitudiec iĩ lon
enĩ defacili ſunt ſubtrahẽda beneficia ingratis. Uñ
dicit b. Tho.ij.ij.q.cvij.ꝙ circa ĩgratũ duo ſunt cõ⸗
ſideranda. Pꝛimũ quidẽ quod ipᷣe ingratus dignus
ſit pati⁊ ſic certũ eſt ꝙ meret᷑ beneficij ſubtractioem.
Aliud eſt conſiderandũ ſcʒ quid opoꝛtet ipᷣm benefi

ciũ facere.Et pꝛimo quidẽ nõ dʒ eſſe facilis ad i
titudinẽ iudicãdã qꝛ frequẽter.vt ait Señqͥ nõ red⸗
dit tñ gratus eſt ex eovidelʒ qꝛ foꝛte nõ occurrit ei fa⸗
cultas aut opoꝛtunitas redd ẽdi Secundo dʒ attẽde
re beneficus ad beneficiatũ de ingrato faciat gratuʒ
quod ſibi nõ pᷣt pꝛĩo beneficio facere foꝛte faciet ſecũ⸗
do/ ſi beneficijs mitiplicatis ingratitudinẽ augeat
⁊ peioꝛ fiat tũc a beneficioꝝ exhibitiõe ceſſare dʒ. Et
ſic facit gloꝛioſus de. de q Lu.vi. ꝙ benign' eſt ſup
ingratos ⁊ malos.quẽ imitari debemꝰ.vt ibi ðꝛeſlã
vt dicit Hiero. Moderatio dei ac pietas ſolũ noſty
reditũ querit ac nos cupit lõga ſua bonitate ſaluare.
videlʒ nõ ſubtrahedo bona nob collata diu expectan
do ad penitẽnã addẽdo ↄtinue ↄtinue ⁊ alia vt grati
reuertamur ad eũ Et ſubdit hiero.ꝙ ſi nõ ↄuertimur
ſi duri coꝛdeſum.ſi in peccatis vſq; ad moꝛtẽ illicite
ꝑduramꝰ.aſſidue peccãtiũ nõ miſeret᷑ deꝰ.di. xciijc
Diaconi.⁊ſic demũ ablatis a nobis bonis ſuis in⸗
gratos ad gehennã tradit.Et ideo noli obliuiſci oẽs
retributões eius.Sed benedic aĩa mea dũim.

Anuma habet poten Ke.

tias quibo oꝑat᷑ intellectiua:.ſ.volitiuã⁊ ſenſitiuã Be
nedic ergo intellectũ rememoꝛãdoꝛ cõſiderando bõa
tibi collata.Oĩa noſtra ſunt:ait apłs.i.ad Coꝛĩ.ijjiſ.
Diuinalia ad fruendũ.i.ꝑſone diuine Intellectualia
id eſt angeli ad ſeruiẽdũ.qꝛvt ðꝛ ab Heb.i.Oẽs ad⸗
miniſtratoꝛij ſpũs ſunt Ratõnalia ad ↄuiuẽdũ id ẽ
homĩes Irrõnalia ad vtendũ.psð. Oiĩa ſubieciſti ſub
pedibo eius.Diſce.ait Berñ.cõſiderare ſingula q ti⸗
bi apponũtur.ſ.bñficiavt nulla ſintq̃ debũia gratia
rũactõe fruſtrent᷑. Benedic affectu ſuꝑ oĩa diligẽdo
tantũ benefactoꝛẽ. ã ethnici hoc faciũt vt diligant
eis benefaciẽtes. Aug.in li.de catheciʒãdis rudibꝰ.
Si amare piget reamare nõ pigeat ſcʒ deũ ꝓ tantis
bñficijs Nullꝰeĩ eſt tã fere mẽtis.iiita ingratus⁊ du
rus qͥ⁊ ſi nõ vult impẽdere.vult tñ repẽdere. Sʒ tan
ta eſt ingratitudo hoĩs vt qðcunq; tꝑale etiã vile ma
giſq; deũ diligat. Uñ in finali iudicio hãc ingratitu
dinẽ expꝛobꝛãdo repꝛobis oñdet dicẽs.vt ait ¶niſoſt.
Ego pꝛoptvos hõ factꝰſuʒ.Pꝛopt᷑ vos deluſus⁊ cru
cifxus. Ubi eſt tãtaꝝ meaꝝ iniuriaꝝ fructꝰ. Ubi eſt
ſeruitus quã mihi debuiſtis pᷣcio ſanguĩs. Ego ſuꝑ
głam meq vos habui cũ eẽm de apparens hõ ⁊ vos
oẽm rẽ viliſſimã terre amplius dilexiſtis qᷓᷓ iuſticiaʒ
meã⁊ fidẽ. GBñdic ſenſitiua potẽtia.i.voce laudãdo
deũ ⁊ oĩbo ſenſibo ei ſuiẽdo.iuxta illð apłi. Magnifi
cabit᷑ xpᷣs in coꝛꝑe meo Ad hmõi.iſ.obſeqͥũ pᷣſtandũ

deo inducit oĩs creafᷣa ſeruiẽs ad nutum ſuo creatoꝛi
Vñ dicit Hugo.de ſcõvictoꝛe ꝙ qlibet creatura trina

voce quẽlibet alloqͥ? videlʒ accipe.redde fuge.Acci⸗

pe beneficiũ ex me ad vſum tuũ. Accipeinqͥt celũ a

me illũiatõem⁊ motũ. Accipe inqͥt ignis a me calo⸗
rẽ. Accipeab aere reſpiratõem. Accipe ab aq̃ refrige
riũ⁊ lotionẽ. Accipe ait terraa me animalia. victua
lia.metalla.⁊ ſuſtentatvům. Secunda vox eſtred
de.ſ.obſequiũ tuo benefactoꝛi ⁊ meo creatoꝛi:qui iõ

me creauit vt tibi ſeruirem.egovt grata ſemꝑ tibi ob
ſequoꝛ dum tibi ſeruio Lu ergo multomagis ſibi ob
ſequiũ pꝛeſtes in honoꝛem ſuum me vtendo, et ſibi

— ☛U
S

ni

inid
nnce
Calie

itil

ieattqad

gbie

N

Capitulü

Honũ

= —

—
——
–—

de meo obſequio tibi impẽſo gratias agẽdo ne ingra

ta inueniaris. Tertia vox eſt fuge.ſ.ſuppliciũ tibipa

ratũ pꝛopter ingratitudinẽ.· Na ſiingrata eris ñ me
bene vtẽdo⁊ grãs agẽdo.oẽs erimꝰ õ te ad iudicãdũ
pꝛo deo tuã ingratitudinẽ. Sapᷣ.v. Pugnabit ꝓp eo

oꝛbis terraꝝ cõtra inſenſatos.Celũ dicet.luĩne meo

imꝑpetuũ pꝛiuet᷑. Ignis autẽ.a me in inferno crucie

tur. Aer.in meventilet. Aqua,ꝑ me in niuibo in ſjri
gidet᷑ Cera.in centro meovbi collecte erũt oẽs im⸗
mũdicie elemẽtoꝝ incarceret᷑. Eg⸗ bñdic recogno⸗

ſcendo diligẽdoꝛ ſeruiẽdo dño. Bñſficia ãt de quibo
dz bñdicere ne ingrata inueniat᷑ in bꝛeui cõpꝛehẽdit
dicens. Qui pꝛopiciabit᷑ꝛc.vbi nota ſex.

Pumo oblata diu inalia.ibi. Qui pꝛopiciabit᷑.

Secũdo collata ſacr̃alia.ibi.Qui ſanat.

Tertio ſublata infernalia.ibi.Qui redimit.

Quarto data nat᷑alia.ibi.Qui coꝛonat te in mia

Pꝛo his oĩbo cũ ceco illſiato da glam deo. vt ſibi di
ctũ fuit Jo.x. Et cũ phariſeo.ſed humiłr dic. Deus

grãs ago tibi.amvt dicit᷑ Eccł.i.Ad locavñ exe⸗

unt fluĩa.ſ.gratiaꝝ.reuertũt᷑ad deũ.ſ.ꝑ grãꝝactõʒ⁊
recognitõem a creatura rõnalivt iterũ fluant.vt.ſ. de
beneſicijs perceptis gratias exhibẽtes.beneficia po
tioꝛa ſumamus inquit Gꝛego.

Muantũ ad pꝛimũ J. VII.

Sun allata tꝑalia. ibi. Qui coꝛonat in miſeratõibo
to reſeruata ſuꝑnalia.ibiQui replet in bonis⁊c

dicit apłs ad Ko. iij. Quẽ deus ppoſuit ꝓpiciatoꝛe

p fidẽ in ſanguine eiꝰ.Deꝰ.ſ.pr̃ ꝓpoſuit.i.pꝛo oĩbus
poſuit quẽi.filiũ ſuũ ꝓpiciatoꝛ?.i.recõciliatoꝛẽ ⁊ ſa⸗
tiſfactoꝛẽ pꝛo nr̃is inidqtatibo. Ipᷣe eĩvt ðt Jo.in.i.ca⸗
no.eſt ꝓpiciato ꝓ pctis nr̃is.⁊ hec ꝓpiciatio applica
tur nobis ꝑ fidẽ noſtrã quã.ſ.habemꝰin ſanguiĩe eiꝰ
id eſt in paſſione.in qua lauit nos a peccatis nr̃is in
ſanguĩe ſuo.vt ðꝛ Apoc.i. UVñ ſepties fudit ſangui⸗
nẽ ſuũ.i.in circũciſione.in oꝛõe in oꝛto.in flagellatõe
in coꝛonatõe de ſpinis.in firura manuũ⁊ pedũ cum
clauis. in lateris aꝑtiõe.vt nob ppiciaret᷑ ↄ ſeptẽ ca⸗
pitalia vicia.Sanguis ait Leo papa:ſanguine au⸗

fert.i.ſanguis peccati ſanguĩc xpᷣi.Cũ eĩ inimicl eſſe

mus pꝛopt iniqͥtates nrãs.recociliati ſumꝰ.ait apo
ſtolꝰad Ro.v.ꝑ moꝛtẽ filij eiꝰipᷣo ꝓ nobis ſatiſfaciete
2 ſic inimiciciã remouẽte iniqͥtatũ nrãꝝ. Benedic ꝗ̊
aĩa mea dño.qͥ dedit tibi diuinalia.i.filiũ ſuũ vnige
nitũ in moꝛtẽ acerbiſſimã crucis.vt ꝓpiciaret᷑ oĩbꝰ

iniqᷣtatibo tuis.⁊ te deo patri reconciliaret.⁊ te ꝑaret

ad patiendũ aduerſa pꝛo eo⁊ oia mala Quid retnbu
am dño. inqͥt po. pꝛo oĩbo q̃ retribuit mihi. Cũ enĩ
exercerẽ inimicicias aduerſum eũ pꝛopter iniqtates
meas.hoc ipſe mihi retribuitvt dignaret᷑ moꝛtalita⸗
tem meã⁊ miſerias meas aſſumere. ⁊ p me moꝛtẽ i̊/
minioſam ferre.nõ video alið munꝰfaciendũ ꝓ retri
butõetanti benetficij ne ingratꝰſim qᷓ; vt calicẽ ſalu⸗
taris accipiã. vt ſuſtineã penã⁊ paſſiões ꝓut ipᷣe ſu⸗
ſtinuit ꝓ amoꝛe eiꝰ. Sed qtũ ſit ingratꝰ peccatoꝛ cir
ca tantũ beneſiciũ oñt aug.in pſona eius ſic loquẽs.
Lũ eſſes inimicus patri meo ſcilʒ pꝛopter iniqtates
tuas reconciliaui te ꝑ me.⁊ cum lõge eſſes veni vt re

dimerẽ te,⁊ cum inter montes ſiluaſq; om̃s errares

ſcilz vicioꝝ⁊ ignoꝛantiamũ.queſiui te. Interlapides⁊

ligna inueni te.ſcʒ idola de hmõi adoꝛantẽ. Et ne lu

poꝛum ferarũq; rabido oꝛe laniareris.ſ. demonum

collegi te.ſ.reuocando a malis verbo⁊ exẽplo. hume

ris meis poꝛtaui.ſ.in cruce penã peccatoꝝ tuoꝝ ſu⸗

ſtinẽdo.laboꝛaui.ſudaui.caput meũ ſpinis oppoſui

lancea latus meũ ꝑfoꝛari ꝑmiſi.tot iniurijs ⁊ calami
tatibo laceſſitꝰ ſum. Et tu diuideris a me.hec ille.q.

Dd. oĩa hec fecivt pꝛopiciatus⁊ recciliatus me dilige
res.mihi obſequiũ pꝛeſtares.⁊ tu es ita ingratus vt
me offendas.a me recedas. Benedic ergo anĩs mea
domino recte viuendo.

Duantũ ad ſecundn . XE

dicit pẽ. Militverbũ ſuũ⁊ ſanauit eos. In eo miſit
ꝙ incarnatũ fuit.Et ſicut ipᷣe xpᷣs ↄſtat exverboꝛ car
ne qᷓ eſt res ſenſibilis.ita vt medicus veniens ad ſa⸗
nandum medicinas ſuas inſtituit.i.ſacramẽta ↄſtã
tia ex verbis qu ſunt foꝛme ſacramentoꝝ⁊ elemẽtis
ſeu rebo elemẽtaribo que ſunt matenia eoꝝ Navt diẽ
augu. Acceditverbũ ad elementũꝛ ſit ſacramẽtũ.i.
q.iidetrahe.Secut aũt ſunt.vij.infirmitates anime

noſtre. ſic. vij. inſtituit medicinas ſacramẽtales con

tra eas vt nullã dimitteret inſanatã. Qui ſanat inr
Põ.oẽs infirmitates tuss. Pꝛima infirmitas eſt
peccatũ oꝛiginale.quã ſanat deus medicina baptiſ
mi debite ſumpti. Secũda cſt peccatum moꝛtale

actuale qð grã pꝛiuat aĩiam.⁊ hanc ſanat medicamẽ

to penitẽtie. Tertia eſt peccatũ veniale cũ quo in

padliſum intrare nõ pᷣt.⁊ hanc ſanat extrema vnctõe

q;uis etiã ⁊ alijs ſacramẽtis. Quarta eſt ignoꝛan
tia agendoꝝ pꝛo ſalute.⁊ hanc ſanat ſacramẽeto oꝛdi

nis qui ad hoc datur vt inſtruant miniſtri ecclie ſex

alios de moꝛiboꝛ filde Quinta eſt concupiſcẽtia ꝑ
quã eſt ꝓcliuus ad laſciuias⁊ delectatiões inoꝛdina
tas tactꝰ.⁊ banc ſanat ſacramentũ matrimonij reſti
gendo ipᷣam ne feratur ad coꝛruptelas illicitas ſʒ cõ⸗
tentus ſit ſua vxoꝛe.⁊ hec quidẽ medicina pꝛo debili
bus nimis.Nã foꝛtioꝛibo alið extat remediũ. Se
xta infirmitas eſt malicia,qᷓdã inclinatio ad appeten
dũ mala.ↄtra quã dat᷑ medicina euchariſtie. Se
ptima eſt fragilitas ſeu debilitas ab bñ oꝑandũ.cõ
tra quã dat᷑ medicina ↄfirmatõis.Pe.de tharã/ĩ.iiij
Sanat g̊ dñs oẽs infermitates.qͥ vt medicꝰ de celo
miſſus ẽ.iuxta illð Eſa.lxi. Ad ãnũciandũ mãſuetꝭ
miſit mevt mederer cõtritos coꝛde Et cũ iſtis medici
nis ſanat.cũ actu debito aſſumũt᷑. Sʒ tãta ẽ ingrati
tudo hoĩs vtvł cõtemnãt᷑ tãta bñficia.vł indebite ſu
mãt᷑.⁊ ideo pauciſanatur. Unde aug.ſuꝑ Jo.Quã⸗
tum eſt in medico ſanare venit egrotuũ ſed ipſe ſe int᷑e
mit qui pꝛecepta medici ſeruare non vult. Moli ergo
obliuiſci retributiones eius o anima.

Muantũ ad tertiũ di/ S.Xx

cit aug. de ↄle. d. liij. Firmiſſime tene ꝙoĩs qͥ ↄcipi
exviroꝛ młiere naſcit᷑ cũ pctõ oꝛigĩali? moꝛti obnoxi
us.ſ.et᷑ne.de q̃ canit ecclia Libera me dñne de moꝛte
et᷑na. Et p;. Moꝛs peccatoꝝ peſſima. ã in ĩfernno
erit mo:s ſine moꝛte.ſᷣm Gꝛeg.in moꝛał.t.pena moꝛ
tał nunqᷓ; deſiciẽs.Maioꝛ pena in mũdo ec nõ põt

Citulus Zertins

qꝙ; moꝛs.llam ſm phũm. Moꝛs eſt vltimũ terribi

luũ.hec tamẽ pena cito trã ſit.:ſed pena moꝛtis ĩferna
lis nunq; Sed dñs redimit id eſt liberat ꝑ grãm ſu
am pᷣcio ſanguinis ſui ab hoc interitu moꝛtis infer⸗
nalis.vitã tuam.ſcʒ amiſſam ꝑ pctm̃. Ecce quãtus

interirus Ibi eni eſt pꝛiuatõ diuinivultus.i.viſiõis
dei/ignis cruciatus.demonũ inſultꝰ.cõſciẽtie remoꝛ

ſus.ꝑuerſoꝝ tumultus.tenebꝛaꝝ locus.ꝑpetuꝰfletꝰ
ſeu oĩs remigerij defectꝰ. Ab hoc interitu infernali re

dimit dñs hoĩem. ⁊ totiẽs quotiẽs moꝛtale ↄmiſit.

O ingratitudo imenſa. ⁊ cecitas miſerãda.ſia moꝛ⸗

te coꝛpali te aliqͥs ſemel liberarʒ.ꝑpetuo illũ amares

illuũ laudares.eiq; ſeruires.⁊ liberantẽ a moꝛte peſſi
ma nõ recognoſcis. Moli ergo obliuiſci/⁊c.

Auantũ ad quartũ F. XI.

Miſericoꝛdia ðꝛ quaſi miſeriã adimẽs ſʒ maioꝛ miꝰ
ſeria eſſe nõ poteſt q;ᷓ nõ eſſe. Lanta eſt hec ꝙ in ap⸗
petitũ creature cadere nõ pᷣt abſolute. Ante cõceptũ
tuũ nihil eras. Anima eĩ cuiuſſibet de nihilo creat

cum coꝛꝑi infundit᷑ Cũ ergo nihil eſſes.tantã mĩam

fecit de vt tibi eſſe daret.⁊ nobiliſſimũ eẽr ſlã in aĩs
poſuit imaginẽ trinitatis ⁊ diſtinctiꝰqᷓ; in angel. Si
militudinẽ deitatis magiſq; in alijs inq;tũ ſicut de
us eſt totus in toto oꝛbe ⁊ totus in qualibet ꝑte. ita
gsia in oꝛbe ſuo.i.coꝛꝑe.tota in toto.⁊ tota in qualibʒ
pte coꝛpis. Participatõem cũ oĩbus creatis eſſe ſcilʒ
cõe cũ elemẽtis vegetari cũ plantis.ſentire cũ bꝛutis
intelligere cũ angelis repñtationẽvniuerſitatis. Ibi
enĩ ſunt quatuoꝛ humoꝛes in coꝛꝑe ↄfoꝛmes quatu
oꝛ elemẽtis. Quinq; ſenſus exterioꝛes.viſus. auditꝰ
guſtus, odoꝛatꝰ.⁊ tactus.Et quatuoꝛ interioꝛes. ſcʒ

ſenſus cõmunis.eſtimatiua.fantaſia.⁊ memoꝛia q̃ſi

nousẽ celi Nam decimũ empyneũ in quo deꝰreſidet
gloꝛie maniteſtatõeʒ.eſt ꝑs intellectiua.ſ.intellectꝰ

2 volũtas.In qua ꝑte videt᷑ deus⁊ amat cũ ſanctis
⁊ vngelis eius.Oĩm dominatoꝛ eſt.põ.Oĩa ſubieci
ſti ſub pedibo cius. Aug. Qiĩa fecit deus pꝛopt᷑ ho⸗
minẽ. Unde in ſex diebo cuncta creando habitatõeʒ
hoĩ fecitꝛ oꝛnauit.⁊ poſtea creãdo in poſſeſſionẽ po⸗
ſuit duplicẽ ĩ natura ſubſtãtiã.ſ.coꝛꝑis ⁊ aĩe.vt poſ⸗
ſideat duplicẽ in celo glificatõem.ſ.aĩe⁊ꝛ coꝛꝑis. in q̃
beati hoĩes in futuro anglłos ſanctos antecellẽt cum
ipᷣi coꝛꝑa nõ habeant.vñ nec gloꝛiã coꝛpoꝝ ꝑ conſe⸗
quens. demũ in ðᷣo ꝑſonalẽvnionẽ Nam in xpᷣo eſt

humanitas ⁊ diuinitas vnita. Nec eſt in ula hũanita
te nr̃a aſſumptũ alið ſuppoſitũ q; deiverbũ. Agno
ſceg̊ o xpᷣiane.ait¶eo papa.dignitatẽ tuã ⁊ diuĩe cõ
ſoꝛs fact?nature noli in veterẽ vilitatẽ degeneri ↄuͦſa

tione redire. Conſiderãs ergo ingratitudinẽ hoĩs ſu

ꝑ hoc moiſes ait.Deũ qui te genuit dereliqͥſti ⁊ obli

ta es dñi creatoꝛis tui.Deu.xxxijiq.di.quõ potes eẽ
ita ingrata.Ecce quõ coꝛonauit te in mia. Quauis
enĩ omibus que creauit miſericoꝛdiã fecerit de nõ eẽ

in eſſe pꝛoducendo In iſta tamẽ miſericoꝛdia tibi co

ronã ſuper omnia deditcõferendo tam nobile eſſe et
dominiũ⁊ regnũ omniũ.

MOuantuũ ad quintũ J. XII

Miſeratões dei in plurali dici poſſunt plima bona

tentat de

ſpũalia⁊ coꝛꝑalia quib- nos ↄſolat᷑ remouẽs miſeri
as noſtras in gubernatõe nra.ita ꝙ coꝛonatteĩ mia
reſpectu creatois.coꝛonat te in miieratioõibo reſpectu
gubernatõis.coꝛonat inqͥtvndiq; circũdans te totũ
aĩam.i.et coꝛpꝰſuis bñſicijs.Coꝛonat ſinglan ꝓui⸗
ſione quaſi nil ð alijs creaturis videat᷑ curare vt tibi
ſubueniat. Unde Gap. xij. ðꝛ. Cũ magna reueren⸗
tia dne duponis nos.Et pꝛonᷣ.viij.c.Dclitie mee eẽ
cũ filijs hoiĩm. Miſerie ſamis ⁊ ſitis pꝛouidet ciba⸗

rijs ⁊ potibovarijs ne faſtidiũ gener⸗ Milerie nu⸗

ditatis veſtimetis plunimis laneis ⁊ lineis ⁊ ſericis.
Muſerie frigoꝛis.caloꝛe ignis. Milſerie tenebꝛaxꝝ.lu
mine luneꝛ ſolis. Milſerie pauꝑtatis.diuitijs auriꝛ
argẽti⁊ ceteroꝝ metalloꝝ ⁊ lapidũ pꝛecioſoꝝ.Miſe
rie infirmitatũ.medicinis innumeris. Senũibo ipis
copioſeꝛ ſuauiter pꝛouidit. Uiſui de pulcritudine co
loꝝ.Auditui.de ſuauitate ſonoꝝ cantus⁊ inſtrumẽ

toꝝ. GBuſtui de dulcedine ciboꝝ. Odoꝛsatui. defra⸗
grantia odoꝝ floꝛũ ⁊ alioꝝ. Tactui.de leuitate diuer

ſoꝝ obiectoꝝ. O quate ſunt miſene anĩe· Repletꝰ ait
Jo b.xiiij/multis miſerijs.q̃s releuat diuerp miſera
tionibo.Quãtas eĩ inſpiratioes ⁊ incitamẽta ad bo⸗
nũ immittit. Quod documẽta ſcripture ſacre. Quot
tas varietates artiũ ⁊ artifſiciatoꝝ ad tollẽdũ ocium.
Quot euaſiones ꝑiculoꝝ.Quatas expectatiões ad
emendatões peccatoꝝ.Quot auxilia angeloꝝ. Põ.
Angelis ſuis de mandauit⁊c. Quõ mileretł pater ſi
lioꝝ miſertus eſt deus Sʒ tanta eſt ingratitudo no
ſtrayt cõquerẽdo dicat. Eſa.i.filios enutriuiꝛ exal⸗
taui ipſi autẽ ſpꝛeuerũt me.⁊c.
Muantũ ad ſertum S. xI
Certũ eſt ꝙ deſideriũ noſtrũ hicimpleri nõ pᷣtvt ex⸗
ꝑientia docet. Sed vt dicit pe. Satiaboꝛ cũ oppa⸗
ruerit gla tua. Ibi eĩ beati poſſidebũt bona q̃ dicũt
ſeptẽ dotes q implebũtaĩam⁊ coꝛpus ⁊ totalr quie⸗
tabũt.videlʒ viſionẽ clarã.qua implebũtur ſe apia.cõ
pꝛehenſionè.qua implebut᷑ ſecuritate dilectõem ꝑfe
ctiſſimã.qua implebũ ᷑ gaudio ſeu fruitiõe quo ad
coꝛpus.agilitatẽ. ſubtiliratẽ. claritatem. impaſſibil⸗
tatẽ. Uel ſeptem bona que hic deſiderãtur ſed nun⸗
qᷓ; poſſident᷑ plene.diuitias.honoꝛificẽtias.potenti⸗
as ſeu dominia.delectatiões.ſanitatem.vite ꝑpetui
tatem ſcientiã virtutem. Ibi plene habeẽtur. Habent᷑
ſiquidẽvirtutes moꝛales in patria.ſed ad aliũ vſum
ſicut⁊ diuitias ⁊ honoꝛẽ.ſed ꝑ aliũ modũ qᷓ; hic. Er
go benedic anima mea dñoꝛc.ne ſis ingrata.
CLapitulum decimum. De tentatione qua homo

Entatio dei. id ẽ qua

exhoꝛtatoes ſanctoꝝ. Quot exempla ꝑfectoꝝ. Quã⸗

pꝛocedens ex ſuperbia et pꝛeſumptiõe ho
de qua inquit dominus per Ps. Tentauert

mini
⁊ exacerbauerunt deũ excelſum.⁊ teſtumonia eius nõ

₰

cuſtodierun.. Lxrca hoc vidẽda ſunt tia .
Pꝛimo quid ſit deũ tentare.
Secũdo quare⁊ quõ ſit peccatũ,
Tenio de punitione eius.

bomo tentat deum. ſpeciale peccatum eſt

Capitulũ. x.

Mnantum ad pꝛimum F.I

tit facere qð põt ad pericula euitãda.vel aliqua agẽ⸗
da reſpiciẽs.ſeu expectãs diuini auxilij effectũ. Pꝛo
cuiꝰ declaratione dicit.b.tho.ſe.ſe.q.xcvij.ar.i. ꝙ tẽ
ptare ẽ pꝛopꝛie experimetũ ſumere de eo qͥ temptat᷑
Poſſumꝰ autẽ experimentũ ſumere de aliqͥ verbis ⁊
factis.Et vᷣbis quidẽ experimentũ ſumimꝰ qñ inqui
rimus an ſciat vel velit vel poſſit illud implere qð q
rimus. Factis aũt cũ per ea que facimꝰ.exploꝛamus
altenꝰ pꝛudentiã.vel voluntatẽ vel poteſtatẽ. Utrũ⸗
q; hoꝝ cõtingit fieri dupłr. Uno mõ aperte.vt cum
qͥs ſe tẽptatoꝛẽ pꝛoficet᷑. Sicut ſampſon ꝓpoſuit phi⸗
liſteis ꝓbleuma ad temptandum eos. vt Juð.xuij.
Alio mõ inſidioſe⁊ occulte.ſicutphariſettẽptauerũt
xpᷣm qñ interrogauerũt.Licet nobis dare cenſum ce
ſari. Math.xxij. Rurſus qñq; hoc ſit expꝛeſſe vt cuʒ

qͥs dicto vel facto intendit erperimetũ ſumere de ali

qͥ vt cum iudei ſignũ de celo querebãt a xpᷣo temptã
tes eũ.vt dicit᷑ Lu.xi.Oñq; interpᷣtatiue.qũñ.ſcʒ et ſi
E non intendit vt expimentũ ſumat id tñ agit quod
ad nihil aliud videt᷑ oꝛdinabile niſi vt experimentũ
ſumat.ſicut ſi qͥs poꝛtaret multã pecuniã per viam
quã nouit latronibo aſſuetam.eẽt hoc q̃ſi illos latro
nes tẽptare ſi furent᷑ q;uis nõ intẽdat hoc. Uñ berñ.
dixit de pecũia rapta a latronib. Magna pecunia.
magna tẽptatio.Sic igit᷑ hõ temptat deũ qñq; ver⸗
bis qñq; factis.Uerbis quidẽ cũ loquimur cuʒ deo
oꝛando. Vñ in ſua petitiõe aliquis expꝛeſſe deũ tem
ptat qñ ea intentiõea deo aliqͥd poſtulat vt exploꝛet
dei ſclam.poteſtatẽ ⁊ voluntatẽ. Factis autẽ expꝛeſſe
tẽptat qñ per ea q facit intendit experimentũ ſumere
diuine ſapiẽtie.poteſtatis vel pietatis.Sed q̃ſi inter
p̃ᷣtatiue deũ temptat qͥ etſi nõ intendat expenimentũ
ſumere de deo. tñ petit vel facit aliqͥd ad nihil aliud
vtile niſi ad ppbandũ dei poteſtatẽ.bonitatem vel co
gnitioneʒ. vt ʒacharias in petẽdo ſignũ ab angelo x
filio ſibi naſcituro Lu.i. Et gedeon imponẽdo vellꝰ

in area roꝛe implendũ in ſignũ victoꝛie. Juð.vi. Bi⸗

cut ſi aliqͥs faciat equũ currere vt euadat hoſtes.hoc
nõ eſt expimẽtũ de equo ſumere. ſed ſi equũ currere
faciat abſq; aliqᷓ neceſſitate.hoc nihil aliud erit qᷓ; ex
perimentũ ſumere de equi velocitate. Et idẽ ẽ de oĩ⸗
bus alijs rebo. Qñ ergo pꝛopt᷑ aiquã neceſſitatẽ vł
vtilitatẽ cõmittit ſe aliquis diuino auxilio in ſuis pe⸗
titionibus vel factis. non ẽ deũ tẽptare. Dicit᷑ enĩ
ij. Parał.xx.CLũ ignoꝛemꝰ qͥd agere debeamꝰ.hoc ſo
lũ reſidui habemꝰ vt oculos nr̃os ad te erigamꝰ. Et
ſic ſancti viri moti ſunt ad petendũ pᷣcib diuine po⸗
teſtatis effectũ ex neceſſitate vel vtilitate in miracul
faciẽdis inſpirati ad H̊ͥ a deo. OQn aũt hoc agit᷑ abſq;
neceſſitate vel vtilitate.hoc ẽ ĩterpᷣratiue tẽptare deũ.
Vñ ſupꝑ illud Deut᷑.vi.Nõ tepta bis dñm deũ tuũ.
dicit glo. Deũ temptat qͥ bñs qð faciat.ſine rõne cõ⸗
mittit ſe periculo experiens vtꝝ poſſit a deo liberari.
A quo cauendũ foꝛe docuit xpᷣs exemplo ſuo.um
enĩ poſſet de pinnaculo deſcendere via bumana qꝛ ꝑ

ſcalas.noluit mittere ſe deoꝛſum vt ſuadebat dyabo
lus, qꝛ penculũ erat ̃m naturãꝛ murocula focere tũc

ſtigationẽ a ſpi

—
—

nõ erat expediens. Et ꝓpter eandẽ rõem nõ volebat
aliqũ in iudeã ambulare.qꝛ qrebant eũ iudei interfi
cere. Jo.vij. Hoc idẽ abꝛaã docuit exẽplo qñ deſcen
dẽs in egyptũ dixit ſaray eẽ ſoꝛoꝛẽ ſuaʒ. Geñ.xij. In

q̊ᷓ facto indt aug.oſtendit ꝙ nemo dʒ temptare deũ
ſuũ cũ habeat qͥd ſalubꝛioꝛi ↄſilio fatiat.ſ.bᷣm viã hu

manã. Fecit qð potuit deo cõmiſit in quem ſperauit
xxij.q.ij.queri᷑. Sic ⁊ paulus apls fecit ſe ſubmitt
ꝑ ſpoꝛtã de muro vreuaderet inſidias.ij. ad Coꝝ.xi
nec expectauit ꝙ deꝰ mitteret angelũ ſuũ. aũt.b.
agatha recuſauerit medicinã coꝛpoꝛalẽ dicens. DHa
beo dñm ieſum q ſolo ſmone reſtaurat vniuerſa.nõ
in b tẽptauit deũ.Exꝑta enĩ erat erga ſe diuinã beni

uolentiã vt vel infirmitates nõ pateret᷑ quid medici

na indigeret vel ſtatim in ſe ſentiret dĩne ſanatiois et
fectũ.Et q̃ a iure cõi exoꝛbitãt in ↄſequentiã nõ ſunt
trahenda.de reg.iu.in.vi.niſi qͥs haberet ſiłeʒ inſtin
ctum a ſpũſctõ.Tẽptauerũt gilli pres iudeoꝝ in he⸗

remo deũ vt pbarent potẽtiã dei ſi poſſet eis ꝓuidere

dicẽtes vt ait in alio ps. Nũquid poterit deꝰ parare
menſam in deſerto. Nunquid ⁊ panes poterit dare
Nũqͥd introducere in terrã ꝓmiſſiõis ⁊ alijs modis
Eſt aũt ̊ pctm̃.ſ.tẽptare deũ.qð ptʒ ex eo qð in lege
ꝓhibet᷑ Deut᷑.vi.Nõ tẽptabis dñm deũ tuũ.Rõ hu
ius eſt m.b.tho.ſe.ſe.qxcvij.ar.ij.qꝛ vt dictũ eſt tẽ
ptare ẽ expumentũ ſumere ſeu ꝓbare. Nullꝰ autẽ ex⸗
perimẽtũ ſumit de eo de qͥ ẽ certꝰ. Et iõ tẽptatio oĩs
ex ignoꝛãtia vel dubitatiõe ꝓcedit.aut eiꝰ qui cẽptat.

ſicut cũ aliqs experimentũ dealiq̃ re ſumit vt eiꝰ qli
tatẽ cognoſcat.vt cũ magr᷑ interogat diſcipulũ vt ſci⸗

at ſi didicitvel intelligit lectionẽ.⁊ aurifex aurũ fricat
vt ſciat q̃ntũ ẽ mixtũ. Aut ꝓcedit ex dubitatõe alio⸗
rũ.ſicut cũ qͥs expimentum ſumit de aliq re vt alijs
oſtendat ꝑ quẽ modũ dicit᷑ de tẽptare holes vt abꝛa
ham: Geñ. xxij.circa ĩmolationem filij. vt.ſ.oſtẽderet

mũdo obediẽtiã eiꝰ.⁊ thobiã vt oſtẽderet alijs pati⸗

entiã ſuã ⁊ hmõti.Et ſic xpᷣs tẽptauit philippũ dicẽs
Vñ ememꝰ panes ⁊c.vt.iſ.oſtẽd eret ipſi pauitatẽ fi⸗
dei ſue. Ipſe enĩ xpᷣs ſciebat qͥd eſſet facturus Jo.vi.
gnoꝛare autẽ vel dubitare de his ꝗͥ ꝑtinẽt ad diui⸗
nã ꝑtectionẽ.ſ.ptãtis ſapĩe vel bonitatis ẽ peccatũ.
Sic g̊ tẽptare deũ vt cogſcat qͥs eiꝰ virtutẽ pctm̃ eſt
Siqᷣs aũt ad h̊ exꝑimetũ ſumat eoꝝ q̃ ꝑtinẽt ad di
uinã ꝑfectionẽ nõ vt ipſe cognoſcat ſʒ vt alijs demõ⸗
ſtret. hoc nõ ẽ tẽptare deũ cũ ſubeſt iuſta ncctas vel
pia vtilitas ⁊ alia q ad concurrere debẽt. Si enim

apli petierũt a dño vt in noĩe ieſu xpᷣi fierẽt ſigna. vt

ðꝛ Act.iiij.vt.ſ.virtꝰ xpᷣi infidelibo demõſtraret. Si
qs añt h̊ atteptaret facere.ſ.miracula eſto ꝙ faceret

ad ↄfirmationẽ fidei veriratis niſi ſup h̊ haberet in⸗

—

ſctõ ſicut habuerũt ſcti. ꝑtineret H̊ ad
tẽptationẽ dei.Qð aũt ait põ. Guſtate ⁊ videte qim
ſuauis ẽ dñs.Et apłs Ro.xij.Pꝛobetis q ſit volun
tas dei bona bñplacẽs ⁊ pfecta nõ ꝑtinet h̊ ad tem
ptãdũ deũ.nec ibi ẽ pctm̃.qꝛ ĩtelligunt᷑ de cognitõe
affectiua dei 1 ꝓbatiõe.ſm quã qͥs expit᷑ in ſe guſtũ
dĩne dulcedĩs ⁊ cõplacentiã diuine volũtatis qð ꝓ
nenit er eo ꝙ s totaliter ſe ſubijcit dei volũtati.⁊ at
tẽte ⁊ affectuoſe ↄſiderat diuinã volũtatẽ. ⁊ ex h ſeqͥt
in eo exꝑiẽtia diuine dulcedinis. Ded ꝓbare de vo

Titulus

luntatè vel bonitatẽ cognitione ſpeculatiua vtx.ſ. ſit
bona volũtas dei. vel vtꝝ de ſit ſuauis ̊ ꝑtinet ad
temptadũ deũ.ſicut ⁊ ꝓbare vtꝝ deꝰ poſſit eũ iuuare
2 ſibi ꝓuidere qð fecerũt illi pres. Unde dicit. Qua
qraginta annis ꝓximꝰ fui generatiõi huic.ſ.iudeoꝝ
in deſerto adiuuãdo.defendẽdo ab inimicis.ꝓuidẽ

do in nectib. Loquit᷑ ꝑ ſilitudinẽ hoĩs qui cũ ẽ pxi⸗

mus põt iuusre.Et dixi ſꝑ hi errãt coꝛde. eſtimãdo
vel dubitãdo vtꝝ poſſim iuuare ⁊ eis ꝓuidere.⁊ coꝛ⸗
de errãt.i.volũtate ⁊ malicia ſua.ꝙ aũt rex achas re⸗
5p̃hendit᷑ cũ q̃ſiiꝰ ab eſaya.vt peteret ſignũ dixit.Nõ
peta ⁊ nõ tẽptabo dñm.Eſa.vij ꝓpterea fuit qꝛ nõ ꝓ
ipſo ſolũ ſed ꝓ totiꝰ populi inſtructiõe mouebat᷑ pe⸗
tere ſignũ q̃ſi ipeditoꝛ cõis ſalutis. Neq; enĩ h̊ peten
do tẽptabat deũ.tũ qꝛ h̊ faciebat ex dei mandato,.tũ
qꝛ h ꝑtinebat ad cõemvtilitalẽ.ſignũ.iſ.ſignũ libera⸗
tionis.humani generis.vt ibi pʒ.Abꝛaã aũt cũ pe⸗
tijt ſibi ſignum dani de tera ꝓmiſſiõis dãda ſemini
ſuo non tẽptauit deũ.qꝛ ̊ fecit ex inſtinctu dei.⁊ ibi
magnũ miſteriũ incarnauõis. Tho.vbi.ð. Hoc aũt
peccatũ opponit᷑ virtuti religionis ſᷣm tho.vbi.S.ar.
iij.qꝛ cũ finis Sᷣtutis religionis ſit deo reuerentiã ex⸗
hibere.oĩa illa q ꝑtinent ad ineuerẽtiã dei religioni
opponun᷑ ꝑtinet aũt ad irreuerentiã hoĩs temptare
eũ.Nullꝰ enĩ pᷣſumit teptare eũ de cuiꝰ excellẽtia cer⸗
tus ẽ. Et cõiter ẽ moꝛtale.Uñ dicit᷑ Sapᷣ.i. Inuenit᷑
Oñs ab his qͥ nõ tẽptant eũ. Oʒ autẽ nõ inueniatur
de a creatura vt.ſe cognoſcat eũ ⁊ poſſideat ꝑ gram
nõ eſt niſi ꝑ impedimẽtũ moꝛtalis pct. h̊ etiã ex pu
nitione ipſiꝰ notat᷑in põ.cũ ðꝛ.Ipſi nõ cognouerunt
vias meas.iioꝑpa mea ſeu mãdata mea qͥb itur ad
Deiũ. Int᷑ qͥ mandata. Gᷓ̊ eſt. Nõ tẽptabis dñm deuʒ
tuũñ.⁊ ꝓpter hͥ iuraui eis.i.ſirmit᷑ decreui ſi introibũt
ſi ꝓ nõl.ꝙ nõ introibũt in requiẽ meã.i:terrã ꝓmiſ⸗
ſionis q̃ ſigurabat vitã eternã.Et ſic fuit qꝛ nullꝰ eo
r ũ qᷣ nũ erati ſunt in egypto.ſ.ſexcentamilia hoĩm ad
pblia aptoꝝ intrauerũt.ſed moꝛtui ſunt in deſerto.ex⸗
ceptis caleph ⁊ ioſue.Pꝛopter qð hoꝛtat᷑ apłs vt ca⸗
ueamꝰab iſto cũ ſit multũ que dicẽs:i.Coꝝ.x.Neq;
tẽptemꝰ xpᷣm ſicut qͥda tẽptauerũt ⁊ a ſerpetibo perie
rũt.vt hr Nũui xxij. Multis alijs vicibo ⁊ modis tẽ
ptauerũt.Et nõ ꝙ diuũſimode hoĩes tẽptãt deũ. Ali
qͥ videlʒ dei potentiã ſeu ptãtẽ. Aliqͥ dei ſapiam vel
veritatẽ.aliqui dei patientiã vel bonitat.

Remptant dei poteſta⸗ F. II.
tẽ illi qͥ in periculo poſiti cũ poſſint remediare via hu

mana nolũt,.expectãtes effectũ dĩne ptãtis.i.libera⸗
tionẽ a deo. ſicut iudas machabeꝰ cũ reꝑiret ſecum
paucis ⁊ videret exercitiũ bachidis multũ cũ poſſet
declinare certamẽ erubeſcẽtia ductꝰ ne videret᷑ fugiſ
ſe hoſtes.cõmittens ſe deo bellũ inijt illum ⁊ibioc
ciſus ẽ.i. Machlx. Si qͥs etiam infumaret᷑ ⁊ nollet
vti medicinis non ꝓpter abominationẽ ſtomachi ad
eas vel timoꝛẽ nocumẽti.vel ĩporentiã emendi. ſʒ vt
a dño ſanaret᷑. ſicut.b.agatha dei potentiã tẽptaret
niſi haberet ſuꝑ h̊ familiare cõſiliũ a ſpũſctõ ſicut il⸗
la. vel qꝛ vellet illã penã ſuſtinere ꝓpter amoꝛẽ feruen
te ad xpᷣm.vt ſanctꝰ egidiꝰ vulnus gutturis retinere
voluit abſq; curatiõe. Pertinet etiã ad teptandũ dei

ſat

** I
õ —

ptãtẽ ꝙ aliqͥs aggrediat᷑ ꝑicula abſq; ncẽte ſperans

dei potẽtia adiuuari ſicut fecerũt abyſai cũ alijs duo
bus qͥ acceſſerũt ad hauriẽdũ aquã de ciſterna beth

leem vt afferrẽt Dauid tranſeuntes ꝑ medios hoſtes
philiſteos.qͥ ⁊ bethleem tũc tenebãt.ij. Re.xxiij. Du

ella etiã aſſumere volũtarie ꝑtinet etiã ad teptatiõeʒ

dei . Uñ ⁊ ꝓhibent᷑ vt dicit nicolaꝰpapa.ij.q.uij.mo

nomachiã.Dauid faciendo du ellũ cũ goliath.vt hr
i(Re.xvij,nõ tẽptauit deũ.qꝛ vt dicit nico.de lyra ſu
ꝑ dicto.c.hᷣ fecit ex inſtinctu ſpũſſctĩ.⁊ ideʒ dicit glo.
ſuꝑ.c.monomachiã. Fuit etiaʒ figura duelli qð xpᷣs
fecit cũ dyabolo ſignato in goliath qͥ potẽtia ⁊ maliq

cia ſua oes exterrebat. Sed s figuratꝰ in dauid ᷣ

interpᷣtat᷑ manu foꝛtis funda hũilitatis ⁊ lapide foꝛ⸗
titudinis totꝰinermis malicia ſuſtinẽdo humillimã
paſſionẽ eũ ꝓſtrauit. Qui etiã pꝛiꝰ in deſerto tẽpta⸗
tus cũ tribo lapidibo ſumptis de flumine.i: tribo au
toꝛitatibo ſcpture.inimicũ vicit cehtante⸗ vt pʒ Ma
KC
Lemptant deiſa.
pientiã qͥ inepti ⁊ inſcij ponũt ſead pᷣdicandũ vel le
Fendc vel diſputandũ cũ hereticis ſperãtes a deo ſi⸗
linſundi ſcĩiam,ſicut factũ ẽ aplis.Sed ðt hieroꝰ.
Oð illis ſuggerebat ſpũſſanctꝰh̊ alijs ↄfert ſpũſſan
ctus.Temptat dei ſapĩam vel veritatẽ qͥ faciũt pur
gatiões vulgares ꝓ aliq̊ manifeſtãdo.puta cum hñt
ſuſpectũ aliquẽ de furto.adulterio vel alio.ad ꝓban
dũ innocentiã ſuã ⁊ manifeſtãdũ ꝙ non fecerit illud
volũt ꝙ tangat fenũ candẽs.vel bibat aquã bullien
tẽ ſperates ꝙ deꝰ ſic manifeſtet veritatẽ in H̊ ꝙ nõ no

—

ceat ſi illud nõ ꝑpetrauit.als noceat.̊ᷣ etiã ꝓhibetux

expᷣſſe cuiq;.qꝛ eſt deũ tẽptare,.ij.qiiij.c.i.⁊ c.conſu

luiſti. Uñ henricꝰ imꝑatoꝛ cũ ſuſpectaʒ hr̃et vxoꝛẽ qͥ

vgo ⁊ ſctã erat de adultenio coegit eã nudis plantis
ſt uip ferrũ ignitũ incedẽ,vñ ĩ moꝛte ſua coꝛã xpᷣo accu
⁊ pũit fuit. Illa tñ qꝛ coacta fecit.illeſa euaſit cũ
innocẽs eſſʒ vt hr in cronicis. Silx etiã ꝓhibet᷑ dari
alicui coꝛpꝰ xpᷣi ad ꝓbationẽ alicui ſceleris de qͥ ſu⸗
ſpectꝰ hr. Uñn illud:c.ſane.⁊.c.ſepe.ij.q.iiij. in qͥ ſta
tuit᷑ ẽ abꝛogatũ ſᷣm gratianũ ⁊.b.tho.in.uij. In vete
ri aũt teſtõ cũ habebat᷑ vxoꝛ ſuſpecta de adulterio ꝑ⸗
miſſa fuit purgatio q fiebat ꝑ aquas certo mõ. vt bẽ
MNũi.v.ad vitandũ maiꝰ periculũ.ſ.vxoꝛicidium.ſi
cut ⁊ quedã alia ꝑmiſſa ſunt.

Temptant tertio dei.. II.

bonitatẽ aliqui ⁊ clementiã vel patientiã qᷣ petunt ſi

bi pctã dimitti: ⁊tñ ipſi nõ dimittunt iniunas alijs

odiũ retinẽtesvł als indeuote oꝛãt. ꝓpter qð dicitur
Eccixvi. An oꝛõnẽ pᷣpara aĩam tua ⁊ noli eẽ q̃ſi hõ
q teptat deũ. Ubi dicit glo. ꝙ, deum tẽptat qᷣ oꝛat qð
docuit,.ſ.dimitti ſibi debita. ſed nõ facit qð iuſſit qꝛ
nõ dimittit ipſe debita ſuis offenſoꝛibus.Qui enĩ ſe

ad deuotionẽ nõ diſponit cũ oꝛarevult nõ facit qð in

ſe eſt vt exaudiat᷑a deo. Un quaſi interpᷣtatiue temꝗ⸗
ptat q̃ſi velit ꝓbare ſi ẽ ita bonꝰ ꝙetiã ſi nõ qnt exau
diri faciendo qð in ſe eſt.tñ velit deꝰ eum exaudireꝰ

dare gram illã. Et lʒ hec interpᷣtatiua tẽptatio videat᷑

ex pᷣſumptiõe ꝓcedere ⁊ indiſcretõe.tñ ßm. b. tho. vbl
8tbocipᷣm ad irreueretiã ꝑriet dei vt bõ pſumptuoſe

Capitnlũ XI.

2 ſine debita diligẽtia ſe habeat in his que ꝑtinẽt ad
deũ.h̊tñ cõiter nõ eſt moꝛtale. Tẽptat dei patientiã
⁊ bonitatẽ qͥ permanens in pctĩs ſperans ſibi dari a
deo.añ terminũ vite ſom̃ cõpunctiõis.q̃ſi velit ꝓba
re de patientiã ſi eũ ad pnĩam expectabit.õ quem lo
quit᷑ apłs ad Ro.ij. An ignoꝛas ꝙ benignitas dei
ad pnĩam te adducit.tu aũt ᷣm duriciã tuã ⁊ impe⸗
nitens coꝛ tuũ theſauriʒas tibi iram.i.cumulas tibi
punitionẽ dei.Exẽplũ de qdaʒ iuuene leui ⁊ laſciuo
qui cũ eſſet deditꝰ vitijs oꝛabat deũ oĩ mane añ oĩa
vt nõ permitteret eũ moꝛi ſiue auiſamẽto.i. ꝙ pꝛiꝰ ſi⸗
bi notificaret᷑ q; moꝛeret᷑. Quadã igit᷑ vicecũ ſic oꝛa⸗
ret apparuit ei angelꝰ dicẽs ſe a dño exauditũ ꝙnõ
moꝛeret᷑.ſ.ſine auiſamẽto. Exqua re factꝰmag ſecu

rus voluptatibo mũdi inſiſtebat.pꝰaliq;tulum tem
poꝛis vno mane ſurgẽs de lecto ſenſit doloꝛẽ capitꝭ.

⁊ cũ ſocij eum vocaret ad vana excuſauit ſe nõ poſſe
exire.ſequẽti die arripuit eum febꝛis lłʒ lenta.amici ⁊

ↄſanguinei incipiũt eũ admonere de ↄfeſſiõe ſciẽtes

vitã eiꝰ lubꝛicam. Ipſe aũt trufabatur. Nũquid ego

moꝛiturꝰ ſum dicẽs qꝛ vultis me ↄfiteri.ſuccreſcit fe

bꝛis.⁊ illi magis hoꝛtant᷑ ad pnĩam vt citiꝰ ſanitatẽ
recipiat. Rñdit.bñ credo ꝓpter ſcelera mea b accidiſ⸗

ſe.ſed cõuenientiꝰ eſt ꝙego vadã ad eccłiam ad cõſi
tendũ q; ꝙ dem laboꝛẽ ↄfeſſoꝛi ad veniendũ.ſanatꝰ

oĩno ibo ad ↄfitendũ ad eccliam. Cũq; ĩualuiſſetin
firmitas ⁊ multũ grauaret ipſum ſui ſollicitarẽt.Nõ
habeo inqͥt caputad b̊ pᷣ doloꝛe ⁊ grauamine. neſci⸗
rẽ inqͥt dicere.ſed alleuiatꝰa febꝛe volo facere qð ſua⸗
detis.Demũ apparuit ei angelꝰ dicẽs. Agnoſcꝭ me
Qui rmdit.nõ.Ego ſum ait angelꝰ qͥ tibi annũciaui
ex ꝑte dei ꝙ nõ moꝛereris ſine auiſamẽto.iã tẽpꝰ ẽ vt
tranſeas de mundo.Cui ille. Qũo eſt ̊.nunquid
de deceptoꝛ ẽ qꝛ ꝓmiſit auiſamentũ ⁊ nõ dedit.Cui
angelus.ĩmo ꝓmiſſum ſeruauit. Naã non ſolũ auiſa
mentũ vnũ dedit ſed multa.pꝛimũ fuit doloꝛ capitꝭ

ſcðm febꝛis.tertio ſolicitatio amicoꝝ.quartũ augmẽ
tum infirmitatis.ſed noluiſti audire tẽptando deũ.?
iõ opoꝛtet te exire.Et ſubito moꝛiens ad inferna de/

ſc
rentibo ſe ꝓ

„

te conſciẽtle

ſummo põtiſice qͥd agendũ ſit ꝓ ſerenita

iſma er ſuperbia et

Capłm.xi.de ſciſmate. ⁊ ibi tractat᷑ de duobo ge⸗

ſtice vnitatis ↄꝛiat᷑. Et ſic põt diffiniri vł
deſcribi · Sciſma eſt vitiũ qͥ quis ſub ſũmo põtifice
eſſe recuſat.⁊ mẽbꝛis eccłie ei ſubiectis cõicare recu⸗
ſat. Pꝛo cuiꝰ declaratione dicit.b.tho.ſe.ſe.q.xxxix.
ar.i.q; nomẽ ſciſmatis ſᷣm yſið.li.ethimołla ſciſſura

aĩoꝝ vocata ẽ. Sciſſio aũt vnitati opponit᷑. Uñ pec

catũ ſciſmatis dicit᷑qð directe ⁊ ꝑ ſe opponit᷑ vnita⸗
ti. Sicut en in rebo naturalibo id qð eſt ꝑ accidens
nõ ↄſtituit ſpẽm.ſic nec in reb moꝛalibo in quibo il

lud qð eſt intentũ illud eſt perſe.qð autẽ ſequit᷑pꝛe

intentionẽ eſt q̃ſi ꝑ accidẽs. Unde peccatũ ſciſmatꝭ
ꝓꝛie ẽ ſpeciale pctm̃.eo ꝙ intendit ſe ab vnitate ſeꝑa
re quã charitas facit.charitas aũt nõ ſolum alteram

Nſonam alteni vnit ſpũali dilectiõis vinculo:ſed etiã

ambitioe cõiter deriuat᷑ charitati ecccia,⸗
da ſuꝑ Mathᷣ

——

totã ecchiam in vnitate ſpũs.Et iõ ꝓpꝛie ſciſ matici di

cunt᷑ qui ꝓpꝛia ſponte ⁊ intentiõe ſe ab vnitate eccłie
ſepant queẽ vnitas pᷣncipalis. Nã vnitas ꝑticularꝭ
oliquoꝝ ad inuicẽ oꝛdinatł᷑ ad vnitatẽ ecclie.ſicut cõ⸗
poſitio ſinguloꝝ membꝛoꝝ in coꝛpoꝛe naturali oꝛdi

nat᷑ ad totius coꝛpoꝛis vnitatẽ. Ecclie autem vnitas

in duobo attendit᷑.ſ.in cõnexione membꝛoꝝ ad inui
cẽ ſeu cõicatione.⁊ iterũ in oꝛdine oĩim membꝛoꝝ ad
vnũ caput.ſᷣm illð Col.ij. Inflatꝰ ſenſu carnis ſue ⁊

nõ tenens caput. ex q̃ totũ coꝛpꝰ ꝑ nexus ⁊cõnexio⸗

nes ſubminiſtratũ ⁊ conſtructũ creſcit in augmentũ
dei. Hoc autẽ caput eſt ipſe xpᷣs cuiꝰ vicẽ in ecclia ge

rit ſummꝰ pontifex.Et iõ ſciſmatici ſunt qͥ vt dictuʒ

eſt ſubeſſe renuũt ſũmo pontifici ⁊ mẽbꝛis eccleſie ei

ſubiectis cõicare recuſant.Hinc ⁊ pelagius papa ait
Sciſma ſiquidẽ ipᷣm quod grecũ nomẽ ẽ ſciſſurã ſo⸗

nat.ſed in vnitate ſciſſura eſſe nõ põt.Non ergo vni

tati cõicant qͥ ſciſmaticis cõicant.partes ipſi ſibi fece

rũt ⁊ ab eo qð vnũ eſt.vt apli iude iã verbis loquar
ſemetipſos ſegregãtes ſom̃ non hñt.xxiiij.q.i.ſcuſma
Et qᷓ;ᷓuis hereſis etiã diuidat holĩem ab vnitate fidei
catholice.tñ ſciſma ẽſpãle vitium diſtinctũ ab ipſa.
na hereſis opponit᷑ directe ⁊ ꝑ ſe fidei:⁊ ſciſma oppo
nit᷑ ꝑ ſe eccleſiaſtiee vnitatꝭ charitati.Et ideo ſicut fiꝰ
des ⁊ charites ſunt diuerſe vᷣtutes.qᷓ;uis quicũq; ca

ſciſma ſunt diuſa vitia.qᷓ;uis hereticꝰ ſit etiã ſciſmati
cus ſed nõ ecõuerſo.Et hᷣ eſt qð ait hiero.ſuꝑ epłaʒ
ad GBał. Int᷑ ſciſma ⁊ hereſim h̊ arbitroꝛ intereſſe ꝙ
hereſis puerſum dogma hʒ.ſciſma aũt ab eccleſia ſe⸗
pat.xxiiij.q.iij.int᷑.Et tñ ſicut amiſſio charitatis eſt

via amittẽdi fidẽ.ita ſciſma ẽ via ad hereſiʒ. vñ diffe
rũt ſicut diſpoſitio ⁊ habitꝰ vel ſicut genꝰ ⁊ ſpecies.

Aſt autẽ ſciſma peccatũ.ꝗ.I.

abſq; dubio moꝛtale. quia contrariatur charitſli ec⸗
cleſiaſtice vnitatis. Si enĩ peccatũ quod cõmitti? ʒ

ret fide caret ⁊ caritate.nõ tñ econuerſo. Ita hereſis 2

————

charitatẽ alicuiꝰ ꝑſone ꝑticularis ẽ moꝛtale.vt odiũ

pticulare ↄ ptimũ.multomagis qð ꝑpetrat᷑ Z chari

tatẽ totiꝰ eccłiaſtice cõgregationis vt ſcimma. Bonũ

enĩ qᷓnro cõius tanto diuiniꝰ ſ̃m phᷣm.⁊p ↄñs me⸗
liꝰ.⁊ malũ ei oppoſitũ deteriꝰ. Patet etiã guitas ma
xima huiꝰ peccati ex dictis ſanctoꝝ. Dicit enĩ augꝰ.
eq; ſciſmatici aliqͥd ſibi ex iuſticie mercede ꝓmit⸗
tant.qꝛ vbi charitas nõ ẽ non põt eſſe iuſticia. Dile⸗

ctio enĩ ꝓximi malũ nõ oꝑat᷑.xxiiij.q.i.vbi. Item be

Quicũq; ab vnitate. fidei vel ſocieta

te petri apli qũolibet ſemetipᷣos ſegregauerint. nec ta

les a vinculis pctõꝝ abſolui.nec ianuã regni celeſtꝭ
pñt ingredi.qe.Segregat᷑ aũt qͥs ab vnitate petriꝑ
ſciſma ꝑ qð qͥs nõ ſubijcit᷑ ſimo pontifici qͥ locũ te⸗
net petri. Itẽ cypanꝰ dicit.Cuncti ſciſmmatici qꝛ foꝛis

ſunt.i.ex eccleſiã ſpm̃ſctm̃ non hñt.q.e.dicimꝰ. Hoc

idẽ oſtendit᷑ ex ẽᷓui punitione eoꝝ diuina ⁊ humana.

Et de diuiua loquit᷑ cypꝛianꝰ.vij.q/i.dicẽs.Deniq;

qᷓ; ſit inſeꝑabile vnitatis ſacr̃m.⁊ ꝙ ſine ſpe ſint.⁊ ꝑ⸗
ditionẽ ſibi maximã de idignatiõe dei acqrãt qᷣ ſciſ⸗
ſma faciũt declarat diuina ſcriptura in libꝛis Regũ
iij. c.xij. Ubi a tribu iuda ⁊ beniamin decẽ tnibo ſciſ⸗
ſe ſunt.2 relicto rege ſuo alteꝝ ſibi ſoꝛis coſtuͦnern nt.

4

Etindignatꝰ eſt inquit dñs omni ſemini iſrael ⁊ de
moliuit eos ⁊ dedit in direptionẽ donec abij ceret eos
a facie ſua.qꝛ diſſipatꝰ eſt iſrael a domo dauidiiij.
Reg.xvij.Et tanta indignatio dñi extitit contra eos
qui ſciſma fecerũt.vel etiã cum homo dei ad hiero⸗
boam miſſus eſſet qui ei peccata ſua expꝛobꝛaret at⸗
qꝙᷓ; vltionẽ futurã pꝛediceret.panem apud ullos edere
⁊ aquã bibere vitaret᷑quod cũ non cuſtodiſſet ⁊ cõ⸗
tra dñi pꝛeceptũ pꝛanſus fuuſet.ſtatim diuina cẽſu⸗

ra percuſſus eſtvt inde regrediens impetu ac moꝛſu
leonis in itinere necaret᷑.iij. Reg.xiij. Sed adhuc in

euangelio ſuo dñs maioꝛem ſue intelligẽtie lucẽ ma⸗
mikeſtat ꝙ idẽ qui tunc ſe a tribu iuda ⁊ beniamin ſci
derãt.⁊ hieroſolimis relictis ſeceſſerãt ſamariam. vt
inter pſeudo ꝓphetas ⁊ gentiles computarent᷑ Ilam
cũ pumũ dicipulos in miniſterium ſalutis mitteret
mandauit ⁊ dixit. In viã gentiũ ne ieritis ⁊ in ciui⸗
tatem ſamaritanoꝝ ne intraueritꝭ. Etad iudeos pꝛi
us ĩmittẽs gẽtiles adhuc pꝛeterire iubet. Addendo
enim gentiles eiuitatẽ ſamaritanoꝝ vbi erãt ſciſma⸗
tici qui debebãt omitti:oſtendit in ̊ ſciſmaticos gẽ⸗
tibus.i.paganis coequari.Et poſt pauca inducit ex
emplum dathan ⁊ abyron ⁊ choꝛe qui fecerũt ſciſma
in illo populo hebꝛeoꝝ cum eſſer in deſerto ↄtra moy
ſen ⁊ aaron querẽtes ſibi vſurpare ducatũ populi ꝓ
moyſe ⁊ ſummũ ſacerdotium pꝛo aaron qui terribili
ter a deo puniti ſunt.nã vt dicitur in ps. Aperta eſt
terra ⁊ deglutiuit dathan ⁊ operuit ſuper cõgregatio
neabyron iuxta voceʒ dñi.luũi.xvi.Et exarſit ignis
in ſynagoga eoꝝ.⁊ flãma combuſſit peccatoꝛes.ſcilʒ
choꝛe cũ ſacerdotibus cõplicibo ſuis. vt habet᷑ Nui

xvi.hec cypꝛianꝰ. Ueꝝ q;uis ſciſma ſit graue pecca⸗
tum ⁊ grauiꝰpeccato idolatrie punuũ.qꝛ adoꝛantes

vitulũ aureuʒ gladio occiſi ſunt.vt habet᷑ Exo.xxxij.
Sciſma ſaciẽtes.ſ.dathan ⁊ abyron a terra abſoꝛpti
ſuninõ ſequit᷑ ꝙ ſciſma ſit grauiꝰ inſidelitate. ſed cõ⸗
muniter ⁊ ex genere ſuo infidelitas grauiꝰ eſt. Ratio
buiꝰ eſt ſᷣm.b.tho.ſe.ſe.qxxxix.art᷑.ij.qꝛ cũ querit᷑ in
cõmuni de duobo peccatis qð ſit grauiꝰ.intelligẽda
eſt queſtio de grauitate q̃ attendi᷑ ſm genꝰ peccati.
Benus autẽ peccati ſeu ſpẽs attenditur ex obiecto.⁊
ideo illud peccatũ qð maioꝛi bono contrariat᷑ illud
ex genere ſuo eſt grauiꝰ.ſicut peccatũ in deũ eſt gra⸗
uius q; cõmiſſum in ꝓximũ. Manikfeſtũ eſt autem
infidelitas eſt peccatũ contra ipᷣm deũ ſᷣm ꝓyin ſe
eſt veritas pꝛima cui innitit᷑ fides. Sciſma eſt cõtra
eccleſiaſticã vnitatẽ que eſt quodda bonum partici⸗
patum.⁊ minꝰ qᷓ; ſitipſe deꝰ. ⁊ ideo infidelitas ex ge
nere ſuo eſt grauiꝰ ſciſmate. Sed ſi conſideret᷑ graui⸗
tas peccati ex circũſtantijs ſic poſſet cõtingere ꝙ ali⸗
quis ſciſmaticꝰ grauiꝰ peccaret q; aliquis infidelis.
⁊ hoc vel pꝛopter maioꝛem cõtemptũ.vel ꝓpter ma⸗
ius periculum qð inducit vel pꝛopt aliqͥd huiuſmo
di. Nec obſtat pꝛedictis ſi dicat᷑ ꝙ charitas cui oppo
nit᷑ ſciſima ẽ maioꝛ fide cui opponit᷑infidelitas.⁊ q
opponit᷑ maioꝛi bono maiꝰmalum ẽ ſᷣm phᷣm in.viij
ethico.Nã vt dicittho.vbi.s.haritas habet duo
obiecta. Unũ pꝛincipale.ſ.bonitatem diuinam. Ali

ud ſecundarium.ſ.bonũ ꝓximi. Sciſma autẽ ⁊ alia

peccata que ſunt cõtia pꝛoximũ opponunt᷑ chanitati

qᷓ; tum ad ſecundum bonũ quod ẽ minus bonũ qᷓ
ipe deus.⁊ ideo iſta peccata que ſunt cõtra ꝓximum
unt minoꝛa q; infidelitas.Sed odiũ cõtra deũ vti⸗

qʒ grauiꝰ eſt infidelitate. Inter peccata tñ contra ꝓxi
mũ ſciſma eſt maximũ.qꝛ cõtra ſpirituale bonũ mul

titudinis. Itẽ non obſtat ſi dicat᷑ qꝛ hiero.dicit. QOð
grauiꝰ eſt punitũ ſceleratius eſſe cmiſſum.xxiiij.qui
nõ afferamꝰ. Sed ſciſma ẽ grauius punitum idola⸗
tria vt dictũ eſt.lã vt dicit tho.vbi.S.dictũ hiero.
ver eſt cõiter de pena in hoc mũdo.Aliqñ tñ ex ali⸗
qua cauſo ſecꝰ eſt. Et rõ eſt.qꝛ cũ pene ſint quedam
medicine ad arcendũ hoĩes a peccatis.ideo aliquã⸗

do vbi ẽ maioꝛ pꝛonitas ad peccatum aliqð ſeuerioꝛ

debet pena adhiberi ſicut etiam ab ecclia maioꝛ pe⸗
nitentia iniungit᷑ vxoꝛicide q; matricide. ex eo ꝙ pꝛo
nioꝛes ſunt hoĩes ad occidendum vxoꝛẽ q; matrem
Et ſic ad ꝓpoſitũ.ille populus erat pꝛonꝰad ſciſmata
⁊ rebelliones. vt dicit᷑.i.Eſdre.iiij.⁊ ideo magꝭ illud

punitũ.Etetiã nõ erat ita notũ populoꝙ ſemꝑ moy

ſes deberet eſſe pꝛinceps illiꝰ populi.ſicut ꝙ deberer
ſemꝑ adoꝛare vnũ deuʒ:quod habebãt per legem.⁊

ideo opoꝛtuit rebellantes illiꝰ pncipatui pena incon

ſueta ⁊ hoꝛribili puniri.tẽ q cypꝛianꝰ dixit ſciſma
ticos gentilibꝰ coequari.hoc nõ eſt ſimpliciter veꝝ.

ſed ſ̃ᷣm quid. qᷓ;tum ſcʒ ad ſeꝑationem in genereab

ecclelia.
. ☛☚ 4

5 65 .
tici in enam §. Il.
pꝛiuant᷑ ab ecclia poteſtate oꝛdinis ſeu cõſecrationis
q.ſ.ad licitũ vſum prãte iuriſdictiõis ſimpłr.⁊ pote/
ſtate adminiſtratiõis initpalibus. Pꝛo maioꝛi hoꝛũ
declaratiõe dicit.b.tho.ſe.ſe.q:.xxxix.ar.iij.ꝙ duplex
eſt ptãs ſpũalis. Una quidẽ ſacramentalis quecon

fert᷑ ꝑ aliquam cõſecrationẽ.que dicit᷑ ptãs oꝛdinis

ſeu conſecratõis.⁊ hec indebilis ẽ ⁊ auferri nõ poteſt

ſicut nec ipſe caracter aob aĩa. Oẽs enĩ conſecratiões

ſunt ĩmobiles manẽte re que conſecrat᷑.ſicut ptʒ etiaʒ
in rebꝰ inaĩatis. ã altare ſel conſecratum nõ conſe
crat᷑ iteꝝ niſi fuerit diſſipatũ.⁊ ideo talis ptãs rema⸗
net ᷣm eſſentiã ſuã in hoĩe qui eaʒ adeptus cẽ ſiuela⸗
bat᷑ in hereſim ſiue in ſciſma vel aliud malũ.qð pa⸗
tet ex hoc.qꝛ talis rediens ad eccłiam non iteꝝ conſe
crat. Sed qꝛ ptãs inferioꝛ nõ debet mitti in actũ ni⸗
ſi ſm ꝙ mouet a ſuperioꝛi ptãte.ſicut etiã patet in na
turalibo. Indeẽ ꝙ tales vſum ptatis amittũt.ſe here
tici ⁊ ſciſmatici.ſ.ꝙ non liceat eis illa ſus ptãte vti.ſi

tñ vſifuerint eoꝝ ptãs effectũ hʒ in ſacramẽtalibo.qꝛ
in his hõ nõ operat᷑ niſi vt inſtrumentũ dei.vñ effe/

ctus ſacramẽtales nõ excludunt᷑ ꝓpter quãcũq; cuł⸗
pã conferentis ſacramentũ.

Becunda poteſtas eſt.J. II.

—

iuriſdictionis que ſimplici hoĩs iunctiõe cõfert᷑·⁊ ta

lis ptãs nõ inuiolabilit᷑ adheret.vñ in ſciſmaticis et

hereticis nõ remanet ſed ecclia aufert ab eis. Uñ nec

excõicare nec abſoluere nec ĩdulgẽtias dare pñt. aut

aliquid hmõi.Quid ſifecerint nihil eſtactũ.Cum er
go dicunt᷑ tales nõ habere ptãtè ſpiritualẽ intelligen
dũ eſt de poteſtate ſecũda.vel ſi intelligat᷑ de pᷣma.ſ.
conſecratõis,.referendũ eſt hᷣ nõ ad eſſentiã poteſtatꝭ

Mir
da

in

i

edn

Mi
ln
le
Nen
n
nn
mn
Fdaren
rlegn:
Nel
lam
aſe.

enoec

„

N
nn
we
R
g
ſscen

n

nli⸗
tpchan
noN
tis
geſin
K
eil
oc
aza

Gte
nuts
asGint
“
nd
al
ſcnn
ſtn

Capitulũ .xI.

ſed quo ad legittimũ vſum eius. Et ſic intelligendũ
eſt illud quod aitcypꝛianꝰ de nouatiano ſciſmatico.
vij.q.i.louatianꝰ qui nec vnitatem ſpiritꝰ nec con

iunctionẽ pacis obſeruat.⁊ ſe ab eccleſie vinculo at·
q; a ſacerdotũ collegio ſeꝑat.neq; epiſcopi poteſtatẽ

poteſt habere nec honoꝛẽ.qui epiſ copatꝰ nec vnitatẽ
voluit habere nec pacẽ.hec ille. Idẽ. Dicimꝰ omnes

omnino hereticos ⁊ ſcliſmmaticos nihil habere poteſta

tis ac iuris.xxxiiij.q.i.dicimꝰ. Sunt ergo vera ſacra
menta que cõferunt vel conficiũt ſciſ⸗ matici ſi ſeruent
foꝛmã eccleſie: ec obſtat qð dicit pelagiꝰpapa. xx⸗

iiij.q.i.ſciſma.videlʒ.Sciſmatici qꝛ in vnitate vnuzʒ

nõ ſunt.vt qꝛ in partẽ eſſe voluerũt. vt qꝛ ſpiritũ nõ
bñt.coꝛpoꝛis xpᷣi ſacrificiũ hre non poſſunt.⁊ in fine
Noli ergo inqͥt idem quaſi nulla ſciſmaticoꝝ atq; ec
cleſie differentia ſit velle indifferenter vtroꝛũq; ſacri⸗
ficijs ſociari Nõ eſt chꝛiſti coꝛpꝰ quod ſciſmaticꝰ cõ⸗
ficit ſi veritrate duce dirigimur.hec ille. Dicit enĩ ibi

glo. iob. ⁊ bene. ꝙ intelligi hoc vel cũ ſciſmaticꝰ non

ſeruat foꝛmã eccleſie.vel ſi ſeruat dicit coꝛpꝰ xpᷣi non
eſſe confectũ ab eis.qꝛ nõ confert eis effectũ ſpiritua

lem ipſiꝰ ſacramenti. Uñ ⁊ gratianus poſt longam

diſputationẽ huiꝰ materie.ſ.vtrum ſacramẽta hereti
coꝝ ⁊ ſciſmaticoꝝ ſint vera ſacramenta quã ponit.i.

qꝛi.S.ex his verbis.Augꝰ.poſt.c.quod quidam.in

fine. Seſic dicit. Scienduᷣ ꝙ ſacramẽta hereticoꝝ di⸗
cunt᷑ irrita vel damnãda.falſa ⁊ inania.ſ. in diuerſis
capłis ibi poſitis.nõ c;tum ad ſe cũ ſint ſaneta ⁊ ve⸗
ra etiã ab heretico celebꝛata.ſed cũ illicite dantibo ꝑ⸗
fidis ſint ad iudiciũ.illicite accipientibus ab eis nõ
cõferunt ſpiritũſanctum.irrita non vera dicunt᷑.qꝛ

qð pꝛomittũt ⁊ conferre credunt᷑ nõ tribuũt. hecibi.
Idem de ſciſmaticis. Ideo autẽ recipientes ſacramę

fa ſcienter ab hereticis ⁊ ſciſmaticis ꝓpꝛie ⁊ ſtricte di⸗
ctis nõ recipiunt effectũ grarie ⁊ ſi characterem qͥ ad
impꝛimentia ipᷣm ᷣm tho.qꝛ ficti accedunt cũ in hoc

faciãt contra pꝛeceptum ecclie hoc pꝛohibentis,exce

pto baptiſmo in caſu neceſſitatis

5 7 9

Bciſmatici etiam pꝛi.ꝗ.iII.

higetia. m hoſti.Et cum reuenũtur ad eccleſiam re-
cipiendi ſunt ſᷣm ray.cũ manus impoſitione ⁊ ſatiſ⸗
factione vt ſpiritumſanctũ accipiant quem extra ec⸗

cleſiam nõ habebant.xxiiij.q:i:dicimus.Nec credit᷑

eis ſi dicunt ſecũ diſpenſatum niſi oſtendãt diſpẽſa⸗ H
tionem.extra de ſciſma.c.iiij,j.·

per iudicium eccleſiaſticum excomunicantur.⁊ ꝑ po
teſtates ſeculares diuerſis modis cohercen᷑ Ratio
huiuius eſt ſᷣm beatum thomã ſe.ſe.qxxxix.arti:iiij
quia.vt dicitur Sapien.xi.Per que peccat quis pex
bec ⁊ toꝛquet᷑. Sciſmaticus vt dictum eſt in duobꝰ
peccat. In vno quidem qꝛ ſeꝑat ſe a cõmunione mẽ⸗
bꝛoꝛum eccleſie.Et q;tum ad hoc conueniens pena
ſciſmaticoꝛum eſt vt excõmunicent᷑. Undeꝛ⁊ Nume.
xvi.dicitur in figurã huiꝰ. Recedite a tabernaculis
impioꝛum hominũ,qui ſcʒ ſcuma fecerũt dathan et
abyron ⁊ nolite tangere ea que ad eos pertinent ne in
uoluamini in peccatis eoꝝ. Et.xxiiij.q:i. dicimus.
In alio vero qꝛ ſubdi recuſant capiti eccleſie ⁊ ideo
qꝛ coherceri nolunt ꝑ ſpiritualem poteſtatem eccleſie
iuſtum eſt vt tempoꝛali poteſtate coherceantur. Un
de.xxiiij:q.v.dicitur.ꝙ diuine ⁊ humane leges ſta⸗

tuerũt vt ab eccleſie vnitate diuiſi ⁊ eius pacẽ pertur
bantes a ſecularibꝰ poteſtatibus cõpꝛimantur.Nlec

eſt incõueniens ꝙ duplici pena puniant᷑.ſcʒ ſpiritus
li per excõmunicatioẽ ⁊ tempoꝛali per cohentionesin
rebus vel perſonis ſᷣm beatuʒ tho.vbi ſupꝛa. Cum
enĩ pene huiuſmodi vite ſint medicine quando vne
nõ ſufficit ad cohercenduʒ hominẽa malo ſuperad⸗
ditur menito alia.ſicut ⁊ medici circa ĩfirmitates coꝛ
poꝛales. ita ⁊ eccleſia cum aliqui per eccõmunicatie
nem nõ ſufficienter repꝛimuntur adhibet cohertionẽ
bꝛachij ſecularis. Sed ſi vna ſufficeret nõ oppone⸗

ret᷑ altera. Unde pelagius papa. Quiſquis ergꝗo ab
apoſtolicis eſt diuiſus ſedibus ſciſmaticũ eſſe non

dubium. ⁊ contra vniuerſalem eccleſiam altare erige
re conatur.De talibus inſertus calcedonenſi cõcilio

canon ſic dicit. Qui a cõmunione ſeipſum ſuſpendit

uantur poteſtate adminiſtratiois tempoꝛaliũ ⁊ in di

gnitatibus conſtituti. ĩmo etiam ⁊ poſſeſſionibo ſu⸗

is. Unde augꝰ Relegant᷑ leges vbi manitfeſte pᷣcepe

runt impatoꝛes eos qui pꝛeter catholice eccleſie com

munionẽ vſurpant ſibi nomẽ chꝛiſtianũ nec volunt

in pace colere pacis actoꝛẽ.nihil nomine ecclie aude

ant poſſidere. di. viij.quo iure. Uñ ⁊.xxiij.q.vij. per

totum. dicit᷑ hererici ſunt ſuis ⁊ ecclie rebus expoli

andi ⁊ qui poſſident hereticis ablata nõ dicunt᷑ alle
na poſſidere. quod videt᷑ intelligendũ cum fit auctoę
ritate ⁊ licẽtia pape vel dñi valentis dare hanc licen
tiam. Et idẽ iudicij dicit᷑ de veris ſciſmaticis.xxiiij.

q.i.qui cõtra.⁊.xxiij.q.v.de liguribꝰ.De alienationi
bus lactis a ſciſmaticis. ſcilicet de bonis ecccleſie ꝙ

nulle ſũt ⁊ nulliꝰvigoꝛis ha bet᷑ extra de ſciſma/ca...

cum glo. Iteʒ cum oꝛdinatis ſcienter a ſciſmaticis ſo
lus papa diſpenſat.ſed cũ ignoꝛanter oꝛdinatis di/⸗
ſcretus pꝛelatus poteſt diſpeſare. extra de eo qui ab

here.oꝛdi:c.i.Sed qui ad pꝛelaturam pꝛecipue epi⸗
ſcopatus ſolus papa diſpeſat.extra de ele.cquia di

⁊collectam facit ⁊ altare conſtituit ⁊ noluit vocanti
epiſcopo conſentire neq; obedire ⁊ pꝛimo ⁊ ſecundo
vocanti. hunc omnino damnari nec vnq;ᷓ vel oꝛa-?
tionem mereri nec recipere eum poſſe honoꝛem. Si

enim permanſerit turbas faciens 2 ſeditiones eccle⸗ V
ſie. per extraneam poteſtatem tũq; ſeditioſum cõpꝛi/

mi.ſcʒ ſtatuimus.xxiij.q.v.Non vos.⁊ in.c. ſe inci⸗
pit. de liguribus.ſic idẽ ait. Regule patrum hoc ſpe
cialiter conſtituerunt. vt ſiqua eccleſiaſtici officij per
ſona cui ſubiectus eſt reſtiterit vel ſeoꝛſum collegerit
aut aliud altare ercxerit ſeu ſciſma fecerit iſte excmu

nicetur atq; damnetur.ꝙ ſi foꝛte ⁊ boc contempſeri

⁊ permanſerit diuiſiones ⁊ ſcuſmata faciendo.ꝑ pub
licas poteſtates oppꝛimat. ⁊ paulopoſt Muülle alia
exempla ⁊ conſtitutiones ſunt quibꝰeuidenter agno

ſcitur vt facientes ſciſſuras in eccleſia ſancta non ſo⸗

lum exilijs ſed etiam pꝛoſcriptione rerum ⁊ dura cu

ſtodia per publicas poteſtates debeant coherceri.et
q ſolent huiuſmodi cum per violentiam cobercent᷑
conqueri de iniuſticia, qꝛ cogi non debent nes etlaz

53

Titulus

ad bonũ . Reſpondet ad hoc augꝰ.dicens. Sciſma⸗
tici dicũt.ui vim chꝛiſtꝰ intulit.quem coegit.E cce
habent apoſtolũ paulum. Agnoſcãt in eum pꝛꝰ co
gentem ypᷣm.poſtea docẽtẽ.pꝛiꝰ ferientem.poſtea cõ⸗

ſolantẽ.Nirum eſt quomodo ille qui pena coꝛporꝭ

ad euangelium cosctus intrauit plus his omnibus
loboꝛauit qui ſolo verbo vocati ſut.xxiij.q.vi.Et ad
hoc facit quod babetur Math. xxij. 2 Lu.xiiij. Exi
in vias ⁊ ſepes ⁊ cõpelle intrare ſcʒ in domũ eccleſie.
Itẽ aug. Qnñ vult deꝰ cõcitare ptates adũſꝰ ſciſmati
cos.aduſus diſſipatoꝛes ecclłie. blaſphemi nõ mirẽt
qꝛ de concitat vra ſara verberet᷑ agar. Cognoſcat ſe
agar.ponat ceruicẽ que cũ humiliata diſcedereta do
mina ſua ⁊ cõqueſta eſſet angelo de domina ſua.Re
ſpondit.Reuertere ad dominã tuaʒ.ad ᷣ̊ enim affli
gitur vt reuertat᷑ xxiij.q.iij.qn.

ed quid cum duo .F. VI.

vel plures in eccleſia ſunt gerẽtes ſe pꝛo papa ⁊ qui/
libet eoꝝ habet ſuam ſequelam. quis eoꝛum dicetur
ſciſmaticus cũ ſuis ſequacibus. Reſpon. Aut con⸗
ſtat ⁊ communiter tenetur ꝙ quilibet eoꝛum intru⸗
ſus eſt.i.nõ canonice electꝰ. Aut conſtat vnũ eoꝛuʒ
canonice ⁊ rite electũ.videlʒ a duabus partibꝰcardi
naliũ ⁊ ſine violentia. ⁊ alius poſtea ſuperinductus.
aut dubitatur quis illoꝝ ſit canonice ⁊ rite electꝰRvnꝰ
vel alter. Et in pmo caſu nullus eoꝝ.ſed quilibet eo⸗
rũ ſciſmaticꝰ cu hitz qui ſcient᷑ ſequunt᷑ iᷣm ⁊ excom
municati ipſo factò. extra de elec.c.lʒ. Et de hᷣ loquit᷑
ca.lxxix.di.ſi duo.vbi dicit᷑. Si duo foꝛte contra fas
tementate cõcertantium fuenint oꝛdinati.ſcʒ in ſum⸗
mos pontifices.nullnm eoꝝ futurũ ſacerdotẽ.i.ſum
mũ pontiłicẽ permittimꝰ.ſed illum ſolũ in ſede apo⸗
ſtolica permanſurũ cenſemꝰ quem ex numero cleri⸗
coꝝ noua oꝛdinatione diuinũ iudicium ⁊ vniuerſita
tis Jerꝰ elegerit.hec ibi.Nec obſtat ꝙ hoc ſtatuit ho
noꝛius auguſtus.⁊ ad imperatoꝛẽ no ſpectat ſtatue⸗

re aliquid de electiõibꝰ eccleſie.ſicut nec de rebo aliss

eccleſiaſticis.vt dicit᷑xcvi.di.bene.Hoc eni facit ro⸗
gatu ecclie.⁊ eccłia appꝛobauit.⁊ ſic põt ⁊ valet ac ſi
eccleſia feciſſet.roõne appꝛobationis. Quando ̊ con
ſtat nullum eoꝝ canonice electũ vt qꝛ nõ a cardinali⸗
bus ſed ab alijs.in qͥ caſu loquit᷑.c.ſi qͥs ex ep̃is. di.
lyxxix.c.ſi quis pecunia Uel ſi a cardinalibo. non tñ
a duabus partibꝰ.vt in decretali de elec.lʒ.qui tali
adhereret vere ſciſmaticꝰ eſt.Et per conciliũ ꝓuiden
dũ eſſet.cũ cardinales huiuſmodi cauſa eſſent. Ats
ipſi cardinales aliũ canonice eligent.⁊ ille vere apo⸗
ſtolicꝰ erit.Et nota ꝙer boc ꝓelecno pape ſymonia⸗
ce facta eſſet a cardinalibus dũmodo als rite caſſari
non põt. nec tolli qͥn ſit verꝰ papa. Et ſilirer q;tuncũ
qꝙ; criminoſus ⁊ irregularis eſſet electus vt dicit glo.
ſup.c.ſi q; pecunia. Et pleniꝰ glo.in.c.i. In ſcõᷣo
caſu.ſ.cum cõſtat vnũ canonice electũ⁊ poſtea alius
ſe intrudit.ſicut coꝛneliꝰpapa qui fabiano ſucceſſit.⁊
poſt eũ canonice creatũ. Nouatianꝰ quidaʒ papã ſe
fecit. Tũc pꝛimus eſt apłicus verꝰ.⁊ aliꝰ apoſtaticꝰ
antipapa.⁊ antichꝛiſtus ſciſmaticꝰ vere cũ ſequaci⸗

bus eius. Uñ ⁊ gratian poſt. c. ſi duo,. di. lxix. S. ſe.

dicit ꝗ hoc. c de eo nõ intelligedũ eſt qui vno ꝑ apo⸗

4

ſtaſiam oꝛdinato a cardinalibus ⁊ religioſis clenicis

apoſtolice ſedis introniſat᷑ etiã ſi illeapoſtaticus ita
cathedrã petri violenter tenuerit vt canonica electio

intra vꝛbeʒ fieri nõ valeat.hec ibi. Etad hoc optime

facit quod dicit cypꝛianꝰ.vij.q/i.Factus ẽ coꝛnelius
epᷣs de dei ⁊ chꝛiſti eius iudicio de clericoꝝ pene oĩm
teſtimonio,.de plebis que tũc affuit ſuffragio ſacer/⸗

dotũ antiquoꝝ ⁊ bonoꝝ viroꝛum conſenſu cũ nemo

ante ſe factus eſſet.cũ fabianilocꝰ.i.cũ locus petri et
dꝰ cathedre ſacdotał vacaret.qͥ occupato ⁊ de dei
voluntate atq; oĩm viroꝝ ↄlenſu ſirmato. quiſqͥs iã
epᷣs fieri voluerit foꝛis fiat neceſſe eſt.nec habet eccle
ſiaſticã oꝛdinationẽ qͥ eccłie non tenet vnitatem.quii
qͥs ille fuerit lʒ de ſe multũ iactãs ⁊ plurimũ ſibi vẽ⸗

dicans ꝓphanus eſt. alienꝰ eſt. foꝛis eſt. ⁊ cũ poſt pꝛi

mũ eſſe nõ poſſit quiſquis poſt vnũ qui ſolus debet
eſſe factꝰ eſt.iam nõ ſecundus ille.ſed nullus eſt.hec
ibi.⁊ in ſe.c.idẽ dicit. Nouatianꝰepᷣs non eſt qͥ coꝛne

lio epᷣo in ecclia a.xvij.epᷣis facto adulter atq; extra⸗

neus eps ſien a deſertoꝛibo ꝑ ambitum nitit᷑. Et con⸗
tra tales ſicintruſos impꝛecant᷑ multe maledictiões.
di.xxiij.in noĩe dñi. Sic ſub eugenio tertio factũ eſt

ſciſma tꝑe beati bernardi.Nã ipᷣo eugenio rite electo

alius intruſus eſt. ſed meritis ⁊ laboꝛib ipſius ber⸗
nardi ablatũ eſt illud ſciſmma. ⁊ remanẽte eugenio in
ſede.a poſtolicꝰ ille ad nihilũ redactꝰ eſt. deinde ſub

iohanne.xxij.factũ eſt aliud ſciſma. Nã cum ipſe io⸗

hannes ꝑ eytrauagantẽ ſuam declaraſſet foꝛe hereti/
cos qui xpᷣm aſſererẽt ꝑtinaciter ni poſſediſſe in cõi

etiã mobile.cũ ſit contra euangeliũ expꝛeſſe. vt pater
Joh. xij. ⁊.xij.q.i.habebat dñs. Quidam nũcupati

fraticelli de opinione fecerũt ſciſma aſſerẽtes papã io

hannẽ hereticũ cũ ſucceſſoꝛibo ⁊ ſequacibo eius.⁊ ſe⸗

cerũt alium papã piſis.⁊ adhuc ꝑſeuerat ulla hereſis
in quibuſdã.greci etiã circa annũ dñi.nõgenteſimũ

ſciſma faciẽtes in hereſim etiam incderũt de ſpirtu
ſancto repꝛobatã:extra de ſum.trini.⁊ fi.catho.c.¶.li.

vi.ſed reducti ad vnitatẽ ecclie ⁊ veritatẽ fidei ſub eu
genio.iiij qui nũc petri ſedem tenet. In tertio vᷣo ca
ſu.ſ.cum dubiũ eſt quis illoꝝ duoꝛum ſit canonice
electus.puta qꝛ electio pꝛimi dicit᷑ facta per metum
qui cadit in conſtantẽ vuũ. qᷓ;uis in duabus parti⸗
bus cardinaliũ poſtmodũ ab eiſdem fir electio alte⸗
rius ſine violẽtia ⁊ metu quocũq;. Sicut acciditca⸗
ſus circa dñi M.ccclxxx.annos. lã moꝛtuo grego⸗
rio.xi.cardinales debentes ꝓcedere ad electionẽ ſuc⸗

ceſſoꝛis fuerunt.vt dicitur a romanis cõminaii ꝙ oc

ciderent᷑ ſi non eligerent italicũ aliquem. Elegerũt er
go archiepᷣm bareñ.qui tũcerat rome expꝛimentes ei
eü eligebant ad vitandũ periculum ſeu fingebant

eligere.ied poſtea data opoꝛtunitatel aliũ libere ⁊ nõ
coacte intendebãt eligere.Electo igitł illo qui vꝛbanꝰ

ſextus dictus ẽ. Ille vt fertur dixit ꝙ ſi volebãt eum
n e voluntarie eligerent.qꝛliutendebat papa eſſe.

publicato igitur illo vꝛbano pꝛo papa ⁊ a cardinali-

bus adoꝛato.⁊ conſecrato de conſenſu eoꝝ ac pꝛinci
pibus chꝛiſtianitatis hoc per eos ſignificato ꝙ cano
niceeſſet electus. Inde ad aliquos menſes ipſi cardi
nales receſſerunt ab eo ⁊ fugientes ad ciuitarem fun
denſem/que eſt in pꝛincipio regni ibi elegerunt aliũ

—

Capitnlum XxI.

qui dictus eſt clemens ſextus. qui tranſtulit curiam

ſuam in auinionẽ. Illũq; venerata eſt pꝛo papa to⸗

ta francia ⁊ hiſpania ⁊ cathalonia. Alteri vero vba
nod adbeſit obediens italia alemania? vngaria. perſe
uerauitq; hoc peſſimũ ſciſma vltra triginta annos-

Cum igitur hic eſſet dubium⁊ ignoꝛantia factiiquis
exceptis cardinalibus ⁊ paucis alijs tunc pꝛeſentibo
ceteri ſcire non poterant ſi talia ſic ꝓceſſerunt. vel ali

ter cum diuerſi diuerſimode geſta refenent. Et par⸗
tim etiam ignoꝛantia iuris. qꝛ dubium verſabatur

apud peritiſſimos vtrum fuerit talis metus qui ca⸗

gere poſſet in conſtantem virum.nec ne. Uel etiam
quia poſtelectionem habuerunt tempus liberuz ad

recedendum.⁊ non fecerunt qᷓ;citius.Sed econtra⸗

ni per ſigna expꝛeſſa oſtenderuntvoluntarie libere
factam electionem. Ignoꝛãtia autem facti cum pꝛo⸗
babilis eſt excuſat. ſicut excuſaturiacob cognoſcens

layam nõ vxoꝛem ſuam pꝛo rachele vxoꝛe fua.quod

etiam expꝛeſſe dicitur.i.q.uiij.O.notandum. Et ple/⸗

nius in glo.ibi.que etiam declarat quomodo dica⸗

tur ignoꝛantia pꝛobabilis que excuſat ſiue ſit de fa⸗
cto ꝓpꝛio ſiue alieno. Ignoꝛantia iuris ciuilis ſeu ca

nonici ad quod ſpectat huiꝰ matene diſcuſſio vt di
cit ibi glo. ⁊ ſi non excuſat cum eſt tale ius quod qᷣs
dekfacili perſe ſcire poteſt vel per alios. Dum tamen

babeat copiam peritoꝛum vt. ff. de iur.⁊ fac ignoꝛã.
di.xxxviij.ſi in laicis. Excuſat tamen ſi eſt tale ius
quod quis nec ꝑ ſe nec per alios ſcire poteſt. cũ peri/⸗

tiſſimos fallat.⁊ diuerſi contraria ſentiant.ar.di.xx⸗
xvij.S. vlti. cum glo. Ideo in illo ſciſmate illi fuerunt
vere ⁊ pꝛopꝛie ſciſmatici qui pꝛeſentes ſcientes factũ
contra iura ſcienter.vł contra conſcientiam ſecerunt
ſciſma tale paſſionibus ducti:amoꝛis vel odij.cupi⸗
duatis ⁊ ambitionis. Alij vᷣo qui vni vel alten vꝛ⸗
bano. ſcʒ vel clementi.obedientes adherebant moti
ad huiuſmodi tenendum non tẽpoꝛalitate ſed ex cõ
ſcientia exauditis conſilijs peritoꝛum non erant ve⸗
re ⁊ pꝛopꝛie ſciſmatici etiam ſi ei qui non erat verus
adheſiſſent.quia pꝛeter intentionem eoꝝ erat enoꝛ et
diuiſio eoꝛum.Quãuis enim ignoꝛantia iuris diui⸗
ni vel naturalis neminem exculet.vt dicit gratianus
in dicto.ScNorandum.ibi non erat talis ignoꝛantia
quia etſi credere in vnum capnt ſicut in vnam catho
licam eccleſiaʒ ſi de articulis fidei que ſpectat ad ius
diuinum tamen credere hunc eſſe illum vnuʒ capur

vel alium cum duo ſunt gerentes ſe papa.nõ eſt arti

culus ſidei:ſed qui ſᷣm iura ecclie eſt electꝰ.quod ſci⸗
re ꝑtinet ad factũ ⁊ ius canonicũ.Quãuis ergo vna
ꝑs excõicaret alteram cũ ſequacibus ⁊ ſciſmaticã nũ
cuparet.qͥ ſimplicit᷑ inberebant excuſari videbantur
a virio ſciſmatis.Durante illo ſciſmate poſt vꝛbanũ
ſucceſſit ex ilia parte bonifaciꝰnonꝰ.bonilacio ſucceſ
ſit innocentius ſextus. Innocentiꝰ grego.xij. Ex ala
ꝑte clemẽti ſucceſſit benedictus.xij. Sub his autem
ſcʒ gregoꝛi.xij. ex vna ꝑte.⁊ bñdicto ex alia factũ ẽ ali
ud ſcilma circa annos dñi.M.ccccx. Nã recedenti
bus cardinalibo ab vtroq; papa ⁊ ouenientibo piſis
ibiq; conciliũ vniuerſale celebꝛantibo.depoſitis illis
duobus.ſ.gregoꝛio ⁊ benedicto ꝑ conciliũ vel conci⸗

labolum ſub ea videlicet rõne depoſitis. qꝛ diceban

tur ſcãdaliʒare factu ſuo publico totam eccleſiam cũu
non vellent conuenire ſimul in aliquo vno loco vrp

miſerant ⁊ iurauerant ad danduʒ efficaciter vnionè
eccleſie. Demũ creatus eſt piſis alexãder qui diceba⸗
tur pꝛius petrus de cãdia.cardinalis oꝛdinis mino⸗

rum. Qui ſucceſſit iohannes.xxiij.bononie electus.
t cum pene omnes reges ⁊ pꝛincipes chꝛiſtianitatꝭ

dimiſſis gregoꝛio ⁊ bñdicto obedientiam dediſſent
alexandro ⁊ ſucceſſoꝛi ſuo.tamẽ adhuc maximũ du⸗
bium erat vtrum illud piſis celebꝛatum ſuerit veruʒ

generale concilium vel conciliabolum cum nullius
eoꝛum qui ſe gerebant pꝛo papa fuerit auctoꝛitate cõ

gregatum. Item vtrum cauſa pꝛopter quã fuit crea
tus ille tertius.ſcʒ alexander valet. qꝛ gregoꝛius ⁊ be

nedictus ſcandaliʒabant eccleſiam ex facto ſuo.quia

ſcʒ diſſimulabant vnionem dare eccleſie vt pꝛomiſe
rant eſſet vera.lam de gregoꝛio repertum eſt cõtra
rium vt apparuit de facto poſtea.qꝛ ſponte renũcia
uit in concilio conſtantienſi.Et vtrum potuerit illos
deponere pꝛo illa cauſa.⁊ per conſequens ibi creatꝰ
eſſet verus papa.ſ.alexander vel antipapa: Ex qua

cũq; trium partiuʒ quicũq; ſimpliciter credebat, ſuũ

eſſe verum papam ⁊ non alium motꝰ conſcientie di
ctamine paratus eriam alteri adherere ſi hoc ibi con
ſtaret. excuſatus creditur a vitio ſciſmatis ⁊ ſentẽtijs
eius. In cuius ſignum eſt ꝙ in qualibet obedientia

erant multi peritiſſimi ⁊ ſanctiſſimi vini ⁊ cum deus
natura non deficiat in neceſſarijs.ſed vnctio doce

at de omnibus vt dicit iohannes in cano:ſua. lon

eſt credendum ſpiritumſanctum deſeruiſſe eccleſiamn

cuius inſtinctu regitur.di.viij.qui contempta. Uel

chuſtum receſſiſſe a ſuis qui dixit. Ecce vobiſcũ ſuzʒ

omnibus diebus. Math.vl. Si erroꝛ ille fuiſſet pe

riculoſus ⁊ damnabilis. Inſuper ⁊ ſub vꝛbano et

bonifacio fuerunt ſancre que claruerunt miraculis.
vt ſancta bꝛigida ⁊ lratherina de ſenis credentes in

illum. 2 ſub clemento ⁊ benedicto ex alia ꝑte fuitẽbea
tus petrus lucinburgo cardinalis eius clarens mi⸗

raculis. Sub bonifacio ⁊ gregoꝛio fuit dominus io⸗
hannes dominici cardinalis eius eximie ſcientie ⁊ O
bitatis. Et ſub benedicto magiſter Cincentiꝰ maxi⸗
mus pꝛedicatoꝛ ⁊ ſanctiſſime vite. Idem ſenſerũt et
ſcripſerunt ⁊ conſuluerũt ipſi venerabiles vini dom⸗
minus iohannes dominici.⁊ magiſter vincentius
Tandem deo miſerante cum ſic nauicula petni flucti
bus quateretur domino quaſi doꝛmiente exurgens
tranquillum fecit. Congregato enĩ concilio conſtan
tie per impertoꝛem ſigiſmundum aſſignatiõe ibi 6
cta ipſius per papam ad quem ſpectat huiuſmodi⸗

.

vt pʒ di.xvij.p totũ.⁊ per iohãnẽ.xxiij. ⁊ ꝑ gregoꝛiũ

xij. ⁊ cvrdina libus benedicti omnibus ad ipſum cõ
cilium vniuerſale accedentibus cum cardinalibꝰ io⸗

72

hannis ⁊ gregoꝛij decretum eſt vt pꝛo efficacioꝛi mo

do vnionis fiende per modum ceſſionis pꝛoceden⸗

qum foꝛe. Sicq; gregoꝛiꝰ. xij. pꝛefatus ſponte omni
iure papatus ceſſit ⁊ renũciauit per harolũ de mala
teſtis ſuũ in hoc pꝛocuratoꝛem in publico cõcilio io⸗

hannes.xxiij. pꝛefatꝰ fugã arripuit. Sed imꝑatoꝛ ſi

ſmund? eũñ inſecutꝰ cepit ⁊ redire cõpulitad pᷣfatũ
bcum conculij. ⁊ qꝛ cedere nolebat ac ctiam Au

Titulus MI.
actibus ſuis eccleſiam ſcandaliʒabat depoſitus fuit negari nõ poſſunt ſequit erroꝛ in fide. Sed poſſibile ſ
Et ſimiliter benedictus. qꝛ ad concilium venire no/ eſt aliquos homines perreuelationẽ vel aliter ſic cer i⸗
luit nec mittere.nec incoꝛpoꝛari nec cedere depoſuꝰ titficatos eſſe ꝙ oĩa rite facta ſunt.⁊ canõice in electio⸗ s
fuit. Demũ de cõmuni concilio ⁊ aſſenſu omniũ car ne ipſius. A.in papã.qð rationabiliter dubitare nõ los
dinalium.gregoꝛij ⁊ iohãnis ⁊ benedicti qui ulic cõh pñt.tũc tales ſi negant. A.eſſe vel fuiſſe papam inci ſen
uenerant. ⁊ omniũ nationum ſcʒ ualice.gallice. ale? dunt in erroꝛẽ iſtum ꝙrite electus ⁊ conſecratꝰ in pa i
manie.hiſpanie.anglice.aſſumpti ſunt aliqui qui ſiꝓ pã nõ ẽ papa nec vnqᷓ; fuit papa.⁊ nõ ſuccedit pe- e
mul cum cardinalibus haberent vocem in elecione tro.⁊ multa ſimilia qᷓ non ſunt heretica.ar. vij.q.i:. fa e⸗
fienda ſummi pontificis. Sicq; ad electionem pꝛoce ctus.⁊ extra deelec. lic;ʒ. Terna cõcluſio eſt. In hu ſhl
dentibus creatus eſt canonice dominꝰ otto cardina iuſmodi ſciſmate tã dubio temeranum iniunoſum ⁊ cc
lis de colũnenſibus vocatuſq; martinus quintus. ſcandaloſum eſt aſſerere oẽs tenẽtes iſtã partem vel lap
Acceptatuſq; ab omni clero ⁊ pꝛincipibus chꝛiſtiaꝰ omnes alterã vel neutralem etiã adultos vniuerſali li
nitatꝭ vniuerſis pꝛo vero vnico ⁊ indubitato apoſto ter extra ſtatum ſalutis eſſe.vel excõmunicatos. vel ſun
lico petri ſucceſſoꝛe ieſu chꝛiſti vicario. Et decretum rationabiliter de ſciſmate ſi uſpectos. Rõ huius con⸗ gen
fuit quicquid fuiſſeta quocunq; illoꝛuz trium qui ſe cluſionis eſt. Quoniã multiſunt e vtraq; ꝑte ⁊ neu l
geſſerunt pꝛo papa conceſſum ⁊ oꝛdinatũ in ſua dũ trales quibꝰ non eſt mareria iſta clarificata qͥn ratio
taxat obedientia ratuʒ eſſet ⁊ ſimũ. Unde ⁊ omnes nabiliter poſſint negare vel dubitare pꝛopoſitionem
remanſerũt in ſuis dignitatibus ⁊ officijs.Et qᷓ;uis iſtam. Quocũq; contendentiũ de papatu demõſtra a
ſlle pertinax olim ductꝰ benedictus in caſtro paniſco to. A.eſt vel fuit rite electus. A. no eſt ſciſmaticꝰ vel deb
le cofugiens moꝛeretur in ſua duricia ab omnibꝰ de hereticus ⁊ ſimiles ad quas ſequit᷑. A.nõ eſſe papã. die,
relictus. factꝰ ẽpoſt eum a pauciſſimis antipa pa q Aſſumptũ docet exꝑientia.⁊ tot doctiſſimoꝝ diüſe me⸗
dam eugenius.ſed ſubito res illa. euanuit. nam ceſ- aduũſeq; ſnie.Et cõſtat multos eſſe ſimplices qui ad “
ſit ſponte omni iuri ſi quod haberet in papatu. Cre talia dubia inueſtigãda non tenent᷑ qui nõ mouent ſu
dit᷑᷑utem pꝛocuratũ tale cõcilium congregari labo? nec fauoꝛe nec odio vel queſtu ad non fauendũ illi ꝑ ſtei
ribus ⁊ induſtria domini iohannis dñici cardinalis ti velilli.⁊ parati ſunt obedire veritati ſufficient᷑ agni docn
raguſini qui pluries acceſſit ad imperatoꝛem aliqñũ te.nec ſunt pertinaces. y ſi nõ pertinaces. ergo nec ſudi
in habitu cardinalatꝰ.aliquando in habitu tranſfoꝛ excõicati.nec de ſciſmate rõnabiliter ſuſpecti. Tota iut⸗
mato ad ſuggerendũ ⁊ ſollicitandum illud negociũ ratio huiꝰ fundat᷑in hoc. qꝛ nũqᷓ; fuit tã veriſimilis a
Dat . n d fT riſ⸗ VII ⁊ vehemẽs cauſa dubitationis in aliquo ſciſmate ſi
H. 4 Ne V I cur in iſto. Cuiꝰ ſignũ euidens eſt varietas opinio⸗
mate ſic dubio nullus eſſet condẽnandus cuicũq; il nũ inter ſanctiſſimos ⁊ doctiſſi mos ex vtra; parte ß
loꝝ trium adhereret pura conſcientia non ſolum rõo⸗ imo pᷣſuppoſitꝭ illis que facta ſunt ⁊ cõceſſis.adhuc 4
nibus lam bꝛeuiter aſſignatis pꝛobatur.ſed ⁊ quidã reſtant queſtiones iuris ad vtrũlibet diſputabiles nn
magiſter eximiꝰ in theologia tunc cancellanus pari⸗ que oĩa incertitudinẽ rationabilem generãt in ̊ ſciſ pin
ſienſis ad idem pꝛopoſitum quaſdam concluſiones mare.⁊ ab erroꝛe ꝑnitioſo plurimos excuſant. ar. ad *
ſcripſit appꝛobatas per doctoꝛes totius vniuerſuatꝭ hoc a ſili.xxiiij.q.iij.c.dixit.De ſilibus enĩ idem ẽ iu din

Puma concluſio eſt. Quocũq; cõtendentium de pa diciũ.extra detranſſa.c.inter coꝛpoꝛalia. Quarta
patu demonſtratũ non eſt hereticũ dicere. A. non ẽ ↄcluſio e. Quacũq; ꝑte demõſtrata temerariũ ⁊ ſcã⸗
papa.Ratio huius concluſionis eſt. quoniã nulla ꝓ daloſũ ⁊ ſapiẽs hereſim ẽ aſſerere ſacr̃a ab eis ↄfecta
poſitio ad cuiꝰ venifcationem exigitur veritas vniꝰ ſu efficaciã nõ habere.⁊ ſacerdotes nõ eſſe conſecra
pꝛopoſitionis contingentis ⁊ ad fidem imperrtinentꝭ tos.pueros nõ eſſe baptizatos. ⁊ euchariſtiã no eſſe

ẽ de neceſſitate aut integritate ſidei: Nã ſicut pꝛopo⸗ confectã.⁊ hmõi.Rõ huius ẽ.qm̃ neq; ſciſmma neq;

ſitio copulatiua cuiꝰ vna ꝑs eſt tota cõtingens.⁊ cu⸗ hereſis.neq; qðᷣcũq; vitiũ impedit qͥn ſacr̃a hñt ſuã
ius vna ꝑs eſt falſa ⁊ impoſſibiis.eſt tota falſa autĩ efficaciã.qð vtiq; veꝝ eſt q;tũ ad eſſentiã ſacroꝝ. qꝛ te
poſſibilis.ſic in ꝓpoſito.Cõſtat autẽ ꝓad verificatio vera ſacra ſunt ſeruatis q fieri debẽt.⁊ debita foꝛma de
nẽ iſtius. A. eſt papa.exigit᷑ non ſolum vnà ſed mul 2z materia ⁊ bhmõi. vt dictũ eſt. ð. Scient tñ ſumẽtes
tas ꝓpoſitiones contingẽtes eſſe veras. vt qꝛ electio a pᷣciſis nõ recipiũt effectũ vltimũ ſocroꝝ.i.gram. et D
eſt rite ⁊ canonice celebꝛata.⁊ ab illis qui habent pp bociõ.qꝛ ficti accedũt cũ faciant ↄ oꝛdinationẽ eccle H
teſtatẽ. ⁊ ſites. Cũ ergo neſciat᷑ ſi electio pape eſt cano ſie que h̊ phibet.Exrcipit᷑tñ baptiſmꝰ qui in caſu ne
nice celebꝛata niſi a pauciſſimis intereſſentibo ⁊ intel ceſſitatis a quocũq; ſciſmatico vel heretico vel paga .
ligentibo. ⁊ permaxie qñ ſapientiſſimi de ̊ dubitant no ſuſceptus cõfert gram. vt expꝛeſſe dicit᷑xxxij.di. . ſe
vt in pᷣdicto ſciſmate.iõ non ẽ hereticũ dicere ꝙtalis cereꝝ. Unde cypꝛianꝰ qui dixit ſacramenta etiã baꝗ⸗ S
veltalis nõ ẽ papa.qꝛ.ſ.nõ põt eſſe electꝰ canonice. ptiſmũ a ſciſmaticis vel hereticis collata irrita eſſe et b
Nõ eni pertinet ad fideʒ ꝙ ſit iſte vel ille papa.ſed ꝙꝓ inania.vt habet᷑.i.q.i.c.ſicut eunuchꝰ. Si quis inꝰ in
ſit vnꝰ papa ille.ſ. qͥ eligit᷑ vt oꝛdinauit xp̃ᷣs vel eccclia quit repꝛehenditurab auguſtiuo ⁊ alijs doctoꝛibus nl
di · xxiij.c.in noĩe dñi. Scðda concluſio ẽ in ſta⸗ eccleſie in ſupꝛadicto.ꝭ.ceteꝝ.Sed quando ſciſma ẽ cvl
tu pdicto ſtat aliqs eſſe apud qs iſtud ptinacit᷑ aſſe dubium ꝛobſcurum vt iſtud de quoẽ ſermo creden tef
rere. A. nõ eſt papa. ſapet hereſim. Rõ buiꝰ conclu,⸗ dum eſt ſacramenta a quacũq; pare conferant ſuuʒ be
ſionis eſt. qm ꝓpoſitio dicit᷑ lapere hereſim qñ ex ipſa effectum vltimũ. ſcilʒ gratiam conferre. dummodo ſe
aſſumptione cum aliquibꝰ veris que rationabiliter alias diſpoſiti ſint,⁊ contra conſcientiã alicui partiũ 65.

Bcgin
ſhe
hles,
90
4.,4
me
Auena
8
linc
inn;
bitii
iin
bn
nias
Gme
Niak

eſtimã

XI.

Capitulum

nõ ad hereant. Quinta cõcluſio ẽ. ꝙ poſſibile E ali
IZs vere ꝑti aſſentientes veracit᷑ eſſe ſclſmaticos ⁊ ali

qͥs fa l pti aſſentiẽtes mõ pꝛedicto non eſſe ſciſmari⸗

cos.Rõ huiꝰ cõcluſiõis eſt.qꝛ ſtat aliquẽ vere ꝑti aſ⸗
ſentientẽ ſic eſſe ꝑtinacẽ ꝙpter queſtũ vel vanã glo
riã vel aliã cãm nõ habet aim paratũ ad obediendun
veritati cognite ſi ꝑ eccliam vel aliter reꝑiret illũ erra
re.vel etiã dũ in tanto dubioꝝ inuoluto ꝓ ſua aſſer⸗
tione ſuſtinẽda ſeꝑat ſe a mẽbꝛis verꝭ ⁊ vnitate ipſiꝰ

eccłieõ enĩ eſt ſciſma tm̃ in ſeꝑatione membꝛoꝝ a
capite.ſed etiã in ſeꝑatiõe ꝑtinact membꝛoꝝ ad inui
cẽ. Ex q̃ cõſequent᷑ habet᷑ ꝙ eſt temerariũ ⁊ periculo
ſum vnã ꝑtem vel aliã generalit᷑ ĩpugnare.⁊ ab eiuſ
dem cõicatione cã deteſtatiõis declinari. Altera ꝑs

coõcluſionis patet ex tertia cõcluſiõe ſupꝛa poſita.

De ſententijs excõi⸗ J. Vi
cationis qᷓ ferunt᷑ ab vna pte ð aliam dicit ꝙ fieri nõ
deberẽt. qꝛ excõicatio fieri nõ debet niſi ꝓ moꝛtali.vt
Dicit᷑ xi.q.iij.nemo.ĩmo nec ꝓ moꝛtali niſi poſt cõtu

maciã.vt.q:e.certũ. In hmõi autẽ nõ debet qs iudi⸗

cari de moꝛtali · Si tñ ſi nĩa ꝓferat᷑ pꝛout factũ ẽ non
eſt curãdũ.O, enĩ ait grego.xi.qiij. Snĩa paſtoꝛis

ſiue iuſta ſiue iniuſta timeda ẽ ⁊ ſeruanda vt dicunt
doctoꝛes. Hoc intelligenduʒ ẽ qñ ꝓfert᷑ a paſtoꝛe ſeu

iudicce ſuo. Sed in h̊ caſu cũ non reputet ferentẽ hu

iuſmodi ſniam iudiceʒ ſuũ.⁊ babeat ꝓbabilẽ cam h
di nullã.dʒ illã credere.x.q.iij cui illata.
9 9

Demũu er pꝛemiſſis F.IX.

a popa in alios eſſet iuriſdictio deriuanda. vt ait cy⸗

panꝰ. xxiiij.qi. loquit᷑. cũ duo capita eſſe nõ poſſint.
alioon eſſet monſtrũ in ecclia.opoꝛtʒ ꝙ ab vno vero
vel pᷣſupto deriuet᷑ ptãs in alios.Si g& cũ eſt in terr
obediẽtie vniꝰ.illi adheret vt ſũmo capiti a quo eſti⸗
mat hr̃e ptãtẽ vt a pᷣma oꝛigine ⁊ ſic abſoluit. ⁊ abſo

lutionẽ ab alio ꝓ ſe qrit qñ accedit ad terras obedie/
tie alteri. qs dabit aucte abſoluẽdi eos qͥ ſunt deil⸗/
la obediẽtia. vel vt poſſit ipᷣe abſolui ab illis Nõ ulle

pꝛimꝰ. cũ habeat iſtos vt pciſos. lõ ſecundꝰcũ iam

adheſerit pmo.2 ſic a ſcðᷣo habeat᷑ ciſmaticus: Non

vterq;.qꝛ tũc eſſent duo capita.Cõuenientiꝰ videtur
dicendũ ꝙ vni eoꝝ adherẽdo ſ̃m ꝙ magis dictat cõ⸗
ſcĩa.nõ ad quẽ magis tpalitas trahat.illiꝰ aucte fun
gat᷑ abſoluẽs illos.⁊ abſolutionẽ querẽs ab illis qui
ſunt de obediẽtia ipſiꝰ cui adheret.De hoibꝰ autem

alteriꝰ obediẽtie nõ ſe intromittat niſi ad obedientiã

reuſos eiꝰ cui ipſe adheret. Illos tũ nõ ꝓpter H cõde⸗
net. Et ſiquidẽ ↄtingeret illũ nõ eſſe veꝝ cui cũ pura
ↄſcĩa adheſit.in abſolutiõe ſupplebit defectũ ſũmus
ſacerdos dñs leſus.qͥ habet claues.⁊ cui aꝑit nemo
claudit. Ignoꝛantia oũt ꝓbabilis excuſat eu. Ad

dit quartù documentũ dicẽs. Ubi hõ nihil in ſe ſen⸗

tit camale vel tenebꝛoſum trabẽs eũ ad iſtã ꝑtem te
nendã vel aliã nõ debet ſibi ſeruare ſcrupulos. Ue⸗

riſſimũ ẽ enĩ illud xpᷣi. Si oculus tuꝰ fuerit ſimplex
totũ coꝛpꝰ tuũ lucidũ erit. Nolo aũt ex iſtis ⁊ pcedẽ/⸗

tibo dicere ꝙ̈ in oĩ caſu ſic hceat de obediẽtia pape et
eiꝰ ſentẽtijs ſentire ⁊ varia iudicare. ſed tantũmodo
vbi rõ nabiliter ⁊ ꝓbabilis hr rõ de iure dubitandi.

pſatus doctoꝛ elicit quatuoꝛ documẽta. Pꝛimũ ẽ.

ꝙ inter hoĩes eiuſdẽ obedientie expedit adherere ſen

tentijs latis a ſuo ſuperioꝛe credito.alioquin nõ eſſet

vinculũ charitatis int᷑ eos.⁊ hoc placet.als ſequerẽ

tur multa incõuenientia ⁊ magna cõfuſio. Secũ⸗

dũ documentũ ẽ de caſibo reſeruatis pape de diſpen
ſationibo ⁊ alijs foꝛo ↄſcĩe vel foꝛo publico ſeu coten
tioſo.pñt hoĩes ſᷣm credulitatẽ ſue ꝑtis ⁊ ſuam ꝑtem
⁊ ſeipos quietare tenendo ꝓ facto id qð ſuꝑioꝛ eoꝛuʒ
ab eis creditꝰ fecerit. Neutrales autẽ vident᷑ hr̃e ſuf/
ficientẽ recurſũ ad oꝛdinarios apud qͥs ᷣm eoꝝ opi⸗
nionẽ cõiter loquẽdo ẽ ptãs deducta.Et hᷣ ſatis pla⸗
cet excepto eo qð dicit de neutralib.lõ bene enĩ in⸗
telligo qũo quis poſſit bñ eſſe neutralis. Tertiuʒ
documẽtũ eſt qð tñ pᷣmũ ponit qð apud plurimos
põt hic applicari documentũ ambꝛoſijad ar. qðᷣ ha
bet᷑.xij.di. illa. de ieiunãdo vel nõ ieiunãdo.videlicʒ
cũ rome ſum ieiuno ſabbato.cũ mediolaniſum non
ieiuno. Ita ⁊ tu ad quãcũq; eccłiam veneris illiꝰmo⸗
rem ſerua ſi nõ vis cuiq; eſſe grauis.nec quẽq; tibi:
Ita indqᷣt ille idẽ hõ ꝓ diuerſitate locoꝝ ⁊ tempoꝝ et

pſonarũ ſine periculo ſciſmatis ⁊ dãnatiõis nũc hu

ius ꝑtis.nũc alteri dictis ⁊ ſententijs obedire põt.⁊
nũc cũ iſtis.nũc cũ illis cõicationẽ pᷣſtare.Iſtud do

cumentũ nõ placet.nõ enĩ cõcipio qũo illud poſſit ri

te fieri. Cũ enĩ ptãs iunſdictiõis ab vno ſummo. ſcʒ
papa xpᷣi vicario deriuet᷑ in alios inſerioꝛes pᷣlatos.
ſicut ſenſus ⁊ motꝰ a capite in mẽbꝛa inffuit. Pꝛopt᷑
qð xpᷣs vni.i.petro dixit. Cibi dabo claues regni ce
loꝝ, Math/xvi ad comendãdũ vnitatis ſacrm:?

vt ẽ in ſu pꝛadicto ſciſmate.Et h̊ͥ documeutũ multũ
placet qᷓ;tum ad vtrãq; partẽ. Ex pma parte elici po
teſt iſta cõcluſio.ꝙ in pdicto ſciſmate ⁊ multomagis
qñ eſſet minꝰ dubium qᷣs mouet᷑ ad inherendumet
obediendũ vni magis q; alteri qnõ ex cõſcientia ⁊ ve⸗
ritate cognita ſed ex tꝑalitate. vt qꝛ vnꝰ magis iuua
re põt. vel maioꝛa bñſficia cõfert q;ᷓ alter.ille ẽ in ma⸗
lo ſtatu aĩe ſue etiã adherẽdo vero.Ex ſcðᷣa parteno
tandum diligent᷑ ꝙ nõ idem dicẽdũ de quolibet ſcil
mate. alioquin ſciſma ⁊ chunera idẽ eſſent.⁊ ſnĩe late
ʒ ſciſmaticos.⁊ tãdure infectiones ⁊ punitiões friuo
le eſſent. ⁊ inutiliter mebꝛanas occuparẽt. Qñ igitur
ſciſma ẽ euidẽs ⁊ clare a nõ paſſionatis põt ꝑcipi vt
in pᷣmo caſu ⁊ ſcðᷣo ſupꝛadictũ eſt.cũc locum habent
que dicta ſunt in.ij 2lij aliij. Sde ſciſmaticis. Nec
ignoꝛantia excuſaret eos qñ per ſe vel ꝑ alios defaci
li veritatẽ ſcire poſſunt.Et de hmõi intelligitur illud
quod dicit pelagiꝰ papa de ſciſmaticis veris loqns
Nec enĩ leuigat eoꝛũ crimen. magis vᷣo auget ꝙ eos
diu reſtitiſſe dixiſtis .me apłlicis ſedibo cõicantes in
ſua cõione reciperent. In b̊ enĩ dum ⁊ illi inculpãdi
ſunt qui cõicare talibo voluerunt. multomagis tñ ił
li execrandi qui nõ ſolum in ſacerdotibus cõmunio⸗
nem apoſtolicarum ſedium:verũetiam in ipſis ſpꝛe
uerunt. Sed nec illud eis pꝛodeſt ꝙ eos in eiſdẽ litte
ris vel ignoꝛantia rationis vel ſimplicitatẽ intellectꝰ
ſuia noſtra ſe cõmunione ſuſpendiſſe perhibetis.· Id
ipſum enim mag eſt. ꝓpter qð ſciſmatici ſunt ⁊c. xx⸗
iiij.q.i:ſciſma.Hinc ⁊ beda ait.tractans illud Joh.
in cano. Oiĩs qui credit ⁊ non permanet in doctrins

Citnlus IIl.

chꝛiſti deũ non habet. Si quis venit ad vos ⁊ hãc
doctrinã nõ affert.nolite eũ recipere in domũ. nec ei
aue dixeritis. Hec ioh.ᷣ de ſciſmaticis ſiue de hereticꝭ
vitãdis.q vᷣb docuit etiã factꝭ exhibuit.Nã cũ apð
epheſum balnea lauandi gratia fuiſſet ingreſſus. et
vidiſſet ibi cherintũ.cõtinuo diſceſſit nõ lotus dicẽs
Fugiamꝰ hinc ne balnea coꝛruãt in quibꝰ cherintus
lauat᷑ inimicꝰ veritatis.vt refert de eo policarpꝰ Ixxx
iij.q.i.oĩs. Item ambꝛo. Cypꝛianꝰ nõ putauit fidẽ
eſſe in ſciſmate. Nã erſi fidẽ erga deũ tenerẽt tñ erga

dei eccliam nõ tenebant,.cuiꝰpatiebãt᷑ velut quoſdã

antꝰ diuidi mẽbꝛaq; lacerari.Etenĩ cũ ꝓpter eccliam
xpᷣs paſſus ſit.⁊ xpᷣi coꝛpꝰ ſit eccłia non videt᷑ ab his
xpo fides exhibeni a quibo paſſio eiꝰ euacuat᷑ atq; di
ſtrahit᷑.xxiiij.q.i.ciaduocauit. Item alexander.ij.ait
Qui ep eccliaʒ ſunt.nec ligare pñt nec ſoluere:nec re⸗
cõciliando eccłiaſtice cõioni reddere.nec excõicando
eiꝰ ſocietate pꝛiuare.q ipſi hereſi vel ſciſmate polluti
ſiue ſnĩa notati penitꝰ carere ꝓbant᷑. Et cũ dñs daret
oĩbus parẽ ligãdi atq; ſoluendi poteſtatẽ. Petro pꝛo
oĩbus ⁊pᷣ oĩbus claues regni celoꝝ ſe datuꝝ ꝓmiſit
dicẽs. Libi dabo claues regni celoꝝ.Quicũq; ergo

ab vnitate ecclie que ꝑ petrum deſignat᷑ alienꝰ fuerit

execrare põt.cõſecrare nõ valet.excoicatiõis vel recõ⸗
cillatiõis poteſtatẽ nõ hʒ.xxuij.q.i.audiuimꝰ. Itẽ.i⸗
q.vijq̃tiens.tradit᷑ foꝛma q̃ ſciſmatici reuertẽtes ad
vnitate ecclie debẽt abiurare ſciſma ꝓmittentes ſub
iureiurãdo nũqᷓ; in ſciſma relapſuros,⁊ in fenptis re
digere pꝛomiſſioneʒ ſub obligatione pene eterne.hec
oĩa ⁊ ſilia de vere ⁊ ꝛue ſciſmaticis intelligunt᷑ pᷣmo
vel ſcdᷣo mõ dictis nõ tertio. .

nũc regnat factũ baſilee.ono dñi.Mcccccxl.vel cir⸗
ca.ſub eugenio.iiij.videt᷑ ꝑtinere ad ſcom modũ ſci

masis potiꝰqᷓ; ad tertiũ.qð dubiũ vocatũ eſt. lam
cũ moꝛtuo marrino.v.canonice fuerit creatꝰ ipſe eu⸗
geniꝰ ⁊ accept a tota xpᷣianitate ꝓ vnico ⁊ indubita
to apłico.⁊ ꝑ plures annos papatũ tenuerit. congre
gatio facta baſilee q aliq cociliũ fuit.qꝛ aucte mar⸗
tini cõgregatũ.⁊ poſtea etiã auẽte eugenij confirma
tũ cũ fuerit diſſoluta.trãſlato cõcilio ferrariã ꝓpter re
ductionẽ grecoꝝ. ⁊ inde floꝛentiã ꝓpter ſuꝑuenienteʒ
ibi peſtẽ.effecta ẽ conciliabolum⁊ ſynagoga ſathane
adeo vtr baſiliſcũ pareret ipſa baſilee congregatio au
ſu temerario pᷣſumens deponere eugenium. ⁊ creare
amideũ ducẽ ſabandie dictũ felicẽ. Pꝛo rõe iuſtifica
tionis ſue impietatis ollegat. Pꝛimo ꝗ ipſe eugenꝰ
papa nõ potuit diſſoluere ullud cõciliũ ſua auẽte fir⸗
matũ.Et ex h̊ ſcdᷣo ꝙ cõciliũ eſt ſupꝛa papã ad iudi⸗
candũ de ipᷣo. Tertio ꝙ qꝛ ſcãdaliʒa bat eccliaʒ iuſte
ipᷣm cõciliũ depoſuit.⁊ depoſito aliũ creare potuit.
Sed pꝛimũ eſſe falſum ex h oſtendit᷑qꝛ eius ẽ deſti⸗
tuere ⁊ diſſoluere cuiꝰ eſt ſtatuere ſiue conſtituere.cũ
ſint eiuſdẽ ptãtis actꝰ.ar.ex de re.iuris.oẽs. Sicut
autẽ papa põt cõcedere canonẽ generalẽ ita ⁊ tollere
põt ⁊ mutare.vt pʒ.xxv.q.i.ꝭ.his ita. Et ſicut ſolus
põt cõcilium generale indicere ⁊ facere celebꝛare. ⁊ ei
auẽtẽ dare.vt di.xvij.ꝑ totũ.ita ⁊ diſſoluere põt.
Scðm falſũ eſſe multa iura declarãt. lon enĩ papa

hʒ auẽtẽ a concilijs pᷣncipalit᷑.ſed a xpᷣo, vt babetur

di. xxi.q;uis.Et ipſe papa datrobur ⁊ auẽtẽ oꝛdina
tis in cõcilio. vt dicit er de elect᷑ ſignificaſti. ec eſt
Zid quod dicit grego.di.xv.ſicut ſancti.in fi videlʒ
ꝙ ſeipm nõ illa deſtruit.ſ. oꝛdinata in cõcilijs vntuer
ſalibo pmis ſi qs abſoluere q illa ligant pᷣſumit.lã
vt ibi dicit gloioh. ⁊ bene. hoc intelligit q;tũ ad ea

q̃ pertinent ad articulos ſideieſ Iam q;tum ad poſiti

ua magis ſtandũ eſt ſentẽtie pape q; alioꝝ. Dicitur
etiã.ix.q.iij Nemo iudicabit pᷣmã ſedem iuſticiã tẽ⸗

perare deſideranteʒ.neq; enĩ ab oĩ clero. neq; ab au

guſto.neq; a rege.neq; a pplo iudex iudicabit᷑. Idez
ðꝛ in. uij. c. ſe.ponit ibi glo.tres exceptiõcs.Pꝛiina ĩ
foꝛo penitentie.tũc enĩ iudicatur a ſuo confeſſoꝛe.ſed
ille tũc tenet locũ dei. Secunda cũ ſubmittit ipe ſua

ſponte ſe iudicio ecclie concilij vel alteriꝰ.ſicut accidit

in ſymacho papa ⁊ leone. vt. ij. q. v. auditũ.⁊.q.vij.
nos ſi.⁊ di. xxi.nunc autẽ.Tertia in crimine hereſis.
Vñ ðꝛ du xl. ſi vapa. A nemĩe ẽ iudicadꝰ.ſ.papa ni⸗

ſi dephedat᷑ a fið deuiꝰ. Ubi ðᷣr glo.bᷣ ver ſi ſeñ vel

let emẽdare. Naʒ vbi ſe emẽdaret nec tũc depõcret.ꝑ
quoddã decretũ factũ in concilio conſtantienſi. Ad⸗
dita eſt quarta exceptio,ſin caſu ſciſmatis.qð videt᷑
intelligendũ de ſciſmate dubio. cum. l. ſunt duo põ⸗
tifices creati ⁊ dubitat᷑ qͥs eoꝝ ſit verus vt tunc fue⸗
rat nõ de maniteſto.ſ.cũ vnꝰcanonice creatus.alius
poſtea intruſus.alias cũ quilibet epᷣs poſſit recede⸗
re ab obedientia pape.⁊ ſic facere ſciſma. ⁊ ſic habe⸗
bit q̃tidie papa iudicari cũ tñ iura contranũ clamẽet.
Vnñ anacletꝰ papa inquit. Eiectionẽ ſummoꝝ pon⸗
tificum ſibi dñs reſeruauit.di.lxxix.Cũ ergo nullus
hoꝝ caſuũ in ꝓpoſito reperiat.qꝛ nec a fide deuiꝰ eu⸗

genius: nec ſe ſubmiſit concilij iudicio. nec eſtettunc
aliqð ſciſma qua rõne potucrit conciliũ. ĩmo conci-

liabolũ iudicare deipſo non apparet. Tertiũ etiã
friuolũ eſt.ã ꝓpter nullum peccatũ excepta infide⸗
lutate papa põt depõi. Vñ glo.illa que habet᷑ xl. di.
ſi papa.dicẽs ꝙ papa põt depomi pꝛopter quodcũq;
peccatũ quod ſcandaliʒaret eccliam ſi incoꝛrigibilis
eſſet. qꝛ inobedientia dicit᷑ infidelitas opinatiue loqͥ
tur nõ aſſertiue. Nam ipſe iobannes cuiꝰeſt glo.ſen⸗
tit contrariũ.di:.lxxix.dicens.ꝙ cũ dicitur pꝛopt᷑ he⸗
reſim poſſe deponiſumit᷑ibi pꝛopꝛie ⁊ ſtricte hereſis
pꝛo erroꝛe in fide nõ pꝛo cõtumacia vel inobediẽtia.
Hlec reperit᷑aliquis papa depoſitꝰ pꝛeciſe pꝛopt ſce⸗
lerã ſua.ſed pꝛopt᷑ ſciſma tollendũ. Quales aũt fue

rint quante ſanctiratis ⁊ fame qui depoſuerũt euge⸗

niũ ⁊ apoſtaticũ illum ⁊ antipapam elegerũt ſciunt

plurimi.qꝛ multi eoꝝ infames ⁊ ſcandala plura in di

uerſis locis fecerũt.Et q̃les electoꝛes talis elect ꝰamt
deus ambitioſus ſumme cupidus ⁊ doloſus.Euge
nio ad pauꝑes liberaliſſimo ad eccleſias ⁊ religiones
deuotiſſimo nullꝰ ſapiens vite ſue in ſe derogat. Cir
ca regimen autẽ diuerſi diuerſa dicũt.ſicut ⁊ de qui⸗
buſcũq; pꝛeſidentibus. Sed vt dicit gloſa ſuperca.
non nos.di.xl. facta ſummi pontiſicis que ſcʒ de ſe
maniteſta non ſunt excuſanda ſunt vt facta ſampſo⸗
nis.⁊ furta hebꝛeoꝝ. Non ergo vident᷑ poſſe excuſari
a vicio pꝛopꝛij ſciſmatis ⁊ penis eius recedentes ab

obedientia eugenij.Et qui amideo dicto felice. qui

= 5 92) —

—

— =ä

42.

6

—

l

an
li
ſie
Em

.
1

e
ſüß⸗

an

t
Nin
ſrſs
kiheſn
kuct
n
ſein
N
dul
Nopo⸗
nc we
salin
ee
ücbe
Pnln
a
ln
no d
Nci
1iſit⸗
Ed
noci,
mieg

Scdn

ve
rmß⸗
Cis
f
4C
nnn
nmn
1
ligns
*S
tingn
i
iet
c

menta mea.⁊ ſuꝑ veſtẽ meã miſerũt ſoꝛtẽ.põ.xxi..

—.

Capitulu

excõicatus eſt ſolenniter cum fautoꝛibus ſuis per eu

ſenium in concilio floꝛentino. vt pape obediunt. ni/
ſi foꝛte ſimplices ⁊ idiote qͥ ſequunt᷑ in dioceſanos

ſuos paratos ad ↄꝛium A eis cõſtaret de vᷣitate ab

eis ignoꝛata.O autẽ aliq dicat ſe credere ⁊ mẽte te⸗

neri eugeniũ vt verũ papã.⁊ ulũ reputare antipapj.

ſed tũ ad vitandũ ſcadalũ ſuũ:ſ.amiſſiõis reꝝ exilij.

incarceratiõis.pᷣuatiõis bñſicioꝝ.ꝑiculi moꝛtis. illũ

infelicẽ ab eẽ venerant᷑. vt papã nominãt.⁊ hmõitñ
coꝛde vt antixpᷣm deteſtant᷑. lõ vident᷑magis excu
ſari a moꝛtali q; marcellinꝰ papa cum in veneratiõe
idoli poſuit ſna incẽſi ſuꝑ pꝛunas timoꝛe moꝛtis cõ
pulſus.di.xxi.nũc.Aut q; ſalomon cuʒ ob amoꝛem
mulierũ idoł genua flectebat ad cõplacẽdũ eis q̃ tñ
coꝛde nõ adoꝛabat. Eſt enĩ ibi mendaciũ xpᷣiana reli
gione ſeu bis q ꝑtinẽt ad ſidẽ.qð ẽ ꝑnicioſum mẽda

77

ciũ.xxij.q.ij.pmũ.Eſt enĩ mendaciũ nõ ſolũ in vᷣbo

—

ſed in oꝑe.qð tñ ꝓpꝛiꝰ dicit᷑ ſilatio. Uñ nec.b.tho.ex

cuſat a dõnatiõe antiqs phᷣos qͥ cõcurrebant cũ po

pulis ad venerandũ idola exceniꝰ. qᷓuis ſcirẽt nõ eſſe
deos. ar. ad h.di. lipbꝛos q. Hec ꝓ paucis dicta ſũt
rõne ſciſmatis. Sed de ptãte pape ⁊ ccilij dicet ĩ
ſine tertie ꝑtis.ſi vitã cõceſſerit dñs.

0

quit᷑ pð.in pꝑſona xpᷣi ↄqrentꝭ pie de cruciſicoub coꝛ
poꝛalit᷑.ſʒ nõ minꝰ de crucifigentibo ſpũalit᷑ ꝑ ſciſma
ta hereles ⁊ malos moꝛes. Ueſtimẽta ppᷣi ſigniſicat
ſpũalit᷑ eccłiam ſeu fideles aliqũ. Uñ de ipſis loq̃ns
ꝓpba ait. His oĩbo velut veſtimẽto veſtierꝭ. Eſa. xlix·
Er in põ ad xpᷣm loquẽs ait. Mirra.ſ.amaritudis
2 moꝛtificatiõts. Gutta ẽ qð dꝗ genꝰ aromat qð tol
lit inflaturas ⁊ tumoꝛes.⁊ ſigt humilitatẽ q tollit ſu⸗
pbiã. Caſſia q in locis aqͥſis creſcit in imenſum.⁊ ſt
fidẽ. hec odoꝛẽ ſpirãt alij boni exẽpli.⁊ H̊ a veſtimen⸗
tis tuis a domibo eburmeis.i:a fidelibo tuis ſm glo.
qͥ dicunt᷑ idcirco veſtimẽta xpᷣuqꝛ ſicut veſtimẽtũ in⸗
heret veſtito.eũq; circũdat ⁊ oꝛnat.ita fideles xpᷣo in
herent ꝑ dilectionẽ.circũdãt ꝑ imitationẽ exterioꝛem
oꝛnãt ꝑ venerationẽ.dicunt᷑ ⁊ domꝰ. qꝛ xpᷣs inhabi⸗

tat ꝑ gram ⁊ refectionẽ.Eburnee ꝑ caſtitatẽ⁊ foꝛtifi⸗
catione.ex q bo.ſ.virtutibo delectauerũt te.i.tibi pla

cuerũt o xpᷣe.vel delectabilẽ te habuerũt filie regũ. Fi
lie ſpũales regum.i.pᷣlatoꝝ ſctõꝝ.Eſt g̊ ecclia veſtis
xp̃i ⁊ veſtimẽta ei. Ueſtimẽta in plurali ꝓpter multi
plicitatẽ riuũ moꝝ ⁊ diuũſoꝝ idiomatũ eccliaꝝ diũ⸗
ſarũ. Uñ ⁊ iohes ſeptẽ ecclijs in aſia mittic apocali⸗
pſim ſuã.vt.i.c. ðꝛ. Ueſtis in ſingulari ðꝛ ꝓpter vni⸗
tatẽ vniꝰ fidei:ſpei ⁊ dilectiõis. Unde xpᷣs petro ait.
Suꝑ hãc petrã ediſicabo eccłiam meã. Math. xvi.
Sed veſtimẽta hec ꝑtiunt᷑ ⁊ diuidunt ſciſmatici: ſoꝛ
tiunt᷑ o mali pᷣlati. Et ſic diuiſerũt ſibi veſtimenta
ſua ⁊c. In quibo tria poſſunt notari.
Pꝛĩo enoꝛmitas ſciſmatis.ibi.Diuiſerũt.ſi.ve.mea
Scõðo vanitas regimĩs.ibi.⁊ ſuꝑ veſtem meã3.
Tertio pᷣuitas regimĩs vł gtuitas chariſmatis,. ibi.
milſerũt ſoꝛtem.

enoꝛmitas ſciſmatis ex ̊ apparet.qꝛ uli qͥ veſtimẽts

xpᷣi coꝛꝑalia diuiſerũt fuerunt gẽtiles ⁊ xpᷣi cruciſixo⸗
res. ⁊ maxĩeoffendentes. Pagonis ſiles eſſe ſciſmati
cos xpᷣs oñdit cũ ↄiunxit gẽtiles cũ ſamaritanis qui
ſciſmatici erãt ſeꝑati.ſ.a iudeis dicẽs.In viã gentiũ

nõ abieritis ⁊ in ciuitatẽ ſamaritanoꝝ nõlintmueritt·

Chꝛiſtũ q̃; crucifigũt qntũ in ſeẽ.qꝛ diuiſionẽ faciũt
ꝓpt quã tollendã int nos ⁊ deũ ⁊ pplin gentilem ⁊ iu
daicũ xpᷣs crucifixꝰ ẽ. Et iõ apłs admonetdicens.i.
ad Coꝝ.i.Nõ ſint in vobis ſciſmata.De ludeis qui
dẽ ðꝛ ꝙſciſma erat int᷑ eos. Jo.ix. Et h qtũ ad illos

qͥ xpᷣm blaſphemabãt. ⁊ cũ deuotis pſonis nõ cõcoꝛ
dabaãt ad ſentiendũ vnũ de xp̃o.ſ.ꝙ ſctũs ⁊ bonꝰ⁊ de

us erat Quã grauit᷑ autẽ ꝓppter magnitudinẽ ſceleris
puniant᷑a deo eternalr pñntialiter. ab ecclia ſpualit
a ſeculo tꝑalit᷑ hẽs.S.e.c.Fiij.iij. ⁊. v. Qui aür ſint
bncipales ad cauſandũ ſciſmata oſtẽdit hiero. dicẽs
VUeteres ꝑſcrutãs hiſtoꝛias inuenire nõ poſſuʒ alios
ſcidiſſe ecckiam dei.⁊ de domo dñi ꝓplos ſeduxiſſie pᷣ
ter eos qͥ poſiti ſũt dñi ſacerdotes ⁊ ꝓhas.l.ſpecula

toꝛes. Di vᷣtunt᷑ in laqueũ toꝛtuoſum ponẽtes ſcan⸗

dalũ in oĩ loco.xxiiij.q.iij.tranſterut. Diuiſoꝛes ſunt
heretici ⁊ ſciſmatici. Ueſtimẽta xpᷣi ↄgregatiões ſide
liũ vel ſacra vel ſcpturas ſacras m glo.iub qbo de⸗
latet vt hõ ſub veſtimẽto.Diuidũt aũt hec dũ ꝑuer⸗
tũt ⁊ coꝛrũpunt male exponẽdo vel indigne tractsdo
unatu ad ſecundũ S. XIII.
dicit glo. ꝙ xpᷣiẽ vnitas ecclie ſeu ecclia q vna e. Uu
in ſymbolo ðꝛ. Unã ſctãm catholicã.i. vtem eccliaʒ.
Et Cant᷑.vi. Una eſt inqͥt ſponſus de eccłia coluba
mea.⁊ iõ ſicutvnitas diuidi nõ põtita nec ecchia. In
cuiꝰ figurã veſtis illa xpᷣi dicit euãgeliſta Job.xix. ꝙ
incõſutił erat.⁊ deſuꝑ ↄtexta ꝑ totũ.nõ hns videlicʒ
ſciſſurã aliquã factã ad acũ.Heretici igit᷑ ⁊ ſciſmatic
uantũ in eis ẽ ſcindere qrũt.Et ſ̃m bᷣ dicit hiera ð
buſdã hereticis ⁊ ſciſmmaticis. Uetꝰ oꝛiens int᷑ ſe po
puloꝝ furo:e colliſus indiſciſſam dñi tunicã.⁊ deſu
ꝑ ↄtextã minutatim ꝑ fruſta decerpit.⁊ xpᷣi vineã ext
minat vulpes.xxiiij.q.iiqm̃. Sed pᷣualere nõ pñt.ſi
cut nec milites ſciderũt tunicã lis. Eñ pelagius alle
gãs aug. Sinullo mõ pᷣt recte dici ecclla in qʒ ſciſma
c reſtat vt qm̃ ecclłia aulla eſſe nõ põt niſi ea ſit quaʒ
in apłlice ſedis ꝑ ſucceſſiões epoꝝ radice cõſtitutam
hoĩm nulloꝝ malicia vllo mõ valeat extĩguere.xxiiij.
q:i.pudẽda.Hinc ⁊ cypꝛianꝰ:Ecclia vna ẽ q̃ in mul
titudinẽ latiꝰ incremento fecunditatis extendit᷑.qũo
multi radij.ſunt ſʒ vnũ lumẽ habẽt. ⁊ rami arboꝛis
multiſunt.ſed robur vnũ tenaci radice fundatũ. Et
quo de fonte vno nuuuli plures defluũt.⁊ numeroſi⸗
tas lʒ diffuſa videat᷑ exundantis copie largitate.vni
tas tñ ſeruat᷑ in oꝛigine.Auelle radiũ ſolis a coꝛpoꝛe
diuiſionem vnitas nõ capit. Ab arboꝛe frãge ramũ
fructꝰ germinare nõ poterit. A fonte pᷣſcide nuũ.pꝛe
ſciſus areſcit. Sic ⁊ ecclia dei luce pfufa ꝑ totũ oꝛbẽ
radios ſuos poꝛrigit. Unũ tñ eſt qð vbiq; diffundi
tur.nec vnitas coꝛpoꝛis ſeperat᷑ hec ille.xxuij.q.i.lo
quit᷑⁊ ꝑ totũ.c.illð młta de vnitate ecclie pulcra ðt.

„ ne Tnstensn K Dieroꝰ.etiaʒ dicit ꝙ eccnia vnica columba appellat᷑.
nan tumad pꝛimũ.5. XI. q ſpõſa pulcra ſine ruga:ſine pcũs ⁊ macula ⁊ boꝛ⸗

—

Titulus IIII.

tus cõcluſus ⁊ fons ſignatꝰ ⁊ puteꝰ aq viue.⁊ padi⸗
ſus cũ pomoꝝ fructu/q:eioĩbus. Gꝛeg/etiã ðt in li.
moꝛal.ꝙ in vna domo comedit᷑ agnꝰ.qꝛ in vna ca⸗
tholica eccłia vera hoſtis redẽptoꝛi ĩmolat᷑. Sola eſt
qᷓ intra ſe poſitos valida charitatis cõpage cuſtodit.
ex quã oĩs perit.ſicut er archã oẽs repti diluuio pe⸗
rierũt.q.e.qꝛ.Et nõ ꝙ ex ecclie vnitatẽ ſignilicataʒ 2
dñi veſtẽ ponit᷑ qͥs tnipir.ſ.ꝑ pfidiã.ꝑ ſniam.ꝑ mali
ciã.Per ꝑfidiã.ſ.hereſis ⁊ ſciſmatꝭ efficit᷑ s ſeꝑatus
ab ecclia. Uñ cypꝛianꝰ. Cũ hereticꝰ in ecchia non ſit
bñdicit cũ a deo ſit maledtctus. vitam pollicet᷑ cũ ſit
moꝛtuꝰ.deũ inuocat cũ ſit blaſphemꝰ.i.q.i.ſi qͥs in
qt,. Et augꝰ. Quodlibet hoꝝ heretici ⁊ ſciſmatici a c⸗
cipiãt.ſ.donoꝝ charitatẽ.tñ q opit mulcitudinẽ pec
catoꝝ q̃ ⁊ pꝛiũ donũ ẽ catholice vnitatis ⁊ pacis ipᷣi
nõ hñt.q/e.multe. Scðdðo ꝑ ſnĩam.ſ.excõicatiõis
ponit᷑ qͥs er̃ ecclie vnitatẽ. Uñ augꝰ. Qui excõicat᷑ ſa
thane tradit᷑.qũo.qꝛ.ſ.ex eccłiam ponit᷑. Er᷑ eccliam
aũt dyabolꝰ ẽ ſicut in eccla xpᷣs. Ac ꝑ h̊ dyabolo tra
dit᷑ q ab eccłie cõione remouet᷑ xi.q.iij.oĩs. Sʒ H̊ ve
rũ eſt qñ iuſte excõicat᷑. Uñ oꝛige.ſuꝑ Leuit᷑.Rũ qͥs
nõ recto iudicio foꝛas mittit᷑i.ec eccham per excõica
tionẽ.ſi añ nõ exierit.i.ſi nõ egeritvt exire mereret᷑.nõ
ledit᷑. Interdũ qͥ foꝛas mittit᷑. intꝰ ẽ. ⁊ qͥ foꝛas ẽ intus
viget᷑ retineri.xxiiij. qeiij.c. cũ alids. Tertio efficik
galiqͥs ex ecclam ꝑ peccatũ.ſ.moꝛtale. Uñ greg. Nec
iſte dicendꝰ ẽ eẽ in ecclia ⁊ ad iſtã ſocietatẽ ſpũs ꝑti⸗
nere qͥ ouibo xpᷣi ficto coꝛde miſcet᷑. Spũs eĩ ſcũs di

72

ſciplie effugiet fictũ. xxiiij

½ J 5 * . dD . . —
Mnatu 90 ter. .XIIII Oi. eccia
tiu notat᷑ platoꝝ pꝛauitas in h̊ ꝙ mittũt ſoꝛtẽ ſuper

veſtẽ dñi.q ſignat eccliam. vt.ſ. eoꝝ ſit nõ xpi.q̃runt
videlʒ regimè ecclie ad ſua cõmoda.nõ vt xpo lucri⸗

fasiãt aĩas. Jur illud apłi.Unuſqͥſq; q̃ ſua ſũt q nit
nõ qᷓ ieſu xpᷣi.De qͥbo augꝰ. Sũt in ecclia qͥdã pᷣpoſi

ti. de qbo apts dicit. ſua qrentes non qᷓ ieſu xp̃i.qͥd ẽ

ſua qretes.nõ xpᷣm qns diligetes. non deũ ꝓoter deũ
rentes.tpalia cõmoda ↄſequẽtes. lucris inbiantes

bonoꝛes ab hoĩbus appetẽtes. viij.q.i. Cõtra hos ĩ

nehit ezechiel dicẽs. Ue paſtoꝛibo qͥ paſcebãt ſemet⸗

ipſos.xxxiiij. Uel põt ibi nõꝛi grauitas chariſmatis.

ibi. Miſerũt ſoꝛte. ã ſicut in miſſõe ſoꝛtiũ pꝛet᷑ in⸗

duſtriã ? laboꝛẽ hoĩm dñno tñ diſponẽte. ↄſequit᷑ qͥs
illud qð ſoꝛte dirimit᷑ Sic ſine meritis hoĩm ⁊ labo
re qͥs adipiſcit᷑. ⁊ ei ↄfer̃a dño veſtis xpᷣi.ii charnitas

vt ponit glo.ꝑ quã ꝑtinetad vnitatẽ ecclie. Hec ẽ ve

ſtis nuptialis ſine qᷓ reperi in nuptijs eccie nuo
excludit᷑ de ea menito. vt hr̃ parabolice Math. xxij.
Pñt hoĩes mittere ſoꝛtẽ.i.ponereꝛ qrere ſigna demõ
ſtratiua qs dẽat hr̃e veſtẽ dñi.i.chanitatẽ. puta ſi au
dit libent᷑ verbũ dei:ſi ẽ pmptꝰad bonũ ⁊ dolet de pᷣ
teritis. Sed dñs dat ipſam cui placet.ſᷣm illud Pꝛo
uerb.xvi. Soꝛtes mittunt ſinũ.ſiab hoĩbo.ſß a dño
tpant᷑.i.diſponit᷑ qͥ habeat qð ſoꝛte q̃rit᷑. Sic ceci⸗
dit ſoꝛs ſupꝑ mathiã Actł᷑.i. id eſt illud ſignũ diſtin⸗
ctiuũ.i.ſuꝑ humilẽ. Interpᷣtat᷑ enim paruulus.
Ticulus quartꝰ de inani glia. Capim pꝛimũ de
ipſa pmogenita ſuꝑbie filia.

e 1 q.iij. de ill. Et hiero. Qui
? aliqᷓ ſoꝛde pctĩ pollutꝰ de ecclia dici nõ põt. de pe.

9
—4 ſeptè alia eꝛiunt᷑ m grego.xxxi.moꝛal.vt
T dicet.Et q;uis multũ ſue genitrice peſſime aſſiłet
differt tñ realit᷑ ab ea. Nã ſuꝑbia inoꝛdinate excellen
tiam appetit. Inanis glia vo manifeſtationem ipſiꝰ
excellentie apud alios. Poſtq;ᷓ enĩ turrim babyl.i. ſu
ꝑbie celſitudinẽ in mẽte ſua ceꝑit edificare ꝑtingẽteʒ
ad celũ vt celebꝛet᷑ nomẽ eiꝰ in terra ꝑ vanã gloꝛiam
exqͥrit.Cuiꝰ tñ finis ↄfuſio ẽ.ſᷣm illud apłi ad Phil.
inj. Gloꝛia eoꝝ in cõfuſionẽ.Et cũ cetera vitia in ſer⸗
uis diaboli inhabitẽt. vt dicit cryſoꝰ. hec etiã in ſᷣuis
del habitaculũ repperit. Nulla eni eſt tã excelſu vᷣtus
qᷓ̃ dulcedine gloꝛie nõ tãgat᷑.ait quidã ex gentilibus
Vnñ ⁊ vulgare ꝓuerbiũ ẽ ꝙ cuilibet placet caro alau
de. Uñ narat valeriꝰ maximꝰ. ꝙ cum in q̃ͥdã bello qͥ
dã mutꝰ ſtrenue dimicaſſet.ita ꝙ debeb ak ei hm mo
rẽ illiꝰ ciuitatis triũphꝰ.i.quidam honoꝛ vñ reſulta
bat ei magna gloꝛia.cũ ſibi nõ daret᷑ tãta fuit auidi⸗
tas illiꝰ gloꝛie ꝓ fregit vincula mutitatis ⁊ petijt illũ
triumphũ. De ſcõ baſilio legit᷑. ꝙ in diebo ſolẽnibus

cũ in habitu põtificali oꝛnatꝰ ꝓceſſionalit᷑ iret.oꝛdi⸗

nauerat vt qͥdã ſibi diceret. Rr ſepulcrũ tuũ nondũ
ẽ ꝑfectũ.iube ̊ cõpleri.qꝛ neſcis qñ dñs veniet.⁊ H
ne inſurgeret fumꝰ inane gloꝛie. Sed ⁊ cũ papa con
ſecrat᷑ quidã eleuãs in arũdine ſtupã incenſam cla⸗
mat. Pr ſctẽ ſic trãſit glia mũdi.ſ.cito. Rõ autẽ huiꝰ
qre tã ardent᷑ deſiderat᷑ẽ.qꝛ btĩtudo q naturalit᷑ ap⸗
petit᷑ hʒ in ſe gloꝛiã.i.claritatẽ ⁊ decoꝛẽ ſed verã ⁊ per
manenteʒ. Uñn ⁊ ipſa bũtudo frequent᷑ in ſcripturis
gloꝛia nũcupat᷑.ps.cxlix. Gloꝛia hec ẽ oĩbus ſanctis
eiꝰ. Et Jaco.i. Beatꝰ vir ꝗͥ ſuffert tẽptationẽ.qm̃ cũ
ꝓbatus fuerit accipiet coꝛonã gloꝛie.i.pᷣmium. Alia
rõ eſt.qꝛ naturaliter hõ apperit ꝑpetuari.⁊ qꝛ in vita
nõ põt cũ moꝛiat᷑.querit ꝑ gloꝛiã.i.famaʒ q durat in
mentibo hoĩm. Uñ dicit ſapiẽs de iuſtis. Uiuẽt no⸗
mina eoꝝ in ſeculũ ſeculieꝛima ẽ inanis gloꝛia ſᷣm
aug.q̃ campũ intrat ↄtra vᷣtuoſos pugnatura.vltia
eſt in receſſu. Uñ qꝛ nullus q̃ſi cuadit qͥn ab ea ali⸗
qñ feriak. ꝓpterea ſaluatoꝛ Math.v. nõ dixit ſimpłr
negãdo btĩ qui nõ hñt ſpm̃.i.ventũ inanis gloue.ſʒ
btĩ pauperes ſpũ.i.qui parũ hñt de ea. In huiꝰſigu
rã foꝛtiſſimꝰ ⁊ ſanctiſſimꝰ ſampſon cũ maxilla aſint
mille ex philiſteis occidiſſet.aliq;tulũ gloꝛiatꝰ eſt di⸗
cẽs. In maxilla aſini ⁊c. Judi.xv.ſubito tñ humilia
tus ẽ ſitiẽs vſq; ad moꝛtẽ vt recognoſcereta deo oẽm
ſuã virtutẽ. Sic ⁊ apli foꝛtiſſimi poſtea ſci cũ ſimpli
citate vite ſue ⁊ doctrine demones ab obſeſſis coꝛpo
ribo expuliſſent.⁊ vitis in mentibo eoꝝ occidiſſent cũ
ad xpᷣm reüſi de hmõi gloꝛiarent᷑xpᷣs eos exẽplo ter⸗
ruit ſathane de celo cadẽtis ⁊ vñ oꝛtũ hʒ inanis glo⸗
ria. Tanto autẽè inqᷣt augꝰ, de cui.dei.efficimur deo
acceptioꝛes qnto fuerim ab hac ĩmũdicia mũdioꝛes
Hãc xpᷣs vitare exẽplo ſuo nos docuit dicẽs. Jo. viij
Ego glonã meã nõ quero. ⁊ mento qꝛ ipſa ducitad
cõfuſionẽ eternã. Vñ põ.xlviij.Qui cõfidũt in virtu
re ſua ⁊ in multitudine diuitiaꝝ ſuarũ gloꝛiant᷑. rat᷑
nõ redimit.redimet hõ nõ dabit deo placationẽ ſuã.
Vbi tria de inani gloꝛia notant᷑

— ie —,. ,— —,,— -..—

Nt
ue

enn

Mlutſin
und
nlifas
Prlbes
tandn
äbc
tin
niich
i one
ig.1
ünna
RZ
M
dunmi
Dran
Annt
n
nute⸗
Peufg
NN
ihunia
3N
ſcüͤſne
ſso
ihti
itniß
ſo
4ni
t
unn.
ni
Gii

oſtedit põ.cãm inanis gloꝛie eſſe ſuꝑbia. Nã ex h

Capitulũ Rꝛimũ

Puimo cã̊ a quo oꝛiat᷑.ibi.Qui cõfidũt in vᷣtute ſua.

„

diuitiarum ſuaꝝ gloꝛian. “́”MMUDd¶x
Tertio qua pena puniant?.ibi.frater non redimit.re
dimet hö.

Scðo materia in qꝗ exerceatur.ibi. Et in multitudĩe

Onantum ad pꝛeimum F. I.

—

—

confidũt hoĩes in virtute ſua gloꝛiant᷑. Cõfidere aũt
in vᷣtute ſua ẽ eſtimare mala ⁊ pericula poſſe euade⸗
re.⁊ bona ſpũalia ſibi poſſe ꝓcurare ex ſeipſo. Fallic
autẽ talis ꝑ ſuperbiã appetentẽ excellentiam ſupꝛa ſe
eſtimãs ſe aliqd eſſe cũ nihil ſit. vt ait apłs ad Gabe
vi. Nã ſine me inqͥt xpᷣs.nihil poteſtꝭ facere. Joh.xv⸗
qͥnĩmo ſᷣm apłm.ij.ad Coꝝiij Nõ ſumꝰ ſufficiẽtes

cogitare aliqͥd a nobis qſi ex nobis.Si aũt acccepi⸗

ſti.ſ.a deo oĩa ait idẽ.qͥd gloꝛiaris quaſt nõ acccꝑis.
Sciendũ tñ ſᷣm.b.tho.ſe.ſe.q.cxxxij.ar.i.ꝙ appeti⸗
tus gloꝛie de ſe nõ noĩat aliqͥd vitioſum. ſed appeti⸗
tus inanis gloꝛie: Sic etiã gloꝛiatio ſiue gloꝛiari põt
bñ ⁊ male fieri. Pꝛo cuiꝰ declaratiõe videndũ eſt
qͥd ſit gloꝛia. Circa qð dicit tulliꝰ in rethoꝛica ſua.ꝙ
gloꝛia frequẽs de aliq̃ͥ fama cũ laude.Et ad idẽ ꝑ⸗
tinet qð ait ambꝛo.ſ.ꝙ gloꝛia ẽ cum clara laude noti
cia. Gloꝛia igit᷑ claritatẽ qndam ſignat. Uñ gloꝛiari
ldẽ eſt qð clarificari.vt dicit augꝰ.ſuꝑ Job. tractãs
illud verbũ xpᷣi.lariſica filiũ tuũ. Joh.xvij. Clari⸗
tas enĩ decoꝛẽ quendã bʒ ⁊ manifeſtationẽ.Et ideo
nomẽ gloꝛie ĩpoꝛtat manifeſtationẽ alicuiꝰ de eo qð
apud oies decoꝝ videt᷑ſiue illud ſit aliqd coꝛpoꝛa⸗
le ſiue ſpũale hoĩm. Quia vᷣo illud qð eſt ſimpliciter
clarũ a multis conſpici põt ⁊ a remotis. vt ptʒ exem
plũ de luĩe ſolis vel ignis. Jõ ꝓpꝛie per nomen gloꝛie
deſignat e bonũ alicuiꝰ deueniat ad noticiã multo⸗
rũ ⁊ appꝛobationẽ ſm qð dicit᷑in Titiliuio. ꝙ; glo⸗
riari ad vnũ nõ eſt. Largiꝰtñ accepto nomine gloꝛie
nõ ſolũ oſiſtit in multitudinis cognitione nomẽ glo
rie.ſed etiã paucoꝝ.vel etiã vniꝰ ad ſui ſoliꝰ.dum.ſ.
aliqͥs pꝛopꝛiũ bonum cõſiderat vt laude dignũ.Q
aũt aliquis bonũ ſuũ cognoſcat ⁊ vt vᷣtuoſuʒ appꝛo⸗
bet non eſt peccatũ ſed laudabile.ſᷣm illud apłi.i.ad
Toꝛ.ij.Nõ ſpm̃ buius mũdi accepimꝰ. ſed ſom̃ qͥ
ex deo eſt vtſciamꝰ q a deo data ſunt nob. Silr nõ
eſt peccatũ ꝙ aliqͥs bona ſua velit ab alijs aꝑpꝛoba
ri ob aliquẽ bonũ finẽ. ſᷣm illud Math.v. Sic luce
atlux vra.i.vita vt videãt opa vr̃a bona. ⁊ gloꝛificẽt

patrẽ vr̃jm. hec tho. BGBloꝛiat᷑ igit᷑ aliquis triplici’.

Indño.in ꝓximo.in mũdo. In dno glonat᷑qͥ aliqð
bonũ in ſe recognoſcẽs.⁊ vt vere bonũ appꝛobans ⁊
cõplacẽtiã hñs illud a deo recognoſcit.Ad qð hoꝛ⸗

tat᷑ apłs.ij.ad Coꝝ.x dicẽs. Qui gloꝛiat᷑ in dño glo

riet᷑. Et qꝛ dicit aplus h̊ eſſe ſcriptũ:.ſciendũ ẽ hoc ha

beri. Hiere.ix. caſub hbis verbis. Qui gloꝛiat᷑ in h glo⸗
riet᷑ſcire ⁊ noſſe me. Aplłs dicit. In dño gloꝛiet᷑.qð
foꝛte eſt m antiquã tranſiationẽ.vel idẽ m ſnĩiam.
Sð verbum.b.tho.ſuꝑ epłas pauli exponit tripłr.
Vno mõ vtly in dño denoret obiectũ gloꝛiãdi:qd.
ex hoc gloꝛie ꝙ habet in ſe dñũm cogꝗnoſcẽdo⁊ aman
do.qð expꝛeſſẽ ponit᷑ in hiere.cũ dicit. Scire ⁊ noſſe
me vt ſcia referat᷑ ad cognitionẽ ſpeculatiuã:⁊ noſſe

ßMVUD

ad guſtatiuã per amoꝛẽ. Alio mõ gloꝛiari in dño eſt
gloꝛiari ſᷣm deũ i.de his qᷓ ſunt ſᷣm deũ.videlicʒ bo
nis artibo ⁊ reb ſpũalibo. Uñ aplus.ij.ad Cox.i⸗
Bloꝛia nĩa hec ẽ teſtimoniũ ↄſciĩe nr̃e.ſ.ꝙ oſcĩia nõ re

moꝛdet de peccatis grauibo.ſed atteſtat᷑ operibꝰnr̃is

appꝛobans ea vt bona ⁊ laudabilia. nõ de melis.ſiẽ

ule de q̊ põ. ait. Quid gliaris in malicia. Tertio mõ
gloꝛiani in dño ẽ gloꝛia ſuam ⁊ bonũ ſuũ reputare ſe
rea dño.totũ qð cecidit in glona ſuã referẽs in do
mino. Fᷣm illud ps. Tu dñe ſuſceptoꝛ meꝰ es gloꝛia
mea.i.cã gloꝛie mee.Et ſic ꝓpꝛie ſumit᷑ ab apło cum
dicit. In dño gloꝛiet. q. d. nõ nobis debem? imputa
re gloꝛiã nr̃am.ſed deo. Uñ ſubditibi. Nõ em ille p
batus ẽ.i.appꝛobatꝰ a deo vel ab hoĩbꝰ. qͥ ſeipᷣm cõ⸗
mendat de ſe gloꝛiando.ſed quẽ deꝰ cõmendat.i.cõ

mendabilẽ facit bonis opibo ⁊ miraculiseNlã deꝰ eſt

cã totiꝰ boni opis ꝑ hoĩes facti. BGloꝛat᷑ ſcðo qᷣs
ex pximo.iex bono ꝓximi cũ ex bonis q hʒ doctnine
vel exẽplanis vite vidẽs alios pꝛoficere ⁊ ſe laudari.⁊

in opinione bona ec.appꝛobat illud ⁊ cõ placentiam

bʒ pꝛopt᷑ vtilitatẽ alioꝝ inde ſequentẽ.vel etiã cũ ali⸗
os virtuoſe ſe hre cõſpiciẽs.⁊ deo ſeruire.ac ſalutem
alioꝛũ ꝓcurare.⁊ illos appꝛobat ⁊ laudat ⁊ cõplacen
tiã hʒ de eoꝝ laude pꝛopt dei honoꝛẽ.⁊ ꝓximoꝝ vtili
tatẽ. Et ſic ſiliꝰ ſapiens ẽ gloꝛia pr̃is.vt dicit ſalomõ
Et apłs dicit de choꝛintis.Gloꝛia nr̃avos eſtis.Et
iteꝝ.Erxpedit mihi moꝛi magis q; vt gloꝛiq meã qͥs
vacuet.i.bonã famã ⁊ opinionẽ habitã ex bõis ope⸗
ribo faciendo.ſ.aliqͥd vñ illã denigraret.⁊ pꝛopt᷑ hoc

aliqñ ſctĩ gloꝛiant.i.ſe laudãt iuſte.vt hoĩes qͥ minꝰ

qᷓ; debẽt de virtutibo eoꝝ ſentiunt⁊ opinant᷑ auditis
magnis eoꝝ bonis in maioꝛi veneratõe ⁊ deuotione
habeãt eos.indeq; magis ꝓficiãt. Sic apłs paulus
magnalia ſua choꝛintis narrat.quibo ꝑ eũ cõuerſis
pſeudo apłi ſuꝑueniẽtes ſua falſa doctrina contẽpti
bilẽ reddiderãt.dicẽs. Si voluero gloꝛiari võ ero in
ſipiẽs.ij. Coꝝ.xij. Id eniĩ fecit ꝓpter vtilitatẽ ipſoꝝvt
doctrine ſue ſane magis aſſentirett. In mũdo glo⸗
rnat᷑ qui bona tꝑalia babita recognoſcit.⁊ ea reputat
vt magna bona in eis delectatꝰ. appetit laudes hu⸗
manas ⁊ de illis cõplacentiã hʒ vt ꝓpꝛiuʒ comodũ ?z
magnũ bonũ.Uñ grego.in moꝛat.dicit. Oẽs huiꝰ
ſeculi dilectoꝛes ꝓ tꝑali gloꝛia vſq; ad moꝛtẽ deſuda
re appetũt.ꝓ ſpe ppetua.nec paꝝ in laboꝛe ſubſiſtũt
di. xlvij.oẽs.ꝛo hac ↄſequẽda romani multa ꝑicu
la ⁊ grauia ſuſtinuerũt ⁊ laboꝛes mirabiles.vt ponit
augꝰ. in li.iiij.de ciui.dei. Uñ ⁊ poeta de marco toꝛ⸗
quato.qͥ ↄſui exñs.qꝛ filius ſuꝰmouerat bellũ ↄ ho⸗
ſtes ) edictũ ſuũ q;uis victoꝛiã obtinuiſſet decapita
ri fecit.dicit de eo. Clicit amoꝛ patrie.ſ.illũ marcum
ad illud faciendũ.laudũq; ĩmenſa cupido.Sed hec

„

gloꝛia vana ẽ ⁊ turpis.deq ait matatbias. A verbᷣ
viri peccatoꝛis netimueris.qꝛ gloꝛia ei ſtercꝰ ⁊ ver⸗
mis.hodie extollit᷑ cras non inuenit᷑ qꝛ cõuerſus ẽ in
terrã ſuã.i.)acha.ij. Gloꝛia eiꝰ ſicut ſterc?. Et de
hac ðꝛ Apoc.xviij. Suantũ ſe gloꝛificauit ⁊ in deli⸗/
cijs fuit. tantũ date ei toꝛmentũ ⁊ luctũ. Hec igit eſt
vana gloꝛia q viciũ eſt. Uñ augꝰ.v.de cul.dei. dicik
Saniꝰ videt qͥ amoꝛẽ laudis vitium eſſe cognoſcit.
Sed ⁊ ethnicꝰ ille tulliꝰ fons eloquẽtie ini desce

cijs ait. Cauenda ẽ gloꝛie cupiditas. Eripit enim oĩ
libertatẽ ꝓp magnanimis viris oĩs debet eſſe conten
tio. Hoc ille magnꝰ ſcipio ſeruauit qͥ gloꝛiã ſugiebat
ſed tato plus eũ ipſa ſequebat᷑. Hãc vitare apłs edo
cuit dicẽs. Nõ efficiamur inanis gloꝛie cupidi inui
cẽ ꝓuocantes.inuicẽ inuidentes.i.ad Gal.vi.Idem
xpᷣs pꝛius pᷣcepit dicẽs. Math.vi. Te faciẽte elemo
ſinã neſciat ſiniſtra tua quid faciat dextera tua.i.ſini
ſtra intẽtio laudis ⁊ gloꝛie tꝑalis.nõ ſe immuceat in
bono oꝑe qð agis figurato ꝑ dexterã. Sed qꝛ apls

*

dicit. Imitatoꝛes del eſtote.ad Ephᷣ.v. Poſſet alicui
videri gloꝛiã hoim ⁊ laudẽ eſſe qrendã.qꝛ dũs deus
B facit dicẽs.Eſa.xliij. Ois qͥ inuocat nomen meũ

in gloꝛiã meã creaui eũ. Inſupꝑ cũ ipſe nobis gloꝛiã
in pꝛemiũ ꝓ bonis openbo ꝓmittat. ſm illud Ro.ij.
His qui m patientiã ſunt boni oꝑis.gloꝛiam ⁊ ho
noꝛẽ ꝓmittit deꝰ. licite videt᷑ ilud eſſe appetendum.

Per appetitũ etiã gloꝛie ⁊ laudis hoĩes ꝓpuocant᷑ ad
bo uln“ detulculants 8 vobis diuitibo qͥ habetis ↄſolacionẽ vram.ſ.in ipſis
alit artes quiq; ad ſtudia accẽduntur gloꝛia.ſ.tꝑali.

bonũ. Uñ tulliꝰ de tuſculanis qõnibo inqͥ t Honos
Sed ad h rñdet.b.cho.qea.arti.eo.Ad pᷣmũ ꝙ de

bemꝰ deũ imitari.nõ oĩ modo.qꝛ nec poſſumus.ſed
mõ nobis cõgruo.O, enĩ deꝰ querat a nobis gloꝛiã

vt.ſ.cũ gloꝛificemꝰ ⁊ ſe laudet h̊ no facit ꝓpter aliquã
creſcit cũ honũ inſinitũ ſit in ſeipſolſed facit ꝓpter bo
nũ nr̃m. Nõ enim poſſemꝰ eũ cognoſcere ſi ſe nõ ma

nifeſtaret nobis ſuã magnitudine inſinuando ꝑ ſcirii

pturas. Sic ⁊2 ds poſſet gloꝛi ⁊ laudes appetere.in
qᷓtu.i. cederet in vtilitatẽ alioꝝ ⁊ honoꝛẽ dei.⁊ nõ
pꝛopter ſuũ cõmodũ.Ad ſedm dicendũ ꝙ gloꝛia qᷓ
ꝓmituᷣa deo in pᷣmiũ nõ eſt gloꝛia mũdi vana ſʒ ve
ra.Et hãc debemꝰ querere. iuxta illud. Gloꝛia mea

in deo eſt. Ag tertiũ dicendũ ꝙ etſi aliq puocen

240 virtutũ opa ex appetitu gloꝛie humane ſicut ex ap
petitu toꝝ tpalium bonoꝝ. tñ nõ ſunt vere virtuo⸗

ſi qͥ pꝛopter gloꝛã tꝑalem oꝑa virtutũ faciunt.vtdi⸗

cit augꝰ.in.v.de ciui,dei· Nihil igit᷑ vt ait apłs. per

inanẽ gloꝛiã fiat.exq vitiũ eſt oꝛiẽs ex ꝓpꝛia cõſiden⸗

tia ⁊ ſuperbia.
Muant um ad ſecun qu.§. Ir
ſcʒ de materia in q̃ inanis gloꝛia inuenit᷑ ſciẽdũ ꝙ ha
bet᷑ in diuitijs. Uñ põ. In mulnitudine diuitiarum
ſuarũ glo:iant᷑. Sũt autẽ multiplces diuittie
Diuirie criminaaas.
Diuitie tempoꝛales. S
Diuitie ſpirituales. MU
Aliqui vane gloꝛiant᷑ de pᷣmis. Alij de ſcðis. Alij
de tertijs· Diuitie crimiales ſunt vitia copioſa. de

quibo dicit vᷣgo gloꝛioſa in cãtico ſuo. Diuites dimi⸗
ſit inanes. Lu.ij.ſxacuos bonis ſpũalibo. Certum
eſt ꝙ nõ loquit᷑ pciſe de diuitijs tꝑalibo. ã abꝛaam

erat diues in poſſeſſiõe auri ⁊ argenti.vt dicit᷑ Geñ.
xiij.⁊ tñ nõ fuit vacuus ſed plenꝰ gratia ⁊ ᷣtutibus
Silt dauid. lob.ſanctꝰ ludouicꝰ rex francoꝝ.Loqͥ/
tur g de his qͥ ſunt diuites.i abundantes in vitijs.
In multitudine baꝝ diuitiarũ gloꝛiant᷑qͥ in ſe dele⸗
ctant᷑ laudarni de ſcelenibo ſuis.vel ſe laudãt apð ali⸗
os vt de vindictis.de luxurijs.de tripudijs,.de inſi⸗

dijs. ⁊2 de deceptõibo. Uñ ⁊ Pꝛouerb Fr. dicit. h0a⸗

lũ eſt dicit oĩis emptoꝛiſ.ei a q̃ vult reʒ emere vt ſic ꝓ
vili pᷣcio det illa. ⁊ cũ receſſenit.ſ.emẽdo illam tũc glo
riat᷑ in ſe vel cũ alijs.de hoc videlʒ ꝙ deceꝑit illum ⁊
lucratꝰ multũ fuenit. Sed cente vana ẽ iſta gloꝛia.i.

falſa. Wanũ enĩ aliqñ idẽẽ qð falſum ſic accipitibi.
Nõ aſſumes nomẽ dei tui inuanũ.Exo.xxi.falſo et

mendaciter iurãdo.Et ꝙ ſit falſa talis gloꝛia patet.
qꝛ gloꝛia vt dictũ eſt ſupꝛa ĩpoꝛtat clanitateʒ. Gloꝛia
eni qſi clara.Sed talis gloꝛia ⁊ ipſa oꝑa mala de qͥ

bus gloꝛiant᷑ habẽt obſcuritatẽ ⁊ tenebꝛoſitatẽ. ⁊ du

cunt ad cenebꝛas infemales.qꝛ obſcuntas ⁊ cecitas
mẽtis eſt gloꝛiari.vñ qͥs deberetſũme confundi.Ut

qd diligitis vanitatẽ de malis gloꝛiado.⁊ p id eſt. ꝗ
nitis medaciũ.q.di.falſa ẽ talis gloꝛia. Diuirie te/⸗
poꝛales ſunt ſubſtaãtie huiꝰ mũdi.vt pecunia. auꝝ ⁊

argentũ localia. domꝰ.agri.veſtimenta. oꝛnamenta
m ercimonia ⁊ hmõi.De quibo ſaluatoꝛ Luc.vi.Ue

diuitijs qeſcendo. Gloꝛiant᷑ ̊ in hmõi qͥ querũt de

ipſis diuiths laudari.⁊ placet eis eſſe in opione ho⸗

minũ ꝓpter bmõi.⁊ alia tꝑalia.vt potentia.dnium.

pulcritudo foꝛtitudo coꝛpis ⁊ hmõi. Sed vana ẽta⸗

lis gloꝛia.i.valde caduca ⁊ traſitoꝛia nõ hũs firmita

tẽ ſed multã mutabilitatẽ.ſicut dici᷑ aliqñ vanũ iu⸗
xta illud Pꝛouerb.xxxi. Uana ẽ pulcritudo.i. valde
caduca. Qõ patet.qꝛ p moꝛtẽ oĩa hec dimittunt᷑ ⁊ B

etiã freqnent᷑ auferunt᷑ vel amittunt᷑ vel coꝛrumpun
tur. Un Jaco.v. dicit᷑. Diuitie vre putrefacte ſunt au
rũ ⁊ argentũ vrm eruginauit. Et.i. Thimo.vi. Diui
tibus pᷣepe non altũ lapere.i.nõ gloꝛiari.nec ſperare
in incerto diuitiarũ ſuaꝝ. Ois caro fenũ.i:oĩs hõ et

ois gloꝛia eiꝰ quaſi flos feni. Arefactuʒ ẽ fenũ.⁊ flos

eiꝰ decidit. Eſa. xl.⁊ q;citiꝰ ·Diuitie ſpuales ſunt
vᷣtutes ⁊ bona oꝑa.de quibo dicit᷑ i. Coꝝ.i. In oĩbo

dDiultes facti eſtis in illo.ſ.xpᷣo ita vt nil vobis deſit ĩ

vlla gra.ſ.qᷓ;tũ ad nccria ad ſalutẽ.Et eſa.ait.xxxiij.
Diuitie ſalut ſapiẽna ⁊ ſcia.ſ.cũ guſtu.⁊ timoꝛ dũi
ipſe theſaurꝰ eiꝰ. Gloꝛiant᷑ de his diuitijs qui appe
tũt de his laudani.vel cum audiũt. vel eſtimãt ſe de
hmõilaudari cõplacentiã in ſe bñt de ſua opione et

fama pꝓut eſt quoddã bonũ tpale gloꝛia müdi. Sed
vana ẽ iſta gloꝛia.i,. res inutilis ⁊ infructuoſa faciẽs
ipſa oꝑa bona.vt ieiuntũ,elemoſinã.oꝛõnem.⁊ alia.

mnutilia ⁊ fructũ ꝑdere ſuperne gloꝛie. Sic eniã aliqñ
dicit᷑ vanũ. Jur illud. Oꝑa eoꝝ vana.ieinutilia ⁊ ri⸗
ſu digna.Hiere.li.Et Joh.viij.c. Uanus ðꝛ laboꝛ

vñ no ſequit᷑ finis ad quẽ oꝛdinat᷑ ſ̃m ulud ps. Niſi

dũñs edificauerit domũ inuanũ laboꝛauerũt qͥ ediſi⸗
cãt eã.i.niſi operibo bonis q̃ facimꝰ quibo pꝛepamꝰ
nobis domũ non manuſactã in celis.dñs ediſicet.i.
intẽtio ſit vt placeamꝰ ei ⁊ queramꝰ gloꝛiã eiꝰ. m il⸗
lud apłi. Oia in gloꝛiã eiꝰ.i.dei facite.Fruſta laboꝛa
mus ⁊ nõ cõſequimur illud ad qð bona oꝑa oꝛdinã
tur ex ſe.Et ideo vana ẽ hmõi gloꝛia. reſpectu etiam
hoĩm a quiby eſt ipſa gloꝛia.quoꝝ iudiciũ eſt incer⸗
tum.⁊ quivanitati aſſiłant᷑ Homo enĩ vanitati ſilis
factꝰ eſt.ps.cxliij. Gloꝛia vana c. Cuʒ ergo quilibe

naturaliter deteſtet caducitatẽ. ſalſitatẽ inutilitratem
⁊ hec reꝑiant᷑ in gloꝛia mũdi,que ꝓpterea vana diek

NN

mnntſen

Enitc,

rlun:

ſageu
Achb.

Kllee

lugt,
Bos
nal den
i 1
tcins
ndl
guͤch ;
Dimrti
in,a:
mnn
zain
viry
10iun
mc
ſms
möi
muta
munn
Wrt⸗
uter
i
i
i
pa tui
uln
ninlan⸗
tlisnd
eleben
. ſi
rdeti⸗
negan
lficen
G.fni
kubbn
cntn
u/N
ſinn
R
Ncl⸗
ienn
ui

Capitulũ Pꝛimũ

ideo ſũme fugienda ẽ. Etvt magis euitet᷑ cõſideremꝰ
adbuc magis hmõi gloꝛie ꝑuitatẽ ⁊ vilitatẽ.Et pmo

;tũ ad materiã.Quid ẽ pulcritudo coꝛꝑis humani

de qᷓ nõ pauci ⁊ pᷣcipue mulleres gloꝛiant᷑. Quãmo⸗
dica.Certe cũ oĩbus fucis ſuis nõ poterit mulier ſue
faciei facere coloꝛẽ tã viuacẽ qualẽ habet roſa vel vio
la.qꝛ nec ſalomon in oĩ gloꝛia ſua veſtuꝰ ẽ ſicut vnũ
ex his.ſ.lilijs ait xps Math.vi. Sed ⁊ modica fe⸗
bꝛis cito pulcritudinẽ aufert.Quanta ſit pulcritudo
2 foꝛtitudo coꝛpoꝛis humani oſtendit᷑ cũ tenuis ver
mis aranee vel ſcoꝛpionis ad terram ꝓſternat.Quid
ſoricũ veſtiũ vnde aliqͥ gloꝛiant᷑ niſi ſtercꝰ vermium
Quid aurũ ⁊ argentũ niſi fex terre que pedibo cõcul
cat᷑.Quid varia niſi pelles muriũ. O quanta vani⸗
tas ⁊ fatuitas gloꝛiari ſe eſſe circũdatum ſtercoꝛibꝰ
vermiũ.fecibo terre.pellibo muriũ.lanis pecudum.
Sed nec gloꝛiet᷑ ſapiẽs in ſapiẽtia ſuaait dñs Hie⸗
re.ix. Vbi ſapiẽs.ſ.in diuinoꝝ cognitione.vt plato.
Vbi ſcriba in moꝛalibo.vt ſocrates.ſeneca. tullius.
Vbi cõquiſitoꝛ huiꝰ ſeculi in naturalibo. vt aniſtote⸗

les.pictagoꝛas. Nõne de ſtultã fecit ſapĩam huius
mũdi:ait apls.i.ad Coꝝ.i.Stultaã eſſe oſtẽdit ⁊ nul

lam.ſ.dũ oꝑatus ẽ que illi dixerũt impoſſibilia que
rẽtes gloꝛiã hoĩm de ſua ſapĩa.⁊ nõ deum gloꝛifican
tes. Uere iſta gloꝛia eſt vana reſpectu tꝑis ⁊ loci vbi
querit᷑. Querit᷑ enĩ in terra q̃ reſpectu celi eſtimat᷑ ab
oſtrologis vt pũctus. Sed ⁊ de ipſa terra due tm̃ ꝑ⸗
tes ex quinq; habitant᷑⁊ in his duabꝰ ꝑtibus null⸗
vnq; fuit qͥ vbiq; fuerit noĩatus. Et ſi h̊ͥ contingeret
nõ ab oĩbo hoĩbus laudaret᷑.ſed ſi aliqui laudarent
alij vituꝑarent. Sic enĩ quilibet ſanctꝰ ⁊ doctꝰ tran
ſiuit per gleꝛiã ⁊ ignobilitatẽ.ꝑ infamiã ⁊ bonam fa
mã.vt ait apłs.ij.ad Coꝝ.vi. Sed ſi hoc aliqs ob
tineret.parũ durat.qð in xpᷣo oſtenſum erat. Nã cũ
dñica in ramis oẽs laudaſſent eũ clamãtes.Gloꝛia
⁊ honoꝛ ſit tibi xpᷣe redẽptoꝛ ⁊c. Inde ad quinq; dies
clamauerũt oẽs crucifige eũ.in multis cõtumelijs ⁊
obpꝛobꝛijs affligentes eũ. Hi etiam a quibo querit᷑⁊
habet᷑ talis gloꝛia puluis ſunt.i.hoĩes.quod aũt in
pulueribo ſignat᷑ cito delet. Quantũ aute detrimenti
ſequat᷑ ex tã varia rein ſe.S.dicet᷑ pꝛo tertia ꝑte.

Muantum ad tertium.ꝭ. IIi

ciliare.ſed dãnabitur ꝓpter inanẽ gloꝛiã ⁊ ſuperbiam
Et ſic inanis gloꝛia ẽ moꝛtale petm̃ exq̊ conducit ad
dãnationẽ eternã.qð veꝝ eſt nõ tñ ſemꝑ ſed in tribo
caſibo vt ponit.b.tho.ſe.ſe.q.cxxxij.ar.iij. In his ca
ſibus ↄꝛiat᷑ inanis gloꝛia dilectiõi dei eſt.omne autẽ
quod cont rariatur dilectioni dei moꝛtale. Pꝛimo
quidem quando quis gloꝛiat᷑ de aliqͥ falſo qð eſt ʒ

diuinã reuerentiã.vt ille de q̊ dicitur Eʒech.xviiiꝗi.·

Eleuatũ eſt coꝛ tuũ dixiſti deꝰ ego ſum. Idẽ eſt cum
gloꝛiat᷑ de aliq̃ moꝛtali cõmiſſo.qð cum facit coꝛam
alijs ſe de illo laudando ad iactantiã ptinet.ſi in mẽ
te gloꝛiãdo habendo deliberatã complacentiam coꝛ
dis cũ eſtimat ſe landari de tali pctõ erit inanis glo
ria.Si grauiſſime puniti ſunt a deo qͥ vanã gloꝛias⸗
queſierũt de rebb mũdi.Quã terribiliter puniẽdi ſũt
qͥ de peccatis qᷓ ſunt in dei iniuri gloꝛiant᷑. De da⸗
uid rege ⁊ ꝓphdᷣa legimꝰ.ij.Regũ.vlti.ꝙ qꝛ numera⸗
re fecit popoluʒ ſuũ ſibiſubditum vt ſic gloꝛiaret᷑ in

multitudine ſubditoꝝ. ita deo diſplicuit ꝙ ꝑ ꝓphetã

gad ſibi optio data fuit vt vnũ extnbꝰ eligeret in pu
nitionẽ illiꝰ inanis gloꝛie. Aut pꝑ ſepteʒ annos famẽ
in terra.aut ꝑ tres menſes guerrã.aut ꝑ triduũ peſtẽ
Elegit qð magis cõe fuit ſibi potẽs accidere ſic alijt
ſcʒ peſtẽ. ⁊ ſic in triduũ ðᷣ peſte moꝛtui ſunt circaclxx.
milia hoĩm. Nerodes agrippa qui decapitauit iaco
bũ. vt ſcribit᷑ Act᷑.xij. Sed pleniꝰ in hiſtoꝛia echaſti
ca cũ eſſet iratꝰ tyris ⁊ ſydonijs venientes ad euʒ vt
recõciliarent᷑ ſedentẽ ꝓ tribunali veſtibus aureis in⸗
dutũ ⁊ ad radiũ ſolis vt magis luceret.cũ a populo
darent?᷑ ei laudes vt dei nõ hoĩm.quibo ille acquieſce
bat ⁊ gloꝛiabat᷑.mox ꝑcuſſus eſt ab angelo ⁊ vermi⸗
bus ſcaturiuit coꝛpꝰ eius. Scðo inanis gloꝛia eſt
moꝛtale qñ quis refert intentionẽ ſuã ad gloꝛiam vt
ad vltimũ finẽ ad quem etiã oꝛdinatvirtutũ oꝑa vel
elemoſinas faciendo.oꝛõnes.leiunia ⁊ hmõi. Pꝛo q̃
fine conſequẽdo paratꝰ eſt facere aliquid moꝛtale vt
ſequat᷑ gloꝛiã tempoꝛalẽ vel ne amittat famã quem
hñt hoĩes de eo.Uñ augꝰ.in.v.de ciui.dei.ait. Hoc

vitiũ.ſ.amoꝛ humane laudis qð ꝑtinet ad inanem

gloꝛiã tã eſt inimicũ pie fidei ſi maioꝛ ſit in coꝛde cu
piditas gloꝛie qᷓ dei timoꝛ ⁊ amoꝛ.vt diceret chꝛiſtꝰ
Quo poteſtis vos credere gloꝛiã ab inuicẽ expectan⸗
tes que a ſolo deo eſtnõ querẽtes. Joh.v. Timebãr

ſcʒ de pena ſeu punitiõe huiꝰ vitij oſtendit᷑ du ſubdi enĩ quidã ex illis ne reputarent᷑ ignoꝛantes.vel ne ex

tur in pð.Frater nõ redimit ⁊c̃. Locutio obſcura eſt.
Sic aũt intelligit᷑. Frat᷑i.xpᷣs qui ꝓpter aſſumptam
nr̃am humanitatẽ ðꝛ frater nr.iuxta illud qð ait ps.
in ꝑſona elꝰ ad patrem.ps.xxi.Narrabo nomẽ tuuʒ
fratribo meis. Hic frat᷑.ſ.xpᷣs nõ redimet tales qͥ glo
riant᷑ vane in diuitijs ſuis.i.nõ faciet ꝑticipes ſue re
dẽptionis. Quãuis enĩ per ſuã paſſionẽ oẽs redeme
rit q;tũ ad efficaciã.non tñ oẽs qͥ ad efficientiã.Nõ

em pꝑeipiunt effectũ huiꝰredẽptiõis qui eiꝰ veſtigia

nõ ſequunt᷑, ſed qͥ mũdi gloꝛiã nõ queſiuit ſed fugit.
oꝓfuſiones mũdi ſuſtinuit. Si aũt ipſe xpᷣs non facit
p gram ſuam hoĩem ſuã ꝑticipẽ ſue redeptionis.hõ
quicũq; ſit redimet de ſᷣuitute dyabolitales. vt lega⸗
tur interrogatiue.q.d.certe nullus. Sic exponit gra
tianꝰ.xiij.q .ij. in pñti. S. veꝝ hoc?Nõ igit᷑ dabit deo

placationẽ ſuã nec ꝑ ſe nec per aliũ potent deũ recon

ſinagogã ponerent᷑ ⁊ perderẽt famã hoĩm ſi creãidiſ

ſent in xpᷣm. Exemplũ cũ aliquid tractat᷑ in concilio
ciuitatꝭ qð eſt õ iuſticiã cui ciuis aſſentit ⁊ perſuadet
vt ſic laudet᷑ a ciuibo ꝙ ſit amatoꝛ cõitatis vel amicꝰ
tenentiũ ſtatũ ſeu gubernantiũ ciuitatẽ.vel ne ſe op⸗
ponẽdo ꝑdat famã ⁊ opinionẽ quã habebãt de eo ꝑ
ſone ꝙ ſit rectꝰ hõ ⁊ hmõi. Sicut pylatꝰ cum vellet
xpᷣm dimittere qꝛ innocẽtẽ inuenerat:cũ audiuit a iu
deis. Si hũc dimittis nõ es amicꝰ ceſaris timẽs ne
amitteret gloꝛiã ſeu famã quaʒ querebat ⁊ amabat.
vt. ſ.oĩa faceret que ꝑtinerẽt ad coſeruationẽ ſtatᷣ im
peratoꝛis ipm iniuſte moꝛtiadiudicauiti. Silr cum
mulier impetita de turpitudine timẽs ne clamando
vel alit᷑ rnnuendo infamaret᷑.⁊ gloꝛiã ſeu opinionem
pdat apud alios ſue honeſtatꝭ.peccuto aſſentit.ſicut
fecit lucrecia nobiliſſima romana quecuũᷣ elſeren ma⸗

1

kima fama ſue caſtitatis tarquinꝰ filiꝰtarquini regis
romanoꝝ cũ maritꝰ eiꝰ eollatinus domui abeſſet re
quiſiuit eã de turpitudine.⁊ cũ aſſentire nollet mina
tus eſt eam occidere.⁊ ſeruũ iuxta eã vt poſtea apud
maritũ ⁊ cõſanguineos accuſaret illos reꝑiſſe in ad⸗
ulterio.⁊ ꝓpterea occidiſſe. ꝓpter qð tãtũ amauit glo⸗
riã ſue fame cõſeruationẽ ſue caſtitatis ꝙ aſſenſit cõ⸗
mittere adulteriũ.ne poneret famã ĩmaculationis et
infamatiõis in gloꝛia ſua.in qͥ facto vtiq; moꝛtaliter
peccauit.vt oſtendit augꝰ.in.i.deciui.dei. Idẽ iudi
ciũ eſt de quocũq; alio qðᷣ quis agit vel omittit õ ſa
lutẽ aĩe vt cõſequat᷑ laude humanam.vel ne amittat
ſfamã. Tertio cũ quis illud de q̊ gloꝛiat᷑ pᷣſert deo
qð ꝓhibetur cũ dicit PHiere.ix. Non gloꝛiet᷑ ſapiẽs in
ſapientia ſua.nec ſoꝛtis in foꝛtitudine ſua.nec diues
in diuitij s ſuis.iſ.ita ꝙ illa plus diligat q; me.qꝛ H̊
eſſet moꝛtale.vel etiã cũ pꝛefert teſtimoniũ hoĩm teſti
monio dei. ſicut illi de quibo ðꝛ Job.xij. Dilexerunt
gloꝛiã hoĩm magiſ q; dei. Certe maxima pᷣſumptio
eſt ⁊ digna terribili pena vt miſerrimꝰſeruus velit ra
pere vxoꝛẽ dñi ſui ⁊ talis dñi qualis ẽ deꝰ. Gloꝛia eſt
ſponſa dei quã ꝓ ſe vult ⁊ nemini cõicare vt qͥs.ſ.ſi⸗
bi attribuat taq; ſit ſeu reputet᷑ cĩ bonoꝝ ſuoꝝ. Ego
Dñs.ait per Eſa.xlviij.gloꝛiã meã alteri non dabo.
Vnñ ⁊ angeli decantauerũt. Gloꝛia in altiſſimis ðᷣo
ſcʒ ſit.Lu.ij. Hanc vult vſurpare qͥ gloꝛiam ꝓpꝛiã q
rit.qðᷣ debet qͥlibet ſũme cauere. In buiꝰ figurã legi
tur Beñ.xxxix.ꝙ ioſeph cũ eſſet pulcerrimꝰ iuuenis
⁊ valde induſtriꝰ.⁊ pꝛudent᷑ ⁊ fideli᷑ ageret negocia
dñi ſui.vxoꝛ ipſiꝰ dñi ſui videns eũ ita elongantem.
philocapta ex eo ſollicitabat eũ ad ſtupꝛũ.ille aũt re⸗
cuſabat dicẽs. Oia que ſunt in domo dñs mihi cõ⸗
miſit⁊ de eis dedit ptãtẽ pꝛeterq; in te que eiꝰvxoꝛ es
qũo poſſum cõmittere tantũ nephas. Demũ cuʒ ſeł
ꝑ veſtimentũ eũ teneret vt cũ ea doꝛmiret.i.cõmiſce⸗
rebpille aufugit veſtẽ dimittens. Iſte dñs ioſeph eſt
dñs deus. Joſeph qᷣ interpᷣtat᷑ augmentũ. ſeruꝰ ſuꝰ
ſignat quẽlibet ſeruũ dei qͥ tenditad augmentũ vir
tutũ.talis pulcer eſt aĩo iuuenis foꝛtitudine mentis
pꝛudẽs in ope.Uxoꝛ dñi ẽ gloꝛia.Querit ergo gloꝛia
qᷓ deo tribui dʒ videns aliquẽ multũ ꝓficere in virtu
tibꝰ ſibi coniungi vt ſibi eã attribuat ⁊ vt laudẽ que
rat ab hoĩbus.⁊ in ea delectet᷑.cũ offert᷑ ſtimulat mẽ
tem. Sed verꝰ fidelis dicere dʒ in mente reſiſtendo.
Dñs dedit mihi quaſi dñiũ bonoꝝ ſuoꝝ. oĩm exce⸗
pta te:qꝛ ꝓ ſe vult gloꝛiam. Et ſi opoꝛteat etiã veſteʒ
tpaliũ reꝝ.vel etiã vitam ipſiꝰ coꝛpoꝛis qð indumẽ⸗
tũ aĩe eſt. dʒ dimittere ne gloꝛiaʒ dei auferat. In alijs
caſibo vana gloꝛia cõiter eſt veniale.Et qꝛ veniale di
ſponit ad moꝛtale.iõ ⁊ ab hac cauendũ eſt.ps. Sa⸗
gitte paruuloꝝ facte ſunt plage eoꝝ.Dicit ber.ſuper
Qui habitat.ꝙ ſagitta volans in die ẽ vana gloꝛia.
q̃ in claritate bonoꝝ operũ menteʒ tangẽs añ vulne⸗
rat q; videatur. Sed ſi ſint paruuloꝝ tales ſagitte.i.
peccata venialia efficiunt᷑ plage diſpoſitiuen. moꝛta

lia niſi cito curenk.

olr aggredit᷑ boĩem. In pncipio. in medio.
in fine ogis boni: In pꝛincipio quidẽ cũ qͥs inſtigat

loꝛia tripłr aggredith

Eõ

vt bonũ opꝰ.puta elemoſynã.ieiuniũ.oꝛões.ſermo⸗
cinationes oꝛdinatas.gubernationẽ domꝰ. oꝛnatuʒ
coꝛꝑis.lectiões alijs ⁊ hmõi faciat vt laudẽ humanã
inde cõſequat᷑. Oð ſi fiat.meritũ oꝑis amittit ⁊ pe⸗
nã incurrit vane gloꝛie debitã. ꝓpterea xpᷣs Mathei
vi.ait. Attẽdite ne iuſticiam vram faciatis.ii.oꝑa de
genere bonoꝝ coꝛã hoĩbus vt videamini ab eis.ſ.vt
laudẽ ab eis recipiatis alion mercedẽ nõ habebitꝭ
apud pr̃em. Ubi notandũ.ꝙ nõ ꝓhibet ſimpir dñs
oꝑa bona fieri in maniteſto coꝛã hoĩbus: ſed ne fiãt
illa intentiõe vt laudet᷑i ꝓpter vanã glonam. Etqꝛ
illi qͥ ſunt imꝑfecti ſunt ſatis inclinati ad laudem ho
minũ ꝓcurandũ. Ideo vt docet greg.in moꝛal.tales
ſi qᷓ bona faciũt ſingularia ex̃ cõia ⁊ nccria ad ſaluteʒ
occulte facere debẽt ne inanis gloꝛia inficiat intentio

nẽ.ſicut fecit.b.nicolaꝰ cũ pꝛouidit necti ↄuicanei tri

bus vicibus occulte pijciens ꝑ feneſtrã in domũ il
lius nõ modicum auri vt nuptui traderet tres filias
nubiles q̃s pᷣ paupertate intẽdebat ꝓſtituere vt inde
cũ ipſis viueret.Sed viri ꝑfecti ⁊ ſunt poſitiin ex⸗

emplũ alioꝝ debẽt in publico bona facere eti ſingu

laria vt inde ꝓpli edificent᷑ ⁊ ad ſilia ꝓuocent. ſicut fe
cit.b.pr̃ dñicus qͥ in domo quarũdã matronaꝝ ho
ſpitatꝰ q̃ hereticis adheſerãt qͥ ſub pelle ouina auſte

ritatis vt lupi aĩas eaꝝ deuoꝛabant. doꝛmiuit ꝑ to⸗ꝛ

tã q̃drageſimã ſuꝑ tabulã manitfeſte poꝛtauit ciliciũ
ieiunauit in pane ⁊ aqᷓ.vt velſic exẽplo ſue pnĩe vere
nõ ſikateillas de erroꝛe reduceret.qð ⁊ factũ eſt. De⸗
bet g qͥlubet ſibi cauere ne ꝓpter laudẽ humanã acqᷣ/
rendã aliqͥ d faciat.qꝛ vt ðꝛ Luc̃.xi.Si oculꝰ tuꝰſue
rit neq;.i.intẽtio.totũ coꝛpꝰ tuũ.i.opꝰ qð ex illa ꝓce
dit tenebꝛoſum erit.i.iniquũ. Intẽtio tua oꝑituo no

men iĩponit.inqͥ t ambꝛo. In medio vᷣo inſidiat᷑ va

na glia.qꝛ ⁊ ſi ͥ aliqð bonũ ceꝑit pura intentõe ad
honoꝛẽ dei ⁊ ſalutẽ peimi ſui:ſi de ̊ͥ laudat᷑ velcum
cogitat ſe de h laudari.inaniter hilareſcit. Hinc aug.
in li.teſ.ad dñm loquens ait.Laudat᷑ hõ aliqñ de
aliq̃ dono qð dediſti ei.⁊tñ plus gaudet ſe laudari
q; donũ qð dediſti ei. Nollẽ vt aliqð bonũ meũ au
geret ſuffra gatio oꝝs alieni.ſed fateoꝛ auget.ſex lau
de audita nõ ſolũ ſed ⁊ vituꝑatio minuit. Quotidia
na foꝛnax nr̃a ẽ lingua aliena,.hec ille. Sed ad ↄauʒ

dz hõ niti. Nã vt ðt grego.xi:qiij.int᷑ verba.cũ s

calũniatł᷑.ſed aliqd mali de eo dicit᷑ qð in ſe nõ eſſe co
gnoſcit.in magnã dʒ leticiã pſilire.innocenniã tñ ſuã

oſtendere.Cũ autẽ laudat᷑ de bono qð in ſe nõ reco⸗

gnoſcit.vel tantũ quantũ dicit.qð frequẽter accidit
magnã tniſticiã mẽtis dʒ habere. Ueꝝ nõ dʒ aliquia
ꝓpterĩpulſum inanis gloꝛie bonũ deſerere inchoatũ
Vñ ðꝛ Eccs.xi.Qui ventũ obſeruat nũqᷓ; bñ ſemi⸗
nat.i.attẽdit in oꝑeſuo.ne ſurripiat vẽtꝰ inanis glo⸗
rie nũqᷓ; bñ facit. qꝛ imꝑceptibilit᷑ inſpirat ventum.
Sic legimꝰ de. b. bernardo.ꝙ cũ ſeł feruent᷑ pꝛedica
ret ⁊ oes eũ deuote audirẽt.tẽptatio inanis gloꝛie eũ
arripuit dicẽs mẽti ſue.Ecce nũc bñ pꝛedicas.libẽ/⸗
ter audiris.ſanctꝰ ab oĩbus reputans ⁊c. Oð ꝑpen⸗
dens.b.bernardꝰ aliq;tulũ tacitꝰ ſtetit. ſed ſubuio a
deo illuſtratꝰ tẽptationi rñdit. Nec ꝓpterte cepi.nec
pꝛopter te dimittã.⁊ ſuã pꝛedicationẽ vſq; ad finem
ꝓſecutus ẽ.· In fine vᷣo oꝑis inſidiat᷑cũ ꝑfecto bo

e

e
,
glen
thant
e
en
Mas
ſnd
nin
Mil
is
En

VNn

latt
rbe
ulte
d
di
Wer
iad
nunil
Eyle
nce
Aiafn

ſea

üni
lge
2s
luin
dß
ſicei
ſiiſii
o⸗

ee quis vanã cõplacentiã hʒ. Uñ in figuram di

ctũ fuit Geñ.iij. Lu inſidiaberis calcaneo eiꝰ.Cal⸗

caneꝰ qui ẽ finis coꝛpoꝛis ſignat cõplementum oꝑis

cui ſerpens inſidiat᷑ vt vulneret inani gloꝛia. O) qᷣs
gaudeat ⁊ cõplacentiã habeat cũ diligenter cõpleue
rit oꝑa ſua vt oꝛõnes.conſeſſionẽ.elemoſynas ⁊ alia
buiuſmodi a natura ⁊ gra eſt.Nã ⁊ delectatio perfi⸗
cit opꝰᷣm phᷣm.⁊ oꝑa virtuoſa dicunt᷑ fructus ſpũs
qꝛ ſᷣm amb.paſcũt mentẽ ſancta ⁊ ſincera delectatõe
Nõ eſt g iſtud de ſe vitioſum. Sed ꝙ vanã compla
centiã habeat in ſe gloꝛiãs de tali oꝑe. vel ſe laudãs
vel gaudens ꝙ inde laudẽ hoĩm acquirit.hoc ad ina
nẽ gloꝛiã ꝑtinet. Ad bᷣ vitiũ ptinet ꝙ aliqui faciũt ec

cle ſias.hoſpitalia. capellas.calices.paramẽra cũ ar⸗

mis ſuis.qũ hoc faciũt vt laudent᷑.ps.Gloꝛiabunt
in te dñe oẽs qui diligũt nomẽ tuũ. In te inqᷣt nõ in

ſe. Sic. b. grego, de ſe narrat circa finẽ moꝛał. ꝙ voſt

; ꝑfecit illud opꝰ.ſ.expoſitiõis iob quedã ſuggeſtio
inanis gloꝛie ei obꝛepſerat quã tñ pꝛofunda humili

tate cõtriuit. Hanc dñs euitare docuit qũ ſanato le/

pꝛoſo ei pᷣcepit dicẽs. Uide nemini dixeris Mathei
viij.Et iteꝝ qñ oblatũ ei ſurdũ ⁊ mutũ duxit eũ ſeoꝛ
ſum a turba euʒ ſanauit ⁊ eo ſanato pᷣcepit turbe ne
cui diceret. Macth.ix.Nõ timebat xpᷣs incurrere va⸗
nã gloꝛiã.qꝛ peccare nõ poterat.ſed in h exemplũ de

dit vt qᷓntũ in nobis eſt occultemꝰ bona oꝑa nr̃a ne
ſcʒ inde grnann laudeʒ nr̃am.qð pertinet ad vanã
intendit xpᷣs pᷣcipere ꝓhibendo talẽ.ſ.ma⸗
am intentionẽ ibi ſignatã. Sed quantoplus pᷣcipie

lonã. 2

bat.tantomagis maniteſtabãt.qꝛ qᷓntomagis ſe ſan
cti volũt occultare. tantomagis deꝰ eos maniteſtat.
Sicut narrat hiero.de ſancto hilarione qͥ fugiebat ꝑ
loca occulta poſt miracula facta pꝛopt᷑ cõcurſum po
puloꝝ ſed nõ ſolũ homines.qͥnĩmo ⁊ demones eum

manitfeſtabãt. Ait xpᷣs Jo.viij. Si ego gloꝛifico me

ſum.gloꝛia mea nihil eſt. Anſhelmꝰ in li.de ſilitu

dinibo.aſſiłat vanã gloꝛiã farfalle quam puen inſe⸗

quunt᷑ vt capiãt.qꝛ eis videt᷑ qͥd pulcrũ ſed cũ acce⸗
piſſe ſe credũt.aufugit ab eis ⁊ ad aliũ locum volat.
ſed ſi caꝑent.qͥd hñt.nihil.i.rẽ vileʒ q ad nihil valet.
Sic puerilit᷑ viuentes gloꝛiã mũdi querũt quaſi qͥd
magnũ.⁊ cũ credũt ſe habere fugit ab eis.⁊ ſi conſe⸗
quunt᷑ rẽ fragilem hſt. Debet gᷣ quilibet vanam
gloꝛiã fugere.qꝛ res eſt fragilis glona mũdi. Uñ boe
tius de philoſophica cõſolatione. O gloꝛia o gloꝛia
qͥd aliud es in milibo hoĩm niſi inflatio q̃dam auriũ
id ẽ ventꝰdiſcurrẽs ꝑ aures audientiũ laudeʒ hoĩs.

Et cũ gloꝛia ſit quidã effectꝰ honoꝛis ⁊ laudis.ex H

enĩ ꝙ aliquis laudat᷑ vel quecũq; reuerentia exhibet
reddi? clarꝰ in noticia hoĩm. Ideo ſm.b. tho. ſe. ſe. q.
cxxxij.arti.iij.ſicut magnanimitas ẽ circa honoꝛem.
ita ⁊ circa gloꝛã. Uñ ſicut moderate magnanimus
vtit᷑ honoꝛe.ita ⁊ mod erate vtitur gloꝛia.ſ.m rõem.
Vñn ſicut phᷣs dicit in.iiij.ethicoꝝ. de magnanimo.
ꝙ honoꝛ ſibi ꝑuũ quid reputat᷑ ita ⁊ glona. Magni
tudini eĩ animi repuſãt vt res modicas tantũ appꝛe

ciet᷑ ⁊ de eis gloꝛiet. Et ſiliter repyugnat magnitudi⸗
ni animi ꝙ de his que non ſunt gloꝛiet᷑. Uñ dicit᷑ in

iiij. ethicoꝝ. magnanimꝰ magis curat veritatẽ qᷓ
opinionẽ. Itẽ in/iiij/ethicoꝝ.dicit gmagnanimꝰnõ

eſt cõtentioſus. qꝛ nihil eſtimat magnũ. nullus enĩ
contẽdit niſi ꝓ re quã eſtimat magnã. Itẽ ibi dicitur
ꝙ nõ curat vt laudet᷑.ſ.ppter ſe. Ut etiã dicit.b.tho.

q.ea.arti.eo.ad ꝑfectione hoĩs pertinert ꝙ ipſe cogno
ſcat ſe.ſed ꝙ cognoſcat᷑ ab alijs nõ ꝑtinet ad ꝑfectio⸗

nem eiꝰ.Et iõ non ẽ per ſe appetendum. vt.ſ.cogno

ſcat᷑ ab alijs.põt appeti inq;tũ vtile ad aliqͥd.vel ad

Hᷣ ꝙ deus ab hoĩbus gloꝛificet᷑. vel ad h̊ ꝙ hoĩes ꝓſi
ciant ex bono qð in alio recognoſcũt.vel ex hoc ꝙ hõ
ex bono qð in ſe recognoſcunt per ſtudiũ laudis alie
ne ſtudeat in his pſeuerare ⁊ pꝛoficere.Et ſm hoc in
telligendũ eſt illud Ecci.xli.Curã habe de bono no
mine.De vanitate ipſius gloꝛie habes,.ð.in.iij. ·
Scðo debet euitari.qꝛ ᷣtutes eneruat.psð.Dñis diiſ

ſipat oſſa eoꝝ qui hoĩbus placent diſſipat.i.diſſis

re permittit.oſſa.i.virtutes ⁊ oꝑa ꝑfecta ex quibꝰcon
ſiſtit robur aĩe.qui hoĩbus placent.ſ.querentes lau⸗
des humanas.qð ꝑtinetad vanã gloꝛiã. Uñ greg.
in moꝛał.aſſilat vanã gloꝛiam latrunculo qui itine⸗

rantem vt amicũ tergo occurrẽs aſſociat ⁊ poſtea e’“e

expoliat. Nã inanis gloꝛia incedenti ꝑ viam bonoꝝ
latenter occurrit.⁊ virtutibo ⁊ meritis aiam expoliex
In cur figuram legit᷑iiij. Regũ.xx. ꝙ cuʒ qzechias

rex iuda legatis regis babylonioꝝ oſtediſſet oĩa ſus
5pcioſa. aurũ ⁊ argentũ ⁊ aromata ⁊ theſauros ſuos.
ductꝰ quadam vana gloꝛia dixit ei eſayas pꝛopheta

ex ꝑte dei ꝙ oĩa illa que viderat illi legati babylonio

rũ ipſi babylonij auferrent ⁊ aſpoꝛtarent in terrã ſuã

qð umpletũ fuit tpe ioachim ⁊ ſedechie regum iuda
p nabuchodonoſoꝛ regẽ babylonie.vt ptʒ Hiere.ca.

ſi. ad ſignificandũ ꝙ cuʒ quis maniſeſtat theſauros

— 2—

virtutũ pꝛopt᷑ laudẽ bumanã.ipᷣos dyabolus rex cõ
fuſionis aſpoꝛtat ſeu aufert. LTertio inanis gloꝛia
vitia multiplicat. Eſt enĩ vnũ ex ſeptẽ capitalibo vi⸗

tijs ſᷣm tho.ſe. ſe.q.cxxxij.arti.iiij.qð pꝛobatꝑ greg.

xxxi.moꝛal.Quãuis eni quidã ponãt ſupertiã vnũ
ex capitalibo.⁊ hi nõ aſſignant vanã gloꝛiã capitale
eſſe viciũ.rõnabiliꝰvidet᷑ qð dicit grego.in.xxxi.mo
rał.ſ.ſuperbiã nõ capitale vitiũ.ſed reginã eſſe et ma
trem vitioꝝ.a qᷓ imediate oꝛi᷑ inanis gloꝛia vt vnuʒ
ex ca pitalibo.Rõ huiꝰ eſt.qꝛ ſuꝑbia ĩpoꝛtat quendã
appetitũ inoꝛdinatũ excellentie.Ex oĩ autẽ bono qð
qͥs appetit.quandã ꝑfectionẽ ⁊ excellentiã cõſequi
Etiõ cum fines oĩm vitioꝝ oꝛdinent᷑ in finẽ ſupbie.

pꝛopter hoc videt᷑ ꝙ hẽat quandã generalẽ cauſalita

tem ſuper oĩa alia vitia vt dicatur mr̃ oĩm. Inter bo
na autẽ per que q̊s excellentiã conſequitur videt᷑ pꝛe
cipue ad hoc opari gloꝛia inq;tuʒ impoꝛtat manife⸗
ſtationẽ bonitatis alicuiꝰ Nã bonũ naturalit ama?᷑æ3
⁊ honoꝛat᷑ a cunctis.⁊ ideo ſicut ꝑ gloꝛiã queẽ apud
deũ cõſequit᷑ homo excellentiã in rebus diuinis.ira

per gloꝛiã que eſt apud hoĩes conſequit᷑ quis excellẽ

tiam que eſt in rebo humanis. Et liõ pꝛopter pꝛopin
quitatẽ ad excellentiã quã homines mayime deſide⸗

rant.cõſequens eſt ꝙ ſit multũ appetibilis. Et qꝛ ex
eius inoꝛdinato apperitu multa alia vitia oꝛiunt᷑. iõ

dicit᷑ vitiũ capitale.Et qᷓ;uis ex genere ſuo nõ ſit moꝛ
tale per hoc nõ tollitur quin ſit capitale.⁊ ex ea plura
etiã moꝛtalia oꝛiant᷑.Ex ea autem oꝛiuntur ſicut filie
ſeptem. ſcʒ inobedientia.iactantia, hyp derilis eGren⸗
3

Citulus

Mo. pertinacia. diſcoꝛdia. ⁊ ſumptio nouſcatum. m
greg.in.xxxl.moꝛał.Hoꝝ ſufficiẽtiã ſic aſſiãt.b.tho.
q:ea.arti.v. Illa vitia q̃ de ſe nata ſũt oꝛdinari ad ſi⸗

nẽ alicuiꝰvitij capitalis illa dicunt᷑ filie eiꝰ. inis au

tẽ inanis gloꝛie ẽ manifeſtatio pꝛopꝛie excellentie.ad
hãc autem põt tẽdere dupłr. Uno mõ directe. Alio
mõ indirecte.Si directe aut ꝑ verba ⁊ ſic ẽ iactãtia.

Aut per facta.⁊ ſi ſunt facta hñtia aliquam admira

tionẽ. ſic eſt pᷣumptio nouitatũ. Si ꝑ facta alia.ſic
eſt hypocriſis. Si idirecte ⁊ q̃tuoꝛ modis. Pꝛimo
q;tũ ad intellectũ.⁊ſic eſt ꝑtinacia ꝑ quã hõ nimis ĩ
nitit᷑ ſue ſnĩe melioꝛi.Scðo qᷓ;tũ ad voluntatẽ.⁊ ſic ẽ
diſcoꝛdia dũ nõ vult a pꝛopꝛia volũtate diſcedere vt
cũ alijs cõcoꝛdet.Tertio q;tũ ad locutõnẽ dũ aliqͥs
clamoſc cũ alijs litigat. Quarto q;tũ ad factũ dum
qͥs nõ vult exequi ſuꝑioꝛis pᷣceptũ.Quãuis autẽ ira
cauſet diſcoꝛdiã ⁊ ↄtentionẽ.tñ qꝛ h̊ nõ agit cõiter ni
ſi cũ adiunctione inanis gloꝛie per h.ſ. ꝙ aliqͥs repu
tat ſibi gloꝛioſum ꝙ nõ cedat volũtati vel vᷣbis alio
rũ.ilõ ponunt᷑ filie inanis gloꝛie. Jactãtia vᷣo q;tum
ad cam interioꝛẽ eiꝰ q eſt arrogãtia ponit᷑pẽs ſuper
bie. ſed exterioꝛ frequentiꝰ oꝛdinat᷑ad gloꝛiã ⁊ hono
rẽ⁊ ideo ponit ſilia inanis glolle.
Laplin ſcm de inobedientia.

Mobedietia pꝛima fi⸗

lia ẽ inanis gloꝛie. De ꝗᷓ dixit ſamuel pꝛo
heta. Quaſi ſcelꝰidolatrie ẽ nolle acqui⸗

obediẽtia qͥqͥs infidelis eſſe conuincit᷑ ctiã ſi fide te⸗
nere videatł.viij.q.i:ſciendũ.Dicit tñ.b.tho.ſe.ſe.q
cv.ꝙ illa comꝑatio nõ ẽ ſᷣm equalitatem. vt.ſ.ita ſit

graue peccatũ inobedientie ſicut idola tria.ſed ſᷣm ſi⸗

militudinè aliquã inq;tũ.ſ.redũdat in contẽptũ dei
ſicut idolatria ⁊ ſi nõ tm̃. Eſt aũt inobedientia aliqñ
vitiũ generale.aliqñ ꝓpꝛiũ ⁊ ſpale. Sic ⁊ obediẽtia
ſibi ↄꝛia aliqñ eſt vutꝰ generalis aliqñ ſpãlis diſtin
cta a cetens. Pꝛo cuiꝰ declaratioe dicit tho. ſe.ſe.q;
ciiij ·arti.ijiꝙ ſi accipiat᷑ obedientia pꝛopꝛie ꝓut reſpi
cit intentionẽ foꝛmalẽ rõne pᷣcepti.ſic obedittia ẽ ſpe⸗
cialis virtꝰ.⁊ m h̊ ad ipſam reqͥni᷑ impleat aliqͥs
actũ iuſticie vel alteriꝰvirtutis intẽdẽs ĩplere pᷣceptũ
puta honoꝛat parentes.ſeruat feſta ⁊ ieiunia.qꝛ hec
ſunt pᷣcepta dei velecclie.aliter nõ facturus. Sed ſi
accipiat᷑ obediẽtia large ꝓ executõe cuiuſcũq; qð põt
cadere ſub pᷣcepto ſic erit virtꝰ generalis ⁊ cõcurrit cũ
actibo oĩm virtutũ.Sic inobedientia cũ per intẽtio
nẽ reſpicit rõem pᷣcepticõtẽnendo.i.rẽnuẽdo ſe ſubij
ci tali regule.ſic eſt pctm̃ ſpeciale.⁊ ad ipſam requini
turꝙ actualit᷑ ↄtenat p̃ceptuʒ. Si vo acclpiaf large
inobedientia ꝓ omiſſiõe cuiuſcũqʒ qd cadere põt ex
quacũq; intentiõe ſiat.nõ tñ contẽnendo pᷣceptũ. ſic
eſt vitiũ generale ⁊ reperit᷑ in oĩ peccato.⁊ ſic ab am⸗
bꝛo. diffinit᷑ peccatũ eſſe celeſtiũ inobediẽtia manda

toꝝ.Hic &̊ dicet de inobediẽtia put ẽ vitiũ generale.

yt frequentiꝰ in ſcriptura ſacra accipit᷑ aliqñ ꝓut eſt
ſpãle. Tantũ autẽ ẽ vitium inobedientie vt ꝑ eã de
paradiſo expulſi ſimꝰ nec reuerti potuerimꝰ alie qᷓ; ꝑ
obedientia duriſſimã xpᷣi qᷓ patri obediens fuit vſq;
ad moꝛtẽ crucis. Uñ apls Ro:v. Sicut ꝑ inobedi⸗

eſcere.i obedire.i( Reg.xv. Ex qͥ arguit grego. Bine

IIII.

entiã vniꝰ hoĩs.ade.ſ.cum cõmedit de ligno boni?ꝰ
mal 3 dei pceptum multi cõſtitutiſunt pctõꝛes. iia
ꝑ obedientiaʒ vniꝰ hoĩs ieſu xpᷣi multi iuſtificꝛbunk
ſſſcʒ imitati eũ fuerint in obedientia pᷣceptoꝝ.⁊ ſic in

figurã per aliã viam reuſi ſunt magi in regionẽ ſuã,

Math.ij.quiſunt duces fideliũ. Regio nr̃a eſt pa ⸗
radiſus via alia.i. ↄꝛia ad eã ex q̃ inde venimꝰ ẽ obe
dientia.ꝑ inobedientiã eni in hboc exiliũ venimꝰ. De
hac ps.inqͥt. Maledicti qͥ declinãt a mandatis tu⸗

is.ps.cxviij. Ubi tria notaantkt.
Pꝛimo punitio rebellionis.ibi.maledicti.
Scða expꝛeſſio inobeditionis.ibi.qui declinant.
Tertio plurificatio tranſgreſſiõis.ibi.ia mãdatis.

Duantumad pꝛeimn K§. I.

Sciendũ ꝙꝑ inobedientiã ſeu rebellionem incurrit᷑
maledictio dei.qð oſtendit pp.dicẽs.L)aledicti ſcʒ
a deo. Ad qð etiã facit qð dicit᷑ Deut᷑.xxvij. Male

dictus qͥ nõ ꝑmanet in ſermonibo legis huiꝰ.nec eos

opere pficit.ſ.obediẽdo.Et Ecci.xli. Ue vobis ĩpij
viri.qͥ dereliquiſtis legẽ altiſſimi.ſ.pꝑ inobedientiam
⁊ ſi nati fueritis in maledicnõibo naſcemini.⁊ ſi moꝛ
tui fueritꝭ.in maledictõe erit ꝑs veſtra. Maledictio

dei deſignat punitionẽ. Dicere enĩ dei ẽ facere.Ha

ledicit ̊ deꝰ cum malũ pene facit.i.irrogat inobedi⸗

enti.LMaledicit aũt pꝛopter inobedienuam triplici⸗

ter deus.
Pꝛimo ꝑ afflictionẽ coꝛpoꝛis.
Scðo perĩpugnationẽ oꝛbis.
Tertio ꝑ pꝛiuationẽ numinis.

*

De pmo dictü fuit ade ꝓpter inobedientiã ſuam.
Maledicta terma in oꝑe tuo.i.pꝛopteropꝰ tue tranſ⸗

greſſiõis.Terra coꝛpoꝛis tui erit maledicta. afflicta

multipliciter. Spinas enĩ ⁊ tibulos diuſaꝝ paſſio⸗
nũ ⁊ infirmitatũ germinabit tibi. Oẽs enĩ pene qui⸗

bus ſubditi ſumꝰ famis.ſitis.caloꝛis.ſrigoꝛis ⁊ infix

mitatũ ſunt in penã illiꝰ inobediẽtie. Spinas enim
cõcu piſcẽtie terra ſenſualitatis germinat qꝛ caro con
cupiſcit aduerſus ſom̃ ad Galł.v.qð ex ulla inobedi
entia ꝓceſſit ĩmediate enĩ cũ rõ nõ obediuit deo.⁊ ca

ro ſe roni rebellauit. Secũda maledictio ẽᷣqꝛ oẽs
creature pugnãt ỹ hoĩem pꝛopt inobedientiam vbi
pꝛiꝰ obediedant hoĩ. Sapᷣ.v. Pugnabit ꝓ eo oꝛbis
terrarũ Ʒ inſenſatos. Et iuſte quidẽ actũ eſt vt cum
oĩs creatura deo obediat faciẽs id ad qð inſtituta ẽ.
⁊ ſic pꝛeceptũ poſuit cũctis creatuns.⁊ nõ pꝛeteribit
põ.cxlviij.qð patet ad ſenſum. ſiinobediens deore
pertꝰ fuerit cum ad hoc ei ſeruiãt vt obediat deo.oẽs
impugnẽt eũ ⁊ maledicãt afffigendo ipᷣm etiam ver
mes ⁊ pulices ⁊ muſce ⁊ aranee.De inobedientibus
dicit etiã Deut᷑ xxviij. Si nolueris audire voeẽ dñi
dei tui vt cuſtodias ⁊ facias oĩa mandata eiꝰ.ſ.obe⸗
diendo. venient ſuꝑ te oẽs maledictiões iſte⁊ appꝛe
hendent te. Maledictꝰ eris in ciuitate.maledictꝰ in

agro.maledictũ hoꝛreũ tuũ.⁊ maledicte reliquietue

maledictus fructꝰ ventris tui.⁊ fructus tenetue.ar⸗
mento boũ tuoꝝ.⁊ greges ouiũ tuax.maledictꝰenis
ingrediens.i.incipiẽs aliqðᷣ opꝰ. ⁊ maledictꝰ egredi
ens. i.finiens opꝰ. Et maledictões explicãs ſubdit.
Mittet dñs famẽ ⁊ eſuriẽ ⁊ increpationẽ in ola oꝑs

— = = - n☛ = =–☛ F⸗ = — — ————

Capitulum I.

tua ꝗᷓ facies donec cõteratte ⁊ ꝑdat velociter. Adiũ⸗
gettibi dñs peſtilentiã donec ↄſumat te. Percutiet
te dñs egeſtate. febꝛi frigoꝛe.ardoꝛe ⁊ eſtu. ⁊ gere coꝛ⸗
rupto ac rubigine. Sit celũ ſuꝑ te eneũ.⁊ terra quaʒ
calcas ferrea. Det dñs imbꝛẽ tene tue puluerẽ.⁊ de
celo deſcẽdat ſuꝑ te puluis.Cradat te dñs coꝛruen⸗
tẽ anñ hoſtes tuos.ꝑ vanã viaʒ egrediaris 2 eos.⁊ ꝑ
ſepẽ fugias ⁊ diſpergaris ꝑ ola regna terre. Sitq; ca
dauer tuũ in eſcã cũctis volatilibo celi ⁊ beſtijs terre
Percutiet te dñs vlcere egypti. ſcabie et pꝛurigine.
Percutiatte amẽtia ⁊ cecitate ⁊ furoꝛe mẽtis.Et mul
ta alia ibi babes.Ecclłia etiã punit inobediẽtiã ma⸗
ledictiõe excõicatiõis. Nã pertinaciter inobedientes

excõicat. Apłs.ij.ad Coꝝ.x. Et in pꝛomptu hũtes

vlciſci oẽm inobedientiã. Uñ.xi.q.iij.abſit.dicit᷑. In
veteri lege qͥ ſacerdotibo nõ obtpaſſet. aut lapidabat᷑
a populo. aut ↄtẽptũ.ſ.inobedientie expiabat cruo⸗
re. Nuc autẽ inobediens ſpũali aĩaduerſiõe truncat
id eſt excõicat᷑. Excõicatio autẽ maledictio dicit᷑ in iu
re. vt. xxiiij.q.iij.cũ ſancti viti.in.S.pᷣcedẽti. ad illud
capim. Tertia maledictõ qᷓ oĩbus peioꝛ eſt. qꝛ pꝛi
uat᷑ de viſione ⁊ cõſoꝛtio ſanccoꝝ. Maledicti erũt qᷣ
contẽnũt te.ſ.pꝑ inobedientiã Thobie.xiij. Chꝛiſtus
enĩ dicet repꝛobis.qͥ mondata ſua non ſeruauerunt
Diſcedite a me maledicti in ignẽ eternũ. In huiꝰ ſi⸗

gurã xpᷣs maledixit ficulnee quã ſine fuctu repent.·

Math.xi. Uñ ſubito ſiccata ẽ nõ apta miſi ad igneʒ
Sicqͥ ſine fructu obſeruatiõis mandatoꝝ rep eriun
tur a xpᷣo maledicunt᷑i.repꝛobant᷑.ita ꝙͥ ampliꝰme⸗
reri nõ pñt vel deo frui.ſj ad ignẽ gebenne mittunt᷑.
Efficit᷑ etiã inobediẽs anidus ꝑ indeuotiõeʒ quã hbfe
nõ põt. Uñ berñ. Nõ dabit inobediẽti copiã ſui tate
obedientie amatoꝛ qͥ moꝛi maluit q; non obedire.ſ.
xpᷣs. Sed neq; fructũ exauditiõis in oꝛatione ꝑcipit.
Vñ Pꝛouerb.xxviij.Qui declinat aurẽ ſuã ne audi
at legẽ. oro eiꝰ erit execrabił. Augꝰ. Quia pꝛeceptis
dei auentik. qð in oꝛõne poſtulat nõ meret᷑. Int᷑ oẽs
creaturas nõ vident eſſe niſi due q̃ deo inobediẽtes
ſunt. ſ. dyabolus ⁊ malꝰhõ.⁊ iõ congruũ eſt vt ſicut
ꝗſi ab oĩpus maleditit᷑ diabolus in deteſtatiõem ſui
ſic ⁊ inobediẽs bõ.⁊ cũ ſociet᷑ q̃ſi attinẽs ei ſicut xpᷣi
dicunt᷑ parẽtes.frater. ſoꝛoꝛ.⁊ mr.qͥ faciũt patris ſui
celeſtis volũtatẽ.vt dicit Math.xij. Ultra punitio⸗
nẽſeueriſſimã inobedientie ade. ꝓpter að dicit Geñ.
iij. Adã exẽplũ meũ in punitiõe inobedietie ab ado
leſcentia mea vt mihi caueã ab inobedientia. Plura
alia exempla bñt᷑. Uxoꝛ quidẽ loth pꝛopt᷑ inobedien
riã ſuã ad vᷣba angeli verſa eſt in ſtatuã ſalis. Geñ.
xix. Saul pꝛopt᷑ inobedientiã ſuã pꝛiuatꝰ eſt regno.
Iñ dicit. i. Reg xv. Pꝛo eo ꝙ abieciſti ſennonẽ dñi
⁊ dñs te abiecit ne ſis dñs in iſił ⁊ rex. Pꝛopheta do
mini qͥ cõtra pceptũ mãducauit in ſamaria pꝛopter
ſuam inobedientiam a leone ſuffocatus eſt in via. lij
Regũ.xiij. uidã ctiam qꝛ noluit obedire vmi ej fi⸗
lijs pꝛophetarum dicenti ſibi ex ꝑte dei. pent uteret
eum vulnerãdoa leone percuſſus eſt.iij Regum. xx
ſignans inobedientiã pꝛelatoꝛuʒ qui nolunt gladio

coꝛrectiõis percutere vitam ſubditoꝝ. De filio inobe
dientie dicitur Deutro.xxi · Si genuerit homo ſiliuʒ

contumacem ⁊ pꝛoteruũ qui ñ audit umperiũ patrꝭ

—

2 coerci tus obedire contemnit.accuſatus a parenti⸗

bus in poꝛta ciuitatis coꝛaʒ ſenioꝛibus lapidabit cũ
omnis populus. Uaſti regina vxoꝛis regis aſſueri.·
qꝛ contempſit ad eum accedere vt imperauemt. pꝛi⸗

uata eſt regno ⁊ coniugio. Heſter.i. Jonas quia no/

luit domino obedire in eũdo ad pꝛedicandum in ei⸗
uitatem niniuen. oꝛa tempeſtate pꝛopter hoc in ma⸗
ni pꝛoiectus eſt. Jone.ij .· Popul⸗ iſrael quia deo obe
dire contempſit.id eſt decem tribus a ſalmanaſar aſ⸗
ſyrioꝛũ in captiuitatẽ ducte ſunt in niniuen.⁊ poſtea
rege populꝰ iuda cum rege ſuo ſedechia/ꝓpter cõtem
ptum mandatoꝛum dei.a nabuchodonoioꝛ in baby

loniam captiui ducti ſunt. vt in. iiij. Regum vlti. er

Hiere.vlti. Joſephus ⁊ aʒarias quia contra obedi⸗
entiam iude machabei ducis exercitus iſrael moue⸗
runt bellũ contra inimicos.debellati ſunt occiſi du-
bus milibus.i. Machab.uij. Quidam monachꝰ
nomine malchus.quia contra obedientiam abbat⸗
receſſit ad viſitanduʒ parentes:.captus eſt ab infide/
libus vbi multa perperſus ẽ. vt habetur in vitaſos

trum. Quidam liberatus a beato benedicto cum ve

xaretur a dyaboloquia contra obedientiam ipſius
patris oꝛdinem ſacrum ſuſcepit a dysbolo aneptus
eſt terum. Marcus toꝛquatus conſul romanoꝛum

quia cum eſſet in compo cõtra hoſtes. filius eius cõ⸗

tra obedientiam ſeu mandatum patris ipſius bellãũ
qᷓuis magnam victoꝛiam baberet eum decapitauit
vt narrat valerius. quod auguſtinꝰ in libꝛo de ciui.
dei non repꝛobat.Cauendum ẽ ſummeab inobedi⸗
entia que tot maledictionibus tot malis puni᷑.

Muantum ad ſecundn.. II

Inobedientia ipſa expimitur dum dicitur. qui de⸗
clinant. Declinare autem a madatis eſt recedere ab
eis id eſt non obedire.Eſa.xxx. Neq; ad dexterã ne⸗
q; ad ſiniſtram ſcʒ vie declinetis · Uia ad patriam ẽ
obſeruatio mandatoꝛum. Mandata ſunt de acabꝰ
virtutum. m thomam. que cum conſiſtant in me⸗
dio.ille declinat ad dexteram vie qui recedit a man“⸗
dato per exceſſum circa virtutem.ille declinat ad ſi⸗
niſtram qui recedit a mandati obſeruatione per defe

ctum virtutis. Sicut circa pꝛimũ mandatum ad ſi⸗

niſtram declnat qui idola colit non deum. ad dexte
ram qui ſuperſtitioſe rolit. ⁊ ſic de alijs . Sed vt ait
pſalmiſta ⁊ allegat apoſtolus ad Roma.iij.ad oſten
dendum vniuerſos declinare. Non eſt intelligens
neq; requirens deumomnes declinauerunt. ſimuk
inutiles facti ſunt.non eſt qui faciat bonum.non eſt
vſq; ad vnum. Ubi ſᷣm beatum thomam ſuper di⸗
cto paſſu in epiſtolis pauli ps.notat pꝛimo inobedi
entiam vel tranſgreſſionem mandatoꝛum ibi. Nonẽ

intelligens. ſecundo amiſſionem inde pꝛemioꝛũ.ibi⸗

ſimul inutiles facti ſunt.tertio collectionem in hu iuſ⸗
modi cunctoꝛumibi.non eſt qui ſaciat bonum c.
Pꝛimo inobedientia notatur ibi:omnes declina⸗
uerunt ſunul. id eſt receſſerunt a regula diuine legis.
Eſa.lvi.Omnes in viam ſuam declinauerunt. id ẽ
a mãdatis dei recedentes pꝛopꝛ voluntatem ſecuti
ſunt. Sed buic declinatioi pᷣmitrunt᷑ duo qͥ ↄcunt
in pctõ, Pꝛimũ ẽ delect? diſcretiõis ſen tationnig

non intelligens. Omnis enim malus eſt ignoꝛans.
inquit philoſophus.quod verum eſt in ꝑticulari eli
gibil. Seðm eſt defectꝰ recte intentiõts. ibi aut rech
rens deũ non eſt. ſ.e intentionẽ ſuã dirigendo ad deũ
p̃s. aciem tuã dñe requiraʒ. Amiſſio pꝛemij notat
ibi.ſimul inutiles facti ſunt. Hoc inutile dicimꝰ qð
nõ conſequit᷑ finem ſuũ.⁊ ideo cũ hoĩes a deo decli⸗
nãt non obedientes mandatis eiꝰ pꝛopter quẽ conſe
quendũ facti ſunt. inutiles dicunt᷑ um nõ aſſeq uan
tur pꝛemiũ.Sapᷣ.iiij. Impioꝝ multitudo nõ eſt vti
lis. In terrã pꝛomiſſiõis ex oĩbus numeratis in egy
pto aptis ad pꝛeliũ.i.ſexcẽtis milibo ſolũ duo intra⸗
uerũt.i.caleph ⁊ ioſue.qui mãſerũt ⁊ firmi ſteterũt in
obediendo dño. In figurã ꝙ de oĩ vniuerlali multi⸗
tudine q fiũt in ſex mudi etatibo nullus intrat in vi⸗
tã eternã.nec pꝛinceps vel ſapientiſſimꝰ vt moyſes.
nec ſacerdos etiã ſummꝰ vt aaron niſi duo obſeruet
charitatis mandata dilectiõis.ſ.dei ⁊ pꝛoximi. Et in
his duobꝰmandatis vniuerſa let pẽdet Math.xxij
Cõpꝛehenſio cũctoꝝ notat᷑ibi.õ eſt qui faciat bo⸗
nũ.ſ.aliquis qð intelligit᷑ ᷣm pꝛopꝛiã virtutẽ i.nul⸗
lus per ſeipᷣm facit bonũ niſia deo adiutꝰ. vel cõple⸗
te nullus bonũ fociat quin.lſ.in a liqͥ deficiat iuxil⸗
lud.iij.Reg.viij.Nõ eſt qui faciat ſuꝑ tenã bonũ et

nõ peccet. Uel loquit᷑ de cõgregatione maloꝝ. Non

eſt vſq; ad vnũ.ſ.xpᷣm. ⁊ ſic poit᷑ excluſiue. Sed no
tandũ ꝙcũ quaſi oẽs declinẽt a mandatis diuerſis
tñ de cauſis declinãt ab eis.
Aliqui ꝑ impotentiã.
Aliqui per ignoꝛantiã.
Aliqui per certã ſciam. M
Quantũ ad mandata dei nullꝰ põt iuſte ſe excuſa
re ꝙ ſeruare nõ poſſit.ilam ⁊ ſi nõ pꝛopꝛia vᷣtute.tñ
cũ adiutoꝛio gre cũcta ſeruare põt ad quã recipiẽdã
ſi facit qð in ſeẽ nõ ei denegabit᷑. Uñ hiero. öᷣt. ¶Oa
ledictꝰ oĩs. ſia deo qͥ dicit deũ aliquid nõ poſſibile p
cipiſſe. De mandatis autẽ hoim dicit. b. tho. ſe. ſe. q.
xliiij.ꝙ ſi pᷣlatus tot p̃cepta multiplicet.ꝙ ea ſubditꝰ

implere nõ poſſet excuſat᷑a peccato. Et iõ pꝛelati de

bent abſtinere a multitudine p̃ceptoꝝ. Ad ̊ facit re
gula iuris. lemo põt ad ĩpoſſibile obligari. ex de re
· iu. l xi. Etintelſigik no ſolũ de ĩpoſſibilitate facti
ſed etisʒ iuris. m glo. ibi. Uñ ſi pꝛelat? Ʒ ius aliqᷣd
mãdat nõ põt obligari ad ill i.nec tenet nec dz obe
dire. Si aũt dubitat vtxꝝ poſſit facere qꝛ graue ⁊ du
rũ eſt. obedire dʒ. Uñ di.xix.c.in memoꝛiã.ðꝛ. Licet
vix ferendũ ab illa ſancta fide ĩponat᷑ iugum tñ fera
nus.·⁊ pia deuotiõe toleremꝰ. De ignoꝛantia mã
datoꝝ ex qᷓ aliqui declinãt.Nõ ꝙin mãdatis q̃ ſunt
de iure dino nulla ignoꝛãtia excuſat a moꝛtali.ſed vt
apls t. Ignoꝛãs ignoꝛabitur.l.a deo repꝛobabit᷑ ſi
trãſgrediał mãdata nccria ad ſalutem. In poſitiuis
ſeu humanis pceptis niſi bẽat iuſtã com ignoꝛantie
vt qꝛ nõ potuit ſcire nec habuit qͥ doceret. nõ excuſa
tur a pꝑctõ qͥ teneład ſeruandũ ⁊ nõ ſeruar. Uñ aug.
Allis oĩno ignoſci nõ poterit qui a q̃ diſcerent hñtes
obpam nõ dederũt.di.xxxvij. h. fi. Et nicolaꝰpapa ðᷣt
Si decreta romanoꝝ ponnificũ nõ ha bet. de negle⸗
crtu ⁊ incuria redarguẽdi eſtis.di.xx. De igrantia tñ
multa hesð. in pma ꝑte, ⁊ ein ti. de accidia. Dey

clinãt alij ſcient a mandatis. ⁊ aliqũ hᷣ ex ſufficiẽti ra
tione.aliqũñ ex neglectu.aliqñ ex contẽptu. Exrõe
nullpõt declinare licite a mandatis dei in vllo caſi u
niſi deꝰ ſibi Zꝛiũ mãdet.vt mãdauit oſee recoaſce⸗

—

ret mulierẽ foꝛnicariã.Oſee.l.qͥ in H̊ nõ peccauit ᷣm
tho.qꝛ hec eſt iuſta lex ⁊ pceptũ qð deꝰ oꝛdinat. Sʒ
in pᷣceptis pᷣlatoꝝ põt declĩare aliqñ ſine pctõ. Dicit
pe. de pal.in.iiij.ꝙ ſi pᷣlatꝰ pcipitalicui aliqd errans
nõ pᷣcepturꝰ ſi ſciret veritatẽ. põttalis ſalua obedien
tia.i.ſine pctõ nõ ĩplere illud.er de reſcpᷣ.c.ſi qñ. Diẽ
etiã idẽ pe,. ꝙ pᷣcepta pncipis ĩtelligunt᷑ ſaluo iureal⸗
teriꝰ. C. de emã.libe.nec aũt. UVñ nõ opoꝛtetſpꝑ man
datũ pa pe ĩplere.ſed ſufficit cãm ꝓbabilẽ. nõ ĩplẽdi
allegare. vt expᷣſſe ðꝛ ĩ illo. c. ſi qñ. Illa enĩ rõ ðʒ mo⸗
uere delegatũ q mouit delegantẽ. Uñ ſi ſcit ſe hye cãʒ
nõ ĩpledi ꝙpapa mãdat quã ſi ſciret. credit veriſikit᷑
ↄꝛiũ madaſſet nõ tenet᷑ iplere ſuꝑ dicto.c.ſi qñ. de
reſcp. Dicit etiã antho.de bu. ꝙ ſubditꝰmandato ſu
pioꝛis dʒ obedire niſi ſubſit cã quaʒ allegare dʒ vᷣbo
ſcʒ vel ſcpᷣro. Nec ðꝛ qͥs Zuenire mãdato ſuꝑioꝛis ſi
morꝰ iuſta cã nõ obedit. Si aũt dubitat vtꝝ ſu ꝑioꝛ
eũ intẽdat obligare ad faciendũ etiã ſi ſciret factũ vñ
mouet᷑ ſubditꝰ ad nõ faciendũ eſtimãs iuſtã caz hĩe
dʒ obedire.ar.xxiij.q.i.quid culpat᷑ vel ſignificando
expectare ſcdᷣam iuſſionevt in.c.ſi qñ de reſcp. Ex
neglectu declinãdo.i.nõ ſeruando mãdata dina aut
humana facere g obedientiã.ẽ inobedientia put ẽ vi
tiũ generale.ſaltẽ ea q̃ ſunt ab aplis ⁊ eoꝝ ſucceſſoꝛi
bus inſtituta nulla deſidia negligant᷑ nlla diſſenſio
ne violent᷑. nulla certatiõe turbent᷑ Juliꝰ papa.xxv
q:ij.amputatio. Sciendũ tñ fm. cho. ſe.ſe.q.ciiij

vbi cõmittit᷑ pctm̃ veniale nõ ẽ ibi ꝓpꝛie inobedietia

ſed cũ cõmittit moꝛtale.(lã venialia nõ ſunt Ipßce⸗
pta. Ubi etiã nõndũ ſᷣm cancellariũ parienſem.⁊ ali
os doctoꝛes ꝙ nõ oẽs oꝛdinatiões ecclie vel pᷣlatoꝛũ
ſunt in pᷣcepto.ita ꝙ trãſgredientes etiã ſcient peccẽt
moꝛtalit᷑.ſʒ ſicut in lege dĩna q̃dã ſũt monita ſimpli
cia I q̃ faciendo eſſet de ſe veniale. vt illud Leuit᷑.xix

Coꝛã cano capite ſurge.i:reuerennã ſenioꝛibus pᷣbe.
Quedã pᷣceptoꝛia q oꝑando eẽt moꝛtale.vt decem
pcepta ⁊ q̃ reducunt᷑ ad ea.⁊ in nouo teſtõ credere ex
plicite articul fidei.⁊ ſacr̃a ſuſcipe ſᷣm tꝑa ⁊ ꝗlitatem

„

pſona. Ita etiã in lege canonica vel ciuili ſeu oꝛdia
tionibo pᷣlatoꝝ ſunt qdã pᷣceptoꝛia qdam monitoꝛia
Qui facit contra pᷣcepta diuina vel humana ſumen
do pꝛopꝛie ⁊ ſtricte pꝛeceptum. etiam ſi non faciat ex
contemptu ſed ex neglectu.peccat moꝛtaliter. Unde
gregoꝛiꝰ. Quod pꝛecipi᷑ impꝑatur.quod impem: ne⸗
mo.iij.inter criminalia ponir illuc. wanntibus nõ
obedientes. Et ad Roma. xiij. Qui poteſtati reſiſtit
pꝛelatis nõ obediendo, dei oꝛdinationi reſiſtit. ⁊ ipſe
ſibi damnationem acquirit. Ratio huiꝰ eſt m bea⸗
tum thomã.ſcᷣa ſcoᷣc.q.cv.arti.i.qꝛ illud eſt moꝛta⸗

le quod contrariatur charitati per quaʒ eſt in nobis

vita ſpiritualis.Talis autem eſt inobedientia pꝛece
ptoꝛuʒ. Exigit enim chanitas qua dominꝰ diligitur
vt mãdatis eius obediat᷑ ſm illud Johᷣ.xiiij. Si qͥs
diligit me ſermonẽ meũ pᷣuabit. Et in pᷣceptis dei cõ

tinetur,/ſꝙ etiam ſuperioribus obediatur. ſm illud

SG,. — —– n0,..—

i

Clci⸗
mipt
mgi⸗
gof
N
wiai

lian!
c.!
upi
⸗
gäͤg

Viei
e
1ſng
lantt
NNN.

””cä

Capitulum .II.

ad Hebꝛe.vltimo. Obedite pꝛepoſitis veſtris ⁊ ſub
iacete eis.Et Ro.xiij. Dĩs ala poteſtatibꝰ ſublimio
ribus ſubdita ſit. Facit etiã ↄ iuſticiã ⁊ charitatẽ xpᷣi
qͥ nõ obedit iuſtis pᷣceptis ſuperioꝝ. ꝑ hoc ꝙ ſubtra
hit obedientiã debitã.Ex cõtemptu autẽ declinat a
mandatis qͥ non tm̃ ex negligentia ſed etiã ex q̃dam
rebellione ⁊ obſtinatione rẽnuit ſubijci pꝛeceptis ſu
perioꝝ. Et hec eſt inobedientia ſtricte ⁊ foꝛmalit᷑ ſpe
ciale peccatũ. Uñ Pꝛouerb.xviij. Impiꝰ cũ in ꝓfun
dũ peccatoꝝ venerit cõtẽnit. Etxpᷣs Lu.x. Qui vos
ſcʒ pᷣlatos ſpernit.iↄtẽnit in mandatis vris me ſper
nit. Itẽ nicolaꝰ papa.Si qͥs dogmata.mãdata.int⸗
dicta. ſanctiões vel decreta ꝓ catholica fide vel eccle
ſiaſtica diſciplina.ꝓ coꝛrectione ĩminentiũ vel futuro
rũ maloꝝ a ſedis aplice pᷣſule ꝓmulgata cõtẽpſerit.
anathema ſit.i. fiat.xxv.q:ij.ſi qͥs. Et vt ðt bernar.
in li.de diſpenſationibo ⁊ pᷣceptis. Cõtemptꝰ vbiq;
dãnabilis.i.moꝛtale ẽ.Facere aliquid g̊ ↄ pꝛeceptuʒ
diuinũ vel humanũ nõ ex contẽptu ſed ex paſſione.
moꝛtale ẽ. Facere autẽ ex cõtemptu/nõ ſolũ moꝛtale ẽ
ſed grauiꝰ.⁊ non ſolũ ſi fiat ð pꝛeceptũ ſed etiã ſi fiat
g mandatum.i.ꝗ illud qð de ſe eſt veniale moꝛtale.
Vññ qð dicit augꝰ. Nullũ eſt adeo veniale qð non fi
at criminale dũ placet.di.xxv.S.als. Exponit gloſa
id eſt cuꝰ ↄtemptꝰ.ſ.venialis ita ꝙ ipſe contẽptꝰ eſt
moꝛtale.Et q;uis graue petm̃ moꝛtale ſit talis iobe⸗
dientia ſeu pᷣcepti ↄtemptꝰ.non tñ grauiſſimũ oĩm.
Cũ enĩ grauius ſit contẽnere pᷣcipientẽ qᷓ; pᷣceptum
ei.iõ llla peccata q̃ ſunt ↄ ꝑſonã pᷣcipientẽ ſunt gra⸗
uioꝛa peccatis inobed iẽtie q̃ ſunt ↄ pᷣceptũ eiꝰ. ſicut
blaſphemia erga deũ.homicidiũ erga ꝓximũ magiſ
qᷓ; inobediẽtia.ſᷣm tho.vbi.o Et qꝛ vt dicit augꝰ.in
u. ↄteſ. In poteſtatibo humane ſocietatꝭ ſicut ad obe⸗
diendũ maioꝛ minoꝛi recte pᷣponit᷑.ita deꝰ oĩbꝰ. diſ.
viij. Que ↄ moꝛes.Jõ quanto ſuꝑioꝛ ẽ ille qͥ pᷣcipit.

tanto grauiꝰ ẽ eſſe inobedientẽ illi.⁊ iõ grauiꝰ eſt eſſe

inobedientẽ deo qᷓ; hoĩ. Itẽ ex tranſgreſſiõe pᷣceptoꝝ
diuerſoꝝ eiuſdẽ ſuꝑioꝛis.tanto ẽ aliquid grauiꝰ pec

catum. quãtomagis pᷣceptũ illud ẽ de intentione pᷣci
pientis ſiue dei ſiue hoĩs. Itẽ ſciendũ ꝙ peccatũ pꝛi⸗

mi hoĩs qð in oẽs emanauit nõ fuit inobediẽtia ſᷣm
ꝙ eſt ſpale peccatũ.ſed ſuꝑbia ex qᷓ hõ ad inobedien⸗
tiã pceſſit m tho.pp.Declinantes aũt in obli.i.rece
dẽtes a mandatis quibo obligant᷑. ⁊ per h̊ intrãtes ĩ
ob ligatões pene debite ꝓ tranſgreſſiõe.adducet dñs
cũ opꝑantibus iniqͥtatẽ.ſ.ad infernũ.De contẽptu tñ

„

pleniꝰ habes in tertia partein ti.de reugioſis.

Ouantum ad tertium.S. ii

ra ſunt mãdata diuina ⁊ humana a quoꝝ nullo de⸗
ber declinari. Mandata eccłie ⁊ platoꝝ dei manda
ta dici pñt ſi iuſta ſunt.qꝛ a deo inſpirata eis. ſm il⸗
lud Pꝛouerbᷣ.viij.qð ait ſapiẽtia diuina.pꝑ me leguʒ
cõditoꝛes iuſta decernũt.Et q;ᷓuis cõiter aſſignetur
differẽtia iſta int mandatũ ⁊ pᷣceptũ.qꝛ mandatum
nõ obligat de nccte ſalutis.ei tranſgreſſio ẽ veniale.
ſed pᷣcepᷣtũ ſit de nccte ſalutis.qꝛ obligat ad moꝛtale
tñ frequent᷑ mandatũ ſumit᷑ pꝛo pcepto. Uñ xpᷣs di
cipulis loquẽs de dilectiõe ſumme ncẽris habendi

xit. Hoc ẽ pꝛeceptũ meũ vt diligatis inuicẽ. Joh. xv.
Et alia vice ait. Mandatũ nouũ do vob vt diliga⸗

tis ĩuicẽ. Joh.xiij. Et ipſe iohãnes in pᷣma cano.ſua

inqͥt. Hoc mandatũ habemꝰ a deo vt qᷣ diligit deuz.
diligat ⁊ fratrẽ ſuũ. Sic etiã in pð.mandatũ ponit
ꝓ pꝛecepto hic ⁊ alubi qſi ſʒ.ſᷣm illud pð.cxviij. Tu
ſcʒ deꝰ mãdaſti mãdata tua cuſtodiri nimis.ivalde
qꝛ vſq; ad moꝛtẽ ſufferendam. Dicit᷑ Ecci iiij. Uſq;
ad moꝛtẽ certa ꝓ iuſticia cõſeruanda.circa quaʒ ſunt
mandata. Cũ autẽ ſint multe oꝛdinatiões ecclie ⁊ re
ctoꝛũ qᷓ ſint mandata.i:pᷣcepta obligãtia de nccte ſa
lutis nõ eſt facile de oĩbo determinare.põt tñ de hoc
hr̃i aliq cognitio ex materia vel foꝛma. Ex materia 4
dẽ ſi ſit oꝛdinatio de re nccria ad charitatem vel iuſti
ciã vel diuinã reuerentiã. vt illud de coꝛrectione frat
na. Coꝛripe eũ inter te ⁊ iᷣm ſolũ. Mach. xviij. qð ẽ
p̃ceptũ diuinũ. Et ꝙ euchariſtia a ieiunis ſumatur.
qð eſt pᷣceptũ ecclie. de ↄſe. di·ij. liquido. Et ꝙ nõ fi⸗
ant cladeſtina matrimonia.xxx.q:v.ꝑ totũ.Et ꝙ nõ
reddat᷑ debitũ in adulterio ꝑmanẽti ab alio.xxij.q/i
ꝑ totũ. ⁊ hmõi.hoc tñ põt male determĩari niſi ex cx
muni declaratõe doc.Ex foꝛma autẽi.ex mõ locutio
nis vel ſcripture ipſiꝰ oꝛdinatiõis põt h̊ ꝑcipi multi
plicik. Pꝛimo ex pena ſpũali poſua in Zfaciẽtẽ. vi
delʒ ſnĩa excõitatiõis lata.q pena maxima ẽ in eccle⸗
ſia.xxiiij.q.iij. Unde oẽs oꝛdinatiões eccłie pꝛelatoꝝ
que fiũt vel facte ſunt ſub pena excõicatiõis late ſen
tentie nulli dubiũ ſunt pᷣceptoꝛie q;uis nõ dicat᷑ ver
bum pcipiendi vel mãdandi.Etſcient᷑ ↄfaciẽtes ſub
diti peccãt moꝛtalr niſi cõtineãt intolera bilẽ erroꝛem
Idẽ ſi fiant ſub pena ſuſpenſiõis.depoſitiõis vel in
terdicti.Sed ſi fiãt ſub pena excõicatiõis cõminato
rie.i.nõ late ſnĩe ſed ferẽde.nõ eſt vſq;qq; veꝝ ⁊ cla⸗
rũ. Quibuſdã videt᷑ ꝙ ſit moꝛtale tranigreſſio tał oꝛ
dinatiõis.ſᷣm ioh.neapol.pᷣcipue cum eſt in iure cõi
ſcripta. Si aũt ab hoĩe fiant dubiũ eſt. Scðpõt h̊
ꝑpendi ex pena coꝛpoꝛali graui.vt ſi ꝓhibeat᷑ aliqᷣd
ſub pena moꝛtis vel mutilatiõis ꝓut fit ꝑ leges ⁊ ſta
tuta ciuitatũ qᷓ ſ̃m tho.in pꝛima ſe.obligãt etiã in fo
ro ↄſcĩe ad obſeruantiã.vel pena incarceratiois que
infert᷑ etiã ab eccłiaſticis.⁊ in religonibo moꝛtale eſt
Nõ enĩ infert᷑ tał pena niſi ꝓ eo qð multuʒ eẽt leſiuũ
iufticie ⁊ boni cõis ? Idẽ videt᷑ ſi ſub pena guioꝛi cul⸗
pe debita aliqᷣd ꝓhibeat. vt in religionib⸗ alihbo.
Tertio poteſt hoc haberi ſi oꝛdinatio fiat ſub tali foꝛ
ma pꝛecipio vel mando in virtute obediẽtie vel ſpiri
tuſſancti:vel ſub interminatiõe maledictiõis eterne.
vel ſub obligatiõe peccati moꝛtalis. Huiuſmodi mo

= — Ladis vtunt᷑ c muniter nunc pꝛelaticum intenduntpᷣ
Attendẽdũ ꝙ in plurali diẽ a mãdatis tuis.qꝛ plu//

cipere ſubditis aliquid neceſſanio faciendum.⁊ eccle
ſia in ſuis oꝛdinationibus. In regula tamen bti fra⸗
ciſci etiã abſq; tali modo loquendi habentur mulea

pꝛecepta obligantia ad moꝛtale. vt habet᷑ in cle. Exi⸗

ui de paradiſo.extra de verbo.ſig .· Sed cum pꝛece⸗
ptum ſit obiectũ obediẽtieſᷣm tho. vbi.S. quomodo⸗
cũq; innoteſcat ⁊ quibuſcũq; verbis pꝛeceptũ ſuꝑio
ris ſubdito. certitudinalit᷑ tenet᷑ obedireals ſtat᷑ vir⸗

tuti verboꝝ. iur illud greg. Humane aures talia ver

ba iudicèt qlia foꝛis ſonãt.xxij.q:v.humane. Ubi di
cit glo/ cũ nõ Aſtat de intellectu legiſſatoꝛis yelma

Titulus IIII.

— ᷓ

dantis nõ eſt a verbis recedendũ.vt er de ſpon/c.ex
Iris.⁊.ff.de.l.iuł.nõ aliter.alłs autẽ faciendo ) oꝛdi⸗
nationes eccłie vel pꝛelatoꝝ vel regularũ vel ſtatuto
rũ que nõ ſunt pᷣceptoꝛie ẽ veniale niſi fieret ex contẽ
ptu.Pꝛecepta aũt eccłie cõia ad q̃ oẽs obligant᷑ ſunt
plura.vt de obſeruatione feſtoꝝ. de obſeruatõe ieiu
nioꝝ.de ↄfeſſione ſemel in anno fiẽdo.de cõione etiã
ſuſcipienda.de auditiõemiſſe diebus feſtiuis.de eui
tatione excõicatoꝝ.de abſtinẽtia ab eſu carniuʒ feria
ſexta ⁊ ſabbato in italia.de ſumẽda euchariſtia.ieiu⸗
no ſtomacho qͥ ad nõ infirmos grauit᷑. de cauẽdoa
toꝛneamẽtis.de nõ faciendo aliqͥd eoꝝ in quibo ẽ la⸗
ta ſnĩa excõicationis a iure. Ultra iſta decẽ cõia gene
ra ſunt quedã alia pᷣcepta ſpectãtia ad ſpeciales ſta⸗
tus vt ad clericos vel religioſos vel ↄiugatos vel me
dicos.Et de decẽ pᷣceptis leg diuine.habes.ð.in p⸗
ma pte.ti.i.c.De pᷣceptis eccleſie hẽs j.in tractatu de
accidia q cõiter omittunt᷑ ex negligẽtia. q̃ ad accidiã
peinet.Et in ti.de gula.q̃ ad pᷣceptũ de ieiunio ⁊ ab
ſtinentia carniũ.De pᷣceptis ꝑtinentibo ad ſtatꝰ pᷣfa
tos vel alioꝝ habes in tertia ꝑte in tituł de illis ſta⸗
tibus. Nũc aũt aget᷑ ſolũ de pᷣcepto ſolutõis decĩaꝝ
qð partim diumũ eſt ꝑtim ecclie.ſcʒ qͥ ad quotã.Et

„

ex contẽptu aliqñ dimittit᷑ ꝓppter ma

itã clericoꝛũ.⸗

.

q̃ figurabat᷑ꝑ decimã materialẽ ẽ humiliatio ſeu re⸗
cognitio oĩs ſui boni a ðᷣo.⁊ defectus ſuia ſe?Decia
ẽ ꝑfectiõis ſignũ.qꝛ denariꝰ nuũs eſt nüs qdãmodo
ꝑfectꝰ.qꝛ ẽ limes pꝛimꝰ nuoꝛũ. Naʒ vltra nõ pcedit
niſi replicãdo pᷣteritos nůos. Nouenariꝰ eſt nũs im
pfectus.qꝛ nõ attingit ad decimũ. Dare ſ̊ deo deci⸗
mã ſpũalit᷑ eſt qcqͥd ꝑfectiõis in ſe eſt deo attribuere
⁊ qᷣcqͥd defectꝰ eſt ſibi retinere.i.a ſe recogſcere.m il
lud O ſee.xiij. Perditiotua ex te iſrj.tm̃ in me ſalus
tua.Ad qð facit qð ait hiero.ſuꝑ malachiã.Poſſu⸗
mus decimas ⁊ pᷣmitias ſic interpᷣtan. Si qͥs doctꝰ
⁊ eruditꝰin lege dñi põt alios erudire.nõ dʒ ſue attri
buere pꝛudẽtie ingenioq; qð poſſidet.ſed gras agat
bpmũ dño q cũcta largit᷑deĩde ſacerdotibo ⁊ miniſtrꝭ
a quibo eſt eruduꝰ.xvi.q.i.reuertimini.

Decima tempoꝛalis J. II.
eſt obſeruatio qᷓdrageſime cũ debita obſeruatione et
deuotiõe ⁊ ieiunio. Cũ enĩ annꝰ ꝑ.ccclxv.dies vol⸗
uit᷑ ieiunãdo.xxxvi.qͥ ſunt a pꝛia dñica qdrageſime
vſq; ad paſca ieiunabiles.nã ſex dñicis diebꝰqͥ inter
ponũt᷑ nõ ieiunat᷑.q̃ſi anni decimas deo damꝰ. Eſt
enĩ.xxxvi.nũs decima ꝑs dieꝝ anni.hec greg. de cõ⸗
ſe.di.v.qdrageſima:qͥbo tñ qtuoꝛ dies poꝛes additi

Capitulum.iij. de retentioe decimarum. vbr agit
ſio et ſi excuſant᷑ nõ dantes decimas.

Amite pſalmũ date

põ. Sic exponit gratianꝰ.xiij.q.iieccłias
S.ſe. Sumite.ſ.vos populi pſalmũ.i.diuina officia
q̃ pꝛincipaliter ſunt de pſalmis.Pſalmꝰ enĩ interpꝛe
tat᷑ laus dei ⁊ officiũ totũ eſt ad laudẽ dei. Sumite
g̊ diuina officia a clericis.⁊ date eis tympanũ.i.tꝑa
lia.ꝗᷓ idcirco dicunt᷑ tympanũ.qꝛ ſic ad ſonũ tympa
ni hoĩes coꝛpoꝛalit᷑ gaudẽt ⁊ recreant᷑. ita per tꝑalia
recreat᷑ coꝛpꝰ ⁊ letificat᷑ in ſui ſuſtentatiõe.Qui enim
ſeminant ſpũalia ab eis debẽt metere coꝛpoꝛalia.Et
dqq altario ſeruiunt.viuere debẽt de altario. ſᷣm apim
ſ.ad Coꝝ.ix.Etxpᷣs Lu.x. Dignꝰ eſt operariꝰ mer⸗
cede ſua.⁊ multa alia teſtimonia ſcripture q̃libi nõt
gratianꝰ.Et ꝓpterea inſtitutũ ẽa deo ⁊ ecclia decĩas
Dari in ſuſtẽtationẽ miniſtroꝝ eccleſie qui ꝓplis mini
ſtrant ſpũalia vt dĩna officia ⁊ ſacr̃a. SGed vt ſint fru
ctifera aĩabus iſta.ſ.pſalmi diuinoꝝ ⁊ tympanũ de⸗
cimarũ ⁊ oblationũ.ſit ibi pſalteriuʒ.ſ. vᷣecacoꝛdũ.i.
obſeruatio decẽ pᷣceptoꝝiux ülud. In pſalterio decẽ
choꝛdarũ pſallite illi.Et iſta obſeruantia pᷣceptoꝝ ſit
cũ cithara q dulciꝰ ſonat pſalterio.vt dicit glo. ⁊ ſiẽt
charitatẽ. Nihil enĩ dulciꝰchanitate. Tũc pſalteriũ ẽ
iocundũ/i.obſeruantia mandatoꝝ qñ fit in charita⸗
re.Et diuina igi miniſtrãda ⁊ tpalia decimarũ dã⸗
da cũ obedientia mandatoꝝ ⁊ charitate.Exoð.xxij.
Decimas ⁊ pᷣmitias nõ tardabis dño offerre. Eſt
autem triplex dectima. Ml
Pꝛima decima ſpũalis.
Scða decima tpalis
Tertia decima ſubſtantialis.

panũ pſaltenũ iocundũ cum citharia.·

Becima ſpinitualis

ſunt ab ipᷣo grego.vt cõfoꝛmemꝰ nos xpᷣo in ieiunio
qᷣxl.diebꝰ ieiunauit. Sed vt ꝑfecte det decimã hu⸗
ius tꝑis.dʒ hoc tꝑe ꝑmaxie abſtinere a vitijs. Et ſiẽ
xl.hoꝛis ſtetit xpᷣs in ſepulchꝛo ſeu moꝛtuus·ita illis
diebo ſit moꝛtuꝰ ſenſibo exterioꝛibo.i.moꝛtificatꝰ. Et
ſicut. xl. diebo ſtetit in mũdo pꝰ reſurrectionẽ ad con
foꝛtandũ diſcipulos ⁊ viſitandũ.ita ilł diebꝰmagis
inſiſtas elemoſinis ꝓximoꝝ.⁊ ſic.xl: ebdomadis ſte⸗
tit in vtero vᷣginis ita illis diebo vaces deo oꝛõni et
puritati.Et ſicut.xl.mẽſibo pᷣdicauit in mũdo.ita ilł
dieb audias pᷣdicationes.

Decima ſubſtantie tẽ.J.

poꝛalis ẽ decima ꝑs fructuũ q̊s qͥs recolligit in tem

ſuis.De qᷣbo ðꝛ Leuit᷑.xxvij. Oẽs decĩe terre ſiue de

frugibo ſiue de pomis arboꝝ dñi ſũt.Et ꝙ hmõide⸗
cime nõ dẽt᷑ ↄqrit᷑ dñs dicẽs. Malachᷣ.iij.c. Si af⸗
figet hõ deũ.qꝛ vos cõfigitisme ⁊ dixiſtis. In qͥ cõfi
gimꝰ te.in decimis ⁊ pᷣmitijs ⁊ penuria vos maledi
cti eſtis.q.d.qꝛ nõ dediſtis decias.iõ habuiſtis ma
ledi ctionẽ penunie.Et ſubdit. Inferte oẽm decima⸗
tionẽ in hoꝛrea mea.vt ſit cib in domo mea.⁊ ꝓbate

me ſi nõ effudero ſuꝑ vos catharactas celi ⁊c. Et ðt

augꝰ. Decie ex debito requirunt᷑.⁊ qͥ eas dare nolue⸗
rint res alienas ĩuadũt.xvi.q.i.Hoc tñ intelligẽduʒ
cũ reqᷣrerent᷑vt .declarat᷑. Et innoc.ꝙ in ſignũ vlis
dñij q̃ſi q̃dã titulo ſpãli dñs ſibi decias repuauit.ex
de deci.c. cũ nõ ſit. Ponit aũt ray.multa mala q̃ pue
ueniũt ñ dãtibo decĩas. Uñ aug. Cũ decĩas dãdo
celeſtia ⁊ terrena poſſis ꝓmereri/ꝓ auaricia tua duè/⸗
plici bñdictiõe fraudaris.Hec ẽ enĩ dñi iuſtiſſimicõ
ſuetudo vt ſi tu illi decimã nõ dederis.tu ad decimã
reuoceris.dahᷣ ĩpio militi qð non vis dare ſacerdoti
xvi.q:i.c.decie. Itẽ augꝰ.ea.qNõ enĩ deꝰ nr poſtu
lat pꝛemiũ ſʒ honoꝛẽ.⁊ qͥ dignatꝰẽ nobᷣ totũ dare.de

cimã dignat᷑ a nobis reciꝑe nõ ſibiſed nob ꝓculdu⸗

g

Hopfut
Obunda
ecepit
ncratio?
ſafruct

ſe ßmid

nisnoͤſ
zbiß
notpfne
Aenoln
domin
les on
frdari
doamni,.
fugie⸗
Uſoden
nos da
ſuſcſch
areren
Ghlſacen
nleqsy
fughof
feoroi
biep
puurin
müſer
licebat
büͦt ofn
lbo ſe

diuinib
lſpe Et.

Egelue

Ppme⸗
sſarure
Alühe⸗
tontn
Peltin
datemin
Ntm
deſiari
lureſag
Deein
keace
daflde
glaliüi.
bus gf
balneis
knego
gi decl
miſtnn
Kiatbo⸗
Vbrpſo
lunte
tllno⸗
ihro⸗
Coregt
eenn
iir

ſied

NIen

nn
nuntl
s
Nrn
ummit

*

wdes
iengin
chin
dan/
ndee
dt
niout⸗
Wmad
nuuhr?

GSdtn

,nicon

lginnn cerdotibo aut de pmis fructibo aut in tanta qntitate nit apdijs vbi paſcunt᷑ aĩalia.⁊ ſic ſunt pdiales. par
iieneſuen H uit in legeveteri determinatũ. In noua aũt lege ꝑ tima cu ſtodis pſonaꝝ ⁊ ſic ſunt ꝑſonales ꝗpterea di
Eigbnin determinationẽ? ecclie diffinit᷑ vt pꝛimitias hoies ſol⸗ cunt᷑ mixte. Et iſte m hoſti. dãde ſunt illi ecclie vbt
uãt m aſuetudinẽ patrie.⁊ indigentis muniſtroꝝ ec Ealſuetudo ddiſinõ appareat coſnerudo daͤi
ſsi cleſiarũ. Uñ vl:q. vij. ðꝛ/q decimas ⁊ pmitias qs ſi aĩalia orinue paſcunkin pꝛochia ei qͥ eſt dñs ipſo
—Rã iure ſacerdotũ eſſe ſentimꝰ.ab oĩ popło acciꝑe debier m 2 q gerit curg eoꝝ dan dz pꝛie pꝛochie. Si auteʒ
ntch Decima aũt ꝓpꝛia ⁊ vera ẽ decima ꝑs oim bonoꝝ iu paſcunt in alia ꝑpꝛochia diuidi debẽt int eccłiam vbi
ir ſte acqᷣſitoꝝ do debita.er/e. tua nobis. Uñ m ray. paſcunt᷑ ⁊ pn er de teſta. c.relatũ. Sʒ tho. ray. di
n dari de oĩbo fructibo terraꝝ. arboꝝ oꝛtoꝝ. nutrimetꝭ ꝭ cũt. ꝙ de lacte. fetu ⁊ lana dz dari eccłie vbi paſcunt᷑.
i aſaliũ. lana.lacte.feno.lignis.piſcationibo. venatiõi 6 In bmõi aũt decimis nõ tenent᷑ dare optĩa nec tenet᷑
bus.afflictis penſionibo.molendinis etiã ad ventũꝗ. dare magis vilia ſʒ mediocria.xvi.q.i.c.decime. Itẽ
☛☚ balneis, fullonijs. metallarijs. lapidicinijs. de luri nõ ꝙ ſi paſcua p alalibo annuatim vẽdant᷑ m ĩnoc.
iſee æ negocijs ↄſecutis. ⁊ artificijs ⁊ cetenis bonis.xvi. decimã pᷣcij ſoluet illi ecchie vbi ſunt paſcua. Sed ſi
gnſnn q.i. decime. ⁊. q.vij c.qͥcũq; recognouerit. ex ecomꝰ dñs fundi patiat᷑ gtis paſci beſtias in fũdo.cum her
iis nc miſſimm. .c. nũcios. Et generalit de oĩ licito :m ho/ ba quã enelit beſtia traãſeat cũ onere ſuoſ.ðcĩedñs
lumh, ſti. ⁊ to. Fit aũt tał diſtinctio de decimis.qꝛ ddaãa beſtierenebit᷑ dare ettã decimam valoꝛs herbe. ff. de
lini ſunt pſonales.qdã pdiales.q̃daʒ miete· Penſona vſufru. l.j ſi vſufructus.· Utrum decime polſent pꝛe
ncttg les ſunt q debent᷑ ex negociatiõe ⁊ art ficiol ſeu ſcia.i. ſcribi:Reſpõdeo a laicis nõ exrra de pꝛeſcnip.ccau⸗
innict ex lucro acqſito ꝑ ſciam.vxrꝑ lecturas. aduocatiões ſam.ſed a clericis ſic ſi ꝑꝛochiã habent. extra de pꝛe⸗
nonun ↄſultatiões ⁊ hmõi.militia.venatiões. piſcatiões.of ſcnip.c.de quarta. Religioſi q́; ſi nõ habet parrochiã
; mm ſicio regiminis ⁊ hmõſ.Et he pſonales dari debĩtec ipſas pꝛeſcnibere nõ poſſunt. q; nec poſſidere.xviiq.
i ii . cleſie ꝑpꝛochiali ſeu baptiſmali vbi ͥs audit diuina ⁊ i.placuit. Sed ſi habent tunc ratione parrochie eas
Senl abe ſacrfa. vt. xvi.q.l.queſti.⁊. xiij q.i. .i. Et h̊ niꝰ pꝛeſcnbunt.extra eo,ccum contingat.⁊.c.cu in tua.
pletmu ſi aliud obtineat de cõſue ex eo cil. ⁊ e de deci/ c¶ala Et nota epiſcoꝑꝰ qͥ dicit ſe pſcripſiſſe decimas in

Capitulum

bio pfuturam. Antiqui patres ideo omnibꝰ copijs
abundabãt qꝛ decimas dabãt. QOð nõ accepit xpᷣs

accepit fiſcus.xvij.q.vij. maioꝛes. Econtra remu⸗

neratio dantiũ decias ſᷣm ray.ẽ qdruplex.ſ.abũdaã⸗
tia fructuũ.ſanitas coꝛpis.remiſſio peccatoꝝ.⁊ cele⸗-
ſte pᷣmiũ. De pmis duabo ðt augꝰ. Si decimã dede
ris nõ ſolũ abundãtiã fructuũ ſʒ ⁊ ſanitatẽ coꝛꝑis cõ

ſeqris.xvi.q:i.decie.De alijs duabꝰðt in eo.c. Qui

g̊ ſibi pᷣmiũ aut cõꝑare aut indulgetiã pctõꝝ deſide,⸗

rat ꝓmeren..reddat decimã. ⁊ de nouẽ pꝑtibo ſtudeat
elemoſinã dare pauꝑib. Uidendũ g&̊ qd ſit decia

qd pmitie, de abo debeat dari.a quibo pſonis ⁊ qᷣbo

locis.⁊ an excuſent᷑ a pctõ nõ dãtes vbi non ↄſueue
rũt dari.Nõ pᷣmo hiero.ſuꝑ eʒech.põere multipliceʒ
decimã. Et hr er de deci c.i.vbi ðt.Decimã ꝑtẽ oĩm
frugũ Leuitici tribui ꝓpls ex lege debebar. Rurſ? ex
ipſis decimis leuite bᷣ eſt inferioꝝ miſtroꝝ gdus de/

cimas dabãat ſacerdotibus.Eratq; ⁊ alie decime qs

vnuſqſq; ex pplo iſi in ſuis hoꝛreis reſeruabat vt co
mederet eas cũ iret in hierlin in tẽplũ ⁊ in veſtibulo

repli ſacerdotes ⁊ leuitas ad cõuiuiũ inuitaret. Erat

⁊ alie qᷓs pauꝑibo recõdebãt. At vᷣo pᷣmitie quas de

frugibo offerebãt, noõ erãt ſpli noĩe diffinite.ſed offe
rẽtiã arbitrio derelicte. Lraditionẽ q̃; acccipimꝰ he

bꝛeoꝝ nõ lege pᷣceptaʒ ſed arbitrio mgroꝝ inolitã. ꝙ;

qͥ plurnimũ qdrageſim ptè dent ſacerdotibo.qͥ mini⸗
mũ ſexageſimã. Int qdrageſimã autẽ ⁊ ſexageſimaz
licebat qdᷣcunq; voluiſſent offerre. hec ille. Quare

aũt pmitie dent. ⁊ qo hoĩes ad h̊ reneant᷑. Dicit. b.
tho. ſe. ſe.q.lxxx vi.ar.iiij.O qꝛ deo debemꝰ ethibere

id qð pᷣcipuũ ẽ iõ offerebant᷑ pmitie in recognitionẽ
diu ini bñ ficij.ſ.ꝙ aliqͥs ꝓſiteat᷑ fructꝰ terre a deo re⸗

——

cipe. Et dabant᷑ ex pᷣmis fructibꝰ tãqᷓ; ͥd pꝛecipuũ.

Et qꝛ ſlacerdos ↄſtituit᷑ populo in his qᷓ ſunt ad deũ

iõ pmitie cedebãt in vſum ſacerdotũ.pertinet aũtad

ius naturale vt ex rebo ſibi dans a deo aliqd tribuat
ad ſuũ honoꝛẽ. Sed ꝙ talibo pſonis exbibeant᷑.ſ.ſa⸗

ma integra. ex

.ùẽee

9 plice. Clel niſi pꝛeſcripte ſint q̃ tñ pꝛeſcriptio ꝑ laicũ
fieri nõ põt hec ray. hoſti.⁊ tho.Reges tñ ⁊ pncies

pſonales decias ſoluẽt epᷣo illius dyoceſis in qᷓ hñt

pncipale domiciliũ ſᷣm innoc. Et pñt dari pſonales
decime in fine anni.ar.extra ð pigno.c.ex lris. De re
etiã donata vel legata nõuit hug.xvi.qꝛi.decime.ꝓ½

dʒ dari decima.lʒ fuerit decimata a legatoꝛe vel do⸗
natoꝛe.Sed de ſucceſſiõe hereditatis prne ſiuꝰ nõ te
net᷑ ſi decimata ſunt bona a pfe. ſʒ heres exne/ bñ te
net. De illicite acqſitis in caſibo vbi cõpenit reſtitutõ
vt in furto.vſura.iniuſto bello ⁊ hmõi.vel vbi de ne
ceſſitate opoꝛtet vt fiat erogatio.vt in ſimonia.nõ dʒ

dari nec recipi decima ꝑſonalis. Sed in alijs illicite
acqᷣſitis.vt ꝑ turpitudinẽ debet dari ſi peccatũ ẽ oc/
cultũ.nõ aũt ſi eſt notoꝛiũ dʒ recipi ſm tbo. Deei

ma pᷣdialis ẽ q puenit ex ipſis p̃dijs.ex eo.ad aplice
2.c/paſtoꝛalis: ⁊ ſm hoſti.debent dari indiſtincte⸗
poſſidente pᷣdia ſiue iuſte ſiue ĩluſte poſſideat.Er nõ

ſolũ ſi poſſideant᷑ pꝛedia a catholico.ſed etiã hereti⸗
co iudeo vel pagano.epe.c. de terris. Et rõ huiꝰ eſt.
qꝛ dant᷑ rõne pᷣdioꝝ.ex.e.c.de terris,/etia ſi fuiſſent ſe
minata ſemine furtiuo. ⁊ hmõt tho.⁊ ray. ſi qs ar
boꝛẽ exciſam in ſilus poꝛtet ad lacũ vbimultoplꝰ va

let ᷣm innoc. ſoluet decimã ecclie vbi ſita eſt ſilua de

duct expẽſis qs fecit in traſterẽdo.⁊ dz dan pꝛochie
in qᷓ ſitũ ẽ pꝛediũ hmõi decima pdialis.xvi.q.i.ſi dss

laicꝰ.⁊.xiij/q·i. S/l.⁊ ex.e.qm̃. Ex G niſi aliud obtine
at de cõſuetudĩc. ⁊ debẽt dari decime nõ deduct ex

.

pẽſis. nec etia illis 1 bo col Eee
cicũ ſint hoĩes.debẽt q̊ʒ dari ſtatim qñ fructꝰꝑcipi⸗
unt᷑ anq; inde ſeꝑet᷑ cẽſus vel tributũ ⁊ hmõi. D ſi

pꝛiꝰ fuerit facta dicta ſeꝑatio. dabit᷑ nihilominꝰ deccd
eo⸗c.tua nobis. Utxꝝ aũt debeant de⸗
poꝛtarl ad ecchiam vel dari in agrꝭ ⁊ vineis.dicit ho⸗

—

ſti. in ̊ eſſe ſtandũ ↄſuetudini:ex de ſepul.c/certiſicæ

ri. Decima mixta ẽ q de agnis ⁊ alijs fetibo eialiũ
ꝓuenit q ſunt in paſcuis. ꝑtim eni iſta decima ꝓueꝰ⸗

q̃ flunt ꝓ fmuctibo colligẽdis. ex. .·

4 —

30

cõe eſt ʒ eũ niſi tanti ſpis a criptio. cui? Zꝛi
memoꝛia nõ exiſtatex de pᷣſcnpt᷑.c.epᷣm.li.vi. Itẽ nõ

Cithlus III.

alieno epᷣ̃atu opoꝛtet galleger nbee titulum. g· ius
eget᷑ pᷣſcriptio. cuiꝰ ↄꝛij

ꝓ ſi ↄſuetudo ꝑcipiendi decimas fuerit pꝛeſcripta in

Vno pᷣdio alicuiꝰ ꝑꝛochie nõ extẽdit᷑ hoc ad aliud pꝛe

diũ qð de nouo colit᷑ er.eo.c.cũ contingat.Item qui
diu decimas nõ ſoluit ⁊ nũc vult ſoluere nõ dʒ ſolue
re illis qai ex ſola pᷣſcriptione decĩias hactenꝰ ꝑcepe⸗
rũt.ſed ecclie ꝑꝛochiali ſm guitł.· Utx decime illa⸗

rũ reꝝ de quibo nõ ↄſueuerũt dari antiquitꝰdebean

tur illis qͥ eas hñt in feudũ vł eas recuꝑauerint aut

ecclie. Rñdet ray. Uidet᷑ ꝙ milites qͥ als decimas re

cipiũt poſſint illas petere eo ꝙ illis terra illa ab anti
quo fuit decimał ⁊ vna eadẽ res non dʒ duplici iure
cẽſeri.ec᷑.e.cũ in tua.Uel foꝛte veꝝ in monaſterio vel
ecclia.ſecꝰ in laico qͥ nõ dʒ eas reciꝑe ſic nec etiã deci
mas noualiũ. Uñ cõſulendũ ẽ ꝙ ſoluãt pꝛochiali ec
cleſie. Idẽ hoſti. Itẽ ſciendũ ſᷣm ray. ꝙ ſi qͥs tenet de
cimas in feudũ nõ ꝓpter hoc recipiet decimas noua⸗
liũ ſed debenk eccleſie ꝑꝛochiali.qꝛ hmoi cõceſſiões ⁊
puilegia ſunt artãda nõ amplianda.ex᷑.e.tua.niſi foꝛ

„*

te ſint religioſi ⁊ ex puilegio decĩas ꝑcipiãt. q; ꝑcipe⸗

rẽt etiã öcias noualiũ.exe.c.ex ꝑte.el.ij. O, ſi ipi re⸗

ligioſi nõ ex puilegio decimas alicuius ecclie ꝑcipie⸗
bat ſed ex pᷣſcriptione.tũc decime noualiũ nõ eis ſed
ecclie ſunt ſoluede.ex.e.c.cum cõtingat.

Aquibus de bent da.§. III.

nidecime. Rñdeo ꝙ debẽt dari decime ab oĩbus lai

cis.xvi.q.vij.decimas.⁊ ex.eo.c.a nobis. Ite clerici
tenent᷑ ad decimas non de ecckijs ſed de rebo ſuis.ex
e,c.ij. Itẽ religioſi tã exempti qᷓ; nõ exẽpti de terris et
poſſeſſionibo ſuis acqᷣſitis ⁊ acqͥrẽdis tenent᷑ integre
ſoluere decimas illis quibo eedẽ poſſeſſiones fuerãt
Secima les. ex.e.c.ſtatuto,.li.vi. Itẽ lepꝛoſi tenent᷑ ad
decimas.ſi tñ ſint cõiter viuẽtes non tenent᷑ de oꝛtis
⁊ nutrimẽtis aĩaliũ. vbi etiã intelligunt᷑fetꝰ. Et oĩa
pᷣdicta inrelligunt᷑ de iure cõi.ſecꝰ ſi qͥs hʒ aliqͥd ex pᷣ
uilegio. Itẽ iudei et ſi ad decimas ꝑſonales nõ tene⸗
ant᷑ qꝛ nõ recipiũt diuina nec ſunt de eccleſia.tñ tenẽ
tur ad decimas pᷣdiales.ex᷑ eo,c.de terꝭ. Itẽ m tho.
ſe.ſe.tenent᷑ clerici dare pape reqͥrẽti. Nã in veteni te⸗
ſtamẽto mandauit dñs leuitis recipientibo decimas

a populo ipſos dare decimã decime ſũmo ſacerdoti
Maturał eniĩ rõ dictat vt ille qͥ bʒ curã de cõi ſtatu ꝓ

uideat᷑ ſibi.vñ poſſit exequi ea q̃ ꝑtinẽt ad cõem ſalu

tẽ. Tenent᷑ g clenici dare decimã ſũmo pontifici ſi exi

gat. Itẽ vendẽdo aceruũ añ decimationem ecclia hʒ
actionẽ in decia 5 vtrũq;.ſ.⁊ emptoꝛẽ qꝛ res trãſiuit
ad eũ cũ onere decimax.ex᷑.e.c.paſtoꝛalis.⁊ 2 vendi

toꝛẽ ꝓpter dolũ eiꝰ.⁊ qꝛ hʒ pꝛeciũ rei vendite.xxij.q.ij

monemꝰ. Põt g petere a qͥ maluerit. ſed ſi recipit ab
vno liberat?ꝰ ẽ alter. Itẽ cum collectis fructibo decĩe
ſtatim debeãt dari ſi nõ ſoluãt᷑ ſtatim nõ competent᷑

ſolui pñt ⁊ añ ſolutionẽ aceruꝰꝑ furtũ vel rapinã de

area vel archa ſublatꝰ fuic.ᷣ tenet᷑ ruſticꝰ ad dãdũ de
cimã.qꝛ fuit in moꝛa ⁊ ſic periculũ ſpectat ad eũ.Sʒ
ſi nõ fuit in moꝛa nõ tenet᷑.ſed aget ecclia Z actoꝛem.
Et ſiliter nõ tenetur ſi ſacerdos fuit cã moꝛe·

Mualiter ⁊ quando te⸗.ꝭ.x

ð

neant᷑ hoĩes dare decĩas ex pᷣcepto. Dicẽdũ m tho.
ſe.ſe.q.lxxxvij. Pꝛeceptũ de ſolutiõe decimarũ ꝑtim
ẽ moꝛale indictũ rõne naturali. ꝑtim eſt iudicialero
bur hñs ex inſtitutiõe diuina. Coͤueniebat etiã cum

cerimonialibo q;tũ ad aliquã ſigni ſicationẽ. Hoꝛa

le quidẽ inq;tũ rõ naturalis dictat vt his qͥ dĩno cul
tui miniſtrabãt ꝓpłs nccẽria miniſtraret. Quis enim
militat vnq; ſtipedijs ſuis ait apłs.iad Coꝝ.ix. Ju
diciale ẽ q;tũ ad determinationẽ certe ꝑtis.ſ.decimã
q̃ determinatio introducta ẽ ex inſtitutione dĩna ꝑti
nẽs ad eq̃litatẽ ſ̃m conduionè illiꝰ populi cõſeruan⸗
dã.qꝛ tribo leuitica dĩnis miniſterijs mãcipata poſ⸗
ſeſſiones nõ hẽbat.⁊ ideo dñs voluit eis dari decias
a pplo. Cerimoniale ẽ inq;tũ ſignat ꝙ qᷣcqͥd ꝑfectio⸗
nis eſt in nobis deo debemꝰ attribuere. impfeccionẽ
vo ⁊ defectꝰ nobis reſeruare.i.a nobis recognoſcere
Denariꝰ enĩ ns qꝛ eſt pꝛimus limes numeroꝝ ſiq̃t

ꝑfectionẽ.⁊ nouenanꝰ defectũ ⁊ imꝑfectionẽ.Eſtau

tẽ hec differẽtia int cerimonialia ⁊ iudicialia pᷣcepta.

qꝛ cenimmonialia illicitum eſt ſeruare tꝑe noue legis ?

moꝛtiferũ. Judicialia vᷣo etſi nõ obligẽt ad ſeruandũ
tñ abſq; pctõ pñt obſeruari ⁊ ad eoꝝ obſeruationem
obligant᷑ aliqͥ ſi ſtatuant᷑ p legibo auẽte eoꝝ quoꝛũ ẽ
cõdere leges.ſicut ſi aliqs pꝛinceps ſtatueret vt qͥ fu
ratꝰ fuerit ouẽ reddat ꝓ ea q̃tuoꝛ.ſubditi illiꝰtenent
ad obſeruantiã eiꝰ Nuũc autem in ꝓpoſũo determina
tio quote.i.decima cũ ſit iudiciale ꝓpꝛie ⁊ ſtricte.non
aũt ceremoniale niſi large rõe ſignificatiõis ſpũalis.
ꝑ quẽ modũ oĩa in figura cõtingebant illis.aſſum⸗
pta ẽ iſta detminatio ab ecclia tꝑe noue legis ꝓ ſta⸗
tuto ſeu lege.vt.ſ.nõ minꝰpꝓpls noue legis cõferat mi
niſtris noui teſti qᷓ; ppłs antiquꝰ ↄferret veteris legꝭ.
cũ ad maioꝛa teneãt᷑. ⁊ nobilioꝛes ſint miniſtri noui
teſtĩ q; veteris.vt oñdit apłs.ij.ad Coꝝ.iij. Sic igi
tur ad ſolutionẽ decimarũ tenent᷑ hoĩes ꝑtim ex iu⸗
re naturali.qð ſꝑ durat videlʒ ad iſtud vt miſtri ec⸗
cleſie a populo ſuſtentent᷑ ſʒ nõ magis ꝑ decias qᷓ; ꝑ
aliũ modũ.ꝑtim tenent᷑ ex inſtitutioe ecclie.ſ.q;tum
ad qͥᷣtã.i.decimã. q̃ tñ penſatis opoꝛtunitatibo tꝑm
⁊pionaꝝ poſſet aliã ꝑtem detminare.vbi g ↄſuetuʒ
eſt dari ex pcepto tenent᷑ ad eas.

De non dantibus de⸗ ... V

cimas vtxꝝ excuſent᷑a peccato ex eo.qꝛ nõ ẽ ↄuetum

dart in ulis ꝑtibo.vel dat vix ceteſima. ⁊ de qbuſdã
tm̃.vt frumẽto ⁊ vino nõ de alijs ſᷣm ↄſuetudinẽ lo⸗
ci. De decimis ꝑſonalibo dicũt ray. ⁊ hoſti.in ſum⸗
mis ſuis.ꝙ cuz ſint nõ de iure dino ſed hoĩs pᷣcepto.

Aã Leuit᷑.vl fit tm̃ mẽetio de pᷣdialibo, ⁊ conſuetudo

tollat ius humanũ.vel in totuũ ſi eſt generalis. vel in

ptẽſi eſt ꝑticularis.di.xij. c. cõſuetudo. iõ nõ ſoluenꝰ

tes ipſas vbi ẽ ↄſuetudo nõ ſoluẽdi.excuſant᷑ a culpa
Nã ncẽrio ille ſunt ſoluẽde qᷓ debent ex lege diuina.
ſcʒ pdiales.vel loci ↄſuetudie appꝛobata.er.e.in ali⸗
ui. Jde dicit hugo cardinał cuiꝰ ſnĩam ponit ⁊te
nere viðꝛ archbidia.xvi:q.vij. ⁊ ex.e.diſcretioni.li.vl⸗
De pᷣdialibo autem ẽ maioꝛ difficultas.⁊ cõiter cano
niſte vident᷑ tenere ꝙ cõſuetudo nõ ſoluedi non excu
ſet a pctõ nõ ſoluẽtes. Etaliqͥ aſſignãt iſtam roeʒ qᷣ
ſunt de iure diuino. Sed nulla cõſuetudo põt tolle⸗

re vel pꝛeualere iun diuino. vt di . viij/ per totũ · gGac⸗

ge

av
nine
tinen
leretea
aime
mich
ltt
diun
ldie
ſhetue
lolvo
lclie
ineſi

ſne

nei

(itt

he
6eg
hö.
diek
loſa
dickri
didd
fnpe⸗
roͤle
ſus
dee
poſ
Sh
n⸗
litho
ñhi
colon
illie
t
No
D.
Nb
hor
cun

ci

dec
noͤ
ſic:
obl
ſup

ger

ſtan
tur!
ans
(oig
tered
lime
llie
Ab

ndinz
Mlm
ninm

lere
infcoi
WNe
lorik
Nntn
vrgti
wentſt
lum
odamm
Kran
Nnlgicl

4

1od
Ndei⸗
gecce /

Sleun
neſdi
ncn⸗
efrint⸗
Gbiiß⸗
Pane
nnize

Sed ad h̊ reſpondet Jo. neapot.in qͥlibet.iijiq.xix.

qꝛ videlzʒ dupir põt dici aliquid eẽ de iure vel lege di

uina. Uno mõ ſtricte ꝓ eo qð ẽ ð iure naturali ⁊ deꝑ

tinentibo ad ſidẽ.⁊ ſic eſt veꝝ ꝙ cõſuetudo nõ põt tol

lere tale ius diuinũ. Sed iſto mõ accepto ſolutio de
cime nõ eſt de iure dĩno ⁊ naturali.ſi bñ ſuſtentatio

miſtroꝝ a pplo.qð põt fieri ꝑ redditꝰ bñficioꝝ ⁊ ob⸗
latiões ⁊ alios modos. Alio mõ dicit᷑ aliqd de iure
diuino large.lp oĩ eo qð ↄtinet᷑ in ſcriptura ſiue ſit

iudiciale ſiue cerimoniale ſiue moꝛale.Et iſto mõ cõ
ſuetudo põt tollere nligs pᷣceptũ de lege diuina.pu⸗
ta iudiciale qð erat aſſumptũ ꝓ ſtatuto ciuitatis vel
eccleſie.⁊ ſic ẽ in ꝓpoſito. Uel põt dici ſi dicat᷑ de⸗

cime ſunt de iure dĩno ⁊ naturali ꝙ exactio ſeu reddi

tio nõ eſt de iure dĩno. ſed ius exigendi ⁊ debitũ red
dendi ſi petant᷑ ſeu ipſa redditio. Et ſicut qlibet põt
remittere ius ſuũ ita eccłia fructꝰ decimarũ.qð facit
nõ petẽda. Alij vᷣo aſſignãt iſtã rõem. qꝛ pᷣupponẽ
do ꝙ ſolutio decime ſit de lege ecclie.tñ legẽ ſcniptaʒ
nõ põt tollere ↄſuetudo niſi ſit ronabilis ⁊ pᷣſcpta.vt
dicit ex. de cõſue.c.fi. Et ðꝛ rõnabilis quã nõ ꝓbat
ius ſed tolerat᷑ iure.⁊ irrõnabilis q ĩpꝛobat᷑ a iure.vt
dicit ibi berñ.in glo.⁊ archið. Sʒ iſta ↄſuetudo nõ
dãdi decias repꝛobat–᷑ a iure. Ad h̊ põt reſpoderi ꝙ
ſm pe.de ancho.ſuꝑ ca.ſtatutũ. Cũ decre.aliq̃ iſto
mõ loquit᷑infringit vtiq; cõſuetudinẽ qͥ ad illud tẽ⸗/
pus in qͥ ſtatuit᷑. Sed ſi pꝰedictã decretalem ad hbuc
duret cõſuetudo in cõtrariũ ꝑ debituʒ tꝑs.infringet
poſtmodũ cõſuetudo decretalẽ ſi pa pa ſcit ⁊ tolerat.
In bᷣ tñ ſunt vanie opiniones.ſ. ſi cõſuetudo ſequẽs
poſſit infringere cõſtitutionẽ ⁊ repꝛobat cõſuetudinẽ
in Sↄꝛiũ.vide de h.ð.in pᷣma ꝑieti.de ↄſue.Dicit au
tẽ tho.ſe.ſe.q.lxxvijꝙ lʒ eccłia poſſit reqͥrere decĩias.
tñ lauda bilit᷑ nõ requirit eas in locis in qb ſine ſcã
dalo reqri nõ poſſet ꝑ diſſuetudinẽ vel aliã cãm.nec

t illi qͥ nõ ſoluũt in illis locis ſunt in ſtatu dãnatio

nis. niſi foꝛte pꝛopt᷑ obſtinationẽ hñtes voluntatem
nõ ſoluẽdi.etiã ſi ab eis peterent᷑. Idẽ ſentit alexã.de
ales in ſũma.õ tmvidet᷑ ſufficiẽs reqͥſitio curati ad
H ꝙ teneat᷑ reddere vbi nõ ẽ de cõſuetudine exigẽdi.
De papa nulli dubiũ ꝙ ipſo oꝛdinãte ꝙ exigerentur
vbi nõ ẽ ↄſuetũ tenerent᷑ hoies. Sed vtrũ ad redſi⸗
tionẽ dioceſani teneant᷑ dubiũ. ⁊ iõ ad papã tunc re
currendũ ⁊ ↄſulẽdũ.Idẽ tho.ſuꝑ Geñ.c.xiiij. dicit.
vbi nõ ẽ cõſuetudo dãdi decimas.⁊ clerici hñt ſuſ
icientẽ victũ non tenent᷑ hoĩes ꝓ illo loco ⁊ tꝑe dare
decias. Sed vbi ẽ ↄſuetudo dandi vel miſtri ecclie
nõ hñt ſufficient᷑. tenent᷑ ad dãdũ. Itẽ tho.in q̃libet

ſic öðt ⁊ meliꝰ. Nulla cõſuetudo ↄꝛia ſoluit hoĩes ab

obligatiõe reddendi decĩss.qꝛ hec obligatio fundat᷑

ſup ius diuinũ⁊ ius naturale.vñ ſp tenẽt᷑ hoĩes red
dere decĩas ſi eccĩa exigat.ↄꝛia etiã ↄſuetudĩe nõ ob
ſtante. ⁊ in terris in quibo ẽ ↄſuetudo ꝙ decĩe ſoluan

tur ipſa ↄſuetudo q̃ſi expoſtulat decias.vñ peccaret

4à nõ redderet. Sed in terris in quibꝰnõ ẽ cõſuetudo
cõis ꝙ decĩe dent᷑ ⁊ ecclia nõ petit.videt᷑ eccłia remit

tere ðñ diſſilat.Et iõ hoĩes in terris ill nõ peccãt de
cimas nõ dando.Durũ eni eſſet dicere ꝙ oẽs hoĩes

italie ⁊ ꝑtiũ oꝛientaliũ qͥ non dant decias dãnsrenk
Et bmõi argumẽtũ poſſumꝰ ab aplo acciꝑe cui de⸗

—

berent᷑ ncẽnia vict ab his quibo pdicabat.tñ non ac
cipiebat nec tñ peccabãt qͥ ei nõ dabãt.alioqͥn male

egiſſet cũ eis apłs nõ accipiedo.õ aũt apls nõ exi⸗
gebat qð ſibi debebat᷑ ne offendiculũ daret euagelio
Vñ nõ bñ facerẽt rectoꝛes eccłiaxꝝ ſi in terris ilł deci⸗
mas exigerẽt vbi nõ ẽ ↄſuetudo dani ſe ꝓbabilit᷑ cre⸗
derent ꝙ ex ̊ ſcãdalũ oꝛiret᷑. OQ, aũt in aliquibo tenꝭ
milites exigãt decias H̊ nõ eſt qꝛ ipſi hẽant ius exigẽ
di decĩas.qꝛ cũ ̊ ſi ius ſpũale qð debet᷑ miſtris nõ
cadit in laicã ꝑſonã.Sed ille res tꝑales q̃ de iure exi
gunt a clericis.ſ.fructus decimaꝝ ex cõceſſiõe eccłie
date ſunt illis ꝓpter q̃dã ſeruitia facta ab eis ecchie.
ſicut etiaʒ eccłia põt remittere ipſos fructꝰ qͥ dant᷑ p
decima.nõ tñ remittit ius exigendi decĩas.nec tollit
debitũ reddẽdi.hec tho.qͥ hec dicit de decimis ſim⸗

pliciter ⁊ indiſtincte ſiue pᷣdialibo ſiue ꝑſonalibo. Et

huic.iſ.ſnĩe ſatis cõcoꝛdãt dicta guit.⁊ archið.in pꝛe

dialibo ⁊ dicta Jo.an. de ꝗbuſcuq; decimis ſi bñ et

nõ ſuꝑſicialiter intelligant᷑. Archið vᷣo ſuꝑ.c. diſcre

tioni.ex de decimis li.vi.poſtq; oſtẽdit ꝑ multa iura

⁊ dicta ſctõꝝ in decretis ⁊ decretalibo poſita decigs

—

eſſe debitas eccleſijs. Addit tñ ſic. In h dicebat fra

— „

ter bugo mgj in theologia ꝙ decime pᷣdiales debent?᷑

ex pcepto.ſed niſi petent᷑ no tenent᷑ dare.ſed ſi petan⸗

tur ⁊ nõ ſoluant᷑ ab illis qͥ debẽt tũc peccãt moꝛtalit
⁊ ſic vident᷑ loqͥ iura de decimis ꝙ ſunt cogẽdi ad ſo
lutionẽ ꝑ cenſurã eccliaſticã.Et hãc ſnĩam videt᷑ ſe
hoſtien.in glo.ſuꝑ.c.a nobis.e eo.vᷣſu. Quinq; in
fta canones. bec archi. Jo. So.an. ſuꝑ.c.a nob.ex de
deci. ⁊ pmi:.in nouella.pꝰ multa ꝑ que ꝓbat decĩas
de ncẽte ſoluẽdas ſic cõcludit. Cuicũq; g̊ monitus
nõ ſoluit integralit᷑ decimã negari nõ põt qͥn peccet
moꝛtalit᷑.qꝛ traſgreſſoꝛ diuine ⁊ humane legis necnõ
⁊ iudici ↄtumax reperit᷑ vñ ⁊ excõicari põt.Et H pꝛo⸗

bat lud ouicꝰ imꝑatoꝛ iubẽs ne pᷣtextu inceſtꝰclerico

rũ retineat᷑ſ.decima.⁊ dicit ſic. Oni vᷣo decimuʒ pꝰ
trinã admonitionẽ ⁊ ſacerdotũ pᷣdicationẽ dare ne⸗
lexerit excõicet᷑. vt in lombardia de deci.li.vlt. Et ꝑ

B dicũt qͥdã ꝙ in regionibo ulis vbi de moꝛe nõ ſol-

uuũ decima nec pᷣdicat᷑ nec exigit.nõ peccant moꝛta⸗
lit hoĩes qͥ nõ dant decĩias.qſt romana ecclia videat᷑
ſuꝑ ̊ᷣ ſaltẽ qͥ ad pᷣterita diſ peſare.ne ↄtingat tantaʒ

multitudinẽ in hac cã dãnaniar.je.c. in aliquibo. et

in eo qð legit .· de Ole eccle. c. aq.⁊ decle. excõ. vel ĩ

terdic. mi. c.ſi celeb:at. Alij Ho dicũt cũ ad ſolutõ

nẽ decie ex pᷣcepto qͥlibet ſi obligatꝰ ſꝑ peccat nõ ſol⸗

uens. ar. ex eo.ex trãſmiſſa.⁊ ſꝑ eſt in moꝛa ſicut fur.

Et hec opio videtm rigoꝛẽ iuris pᷣferenda.pᷣma tũ
benignioꝛ ⁊ efficacioꝛ ẽ.Et iõ ad vitandũ aĩaꝝ pen⸗

culũ expᷣſſe eſt amplectẽda.ar.S.de appel.c.fi. IJllud

aũt p certo teneas ꝙ ;tũcũ q; clerici delinquant vel
decimis abutant᷑.nũq; tñ de b̊ hñt clerici diſputare
nec debẽt pprer H̊ decimas detinere. vtꝗ · e. tua noh⸗
bec ibi.⁊ ſic videt᷑ cõcoꝛ tho. Jo. o neapol. in.lij. qᷓ⸗

libet. q. xix.ſic dicit ꝙ p̃ceptũ de decimis dodis non

obligat. qꝛ ſit de iure nature vel de iureſcripto in no⸗
ua lege. vel in veteri. ;tũ ad decalogũ ⁊ moꝛalia,ſed
ine;tũ vel iudiciale vel cerimoniale. Et qꝛ hmõi iu⸗
dicialia vel cerimonialia tranſierũt nõ obligant. Uñ

aug'. dicit in qdam ſermone ꝙ ſabbata obſemane

——

–——

Titulus

decimã dare ⁊ circũciſionẽ facere ⁊ hmõi imperſecta
erãt. traſierũtq; oĩa ⁊ ꝑfecta ſunt. Sed obligat h̊ pꝛe

tceptũ de decimis.qꝛ ẽ de iure poſitiuo pape qͥ pꝛeeſt

toti ecclie cuiꝰ ẽ ſtatuere maxie talia q̃ vident᷑ ad cul⸗
tũ dei oꝛdinata.⁊ ad ſuſtentionẽ eoꝝ q̃ vacant diui⸗
no cultui.qͥ vt eſſet qdã cõſonantia:⁊ noui ⁊ veteris
teſti.ſtatuit vt taxatio veteris teſtĩ de decimis ſerua
ret etiã in nouo ꝙ poſſet etiã ſtatuere ſi ei videret᷑ ppt
aliquã cãm rõnabilẽ ꝙ plus vł minꝰ daret᷑.⁊ tale ſta
tutũ oẽs obligaret. Coſuetudo autem nõ dãdi deci⸗
mas in aliquibo terris q; diu tolerat᷑ ab illis qͥ pᷣſunt
eccłie.⁊ maxime a papa ꝓpter cuiꝰ ſtatutum oẽs obli
gant᷑ excuſat qᷓ;tũ ad h̊ ꝙ q;diu nõ petũt pñt licite te
nere.ſed ſi peterẽt maxie de ↄſenſu pape in talibo ter⸗
ns oẽs tenerent᷑ dare.ᷣ enĩ eſſet iãõ ampliꝰ hanc ↄſue
tudinẽ nõ tolerare ſeu appꝛobare ſed deſtruere. Uñ
ſicut legẽ abꝛogatã ꝑ ↄꝛiã legẽ ſi legiſlatoꝛ reuocaret
oẽs obligaret.renouata ſic ↄſuetudine põt deſtruere
nõ tolerando ⁊ oẽs ad ſui ſtatuti obſeruantiã obliga
ret.cui ſtatuto videt᷑derogari ꝑ ↄꝛiam ↄſuetudineʒ
q;diu fuenit tolerata ⁊ q̃ſiꝑ ↄñs appꝛobata. Ulricꝰ
autẽ dicit qñ nulla decima ſoluit᷑ videt᷑ ꝙ dñi pᷣdioꝛũ
biꝛeui manu ſoluerint ecclie decias.⁊ ꝙ eis deinceps
ecclia redonauerit. Inno.autẽ multũ ngide incedit

in iſta matena dicẽs.ꝙ in eo ꝙ decime non ſoluunt
vel minꝰ plenereddunt᷑ nulla ↄſuetudo valet vel ex⸗

cuſat a peccato. Antho.de bu.dicit.ꝙ canoniſta nõ
ẽ bonꝰ determinatoꝛin iſta materia. iʒ theologꝰ cuiꝰ

ſcia eſt ius diuinũ.vñ cũ ſint decime de iure dino et

ad theologos magis ſpectet declaratio ⁊ determina⸗
tio dubioꝝ circa ius diuinũ qᷓ; ad canoniſtas. videt᷑
theologis ſit ſtãdũ magiſ q; canoniſtis. Dicit enã
cũ fuerit ↄfeſſus ipᷣe plunibo pbis ⁊ famoſis viris
imgris in theologia nulla ẽ ſibi facta ↄſcia de ſolutõe
decimaꝝ.ipᷣe tñ videt᷑ tenere ꝙ ſint ſoluẽde. Sed

nõ qin h̊ oẽs cõ coꝛ. ꝙ vbi eſt conſuetudo dãdi o'no

Hoies tenant᷑ ad dandũ.⁊ dʒ eis fieri ↄſcia. Dicit tñ
hoſti.ꝙ cõpoſitio int ꝑſonã eccłiaſticã ⁊ laicos ſuper
aliqᷓ ꝑte decĩe ſeu qta de ↄſenſu pᷣlati ſuꝑioꝛis valer.
Ray.etiã dicit ꝙ ſi qͥs retinuerit decĩas longo tꝑe.et
nunc veniẽs ad pnĩam petit ſibi remitti.qꝛ als opoꝛ
teret eũ mendicare.ſacerdos ſi videt ipᷣm ↄtritũ.⁊ pᷣ⸗
ces eiꝰ inniti vᷣitate.dʒ ſibi remutere tãqᷓ; pauꝑi cum
B ideʒ poſtea dare deberet. xvi.q.iiqm̃. Ul.addit ꝙ
etiã ſi eſt diues põt in totũ vel in ꝑtem dimittere exqᷣ
vult in poſteꝝ abſtinere. Si qs autẽ velit ſimptr in⸗
telligere le.illã.ſ.ꝙ teneant᷑ ↄfeſſoꝛes facere ↄſciam
ↄfitentibo etiã ſiin h̊ nõ fuerint reqᷣſiti qꝛ de hoc alij
doc. nihil dicũt. tunc videt᷑ ſufſcere q faciat ↄſcĩiam
p iſtũ modũ.ſ.ꝙ ſi exigerent᷑ ſint parati dare ad mã⸗
datũ ecclie.als vt dictũ ẽ nõ eſſent in ſtatu ſalutj.qꝛ
cõtẽnerẽt pᷣceptũ eccłie.vbi eſt ↄſuetũ dare de toto fa
cere ↄſciam vt dẽt. vbi vᷣo de aliqᷓ q̃ta ⁊ ꝑpua ↄſueuit
dari ulã dent. Nec tñ videt᷑ ꝙ opoꝛteat facere ↄſcĩaʒ
niſi pncipalibo domꝰ. Nã filijfamilias ſerui ⁊ huiuſ
modi dare nõ pmi.
CLapłm.iiij.de Jactantia.

ctantia ſec

go. eſtſlia mnamſis goꝛ le r pot ic deſenb

5
.

ſunt. qs noſter domin? eſt.

eIIII.

ceſt vitiũ q̃̊ qͥs ſe verbis extollit ſuꝑ illud qð ẽ ve·
gqð hoĩes opinant᷑ de eo. Uirtuti vᷣitatis oponit᷑ ſm
ſpẽm actꝰ.qꝛ cõiterin ea reꝑit᷑ falſitas. Sed ſᷣm ciam

ſuã ex q̃ ⁊ ſi nõ ſꝑ tñ vt frequentiꝰ accidit ↄꝛiat humi

litati.lã ꝓceditiactãtia ex ſuꝑhia ſicut a cã intenus

moriua ⁊ ĩpellente.Ex hᷣ̊ enĩ ꝙ aliqͥs ꝑ amoganniam

intenꝰ ſupꝛa ſe eleuat ſequit᷑ plerũq; exteriꝰ maio⸗
ra qdã de ſe iactet.łʒ aliqũ ex vanitate q̃dã non ex ar
rogãtia ad iactantiã ꝓcedit.⁊ ex illa vanitate delecta

tur.qꝛ tałẽ ſᷣm habitũ ⁊ ideo arrogãtia ꝑ quaʒ aliqͥs

ſupꝛa ſeipᷣm extolli᷑ ẽ ſpẽs ſuꝑbie.nõ tñ idem iactan

tieẽ ſed vt frequenti cã Erprer bᷣ grego. ponit ia⸗
ctantiã tertiã ſpẽm ſuꝑbie. Plerũq; pꝛocedit iactãtia
ab inani gloꝛia ſicut a cã finali.inq;tũ.ſ.iactatoꝛ in⸗
tẽdit ꝙ ſuã iactantiã gloꝛis ↄſequat᷑. Etiõ ſᷣm gre⸗
go. dicit oꝛini ex inani gloꝛia.⁊ eſſe filia eꝰ pᷣm rõem fi
nis. Pꝛohibet autẽ hanc dñs dicens.Ecci.vi.Non
te extollas in cogitatiõe aĩe tue.vbi dicit glo.iactãtiã

2 ſuperbiã ꝓhibet. Hãc vt vitioſam puniẽdã a dño
oſtendit põ.dicẽs.pᷣs.xi.Diſꝑdet dñs vniũſa labia

doloſa. ⁊ linguã magniloqua qͥ dixemint.linguã no
ſtrà magnificabimꝰ.labia nr̃a a nobis ſunt.quis nĩ
dñs eſt. Ubi põt nõꝛi triplex iaatantia.

Pꝛimo iactãtia ꝑ ironeitatẽ.ibi.Diſperdet dñs vni⸗

uerſa labia doloſa.⁊lingusm magniloquã.

Scðo iactantia ꝑ vanitatẽ ibi:qui dixerũt linguuam

noſtrã magnificabimlnꝰ. .
Tertio iactãtia ꝓpter falſitateʒ ibi.labia nr̃a a nobis

Muantum ad pꝛimum.K.1.
Sclendũ ꝙ cũ aliqͥs dicit deſe aliqͥs defectꝰ qᷣs in
ſe nõ eſſe cognoſcit.⁊ cũ b̊ facit vt inde reputetumi
lis ⁊ ſic laudet᷑ vel poꝛtat veſtes multũ abiectas.vel

faeit pallidã q̃rit ea intentiõe vt reputet᷑ moꝛtificatꝰ

⁊ conteẽptoꝛ mũdi. ibi eſt iactantia ⁊ aliud etiã vitiũ
qð dicit᷑ ronia ſm tho.ſe.ſe.q.cxiij.ar.ij.tñ ſᷣm diu⸗
ſa. Jactantia qͥde inq;tũ ꝑ exterioꝛa intẽdit oſtẽdere

vᷣtutẽ in ſe quã nõ hʒ. Ironia vᷣo inq;tũ oſtẽdit defe⸗

ctũ extenꝰ quẽ in ſe nõ recognoſcit. Uñ de hmõi diẽ

xpᷣs Math.vi. Exterminant enĩ facies ſuas.i.er ter
minos naturales aptãt facies ſuas herbis vel buſ⸗

d lotiontho vel vnctionibo vt appareant ꝑallidi.vt
appareãt hoĩbus ieiunantes.⁊ ſic reputent᷑ abſtinen
tes. Et ph̊s dicit ꝙ ſuꝑabundãtia ⁊ valde defectus
iactãtia eſt qn.ſ.fit ad iſtũ finẽ. Uñ de auguſtino le

glit ꝙ nec nimis pcioſas veſtes volebat defene nec ni
mis abiectas.qꝛ in vtroq; aliqñ hoĩes querũt głiam

ſuã qð pertinetad ironicã iactantiã. Quantũ ad

ſcöm. vt Pꝛouerbᷣ.xxvi.dicit᷑ ironico. Cũ ſubmittit

vocẽ ſuã.ſ.quiſpiã dicẽdo de ſe vilia ne credideris ei
Septẽ enĩ neqͥcie ſunt in coꝛde illi?ꝰ. Pꝛouerb.xxvi.
idẽ plena neqͥcia. Sed de his ðᷣt pð.in pᷣdicta auẽte
Diſꝑdet dñs.l.ꝑ diuenſos modos perdet etemaliter
ſcʒ ⁊ ſpũ aliꝰ.⁊ aliqñ tꝑalit᷑. vniuũſa labia doloſa.qui

ſcʒ in v̈bis ſuis vtunt᷑ dolo dicentes defect de ſe qᷣs

nõ recognoſcũt in ſe ad decipiendũ audientes vt ſie

eſtimẽt eos humiles.vñ ſubdit linguã magniloquã

Lingua enĩ oꝛis etſi ſit humil tñ lingua coꝛdis ẽ ma
gna.qꝛ magnificari intẽdit· Notandũ tñ ꝙ dicene

*

alia ſilia in. c.ſe. VUñ baldac

Cat pitulũ IIII.

de ſe vilia vel oſtẽdere actu vel minoꝛa ſeu defectuo
ſa põt fieri tripłr ſᷣm tho.ſe.ſeiq.cxiij.arti.i. eno mõ
ſalua veritate dũ.ſ.qͥs maioꝛa q̃ ſunt in ſe reticet.⁊ q̃
dã minoꝛa ſeu defectuoſa de ſe ꝓfert que tũ in ſe eſſe
recognoſcit.Et h̊ nõ pertinet ad vitiũ ironie. nec eſt
peccatũ ſᷣm genꝰ ſuũ niſi ꝑ coꝛruptionẽ alicuiꝰ circũ
ſtantie.puta talia dicẽdo ꝑſonis infirmis: vñ illi ſcã
daliſarent᷑ałs laudabilit᷑ fieri põt. Sicut apłs pau⸗
lus vocat ſe mĩmũ apłoꝝ ⁊ ꝑſecutoꝛẽ ſe fuiſſe ecclie.

i.ad Cox.xv.Et vircũ q̃ eſt deus. ⁊ qͥ cõfoꝛtatꝰ eſt a

a dño.dic. Stultiſſimꝰ ſum viroꝝ.⁊ ſapĩa hoĩm nõ
eſt mecũ.vt ðꝛ Pꝛouerbi. Nec m vitiũ ironie cõmit⸗
tir.qꝛ loquit᷑ im reputationẽ mũdanoꝝ. qui eſtimãt
ſtulticiã.mũdana contẽnere q̃ mundi ſapia q̃rit. vel
loquit᷑ de ſapia que rõne acqͥrit᷑ non de ea qͥ dĩna in
ſpiratiõe habet᷑. Amos ꝓpheta negãdo ſe eſſe ꝓphetã
dicẽs· Nõ ſum ꝓpheta.c.v.nõ peccauit.quia ſcʒ nõ
erat de oꝛigine ꝓphetarũ. vel vt dicit grego.qꝛ cogno⸗
uit tũc actualiter nõ hĩ̃e ſpm̃ ꝓphetie.Sic ⁊.b.franci
ſcus ſine ironia appellaba:ſe maximũ peccatoꝛẽ cer

ta ↄſideratiõe ⁊ reſpectu. Scðo mõ põt aliqs dice
re minoꝛa de ſe ⁊ vilia q ̃ in ſe non recognoſcit.aut
cũ negat aliqͥd boni de ſe qð in ſe eẽ cognoſcit.⁊ hoc

prinet ꝓne ad ironiã.q̃ eſt ſpãle peccatũ.⁊ ↄꝛiũ veri⸗
tati ꝑ defectũ ⁊ iõ euitanduʒ. Et de his dicit phs in
iiijiethi.ꝙ quidã minoꝛa de ſedicũt fugientes tumi⸗
dũ:i.elationẽ ſed nõ ꝓpter h̊ excuſant᷑ a pctõ ſi mẽtiũt᷑
qꝛ nõ debet ſic vitari vnũ pctm̃ qð eormirar ꝑ ali⸗
ud. Uñ augꝰ.ſuꝑ Joh.lõ ita caueat᷑ anogantia vt
veritas relinquut᷑.xxij.q.ij.nõ ita.Et grego. Incau⸗
ti ſunt humiles qͥ mendacio ſe illaqant.q:ea.incauti
Et tale peccatum minꝰ ẽ graue.ſ.ironia qᷓ; iactãtia.
Vñ pbs dicit in. iiij/ ethicoꝝ. 2 irones ⁊ minꝰ? dicen
tes gratiees ſunt ſm moꝛes.ſilactantes. Tertio
mõ dicit às minoꝛa de ſe q̃ nõ recognoſcit intendẽs
inde magis cõmendari.Et tał ironia eſt mixta cũ ia
ctantia.Et ſᷣm phᷣm eſt grauiꝰ iactãtia. Et de hac ðꝛ
Ecẽ̃i.xix.Eſt qͥ nequit᷑ ſe humiliat.⁊ interioꝛa eiꝰ ple
na ſunt dolo. Sed diſperdet dñs vniuerſa labia do
Ioſa. Hinc ⁊ catho.Ne te collaudes.nec te culpauerꝭ
lpſe.Hoc faciũt ſtulti q̊s gloꝛia vexat inanis.

Factantia ſecunda eſt JF. II.

22

oquacitate vel leuitate mẽtis ſiue aliqᷓ nccte vel vtili
tate.qð fieri nõ dʒ.iur illud Pꝛouerb.xxvij. Laudet
te alienꝰ⁊ nõ os tuũ.Et Sen.Laus in ꝓpꝛio oꝛe ſoꝛ
deſcit. VUbi adũtendũ ꝙ tnplici ex cã põt qͥs laudare
ſeipᷣm. Uno mõ ſui iuſta vtilitate cũ.ſ.qͥs ẽ tribula⸗
tionibo circũdatꝰ vel calũ niatus ſeu deſpatione tem
ptatꝰ ꝓpter qð recogitat bona facta.vel coꝛã alijs re⸗
fert ad ſui aiationẽ ⁊ cõfoꝛtationẽ. Sicut iob ſanctꝰ.
cũ eſſer flagellatꝰ multiplicit.⁊ viſitatꝰ ab amicis ar
gueret᷑ de vita ſua pᷣterita tãq; non vere ſed ſimulate
deo deſeruiſſet. ſe coꝛã eis laudauit dicẽs. Oculꝰ fui
ceco ⁊ pes claudo. Pater erã pauperũ.⁊ cam quã ne
ſciebã diligentiſſime inu eſtigab Job.xxix. ⁊ multa
folſum dixit arguens
eũ de iactãtia ꝓpter iſtas ſui cõmendatões dicẽs. Uſ

ad quẽ finẽ verba iactabi Et eʒechias rex iuda cũ

er vanitatẽ. ſ. cũ alids dicit de ſe laudabilia ex qda

ſibi dictũ fuit ꝑ eſayã ex pꝑte dñi qꝙ moꝛereł ⁊ nõ viue

ret.compũctꝰ de pctis dixit. Recoꝛdare dñe qũo am

bulauenim coꝛã te in vᷣitate.⁊ qðᷣ bonũ eſt in conſpe⸗
ctu tuo feci.Eſa.xxxviij. Qð idcirco fecit ſm grego.
in moꝛatł.ne in ipſo ĩmenſo doloꝛe quem habebat de
pctis deſperaret. ſed ↄfoꝛtaret᷑ fiducia opeꝝ bonoꝛũ
pꝛeteritoꝝ. Si qͥs etiã ſe laudaret nõ deficiẽdo a veri
tate vt euitaret aliq periculũ vel maluʒ. Sicut feci
paulꝰ cũ ſeciuẽ romanũ eẽ manifeſtauit ꝓpter qð fu
it dimiſſus liber qͥ tenebat᷑ captiuꝰ. vt hr Act᷑.xvi.
laudabilit᷑ faceret. Scðo mõ ꝓxiĩ charitate vt cuʒ qͥs
habeat alijs pᷣdicare vel dirigere aliqᷓ laudat de ſe et
narrat mirabilia vt audiẽtes imitent᷑ ſeu vt doctrina
eiꝰ efficaciꝰrecipiat᷑. Et h̊ laudabiłr fit.ſicut fecit apłs
paułꝰ ad Coꝝ.ſcribẽs in.ij.epłla. Cũ enim pſeudo
apli.i.pᷣdicatoꝛes pꝰ receſſum pauli ab eis qͥs ad fi-
dem traxerat ipſis pᷣdicarent.⁊ pauli ſamã ⁊ auctem
ſcĩe ⁊ ſctitatis q̃ſiſſent ſuppꝛimere vel minuere vt ab
eis ↄtemptibilis haberet᷑ Paułꝰ charitate ⁊ ʒelo ſa⸗
lutis illoꝝ ductꝰ vt vitarẽt illos qͥ erroꝛes diſſemina
bant.⁊ queſtũ inde qrebãt ⁊ ſue doctrineveriſſime in
hererent.mirabilia ⁊ multum laudabilia de ſe reſert
Vbi pꝰ laudẽ de genere ſuo.qꝛ ſemine abꝛae ⁊ iraeli
ta ſe cõmẽdat de miſterio xpᷣi dicẽs. Miniſtri xpᷣi ſũt
ego vt minꝰ ſapiẽs dicã.ſ.ᷣm apparentiã.plus ego
ſcʒ ſum. Quãto qͥs plꝰ ſe laudat.tãto videt᷑ minꝰ ſa⸗
piens. qð veꝝ eẽt ſi ſine cã rõnabili faceret.Et oſten⸗
dit qũo fuerit fidelis ⁊ magnꝰ ſeruꝰ xpᷣi ex duobo.ſ.
ex multis ⁊ magnis laboꝛibo habitꝭ ꝓ xpᷣo q́s ibi ex
planat.⁊ ex magnis reuelationibo dĩnoꝝ ſibi factis.
qꝛ raptꝰ ad tertiũ celũ ad vidẽdũ deũ.ijiad Coꝝ.xi:
2xij.c. Et.i. Lar Her oĩa oĩbus placeo.ſ.in licitis
qrens nõ qð miht vtile eſt.ſed qð alioꝝ.factꝰ ſuʒ iu
deis taqᷓ; iudeꝰ his qui ſine lege ſunt.taqᷓ; ſine lege eſ
ſem ⁊c. Tertio mõ fit Hicũ defectuoſitate ſiue vera
dicat ſe laudãdo ſiue falſa vt cũ mouent᷑ ad H̊ ęxcu⸗
piditate vel ex vana gloꝛia vel ex vanitate.2 b ꝑtiĩet
ad vitiũ iactantie. Vñ ⁊ phᷣs dicit in.iiij.ethicoꝝ.ꝙ
iactatoꝛ fingit de ſe maioꝛa exiſtentibo qñq; nullius
gra.i:ex vanitate.qñq; gr̃a honoꝛis ⁊ glie.qñq; gr̃a
argẽti. Ibi etiã dicit.ꝙ aliqͥ iactãt ſeipᷣos ꝓpter lucruʒ
qͥ de ſe ipᷣis fingũt ea ex quibo poſſint lucrari.puta ꝙ
ſint medici vel ſiapiẽtes vel diuini. aũt medicus
narrat ſolẽnes curas infirmoꝝ per eũ factas.⁊ doctoꝛ
diſputat iões ⁊ lecturas in quibꝰ cõmendatꝰ ſuit de
ſcĩa ſua.⁊ artiſex artificiata ab eo vt inde lucret᷑ dicen
do veritatẽ ⁊ nõ derogãdo alijs illiꝰ cõditionis. in ſe
nullũ peccatũ viðꝛ.Sed cõit᷑ excedũt plꝰ dicẽtes ᷓ
ſit rei veritas.⁊ cum alioꝝ depꝛeſſioe.⁊ hoc ſꝑ petm.
vñ Pꝛouerb.xxviij.ðꝛ.qͥ ſe iactat ⁊ dilatat.ſ.extẽdẽ⸗
do ſuas laudes iurgia ↄcuat. Nã audientes cũ ex h̊

videãt eis diminui honoꝛẽ ſuũ ò illũ inſurgũt.⁊ vili

ficãt de iactatia docẽtis vel pᷣdicantis. Amb.etiã ſu
ꝑ Bi ĩmaculan dicit. Uitiũ aĩ eſt indignis ſecreta
vulgare.qð fit vel loq̃citate incauta.duʒ ſine iudicio
volat irreuocabile verbũ.vel adulatiõe vt ei placeat
cui ſecreta reuelat.vel iactatione ſcĩe vt plura videat᷑
ſcire.di.xliij..fſi.De his ̊ iactatoꝛibo dicit pð.Qui
dixerũt in facto.linguã nram magnificabimꝰ.i. lau

dado irrõnabilit᷑ oꝑa nra. Uñ glo. dicit ibig zwk
X 3

lactãtia ⁊ ſuꝑbia ex qᷓ hõ magna loqͥʒł᷑ de ſe Gallina
cũ fecit ouũ nõ ceſſat clamare donec ꝑpendit᷑ ꝙ ouũ
fecerit.ſicq; ouũ ꝑdit. Sic dñs diſpꝑdet hos ꝑ diuer
ſos modos,.perdendo fundendo aliqñ in vita hac.⁊=
puniendo in alia.

Lertia iactantia eſt S. I.

pꝛopter falſitatẽ vt cũ aliqs laudat ſe de eo qð nõ eſt
in ſe. Uñ ⁊ ph̊s dicit ꝙ ↄꝛiat᷑ veritati.Et de hac dñs
Piere.xlviij. Sublimitatẽ etꝰ ⁊ arrogantiã ⁊ ſuꝑbiã
⁊ altitudinẽ coꝛdis illiꝰ.ſ. Moab ego ſcio ait dñs et
lactantiã eiꝰ.⁊ ꝙ nõ ſit iux eũ virtꝰ eius.i.ita vᷣtuoſꝰ
⁊ potens ſicut ſe dicit.⁊ hoc ꝓpꝛie ſonat iactãtia,. Di⸗
cit᷑ enĩ a iacio iacis.Que eni qͥs vult longe a ſe pone
re in altũ eleuat ⁊ extollit.Et ſicaliqͥs ꝓpꝛie tunc ſe ia
ctat qñ de ſe ſupꝛa ſe aliqͥd dicit. Et q;uis etiã ad ia

ctantiã ꝑtineat qð aliqͥs dicat de ſe vel ſacit vñ oſten

dit płꝰ de ſe q; opinet᷑ de eo.qð apls refugit dicens.
Parco aũt ne qͥs meexiſtimet ſupᷣ id qð videt in me.
aut audit aliqͥd ex me.ijiad Coꝝ.xij.tñ magꝭ ꝓpꝛie
ꝛactãtia ẽ cũ offert ſe ſup̃ id qð eſt in ſes ⁊ ſic opponit᷑
veruati ꝑ exceſſum ſᷣm tho.ſe.ſe.q.cxij.arii. Uñ ⁊ iu⸗
dei dicebãt xpᷣo.Tu de teipſo teſtimoniũ ꝑhibes. te⸗
ſtimoniũ tuũ non eſt veꝝ. Joheviij.q.d. qꝛ te iactas
cõiter iactatoꝛes dicũt mẽdacia.xpᷣs tñ veritatẽ dice⸗
bat ⁊ nobis neceſſariã.Eſt aũt tũc moꝛtale ſᷣm ipſuꝶ
tho.triplłł. Vno mõ ex ſe inq;tũ ↄiiat᷑ veritati. cũ
ſcʒ illud de q̊ s mendacioie ſe iactat eſt ) gloꝛiã dei
aut cũ iniuria ⁊ cõtumelia ꝓximi. ſicut ille de qͥ̃ dicit
Eʒech.xxviij. Eleuatũ ẽ coꝛ tuũ ⁊ dixiſti deꝰ ego ſuʒ
Et phariſeꝰ qͥ ſe iactabat nõ eſſe ſicut alij hoĩes iniu
ſti ⁊c.addens ↄtumeliã publicani.Lu.xviij. Et ſiłr
cũ qͥs ſe iactat de aliquo cniminali qð non fecit eſti⸗
mãs inde baberiꝓ ſtrennuo. Sed etiã veꝝ dicendo
nõ excuſaret᷑ a moꝛtali ꝓpter appꝛobationem mal et
ſcandalũ ꝓximi.ſicut illi dequibo dicit᷑ Eſa.iij. Pec⸗
catũ lũ qſi ſodoma pᷣdicauerũt.nec abſconderũt.
Scðo ẽ moꝛale ex ſine cũ.iſ.qͥs iactat ſe vt inde poſ⸗
ſit deciꝑe ꝓxĩm ⁊ notablilit᷑ ledere ſpũaliter ⁊ tꝑaliter
Vñ ⁊ pbs dicit in.iiij ethicoꝝ.ꝙ turpioꝛ ẽ qͥᷣ ſe iactat
trẽã lucri qᷓ qͥ ſe iactat cã gloꝛie vel honoꝛis.Eſt enim
ibi mendaciũ ꝑnicioſum exq̊ intendit dãnũ ꝓxĩ.Si⸗
cut ſi qͥs ſe iactaret eſſe magnũ medicũ vel aduoca⸗
tũ et magna feciſſe.qð tñ falſum ẽ. vt inde ponãt ſe
hoĩes in manibv ſuis cũ dãno ⁊ periculo eoꝝ. Cerre⸗
tani etiã qͥ ſe iactãt de multis indulgẽtijs ⁊ alijs que
falſa ſunt.⁊ pᷣdicatoꝛes ⁊ ↄfeſſoꝛes ⁊ diuinatrices vt
inde obtineãt tꝑalia vel inducãt ad mala confidẽtes
de illoꝝ bonitate nulli dubiũ qn moꝛtalr peccent.
ertio iactantia põt ↄſiderari ꝑ reſpectũ ad cãm.vñ
aliqñ ꝓcedit.ſ.ſuꝑbia.q̃ ſuperbia ſi moꝛtale ſit erit ⁊
ipſa iattãtia moꝛtale.vt cũ qͥs ſciam ſuã induſtriam
2 virtutẽ deliberate ſibi ateribuẽs⁊ nõ deo iactat ſeu
laudatſe de hmõi.hoc tñ difficileẽ cognoſcere. ⁊ de
eis loquit᷑ pð.cũ dicit in ꝑſona iactatoꝝ.Labia nĩa
a nobis ſunt. Magna iactãtia cũ ſuꝑbia ẽ iſta locu⸗
tio.vt.ſ.aliqͥs dicat labia.i.locutionẽ ſuã ⁊ doctrinã
a ſe eſſe ⁊ nõ a deo a qͥ eſtoẽ datũ optimũ. UVñ talis
ꝑfectũ cõiter dicit in coꝛde.qͥs noſter dñs c.q.d.nul
lus:ſed noſipſi bobemin ptote nr̃a:qð tñ ſalſiſſimũ

Jactantia quauis in.ſ.In

IIII.

eſt.qꝛ oĩs ſapĩa a dño deo eſt. Uñ in infemo dicunt
miſeri iactatoꝛes.quid nobis ꝓfuit ſuperbia nr̃a ⁊ ia
ctantia diuitiaꝝ. Ecce olĩa tronſierũt qſi vmbꝛa. Sa
pien. v. Sed diſꝑdet dñs hos. In alijs caſibo iactã
tia cõiter eſt veniale. Et hoc etiaʒ dñs grauit᷑ punit.
Vñ nanat grego.in li.dyalo.de quodãa ſcõ viro.qui

cũ viſitaſſet quoddã monaſteriũ monialiũ quendã

puerũ demoniacũ ibi inueniſſet qͥ moleſtus erat mo
naſterio ꝓpter hoc. Et cũ ductꝰ eſſet ad domũ ſancni
viri qͥ pᷣerat quibuſdãa liberatꝰeſta demone meritis ⁊
pᷣcibus ſancti viri.Sed cũ ſuꝑ ̊ ſe incaute iactaſſet
dicẽs.dyabolũ nõ habuiſſe ptatẽ in pueꝑ cũ fuit cã
ſeruis dei.ſʒ moniales nõ timebatĩmediate. runus
puer arreptꝰ eſt a dyabolo.⁊ vexabat᷑ ꝑpendens vir
dei peccatũ ſuũ iactantie multũ doles.dixit ſocijs
nõ comederẽt ꝗuſq; dñs lachꝛimis ⁊ pᷣcibus oig
lũ liberaret.qð ⁊ factũ ẽ. ¶ceglt᷑ etiã in vitaſpatrũ/q
abban appollonio ſanctiſſime vite in heremo cõmo⸗
raci.vox de celo veniẽs dixit appolloni ꝑ te perdam
ſapientiã ſapiẽtũ in egypto.⁊ oĩm culturaʒ demonũ
ſubꝛues. At ille ait. Aufera me iactantiã dñe ne foꝛ
te eleuatꝰ ſuꝑ fratres meos cadaʒ ab oĩbus bonis.⁊
dixit ei vox. Mitte manꝰ tuas ad ceruices.⁊ qð cõ⸗
pᷣhendis reſtringe ⁊ ſub arena ſubꝛue.Et ↄtinuo ap
poſita manu ad ceruicẽ appꝛehendit ethiopẽ ꝑuulũ
clamantẽ ⁊ dicentẽ.Ego ſum demõ.Et voxad eum.
Perge quocũq; volueris ſecut

verbis cõius cõſiſtat.tñ etiã in openbꝰreperił bus
qͥs querit oſtẽtare qð eſt.vel vltra id qð eſt ſᷣm ſtatũ
ſuũ.puta cũ ſit multũ pauꝑ vtit᷑ pꝛecioſis veſtibi et
alijs põpis vt diues videat᷑. vel etiam ſi diues eſſet
vult illud manifeſtani ſine cã rõnabili. Et cũ tali ia⸗
ctantia ↄcunũt plura alia vitia aliqñ.vtſuꝑbia.ina
nis gloꝛia.mendaciũ.ꝓdigalitas ⁊ hmõi.Uñ de re⸗

ge alſſuero dicit᷑ e fecit grande cõuiuiũ vt oſtenderet

diuuias iactantie ſue. Et ad h̊ põt induci illud ps.
Ne timueris cũ diues faciꝰ fuerit hõ.⁊ cũ mulcipli⸗

cata fuerit gloꝛia domꝰeiꝰ.qm̃ cũ interierit nõ ſumer

oĩa.nec deſcẽdet cũ eo głia domꝰ ei?ꝰ. AVbitna nõ
Pꝛimo ꝙ ex abundãtia repꝛoboꝝ nõ debet quis con
ſternani ibi. Me timueris. „
Scðo ꝓ in iactantia opexꝝ externioꝝ non valent ĩmo
rari.ibi· Cũ multiplicata fuerit gloꝛia domꝰ eius.
Tertio ꝓex vberãtia pꝛedictoꝝ habet ꝑpetualit᷑ au
ciari.ibi. Nec deſcendet cũ eo gloꝛia domꝰ eius.

Duantum ad pteimn . V.

Sciendũ ꝙ quis cõſternit᷑i.timet vidẽs aliquẽ ma⸗
lũ dueſcere ⁊ ꝓſperani põt hoc pꝛoced ere qꝛ cõſidenat
ille põt ei nocere ſed timere non dʒ ſi dñm ſecũ ha
eat ꝑ gram.põ.Dũs illuminatio mea ⁊ ſalus mea

quẽ timebo.Oñs ꝓtectoꝛ vite mee.a quo trepidabo

q.da nullo. Pone meiur te.?⁊ cuius vis manus pus
gnet contra me.inqͥt Job.xvij.Hinc yſido.deſũmo
bono. Scðm catholicã ſidem nec naturedei nocere
quiſq; poteſt.nec natura dei iniuſte nocere cuiqᷓ; põt

nec nocere quẽq; iniuſte patit᷑qm̃ qui nocet.ait apo

Capitulũ .iII.

ait ps cũ diues ſoct fuit hõ. vt.ſetibi noceat. O, ſi
boni emulatoꝛes fueritis.ſ.ſeruatoꝛes legis qͥs vo/

bis nocebit.inquit petrꝰ in cano.q.d.nullus.ODñnm
aũt xpᷣm ieſum timete ⁊ ſctĩſic ate in coꝛdibo veſtris.⁊
ſi qs coꝛpoꝛi noceret nõ tñ ſpiritui.qͥnĩmo quod no⸗

cet coꝛpoꝛi iuuat ſom̃ ait ambᷣ. Sed nec coꝛpoꝛi qͥſq;ᷓ

nocere valet niſi volente deo.Aliqñ vᷣo videns quis

malos diteſcere ⁊ ꝓſperari ↄtriſtat᷑ ⁊ timet ne ſoꝛte v·

dens ſeipᷣm tribulari ⁊ pauꝑtate ⁊ alijs miſerijs af⸗
ſici ne deſpiciat a deo ⁊ nõ curet de eo.⁊ ſicut in pꝛe⸗
ſenti ita in futuro in miſeria ſe reꝑiat.⁊ ecõtra deꝰ gra

tũ habeat illum diuitẽ malũ ⁊ accceptũ.⁊ pꝛopterea

pꝛoſperet᷑ hic ⁊ in futuro.Et in huiuſmodi ſic vacillã
tis ⁊ timentis ꝑſona inqͥt ps.Ecce ipſi peccatoꝛes et

abundaãtes in ſeculo obtinuerũt diuitias ⁊ dixi. Er⸗

go ſine cã iuſtificaui coꝛ meũ.i.ſine vtilitate coꝛ mun
dũ tenui.⁊ laui inter innocẽtes manꝰ meas.i.pꝛeſer⸗
uaui me ab operibo ĩmundis peccatoꝝ ſcut innocẽ⸗
tes.⁊ tñ fui flagellatꝰ tota die.i.diuerſis tribulationi
bus pꝑcuſſus a deo.in die gre.⁊ caſtigatõ mea in ma
tutinis.i.in nocte culpe cũ incidi fui punitꝰ. ſed ſi di

cebam.narrabo ſic eſtimãs iuſtos nõ recte tractari a

deo.ecce nationẽ filioꝝ tuoꝝ repꝛobaui.Dicit᷑ enim

Pꝛouerb.iij. Flagellat dñs oẽm filiũ quẽ recipit quẽ

diligit dñs caſtigat.x? apoc.iij.Ego quos amo ar⸗

guo ⁊ caſtigo.ad Heb.xij. Oꝛ ſi e diſciplinam eſtis
cuiꝰ ꝑticipes facti ſunt oẽs ſancti. ergo adulteri ⁊ nõ

filij eſtis.ſ.legittimi. Nõ ſemꝑ oſculatur pat᷑ filium
ait ambꝛo.ſed aliqñ caſtigat.ergo cũ caſtigat᷑ qui di
ligit᷑tunc circa eũ pietas exercet᷑. Habet enĩ amoꝛ pla
gas ſuas que dulcioꝛes ſũt cũ inferunt᷑ amare.v.q.
v.nõ ſemper. Dſfficile ĩmo impoſſibile ẽ ait hiero.vt
pᷣſentibus qs ⁊ futuns fruat᷑ bonis.⁊ de delicijs trã
ſeat ad delicias.vt in vtroq; ſit ſeculo gloꝛioſus.hicĩ
plere ventrẽ.illic mentẽ.eſtimabã ergo vt cognoſcerẽ

vere.ſ.veritatem reputans eos felices qui abundãt

tpalibus.⁊ ſi ſint mali ⁊ infelices qui his carent.ſed

hic laboꝛ eſt añ me.ſ.ad cognoſcendũ quſq; intrẽ in

ſanctuariũ dei.i.in ſecretũ iuſte ⁊iuine diſpenſatio⸗
nis ⁊ retributiõis.⁊ intelligam in nouiſſimis eoꝝ.ſcʒ
in moꝛte.ſubito enĩ defecerũt ⁊ perierũt ꝓpter iniqui

tatẽ ſuam.Ergo ne timueris cũ diues factꝰ fuerit ho

mo.ſ.tea deo derelictũ.⁊ tui curã non habereꝓ eo ꝙꝓ
babes illam abundantiã vt diucs.

pe cito deficiũt ⁊ ad penas ducũt eternas.Uñ in in⸗

ferno poſiti ipſi repꝛobi dicũt. Quid nobis ꝓfuit ſu⸗

ꝑbia noſtra ⁊ iactãtia diuitiarũ.i.diuerſe põpe qui⸗

bus iactanter oſtendimꝰ magnos habere diuitias·

Ecce oĩa trãſierũt ſicut vmbꝛa. Sap.v. Pꝛopterea
dicit p. Cũ multiplicata fuerit gloꝛia domus eius

qm̃ cum interierit nõ ſumet omnia.i.aliquid ex oibꝰ

ſuis pompis.neq; deſcendet cũ eo gloꝛia eius. De⸗

ſcendet ſiquidẽ talis.nõ aſcendet ad celum quo ſan⸗
cii aſcendũt. ſed deſcendet in infernũ. nõ cum glona
ſed cũ ſumma ignominia. Sed ſimuloſtendat᷑ qũ

multiplicat diues iniquꝰ gloꝛiam domus ſue.⁊ qũo

Duantũ ad ſecundn ..VI.
debet quis abſtinere a põpis mũdi in quibꝰ ſuꝑbia
⁊ vana gloꝛia reperit᷑ ⁊ iactãtia quedã.lam iſte po/

delcendet ꝑ boc ad infernũ cũ ignominia. Mul⸗
tiplicat gloꝛiã domꝰ ſue pꝛimo in lectis. Nã fac mul

tũ ſpacioſa vel pꝛecioſa vtpote intarſiata ⁊ bene poli⸗

ta delicioſa nimis cuʒ oꝛnamentis varijs ⁊ culcitris

mollibo ⁊ lintheaminibꝰ biſſinis ⁊ rechamatꝭ. Sed
vt dicii Amos.vi. Vevobis qui doꝛmitis in lectis

ebuneis. 2 in ſtratis veſtris. Ueĩpoꝛtat maledictio
nẽ eternã. Qualem autẽ lectum habeant in alia vita

aut fulcimentũ ꝓ lecto eis in inferno pato.dicit᷑ Eſa.
xiiij. Detracta ẽ ad inferos ſuꝑbia tua.cõcidit cadaũ
tuũ.ſubter te ſternet᷑tinea ⁊ operimentũ tuũ erũt ver
mes.Erit ergo ꝓ culcitra tinea ⁊ pꝛo coopentoꝛio ver

mes. Glo. bi.Qui pꝛiꝰ pallia auro gemmiſq; diſtin
cta ha bebãt.ſatis moleſte ſuſtinebunt ſuꝑbi hunc ie
ctum.Et qui ſuſtinere non poſſunt ꝙ in lecto eoꝝ ſu

vnꝰ pulex vel pediculus qñ in lectis eoꝝ erunt unee

ſub eis ⁊ vermes ſuꝑ eos.qͥd faciẽt. Et vt dicit᷑ Eſa.

vlti. Uermis eoꝝ nõ moꝛietur. Quia igit᷑tum multi
plicata fuerit gloꝛia domꝰ eiꝰ in lectis diuerſis oꝛna⸗
mentis ⁊ pompis in quibo nõ eſt niſi quedã iactan⸗
tia.nõ delcendet cũ eo gloꝛia eiꝰſed ignominia.⁊ ideo
vitanda ex hac cõſideratiõe lecti quẽ cito habebit in
moꝛte.Ecci.x.Cũ moꝛiet᷑ homo hereditabit ſerpen⸗
tes ⁊ vermes. Scðo conſideratione lecti dñi ieſu
xpᷣi. Augꝰ.Lectũ autẽ ſuũ dimiſit xpᷣs diſcipulis ſu

is.quicũq; vult cũ illo quieſcere in celo in illo iaceat

lecto. Moꝛiat᷑in cruce ſi vult crucifixũ placatũ vide
re.Crucẽ autẽ intelligo totam vitã eius cruciatu ple
nã. Item berñ.Circũire poſſum celum. terrã.mare.
⁊oĩa que in eis ſunt.⁊ nõ inuenio te niſi in cruceo bo
ne ieſu. Ibiiaces ibi cubas.ibi doꝛmis in meridie.
Tertio quieſcẽdo in lecto cõſcientie qui mundificat
lachꝛimis compũctionis.iuxta illud.ps. Lauabo ꝑ
ſingulas noctes lectũ meũ.⁊ tunc etiã efficitur floꝛi⸗
dus.ſm illud Cant᷑.i.Lectulus noſter floꝛidus. Ex
emplũ in vitis fratꝝ pꝛedicatoꝝ deillo ſcholari diui
te ⁊ mundano quẽ viſitans in domo ſua ſubpꝛioꝛ cõ
uentꝰ bononienſis.vbi h̊ contigit cõpatriota ſuꝰ cũ
vidiſſet in camera ſua pompaʒ lecti ſui.⁊ alias ſuas
delicias.poſt locutionẽ mutuã de factis patrie eoꝛũ.

cum ille ſcholans pactũ exegerat ab eo pꝛius ne ſub

pꝛioꝛ diceret ſibi aliqͥd dedeo timẽs de cõuerſiõe ſua
qð ⁊ ille ꝓmiſerat.niſi t̃ duo vᷣba ĩ receſſu. emũ
volẽs recedẽ ait. Scitꝭ qͥd ſcptũ ẽ ðᷣ his qͥ volũt gau
dere in hoc mũdo ⁊ huiuſmodi pompas in lectis et

alijs querere. Reſpõdit ille quid.ait. id qð dixit eſai

as ꝓpheta.ſ. Subter te ſternet᷑ tinea. ⁊ operimentuʒ
tuũ erũt vermes.poſt receſſum huiꝰ ita unpꝛeſſum ẽ
verbũ illud in meẽte eiꝰ de tali duricia lecti infernalis
qynũq; potuit quieſcere quouſq; religionẽ ingreſſus
eſt. Scðo multiplica: gloꝛiam domꝰ ſue in equita⸗
turis tenendo plures eg⸗ nõ neceſſarios pulcros ad
paſcendũ oculos aſpicictiũ ⁊ oꝛnatos varijs modis
Sed ſihoc ꝓhibitum fuit a dño regi quantomagis
militi ⁊ populari etiã diuiti. Dixit enim dñs Deut.
xvij. Cum fuent conſtitutꝰ rexnõ multiplicabit ſibi

equos. Et dũ ſaul pꝛimꝰ rex bonꝰ fuit hoc ſeruauit.

rediens de agro cũ bobus nõ in equitibus. vt habe
tur.i. Regũ.xi.ſed malus ⁊ ſuperbus effectꝰ multi⸗
plicauit ſibi equos. Abſalon etiã cũ per ainbirzane,
z3

CTuunlus

voluit vſurpare regnũ multiplicauit ſibi cun ꝛ eq⸗
tes ob iactãtiã. Hoc diſplicere deo oſtẽdit Zach.xij.

vbi dicit᷑. In illa die dicit dñs. percutiam oẽʒ equũ
in ſtupoꝛem, ⁊ aſcenſoꝛẽ eius in amentiam. Que deſi
dia ⁊ vonitas eſt iſta nõ velle incedere ꝑ vnũ miliare
niſi ĩ equo cũ ſit homo ſanꝰ tãqᷓ; fruſtra dederit dñs
pedes hoĩ. Quanta crudelitas paſcere mulas ⁊ eqͥs
abundant᷑.⁊ hoĩes ad imaginẽ dei factos fame ſine⸗
re periclitari:oꝛnare equos auro⁊ argento.⁊ pauꝑes
dimittere nudos.vñ Amos.vi.dicił. Ue vobis qui
opulenti eſtis in ſyon.⁊ confiditis in montẽ ſamarie
optimates capita populoꝝ ingredientes pompatice
domũ iſrael.Quid enĩ huiuſmodi equitature ſuper⸗
flue niſi põpa ſathane quã tñ ſidelis quiſq; abꝛenũ⸗
ciat in baptiſmo. Qui ̊ młtiplicata fuerit gloꝛia nõ
deſcendet cũ eo gloꝛia e ſedignominia.In cuiꝰ ſigu
rã ingreſſus eques pharao cũ cunibo ⁊ equitibo eius
in mari.⁊ reduxit dñs ſupereos aquas maris.Exo.
xiiij.eos.ſ.ſubmergens. Uñ dicunt mali vt habetur
Eſa.xxx. Ad equos ſugiemꝰ ⁊ ſbᷣdit᷑ tãqᷓ; dñi reſpõ
ſio ſuper hoc.Jõ fugietis ⁊ ſuꝑ veloces aſcendemus
iõ veloces erũt qui vos perſequent᷑.Qñ heradiꝰ im⸗
peratoꝛ recuꝑauit lignũ ſancte crucis. qð de hieroſo
lymis rex ipſiꝰ coſdre appoꝛtauerit ꝑſas.inde cũ ipᷣo
reuerſus.qñ voluit hieroſolymã intrare eq̊ inſidens
cũ magno apparatu baronũ equeſtrium clauſerunt
ſeinuicẽ muri poꝛre ciuitatis miraculoſe apparenſq;
ungelus dñi ditit ei ꝙ dñs ieſus qñ ingreſſus ꝑ poꝛ
tã illam ad ſubeundũ paſſionẽ crucis nõ ſuperbum

equũ aſcendit.iuxta ꝓphetiam ʒachanie dicentis.ix.c.
Ecce rex tuꝰ venittibi iuſtꝰ ⁊ ſaluatoꝛ pauꝑ aſcẽdẽs

ſuper aſinã ⁊ ſuꝑ pullũ aſine. Tertio multiplicat

diues lactatoꝛ gloꝛiaã domꝰ ſue in conuiuijs oſtendẽ

do iactantiã ⁊ vanã gloꝛiam in multitudine epulaꝝ
⁊ varitate in oꝛnatu miniſtrantiũ.⁊ pꝛecioſitate va⸗
ſoꝛum argenteoꝝ ⁊ aureoꝝ. Señ.in epla.on ma⸗
gna nobis cõſtat fames ſed ambitio.iam nõ ſunt ho

mines dentib? ⁊ oꝛe ⁊ ventre ad coquinã ↄtenti.ocu

lis quoq; guloſi ſunt. Balthaſar rex aſſyrio ꝝ cum in
babylonia fecit ↄuiuiũ cum pꝛincipibo ſuis magnũ
nõ fuit contentꝰ ibi vti vaſis ſuis pᷣcioſis.ſed ⁊ addu
cifecit vaſa aurea que nabuchogonoſoꝛ de tẽplo dñi
appoꝛtauerat ad bibendũ in eis. Sed ita diſplicuit
deo ꝙ ſubito apparuerũt cõtra eũ digititres manus
ſcribetis in pariete:mane.tethel.phares. In quibus
verbis fuit pᷣnũciatũ ibi vt expoſuit daniel interpꝛes

illi ſcripture ꝙ ablatũ erat ſibi regnũ.⁊ datũ medis

⁊ perſis.qð impletũ fuit nocte ſequẽti ipſo interfecto
⁊-ciuitate capta a cyro danielis.Salomon qͥ ʒ facien

do magna cõuiuia in ſua curia ⁊ nimiam pompã in

familia ⁊ eqᷣtaturis grauabat nimis populũ ſibi ſub
ditum collectis. ꝓpter qð cũ petiſſent a filio eiꝰ robo
am alleuiari.⁊ ille noluiſſet.amiſit maioꝛẽ ꝑtem do⸗
minij ſuiã receſſerũt ab eo decẽ tribo. vt habet᷑.iij

Regũ.xij. Uñ Eſa.v.dicitur. Ue qui cõſurgitis ma
ne ad ebꝛietatẽ ſectandã.⁊ ad potãdũ vſq; ad veſpe⸗

ram.vt vino eſtuetis cithara ⁊ lyra tympanũ ⁊tibia
in cõuiuijs vris ⁊ opꝰ dñi nõ reſpicitis.Et qᷓ;uis in

laicis ſint huiuſmodi couiuia iactãtia plena.⁊ mul⸗
tis alijs vitijs rephenſibilia: multo tñ magis in cle⸗

IIII.

+☛

ricis ⁊ pᷣatis ecclie q debẽt humilitati ⁊ ſobꝛietati in
ſiſtere.ſed ⁊ ipſi in huiuſmodi frequent᷑ incidunt ⁊ ex
cedũt. Uñ hiero.ſuꝑ Micheaʒ ait. Eccleſie pncipes
qui delicijs affluũt.⁊ inter epulas atq; laſciuias pu

diciciã ſeruare ſe credũt ꝓpheticus ſermo deſcribit
eijciẽdi ſunt de ſpacioſis ſdomibꝰ lautiſq; cõuiuijs.⁊

multo laboꝛe epulis exquiſitis.⁊ ſi vis ſcire q eijcien
di ſunt ꝓpter malas cogitatiões ⁊ opera ſua euãgeliũ
lege.in tenebꝛas.ſ.exterioꝛes vbi enit fletus ⁊ ſtridoꝛ

dentiũ. di. xxxv. Quia igit cũ multiplicata fuent glo
ria domꝰ eius in familia ⁊ cõuiuijs deſcendet in in⸗

fernũ cũ ignominia nõ cũ gloꝛia.cũ miſerijs nõ cum
diuitijs.ſicut diues ille qui epulabat᷑ q̃tidie ſplendi⸗
de.ſepultus eſt in inferno.Lu.xvi.Jõ cauendũ ẽ ab

huliuſmodi ⁊ pauperibꝰ parãda conuiuia ad neceſſi

tatẽ ſubleuanda.nõ ad iactantiã oſtendendã vt fecit
rex aſſuerꝰ vt oſtenderet diuitias iactaãtie ſue. Heſter

1. Sic docuit xpCᷣs. Cũ facis pꝛandiũ vel cenã voca

pauperes claudos ⁊ debiles ⁊c. Lu.xiiij. Qð ⁊ ipſe
fecit in cõuiuio ſuo facto in mõte.nõ pꝛincipes ſacer⸗
dotũ.ſcribas aut officiales pilati inuitãs.ſed turbaʒ
humilẽ.nõ ſuꝑ tapeta.ſed ſuꝑ terram vel fenũ ſeden

tẽ.nõ delicioſis cibis.ſed pane ⁊ piſcibo paucis.non

ſaturatos ⁊ repletos ſed eſuniẽtes ne deficiant in via
Quarto multiplicat gloꝛis domꝰ ſue diues iacta⸗
toꝛ in edificijs eiꝰ faciendo magna edificia.⁊ ea mul
tipliciter oꝛnãdo. Contra hos inuehit dñs maledi⸗
ctionẽ dicẽs Hiere.xxij. Ue qui dicit.edificabo mihi
domũ latã ⁊ cenacula ſpacioſa qui aꝑit ſibi feneſtraſ
⁊ facit laquearia cedrina pingitq; ſinopide.Et qꝛ fre

quenter iſta fiũt cũ imiuſticijs.vel qꝛ ex male acqſitis

vel cũ iniurijs ꝓximoꝝ. Jõ dicit᷑ Hiere.xxij. Ue qui
edificat domũ ſuã in iniuſticia.Et Eſa.v. Ue qͥ cõ⸗
iungitis domũ ad domũ.⁊ agruʒ agro copulatis.ſ.
auferẽtes ꝓximo ſua vt ꝓ vobis heatis.nũquid vos
ſoli habitabitis ſuꝑ terrã. Non ſic egerũt patres nr̃i
qui longo/viuebãt tꝑelã dicit apłs ad Heb.xi de
patriarchis. Fide abꝛaam demoꝛatꝰ ẽ in terra repꝛo⸗
miſſionis tã ; in aliena in caſulis habitando cũ yſa
ac ⁊ iacob ⁊ coheredibo repꝛomiſſionis eiuſdẽ Expe
crabãt enĩ fundamẽta habentẽ ciuitatẽ cuius arcifex

⁊ conditoꝛ eſt deꝰ. Ad deteſtationẽ buiuſmodiiactẽã

tie ⁊ vanitatis etiam facit qð Señ.dicitin eplła.Do
mus monumentũ ſit aduerſus infeſta coꝛꝑi. Hanc
an ſepes erexerit an variꝰ lapis gẽtis aliene nihil in⸗
tereſt.ſcitote hoĩes tabene culmo qᷓ; auro tegi.contẽ
nite ceera queſuꝑu acuꝰ laboꝛ velut oꝛna mentũ ac
dec?ponit. Memẽtote nihil pꝛerer aim eſſe mirabile
cũ magno nihil eſt magnũ.hec ille. Paulus q; pᷣmꝰ
heremita viſitatus a ſancto anthonio qſiuit ab eo an
aahuc xpᷣiana religio.ritꝰ gentilium in ediſicijs ſum
ptuoſis imitaret᷑.⁊ audito ꝙ ſic.defleuit conqueſtus

vanitati tãte hoĩes deditos. Magna fatuitas videt

hoc vt cũ hoĩes nũc ſint ita bꝛeuis vite faciũt ſibitaʒ
ſumptuoſa habitacula.cũ antiqui qͥ longo tpe viue⸗
bant in tabernaculis habitarẽt etiã diuites. Uñ bie

roꝰ. Sic edificãt quaſi ſemper victuri.ſic comedunt
⁊ bibunt quaſi cras montun dicentes.Comedamꝰ

⁊ bibamꝰ cras enĩ moꝛiemur. Permaxime autẽ reli⸗
gioſi cauere debent ab hmõi pompoſis edificijs que

— — nnn,5 E ——— —,. ——

etiã in laicis repꝛehendunt᷑a ſctis. Uñ berñ. Uideo
ꝙ ſine magno doloꝛe videri nõ dʒ quoſdã pꝰaggrei⸗
lam xpᷣi militiã rurſum ſecularibꝰimplicari negocijs
rurſus terrenis cupiditatibo ĩmergi.magna cura eri⸗

gere muros ⁊ negligere moꝛes. Idẽ. Abiecta ſancta

ſimplicitate q̃ſi religioſas quaſdã nobis creauimꝰha

bitationũ honeſtates in quibo tantũ cõpaſſum ẽ sni

malibo vt pene in b oẽs effecti ſunt aĩales. Idẽ. Ob⸗
ſecro in peregrinatiõe huiꝰ ſeculi q̃ eſt militia ſuꝑ ter
rã edificemꝰ nõ nobis domos ad habitandũ.ſed ta⸗
bernacula ad defendendũ.vtpote cito euolandi ⁊ in
traturi in patriã ⁊ ciuitatẽ. Facile eſt qð naturale eſt

nũ buid nõ facile eſt ⁊ ſufficẽs nature ⁊ cõgruũ con⸗
ſcientie ipſam ſibi cellam de virgis cõtexere. de luto

plaſmare, vndecũq; operire ? decẽtiſſimie inhabitare
Quid ampliꝰ ĩquirendũ.Etſi vſu ſopiant᷑ hmõi de⸗
lectatiões etſi ſunt qͥ vtant᷑ tãq; non vtẽtes.tñ contẽ⸗
ptu meliꝰ qᷓ; vſu vincunt᷑ bmõi affectiones. hec ille.
Mag debẽt delectari vini ſpirituales in aſpectu ce⸗
li qᷓ;ᷓ tecti.⁊ potiꝰ admirari oꝑsa dei qᷓ; ꝑoĩs. Sed et

talia fiũt ſepe ex rapinis ⁊ vſuris ⁊ queſtibꝰ cũ mulꝰ

tis mendacijs qͥ accuſabũt iſta ꝓcurãtes in iudicio.
iuxta illud Abachuc.ij.Lapis qͥ de pariete ẽ clama

bit.⁊ lapis qͥ inter iũcturas edificioꝝ eſt reſpondebit

Vn ⁊ ð qͥdã fratre qui erat implicatꝰhmõi negocijs
legit in vitis fratrũ ꝙfuit viſus in penis purgatoꝛij
cũ canna ad menſurandũ in manu. Et de.b. dſico
ꝙ cũ reuerſus bononiã vidiſſet cellas aliquantulum
in edificio eleuatas cepit amare flere ⁊ dicere fratribꝰ

Quãacito vulᷓ facere magna pallacia. De po vero
ne

inqͥt biero. Nũc vᷣo cum paupertatẽ domꝰ ſue pau⸗
per dñs dedicauerit.poꝛtemus crucẽ. ⁊ delicias lu⸗

tũ putemꝰ.xij..ij.gloꝛia.Iꝑſe enĩ nõ habuit vbi ca

put ſuũ reclinaret.nec domũ,nec agrũ.⁊natus poſi
tus eſt in pᷣſepio.⁊ moꝛtuꝰ.in ſepulcro alieno ſepultꝰ
eſt.Quinto inultiplicat᷑ gloꝛia domꝰ eius diuitijs ⁊

alijs ex nobilitate generis vñ ſe iactant.qꝛ.ſ.nati ſũt

de ſtirpe regia vel alicuiꝰ magni pᷣncipis ve l de ma⸗

gna familia ⁊ famoſa ⁊ hmõi.Sed multũ vana ⁊ ir-
rõnabilis eſt iſta iactantia. Nã oẽs ſumꝰ geniti pᷣma

nr̃i oꝛigine ex vno patre adã. Nõ enim fecit deꝰ vnũ
adã de argento vel auro ec qͥ oꝛiſunt nobiles.⁊ aliũ

de luto ex q̊ nati ſune gnobie. Sed fecit deꝰvnicũ
eñ

adã de luno tene. vt i.dicit. Aut ergo oẽs no⸗

biles. aut oẽs ignobiles. Uñ Malachie.ij.dicitur.
Nunqᷣd nõ pater vnꝰ oim noſtroꝝ. Nõne deꝰ vnus

creauit nos Quare ergo deſpicit primũ ſuũ vnuſqͥſ

q; vrjm.ſ.iactando ſe de nobili ſamilia natũ.⁊ alium

de ignobi li genere. Sed ſi aliquid magni eſſet in ta⸗

li nobilitate generis.magis eſſet iloꝝ a quibo deſcen

dit qᷓ; ſuũ vñ non hʒ ipſe inde głiari vel ſe iactare ſed
potiꝰ illi. Uñ Señ. Nemo in gloꝛiã vram vixit. nec
qð ante nos fuit nr̃m eſt.animꝰ nobilẽ facit. Ne au⸗
te hoĩes multã eſtimationẽ facerẽt de huiuſmodi no
bilitate generis deꝰ eã videtur contẽpſiſſe.Nã in ve⸗
teri teſtamẽto pumũ regẽ de mĩma familia aʒinas qᷓ
rentẽ.ſ.ſaulem aſſumpſit ſeruũ.ſᷣm.ſ.dauid ſuſtulit
eũ de — minimũ int fratres. Intꝑe gr̃e ele
git piſcatoꝛes ignobiles in pᷣnciprs ecclie.Et vt dicit
apłs:iiad Coxꝝ.i,: Uidete vocationem veſtrã fratres

ſeruũ niſi ex regibo.

nõ multi nobiles.nõ multi potẽtes.non multi ſapis⸗
tes.ſed q̃ ignobilia ⁊ contẽptibilia ſunt elegit deꝰ vt
cõſundat foꝛtia. Nõ ergo eſtimat᷑ etiã ab eiin
piẽtibus nobilitas carnis.ſed animi ex optimis mo
ribus reſultãs. Uñ Señ. Nemo altero nobilioꝛ niſi
cui rectiꝰ ingeniũ ⁊ bonis artibo aptius.Et plato in⸗
qt. Neminẽè regem niſi ex ſeruis oꝛiundũ eſſe, nemin?
Oia iſta longa varietas miſcuit
⁊ ſurſum deoꝛſum foꝛtuna vᷣſauit.hec ille.Sicut au
tẽ ex eadem radice ꝓcedit ſpina ⁊ roſa. ⁊ roſa quideʒ
nobilis eſt ⁊ gruta qꝛ nõ ceſſat bñfacere eis qui iuxta

eã ſunt.ſ.odoꝛẽ ſuũ ſpargẽdo. Spina vᷣo vilis ⁊ exo

ſa.qꝛ pungit qͥs tangit. Ita ex eiſdẽ parentibꝰnaſcun
tur aliqñ duo.UVnꝰ vᷣo nobilis in moꝛibo gratis ſer⸗
uiens oĩbus.Aliꝰ ignobilis Sranis ⁊ diſplicibik cũ
ctis.ſicut patet de eſau ⁊ iacob vterinis.Etdetito et
domiciano filijs veſpaſiani imꝑatoꝛis.lobilitas g
vera eſt aĩm que moꝛibo oꝛnat.inqͥt ſapiens. Signa
autẽ huiꝰ vere nobilitatꝭ animi ſunt.liberalitas.ma
ſuetudo.virilitas.magnanimitas.qtitudo.Pꝛimuʒ
ſiqnũ nobilitatis eſt libertas.Nã ⁊ deꝰqͥ nobiliſſumꝰ
eſt liberaliſſimꝰ eſt. Tanta ecnĩ eſt eius liberalitas vt
nõ ſolũ ſua ſed ⁊ ſeipſum dederit.⁊ nõ ſolũ ſuis ⁊ ſi⸗
bi ſeruientibo ſed etiã hoſtibo.Ipſe enĩ ſolem ſuũ oꝛi
ri facit ſuꝑ bonos ⁊ malos.⁊ pluit ſuꝑ iuſtos ⁊ iniu
ſtos. Math.v. Ad dandũ fecit quecũq; fecit. Naʒ

creaturas rõnales fecit vt eis daret.irrõnales vt as

daret.Leo qͥ dicit᷑ rex aĩaliũ ⁊ nobile aĩal eſt liberale.
Vñ ⁊ areſto.dicit: eſt alal cõicatiuũ.Econtra non
dare eſt ruſticitas magna. Quidã milites interroga
uerunt ſemel magnũ alanũ audita fama eiꝰ ſcie que
eſſet moxima curialitas.i.nobiliras. Reſpõdit ꝙ da
re. Qð cum placuiſſet eis interrogauit ipſe eos ꝛ
cõferrẽt ad inuicẽ ſuꝑ hoc qͥd eſſ maxima ruſticiras
⁊ cum cõſerẽdo non cõcoꝛdarent.nam vnus dicebat
vnũ.aliꝰ aliud.Reſpondit alanꝰ. Ego poſuivos in
via ſoluẽde qõnis ⁊ neſcitis conſiderare. Nã ſi curia
liſſimũ eſt dare.ſequit᷑ꝙ ruſticiſſimũ ſit eiꝰ cõtrariũ.
ſcʒ auferre.Et ideo vos eſtis ruſticiſſimi qͥ inceſſant
aufertis a pauperibo. Scðm ſignũ vere nobilita⸗
tis eſt mãſuetudo ⁊ miſcðᷣia. Señ. Nullũ magis ex
oĩbus q; clemẽtia regem ⁊ pꝛincipẽ decet. Pꝛouerbᷣ.
xx. Manſuetudo ⁊ veritas cuſtodiũt regẽ. ⁊ clemen
tia firmatł᷑ thꝛonꝰ eiꝰ.iij. Regũ.xx. Reges iſrł clemen
tes ſũt. Rex apũ ſolus nõ hʒ aculeũ cũ oẽs alie apes
habeãt.qð iracundiſſime in vulnere cũ pungũt relin
quũt. Tertüũ eſt virilitas in eos qͥ repyugnãt. Uñ
milicibus dak enſis q̊ vti debeãt in hoſtes nõ ſubie
ctos.Etſi in hoſtes coꝛpoꝛis mulcomagis in hoſtes
al.i.reſiſtendo temptatioibꝰ ne efficiant᷑ ſeruidyabo
li.A qͥ enim quis victꝰ ẽ.ei ſeruꝰadditue ẽ.dicit pe.
in pma cano.Seruꝰ ꝑmaxĩe ẽ ↄ nobilitatẽ. Quar
tũ eſt aĩ magnitudo qᷓ quis modica ↄtẽnit ⁊ magna

appetit. Uñ nõ ſuntvere nobiles qͥ ponũt amoꝛẽ ſluũ

in vno milite potiꝰqᷓ in celirege.Et cum oĩs terra ſit
vnꝰ punctꝰ reſpectu celi.⁊ oĩa q ſub ſole ſũt vanitas
ſunt. nõ nobiles ſed viles ſunt qͥ appetũt ⁊ fiuẽ ſuum
ponũt in tenenis celeſtia ↄtenẽtes. Quintũ ſignũ
nobilitatis ẽ gratitudo. Demũ mitiplicat᷑ aliqñ alo
ria domꝰiniqͥ in diuerſis coꝛpoꝛalibo bonis in . uibo

icis ſa⸗

LCitulus

vani holes ſe iactãt vt in ſanitate. Sed vt dicit Ja⸗
co.iiij Que cſt vita nr̃a.va poꝛ ad modicũ parens.⁊
deinceps extermiabik. Nullũ aſal repeni᷑ ita infirmũ
ſicut bõ.⁊ ita leſibile.Jactat ſe aliqͥs de puleritudine
Sead vt dici᷑ Pꝛouerb.vlii Fallax gra.ſ.humana et
vana ẽ pulcritudo cito amittit᷑ ⁊ niſi cum amoꝛe dñi
coõtiungat᷑ occaſio ẽ multoꝝ maloꝝ ſibi ⁊alijs. Sicut
patʒ in mana magdalens q erat in ciuitate peccatrix
⁊ in matia egypnaca.⁊ pelagia ⁊ alijs. Alt ſe iactat
Dde foꝛtitudine coꝛpis. Sed vt dicit᷑ Sap̃.vi. Foꝛtio⸗
ribo feꝛtcioꝛ inſtat cruciatio.qꝛ niſi tales ꝑmaneãt in
timoꝛe dei abutunt᷑ Quanto foꝛtiꝰ eſt coꝛpꝰ tãto foꝛ
tioꝛẽ qͥs inimicũ habet cũ qͥ pꝛeliat.⁊ per ↄꝛiũ cũ coꝛ
pus eſt debile ⁊ infirmũ debilitat᷑ hoſtis nr. Uñ apo
ſtolus. Gloꝛiat᷑ non in foꝛtitudine ſed in infirmitati⸗
bus ſuis.ij. Coxꝝ.xij. Alliꝰſe iactat de agilitate ⁊ velo
citate coꝛꝑis. Sed valde vanũ eſt ſe iactare de eo in
q̃ multa aĩalia hboĩem excedũt vt canes.lepoꝛes.Aſ⸗
ſael fr ioab qͥ agił erat ⁊ veloxvt capꝛea ↄfidẽs deſua

ſeth occiſus ẽ ab eo.ij. Regũ.ij. Sed neq; de ſcia dʒ
aliquis ſe iactare vel gloꝛiari cũ oĩs ſapientia a dño
deo ẽ. Ecẽi.i.Et in ſãa nemo poſſit demones ſupꝑpare

qui m̃ pꝛopter ſciam ſuã penas inferni nõ eusdunt.

Que etiã eſt ſcia nr̃a.cũ nec naturã vniꝰ foꝛmice vel
herbe ꝑfecte ſciamꝰ. Uñ bñ dixit quidam phᷣs. Hoc
tm̃ ſcio qð neſcio. Tenebꝛis enĩ inuoluimur inquit
Job. xxx vij.nec noſipſos ꝑfecte ſcire valeamꝰ.Cum
gᷓ multiplicata fuerit gloꝛia domꝰ diuitijs mũdanis
cũ interierit non ſumet oĩa.i.aliqͥd de quibo tactaba
tur. nec gloꝛia quã hic habebat deſcẽdet cum eo.ſed
ſũma ignominisa in inferno.ꝗ̊ abijcienda oĩsſactan⸗
tia ⁊ in dño gloꝛiandũ nõ in mũdo

lerũ mnoꝛdinsato vtæ ſit moꝛtalis.

itiü in h ꝙ aliquis in actibꝰexterioꝛibus
aliquid incoſuetũ focit ſine ronabili cã. Et qꝛ hoc vt
plurimũ fit ad oſtentationẽ ⁊ laudẽ conſequendã.iõ

qð dñs ait ꝑ ps.de populo ſuo iſrtł. Dimiſi eos ſᷣm
deſideria coꝛdis eoꝝ. Ibũt in adinuentionibo ſuis.
Populus dei olim fuit populꝰ iudaicꝰ dũ habuit ve
rã fidẽ.⁊ ꝑmanſit in cultu veri dei. Nũc autẽ qꝛ non

audiuit legẽ ſuã q̃ mandabat ꝓphetã ſuſcitandum

de medio eoꝝ de fribo ſuis.i.de genere ſuo.i.xpᷣm ie⸗

ſum quẽ deberẽt audire ⁊ obedire.nec legẽ ſeruãt mã

datoꝝ.nec ad oꝑa xpᷣi voluerũt attẽdere.iõ dimiſſus
F a deo ſubtracto lule fidei.⁊ eſt factꝰ nõ populꝰ dei.
ſed populꝰ dya boli Si aũt dimiſſi ſequũt deſideria
coꝛdis eoꝝ qᷓ ſꝑ fuerũt de terrenis acqͥrendis vſuris.
ſine ceſſatõe vacantes.vadũt tendẽtes ad moꝛtẽ eter
nã in adinuẽtionibo ſuis qridie inueniẽtes nouas fa
bulas.⁊ extoꝛtas expoſitſões biblie.vt pʒ in tbalmur
eoꝝ vt videãt᷑ nõ errare.ſapiẽtes valeat reputari. In
nouo teſtõ ppłs dei ẽ ppłs xpᷣianus qͥ ſoh verã fidẽ
qͥ urael dici põt.qð interpᷣtat᷑ vidẽs deum.qꝛ deũ vi

det nũc perndẽ (ũ aũthic ppyłs nõ audit lege deiez

apłm.v. de pꝛeſũ ptione in qͥ agit᷑ de oꝛuatu mu td ſahulas al
ouertent. Judi ij. Di ſunt fontes ſine aq̃.ſ.ſapie. et

Reſumptio nouitatũ

lia ẽ inanis gloꝛie.Et videt᷑ cõſiſtere iſtꝰ qͥ vt placeãt laicis dicũt miſſas moꝛtuoꝝ.⁊ aliss vo

onit᷑ inanis gloꝛie filia. Etde hac põt ĩtelligi illud

ſeruando.neq; intẽditeiꝓ vltimo fine ⁊ vt ſãmo boꝛ

no cũñ eligendo ⁊ ſibi inherendo.⁊ oĩa oꝑa ſua ad glo
riã eiꝰ dirigẽdo. dimittit eos deꝰ nõ quidẽ ꝓptm ſuũ
qꝛ deficere nõ pot populꝰ eiꝰ qͥn ſꝑ ſit.ſed eos deillo

populo xpᷣiano qͥ recedũt a lege ei. Dimittit qͥdẽ eoſ

nõ ſᷣm ꝓuidentiã ſed ſᷣm gram quam ſubtrahit eis.
Neq; enĩ eos dimitteret ipſe niſi pꝛiꝰipſi dimitterent
eũ qͥ dimiſſi a deo ſinunt᷑ ſequi deſideria coꝛdis eoꝝ.
Coꝛ aũt hoĩs ex ſe.vt ðꝛ Hiere.xvij.pꝛauũ ⁊ inſcru⸗
tabile.Et ſicut pꝛauũ ẽ coꝛ.ita ⁊ pꝛaua eiꝰ deſideria.
⁊ inde ſequunt᷑ pꝛaua oꝑa.ſicutex radice infecta fru⸗
ctus coꝛrupti.Ex coꝛde enĩ ereunt cogitatiões male.
furta.adulteria. homicidia ⁊ hmõi.vt ðꝛ Math.xv
Vadũt autẽ ad inferos nõ ſolũ ꝑ cõſueta mala cõia
ſed qtidie adinueniũt nouas vias.cð documento
ſctõꝝ patrũ ſancitũ ẽ.ſuꝑſtitioſa adinuẽtione pꝛeſu⸗

mendũ nõ ẽ ſtephanꝰ papa.ij.q.iiij.conſuluiſti.la

dũtꝑ vitiũ pᷣumptiõis nouitatũ rectoꝛes adinuent
endo nouas vias vltra cõſuetas ad regẽdũ populũ.

velocitate.qꝛ inſeq̃bat᷑ abner pꝛincipẽ exercitus yſbo ſiue extoꝛqueãt a ſubditis ſubſtãtias.qð pertinetad

cupiditatẽ.ſiue vt laudent᷑ ab hoĩbus de mõ regimi⸗

mis tõq; ſapiẽcioꝛes antiqs recedẽdonſine cã a ſemitꝭ

eoꝝ. ʒ illud Pꝛouerb.xxij.õ traſgredieris termĩos
q̊̊s poſuerũt pr̃es tui.Uadũt doctoꝛes in adinuẽtio
nibo ſuis qͥ non ſequunt᷑ dicta ſctõꝝ.ſed opiones no
uas ſubtiles ⁊ curioſas nõ vtiles ad pꝛunedũ aures
Et ſi iuriſte ſũt nõ aſpiciũt ad intẽtionẽ legis ⁊ eqᷣta⸗
tẽ ſed ad deſtruẽdũ antiq̃rũ ſnĩias. Hilarius in li.de
trini. Intelligentia dictoꝝ ex cauſis ẽ aſſumenda di
cẽdi.qꝛ nõ ſermoni res.ſed rei ſermo dʒ eſſe ſubiectꝰ.
Tadũt in adinuẽtionibo ſuis pꝛedicatoꝛes qͥ gradia

ba trutinantes int mullerculas ⁊ plebeios de ſacrꝭ
lñis philoſophant᷑ ⁊ mimoꝝ geſticulationibꝰad riſuʒ

excitãt auditoꝛes.ᷣm illud aplii. Ad fabulas auteʒ

nebule rurbinibꝰ agitate quibo caligo tenebꝛaꝝ reß⸗
uat᷑. Tadũt in ad inuẽtiõibo ſuis clerici in officiãdo
tiuas indiſtincte.qbuſcũq; diebo mutãtes officia oꝛ
dinata.cãtates nõ ſᷣm notã ſʒ ᷣm leuitatẽ.⁊ diſcãtã⸗

tes ? pulſates ĩ oꝛganis ballatas ↄ oẽm hõeſtate cul

dĩni. vt fieri ſolet in theatrꝭ nõ in eccłijs. Sʒ vt ðt
Deũ manibo.i.oꝑibo ſtimulat.i.ꝓuocat ad irã

ͦ pplm vocis delectat. di. xcij . c. in ſcta. Uadũti ad⸗

inuẽtionibo ſuis religioſi qᷣ nõ cõtenti cõlby oꝛdiatiõi
bus aliqͥd ſingłare agere volũtĩ oꝛãdo.ĩ comededo.
Iloquẽdo. in alijs auſtenitanibo vt pᷣ ceteris reputent
ſed tales ↄfuſi remanẽt niſi ſpali ĩſtinctu ſpũſſetĩ mo
ueant ſicut ſctũs germanꝰ. dñic. frãciſcꝰ ⁊ alij. Ua
dũt in adinuetionibo ſuis ppni qͥ adinueniũt qtidie
nouas adinuẽtiões ad frangẽdũ oꝛdinationes ecclie
ac ſi in nullo eẽnt ſubiecti pᷣlatis.⁊ ipi debeãt eos re⸗
gere. qões eop etiã dirimere. ⁊ pcta punire.ꝛtallijæ
gruare. ſapiẽtioꝛes ſe iudicantes eccłia q regił a ſpũ
ſctõ in oꝛdinati onibo ſuis ac ſi minꝰ bñ talia ꝓhibu
iſſer. Et vt de aljs omittamꝰ adinuẽtonibo ꝑmaxi⸗
me iſtud vitiuz in oꝛnatu qdie renouat᷑. dũ vini ſed
multomagis mulieres ob vanitatẽ qtidie varit ve⸗
ſtes. Cõtra qͥs dñs Sopho.l.Uiſitabo ſuꝑ oẽs qut

induti ſunt veſte peregrins In q; actu repert ſit 2 w

—— — — — 3 —. — — —

del
K
n
un

Aà

—

tiũ pᷣumptõis ⁊ nouitatũ ex vana glia frequent᷑ pce
dẽs ⁊ vitiũ ĩmodeſte.De põ.ait.pð.cxliij: Filie eo
rũ cõpoſite circũoꝛnate vt imilicudo tẽpli. In quibo
tria de vitio poſſunt notai. .
Pumũ a mulieribo freantat.ibi. Fili eoꝝ cõpoſite·
Scðm ꝗin veſtibo perpetrat᷑ ibi. Circũoꝛnate.
Tertiũ ꝗ in coloꝛibaugmetank. ibi. vrſ ilitudo tẽpli

Muantum ad pꝛimum. ..l.
manifeſtũ eſt ꝙ ĩmodeſtia oꝛnatꝰ ⁊ pᷣſumptio nouita
tũ in mutariõe veſtiũ potiſſime reꝑit in mulieribo.et
iõ põ.nõ dicit loquẽs de mũdanis filij eoꝝ ſʒ filie eo
rũ cõpoſite. Uñ ⁊ ſacra ſcriptura cũ loquit᷑ de oꝛna⸗
tu coꝛpoꝛis ⁊ veſtiũ noĩat mu leres. vt Pꝛouerb. vij
inqᷣt ſalomon. Ecce mulier occurrit illi habiiu mere
tricio pᷣparata ad capiẽdas aĩas.⁊ Eſa.iij. Pꝛo eo ꝙ
Aleuate ſunt filie ſyon.ſ.in vana gloꝛia oꝛnatꝰ.⁊ am⸗
bulauerũt extento collo qð ẽ ſignũ ſuperbie. nutibo
oculoꝝ ibãt ex curioſitate ⁊ cõcupiſcẽtia.⁊ plaudebãt
Pad ſuis.ſ.coꝛiʒando ⁊ ſaltãdo. ⁊ cõpoſito gradu
cedebãt. decaluauit dñs vᷣicẽ filiaꝝ ſyon.⁊ dñs cri⸗
nes eaꝝ nudabit. Et.i.Pe.iij.ðꝛ.¶) ulieres ſubdite
ſint vin ſuis q̃rũ nõ ſit extrinſecꝰ capillatura.aut cir⸗
cũdatio auri ⁊ argeti aut indumẽti veſtimẽtoꝝcq; cul
tus.ſed qͥ abſconditꝰ coꝛdis ẽ hõ in incoꝛruptibilita⸗
te qͥeri⁊ modeſti ſpũs.Et paul?. iiad Thimo. ij. Uo
lo mul eres oꝛare in ecclia in habitu oꝛnato cũ vere⸗
cũdia ⁊ ſobꝛietate.i tꝑate oꝛnates ſe nõ in toꝛt crini⸗
bus.aut auro vł margoritis. aut veſte pcioſa. l. excel
ſiua ſui ſtatꝰ.ſed qð decet mulieres ꝓmittẽtes pieta⸗
tẽ ꝑ bona opa. Et Joᷣ. Apoc. xvij di . ꝙ mir etnalit
cruciãda q ſiqt cõgregationẽ repꝛoboꝝ erat circũda⸗
ta purpura ⁊ coccino.⁊ inaurata lapide pᷣcioſo ⁊ mar
ritꝭ. ⁊ habebat poculũ aureũ in manu ſua. qð ſiot
apparẽtẽ delectationẽ cõplacẽtiã inanis głie ⁊ con⸗
cupiſcẽtie in oꝑibo ſuis.⁊ hẽbat in frõte ſcriptũ miſte
ri babylon magna.i. ↄfuſio infernalis ſibi refuata.
Duplex autẽ rõ põt aſſt ignari ĩ
deſti ⁊ ſuꝑflui oꝛnatꝰ magis reperik ĩ mulieribo q;ᷓ in

viris. Pꝛima ẽ. qꝛ ipſe omat? mulieris vltra vitiuz

ſmodeſtie ẽ puocatiuꝰ ad laſciuiã qͥ ad aſpicientes ex
eo.qꝛ adijcit ad apparentiã pulcritudĩs. qᷓ qnto ma
lĩoꝛ ẽ tãto plꝰ allicit ⁊ excitat cõcupiſcẽtiã boĩs.Cum
autẽ młr ſit caput pcti ⁊arma dyaboli m oꝛigeñ. qᷓ

„ 7 *

ſcz ſctõs viros deijcit. vt ptzʒ in dauid ⁊ laqueꝰ eius
q̃ ſcʒ capit incautos. Pꝛopt qð ðt ſalomõ Ecẽs.vij.

—

Inueni mulierẽ amarioꝛ? moꝛte q laqu eꝰ ẽ venatoꝝ

id ẽ demonũ. Jõ dyabol⸗ ſciẽs ꝙ per bac multos ca
it ⁊ occidit.inſtigat ipſam mulierẽ ad ſeoꝛnãdũ ad

5 vt talis armatura ei ſiue gladiꝰ ſit acutioꝛ 2 mag

politꝰ ad puocandũ ad cõcupiſcentiã ſui.⁊ laqueus
magis efficax ad capiendũ 2 derinendũ. Sed ↄſide
ret attẽte vana mulier qꝛ tot moꝛtibo digna ẽ ⁊ Penis
inferni q̊t ꝑ erꝰ vanũ ⁊ exceſſiuũ oꝛnatũ ruere facit.

Si eni qͥ occaſionẽ pᷣſtat moꝛt coꝛpoꝛał vel dãni te,

netk ⁊ incurni penã infemi. qntomagis qᷣ eſt occaſio
moꝛtis aĩe alterꝰ . oꝛnamẽta varia ⁊ alias vanitates
&ẽ̃ de iniur. ⁊ dã. da. ðꝛ. Qui occaſionẽ dãni dat.dã⸗
nũ qz dediſſe videt᷑. Uñ ⁊ de quadã comitiſſa habek

vt in limi falloꝛ. de ſeptẽ donits cũ eſſet multũ libe

Capitulum

ꝗre iſtud vitiũ imo⸗

—
—
—

ralis ad pauꝑes of̃onibꝰdedita,ſed multũ vana in
oꝛnatu ⁊ pcipue capilloꝝ poſt moꝛtẽ ap paruit cuidã
ſibi familiari deuote mulieri ⁊ interroganti de ſtatu
ſuo. Reſpõdit ſe ſoꝛe dãnatã pꝛecipue pꝛopter oꝛna⸗

tũ capitis 2 capilloꝝ. vñ ⁊ vidit muller üla caputil⸗

lud babere plenũ ſe erpennb?moꝛdentibo ipᷣm loco ca
pilloꝝ in penã illiꝰ vanitatis. Sed mulrti ſũt alij vs
ni oꝛnatꝰ qͥ magis adbue ꝓuocantad laſciuiam.
Scða rõ quare iſtud vitiũ ma gis reperit᷑ in mulieri
bus eſt ex eo. qꝛ ſicut magnanim?ꝰ oĩa iſta tꝑalia par
ua eſtimat eti ipſam gloꝛiã tꝑalẽ. vñ de ea modicaʒ
curã babet.ita ecõtra puſillanimis pua magna eſti⸗
mat ⁊ ipſã gloꝛiã mũdi magnũ bonũ reputat. Mu
lier aũt cõiter ꝑui animi eſt ⁊ debilioꝛis cognitionis
qᷓ vir. vñ ⁊ glouam tꝑalem magnũ qͥd arbitrat᷑. Er

cũ nõ valeat apparere vel exaltari ĩ magnis negocijs
qꝛ nec in regimĩe nec in docẽdo vel negociando ⁊ bu
iuſmodi.ſaltẽ in apparẽtia pulcritudinis qrit gloꝛi
conſeòᷣ qᷓ tũ eſt quid vanũ tranſitonũ.qꝛ vt dicitur
Eſa.xl. Dĩs caro fenũ.⁊ oĩa gloꝛia eius qſi flos feni
qui cito marceſcit. Et mirũ eſt quo cũ mulier querat
ſumope oĩa habere pulcra quũo animã ipſam qͥ nobi
lioꝛ eſt 2 beipuũ in hoĩie velit habere fedã ⁊ macula⸗
tã. Augꝰ. Ecce ola pulcra ſunt cũ iniqͥs.⁊ tñ ipſi ſũt
turpes.l. in aĩa. Iſtis ſic ſuꝑflue ⁊ vitioſe ſe oꝛnatibo
accidit ſicut euenit cuidã regi q̊ͥ conuocatis oĩbꝰ ma⸗
giſtratibo terre ſue fecit cõuiuiũ magnũ ⁊ nõ erat ali⸗
qs angulus in domo q nõ eſſet coopertꝰ purpura ?
pᷣcioſis pannis. Affuit ⁊ quidam pbᷣ̈s ᷣ cum vellet
exſcreare expuit in faciẽ eiuſdẽ regis.⁊ cũ miniſtri erꝰ
capiẽtes eum vellent ducere ad ſuſpendium nõ ꝑmi
ſit rexſed queſiuit ab eo qreid feciſſet. Qui reſpõdit.
Tidi oĩa loca plena auro ⁊ argento ⁊ purpurd· iõ
in barba regis incraſſata ex pinguedine ciboꝛuʒ mſie
mundaui ⁊ purgaui nõ enĩ vidi locum minꝰ mundũ
qð audiens rex compunctꝰ eſt. Sic dyabolꝰ? videns
hominez qui deberet eſſe dñs creaturarũ aliaꝝ ⁊ pul
crioꝛ eis ꝙ, minꝰ pulcer ſit eis. ſmo ĩmundus expux
in eumipium ↄtẽnendo vel in kaciem cõſcientie eius
ſugggetionitd male maculando. Et hoc etiã figu⸗
ratũ fuit in expuitiõe q fiebat in faciẽ eiꝰ qͥ nolebat ſu
ſcitare ſemẽ fratri ſuo. vt hĩ Deukt.xxv. Frater hoĩs in
ſeĩe defanctꝰ. ſ. ſine fllio habito eſt dyabolꝰq ſine ſpe
ſalutis dãnatꝰ eſt cui ab hoie debet ſemẽ ſuſcitan.q-ꝛ
ex holbꝰ repande ſunt ruine angelice. Sed ſi bõ non
ccdit ad boc vt.ſ.p virtures aſcẽdat ad celũ. nõ vult
ſuſcitare ſemẽ fretri ſuo.vñ tãqᷓ imundũ aĩio expui
in faciẽ eus. qꝛ abominabilis reddit᷑. Certe erubeſce
ret domina domꝰ ſi videret ſe turpẽ ⁊ ancillã pulcrã
Ancilla caro ẽ aĩa domina. vñ multũ erubeſcere de
bet ꝙ coꝛpꝰ oꝛnet pulcrum apparegt. 2 aĩa maculis
plena inueniat ex vanitate oꝛnatꝰ. Quia igit᷑ vitium
iſtud ĩmodeſtie oꝛnatus magis reperitur in feminis
ideo dicit põ. Filie eoꝛũcompoſite Sed compoſino
iſta vana eſt pꝛocedens ex incompoſ itione mentis ⁊
tollens in futura reſurrectione vltima pulentudines
2 clanitatem coꝛpo: is. Unde apis ad Phil. uij. Sal⸗
uatoꝛem expectamꝰ dñm mim leſum chꝛiſtu a reſoꝛ
mabit ſcz in finali iudicio coꝛp⸗ humilitans noſtre. i
coꝛpꝰ nim bumilioti deiectũ/configuratũ coꝛpou

Titnlus ImI.

claritatis ſue.i.ſilatũ coꝛꝑi ſuo gloꝛioſo. Coꝛpꝰq̊ qd
nõ fuit bic humiliatũ ſed exaltatũ ⁊ gloꝛificatũ ꝑ va
na oꝛnamẽta tũc nõ gloꝛificabit᷑ ſed int᷑ repꝛobos ob
ſcurabit᷑. Uñ ber. ſuꝑ dicta auẽteapli. Nũc eãt nũc
rideãt q coꝛpoꝛa ſua pellibo muriũi. giris ⁊ varijs et

ſtercoꝛibo vermiũ.i, ſericis infoꝛmãt. qꝛ cum venerit

dñs ad iudicandũ nõ refoꝛmabit niſi qð abiectiõis
⁊ bumilitatis tnueniet. Sic diues epulo qͥ indueba
tur purpura ⁊ byſſo ſepuliꝰ eſt in intemo.2 in eternũ
cruciabit᷑. Lu.xvi.

eburnea qͥb capillos aptãt capitꝭ. Inaures ſũtanu⸗

li in auriboappoſiti ꝑfoꝛatꝭ in puula etate.qbo adhuc
ytunt᷑ iudei.⁊ antiqͥtꝰmagis vt pʒ in ſcpptura. Chꝛi
ſtiane autẽ ĩ manꝰ digitis tenẽt ⁊ vno no dedecet ĩ
ſignũ mñſmonij. de plunb põpa ẽ. Beme in frõte
pẽdẽtes ſunt aliq ꝑle qs in coꝛonis ſuis añ frotẽ de⸗
ferũt. Mutatoꝛia fũt plura ⁊ varia veſtim̃ta pulcra
qb diũſis tpibꝰ mutant Lintheamina his ſuꝑ alia
veſtimẽta deſuꝑ.ſʒ valde ſubtilia adhuc deferũt ro⸗
mane. Acꝰ ſũtſpuecta q̃ in diũſis ꝑtibo ponũt ꝓ fir

nantu ſe cunduũ GC. II matiõe oꝛnamẽtoꝝ. Specula ⁊ magni valorj hũt ſp

pncipale ꝑpetrat᷑ hoc pctm̃ ĩmodeſtie cũ pᷣſumptõne
nouitatũ circa veſtes. Uñ ſubdit ps. LCucũoꝛnate.
nõ oꝛnate mẽte.ſed circũoꝛnate.i.circa coꝛpꝰex oĩ ꝑte
oꝛnate.ſed vt öꝛ Ecci.xix. facies hoĩs⁊ riſus dentiũ
⁊ amictꝰcoꝛpoꝛis annũciãt de illo. Tãta enĩ diligen
tia ⁊ põpa oꝛnatꝰ inſinuãt totaliter mũdo debitã mẽ
tẽ. Oñs deꝰ qñ emiſit bᷣmos paretes de paradiſo.nõ
fecit eis tunicas ſericeas ſed pelliceas.ie de pellibus
aiĩaliũ. Geñ.iij. vt cognoſcerẽt ſe ſiles beſtijs effectoſ
viriliter ad tegendũ nuditatẽ ⁊ arcendũ frigꝰ indu⸗
cẽdos.Sed adiuenit pᷣſumptio ⁊ vanitas hoĩm pã⸗
nos laneos ex lana ouiũ foꝛmatos.adiũxit lineos in
molliciẽ ex coꝛticibo herbarũ 2 his nõ cõtenta ſuꝑin⸗
duxit ſerica ex ſtercoꝛibo vermiũ.adiũxit varia ex pel
libo muriũ.addidit gemas. argentũ ⁊ aurũ ex vani⸗
tate. Sed vt ðt Señ.in eplła. Qucadmodũ ſtultꝰ ẽ
qͥ equũ empturꝰ nõ ipm aſpicit..ſed ſtratũ ⁊ frenos.
Sic ſtultiſſimꝰ eſt qͥ hoĩem aut ex veſte aut ex condi
tione veſtis q nobis circũdata ẽmõ exiſtimat. Adũ
tere debẽt diligent ꝙ dñs cõminat᷑ pꝑ hmõi vano oꝛ⸗
natu. Eſa.eni.iij.dicit᷑. In llla die. ſ. iudicij vlis vel
punitiõis tꝑalis auferet dñs oꝛnamentũ calciamẽto
rũ.⁊ toꝛques ⁊ monilia. armillas. mitras. diſcrimĩia
lia. peniſelidas. ⁊ murenulas. ⁊ olfatoꝛiola. ⁊ inau⸗

mina.⁊acus ⁊ ſpecula.ſindones 2 vittas.⁊ teriſtra.
2⁊z erit ꝓ ſuaui odoꝛe fetoꝛ. ꝓ ʒona funiculꝰ. ꝓ crniſpati
crine caluiciũ.p faſcia pectoꝛali ciliciuʒ. Hic poſita
ſunt oĩa oꝛnamenta mulierũ a capite vſq; ad pedes
circũquaq; q tũc erãt in vſu q̃rũ allqua nobis igno⸗
ta pꝛopter diſſuetudinẽ. aliq adhuc remanẽt in aliqᷓ
ſiki. Uñ glo. lbi armillas vocat oꝛnamera bꝛachioꝛ
loco quaꝝ ſuntmõ manice ita longe ⁊ late vt ſuffice⸗
ret valoꝛ ꝓ optimo veſtitu.Pariſelidas vocat oꝛna⸗
mẽta taloꝝ.i.in fine veſtis loco cuiꝰ põt nũc eſtima⸗
ri cauda cũ frapis. urenule dicunk cathenule cir
ca collũ. loco cuiꝰ nũc aliqd oꝑe polimito.i.rechama
tura.Olſfatoꝛiola vocat q̃dã in quibus cõtinebãt ibi
muſcũ.⁊ pñt dici naſitergia q fiunt ſerico intexta. ali
an ⁊ int muſcum ſeruata. Teniſtra vocat veſtes eſti
uas valde ſubt les.⁊ dicunta teria qð eſt eſtas. vul⸗
gariter pñt dici gioꝛnee vel cothardite. Oꝛnamentuʒ
calciamẽtoꝝ ſũt calciamẽta roſtrata vl planule picte
⁊ alte ad oſtendẽdã magnitudinẽ quã nõ hñt. Toꝛ⸗
ques ſunt collarnia. monilia q̃.ſ. pendũt añ pectꝰ qᷓ ſo
lereſſe de margaritis. Mitre hec dici pñt q̃ poꝛtãt
in capitibo multũ eminẽtia ſupᷣ caput ad modũ coꝛo
ne vel bineti· Diſcrimiĩalia ſũt pectines 2 directoꝛia

in domo ſecũ. vt frequent ſe ĩpſis qũo ſint cõpoſite

poſſint inſpicẽ. Sindones camiſeas ſubtiles ⁊ reti⸗
culatas vel vela in capite. UVitte ſunt qbo capillos li
gat vel colligüt ne defluãt. enſi ſuos nõ hñt ligaãt alie
nos. Zona cingulũ ẽ qð nũc fit de ſenico intexto.⁊2 oꝛ
namẽtis auri ⁊ arfert. Crines capilli cniſpatũvel tri⸗
cati flaui facti cũ frequenti humectatiõe ⁊ ſoł deſicca
tione.⁊ inde capit leſiõe. faſcia pectoꝛal dici põt qðᷣ
nũc ponũt pannũ cũ bõbice.Et ꝓ his oꝛnamẽtis ꝓ⸗
mittit dñs ignominiã ⁊ penã ⁊ menito. qꝛ in his ma
gna ꝓdigalitas ⁊ crudelitas repit᷑ cũ pauꝑes moꝛiã
tur fome ⁊ fngoꝛe. ⁊ mu lieres tatis ⁊ in tã vanis oꝛ

namẽtis abũdẽt. Cõtra qͥs ĩuchit laco.in cano.c.v.

dicẽs. Agite nũc diuites vlulate in miſerijs q vene⸗
mt vobis. diuitie vre putrefacte ſũt. veſtimẽta vjra ꝗ
tineis cõmeſta ſũt.Et ſciendũ ſ b. tho. ſe. ſe. q.clxix
ar.i.ꝙ circa oꝛnatũ exterio⸗ Etripłr põt offendi.
Pꝛimo pꝛet᷑ moꝛẽ conſuetũ. Scðo pꝛopter inoꝛdi
Tertio pꝛopt᷑ nimiũ defectũ. (atũ affectũ
uantum ad pꝛemn K..
dʒz ſe hõ in ↄbuatione exterioꝛi ↄfoꝛmare moꝛibo eoꝝ
cñ qbo viuit. qñ.ſ.nõ ſũt mali moꝛes. Vñ augꝰ.ĩli.
ↄfeſ. Que Z hoĩm moꝛes flagicia ſũt ꝓ moꝝ diũ ſita
te vitãda ſũt.vt pactũ int᷑ ſe ciuitaris ⁊ gẽtis ↄſuetu
dine vel lege firmatũ. nlla ciuis aut ꝑegrini libidine
violet᷑. Turpis ẽ enĩ oĩs ꝑs q ſuo nõ ↄgruit vniuſo.
die viij.q ↄ moꝛes. Idẽ etiã ðᷣt in li. de doctrina xpᷣia
na. Quiſqͥs rebo pᷣtereuntibo. vt cibo.potu. veſtibo
⁊ hmõi.reſtricnꝰvtitq; in ſe hẽant moꝛes eox int q̃s
viuit.aut ſuꝑſtitioſus aut intẽꝑans ?. Et ſi qͥs ſic eis

*

vtit᷑ vt metas ↄſuetudis bonox int q̊s vᷣſat excedat

aut flagitioſus ẽ aut aliqͥd ſignificat.di. xli. Er ᷣ in⸗
telligẽdũ ẽ vt. a. ſcz qñ ppꝛie ſu nt moꝛes.i.actꝰ moꝛi⸗
faan ea qͥ frequentãt᷑ cõit ab hoĩb tal loci. Nlã abu
lones nõ dʒ ͤs imitari. Sʒ vt ðt yſið.in ſinonimis
Pꝛauũ vſũ lex ⁊ rõ vincat. Si enĩ de vſu patrie ẽ vt
mulieres delerat veſtes vᷣſus collũ ſciſſas aꝑtas vſ
ꝙ; ad oſtentationẽ pectoꝛis ⁊ mamillax. vt in ꝑtibꝰ
rheni valdeturpis ⁊ ipudicꝰẽ talis vſus.⁊1õ nõ ſer
uandꝰ. Sed ð vſu cõi prieẽ deferre mulieres veſtes
caudatas puluerẽ excitãtes ⁊ vi mundãtes cũ eis.
vt ſit floꝛẽtie hͥ turpe ẽ ⁊ dereſtadũ nõ ilt ↄſoꝛmandũ
Siltr de planubl alcis veſtibo ligulat; vl pſoꝛati. 115
ſeq̃ris turbã ĩ malũ,ait dñs ĩveti lege. Utxꝑ at hmõi
ſit moꝛtale pctm̃.j.declarabit᷑. Legit᷑ li. ð. vij. donis
ꝙcũ quidã ſanctꝰ pr per ciuitatẽ ambularet obuia⸗
uit cuidam mulieri oꝛnate veſtẽ habentẽ caudatã. et
iutta eã vidit dyabolũ ndentẽ cui mãdauit adiuron

=S. o — —

—⸗m – -

—— — — — — — ) „ ͥd —,, — — — 2 g

1

Mei
limnst
1dA)
vim
hünnig

Age
ni.

nned

Küſri
.*

juil
Nro
ℳ
louiu
Fnid⸗
mß
.
wrin⸗
csſes
160
He

N
ſi
ws
mit
nge
1ont
up
1s lc⸗
ſme
r,
n
ti⸗
ℳ

Hecundo

peccatũ circa ommatu veſtium pꝛop

catũ in vlu veſtiũ ſprer deſectũ. Eth vel er ne

do vt ſibi diceret cãʒz ſui riſus.qui rñdit. Ideo niſi qꝛ

ſociꝰ meꝰ.iſ.aliꝰdyabolus cũ inſideret caudam huiꝰ
mulieris.mulier cũ traxit caudã veſtis ad ſe ne luto
vie deturparet᷑ in lutũ cecidit ipſe ſociꝰmeꝰ.Ex q̃ oſtẽ
ditur iſta dyabolo placere.qð nõ eſſet ſi ſine peccato
fierẽt. Siliter ꝙ mulier vtat veſte virili.vel ecõtra. vt
fit in ludis.turpe eẽ ⁊ vitioſum ᷣm tho.vbi.S. ar. ij.
tũ qꝛ contra conſuetudinẽ cõem.tum qꝛ põt eſſe cau⸗
ſa laſciuie. Pꝛohibebat᷑ autẽ hoc in veterl lege Deut.

xxñij.ex eo qꝛ gentiles tali mutatione habitꝰ. vtebant

in ſupꝑſtitionibo idolatrie. In decre.di.xxx.ſiqua mu
lier. hoc ꝓhibet᷑ ſub anathemate.ſ.ferende ſentẽtie rs

tione cuiuſdã ſuꝑſtitionis heretice. vt ibi dicit glola.

Vñ ſi quis nũc nõ ex ſuperſtitione vel vanitate. ſed
ex cauſa rõnabili vtat᷑ huiuſmodi.puta ad vitandũ

periculum. vel ex defectu veſtimenti alter iꝰ. peccatuʒ

nõ eſſetm tho. MU
oteſt eſſe. §. II.

inoꝛdinatũ effe/
ctum. Qui qᷓtũ ad ſuperabundantiã tripliciter acci
dit. Uno mõ inq;tũ ex ſuperfluo cultu veſtiũ nõ que
rit gloꝛiã ſᷣm ꝙ veſtes ꝑtinẽet ad aoßgari ⁊ oꝛnatuʒ
vñ grego. in omeł ait. Sunt nõnuli qᷣ in cultu pᷣcio

ſarũ ſubtliũq; veſtiũ nullũ putat eſſe peccatum. ꝙ ſi
culpa nõ eſſet nequaõᷓ ſermo der ta vigilater expine

ret ꝙ diues qͥ toꝛqbatapud inferos purpuxa ⁊ abyſ

ſo indutus fuiſſet. Nemo qppe pᷣcioſam veſtem.iex
ceſſiuã pꝛopꝛij ſtatꝰ niſiad inanẽ gloꝛiam querit. hec
ille. Nec obſtat ꝙ miniſtri altaris aut pncipes 2 alij ĩ
dignitatibo conſtituti vtunt᷑ veſtibo multum pꝛecio⸗

ſis qꝛ nõ faciunt hoc ſeu nõ oꝛdinat de ſe ad ſui glo⸗

riã. ſed ad ſigniſicandũ excellentiã ſui ſtatus ⁊ oſten
dendũ magnificentiaʒ diuini cultus. Scðo mõ per

exceſtum affectꝰ ẽ inoꝛdinat in;tum ꝑ ſuperfluum

cultũ veſtiũ querit qͥs delicias coꝛpis m ꝓoꝛdinat

veſtimentũ ad coꝛꝑis ſomentũ querẽdo babere delt
catas veſtes que delectent carnes vt ſ ubtiles camiſi

as ⁊ huiuſmodi.circa qͥs ait xpᷣs Math.xi. Ecce qui
mollibo veſtiunt᷑ in domibo regũ ſunt. i. terreno regi

militat non celeſti m grego. entio mõ fit inoꝛdina

tio ex ̊ ꝙ nimiã ſollicitudinẽ põit circa cultũ.⁊ apta⸗

tionẽ veſtium.etiã ſi nõ ſit ibi aliqᷓ inoꝛdinatio ex ꝑte

finis.⁊ multũ tꝑis ibi perdit᷑.qð non eſt ſine magna

culpa.cũ nil pᷣcioſius tꝑe habeat᷑. vñ xpᷣs ¶ jath. vi

⁊ de veſtimẽto qᷣd ſolliciti eſtisſ.ſuꝑflue.Conſider⸗ʒ
te lilia agri qũo creſcũt.nõ laboꝛant neq; nent⁊ deꝰ
ſic veſtit. igit vt ait apłs.i.Chimo.vl. Habentes ali
menta ⁊ quibo tegamur his contenti ſumꝰ. Conſide

randũ diligent᷑ qð ait Job.i.c.Nudus egreſſus ſum

de vtero matris mee. ludus reutar illuc.ſ. in terraʒ
matrẽ noſtrã pꝛimã de qua facti ſumꝰ.

S=

Tertio poteſteſſepec ... V.
eg

u gligen
tia hoĩs inq;tũ no adhibet ſtudiũ ⁊ laboꝛẽ vt vtatur

cultu veſtiuʒ put opoꝛtʒ. vñ ⁊ phs dicit in. vij/ ethi ·
wag molliciẽ que vitiũ ẽ periinet ꝙ hõ trabat veſtezʒ

. „ —

Pterrã ne laboꝛet in retinẽdo eã. vel h̊ põr fieri vt in⸗/
de querat gloꝛiã ⁊ oſtentationẽ vtil. reputet᷑ moꝛtiſt⸗

catꝰ contemptoꝛ mundli et᷑ eo ꝙ veſtes multũ vlles

dilaceratas vel vnctuoſas defert. vñ ⁊ berũ. dicebat
ꝗ in veſtibo paupertas placebat. ſa oꝛdes aũt nũc;.qꝛ
iignũ erat vel negligentis ai vel gloꝛiã affectãtis.Et

Piero. leq; affectate ſoꝛdes nec exqſite delicie laudẽ
pariũt. Qð in cibis vel veſtibo dicit gratianꝰ intelli⸗

gendũ.di.xli· S. pterea. Ueꝝ qui verbo ⁊ exẽplo hñt
alios ꝓuocare ad pnĩiam ⁊ mũdi contẽptũ decet vili
bus indui.ſicut fecerũt quidã ex pꝛophetis. De qui⸗
bus apłs ad Heb.xi.Qircuierũt in melotis.i.ſclaui⸗

nis. in pellibo capꝛinis.vt helyas. Et glo.ſuper illud

Johannes habebar veſtitũ de pilis cameloꝝ Mat.
iij. Qui pnĩam pꝛedicat habitũ pnie oſtendat. Nar

rat vmb. in expoſitiõe regule. ꝙ cũ qda magnpᷣdica

toꝛ actu pᷣdicaret acrit᷑ deteſtãdo? ĩcrepãdo põpã ve
ſtium.⁊ ipſe cappã haberet ſumptuolam ſurrexit in
medio populi quidã fatuꝰ clamoſe dicens. ſtulte
qũo credis inducere auditoꝛes hos ad dimittenduʒ
pompã veſtiũ cũ tuipſe vtaris.vt patet in cappa tua
Et ſic patet de circũoꝛdinatione veſtiũ.

Muantu ad tertium . . VI.

bncipale. ſ.de coloꝛibo adiunctis in oꝛnatu.dicit pð.
vt ſilitudo tẽpli.ſ.ſunt filie.de quibo locutꝰ eſt. Tem
lũ non ſolũ oꝛnat᷑ auro ⁊ coꝛtinis varijs.ſed etis co⸗
oꝛibꝰ multis in picturꝭſic vane mulieres coꝛꝑa ſua
que rõne fidei ſunt templũſ pũſſancti 'm apłm.i/ad
Coꝝ.vi.Faciũt templũ dyaboli dũ alternates pictu
r a deo factã ad imaginè ſu.inſtinctu dyaboli po⸗
nũt coloꝛẽ albũ ⁊ rubeuʒ. ⁊ ſic vt ypocrite exterminat
facies ſuas vt appareãt hoĩbꝰleiunãtes.git chꝛiſtus
MHath. vi. Hoc expꝛeſſe repᷣhendit inſignis martirũ
xpᷣi cypꝛianꝰ dicẽs in lib.de habitu virginũ. lõ vir
gines. non viduas. ſed ⁊ nuptas puto etiã oẽs feias
admonẽdas ꝙ opꝰ dei ⁊ facturã eiꝰ ⁊ plaſma adulte
rare nullo mõ audeant adhibito flauo coloꝛe nigro
puluere vel roboꝛe.aut q̃libet medicamltre⸗as dicit.
qꝛ multa faciũt ad huiuſmodi oꝛnatum. Et ſubdit.
Manꝰ deo inferũt qñ qð ule foꝛmauit refoꝛmare in
tendũt. Impugnatio iſta ẽ dĩni oꝑis. pᷣuaricatio ve
ritatis. ðeũ videre nõ poteris qñ oculi tui nõ ſunt.i.
faciei coloꝛ q̊s deꝰ fecit.ſed qᷣs dyabolus infecit illũ
ſectata es. Rutilos atq; depictos oculos ſerpẽtis imi
tata es.de inimico tuo tracta cum illo pariter arſura
hec ille. Quando aũt hoc ſit moꝛtale habes in. F. le.
Certe magna nimis pᷣſumptio ⁊ ſu perbia ẽ velle aliã
foꝛmarc effigiẽ quã deꝰnõ dedit tãq; deſpiciẽdo opꝰ
dei. 2 g ipe meli? valeat facere. Quãuis enĩ apls di⸗
cat.i.ad Toꝝ.vij. Que nupta ẽ cogitat ꝗ mũdi ſunt
qũo placeat viro. ⁊ pter h ꝑmittat eã oꝛnari cũ ſobꝛie
tate.nõ tñ vt fingat coloꝛẽ quẽ nõ hʒ. B enĩ ẽ decipere
2 maritũ ⁊ alios ⁊ mẽdaciũ oꝑis.qð mantis diſplt
cere deberet ⁊ eis.ſ.ꝓhihere fucos.

Vnñ augꝰ.ad poſ⸗
ſiaiũ. Fucare pigmẽtis qͥ vel rubicũdioꝛ vel cãdidioꝛ
color appareat adulterina fallacia ẽ.q no dubito etia
ipos maritos ſe decipi nolle. bo ſok pmittede ſũt oꝛ⸗

nari. vt. ſ. placeãt 'm veniã nõ ym ĩperiũ. Nã ver' oꝛ
natus chꝛiſtianoꝛum 2 chuſtianarum no ſolum eſt
nullꝰ fucus.ſed nec auri veſtiſc; pompg. ſed moꝛes
boni / de conſecra; diſtinctlone v. fucare. Impia ie⸗

Citnlus ImII.

ſabel regina que ſeo: nauit ſtibio.icoloꝛe. putãs per
hoc ad ſui amoꝛẽ trahere hyeu.de mandato eiꝰ pꝛeci

pitata eſt de feneſtra. ⁊a beſtijs comeſta in pte vt ha
bet iiij/ Regũ.ix. Heſter reginsa cũ ſe pꝛeſentauit aſ⸗
ſuero oꝛnata. ⁊ coloꝛe roſeo.comitata domicellis. ſu⸗
bito aſſuerꝰ videns eã verſus eſt in furoꝛem in facie.

Sed ex timoꝛe pallida focta.ſubito in clementiã ver

ſus eſt furoꝛ etꝰ. De ipſo etiaʒ oꝛnatu vano habes.j.
in titulo de gula.e. dechoꝛeis.
„VII.

Mueritur vtru oenaz.

tus mulierũ ſᷣm moꝛem patrie qui videtpanus ⁊ ſu

perfluus quo ad veſtes inciſas. perfoꝛatas. lingula⸗
tas.polimitas.i.richama tas.caudatas. deauratas.
quo etiam ad mitras.ſeu baltheos capitis.capillatu
ras varias.bombicẽ circa doꝛſum. margaritas.ʒo⸗
nas aureas. planulas altas. fucos. ⁊ huluſmodi ſit
peccatũ moꝛtale.Et arguẽdo ad parteʒ affirmatiuã
videt᷑ ꝙ q;tum ad queſitum ſit moꝛtale in quolibet pᷣ

dictoꝝ.ſcʒ oꝛnatus mulierum. Pꝛimo ſic. Dñs de

us in ſcnpturis ſanctis nõ cõminat᷑ damnationem

eternam vel grauẽ punitioneʒ niſi pꝛopter moꝛtalia.

Ratio huius eſt.qꝛ iuſtus eſt dũs. ⁊ iuſticiaʒ dilexit
Exigit autẽ iuſticia vt ᷣm menſuram delicti ſit⁊ pla
garum modus. vt dici᷑ Deut᷑. Sed dũs cõminat᷑
grauem punitionẽ mulieribo facientibus buiuſmo⸗
di vanitates per Eſa. dicentem.iij. c. ſic. Auferet do
minus oꝛnamentum calciamentoꝝ ⁊ lunulas ⁊ toꝛ⸗
ques. ⁊ monilia ⁊ armillas. ⁊ mitras ⁊c. ⁊ infra. Et
ent pꝛo ſuaui odoꝛe fetoꝛ.⁊ pꝛo ʒona funiculꝰ.2 pꝛo
cnſpanti crine caluiciũ.⁊ pꝛo faſcia pectoꝛali cllicium
pulcerrimi quoq; viri tui gladio cadent.ergo ⁊c. Se
cundo ſic.Quod eſt ↄtra doctrinã apoſtolicam vide
tur eſſe moꝛtale.per illud Lu.x.dictũ noſtri ſaluato/⸗
ris. Qui vos audit me audit. ⁊ qii vos ſpernit me
ſpernis ar. etiam ad hoc.xi.q.iij.qui omnipotentem
Unde ⁊ ↄtra eꝗ doctrinam nõ valet per quẽqᷓ; diſpẽ
ſani.vt dicitur.xxv.q.i.ſunt quidam. Sed talis oꝛ⸗
natus eſt cõtra doctrinã apoſtolicam. Dicit enĩ bea⸗
tus petrꝰ in pma canonica.c.iij. Mulierũ non ſit ex
trinſecꝰ capillatura.aut circũdatio auri 2 argẽti. aut
indumenti veſtimentoꝝq; culeꝰ. Et paulus apoſto⸗
lus.i.ad Thimo.ij. de mulieribꝰ. Oꝛnantes ſe nõ in
toꝛtis crninibo aut auro. aut margaritis. aut pꝛecioſa
veſte ⁊c.ſᷣm hiero. Ue impoꝛtat dãnationem eternã
cui impꝛecatur vel pꝛenunciat᷑ ſed Math.xviij. di⸗
cit dñs ieſus. Ve illi per quẽ ſcãdalum venit. Scan
dala autem.i.ruine ſpirituales multotiẽs euenire ex
focto huiuſmodi oꝛnatꝰ mulierum plunbꝰ infirmis
mentibus ſatis credibile eſt. Ad idẽ faat quod dicit
de ſniur.⁊ dam. da. c. ſi culpa. Qui occaſiõez damni
dat. damnũ quoq; dediſſe videt᷑ergo ꝛc. In con
trarium ⁊ ad partem negatiuã arguendo.ſ.ꝙ huiuſ⸗
modi oꝛnatus nõ ſit moꝛtale. pꝛobat᷑ ſic. Quod ſan/
ctoꝝ patrum documento vel decreto ſancitũ non eſt
ſuperſtitioſa adinuentiõe pꝛeſumeudũ non eſt. vt di

„

citur in canomca. ij. q.iiij. c. conſuluiſti. Hoc Eenim
contra illud Pꝛouerb.iij. Ne innitans pꝛudẽtie tue
Xexponit hiero. ⁊ habetur de con.ca.neinnitaris.

Sed nullus ſanctoꝝ patrum ſiue ſummoꝝ pontifi

—

cum ſiue doctoꝛum determinat huiuſmodi oꝛnatuʒ

ſimpliciter eẽ peccatum moꝛtale. necſanctus tho.ſe.

ſe.q.clxix.arti.ij.vbi queſtionẽ ſpecialem mouer cir⸗

ca huiuſmodi.dicit hoc eſſe moꝛtale niſi in qbuſdaʒ
caſibus.ergo in alijs caſibus nõ erit moꝛtale.perar

gu·a contrarijs.di.xxv. qualis.⁊ ipſius doctrina eſt

ab eccleſia appꝛobata ſpecialiter per Johannem. xxij
Similiter ⁊ irrefragabilis doctoꝛ alexander deales

hoc nõ aſſerit nuſi in certis caſibo.ergo in alijs nõ erit
moꝛtale. Ueniendo bꝛeuiter ad deciſionem queſtio⸗

nis ſaluo ſemper iudicio cuiuſcũq; melius ſentiẽtis
⁊ determinatione eccleſie videt᷑ ſic dicenduʒ. In oꝛna
tu huiuſmodi duo ſunt diligenter examinanda. Pꝛi
mũ eſt intentio oꝛnantis. Secundum eſt ipſe oꝛnatꝰ
in ſe. Etqᷓ;tum ad pꝛimũ.Cũ mulxtiplex poſſit eſ⸗
ſe intentio circa huiuſmodi.ſic ᷣm varietateʒ intẽtio⸗
nis erit ibi aliquando moꝛtale. aliquãdo veniale, ali
quando nullum peccatũ.jNaʒ ſi mulier ſe oꝛnet hac
intentione vt trahat homines ad ſui cõcu piſcentiam
certum eſt ibi peccatũ moꝛtale elſe. qꝛ agit cõtra cha
ritatem pꝛoximi tendens ad moꝛtem anime eiꝰ etiaʒ
ſi non ſequat᷑ ruina alicuiꝰ per concupiſcentiã eius.
ar. de pe. di.i.ſi cui.Et in pluribo alijs capitulis in 4
bus expꝛeſſe habet᷑ ꝙ ſola cogitatio deliberatꝰ ẽ moꝛ

fale. Etibleſt ꝓpꝛie per ſe ſcandalum actiuũ ⁊ moꝛta⸗

le ſm doctrinam. beati tho. ſe.ſe. q. xliij. art. ij. 2. iiij.
ad hoc facit illud Pꝛouerb. vij. Ecce mulier in habi⸗
tu meretricio pᷣparata ad capiẽdos amimas. Si vo
non hoc intendat.ſed iſtud aliud.ſ.iactantiam ⁊ bu⸗
manam laudem ſibi conſtituit finem ſuũ vltimũ ma
gis diligens ipſam gloꝛam qᷓ; ſalutẽ anime ſue. vel
gloꝛiam etemam. panta facere contna dei ⁊ eccleſie P
cepca vt conſequi poſſit illam gloꝛiã,cũc eſt eis pecca
tuʒ ĩanis gloꝛie moꝛtale ᷣm beatũ tho. ſe. ſe.q.cxxxij.
Moꝛalia enim ex fine tubunt ſpeciẽm ppᷣm in li.

ethi. Si autẽ intendat quandam complacentiã illiꝰ

vanitatis oꝛnatus ad quẽ ita oꝛdinate afficitur ꝙ ibi
conſtituit finem. adeo ꝙ etiã ſi crederet certitudinali
ter pꝛoximũ ex illo oꝛnatu ad ruinã trahi nõ curaret.
vt conſequatur cõplacentiam illã. Sic etiã erit moꝛ

tale. Et ſic intelligit petrꝰ de thar. illud dictum g.
lat

di . xxv.S.criminis. Nullũ eſt adeo veniale quin
cruminale dum placet.cõplacentia videlʒ fruitionis.
Et multomagis ſi in dei contemptu z hoc ageret. In
quo caſu loquitur cypꝛianꝰin auctoꝛitate ſuperiꝰ in/⸗
ducta in pcedentibus. Uel cũ intedit trabere ad con
cupiſcentiam ſui exrra matrimonium intelligitur di⸗

cta qauctoꝛitas cypꝛiani. Si vero intendat aliquam

inanem gioꝛiam vel iactantiam vel complacentiam
in huiuſmodi oꝛnatu leuem. ſcʒ citra ſalutem anime

infra dilectionem dei ⁊ pꝛoximi. erit veniale m bea⸗
tum thomam ſe. ſe.q.clxix.⁊.q.cxxxij. Demũ ſi inten
dit pꝛeciſe placere viro ne huiuſmodi obmittẽdo red
datur ei odioſa. ⁊ ſic inclinetur ad aliarum concupi⸗
ſcentiam.vel q: imperatur ſibi hoc a viro peccatum
ſiquidem nullum erit. Ad hoc facit quod ait apoſto
lus.i.ad Thimo.ij. Mulieres in habitu oꝛnato cũ
ſobꝛietate ⁊ verecundia. Similiter ſi intendat ex hoc
yitare obpꝛobꝛium hominũ.ne.ſ.omiſſo oꝛnamento
ſᷣm modũ patne.deſpiciat᷑a ceterisaut vt coniugio

be
a,
nehig
AI
MTNH
mng
eent
natcky
ſti
Dan
d
con⸗
dltt
oräc
ie
Wõl
S
h,
m65
n
meien
ſuuti
tun
inil,
nüc
urgd
zordnui
ſa
nücen
onne,
leanm
tduns⸗
ign
ſo
ie
rtin
glaconn
uen n

tradat᷑ nullum videt᷑ vel leue peccatũ. cato fleri poſſet m. b. tbo. Ad idem.ſiq pdicta de ſe

MQuantum ad ipſum.. VII
ſuꝑfſtuitas

oꝛnatũ in ſe duo pñt ibi vitia inueniri.ſ. ſuj

exp̃ſſe q pertinet ad pdigalitatẽ. ⁊ incentiuũ ſeu exci
tatiuũ libidinis ad qð illud inducit.Et q;tũ ad ſuꝑ

fuitatẽ cũ nõ oĩs pꝛodigalitas ſit moꝛtale. ſed aliqũ

frequentiꝰ veniale. ? lo iſto reſpectu nõ poterit illð
iudicani moꝛtale niſi fuerit valde euidens⁊ enoꝛmia
exceſſus. In q̊ͥ ↄſiderandũ ẽqꝛ quod vni ẽ magnus

„

exceſſus vt vxoꝛi comitatiui vel pauꝑis artificis ve⸗

ſtis velurata. auro texta.aut gẽmata. alteni paruꝰ vel
nullus vr vxoꝛi pncipis vel militis. Ad qð facitop

time qð dicit augꝰ. inli.de doctrina xpᷣiana. videlic,

Quid loco ⁊ tꝑi ⁊ ꝑlonis conueniat.diligent᷑ attẽdẽ/
dum ẽ ne temere ſtag
oĩbus nõ vſus rexꝝ led libido in culpa ẽ. Et habetur
di. xli:qͥſquis.Et q;uis augꝰ. videat᷑ ibi loqͥ pꝛinci⸗
paliter de cibis.tñ gratian? in fi.illi⸗ di . F. vl. extẽdit
illud etiã ad indumẽta vt.ſ. debeat in hmõi attendi
mos patrie. Qui vſus prie ⁊ ſi ſit ĩimoderatꝰ et vanꝰ
Vñ ⁊ abuſus creature.nõ tñ oĩs abuſus creature eſt
moꝛtale. lã comedẽdo nimis ardent᷑ eſt ibi abuſus

cibi.⁊tñ raro moꝛtale. Siqͥs aũt vellet dicere non ꝓ

pꝛie eſſe abuſum creature niſi in traſgreſſiõe pꝛecepti.
tũc nec in ipſo exceſſu oꝛnamẽti ⁊ pdigalitate enit ſꝑ
abuſus creature ſed qñ eẽt moꝛtale. Quantũ autẽ ſit
ille exceſſus qͥ ad ſuꝑfluitatẽ ſeu ꝓdigalitatẽ oꝛnatus
qð facit moꝛtale.fateoꝛ me neſcire dare regulã gene⸗
ralẽ nec de facili poſſe darinec reꝑio aliquẽ dediſſe.
vñ pꝛudentie ⁊ atbitrio boni viri relinquenduʒ ẽ.
Inqtũ do ipſe oꝛnatꝰ mulieris ẽ puocatiuꝰ ad laſci
niã. videt᷑ ii diſtinguendũ de occaſione data ſuffici
enter vel accepta. Si enĩ mulier oꝛnet ſe m decẽtioʒ
ſui ſtatꝰ ⁊ moꝛẽ patrie. ⁊ nõ ſit ibi tumultꝰ exceſſus.⁊

ex ̊ aſpicientes rapianfad cõcupiſcentiã eiꝰ.erit ibꝛ

occaſio potiꝰ accepta qᷓ data. Uñ non mulieni ſed ei
ſoli qͥ ruit ex aſpectu eiꝰ umputabit᷑ ad peccatũ ſalteʒ
moꝛtale.arg.ad S. xxiij.q.v.ð occidedis. Poterit au
tẽ eẽ tãtꝰ exceſſꝰ ꝙ erit ibi occaſio etiã data ex pie mu

lierꝭ ſe oꝛnãtꝭ.q̃lis autẽ ſit iſte exceſſꝰvt moꝛtale vale

at iudicari ad arbitriũ bõi viri viðꝛ dimittẽdũ. GBo
ni viri dico ñ ſolũ ĩ ↄſcia ſʒ ĩ ſufficiẽti pitia circa hꝰi.
Sed et his q notat alexan.de ales in ſuo.ij.nõ defa
cili dʒ de hmõi mulieres de moꝛtali cõdẽnari. Dicit
enĩ ꝙ le viris ⁊ mulienibꝰ ſe oꝛnare ſm conſuetudinẽ
ciuitatis ⁊ ſtarũ ⁊ conditionẽ perſone ſe oꝛnãns. Ita
tñ ꝙ nõ ſit ibi libido in volũtate.qð pertinet ad intẽ
tionẽ de q dictũ eſt. õ. qñ eſt ibi moꝛtale vel veniale.
Nec ſit ibi ſcandalũ exterioꝛi oꝑe.qð pertinere videt
ad nimiũñ exceſſũ.Mec tñ aſſerit in contrariũ faciedo

elſſe moꝛtalc.qꝛ nõ ſꝑ. Sed ⁊ fucis vti qð pꝛe ceteris

vanitatibo videt magis pulcritudinẽ oſtentare.⁊ per
ↄñs magis ad laſciuiã incitare. Geatus tho.ſe. ſe. q⸗
clxix. põit nõ eſſe moꝛtale de ſe.ſed moꝛtale vel venia
le ſᷣm intentionẽ vtetis.⁊ conditionẽ ꝑſone vt ſi nõ ſit
in ſtatu nubẽdi pᷣcipue religioſa in quibus foꝛte eſſet
moꝛtale.qͥnĩmo ⁊ turpitudinẽ nõ naturalẽ. ſed ex ali
qua ſuꝑuenienti egritudine accidentẽ per hoc occul⸗
tare bis que nupte ſunt vel in ſtatu nubendli ſise pecx

tia rehendamꝰ. In his enim

SGsäs

nõ ſint moꝛtalia poſſent adduci rõnes ſequẽtes.O⸗
peccatũ moꝛtale eſt cõtra legẽ diuinã vel humanam
qð patʒ ꝑ diffinitionẽ ugu Kercarl eſt dictũ velfa
ctum velconcipitũ cõtra legẽ dei.in lege dei includit᷑
⁊ humana.ſed hmõi oꝛnat nõ eſt contma lege dei. vt
patet diſcurrendo ꝑ mandata decalogi aut ꝑ mada
ta euangelica. Nec cõtra legẽ canonicã.humanã vel
ciuilẽ Et ſi dicat᷑ ꝙ in antiqua cõpilatione decretaliũ
ꝓhibeat᷑ indiſtĩcte poꝛtarura veſtiũ inſciſarũ vł frap
patarũ. Satis ẽ ꝙ in noua cõpilatiõe nõ habetur ne
mebꝛanas occupet fruſta. õ aũt antiqᷓ ſed noua cõ
pilario in vſu br ⁊ ligat. ̊ ⁊c. Pꝛeterea ꝙ innitit᷑ mo⸗/
ri patrie ſeu fit ᷣm vſum ciuitatis.nõ eſt ↄ ius natu
rale diuinũ.⁊ ſi turpitudinẽ aliquam videat᷑ hre.vt
mulierẽ incedere nõ velato capite ſed in capillis etiã
ſi ille mos ſit S ius poſitiuũ.dũmõ tñ nõ repꝛobet᷑a
iure licitꝰ eſt vel ſaltẽ nõ criminale.Turpis eſt enim
ꝑs vniuſo ſuo nõ ↄgruẽs.vt ðꝛ di.viij.q̃ contra mo
res. Augꝰ. etiã refent documentũ ſibi datũ a ſanctiſſi
mo amb ad quãcũq; eccłiam deueneris moꝛẽ lllius
ſerua ſi nõ vis cuiq; eſſe ſcandalũ. nec quẽq; tibi.di.
xij lla. Sed oꝛnat bmõi ẽ de moꝛe multaꝝ patria/
rũ ⁊ locoꝝ nec eſt ↄ ius diuinũ aut natu rale.niſi foꝛ⸗
te valde notabił exceſſus.nã paꝝ ꝓ nihilo reputatur
arg. de cõſe. di. ij. reuera. Er ᷣm phᷣm paruꝰ receſſus
a medio nõ coæũpit bonũ vᷣtutis.⁊ ſic nõ erit Zius.
ſed pꝛet᷑: lec etiã repꝛobat᷑ a iure mos iſte.qͥnimo ex
ꝙclericis phibe᷑ oꝛnatꝰmundiał arguendo a ʒꝛio
ſenlu. layc cõceſſus videt᷑. ðꝛ enim.xxi.qiiij. Dis ia
ctantia oꝛnatura coꝛpoꝛalł aliena ẽa ſacrato oꝛdine.
Et in.c.ſe.p to.Et in cle.c.qm̃.de vi.⁊ ho.cle. ꝙ cle
ricis ꝓhibet᷑ poꝛtae veſtes nimis lõgas inciſas.lin⸗
gulatas ⁊ hmõi.de laycis nihil ðꝛ. Pꝛeteres. facta
lanctoꝝ ſunt imitãda q nõ ſunt puilegiata.lã dep
uilegiatis erat regula in ↄꝛiũ q̃ a lure.li.vi.de re. iu.
c.puilegiũ. Sic enĩ ab exeplis ſctoõꝝ argnit aug. xxiij
q.iij. ea vindicta.q̃q.vi.vides. Sed multi ſcl ⁊ ſctẽ
vſi lunt talibo. Nlã de ioſeph ſctiſſimo legit᷑ ꝙ prĩ eiui
fecit ei tunicã polimitã.i.nchamatã.Geñ.xxvij. He
ſter q̊ʒ ſanctiſſima cũ ingrederet᷑ ad regẽ aſſuerũ do⸗
micellas ſecũ habuit quaꝝ vna veſtimẽta in terram
defluẽtia ⁊ ſic caudata retinebat. iudith caſtiſſima ⁊
vidua induit ſe ornamẽtis ſuis ⁊ ipoſuit ſibi mitram
⁊ alia hmõi.ſancta cecilia deauratas veſtes defere⸗
bat, ⁊ plures alie. lec obſtat ſi dicat᷑ ꝙ hᷣ fecerũt pꝛo
loco ⁊ tꝑe ꝓprer excellentẽ fructũ inde ſequendum.qꝛ
qð eſt in ſe liatũ non fit illicitũ pꝛopt᷑ piã intentionẽ
ſeu bonũ inde ſecutũ. Indecẽs eſt eni crimẽ ſuũ alie
nis cõmodis ĩpendere.inqͥt leo papa.dixluij.ſic.Et
ad ſalutem ſempiternã nullus ducendꝰ ẽ opirulante
mendacio.ait aug.xxij.q.ij.c pꝛimũ. Ex bis gᷣ vi
det᷑ ꝙcum pꝛefate in pdictis non peccauenint e poſ⸗
ſint mulieres eas in h imitari vel ſaltem in eis Bnõ
ſit moꝛtale. Ex pꝛedictis igit᷑ videtur dicendũ ꝙ, vbi
in huiuſmodi oꝛnatibꝰ ↄfeſſoꝛ inueniat clare ⁊ indu⸗
bitanter moꝛtale.taleʒ nõ abſoluat niſi pꝛoponat ab
ſtinere a tali crimine vt ſic intemni ſequatur arburiuʒ
iudicis.xi:q.iij.tũc vera.⁊ de pe. di. v. c. lalſas. Qñ 1

bmõoi reꝑit eẽ veniale nõ deneget abſolutionẽ, etam

Citulns III.

ſi nollet dimittere ſed in ſllo perſeuerare. 9: venialia
nõ ſunt denccte ↄfeſſiõis.ſᷣm.b.tho.in.iiij.ſent᷑. Si
vᷣo nõ põt clare ꝑcipere vtꝝ ſit moꝛtale vł veniale ſeu
ex intentiõe ip ſiꝰ quã neſcit intelligere vel illa exbme
re ſeu er qlitate ⁊ qntitate ipſiꝰ oꝛnatꝰ. õ videt tũc
Heipicanda ſnia. vt dicit guit.ſpecu.in qdã ſimili.vt
deneget ꝓpter H abſolutionẽ. vel illi factat ↄſcĩiam
de moꝛtali. qꝛ ſaciendo poſtea Sillud.etiã ſi illud in
ſenõ eſſet moꝛtale ei erit moꝛtaie.qꝛ oẽ qd eſt ⸗ 2ſciẽ⸗
ptioꝛa ſint iura ad ſoluendũ qᷓ; ligandũ.dt.l.ponde⸗
ret.Et meliꝰ ſit dño reddere roem denimia miſcðᷣia
qᷓ; de nimia ſeueritate.vt dicit cryſoꝰ.xxvi.q.vij.alli⸗
gãt. potius videt᷑abſoluendũ ⁊ dĩno examini dimit
rendũ. Fateoꝛ tñ ꝙ ⁊ pdicatoꝛes in p̃dicãdo. ⁊ ↄfeſſo
res in audiẽtia cofeſſionũ debẽt talia deteſtari.⁊ repᷣ
bendere ⁊ ꝑſuadere ad dinuttendũ cũ ſintnimia 2 ex
ceſſiua. vl cõiter accidit nõ tñ ita indiſtincte aſſerere
eſſe moꝛtalia. Et ad h optime ſacit qð dicit augꝰ.in
epla ad pꝛeſidiũ. Et allegat.b.tho.ſe.ſe.in nr̃a qone
Nolo vt de oꝛnamẽtis auri vel veſtis ꝓpꝛiã habeas
ꝓhibendo ſnĩam niſi in eos qͥ ↄiugatinõ ſunt. neq;
cõiugij capaces qͥ cogitare debẽt quo placeãt deo. Il
li autem cogitãt que mũdi ſunt qũo placeãt vel viri
vxonibo vel vxoꝛes viris ⁊c. Inducẽdi eſſent rectoꝛes
ciuitatũ ethoꝛtationibo vt ꝑ ſtatuta penalia pecunia
rũ auſenẽt talia pᷣcipue ſuꝑfluitates veſtiũ auri. argẽ
ti.⁊ gẽmarũ ⁊ hmõi.· Ad argumenta aũt facta ꝓ
ꝑte affirmatius reſpondet ad pmũ.ſ.auẽtẽ eſa.ꝙ in⸗
relligik in caſu in q eſt ibi moꝛtale vel nimiꝰexcelſt
Vn /ꝓppter abuſum taliũ rex dñs ꝑmittit illa aufene
⁊ dare ia in punitionẽ cnimis qð põt etiã eſſe in ve
nialibo. Ad ſcm.ſ.de doctrina aploꝝ.ad hᷣ reſpon
det᷑ ꝙ nõ oẽ qð eſt ↄ doctrinaʒ aploꝝ eſt moꝛtale aut
indiſpẽſabile.ſed ſolũ q;tũ ad ea q̃ pertinẽt ad fidem
vel bonos moꝛes ncẽ̃rios ad ſalutẽ. Nã ſicut in lege
antiqᷓ cca moꝛalia ⁊ euãgelica ⁊ canonica lege. que
dã ponunt᷑ pceptoꝛie.quoꝝ trãſgreſſio eſt moꝛtale, qᷓ
daã mãdatoꝛie inducẽtia trã ſgreſſoꝛẽ ad veniale.q̃dã
oſultoꝛie ad nullũ omittentẽ talia ligãtis peccatũ. ſʒ
ad maiꝰ ꝓmouentia bonũ. Itn ⁊ in doctrina aplica.
qñ aũt intelligat᷑ in talibo ſcpturis eſſe p̃ceptũ ⁊ man
datũ ex mõ loquẽdi.⁊ de veritate ſermonis ipſarum
ſcripturaꝝ nõ põt clare regula hĩi:ſed ſᷣm mam ſub⸗
iectã ⁊ declaratiões ſcõꝝ.de hmõi dictũ ẽ.5.in.c. de
ſnobediẽtia. Talis aũt oꝛnatꝰ ab aplis nõ phiber p
ceptoꝛie nili in eo caſu cũ fieret ad laſciuiã vel moꝛta
lẽ iactantia.vt dicit.b.tho.ſed mãdatoꝛie vel exhoꝛta
toꝛie.qð ptʒ ex eu identi rõne.qꝛ ſi pceptoꝛie diceretꝛ
Vvlr ſeqret᷑ pᷣ incõuenies.ꝙ qͥcũq; poꝛtaret veſtẽ auro
intexrã aut argẽto.etiã ſi feins moꝛtalr peccaret.qð
eſt abſurdũ dicere. Ad illud etiã qð dicitᷣa qbuſ⸗
dã in antiqͥ voluĩe decret. ꝙ ꝓphibebant aliq ex hmõi
ſub pena pᷣuationis ſacroꝝ nõ põt inde argui ꝙ ulð
de ſe ſit moꝛtale.qꝛ ſubtractio ſacroꝝ nõ ſit niſiꝓ moꝛ
tali.ſed ꝙ tũc qñ ecchia h̊ phibuit ſi tñ Hᷣ fecitqð mi⸗
hi ẽ ignotũ erat moꝛtale in traſgredientibo illð.oꝛdi⸗
nationes enĩ ecclie vel pᷣlatoꝝ cũ ſiũt ſub pena excõi⸗
canõis poſtq; fuerint pmulgate ⁊ acceptate moꝛibꝰ
vtentiũ vtiq; ligat trãſgreſſoꝛes ad moꝛtale. 1 5 non

qꝛ ſlla ſint mala. ſed qꝛ ꝓhibita ⁊ pceptoꝛia ꝑ talẽ mo

dũ ſtatuẽdi.qð argui põt ex illa rõne.s.inducta. S
cũ leges canonice ⁊ ciuiles aliqñ nõ ꝓmulgẽt. aliqñ
ꝓmulgate moꝛibo vtentiũ nõ recipiant᷑ aliqñ recepre

t Rlas leges vel etis per ꝛiã oſuetudinẽ abꝛogent᷑

yt di. iij. c. deniq; cũ caplis ſe.iõ nõ ꝑmanẽtibo ipia

in roboꝛe ſuo nõ ligat᷑ ͥs pctõ.⁊ ꝑ ↄñs nõ peccat vñ
puani nõ poſſet iuſte ſacris. INec argui põt vt dictũ ⸗
ibi eſſe moꝛtale.qꝛ cõminatio ẽ pene excõicatiõis.ſed
tũc argui põt cũ lex ligabat nõ abꝛogata. Sic in ppo
ſito ex hꝙ nõ hr illud.c. in noua cõpilatione pʒ ꝓec⸗
cleſia noluit ligare fideles.⁊ bñ.qꝛ p̃lati nõ debent la
queũ inijcere aiabo im doctnnã apliqdð fit ipſa pci⸗
piẽdo ad quoꝝ ↄꝛia fideles ſunt cliuesag qð facit
c. de taicuia. Tyi q.i.de facientibo autẽ hmõi oꝛna⸗
menta artificibo qd dicendũ ſit. hes. ð. til. c. xxiij. de
turpi lucro. Agd tertiũ ⁊ vltimũ de occaſioe ruine
q̃ inde ſequit᷑ i m̃ſum ẽ. qꝛ nõ in oĩ occaſiõe daͤte q⸗

modocũq; ſeu ſcãdalo ẽ petm̃ moꝛtale in data ſzʒ qñ

boc intẽdit. vel dictũ vel factũ in ſe ẽ tale qð ẽ ſuffici⸗
ent inductiuũ ad ruinã. Ia qͥs diceret ex ᷣbo ocio⸗
ſo vel leui dicto ab aliq ſi aliqͥs ruit in moꝛtale ꝓpter
bocipᷣm dicentẽ peccare moꝛtalit. cũ neq; ipie intẽ

dat nec cdat. als caueret. Erit ; tũc occaſio potius

accepta qᷓ; data. Sic in ꝓpoſito ð oꝛnatu qͥ vtiq; rã
inoꝛqinatꝰ eſſe põt ꝙ erit occaſio efficacit᷑ data. vñ et
C Dpn-Rebefes ertinacia. ((moꝛtale.

Ertinacia filia eſt va⸗

ne gloꝛie q̃ opponit᷑ virtuti ꝑſeuerãtie ſm
exceſſum. Pꝛo cuiꝰ declaratiõe ðᷣt.betho.
ſe.ſe.q.cxxxviij. ar.i.ꝙ laus pſeuerãtie in ᷣ ↄſiſtit ꝙ
aliqͥs nõ recedat a bono ppter diutumã tolerãtiã dil
ficiliũ ⁊ laboꝛioſioꝝ. cui opponit᷑ p defectũ mollicies
⁊ exceſſum pꝑtinacia.ꝑtinocia in h cõſiſtir ꝙ nimis
ꝓpꝛie ſnĩe inberet. Pꝛo cuiꝰ declaratiõe dicit.b. tho.
ſe. ſe. q. cxxxviij.ar.ij.ꝙ ꝑtinax ðꝛ ſᷣm yſið.in li. ethi.
q eſt ĩpudent᷑ tenẽs qſi ad oĩa tenax.Et bidem ðᷣꝛ
tinax.eo ꝙ in ꝓpoſito ſuo ad victoꝛiã pſeuerat.anti
eni dicebat viciã quã nos victoꝛiã apellamꝰ. Et hos
pbᷣs in.vij.ethiyponomines vocat.i.foꝛtis ſnĩe. qꝛ
ſcʒ pſeuerat in ꝓpꝛia ſnĩs plꝰqᷓ; opoꝛtet. ſicut econta
mollis minꝰqᷓ; opoꝛtet.perſeuerãs aũt ſicut opoꝛtet.
vñ in medio eyiſtit. Jõ vt aliqs nimis pſiſtit ĩ ſua ꝓ⸗
pꝛia ſnia.qꝛ p h̊ vult ſuã excellentiaʒ manifeſtare qſi
plalijs intelligat. ⁊ iõ dicita greg.oꝛini ex vana glia
Quãuis aũt ꝑtinax excedat in b̊ pſiſtit nimis in ali
hñte difficultatẽ. hʒ tñ aliquã delectationẽ in fine ſi⸗
cut ⁊ foꝛtꝭ ⁊ pſeueras. Uñ ðt phs in.iiij ethi gau⸗
dẽt ꝑtineces ſi ſunt vincentes ⁊ niſtant᷑ ſi nĩe eoꝝ in
firme appareãt. Sed qꝛ iſta delectatio ẽ vitioſa ex eo
ꝙ eã nimis appetit.⁊ triſticiam ei ↄꝛiaʒ fugit. iõ aliq;
mõ aſſilat᷑ ꝑtinax incõtinẽti ſeu molli. In lib. catholi
con hr ꝙ ꝑtinox dici: durꝰ. ĩpudẽs.imeuocabilis.in⸗
docilis. obſtinatꝰ. Durꝰ qꝛ nõ cedit ſnĩe altenꝰ. ſicut
mãli᷑ duꝝ ðꝛ qʒᷣ nõ cedit ſʒ reſiſtit tactui Impudẽs
qꝛ nõ emubeſcit Zire etiã veritati vel ſa piẽti. Irreuoca
bił.qꝛ nõ põt reuocari a ſua ſnĩs ſeu opione. Indocił
qꝛ edoceri nõ põt.Obſtinatꝰ.qꝛ etiã in futurũ intẽgit
Emanere in ſua ſnĩs. Sð

is
np
Po
Mhnt
lie
Ge

S

d
KGN
der;
uf
A

vpoevs
nnght
nonde.

n

—
7

N
N

a
ls
nw

Spen

v.
—

De pertinacibus põt er. ...

poni illud p. lvij. Furoꝛ illis m ſiłiudinẽ ſerpentis
ſicut aſpidis ſurde obturũtis aures ſuas q̃ nõ exau⸗
diet vocẽ incantãtiũ ⁊ venefici incãtãtis ſapient᷑..o

quit᷑ ppha de pctõnbo qᷣ vt in vᷣu pcedenti dicit. alie
nati ſunt a vulua.i.ſepꝑati a charitate q eſt qſi vulua
id eſt poꝛta ecchie ꝑ quã concipit ↄuᷣſos.per charitatẽ

eniĩ incoꝛpant᷑ ecchie.Errauerũt ab vtero recedẽtes a
venitate doctrie. ꝑ quã nutriebant᷑ in vtero exñtes.i:

in cõgregatiõe ecche. Locuti ſunt falſa male viuẽdo
vel male docẽdo.Illis ſiue iudeis ſiue hereticis ſi⸗

ue malis xpᷣicol s furoꝛẽ pᷣm ſiłirudinem ferpẽtis.Fu
roꝛ ẽ ad ĩpugnandũ veritatẽ ⁊ reſiſtẽdũ nunciantibꝰ
eã.Sicut ſaulus ibat furijs inuectꝰ.⁊ dirũ toto coꝛ⸗
poꝛe virꝰ efflabat. Act᷑.ix. Eſt g̊ illis furoꝛ ad ſilitu⸗
dinẽ᷑ ſerpentis qͥ ſ geſtat ſecũ venenũ moꝛtiferũ. vñ
dicit glo. ibi. Ira mreuocabilis.Ecce ꝑtinacia. Naʒ
ꝓtinax dicit᷑ irreuocabilł.ſic ſerpẽs antiquꝰ qͥ nõ ſolũ
veneno inobediẽtie ſed ⁊ ꝑtinacie infecit pᷣmos parẽ
tes vt ꝑſiſterẽt in erroꝛe ſuo excuſantes ſe. Pertinax
durꝰ ⁊ obſtinatiſſimꝰ ẽ in molo.vñ iob.xli.oꝛ eius
indurabit᷑ qſi lapis. Et iacob priarcha ꝓphetiſans ð
ꝑtinacia ſcribaꝝ ⁊ phariſeoꝝ quã oſtenderũt in non
recipiẽdo doctrinã xpᷣi qͥ ſcribe ⁊ phariſei cõiter deſcẽ
derũt de ſimeon ⁊ leui filijs ſuis qbus tũc loquebat᷑
gait. Maledictꝰ furoꝛ eoꝝ qꝛ ꝑtinax in dicendo xpᷣo
⁊ indignatio eoꝝ.qꝛ dura. Geñ.penul.c.int᷑ ſerpẽtes

nullꝰ autẽ ꝑnicioſioꝛ aſpide.iux illð Deut᷑.xxxij. Ue

nenũ aſpidũ inſanabile.huic aſpidi comꝑat᷑ ꝑrinax
Uñ dicit.q̃ſi aſpidis ſurde ⁊c. Ubi tria de ꝑtinaci.
Pumo qꝛ renuit influẽtiã dei inſpirãtis.ibi. Sicut
Secundo qꝛ repellit ſapientiã viri (aſpidis ſurde.
declarantis.ibi.que nõ exaudier ?cc.
TCertio qꝛ ↄtenit ſapiam pᷣlati fulminãtis ibi. vt ve⸗

Ouatu ad pꝛamun.F. l. e

ꝑtinar aſſiłat᷑ aſpidi furde.qꝛ nõ vult audire inſpira
riones ðᷣ eis cedẽdo ⁊ aſſentiẽdo.Aſpis a natura nõ
eſt ſurda.ſed aſtute agit vt ſit ſurda.qꝛ vt dicunt na
turales.⁊ glo.ibi nõt qñ ꝑcipit ſe adiurandã vnã au
re figit in terra.aliã obturat cauda.vñ nõ audiẽs ſic
nõ educat᷑ de cauerna ſua.ſic ꝑtcinax ⁊ durꝰ ne audi⸗
at vocẽ dei q̃ ad coꝛ loquit᷑ ꝑ inſpirationẽ.aureʒ figit
in terra ex vna ꝑte.videlʒ cogitatũ ſuũ ponit in terre
na.in aliã mittit caudã.i.ex alia ꝑte ꝓmittit ſibi lon⸗
gitudinẽ vite ſeu pctã ſequẽtia addit pteritis intẽdẽs
in eis ꝑſiſtere.⁊ ex ̊ nõ audit vocẽ dĩne inſpiratiois
vr educat᷑ de cauema malicie. Sed vt ðꝛ in pꝛouer.
Coꝛ durũ male habebitin nouiſſimo.⁊ Pꝛouerb.x/⸗
xviij.qͥ mentis eſt dure coꝛruet in malũ.ſicut accidit
ad lram.pharaoni cui cuʒ plunes fuiſſet dũs locutꝰ
pꝑ moyſen vt dimitteret populũ ſuũ libeꝝ.plunes ꝓ
poſuit ⁊ ꝓmiſit.ſed detentꝰ amoꝛe terrenoꝝ.⁊ vana
ſpe euadẽdi flagella. noluit audire dñm.ſed indura⸗
tũ eſt coꝛ pharaonis.vt ðꝛ Exo.vij.⁊ ꝑſiſtens in ſua
ꝑtinacia ad ꝑſequendũ ppłm illũ.demũ in mari ru⸗

bꝛo ſubmerſus ẽ.ſtephanꝰ eciã pthomartir de ꝑtina

cia arguens iudeos cũ quibꝰdiſputabat.Dura inqͥt
ceruiceꝛ incireũciſis coꝛdibo ⁊ auribo.vos ſꝑ ſpiritui

—

ſctõ reſtitiſtis. Act᷑.vij. Et dñs ad moyſen. Cemo
qiſte populꝰ dure ceruicis ſit. dimitte me vt traſca
furoꝛ meꝰſuꝑ eos.⁊ deleã eos de terra.Exo.xxxij.vñn
hiero. Si nõ conuůtamur. Si dun colli ſumꝰ.ſi vi
q; in finẽ in mał ꝑſeueramꝰ.aſſidue peccantiũ nõ mi
ſeret deꝰ. di. xciij.c.diaconi.Ecõtra dei ſeruꝰ dicitcũb

ps. Audiã qͥd loquat᷑ in me deꝰ i. in mete occultig

inſpirationibo acqͥeſcẽdo ⁊ executiõi mandãdo.Et H̊
eſt qð dicit deuota aĩa in canticis.aĩa mea liqfacta ẽ
vt dilectꝰ locutꝰ eſt mihi.loquit᷑ ꝑ occultã inſpiratio
nẽ oſtendẽdo ſuã bonitatẽ ⁊ ſuauitateʒ quã dʒ ſũme
diligere. ⁊ mũdana vt vana ↄtẽnere.Et tũc aĩa liqſit
qñ ſemota oĩ duncia totã ſe deo ꝑ viã facit.vt ſubin
trent dĩna in affectu.⁊ cunat effectu feruent᷑ iĩlendo
mãdata. „ .
Muantũ ad ſecundũ .S. In.
repellit ꝑtinax ſapiẽtiam hoiĩs ſibi declarãtis erroꝛe,z
ſuũ.⁊ iõ aſſiłabat᷑ aſpidi ã non exaudit vocẽ incãata⸗
tiũ.qꝛ nõ exijt de cauerna ſua ꝓut intendit incatatoꝛ
ſic ꝑtinax non vult de cauna ſui enoꝛis exire.ꝓut in
tẽdit pᷣdicatoꝛ vel doctoꝛ qͥ eũ admonet de pctõ ſuo.
Z illud agens Pꝛouerb.iij. Neinitaris pꝛudẽtie tue.
Et ulud Ro.xij.idipſum inuicẽ ſentiẽtes non alta ſa
piẽtes ſed humilibꝰcõſentientes. Ue inquit dñs per
Ela.v.c.qͥ ſapientes eſtis in ocuł vris ⁊ coꝛã vobiſ⸗
metipſis pꝛudẽtes. Magna ſupbia ⁊ ꝑtinacia iſta ẽ

vt velit qͥs plus ſibi credere q; oĩ bus alijs cũ nullus

ſit adeo ſapiens qͥn aliqñ poſſit errare. lec dʒ qs B
incõuenitẽs reputare vt pᷣdicatio vel doctrina vertatꝭ
q̃ optima ẽ ſignificet᷑ hic ꝑ incantationẽ q̃ mala ẽ⁊
hibita.xxvi.q.v.c.i. Nã hoc vſitatũ eſt in ſenpturis
ſacris. Sic grego.in li.moꝛalł.dicit.dauid qͥ malus
fuit in ꝓditiõe ⁊ moꝛte vꝛie ſignifſicare dũm deum.⁊
vꝛiã bonũ ⁊ fidelẽ ſignare populũ pꝛauũ iudeoꝝꝑ⸗
tinacẽ.Nã deus ipᷣm populũ iudeoꝝ hoꝛtabaꝝ vt re
uerteret᷑ ad domũ.ſ.eccłie in cõuiuio ſue doctrine.cũ

tenẽs cibuʒ regiũ doctrine apłoꝝ ei mittes vt letaret

cũ vxoꝛe ſua.i ſapĩa vera quã olim habuit populus
vt vxoꝛẽ ſibi inherẽs. Sed ipᷣe ppʒłs iurauit.i.ſe firma
uit ptinacia ductꝰ ſe H nõ facturũ.ſed ſecuturum ar⸗
cham q erat in papilionibo.ſinagogã qͥeſcentẽ in ceri
monialibo legis ꝓpter qð dauid dauid dimiſit eum
cũ lris continẽtibo moꝛtẽ eiꝰ.Permiſit enĩ dñs illum
populũ in ſua ꝑtinacia ſequi legalia. ⁊ in lris qᷓs de/⸗
fert ſecũ in teſtioniũ Z ſe.ij. Reg xi: Tõ exauditigit᷑
pertinax incãtantiũ. qꝛ non acquieſeit ſentẽtie ſapiẽ/
tum. ⁊ hoc eſt valde penculoſum. Nã pertinacia eſt
que perlicit rationeʒ bereſis circa ea que ſunt fidei.di
cit enim petiꝰ de tharan.in.iiij. ꝙ ad hereſim requi⸗
runtur duo. Unũ quaſi materiale.ſ.erroꝛ in intelle⸗
ctu. Secundum quaſi foꝛmale.ſcʒ pertinacia in vo⸗
luntate. Unde augꝰ.in libꝛo contra manicheos ait:
Qui in eccleſia xpᷣi moꝛbidum aliquid loꝛauũq; ſapi
unt ſi coꝛrepti vt rectũ ſanũq; ſapiant.reſiſtãt contu
maciter.ſuaq; peſtifera dogmata emẽdare nolũt ſeäd
defenſare ꝑſiſtũt. heretici ſunt.xxiiij.q iij.qͥ in eccia.
Seld ſi qͥs in aliqͥ emaret eſtimãs illa eſſe regulam ⁊
ſidem cccleſie paratꝰ emendare cũ ſciret nõ eẽt hereti
us. Unde idẽ augꝰ. Si qui ſnĩam ſu q;uis ſlam

atq; puerſam nulla pertinaci animoſitate defendũt.
querũt aũt cauta ſollicitudine veritatẽ,coꝛrigi para⸗
ti cũ õ int᷑ hereticos reputandi.
xxiiij.q/iij.dixit aplus. Uñ ⁊ abbas ioachim qͥ erra
uit circa miſteriũ trinitatis aſſerẽs mgr̃m petrũ bere⸗

ticũ.ꝓ eo qð dixerat in.i.ſent᷑.di.i. pr ⁊ filiꝰ ⁊ ſpiri

tuſſanctꝰ qdã ſũma res ẽ.dicẽs ipſe ioachim nõ eſſe
in trinitate vnitatẽ verã ⁊ ꝓpꝛiã.ſed q̃ſi collectiuã ⁊ ſi
militudinariã.ſicut multi hoĩes dicunt᷑ vnꝰ populꝰ
tepꝛobat᷑ opinio ⁊ ſnia eiꝰ tanq; heretica.⁊ appꝛobat᷑
ſnia petripᷣdicti tãqᷓ; catholica. Ueꝝ qꝛ ipᷣe ioachim
ſubmiſit oĩa ſepta ſua coꝛrectiõi ſedis aplłice. a ſſerẽs
ſe tenere qð credit eccłia.⁊ ſic nõ fuit ꝑtinax ĩ ſua ſen⸗
tẽtia.excuſat᷑ a vitio hereſis.vt hr e de ſum.tri.⁊ fii
ca.c.dãnamꝰ. Abbas ſerapion eximie vite ⁊ abſtinẽ
tie erra bat in eſtimãdo deũ eſſe coꝛpoꝛeũ ⁊ hr̃e mem
b:a manꝰ.ſ.⁊ pedes ⁊ oculos ſicut hoĩes.qꝛ ſcptura
ſacra ̊ refert.nõ intelligẽs medullã.⁊ tñ no fuit here
ticꝰ.qꝛ huic nõ ꝑtinaciter inherebat qð poſtea ꝓ he⸗
reſi fuit repꝛobatũ ab ecclia.xxiiij.qiij.c.penul.UVñ
cũ ſibi fuiſſet erroꝛ ſuꝰ demõſtratꝰ a iohãne caſſiano

eũ dimiſit. vt refert idẽ iohãnes in collationibo patꝝ

Multũ ſancti viri vitiũ pertinacie a ſe excluſerunt.
aug.in.i.li⸗de tri.Nõ pudebit me ſicubi erro diſce ⸗
re. Quiſqͥs hec legit vel audit vel panit᷑ cen eſt per⸗
gat mecũ vbi pant᷑ heſitat.q̃rat mecũ vbi erroꝛẽ ſuũ
cogſcit. redeat ad me vbi mecum reuocet me.In⸗
grediamur ſił veitatis viã tendetes ad eũ de q̃ ſcri⸗
ptũ eſt. Querite faciẽ eiꝰ ſemꝑ.i.veritatem. Narrat

grego.in li.dialo. de paſcaſio dyacono perito viro ?

magne veneratõis in populo ꝓpter ſuã ꝓbitatẽ adeo

vt dalmaticã eiꝰ moꝛtui iacẽtis in feretro cum fierẽt

exeqͥe eiꝰ quidã demoniacꝰ cõtingẽs liberatꝰ eſt. hic
ſuit repenꝰ in balneis pꝰ moꝛtẽſuam a ſctõ germano
epᷣo capnano cũ illuc acceſſit cã infirmitatis.⁊ cũ mi
raretur ⁊ quereret quid ibiageret quem nouerat eſſe
moꝛtuum. Rñqdit ſe ibi deputatum.i.aĩam ſuã ſed
in coꝛpe aereo aſſumpro opparenteʒ pter hᷣ qꝛ cum
tpe ſuo ſieret ſciſma in ecclia duobo ſe gerentibo pꝛo
papa.ſ.ſymacho ⁊ laurẽtio.demũ dimiſſo laurentio
a ꝓplo ⁊ clero ſuſceptꝰ eſt ſymachꝰ. et habitꝰ ꝓ ſũmo
pontifice vnico ⁊ vero. Ipſe tñ paſcaſiꝰ ꝑmanſit ali⸗
qtulũ pꝑtinat in ꝑte lauretij qſi ipſe laurentꝰ eſſe de
beret ſummꝰ põtifex potiqᷓ ſ ymachꝰ. Legit᷑ etiaʒz in
vitaſpatrũ.ꝙ qꝛ quidã prĩ magne abſtinẽtie pertinax

fuit in ſua opĩione ad credẽdũ peccatũ molliciei nõ

eſſe peccatũ.ᷣſicut necetiã cũ qͥs purgat nares vel au
res a ſupfluitate qᷓs ꝓducit natura.apparẽs pꝰmoꝛ⸗
tẽ ſe ppter hãc ꝑtinaciã eẽ danatũ eternalit᷑ amico ſuo
reuelauit. Debet igitur quilibet cauere ne ſit perti⸗
nax in ſuo ſenſu: Etcũ in aliq materia varie reperi⸗
unt᷑ opiniones.ſine pᷣudicio ſalutis añ derminatio⸗
nẽ eccłielʒ quãcũ q; eaꝝ tenere ita tñ alteri inherere qᷓ
ſibi magis videt᷑ ronabilis vel cõioꝛ ꝙ paratꝰ ſit te⸗
nere Zꝛig ſi per eccliam illa dererminaret᷑ Nam qͥ ſic
ptinacit᷑ inheret vni ꝙ etiã ſi aliud ecclłia determina
ret illã nõ deſereret.ꝑtinacia in eo hmõi eẽt moꝛtale.
ſicut xpᷣm babuiſſe aliqᷓ in cõi cũ diſcipuł.vel nõ ha⸗
buiſſe. vtrũliber credi potuit añ determinationẽ eccĩe
SGed poſtq; fuit determinatũ ꝑ iohem.xxij xpᷣm ba⸗

buiſſe in cõi cũ diſcipuł aliqd pecunie ⁊ tenere pꝛina
citer ↄꝛiũ eẽ hereticũ iudicat᷑. vñ qͥcũq; ſciẽs dermi/
nationẽ ecclie teneret Sꝛiũ hereticꝰ eẽt.ſicut ſũt frati⸗
celli de opĩone vulgarit᷑ dicti. Etnon ſolũ circa es qᷓ
ſunt fidei ⁊ bonoꝝ moꝝ.ſed etiã circa agẽda non dz
qͥs eſſe pertinax in ſenſu ſuo. Uñ de.b.berñ cui tpe

ſuo nõ fuit ſilis in ſctitate.ſapĩa ⁊ fama namculo⸗ ⸗
rm

legit᷑ ꝙ H̊ dixit ad extrema venies in documentü
Spꝑ magis ſecutꝰ ſum iudiciũ alioꝝ qᷓ pꝛiü ſenſuʒ.

Muantum ad tertiu.J.m.

obaudit ꝑtinax ſniam fulminãtis excõicaiiõis. ¶ñ
dicit psNõ audiet vocẽ venefici incãtantis ſapient᷑
venelic? hic ðꝛ q̃ſi venena faciẽs.ſed in medicinã ſiẽ
de ſerpete tio venenoniſſimo fit medicina q̃ ꝛ tiria
cha a tiro q̃ valet ↄ venenũ ⁊ alios moꝛbos. UVenefi
cus g põt dici pᷣlatꝰ ecclie.qͥ de veneno excõicatiõis
facit medicinã. Excõicatio enĩ ⁊ venenũ videt᷑⁊ me⸗
dicina. Uenenũ qdẽ q;tũ ad ſtatũ tpalẽ excõicati qͥ
ponit᷑ eẽ numeꝝ ſideliũ ac ſi eẽt moꝛtuꝰ ⁊ etiã pᷣmiti⸗
uo tꝑe tał vexabat᷑ a dyabolo ꝑ excõicationẽ. UVnde
apls.i.ad Coꝝ.v. dicit de coꝛintho qͥdã quẽ excõica
ui.Hũc tradidi ſathane ĩ interitu camis.l.ad vexã⸗
dũ coꝛpꝰ.Inficit etiã alios excõicatꝰ ꝑticipãtes ſciẽt
cũ eo in caſu nõ cõſeſſo veneno pcti ſaltem veniał ex⸗
cõicatiois minoꝛis.vel etiã peccati moꝛtalł qñ h̊ face
rẽt in contẽpiũ. vł qñ ꝑtitiparẽt in dĩnis officijs ſᷣm
tho.in.iiij.⁊ alios.Fittñ de h̊ veneno medicĩa tiria⸗
che ↄ venenũ pctĩ moꝛtał ad ipᷣm ꝓpellenduʒ. Ad HGᷣ
enĩ oꝛdinata ẽ⁊ ꝓpt᷑ hᷣ fert᷑ õ alique vt qꝛ nõ vult au⸗
dire ſniam pᷣlati pcipientꝭ ſibi ſub pena excõicatiõis
vt abſtineat ab aliqͥ criminali oꝑe ⁊ emendet. ꝑtinax
manẽs excõicatꝰſit.⁊ euitet᷑ab oĩbꝰ ſidelibo ⁊ ſic ꝑ pe
nã illiꝰ ↄfuſiõis reuertat᷑ ad pniam.⁊ ſpũs ſaluꝰ fiat
vt dicit apłs.i.ad Cox.v.de excõicato.Etiõ xpᷣs di
xit Math.xviij.de pctõꝛe nolente ſe emendare ꝑ fra
ternã coꝛrectionẽ. Dic ecclie.i.pᷣlato ecclie.ſi eccł(iam
nõ audierit.i.ſi plato eipᷣcipiẽti ſub pena excõicatõis

vt deſiſtat a malo.non obedierit.ſed ꝑtinax fuerit.ſit

tibi ſicut ethnicꝰ ⁊ publicanꝰ.i.nõ ꝑticipes cuʒ eo pꝰ
excõicationẽ. UVñ excõicatio medicinalis ðꝛinõ moꝛ⸗
talis ab aug.iq̊.q.iic.multi Nec obſtat qð ðꝛ.i.q.iij
nemo.videlʒ ꝙ anathema.i.excõicatio ẽ eterne moꝛ⸗
tis danatio. qꝛ H̊ eſt veꝝ cũ ipſa ↄtẽnit᷑: non ſeuat᷑.
vt dicit glo.ibi. Reperit᷑ maxia ꝑtinacia ⁊ inobedien
tia in illo cõtẽptu.q̃ faciũt hoĩem dignũ eterna dam
natione etiã ſi ſnĩa excõicanõis iniuſte lata eſſet.con

temnere ipſam ⁊ nõ ſeruare eſſet moꝛtale ſᷣm doc.niſi

cõtineret intollerabilẽ eroꝛẽ. ſcʒ cum excõmunicare⸗
tur quis qꝛ nõ vult aliquod malum facere. vel poſt
legittimam appellationem.Et ideo dicit gregoꝛius.

Sententia paſtoꝛis ſiue iuſta ſiue iniuſta ſit ſtimẽda

eſt. xi.q.iij. Sed notandũ quod dicit põ. Incantan
tis ſapienter. pꝛo quo alia lutera habet medicamẽti
medicati:iia ſapiẽte medico pᷣparati ſeu temperati.
Si enim medicina non temperet᷑ a ſapienti medico

ſm pꝛopoꝛtionem ⁊ qualitatem inſirmitatis. ⁊ infir⸗

mi non iuuabit ſed nocebit nec ſapiens medicus ab⸗

ſcidit membꝛuʒ cũ aliter poteſt curare inſirmũ. Sic

pꝛelotus eccleſie non debet eſſe ſubiꝰ ad ſulminãdũ

lo
gi
ſu

de
ſn
ne⸗
i
deb⸗
bat
ad

nie
Nchne
n!
Nih
iggin

A eH

csi
cidla

gidde

ſiͤsf

2* 41 .
dun

„

tüo

u

Gnjsdl
Nrpf
len
cis
giunni
aho
Rren

Capitulũ ſeri

excõicationẽ.lon enĩ dʒ fieri niſi pꝛo moꝛtali crimiĩe

in quo eſt ꝑtinax⁊ incoꝛrigibilis nolens parere man
dato iuſto pᷣlati pᷣcipiẽtis.m tho.in.iiij.Et.xi.q.iij.
ca. Nemo. Neq; qͥs debet inducere vel petere fieri ex

cõmunicationẽ cõtra aliquẽ niſicũ ſperat ꝑ illũ mo⸗

dũ ſibi ſatiſfaciendũ eſſe de dãno habito.puta quia
credit ꝙ pꝛopter hũc timoꝛẽ ille qͥ leſit faciet debituʒ
ſuũ.Hiã ſi faceret amo nocendi ſaluti illius.hoc ꝑti⸗
neret ad liuoꝛẽvindicte.⁊ eẽt moꝛtale.pllati etiã ipſi ñ
Ddebẽt ſerie tales ſentẽtias in ſuis oꝛdinatõibo cũ veri
ſimiliter eſtimare valent ſubditos eas nõ timere.nec
pꝛopt᷑ eas oꝛdinata ſᷣuare.hoc enĩ eẽt laqueũ inij cere

aĩabo qð cõtra eos militaret.Dicit eĩ aug.ꝙ nihil ſic

debet foꝛmidare xpᷣianus ſicut ſeꝑari a coꝛꝑe xpᷣi.ſcʒ
ꝑ excõicationẽ.xi.q.iij.cinihil· UVñ excõicatõ ma⸗
ioꝛ dicit᷑ anathema.qð interpᷣtat᷑ ſeꝑatio. Nã talis ẽ
ſeꝑpatus a ſeptẽ bonis magnis.⁊ ideo ſumme debʒ ti
meri.⁊ caueri ſʒꝑ. Pꝛio eſt ſeꝑatus a celo.qꝛ nunqᷓ;
intrabit in celũ niſi abſoluat᷑ ab ea. Uñ xpᷣs ait mat.

xviij. Quecũq; ligaueris ſuꝑ terrã erũt ligata in ce.⸗

lo.i.a xpᷣo ⁊ a curia celeſti.enã ſi iniuſte ligareł᷑ꝛ cõte⸗

neret.vñ Lrib.emo contẽnatvincula eccłiaſtica.qꝛ

nõ eſt hõ qui ligat ſed xpᷣs qͥ dedit ptãtẽ talẽ hoĩbꝰ et
hoĩes fecit dignos tãti honoꝛis.xi.q.iij. De xpᷣo aũt
ðꝛ Apoca.iij.ꝙ hʒ clauẽ.ſ.regni celeſtis claudit⁊ nẽo

aꝑpit.i.cui claudit celũ.qð facit ꝑ excõicationẽ nemo

pᷣt aꝑire illi niſi ipᷣe.qͥ nõ aꝑit ꝑmanẽti in excõicatiõe.
Scõðo ſeꝑatur ab oĩ ſacramẽeto ecclieiij.q iiij. En⸗
geltrudã. Nulliꝰſacramẽti talis eſt capax. Rõ eſt qꝛ
eſt extra eccłiam eriã nũero. Sacr̃a autẽ ↄferunt᷑ exi
ſtentibo in eccłia. Uñ talis nec abſolui pᷣt a pctis in

confeſſiõe quãtuncũq; eẽt ↄtritꝰ⁊ diſpoſitꝰad facien

dũ oĩa.niſi pꝛius abſoluat᷑ a vinculo excõicatõis ſᷣm

cho.in.iiij.⁊ ſi abſolueret᷑ nõ valeret.ſed opoꝛterʒ ite-

poſtea abſolui.Nec talis matrimoniũ ↄtrahere põt
Si tñ ↄtraheret tenet quidẽ matrimoniũ.ſed peccat

moꝛtalr cõtrabẽdo. Et ſi recipit oꝛdĩes ſacros vel exe

quit᷑ actus eoꝛũ vt celebꝛando.cantãdo euangeliũ.⁊
hmõi.efficit᷑ iregularis.indigẽs diſpẽſatione pape.
Tertio ſeꝑatur ab eccłie ſuffra gio. Dicit apłus Ro.
ij. Oẽs ſumus vnũ coꝛpus in xpᷣo.ſ.miſticũ ⁊ ſpũa
2 larũ eſt ꝓmembꝝ ſeꝑpatũ a coꝛꝑe nõ recipit ꝑtẽ
nutrimẽti qð ꝑ cibũ aſſumit᷑.Cibꝰ huiꝰ coꝛꝑis ſunt
oꝛões.⁊ hmõi.⁊ alia bona q fiũt in eccłia.ſed excõica
tus eſt membꝝ ſeꝑatũ ab eccłia.dicit enĩ augꝰ. Ois
enĩ qͥ excõicat᷑.ſ.iuſte ſathane tradit᷑.quõ ſathane tra

dit᷑. qꝛ.ſ.extra eccłiam eijcit᷑. Extra eccłliam aũt eſt di

abolus ſicut in ecclia xpᷣs.xi.q.iij.Oiĩs.⁊ lõ nõ hʒ ꝑ⸗
tem bonoxꝝ q fiũt a fidelib Uñ diabolꝰhʒ maioꝛem
poteſtatẽ ſeuiendi in eũ ſpũalit᷑: tꝑał. vt dicit ma⸗
giſter ſen. in.iiij Nulliꝰetiã indulgẽtie ẽ capax Quar

to ſeꝑat᷑ a diuino officio.vñ Iſido. Cũ excõicato nec

oꝛare licet.xi.q:iij.c. Cũ excoicato. Uñ dicũt docto.
Ray.⁊ alij ꝙ ſi excõicatus eſt in eccłia qñ dicit᷑ diui⸗

nũ officiũ.dʒ ad moneri vt exeat eccliam. ⁊ ſi exire ſj
vellet. violẽter pᷣt emittiEt ſi hoc ſieri nõ poſſet pꝛopt
potentiã pſone.debet dimitti officiũ quouſq; ereat.

etiã miſſa ſi nõdũ incepit canonẽ. Secꝰ ſi incepiſſet.
qꝛ tunc dʒ pꝛoſeqͥ vſq; ad cõionẽ ſumptã⁊ poſtes re⸗
ſiduũ de ecclhia exeũdo in ſacriſtã dicere. hoc aũt ſer/

uandũ eſt qñ excõicatio eſt notoꝛia.Nã ſi occulta eſft᷑
nõ eſt vitãdus in publico ne pꝛodat᷑ crimẽ.hoctamẽ
per decretũ conſtantieñ.pꝛohibita eſt hmõi ꝑticipa⸗
tio in diuinis q̃ ad excõicatos denũciatos in ecclia ?
noĩatim.Tamẽ vide hoc pleniꝰinfra in.iiij.ꝑte tit.⁊
ca.i.Ipſe tñ excõicatus ſcienter participãs in diuĩs
nõ euadit moꝛtale peccatũ.Et ſilr ꝑticipans cũ eo in
diuinis ſciẽter ſᷣm tho.i.iij.⁊ archi. Ad qð facit qð
habet᷑.xi.qiij.c. Qui cõmunicaueritvel oꝛauerit cuʒ
excõmunicatis.ſi laicus eſt excõmunicet᷑.ſi clericꝰde⸗
ponat᷑.Et intelligit᷑ de excoicatioe nõ in crimĩe crimi
noſo.qꝛ incideret iã in excõicatiöem maioꝛẽ eandem.
Sed de cõicando in alijs ex cõtemptu ⁊ deoꝛãdo in
diuinis officijs.Talis eĩ pena.ſ.depoſitõis ⁊ excõica
tionis nõ infert᷑ niſi pꝛo moꝛtali. Intelligendũ etiazʒ
ulð ſᷣm modificatõem illiꝰdecretitõſtãtien? Quĩ
to ſeꝑat᷑ a fideliũ cõſoꝛtio.qꝛ nõ pᷣt ꝑticipare cũ alijs
fidelibo.nec ipſi cũ eo in comedẽdo vel bibendo.vłſa
lutando.vel oꝛãdo.vel cõcando Uñverſus.Os oꝛa
revale cõio mẽſa negat᷑.i.excõicatis Os.i.locutõ,.mẽ
ſa.i.comedere cũ eis.alias cõtrariũ faciendo in caſu

nõ conceſſo incurrit excõicatiõem minoꝛẽ ipᷣe paniici

pans cũ qua ſi accederet ad aliquod ſacramentũ ſci
enter ante abſolutõem peccaret moꝛtalr.ſed a quoli⸗
bet ſimplici ſacerdote qui põt audire eiꝰ cõfeſſionem
põt ab ipᷣa abſolui.Inſuꝑ peccat ſaltem venialiter ſic
ꝑticipando.moꝛtatr autẽ ſi faceret hoc ex cõtemptu.
Et ſilr ipſe excõicatus ꝑticipando cũ alijs. Excipiũt᷑
tñ qͥdã caſus in qͥbo licite põt participani cũ eis.qui

cõtinẽtur in hoc verſu. Utile lex humile res ignoꝛata

neceſſe. Habet᷑ hoc.xr.q.iij Quoniã in tex.⁊ glo. Sʒ
declaratõem hoꝝ habes plene in.iiij.ꝑ.t.ij.Qð autẽ
nõ debeant ſideles ꝑticipare cũ excõicatis eſt ex oꝛdi⸗
natiõe apłoꝝ.Uñ.i.Coꝛin.v.dicit apłs. Si qͥs fra
ter noĩatur.aut foꝛnicatoꝛ.aut idolis ſeruiẽs.aut aua
rus ⁊c.cũ huiuſmodi nec cibũ ſumere.iſ.licet. Ubi di
cit anguſtinꝰ.ꝙ apoſtolꝰnoĩationẽ appellat cõica⸗
tionẽ.ij.q.i.Multi.ad hoc etiã facit quod babet᷑xi.
q.iij.c.ſicut apoſtoli.cũ.c.ſe. Sexto ſeꝑat᷑a quoli
bet actu legitimo.vnde nec teſtificari põt nec accuſa⸗
re:nec aduocare.nec iudicare.⁊ iudicata ꝑ eũ cũ no/⸗
toꝛiũ eſſet nõ tenerẽt.nec abſoluere.nec ligare. nec eli

gl poteſt ad dignitatẽ ſeu pᷣlaturã. nec eligere. Uide

declarationẽ hox.int.iiij. p.t.iiin.c.de cauſa finali ex/
cõicationis.ſolũ ad pꝛedicationẽ admitti pᷣt.ſicut ⁊ ĩ⸗

fidelis qlibet vt cõuertat᷑ex doctrina adverã peniten

tiam⁊ obedientiã.Et in pꝛimitiua eccleſia ad oſten⸗
dendã autoꝛitatẽ pꝛelatoꝝ ipᷣius ⁊ roboꝛãdũ.⁊ indu⸗
cendũ timoꝛẽ reuerentiã eis.qui excõicabat᷑ imme⸗
diate coꝛꝑaliter vexabat᷑ a diabolo.ſicut pʒ.i.Coꝛin:
v.de Choꝛintho quẽ pꝛopter inceſtũ notoꝛiũ aplus
excõicauit dicens. Hunc tradidi ſathane vt ſpũs eiꝰ
ſaluus fiatꝛT. Septimo ſeꝑarur poſt moꝛtẽ a fide
lium ſepulchꝛoꝛ officio.quia nõ debet ſepeliri in ec⸗
cleſia vel cimiterio ſed extra. ſicut animalia bꝛuta ⁊ in
fideles.nec debet deferri cũ modo cõſueto fideliũ ad
eccłiam.alias qui cõtrariũ ſacerent ſciẽter.peccarent
moꝛtalłrꝛ incurrerẽt clerici exccõicatõem.de quo tñ vi⸗

de in.uij.ꝑ.ti.i.c.Nec pñt fieri ꝓ eo oꝛões ſolẽnes ſeu
officuũ niſi pꝛiꝰabſolueret᷑ poſt moꝛtẽ a ſentẽtia ꝙ fieri

7

Titulus Quartus

poteſt quãdo ap parẽt ſigna cõtritiõis ante moꝛtẽ.
queſiuit abſolutoem. Exemplũ deillis ſanctimonia
lib quas btũs benedictꝰexcõicauit pꝛopt᷑ loquacita
tem ſuã q̃ poſt moꝛtẽ eaꝝ viſe ſunt exire de ſepulchꝛisg
⁊ de eccłia quãdo celebꝛabat᷑: dicebat᷑ officiũ.qs cuj
beatus benedictꝰrecõciliaſſet nõ ſuntviſe ampli exi⸗
Vide hoc in.ij.dialogoꝝ beati grego.pape.

Amamrrõ

ns glie. Et inter ꝑſecutões ecclie graues
figuratas ꝑ qtuoꝛ beſtias q́s danielvidit
de mari egreſſas. hec eſt tertia Pꝛia ei beſtia ſilis lee
ne fuit ꝑpſecutõ tirannoꝝ infideliũ qͥ crudełr vt leena
deſeuierũt Z ecchiam ꝑ cruciatꝰvarios ex q̃ multi pie

runt coꝛꝑpe multi aĩo fidẽnegãtes. Scðᷣa beſtia ſilis

vꝛſo ſignauit ꝑſecutõem hereticoꝝ qvarijs⁊ falß do⸗
ctrinis fideles vexauerũt? multos interfecerũt erroꝛi⸗
bus Tertia ſilis erat pardo qͥ bʒ coloꝛẽvanũ⁊ ſignat
ꝑſecutõem q nũc eſt ipocritaꝝ qᷣ ſubvario coloꝛc ſctĩ⸗
tatis młtos decipiũta ad vicia ꝑducũt Hãc ſequet᷑ ꝑ
ſecutõ antixpᷣi ſignata ꝑ qrtã beſtiã ferã diſſileʒ alijs
qͥ pᷣcipue cũ ypocritis Overos fideles pugnabit.ipo
crita autevt dicit yſið.in li.ethi:greco vocabulo in la

tino ſilatoꝛ interptat᷑ qͥ dũ vicijs malus ſit.bonum ſe

palã ont. hipo.enĩ falſum. ⁊ criſim iudiciũ interpᷣtat
qꝛ falſum iudiciũ inducũt in metibo hoĩm.qᷣ.ſ.ex ilł
bonis octibo exterioꝛibo iudicat eos bo nos. vñ ideʒ
Iſið.dicit ꝙ ypocrite nomẽ tractũ eſt a ſilitudine eo⸗
rũ qͥ in ſpectaculis ↄtecta facie incedũt diſtinguẽtes
vultũ vario coloꝛe vt ad ꝑſone quã ſilant coloꝛẽ ve⸗

nmiant.mõ in ſpẽviri.mõ in ſpẽ feĩe.vt etiã laude po⸗

pulũ fallãt.ſicut cũ fingit ſe eẽ iouẽvel herodẽ vel xp̃ᷣʒ
vel angelũ ⁊ hmoi.vel ſᷣm alios ab ypo qð eſt ſupꝛa
⁊ criſim qð eſt auxꝝ.dicit᷑ quaſi deſuꝑ aurũ.ypocrita
enĩ deſuꝑ.i.ab extra in oꝑibo oñt ſe eẽ auꝝ ſanctitatꝭe

ſed intꝰeſt lutũ cupiditans.vñ greg. de ypocnitis lo/
quit᷑tractãs illò Job.xli. Sternet ſibi auxꝑ q̃i lutũ.ſ.

leuiathan de quo ibi loqᷣt᷑qͥ ſignatvel diabolũ vł ãti
xpᷣm.qͥ auꝝ.i.viros ſanctitate fulgentes ſᷣm exterio⸗
ra ſubſternit ſibi quaſi lutũ.i.vicijs coinqnatũ ſub⸗
ijcit Hi ergo ꝑ aliqͥd auꝝ⁊ ꝑ aliqͥd lutũ ſunt.ſicq; au
rũ q̃i lutũ ſternit᷑ qñ occultis peccatis exigẽtib ꝑ qð
lutũ erãt etiã virtus q̃ publiceclàruerat ꝑ qð aurum
erãt maniteſte diſſipat᷑.de pe.di.ij.c.multi.Eſt ergo
ſpocriſis ſilatio qᷓdã nõ oĩs.ſed ulla q ꝑs ſilat ꝑſonaʒ
alterius.i.ꝑ oꝑa de genere bonox oñt ſe exteriꝰſcĩtatẽ
habere qᷓ ꝑ pctm̃ pꝛiuat᷑.hoc autẽ pctm̃ eſt.ſ.ſilatõ ta
lis.Rõ b'eſt.qꝛ eſt qðdã mendaciũ. Mendaciũ ãt
ſꝑ eſt pctm̃ ſᷣm aug. Pꝛo cuiꝰdeclaratiõe dicit btũs
tho.ij.ij.q.cxiiar.i.ꝙ ad virtutẽveritatis ꝑtinetvt ali
quis talẽè ſe exhibeat exteriꝰꝑ ſigna exterioꝛa quał eſt
ſigna aũt exterioꝛa ſunt nõ ſolũ verba ſed eciam facta
Sicut gveritati opponitw᷑ ꝙ aliqͥs ꝑ vᷣba exterioꝛa ali
ud ſignificet q; hʒ apð ſe in mẽte.qð ꝑtinet ad mẽda
ciũ.ita etiã veritati opponit᷑ ꝙ aliqͥs per aliqᷓ ſigna fa
ctoꝝ vel reꝝ aliqͥd de ſe ſignificet ↄꝛiũ ei qð in eo eſt
qð pꝛopꝛie ðꝛ ſilatio.vñ pꝛopꝛie ðꝛ. ſilatio eſt qðᷣdã
mendaciũ in ſignis exterioꝝ factoꝝ. Nõ refert ãt vtꝝ
quis verbo vel facto mentiat᷑ qͥn.ſ.illð nõ ſit menda⸗

ocrxiſis filia eſt ina⸗

deficit ꝑ peccatũ moꝛtale.ita qð ipocriſis ſolũ dic
ipſa ſimulatio ſanctitatis tũc q;uis talis ſit in peca

ciũz pctm̃. Notandũ tñ diligẽter ̃m thoe vbi ſupꝛa
ꝙ ficut aliqͥs verbo mẽtit᷑ qñ ſignat illð qð nõ eſt.nõ
autẽ qñ tacet qð eſt qð aliqũ licet. Ita etia ſilatõ eſt

qñ quis ꝑ exterioꝛa ſigna factoꝝ vel reꝝ ſignat aliqͥd

qð nõ eſt.nõ autẽ ſi aliqͥs pᷣtermittat ſignare qð eſt.

Vñnñ p̃t aliqͥs pctm̃ ſuũ occultare abſq; ſimulatõe Et
ſᷣm hoc intelligendũ eſt dictũ hiero.ſ.ſecunda tabła
poſt naufragiũ eſt pctm̃ abſcõdere.i.nõ manifeſtare

alijs extra 2teſſionẽ ne.iſ.alijs inde ſcandalũ generet᷑.

Pꝛopter qdð inuectiue dicit᷑ cõtra maniteſtãtes ſcele⸗
ra ſua Iſa.iij. Peccatũ ſuũ quaſi ſodoma pᷣdicauerür

nec abſconderũt. Sciendũ etiã ſᷣm beatũ thomã

vbi ſupꝛa ar.ij.ꝙ habitus ſanctitatis puta religiõis
vel clericatus ſignat ſtatũ quo qͥs obligat᷑ ad oꝑa p⸗

fectõis.⁊ ideo cũ qͥs habitũ ſanctitatis aſſumit intẽ⸗
dens ſe trãſferre ad ſtatũ ꝑfectõis ſi ꝑ infirmitatẽ defi

ciat nõ eſt ſimulatoꝛ vel ypocnia nec tenettalis ma⸗

nifeſtare peccatũ ſuũ ſanctitatis habitũ deponendo

Vñ greg.xxxi.moꝛa.dicit ꝙ ſunt nõnulliqͥ ſanctitatꝭ

habitũ tenẽt.⁊ ꝑfectionis meritũ exeqͥ nõ valent. hos
nunq; credendũ eſt in ipocritaꝝ nũeꝝ cunere.qꝛ ali⸗

ud eſt infirmitate ali malicia peccare. Si ãt ad hoc

ſanctitatis ha bitũ ſumeretvt ſe iuſtũ oſtenderet.eſſet

ſilatoꝛ⁊ ipocrita. Notandũ etiam ſᷣm eundẽ. ij.ij.q.
clxxxvi.ar.i.ꝙ religio noĩat ſtatũ ꝑfectõis ex intentoe

finis.nõ ex habitione ipᷣius ꝑfectois. nde nõ opoꝛ

tet ꝙ quicũq; eſt in religione ſit iam ꝑfectus.ſed ꝙ ack

ꝑfectõem tendat. Non ergo eſt talis ypocrita ſi ñ ha
bet pfectã caritatẽ ſed ad hoc tendere tenet᷑t oꝑaʒ da⸗
revt habeat ꝑfectã charitatẽ ꝑ exercitia religiõis.ꝙ ſi
contẽnat tendere ad ꝑfectõeʒ ꝑ ea q̃ ſunt religiois tũc
eſtvere ypocrita.⁊ ſilr ſi ingredit᷑ religionẽ vel clerica⸗
tũ aſſumat pꝛopt᷑ tẽꝑaluatẽ pꝛincipalr vt ſub habitu
ſanctitatis mũdo fruat᷑. Si autẽ querat᷑ vtꝝ ipocriſ
ſit moꝛtale peccatũ.Rñdet be.Tho.ij.ij.q.cxi.ar.iiij
ꝙ in ypocriſi ſunt duo.ſcilicʒ deſectus ſanctitatis.et
ſimulatio ipius.Si ergo ypocrita dicat ille cuiꝰ intẽ
tio feratur ad vtrũq;.vt.ſ.aliquis nõ curet ſanctitatẽ
habere ſed ſolũ ſanctũ apparere.ſicut conſueuit acci⸗
pi in ſacra ſcriptura ſic manifeſtũ eſt ꝙ moꝛtale? Rõ
huieſt. quia nullus rotalłr pꝛiuat᷑ ſanctitate niſi pꝛo
pter moꝛtale.ſed talis pꝛiuat᷑ ſanctitate totali. ſi autẽ
dicat᷑ y pocrita ille qͥ intendit ſimulare ſanctitatẽ a 4
9

7

to moꝛtali exquo pꝛiuat ſctitate.nõ tñ ipſa ſimulatio
eſt ei ſemꝑ in peccatũ moꝛtale.ſed qñq; veniale. Qð

diſcernendũ eſt qñ.ſ.ſit moꝛtalevel veniale ex ſine in

tento in ipᷣa ſimulatõe.Nam ſi finis repugnet carita
ti dei vel ꝓximi. puta vt diſſeminet erroꝛes vel danifi
cet ꝓximũ notabilłr erit moꝛtale. Si autẽ finis nõ re⸗
pugnat charitati deivel ꝓximi: puta cũ delectat᷑ ipᷣa
ſictoe.eritveniale.de quo phũs dicit ꝙeſt magis va/
nus qᷓ; malus.in.iiij.ethi/pe.de palu.etiã in ſcriptis
dicit ꝙ ſi s ſimulat oꝑa ſanctitatis. vt iniqtas ſus
palliet. ⁊ ie ſanctus reputet᷑ delectatꝰ ipſa laude ſut
hipocriſis eſt ſemꝑ peccatũ.Si autẽ hoc faciat vt de

us honoꝛet᷑: pꝛoximꝰedificet᷑ ſicut ſi religioſus oſten
dat coꝛq laicis maioꝛa ſigna ꝑfectõis q;ᷓ coꝛã fratnibꝰ
ſuis vt illi edificẽtur:ſic no eſt ipocriſis. vel ſi eſt large

êS — —.—„æH- —— — — -- W.W-̃———

——, – ⸗

lten
nch
aſtui
ncde
hl
na
nunitn
igt.
lis
ei
rini
la
mine
m
Wo
ſncns
nngeh
ſitude
ni
iig⸗
inere
ni
ͤge
zunäb
nan

ℳ
s
aviti
gaini.
itnd

Gie

m
alin
min
N
Hüu
ſenen

Capitulũ

ſumpta peccatũ nõ eſt. Uñ de b. dñico legik. cũ in

itinere multũ ſitibũdus eſſʒ.pꝛius ſitim extinguebat

ad ſontẽ.⁊ poſtea in hoſpitio paꝝ bibebat devino.et
hoc ne aſpiciẽtes ſi ibi voluiſſet ſatiſfacere ſiti potato⸗

rem reputarent. ſed abſtinentẽ⁊ ſobꝛiũ.⁊ ſic etiã frẽs

ſuos docebat.vt coꝛã popuł oſtenderẽt exẽpla ſancti

tatis ad eoꝝ cõuerſionem. Pꝛedicatio xpᷣi multcũ fuit

cõtra ipocritas ⁊ nullũ hoĩm genus videt᷑ita acriter ⁊

freqᷓnter repᷣhẽdiſſe ſicut ypocritas.vt pʒ in euãgelio.
Pꝛimũ viciũ a quo ecchia in pꝛcipio q̃drageſime do
cet abſtinere eſt ipocriſis.Cũ ieiunatis nolite fieri ſic
ypocrite triſtes.math.vi.Et rõ eſt qꝛ ipocriſis eſt im
peditiua fructꝰpenitẽtie ad quã inducere intendit ec
cleſia in illo tꝑe. ructus enĩ penitẽtie eſt remiſſio cul

peꝛ adeptio glie.ſᷣm ullðᷣ.Penitentiã agite appꝛopin

quabit eĩ invos regnũ celoꝝ. Sʒ hoc aufert ipocriſ
Vnñ Job dicit. Nõ apparebit in cõſpectu dñi oĩs ipo
crita:i.nullꝰipocrita.⁊ Iſa.etiã aic.Cõtriti ſunt in ſy
on pctõꝛes poſſedit tremoꝛ ipocritas.tremoꝛ.ſ.daãna
nonis.Hocviciũ ſumme deteſtati ſunt oẽs ſanctivñ
⁊ aug.dicit Nolo habere ipocntas.malũ eſt caderea
ꝓpoſito.peius eſt ſimulare ꝓpoſitũ.ſi nõ ſeruat foꝛis
ſanctitatẽ dimidius cecidit.ſi intus habuit ſimulatõ
nẽ totus cecidit.xij.q:i. Certevbi dicit glo.ꝙ vult di
cere ꝙ eſt peius ꝑ ipocniſim peccare qᷓ; manifeſte.id ẽ
magis ꝑiculoſum ſibi⁊ alijs ſibi.quia coꝛrigi nõ põt
cum ſit occultũ peccatũ eius.alijs quia nõ ita poteſt
caueri Ad quod facit leʒ que dicit ꝗ plus eſtveneno
occidere qᷓ; gladio..de malefi.l. Unica.

Loͤtra ipocritas loques .§. I
dñs ꝑ ps.xlix peccatoꝛi dixit deꝰ Quare tu enarras
iuſticias meas ⁊ aſſumis teſtamẽtũ meũ ꝑ os tuum

Tu vero odiſti diſciplinã. UVbi tria pñt notari ð ipo
crita. Pꝛimo ſimulatio ſanctitatis in actõe ibi.q̃re tu
enarras iuſticias meas. Secũdo oñtatio ꝓbitatꝭ in
locutione ibi.⁊ aſſumis teſtamentũ meũ. Certio de
teſtatio virtuoſitatis in affectõe ibi Tũ vero odiſti di

—

ſciplinam⁊c.

Muantũ ad pꝛimum A. II.

rant głiam dei nõ loquẽdo ſed oꝑe ſueclaritatis ⁊ in

fluxus in inferioꝛa/⁊ celi ſpũales oꝑibo virtutũ ⁊ mi⸗

raculoꝝ enarrãt głiam dei. Juſticia hic dicit᷑ opus

genere bonoꝝvt elemoſina.ieiuuiũ.oꝛõ ⁊ bmõi. Uñ
magiſter veritatis docẽs vitare ipocriſim ait.attedi⸗
te ne iuſticiã veſtrã faciatis coꝛã hoĩbo nevideamĩ ab
eis. Math.v. Juſticie dei dicũturꝛ noſtre oꝑa bona
noſtre qꝛ a nobis ſunt.dei qꝛ a deo inſpirãtvel qꝛ ad
deũ dirigũt ſi bene fiant.pctõꝛ ergo norrat iuſticias
dei cũ ipocnita facit oꝑa de genere bonoꝝvt appare⸗
at iuſtus. Sʒ ſiłatoꝛes ⁊ callidi ꝓuocãt iram dei ait
Job. Et ideo dicit᷑ Eccleſiaſti.ie lon fueris ypocnita
in cõſpectu hominũ. Sed large ſumendo ipocriſim
nota ꝙ mplex eſt ypocriſis
Pꝛima eſt demonis
Secunda carnis.

LTertia hominis.

Magnus ipocrita eſt diabolꝰ.ã vt ait aplus.

Beptimũ

Joſe ſe trãſfigurat in angelũ luc s. Et hoc duplr.ſeʒ
viſibilłrꝛ inuiſibiłr. Uiſibiliter dum ſumit ſpeciẽ ſan⸗

ctitatis in qua coꝛpoꝛalr appareat vt ſanctꝰ eſtimatꝰ
pꝑſuadeat malũ.Sicut apparuit ſauli in ſpecie Sa⸗

muelis ſancti ꝓpheti qñ cõſuluit phitoniſſam. vt het᷑

ieRegũ.xxviij.vt ſic adoꝛet᷑ ab eo ᷣm auguſt. Sic eĩ
apꝑuit ãthõio ĩ foꝛma xpᷣi cuidã nouitõ ĩ foꝛmavᷣgĩs
marie In foõꝛ ãgeli bõi młtꝭ ꝑſoĩs Inuiſibilr dũ ſugge
nit malũ ſub ſpecie virtutis. Uñ Bꝛeg.ait. Sepevi⸗
cia ſe ingerũt⁊ virtutes eſſe ſimulãtur.ſicut tenacitas
ꝑſimonia. ꝓdigalitas.liberalitas.furoꝛ.ʒelꝰ.remiſſio
miſericoꝛdia.⁊ indiſcretio.abſtinẽtia.In huiꝰfigurã
legit᷑ hieremie.xli.ꝙ octoginta viri de Sichẽꝛ de ſilo
⁊ de ſamaria raſi barba ⁊ ſciſſis veſtibus ſqualentes
cũ irent ad tẽplũ dei munera⁊ thus hñtes in manu
vt offerẽt dño. iſmahel qͥ erat de ſemĩe regio:egreſſus
in occurſum eoꝝ de maſphat incedẽs ⁊ ploꝛãs ibat.
qᷣ dixit ad eos. Uenite ad godoliã quẽ.ſ.pᷣfecerat rex
reliquijs iuda.qͥ cũveniſſent ad mediũ ciuitatis int
fecit eos.ſolũ euaſerũt ex eis.x.qui dixerũt ſe habere
theſauros abſcõditos. UViri iſti ſignãt virtuoſos qͥs
etiã numerus figurat.ã reſultat ex denario octies
multiplicato.nũerus denanus deſignat decaloguʒ
veteris teſtamẽti.⁊ octonariꝰocto btitudines noui te
ſtamẽti. Utraq; ergo ſeruãtes barbã radũt.qꝛ deꝓ⸗
pꝛijs viribo fiducia ſibi ſubtrahũt. Ueſtes qͥ ſibimet
ipᷣis in exterioꝛis decoꝛis laceratõe nõ ꝑcũt. oblaturi
in domo dñi thus⁊ munera deferũt qui exhibere in
ſacrificio dñi oꝛõeʒ cũ oꝑibus pollicent᷑. Sed tñ ſi in
ipſa ſancta deuotõis via caute circũſpicere neſciunt.
iſmahel.i. diabol?de ſeĩe regio.qꝛ a ðo creatꝰ occurrit
cõpaſſionẽ ſimulãs ⁊ pꝛofectũ.⁊ ad dñũm terre q̃ſi ꝓ⸗
mouere velle oñdẽs dũ.ſ.inſtigat ad aliqd bonũvtꝑ
hoc inducat malũ.puta pᷣlationẽ.pᷣdicatõem.audiẽ⸗
tiã.cõfeſſionẽ.viſitatõem parentũ.ad cõuerſionẽ eoꝝ
frequẽtatõem mulieꝝ.ad ſancros viros.⁊ hnõi. Sʒ
in ipſa via talis pie opatõis occidit dũ ambitiõe.ſuꝑ
bia.terrena cupiditate.negligẽtia amoꝛe ſenſuali avi
ta gratie ſe iungit ſolũq; penitẽtes euadũt manꝰ qui
figurant᷑ ꝑ habetes thelauꝝ occultũ.in.i.moꝛa. circa
fi.de iſto ipocrita dicit xpᷣs loquẽs de malo ſeruo.ꝑ⸗
tem eiꝰcũ ipocritis ponet.Lu.xij.i.cũ demonib Hu
milita s.i.tĩoꝛ⁊ fiducia diuini adiutoꝛij.⁊ tĩoꝛ ſulipiꝰ
faciũt cognoſcere dᷣeceptões hmõi.vñ pp. Ab altitu
dine diei.iidiaboli qui ſe trãſſigurat in angelũ lucis
timebo.egovero in te ſperabo.ſ.liberari ab eo. Caro
etiã eſt magna ipocrita.⁊ hoc dupłr. Uno mõ ſimu
lat ſe eſſe infirmã⁊ debilẽ ⁊ nõ poſſe facere q̃ ſi uggerit
ſpũs.iſ.ieiunare.vigilare.⁊ hmõi.mat.xxvi.Spus qͥ

dem pꝛomptꝰeſt caro autẽ infirma. Et aliquãdo cõ⸗

querit᷑ ipſa caro ſeu ſenſualitas ↄtra ſpm̃ ꝙ nimis q̊
uat eã.⁊ ꝙ nõ poterit ꝑ ſeuerare In hꝰfigurã legit᷑ tho

bie.iij. cũ ſaray repᷣhenderet ancillã de ſuis inſolẽ

tijs.illa murmurãs cõtra eã contumeliã inferẽs ait.
um mevis interficere ſicut interfeciſti viros tuos.
nunẽ; videamꝰex te filios interfectrixviroꝝ tuoꝝ Sa
ray ſignat rõem.ancilla ſenſualitatẽ.ũ ãt rõ argu⸗
it ſenſualitatẽ de ſuis leuitatibo ⁊ repmit eam.remur
murat caro ſeu ſenſualitas ↄqni᷑ ꝙ nõ ei ꝑmutit᷑ ſeqͥ
appetitus ſuos: Caro eĩ cõcupiſcit aduerſus ſpm̃.⁊
L 2

Titulus

s

gae

ſpũs aduenſus carnẽ.ad gala.v. Accuſat ip̃am õez
vt crudelẽꝛ interfectricẽ ſeptẽviroꝛũ. Septẽ viri ſunt
qͥnq; ſenſus.⁊ appetitus concupiſcibiła iraſcibit, qs
ratio moꝛtificat quoad vicia ⁊ vanitates. viri ſunt qꝛ
legitimi dati a deo.vt eos licite ſ equat᷑. ⁊obediat roli
viq; ad vſum libeni arbitrij.ſ poſtea moꝛtificant᷑ cõ⸗
cupiſcẽtijs.⁊ ſi rõ vultviua ꝑmãere.⁊ cũ ãcilla.i.caro
qrit aliqͥd inoꝛdinate facere ratõ coercet⁊ arguit eam
⁊ de hoc ipᷣa cõquerit᷑ dicẽs ſe indiſcrete bre⁊ occidere
velle coꝛpꝰ Et cõminãs q̃ſi optat vt filios bonoꝝ ope
rũ nõ generet. Sʒ rõ lacrimis⁊ oꝛõibo ſe dʒ iuuare vt
illa fecit Aliã ipocriſim exercet caro ꝑ illuſionẽ. aliqñ
enĩ ſimulat ſe quaſi moꝛtuã vicijs⁊ tetationibovtnon
ſentiat ſpũs tentatões carnis etiã cũ ei offerũtur ma
gne occaſiones ⁊ pericula maloꝝ.vt cõuerſando cum
mulieribo domeſtice.vel mulieres cũ viris nõ patian
tur ſumulos aliquos vt ex hoc ſpũs ↄfiſus de ſua cõ

ſtantia⁊ virtute demũ ruat in aliqð ſcelus. Uñ ſilis
eſt vulpi q̃ eſt animal frauduletũ⁊ leſiuũ.vulpis eni

qñ ſameſcit cũ ꝑ aliã viã ſibi ꝓuidere nõ põt ponit ſe
extẽſam in agro quaſi ſit moꝛtua.qð aues q circum⸗
ſtantvidentes appꝛopinqnt ſibi ⁊ vidẽtes ipam non
moueri eſtimãtes moꝛtua volitant ſuꝑ eã.⁊ tuncvul⸗
pis callida ſurgitvelocit᷑. ⁊ capit aues ⁊ comedit. Ita
caro ſimulat ſe moꝛtiſicatãvicijs ⁊ paſſionibo.ſed cũ
ex hac cõfidentia qͥs ſibi nõ cauer.ſed oꝑat᷑ incaute.
inſurgit caroꝛ occidit ſom Sic in figurã hꝰſamſon
foꝛtiſſimꝰqui nimis cõfidit de dalila muliere dilecta
cum tamẽ exꝑtus fuiſſʒ plunes inſidias eius doꝛmi

ens in gremio eius abſciſis capulis traditꝰeſt in ma⸗

nus inimicoꝝ ꝑ eã.ſamſon ſpũs robuſtꝰ. dalila ſen⸗
ſualitas quã naturałr qͥs multũ diligit. ⁊ tñ exꝑitur
ſepe inſidias eiꝰ ipᷣm q;uis fingat ſe diligere ſpũm

Si aũt nimis cõſidit ita ꝙ, obdoꝛmiat toꝛꝑe ⁊ negli⸗

gentia.abſciſis affectibo⁊ ꝓpoſitis deuonis mẽtis q̃ſi
capillis capitꝭ imꝑceptibiir tradi᷑ in manꝰ demonũ
illudẽd 8. Lertia eſt ipocriſis avnulal qrit deci⸗
ꝑpe aliũ ſub ſpẽ ſctĩtatis.ſicut diicipuli phaniſeoꝝ cũ
herodianis qñ raerrogagerütepmn ſub ſpẽ inqͥrendi
veritatẽ ſi liceret dari cenſum ceſari.pᷣmiſerũt magnã
cõmendatõem ei dicentes. Magiſter ſcimꝰqꝛ verax
es ⁊c.vt.ſ.ſic ſimplr aꝑiret eis coꝛ ſuũ. intendẽtes ex
rñſione ſua eũ colũniarivel caꝑe.vnde xpᷣs dixit eis.
quid me tẽtatis ipocrite.mat.xxij:Duplłr etiã qͥs q̃

rnit deciꝑe ꝑ ipocriſim alios. Uno modo in ſpũalibꝰ

vt cũ quis pᷣtendit magna auſteritatẽ vite ⁊ moꝛtifi⸗
catõemꝛ⁊ deteſtatõem vicioꝝvt vidẽtes deuotiõe affi

ciant᷑ ad eũ⁊ ſic diſſemĩarevaleat erroꝛes ⁊ hereſes ſic

faciebãt illi heretici qͥ erant tꝑe b Dñici vt habet᷑ in
legẽda eius.⁊ fraticelli deopiniõe.⁊ multialij. Qui⸗

da alij faciũt ſe patres ſpũales ſimpliciũ muliercula

rũ.⁊ ſub ſpecie obedientie ⁊ moꝛtificatõis.⁊ cũ exem⸗
plis ſanctoꝝ quaſi ſinibo inducũt ad multas turpitu
dines.vñ aplłs.In nouiſſimis diebo recedẽt qͥdẽ a fi
de attedẽtes ſpiritibo erroꝛis.⁊ doctrinis demonioꝛũ
loquentiũ in ypocriſi mendaciũ.⁊ mat.vij.attendite
a falſis pꝛophetis qͥ veniũt ad vos inveſtimẽtis oui⸗
um.intrinſecus autẽ ſunt lupi rapaces. attendite id
eſt dil gentiꝰcõſiderate⁊ cauete.pꝛophete dicũt᷑ pᷣdi⸗
catoꝛes religioſi:⁊ pᷣlati falſi ſunt ſi ypocrite ſunt. Ue

Ouartus

ſtimẽta ouiũ que dekerũt ſunt opera de genere bono
rũ.Lupi rapaces intus ſunt q;tũ ad intentõem ma⸗
lam decipiẽdi⁊ oꝑa occulta mala. Unde ⁊ in figuraʒ
huiꝰmãdauit dñs in lege. Nõ ſeres agꝝ diuerſo ſeĩe
ſemẽ eſtverbũ ex cuiꝰemiſſione ſeu ꝓnũciatõe ſequit᷑
cõceptus in mete audiẽtis.ager eſt mũdꝰ. Semĩat
aũt agy diuerſo ſeie qͥ agit pia oꝑa⁊ dicit bona ᷣba.
⁊ exinde ꝓponit crimĩa tanq; licita ⁊ falſa documẽta

vt ſemẽ diuſum a pꝛio ſeiato.alio mõ intẽdit decige

ꝓximũ ꝑ ypocriſim in tꝑalibo vt cũ qͥs pꝛetẽdit oꝑa
ſanctitans vt adipiſcat᷑ eccłiaſticã dignitatẽ vel bene
ficiũ.vł ſi eſt laicꝰfrequẽtat eccłias.audit miſſas. ele
moſinas multiplicat palã pᷣdicatões nõ dimittit.re/
ligrana⸗ famoſ ꝑſonis familiaris efficit, vt ſic ſim⸗
plices ⁊ vidue exiſtimates bonos tales viros ↄſidãt
de ipis. ⁊ pecunias eis radant ad negociandũ.q̃s

eis auferũt dicẽtes ſe amiſiſſe.⁊ infoꝛtunia paſſos. SD

dñs pꝓhibet ſigurate in lege veteri dicẽs. Mõ induerꝭ
yeſte que lana linoq; cõtexta eſt Ueſtis q̃ coꝛpꝰcircũ

ſtat eſt cõuerſatõ exterioꝛ noſtra in qua apparemꝰ ho

minibo.Lana que calida eſtꝛ fruct ouis aĩalis inno
centis ſunt oꝑa charitatis.i.de genere bonoꝝ que ꝓ
pꝛie fiũt ab ouibo xpᷣi:linũ qð migidũ eſt= fruci tene
ſunt oꝑa iniqͥtatis que frigidũ reddũt aim. ⁊ oꝛiunt
ex cupiditate.In veſte autẽ lana linoq; cõterta lana
apparet.⁊ linũ q̃i ſub ea latetꝛ ideo cõgrue ſignat cõ
uerſationẽ ypocritaꝝ in quibo oꝑa deſoꝛis bona pa⸗
tent.ſed intus in coꝛde oꝑa pꝛaua latent⁊ cupiditate
plena.Cauẽda eſt ergo ypocriſis ⁊ hoc qꝛ moꝛtẽ aĩe
inducit,. vñ aug. Malui br̃e cecos vel claudos.i.ſim

plices ⁊ imꝑſectos qᷓ; plagere moꝛtuos:qͥ cũq; ypocit

77

ta eſt· moꝛtuꝰeſt. xij ·q./i. Nolo.

HGecundu quod nota.

tur de ypocrita eſt oñtatio bonitatis in ſermõe
aſſumis teſtamẽtũ meũ ꝑ os tuũ.Teſtamentũ deiẽ
ſacra ſcriptura q teſtamentũ dei ðꝛ qꝛ ibi deꝰ atteſtat᷑
id eſt manifeſtat filijs ſuis qͥd agere debeãtvt heredi
tatem eius capiãt. In hoc teſtamẽto agit᷑ de materia
cõfeſſiõis.de materia diuine laudanõis ⁊ de materia
pᷣdicatõis ⁊ totius xpᷣiane religionis.aſſumit ergo hi
pocrita teſtamentũ dei ꝑ os ſuũ⁊ male dũ conſitet᷑ ſi

cte nõ manifeſtans oĩa pctã que recolit.ſed qͥbuſda,

expᷣſſis alia qᷓverecũdioꝛa ſunt dimittit ne reputetux

ita malus ſicut extitit ſed bonꝰ vł minꝰmalus quod
ad ypocriſim ꝑtinet.vñ aug.Cautꝰſit penitẽs neye⸗

recũdia ductꝰdiuidat cõfeſſionẽ.hoc eſt eĩ ad ipocri
ſim tendere.⁊ ſꝑvenia carere.de pe.di.i.qͥnimmo no
uũ moꝛtale ↄmittit Clerici quoq; ⁊ religioſi cũ dicũt
officiũ diuinũ aſſumũt teſtamentũ dei ꝑ os ſuũ.qꝛ
pſalmi ſunt de ipᷣo teſtamento ſed ſivolũtarie ments

diſtrahũf ipocniſis eſt qꝛ ex ipſo actu oñdũt ſe diui⸗
nis vacare cũ tñ mẽtẽ habeãt ad inutilia? vana. Uñ

dñs leſus mat. xv.ipocrite.bene ꝓphetauit devobis
Iſaias dicẽs. Populꝰhic labijs me honoꝛat.coꝛ aũt

eoꝝ longe eſt a me.qð vtiq; graue peccatũ eſt ⁊ mad
dei irreuerẽtia.ſicut ſi qͥs a 6
gno dño cũ ſecũ loqret᷑ interrũꝑet ᷣmonẽꝛ cũ ſamlo
eius ↄfabularet᷑. Oꝛare aũt eſt cũ dño deo loqͥ Et iẽõ
magna irreuerẽtia eſt ad alia volũtarie diti:· Pꝛelenn·

d petẽs ab aliquo ma⸗

et pꝛedicatoꝛes aſſumũtteſtamentũ dei ꝑ os ſuũ dũ
pᷣdicantes ſcripturas dicũt⁊ nõ faciũt.coꝛrigũt ⁊ rep
bhendũt grauuer deſectus alioꝝ.cũ tñ ipſi ſint ſilłes vł
peioꝛes.quibo dicit xpᷣs Lu.vi.ipocrita eijce pꝛiꝰtra⸗
bem de oculo tuo id eſt grauia peccata de oculo mẽ⸗
tis.⁊ tunc ꝑſpicies vt educas feſtucã de oculo fratris
tui:id eſt aptus eris ad coꝛrigendũ minoꝛa alioꝛum
peccata. Septem maledictões inuehit dñs cõtra
ſcribas ⁊ phariueos ipocritas ſignificãtes rectoꝛes ec
cleſiaꝝꝑ:pᷣdicatoꝛes⁊ religioſos ipocnitas vt h Mat.
xxiij. Pꝛi eſt. Ue vobis ſcribe⁊ phariſei qͥ deuoꝛa
tis domos viduarũ ſilantes longã oꝛõem. DHi ſunt
q pꝛomutũt dicere? miſſas ⁊ pſalieria ⁊ plures oꝛões
in miſſis ⁊ nil faciũt.⁊ adinueniũt oꝛões btĩ Cipꝛiãi:
⁊ bꝛeuia varnia.⁊ ſic dilatãt philateria ſua ſᷣm Criſoſt.
Sc&s eſt. Ue vobis ſcribeꝛ phariſei ipocrite qu i
circuitis mare⁊ aridãvt faciatis vnũ ꝓſelitũ. ⁊ cũ fa⸗
ctus fuerit faciatis eũ filiũ gehẽne duplo qᷓ; vos. ꝓſe
litus dicebat᷑ qͥ ex gẽtilitate cõuertebat᷑ ad iudaiſmũ
ſicut Ruth moabitis.⁊ achioꝛ.hoc cũ magno ſtudio
pꝛocurabat illi ppanſeiꝛ locũ nũc tenet religioſi qᷣ vti
q; nõ pᷣuat regulã ſuã ſed tenẽt ꝓpꝛiũ qͥs.aug.appel⸗
lat ipocritas.xij.q i. Nolo.Solet hi qrere alios tra⸗
here ad reliqionẽ ſuã e ſeculo.⁊ magnificãt fimbꝛias
ſuam religionẽ alijs pꝛeponẽetes ſed factũ religioſum
monachũu vel monialẽ ſuis mał moꝛibo⁊ exemplis fa
ciunt peioꝛẽ qᷓ; cũ eet in ſeculo. Tertia eſt. Ue vobis
ſcribeꝛ phariſei ipocrite.qͥ decimatis mentã ⁊ anetũ
2 oẽ olus ⁊ relinqͥtis q̃ grauioꝛa ſunt legis.ſ.iudiciũ
⁊ charitatẽ dei.Hi ſunt qͥ faciũt ſu btiles ↄſcias alijs
2⁊imponũt onera grauia⁊ ipoꝛtabilia in hueros ho⸗
minũ.digito autẽ ſuo nolũt ea tãgere.Pꝛedicãt ↄtra
põpas⁊ gliam tpalem⁊ ipſi ſunt talibo unplicati.di⸗
ligenter ſeruãt aliqua cerimonialia charitate vacui.
Quarta eſt. Ue vobis ſcribe ⁊ p hariſei qͥ mũdadꝭ qð
defoꝛis eſt calicis ⁊ paraſſidis ⁊ intus pleni eſtis ĩmũ
dicia. Hi ſunt qͥ ciuilr viuũt ᷣm doctrinas hoĩm ca⸗
uentes ſibi in exterioꝛi ↄuerſatoe neminẽ ledereverbo
vel facto.affabiles cũctis intus tñ pleni ſunt ambi⸗
tiõe⁊ ſuꝑbia inuidia.⁊ odijs.amãtes pꝛimas cathe⸗
dras in ſinagogis.⁊ ſalutatões in foꝛo ⁊vocari ab ho
minibo rabbi. Quita eſt. Uevobis ſcribeꝛ phariſei qͥ
ſimiles eſtis ſepulcris dealbatis q̃ apparẽt hoĩbꝰſpe
cioſa. intus autẽ ſunt plena ſpurcitijs. Hi ſunt qͥ vi⸗
dent᷑ auſteri.modeſti.caſti.⁊ moꝛtiſicati.ſed intꝰ ſunt
⁊ in occulto pleni delitijs amãtes pꝛimos recubitꝰ ĩ
cenis vbi ſunt melioꝛes boli.et exinde penetrant do⸗
mos mulieꝝ.i.monaſteria⁊ captiuas ducũt mulier⸗
culas oneratas peccatis s deuotas appellat pleni
ſpurcitia carnal amoꝛis. Sexta eſt. Ue vobis ſcribe
⁊ phariſei hipocrite qͥ edificatis ſepulchia ꝓphetaꝝ⁊
patres veſtri occiderũt illos.Hi ſunt qui q̃rũt hono⸗
rare ſepulchꝛa ſanctoꝝ⁊ eccłias eoꝝ ⁊ oꝛnare ſculotu
ris.tapetis argẽto ⁊ auro.⁊ lumĩaribo qſi affectũ⁊ de
uotionẽ oſtendẽtes ad eos cũ nullã realłr hẽant. ſed
ſi viuerẽt ꝑſeq̃rent᷑eos. nec audirent nec imitarẽt᷑ exẽ
pla eoꝝ. Septima eſt. Ue vobis ſcribeꝛ phariſei hi⸗
pocrite qͥ clauditis regnũ ante hoĩes. Uos enĩ nõ in
troitis nec introeũtes ſinitis intrare.Ue aũt ſᷣm Hie
roni:impoꝛtat damnationẽ eternã.Scribe erãt do⸗

ctoꝛes ⁊ declaratoꝛes legis. Phariſei quedã ꝑs popu

li religioſius ceteris viuẽtes.Hi ergo nõ intrãt in re⸗

gnũ pꝛopr vicia ſua.nec ſinũt intrare cupientes pꝛo⸗
pter mala exẽpla quibo alios coꝛrũpũt.vñ dicit aug.
nemo in eccleſia amplius nocet ꝙ;ᷓ qͥ ꝑuerſeviuẽs no

mẽvel oꝛdinẽ ſanctitatis retinet. In exemplũ quippe

culpa vehemẽter extendit᷑ qñ pꝛo reuerẽtia oꝛdĩs pec

catoꝛ honoꝛat᷑.diſt.lxxxiij· Nemo. Pꝛohibuit do⸗
minin veteri lege eſum ſtrutiois in figurã.iſ.ꝙ nullꝰ

ſibi dʒ incoꝛꝑare ⁊ cõfoꝛmare moꝛes ypocritaꝝ ſʒ ca⸗

uere.qð expᷣſſe dũs declarãs inqt.attẽdite a fermẽto

phariſeoꝝ qð eſt ypocriſ.ꝙ autẽ ſtrutõ ſignificet ipo
criſim⁊ qre ont gre.li.xxxi.mo.tractãs illð iob.xxxix.

pẽna ſtrutois ſilis eſt penis herodij ⁊ accipitris qui

dereliqͥt in terra oua ſua. Tu foꝛte calefacies ea ĩ pul

uere.obliuiſcit᷑ ꝙ pes cõculcet ea.aut beſtia agri cõte

rat durat᷑ ad fulios q̃ſi nõ ſint ſui. verba ſunt dñi lo⸗
qntis ad iob.q expones greg.ait. accipiter ⁊ berodiꝰ
reliq̃s aues volatus ſuivelocitate trãſcẽdit.in catho⸗

bcon ðꝛ ꝙ herodiꝰ eſt auis rapaciſſima qͥ aquuã vin⸗
cit⁊ rapit.maioꝛ ðꝛ phalco. Strutio aũt pẽne eoꝝ ſi⸗

militudinẽ hʒ ſcd volatus eoꝝ celeritatẽ nõ hʒ. a t᷑ra

enĩ eleuari nõ valet.⁊ alas quaſi ad volatũ ſpecietenꝰ
erigit.ſed tñ nunq; a terra ſevolãdo ſuſpẽdit ?ta ſunt

oẽs ypocrite ꝗͥᷣ dũ bonoꝝ vitã ſimulãt. imitatõeʒ ſan
cteviſionis hñt.ſed veritatẽ ſctẽ actõis nõ hñt.alas qͥ

dem ꝑ figurã ſanctitatis extendũt.ſed curaxꝝ ſeculari
um põdere grauati nullatenꝰ a terra ſubleuant᷑.ſicut

autẽ ſtrutio ſignat ypocritas ita accipiter ⁊ herodiꝰ
electos.⁊ aceipiter? herodiꝰparua hñt coꝛꝑa ſed pen⸗
nis denſioꝛibo fulta. ⁊ ideo cũ velocitatem tranſuolat

qꝛ paꝝ eſt qdð grauat.młtũ quod leuat. Sic electi in
hac vita⁊ ſi abſq; grauamie aliqñ culpe eſſe nõ pñt.

tñ parũ eſt ꝙ depꝛimit.⁊ multa virtꝰbone actõis que
eos in alta ſuſtollit. Strutio vero rans pẽnis induit

⁊ ĩmani coꝛꝑe grauat᷑ vt ſi volare appetat ipſꝗ pauci
tas pennarũ molem tãti coꝛꝑis in aere nõ ſùſpendit
ſic ypocrita ſi qua facit q̃ leuet.ſ.bona. pauca tñ ſunt
2 mala ppetrat multa que grauãt. Item⁊ ſi pẽne ſtru
tionis ad pennas herodij⁊ accipitris ſilitudinẽ colo
ris hñt.ſimilitudinẽ virtutis nõ hñt.Nã illoꝝ penne
cõcluſe⁊ firmioꝛes ſunt.⁊ volatu aerẽ pᷣmere virtute

ſue ſoliditatis pñt ſed ſtrutõis penne diſſolute eo vo

latũ aſſumere nequẽũt quo ab ipſo quẽ pꝛemere de⸗
buerãt aere trãſcendũtur.ſic electoꝝ virtutes vt pẽne
ſolidevolant vtventũ humani fauoꝛis pꝛemãt.ſed ſi

bipocritaꝝ actio cuilibet rectevideat᷑ volare nõ ſuffi

cit.quia fluxevirtutis pennã laudis humane aura ꝑ

tranſijt.Et cũ opera ab extra hipocritaꝝ ⁊ bonoꝛum

ſint ſimilia, quõ diſcernãtur xpᷣs oſtẽdit dicẽs.a fru
ctibus eoꝝ cognoſcetis eos.id eſt falſos pꝛophetas.
ſcʒ hipocritas. Unde ſequi?᷑ in autoꝛitate Job.xxxix.
QOue ſtrutio derelinquit oua ſua in terra Oua ſtrutõ
nũ ſunt filij bipocritaꝝ.quos.ſ.verbis⁊ exẽplis exte⸗
rioꝝ bonoꝝ actuũ deo gignũt. Oua qppe inſenſibi⸗
lia in ſemetipis ſunt.ſed calefacta inyiuis volatilibꝰ
cõuertũtur.ita ꝑuuli auditoꝛes ac filij certũ eſt ꝙ fri⸗
gidiꝛ inſenſibiles remanẽt niſi doctoꝛis ſui ſolicita ex
hoꝛtatõe calefiant.ipocrite ergo qꝛ q;uis ꝑuerſa ſem

ꝑ oꝑent.ſ.mẽte.loqͥ tñ recta ñ deſinũt.bñ ãt loqndo
e3

Titulus Quar

in fideꝛ cõuerſatõefilios panũt. Sʒ qꝛ eos bñ viuẽ⸗

do nutrire nõ pñt ideo ðꝛ eis. Relinquit in tena ous
ſua.Oua in tena deſerere eſt natos ꝑ cõuerſatoʒ fili⸗/
os nequaq; a trenis actibo int᷑poſito exhoꝛtatõis ni⸗
do ſuſpẽdere Oua in terra derelidſſe eſt nullu celeſt
vite filijs exeplũ pᷣbere. Sʒ qꝛ derelictos ypocritaru
filios ſuꝑna cura nõ deſerit.ſj intima electoe pᷣſcſtos
largitate gre reſpectu calefacit.iõ ſubdit in Job. Tu

foꝛſitan in puluerẽcalefacies ea.ſubaudi vt ego deꝰ

calefacio illa qꝛ.ſ.puuloꝝ anĩas ⁊ ĩpꝑfectoꝝ in medio

peccantiũ poſitas quaſi in puluere amoꝛis mei igne
ſucceẽdo Et cum de ſe dñs dicat ꝙ oua in puluere ca

lefacit derelicta.ex hoc etiã indicat apte.quia ipᷣe oꝑa

vt ex hoc humiliet᷑ quiqͥs doctoꝛ in docẽdo.⁊ nõ ſibi
aſcribat conuſionẽ auditoꝝ qð ſuũ ñ eſt. Subditur
adhuc de ſtrutione. Obliuiſcit᷑ ꝙ pes conculcet.aut
beſtia agri conterat ea Pes ſignat trãſuũ oꝑatõis bu
mane
ſuo exempload malũ. Beſtia in agro deuoꝛãs ⁊ con
teres oua eſt diabolus in agro mũdi querẽs quẽ de/
uoꝛet. Obliuiſcit᷑ ergo ypocrita oua ſua.u filios ñ cu

rans ꝙ pes hoĩs.i.actio mala alicuiꝰ ſuo exẽplo. vel
beſtia agri.i.diabolꝰſua pꝛaua ſuggeſtiõe eos ſpũali

ter occidat qs ſpũᷣaliter genuit. Sʒ veraces magiſtri
ſupꝑ diſcipulos habẽtviſcera timoꝛis exvirtute chari

tatis. Uñ non obliuiſcũtur eoꝝ.ſed vᷣbis ⁊ exemplis

cautos reddũt a mał hoĩibo⁊ demonũ tẽptationibo.
WVnñ apłs.Denũciamus vobis in nomĩe dñi nr ieſu

pivt ſubtrobatis vos ab oĩ fratre inoꝛdinate ambu
lanteꝛ nõ iᷣm traditõem noſtrꝗ, ⁊ alubi.Timeo ne ſi

cut ſerpẽs ſeduxitEuã aſtutia ſua. Ita coꝛũpãt᷑ ſen⸗
ſus veſtri⁊c̃.ypocnitequaſi obduratis coꝛdiboviuũt.
nec ſibupſis nimetvl diligũt nec ipſos filios quos ge
nerat vlla pietate debiti amoꝛis agnoſcũt. Vñ ſubdi

Dura? ad filios.quaſi nõ ſint ſui.Quẽ enĩ gratia ca⸗

ritatis nõ infundit pꝛoximũ ſuũ.etiã ſi ipſe hunc ge
nuit deo extraneũ reſpicit. Cuius enĩ mens.ſ.ypocni
te ſempꝑ exterioꝛa appetit.intus inſenſibilis fit. ⁊ nul
la cõpaſſione caritatis erga pꝛoximũ molleſcit. Oſtẽ

dit demũ greg.ꝑ multas autoꝛitates quõ apoſtolus
Paulus erat ſolicitus ⁊ cõpatiens ſilijs ſuis. Aſſu-⸗

mit igit᷑ ipocrita teſtamentũ deüi.ſcripturã ꝑ os ſuũ
Docendoꝛ pꝛedicãdo ſed male. quia qͥ pꝛedicat nõ fu
randũ furatur in occulto ſaltem gloꝛiam dei.qͥ pꝛedi

cat non mechandũ.mechatur a deo recedens.⁊ ideo

Hoc autẽ tertio oſtẽ J.i:

ditur.ſ. dereſtatio bonitatis qꝛ tu odiſti duciplinã.i.
verã compoſuõem mox.⁊ coertionẽvicioꝝ. q̃ ꝑtinet

ad diſcipulatũ xpᷣi.ad hebꝛe.vl. In diſciplina ꝑſeue⸗

rate. Oſtendit extenus ypocrita habere diſciplinam

ſed fictã hʒ. Utautẽ ðꝛ Sap.i.ſpũſſctũs diſcipline
effugiet fictũ.quã ſit peſſimũ iſtud viciũ oſtẽdit ſcũs
Geuerinꝰin quodã ſermone ſic dicẽs.ipocriſᷣ ſubti⸗
le malũ.ſecretũvirus.venenũ latẽs.virtutũ ſucus.ti
nea ſanctitatis. Aduerſa oĩs nitũtur viribus ſuis ar

mis ſuis pugnãtimpugnãt palã Unde ⁊ cauẽt᷑ tam

turintrinſecus perverba doctoꝛis qͥꝛ ſine verbis nul
lius homĩs calefacit qð voluerit in frigoꝛe puluens

conculcat oua cũ opꝑatio eſt ꝑuerſa trabens

facile q;ᷓ vidẽtur. hipocriſis ſecura ſimulãs fallit. pꝛo
ſpera curioſa mẽtit᷑. ⁊ crudeli anrevirtutes trũcatmu⸗
crone virtutũ.ieiuniũ leiunio ꝑimit.oꝛõnem oꝛõe va
cuat.miam miſeratõe pꝛoſternit.hipocriſis cognata

febꝛis frigido poculo pꝛopinat ardoꝛẽ. qð coꝛpibꝰeſt

idropiſis hoc ipocriſis anĩabꝰ.ydropicꝰ bibẽdo ſitit.
hipocriſis inebꝛiat ſitim. Noute ait xpᷣs cũ ieiunatis
fieri ſicut hipocrite.triſtes exterminãt enĩ facies ſuas
Hipocrita licet tibi ſit facics inculta.neglecta cutis.
triſtis vultus.extermiatus aſpectus. hic ab homibꝰ
inueniſti laudẽ ſed coꝛã deo fructũ ieiunij pdidiſti.
hipocrita abſtinẽtie intraſti fluctꝰ, cõtinẽtic cõſcendi
ſti vndas.enataſti ieiunij pelagus⁊ in ipo poꝛtu ie⸗
iunij naufragaſti. Fratres ſugiendũ virus. peſtileria

cauẽda.que de remedijs creat moꝛbos. ↄficit de me

dicina languoꝛẽ.ſanctitatẽ vertit in crimẽ placatõʒ fa
cit reatũ.generat de pꝛopiciatõe diſcrunẽ.hipocriſim
qͥ fugerit vincit.qͥ incunenit nõ euadit.ſitnim ſimpli
citatis ieiuniũ de puntate puꝝ.hoĩbo occultũ. dya⸗

bolo ignotũ.donatũ theſauꝝ qui nõ abſcondit ꝑdit

virtutes ꝓdite nõ manebũt. hec ille.Ex hoc oſtendit᷑
magnitudo peccati⁊ nocumentũ qꝛ peſſimꝰhoĩm ã⸗

tixps ꝑmaxime cũ hipocriſi decipiet. Uñ grego. xxv
moꝛał.tractãs illud Job.xxxiiij Qui onere facinbt

pocritã pꝛopter peccata ppll. vlcitg vaͤ hic oĩm ipo
critarũ capnt antixpᷣs deſignarni. Seductoꝛ qppe il⸗
le tunc ſanctitatẽ ſimulat.vt ad iniquitarẽ pertrahat
Membꝛa autẽ eius ſunt qͥ ꝑ fictã ſanctitatis ſpecièẽ

appeiũt videri quod nõ ſunt. Ille quidẽ pꝛincipali

hipocriſim ſumit quia cũ ſit danatus homo.deuʒ ſe
eſſe mẽtitur. Sed ex eius coꝛꝑe nũc pꝛodeunt qͥ iniqͥ
tates ſuas ſub tegmine ſacii honoꝛis abſcõdũt. Sʒ
qᷓ;bꝛeuiter deſiciat gloꝛia quã querit hipocnita.⁊ quõ
virtutibo pꝛiuef᷑. ⁊ tandẽ eternalr puniatur pulchꝛe.
oñt Job dicẽs. xx.ca.Gaudiũ hipocrite ad inſtar pũ
ctiiglo.que eſt greg.ex moꝛa.qꝛ ſcʒ leticia ⁊ delectatio

eius in laude boĩm trãſit⁊ pena ſequẽs ꝑmanet.adi⸗
ſtar puncti dicit qꝛ ſicut ſtilus in puncto dũ ponit᷑ le
uakt.ſic hipocrita pñtis vite laudẽ dũ tangit amutir.
Seqtur.ſi aſcẽderit vſq; in celũ ſuꝑbia eius.i.ſi cele
ſtem vitã ſe agere ſimulet.⁊ caput eius nubes tetige-⸗
rit.i.ſi intellectũ ſuũ ſimilẽ veris pᷣdicatoꝛibo oſtende

rit quaſi ſterquiliniũ in fine perdet᷑.iemens ei in fine
pꝛovicioꝝ ſuoꝝ fetoꝛe damnabit᷑. Et qui cũ viderãt
dicentvbi eſt. quia.ſ.ipſo extincto neq; hicvbi elatus
fuerat.apparet neq; ineternitatis reqevelut ſomniuʒ
euolãs nõ inueniet᷑quia.ſ.quedã viſio fantaſmatis
eſt que hoc oñdit in ymagine quod nõ habet inveni
tate que ſomnio cõꝑatur.ab eo oĩs laus⁊ gloꝛia duʒ
tenet᷑ amittit᷑ Et trãſit ſicut viſio nocturna.qꝛ.ſ.quo

ſe diuitẽ meritis humanis eſtimatoibovidet de oſtẽ
ſione eſt fantaſmans nõ de ſolidiatevirtutis Oclus
qui eũ viderat nõ videbit.quia in moꝛte amatoꝛibus

ſuis abſcondit᷑ qui eũ conſueuerat admirãdo cõſpice

re. Necvltra intuebit᷑ eũ locus eiꝰ.quia.ſ.lingueadu

lantiũ in quibo tanq; in loco quieſcebat.hũc fauoꝛi⸗
bus ad iudiciũ non ſequũtur. Filij eius attereturege
ſtate.quis qui in hipocniſim er eius imitatõe naſcũt᷑
dũ veritatis ſoliditatẽ non tenẽt.in coꝛdis egeſtate
ficiunt Et manus eius reddent ei doloꝛẽ qꝛ danatoʒ

Capitulũ

iuſtam ex᷑ iniqua opatione recipient. Interim aũt fit
quod ſeqͥtur.Oſſa eius implebũtur vicijs adoleſcen
tie eius.qꝛ videlʒ dure in eo pꝛauitatũ cõſuetudines
avicio ſumpte ſunt peſſime inchoatiõis. Et cũ eo in
puluerẽ doꝛmiẽt.i.vſq; ad moꝛtẽ non ceſſabit ab eis

Et paulopoſt.Panis eius vertet᷑ in fel aſpidũ inti/

ſecus quia ſcʒ de pane ſancti eloquij cui ſtudet.nõ vt
ex eoviuat ſedvt doctus appareat.dũ male qrit pꝛa⸗
ue intelligit in hereſes labẽdo ſitvt ſicut veneno aſpi⸗
dũ moꝛiat᷑. Diuitias quas deuoꝛauit euomet.qꝛ ſcʒ
diuitias ſapientie id eſt doctrinas ſacre legis q̃s legẽ
do deuoꝛauit.obliuiſcẽs euomet.Et de ventre er ex⸗
trahbet dñs eas.qꝛ iuſto iudicio de memoꝛia eiꝰ euel⸗
let. vel ad literã tales etiã diuitias rex congregãt.q̃s
oẽs dimittũt.aput aſpidũ ſurget.⁊ occidet eũ lin⸗
gua vipere. Aſpis parueſt ſerpẽs. Uipera ꝓlixioꝛis
eſt coꝛpoꝛis.⁊ ſic naſcitvt violenter exeat. Unde vipe
ra quaſi vi pariẽs. Caput ergo aſpidis ſurgit dũ ini
tium ſuggeſtionis occulte libẽter ſuſcipit. Et occidit

eum lingua vipere.qꝛ violẽtis poſtmodũ tentatõibꝰ

deuictꝰtradit᷑ Monvideat riuulos fluĩs. Riuuli flu

minis ſunt dona ſpũſſancti.fſides.ſpes.caritas.que

hipocrita non cõſiderat qꝛ ſolis viſibilibo intẽdit Toꝛ

rentis.mellis ⁊ butiri.mel deſuꝑ.i.ex aere cadẽs dul
cedinẽ ſignat diuinitatꝭ.butiꝝ quod ex carne eſt.mi⸗
ſteriũ eſt incarnatõis xp̃ᷣi.q miſtenia hipocrita nõ gu
ſtat. Fruitiõem etiã diuinitatis ⁊ humanitatis xpᷣi in

patria poteſt ſigniſicari qua ille pꝛiuat᷑. Luet q fecit

om̃ia nec tamẽ ↄſummet᷑.i.ꝑſoluet in toꝛmẽtis q̃ uliꝰ⸗

cita cõſeruauit deſideria.Etvt ſine fine cruciet᷑ viuere

ſine fine cõpellit. hec omnia in glo. Deficit ergo glia

eius.pꝛiuat᷑ gloꝛia dei.⁊ in pena locatur inferni.Exẽ
plũ ponit grego.in.iiij.dialogoꝝ de quodã heremi⸗
ta qui ab hoibus reputabat᷑ ſanctus.pꝛopter mnã
abſtinentiã quã pꝛetẽdebat facere.⁊ magnã modeſti

am exterioꝛẽ.· Demũ veniens ad extrema cũ circũſta⸗

rent plurimi qui ad eũ cauſaviſitatõis acceſſerãt ſpe

rantes aliqðð documentũ habere. foꝛte ſignũ videre

deo opante coactus eſt expꝛimere ſuã ſimulatõem et
damnatõem dicens. Cum ergovidebar ieiunare oc⸗
culte comedebã⁊ ſi quid boni agebaãvt ſanctus repu
tarer.laboꝛabam.pꝛopt᷑ quod eccetraditus ſum dꝛa

coni ad deuoꝛandũ pꝛopt᷑ hipocriſim meã Jã pedes
meos⁊ coꝛpꝰin os ſuũ aſſumpſit.⁊ reſiduũ ad ſe tra⸗
hit. Ouaſi ſimile babet᷑ in vuaſpatꝝ de alio qͥ in tãta

opinionis celebꝛitate erat apð incolas vt eſtimarent

2

pojes ſe meritis illius ⁊ pꝛecibꝰin terra ſubſiſtereꝛ ex

moꝛte evomni bono carere. ſed qꝛ hipocrita erat. vi⸗
ſus eſt in moꝛteia quodã ſancto ꝙ demones adueni
rent ꝓ aĩa eius.⁊ dictũ fuit vni eoꝝ. Educ illã miſe⸗
rã aĩam de coꝛꝑe ꝑ violentiã.vt qͥ nunq; paſſus ẽ me
quiere habitare in ea pꝛopt᷑ hipocriſim ſuã.ſic cũ vio

lentia ⁊ inqetudine ducat᷑ ad inferna Et ſubitoynus

demonũ ĩmiſit vncinos ferreos ꝑ os eiꝰ⁊ cũ maxĩa vi
olẽtia illã de coꝛꝑc extraxit qua młtitudo demonũ ſe
ꝗbat᷑ verb

[Tapti
de pa

ntialitatibus ciuitatũ. .

ℳ₰
VAeEES Eſ 7

berãdozcũ mag ĩpetu deducẽdo ad inferos
m. viij. de diſcoꝛdia ꝑ modũ pᷣdicatõis.⁊ ibi

anis gloꝛie ſᷣm greg.ſub qua cõtinet᷑ ſeditio ᷣm tho⸗
vt ſpecies ſub genere.⁊ iõ nõ numerat᷑ inter filias in⸗
anis gloꝛie.qꝛ ſub diſcoꝛdia cõpꝛehendit᷑.vnde ĩ iſto
capitulo aget᷑ de vtraq;.⁊ de diſcoꝛdia dicit Cipꝛia⸗
nus martir.Neq; ad cayn reſpexit dñs neq; ad mu⸗
nera eius.i.nõ acceptauit.Quõ enĩ deũ pacatũ ha⸗
bere poterat.qui cũ fratre nõ pacem ſed ʒeli diſcoꝛdi⸗
am habebat. diſt. xc. neq;. Dicitautẽ diſcoꝛdia qua⸗
ſi diuerſus coꝛ ab altero. Impoꝛtat ſjm Tho.ij.ij. q.
xxvij.arti.ij.quanda diuerſiuatẽ ſeu diſgregatõeʒ vo
ntatũ.inq;tũ.ſ.volũtas vnius ſtat in vno.⁊ volun
tas alterius ſtat in alio. Quod autẽ volũtas alicuiꝰ
in pꝛopꝛio ſiſtat pꝛouenit ex hoc ꝙ quis pꝛefert q̃ ſua
ſunt his ꝗᷓ ſunt alioꝝ.Et hoc cũ ſit inoꝛdinate ꝑtinet
ad ſuꝑbiam⁊ inanẽ glam.⁊ ideo ponit᷑ diſcoꝛdia fi⸗
lia inanis gloꝛie.pꝛopterea autẽ eſt diſcoꝛdia pecca⸗
tũ ſᷣm tho.ij.ij.q.xxxvij.ar.i.quia q;uis volũtas vni
us homĩs in ſe cõſiderata nõ ſit regula voluntatis ał
terius quã opoꝛteat ſequi:tamẽvoluntas hoĩs inq;⸗
tum inheretvolũtati diuine fit regulata ſᷣm pꝛimã re
gulam.ſ.dei.Et ideo diſcoꝛdare a talivolũtate pꝛoxi
mi eſt peccatũ.quia ꝑ hoc diſcoꝛdat᷑ a regula diuĩa.
Sed ſi voluntas homis ſit deo cõtraria eſt quedã ꝑ
uerſa regula a qua diſcoꝛdare bonũ eſt. vnde ſicut ſa⸗
cere diſcoꝛdiã ꝑ quã tollitur bona cõcoꝛdia quã cha
ritas facit eſt graue peccatũ.pꝛopter quod dicit᷑ pꝛo
uer. vi. Sex ſunt q̃ odit deus.⁊ ſeptimũ deteſtat᷑ ani

ma eius.2 ponit hoc ſeptimũ eſſe. qui ſemĩat int᷑ fra

tres diſcoꝛdias qð eſt officiũ diaboli qui ſemĩat ʒiʒa

niã in medio tritic. Mat.xiij. Sic cauſare diſcoꝛdiã

per quã tollit᷑ᷣmala cõcoꝛdia.de q̃ dicitEʒech. L⸗a

ledicta eoꝝ cõcoꝛdia.ſ.involendo malũ.laudabile ẽ.

Oð intelligẽs Paulus poſuit diſcoꝛdiaã inter phariſe
os⁊ ſaduceos.quicõcoꝛdabãt in iniuſta ꝑſecutiõe et

nocumento ſui.ðꝛ eĩ act.xxiij.ſciens paulꝰꝙ vna ꝑs

eẽt ſaduceoꝝ alia phariſeoꝝ exclamauit in cõcilio di⸗
cens. Cliri fratres ego phaniſe?ſum. ⁊ fillus pariſeo
rũ.de ſpe⁊ reſurrectione ego iudicoꝛ.Et cum hoc di⸗

xiſſet facta eſt diſſenſio int᷑ phariſeos ⁊ ſaduceos.hoc

etiã fecit xpᷣs dicẽs.Nõ veni mittere pacẽſed gladiuzʒ
math.x.ſ.ſeꝑando cõcoꝛdiã in malo Eſtãt diſcoꝛ
dia aliqñ moꝛtale aliqñ nullũ pctm̃: aliqñ veniale.
Pꝛo cu declaratõe dicit b. tho.ij.ij.q.xxxvij.art.i.ꝙ

diſcoꝛdia opponit᷑ coꝛdie q cauſat ex charitate.Ca
ritas autẽ multoꝝ coꝛda coniũgit in aliq vnum qð

eſt pꝛincipalr bonum diuinũ.ſecũdario bonũ pꝛoxi

mi. Diſcoꝛdia igit᷑ ea ratioe eſt peccatũ inq;tum con⸗
trariat᷑ huic concoꝛdie. Poteſt igit᷑ diſcoꝛdia cõtinge⸗

re tripliciter Pꝛimo per ſe et ex intentõe quando.ſ.

4dqs diſſentit ab alijs in eo quod ab eis querit᷑ vel tra

ctatur qð ſcit ipſe ꝑtinere ad honoꝛẽ dei ⁊ bonũ pꝛo⸗
ximi ductꝰodio.amoꝛe.timoꝛe.vel huiuſmodi:et hoc
eſt moꝛtale ex ſuo genere pꝛopter contrarietatem ad
charitatem licʒ pꝛimi motus huiuſmodi diſcoꝛdie ꝓ
pter imperfectiõem actus ſint venialia. Unde apo⸗
ſtolus ad Gala.v.inter opera carnis ponit diſſenſio
nes id eſt diſcoꝛdias.⁊ de eis dicit quitalia agunt re
gnũ dei non cõſequentur. Secundo ꝑ accidens
⁊ ſine intentõe ſed cũ erroꝛe ꝑiculoſo vel ꝑtinaci inhe
ſione vt cũ agit᷑ aligð qð ſatis eſt clare apparet eẽ ad
v* 4

Citulus Quartrns

honoꝛẽ dei vel bonũ cõe.vel pꝛiuate pſone.⁊ maioꝛi
parti⁊ ſapiẽtioꝛi qͥ in facto reqͥrütur videt᷑ tali modo
fiendũ.⁊ aliquis diſſentit ab eis ⁊ nõ cõcoꝛdat qꝛ ſibi
nõ videt᷑ hoc bonũ vel ita bonũ.⁊ hoc nõ eſt ſine pec⸗
cato veniali ſaltẽ. vel etiã moꝛtali ᷣm mateniã in q di⸗
ſcoꝛdat.qͥꝛ nimis de ſuo ſenſu pᷣſumit cõtra illð ꝓũ.
iij. Ne innitaris pꝛudẽtie tue Etillð.ij.coꝛin.vl. Idẽ
ſapue pacẽ habete. Secus autẽ ſi illud in quo cõue
nirent oẽs alij eẽt manifeſte contra deñ vel ꝓximũ. qꝛ
tũc diſſentire ab alijs ⁊ nõ cõcoꝛdare lauda bile ẽ ̃m
illð Exo.xxiij. Mon ſeq̃ris turbã in malũ.lec ille ꝓ⸗
pꝛie diſcoꝛdat ab eis ſed ipᷣi ab eo. Lertõ mõ ↄtingit
diſcoꝛdia inter duos vel plures ſine pctõ vtriuſq; ⁊ B
qꝛ eſt de eo qð nõ eſt manifeſte bonũ⁊ qꝛvterq; inten
dit bonũ honoꝛis dei vel ꝓximivtilitate. ſed vni vide
turvno mõ agẽdũ aliqð ꝙ tractatur.alteri alið ↄꝛio
mõ. ⁊ rões ꝓbabiles ſunt pꝛo vtraq; ꝑte. ⁊ plures eti

amꝛ⁊ ſapiẽtes pꝛovtraq; ꝑte.vel inter duos mãne au

toꝛitatis ⁊ ꝓbitatis.⁊ ſic etiã in ſanctis viris inuenit
aliqñ diſcoꝛdia.vndeꝛ act.xv. Facta eſt diſſenſio int᷑
paulũ⁊ barnabã.i.diſcoꝛdia.⁊ hoc circa factũ Johã
nis qͥ⁊ marcus dicebat᷑ diſcipuli eoꝝ. Nã qꝛ receſſe⸗
rat ab eis vt parẽtes viſitaret. Paulꝰipᷣm reuerſuʒ no
lebat amplius habere inſocietatẽ ductꝰ ʒelo iuſticie.
Barnabas volebat reciꝑe motꝰinſtĩctu mĩe. ⁊ ſic di⸗
ſceſſerũt abinuicẽ. Fuit etiã hoc ex ðina ꝓuidentia oꝛ

dinatũ pꝛopter vtilitatẽ inde cõſequentẽ.vt ſic diuiſi

plunibo fructificaret.

Be ſeditõe nota

ſeditio diſcoꝛdiꝗ impoꝛtat.nõ quacunq; ſed int ꝑtes
alicuiꝰmultitudis.vñ Iſi. dicit in li.ethimo.ꝙ ſeditio
ſus eſt qͥ diſſenſiones animoꝝ facit.⁊ diſcoꝛdias gi⸗
gnit.Cõuenit autẽ ſᷣm tho.ij.ij.q.xlij.ar.i. in aliquo

cum ſciſmate.rixa,. ⁊ bello,. ⁊ in aliquo differt. Cõue⸗

nit in hoc.quia ĩpoꝛtat quandã ↄtradictõem ſic illa.
Differaat a ſciſmate.qꝛ ſciſma opponitvnitati ſpũ a
li.ſ.multitudĩs eccłiaſtice. Seditio autẽvnitati tꝑa⸗

li ſeu ſeculani.ſ.multitudis ciuitatis.Differt ãt a bel

loꝛ nixa.qꝛ bellũ ꝓpꝛie eſt ↄ xtraneos hoſtes q̃ſi mił⸗
titudĩs ad multitudine.Rixa qt vniꝰad vnũ vel pau
coꝝ ad paucos. Sʒ ſeditio ꝓpꝛie eſt int ꝑtes vniꝰmt
titudĩs int ſe diſſentietes.puta cũ vna ps ciuitat exi⸗
citat᷑ in tumltũ ↄtra aliã. Scðoetia bellũ⁊ nixa ĩ hoc
differũt ab ea.qꝛ bellũ⁊ rixa impoꝛtãt impugnatioeʒ
in actu.ſed ſeditio dici poteſt ſiue ſit hmoi impugna
tio in actu ſiue ſiat etiã pᷣpatio ad ĩpugnatõeʒ hmõi.
vñ glo. dicit. ij . coꝝ. xij. Seditõnes ſunt tumuliꝰad
pugnã.ſ.qͥbꝰ ſe pᷣpant⁊ intetãt pugnare.Hoc ãt age
re eſt pctm. Uñ apls nũ erat ſeditioes int᷑ alia pctaã.
ad gala.v.⁊ eſt ſpãle pctm̃.qꝛ hʒ ſpale bonũ cui op⸗
ponit᷑.ſ.vnitatẽ? pacẽ młitudis Eſtãt moꝛtale ex ge
nere ſuo.vñ apls cõnumerat ipᷣam int᷑ moꝛtalia. Rõ
heeſt ſm tho.ij.ij.q.xlij.ar.ij.qꝛ ſeditio oppouit᷑ vni
tati multitudĩs.i.ppli ciuitatis vel regni.dicit augꝰ.
xxi.de ci.dei.ꝙ pplm determĩat ſapiẽtes nõ oẽʒ cetũ
multitudis.ſed cetũ iuns cõſenſu⁊ vtilitatis cõis ſo⸗
ciatũ vnde maifeſtũ eſtvnitatẽ cui opponit᷑ ſeditõ eẽ
vnitatẽ iuris ⁊ cõis vtilitatis Ex quo pʒ ꝙ opponit᷑ ſe
ditio iuſticieꝛ bono cõi,⁊ ideo ex genere ſuo eſt moꝛta

eſt malũ totałr execrãdũ⁊ euitãdũ.ſ.malũ diſſenſio

le.⁊ tanto grauiꝰ quãto bonũ cõequod inpugnałꝑ
ſeditiõem eſt maius qᷓ; bonũ pꝛiuatũ qð impugnat
E rixam.Et peccatũ hmõi pꝛĩo qͥdem in his qᷣ pꝛocu
rãt ſeditionẽ qͥ grauiſſime peccãt. ſicut fecit ſi lba filiꝰ
bocri qͥ clamas coꝛã oĩ pplo iſrahel. Nõ eſt tibi ꝑs ĩ
dauid⁊c.fecit editõem faciẽs tnibo iſrael recedereare
gimine dauid. Sed ioab ꝓtedes eũ fecit eũ deca⸗
pitare.vt habet᷑.ij. Reg.xx Calis fuit barrabaſ latro
qᷣ in ſeditiõe fecit homicidiũ mat.xxvi.Secũdo ĩ eis
qͥ ſequũt᷑ eos ꝑturbantes bonũ cõe. Gicut illa mlti⸗
tudo q̃ ſecuta eſt abſalonẽ in cõiuratõe cõtra patrẽ ſu
um dauid⁊ ſuos adherẽtes⁊ ſeqces. Sʒ puniti ſunt
qn ex peſte moꝛtui ſunt ſeptuaginta milia viroꝝ de il
lo ppło dauid nuerare faciete pptm.ij. Reg.xxij Nõ
eni ſolũ pꝛopter pctm̃ dauid.ſʒ etiã pꝛopt᷑ ↄiuratiõeʒ
poli pᷣdictã occiſi ſunt.ſᷣm tho. Illi vero ꝗͥ bonũ cõe
defendũt eis reſiſtẽtes nõ ſunt dicẽdi ſeditioſi.ſic nec
illi qͥ defendũt ſe cũ iuadũt᷑ ab alijs dicẽdi ſunt rixo⸗
ſi. Itẽ regimẽ tyrannicũ cũ nõ ſit iuſtũ.qꝛ nõ oꝛdinat
ad bonũ cõe ſed ad bonũ pꝛiuatũ regẽtis. vt ðꝛ in. iij
politi.ideo ꝑturbatõ hmõi regimĩs nõ hʒ roõem ſedi⸗
tionis niſi foꝛte qñ ſic ꝑturbat᷑ inoꝛdinate tirãni regi
mẽꝙ multitudo ſubiecta mar detrimẽtũ patit᷑ ex tur
batoe ſeqnti qᷓ; ex tyrani regimie.¶ dagis ãt tyrãnꝰ
ſeditõſus eſt in pplo ſibi ſubdito ſeditões ⁊ dilcoꝛdi⸗
as nutrit vt diutiꝰdñari poſſit Uñ Joiada ſummꝰſa
cerdos qͥ cũ multitudĩe armata abſtulit regnũ iuda
ab Athalia qð ſibi ĩiuſtevſurpauerat. nõ fuit ſeditio
ſus.ſʒvirtuoſus.iiij.Reg.xi. Silr aioth. Barach et
Bedeon auferetes dominia ob oppᷣſſoꝛibo ſuis. vt ĩ

De diſcoꝛdia et ſeditio J.
neqᷓ ꝑtinẽt ad ꝑtialitates ciuitatũ⁊ caſtroꝝ pot expo
ni ilð ps.luij.Uidi iniqtatẽꝛ cõtradictõʒ in ciuitate
tota die circũdabat eã ſuꝑ muros eꝰiniqͥtas.⁊ laboꝛ

in medio eiꝰ⁊ iniuſticia. Ubi cria qᷓ vidẽt᷑ q̃tidie in ci⸗

uitate anime ſiue eccleſie ſiue congregatiois politice.
Pʒꝛo malũ ſimplr execrãdũ ibi. Uidi iniqtatẽ?⁊ 3
dictõʒ in cĩitate. Scðo pctm̃ iñ młtipłr ppagãdũ
ibi.· Tota die circũdabat eã ſuꝑ muros eiꝰ iiqᷣ tas
Tertio damnũ hoꝛribilit᷑ expectãdũ ibi, laboꝛ in
medio eius⁊ iniuſticia. ́”MMUDẽ .

. o igitu

–

nis quã vocat pp.odictõʒ dicẽs Uidi iniqᷣtatẽ.ſ.pei
exceſſũ⁊ p.i.õdictõʒ.q d.ĩiqtas exceſſiua ĩ citateẽ õ
dictõ⁊ diſio.ſʒ oẽ regnũ ĩ ſeipʒ diſuʒ ðᷣſolabit᷑ ait xps

Lu.xi.Eſt ãt triplex ↄdictõvł diuiſio. Pꝛĩa diſſen⸗

ſiõis int᷑nał. Scða diſcoꝛdatõis frat᷑nał Tertia ſedi
toõis ppłaris Pꝛĩa ↄdictio ⁊ diuiſio vñ pcedũt alie
diſſenſiões ẽ ĩ cĩtate ſeu re&̊ aĩeĩ q ſunt ples potẽneꝛ
affectq̃ᷓſi płes hoĩes ĩ cĩtate vł reg̊. Uñ ðᷣt ſapiẽs ca
to. Cõueiet nulli qͥ ſecũ diſſidet ipe.i.qͥ hʒ diſcoꝛdiã
in ſe ñ hẽbit ↄcoꝛdiã cũ aliqͥ.ðt aug. Iſmaelvt ſexa⸗
ret᷑a ppło dei nõ obſuit mater ancilla.ſ.agar ſed fra⸗
terna diſcoꝛdia.diſt.lvi.c. Imahel.quã.ſ.ipᷣe habu⸗
it cũ IJſaac. Iſtã fratemã diſcoꝛdiã apłs vocat pſecu⸗
tionẽ dicẽs ad gałiiiij. Is qͥ ᷣm camẽ natus eſt.id ẽ

nn
5
ſuine
Am
mnr
bu
* tis

unmi
Mnnh
Hirn

zimi

ilen
inttr
glöcn
Bdaf
Eriinn
galgn
vit in
1 Maa
glommdſ
äne
6Nſce⸗
de de

—

.

—

Aune

ð

nen

Nii
Gastl
ent
wiaznt
Urppe⸗
S
ziilet
.
niſtit
nüig
niani⸗
gbltakſß
Piudſ⸗
Tem
gatin
Nsppn
jdelp
pn
*RWD
glt
wo,
i

Aſmabel pſequebat?᷑ eũ qͥ ̃m ſpm̃ natꝰeſt.i.ſſaac. Li

ber vero geneß appellat ludũ.dicit᷑ eĩ geñ.xxi.ꝙ cũ vi
deret ſara iſmahelẽ ludentẽ cũ iſaac diſplicuit ſibi m
Oꝛigenẽ ſuꝑ gene.hi duo frẽs geniti ex abꝛahã ſiont
duos appctitꝰab aĩo ꝓcedentes. Appetitꝰ.ſ.rõnał.
hic eſt iſaac ᷣm ſpm̃ natꝰ.qꝛ gratie dei eſt vt qͥs viuat
ſᷣm rõnem. Aliꝰeſt appetitꝰſenſualis ſᷣm carnẽ natꝰ
hic eſt yſmahel. Inter hos eſt cõtradictio ⁊ diſſenſio.
qꝛ ſᷣm apłm.caro cõcupiſcit aduerſus ſpm̃.⁊ ſpiritꝰ
aduerſus carnẽ.Hec ſibiinuicẽ aduerſant᷑. Et ſi ap⸗
petitus roõnalis vincat⁊ dñet᷑ carni.tũc eſt vera ↄcoꝛ
dia in regno anĩe. Sed ſi appetuꝰſenſualis ſubijciat
ſibi ſpm̃ paſſionis ſequẽs ꝑſecutio eſt. diſcoꝛdia ẽ in
rer frẽs iſtos. Nã remurmurat ſindereſis. ⁊ cõſciẽtia
remoꝛdet Dicit᷑ aũt tũc ludus qꝛ ſicut iſmahel ludẽs

ſolatio ſecũ iſaac ꝑuulo querebat illũ ſuꝑare?⁊ trabe-

re ad illicita renitentẽ.ſ.ad adoꝛandũ ymagines lute
as ab eo factas. Sic caro blandit᷑ ſpiritui ⁊ illecebꝛo
ſis cũ eo deceptõibo agit.vt delectatõibo alliciat. vo⸗
luptatibo molliat ad terrena inducat.qð ꝑpendens

virtus ſapĩevł diſcretõis ſignata ꝑ ſaram ſᷣm Oꝛige.

ſeꝑare debetꝛ diſiũgere ip̃ᷣm ab eo.i.nõ aſſentire.⁊ ſic

remanebit animꝰin cõcoꝛdia⁊ pace. De pctõꝛibo eni

dicit Oſee.x.Coꝛ eoꝝ diuiſum eſt.ſ.ꝑ varias paſſio⸗
nes. Et omne regnũ in ſeipᷣm diuiſum deſolabit᷑ id ẽ
ꝑueniet ad deſolatõem danatõis e᷑=ne. Secunda

cõtradictio eſt diſcoꝛdievniꝰad alteꝝ.Et iſta eſt mag

iniqͥtas. Uñ Cypꝛianꝰ. Inexpiabu eſt culpa diſcoꝛ⸗
die nec paſſione purgat᷑.ðiſt.xc.celeq;. Si qͥs eĩ di
ſcoꝛdaret ab alijs in aliq̃ qð eſt manifeſte ad honoꝛẽ
deivel bonũ cõmunevel pꝛiuate ꝑſone aduertẽs illð
eſſe bonũ:ſed pꝛopt᷑ odium.inuidias. inimiciciã vel
partialitatẽ diſcoꝛdãs.talis etiã ſi martiniũ ſuſtinerʒ
nõ ſaluaret᷑ in tali diſcoꝛdia manẽs.Et qꝛ iſtð ẽ ma
gnũ peccatũ.ideo in decretis dicit᷑. Diſcoꝛdates cle⸗
ricos epᷣs vel ronevel poteſtate ad cõcoꝛdiã trahat d.
xc.cii.⁊. c.ſtudendũ eſt epis vt diſſidẽtes.i:diſcoꝛdã⸗
tes frẽs ſiue clericos ſiue laicos ad pacẽ coartẽt.ð
ſi nollent ⁊ inimicicia ſit apta⁊ odiũ in deteſtatõeʒ vi
cij. ðꝛ di· ea. Oblatões diſſidentiũ fratx. neq; in ſa⸗
crario.nec in gaſophilatio recipiant᷑ glo.ibi.cũ.ſi odi

um eox eſt apertũ⁊ notoꝛium. CTria aũt ſunt q gene

rant diſcoꝛdiã in ciuitateꝛ ecccia. Pꝛimũ ꝓpꝛij cõ⸗
modi ꝓcuratio inoꝛdiata. Scm honoꝝ ⁊ onerũ
diſtributõ impꝛopoꝛtõnata. Tertiũ trãſgreſſionũ
punitio relaxata. QOñ aliqᷣs nimis intẽdit ſuevtilita⸗

ti. alij inde grauant᷑: modicã cũ eo pñt hr̃e cõcoꝛdiã

vñ Sene.in puer. Pꝛĩcipiũ diſcoꝛdie eſt aliqͥd ex cõi

ſuũ facere. Turpiuſq; nihil eſt ;ᷓ cũ eo bellũ gerere
cũ quo familiaruervixeris.pꝛopter qð dicit in decre
tis.ꝙ lex q ligat hoĩes ſubditos ad ſui obſeruantiã.
⁊ ex hoc ligat in cõcoꝛdia⁊ pace.ꝙ nullo pꝛiuato com

modo ſed pꝛo cõi ciuiũ vtilitate dʒ eſſe cõſcripta.diſ.

iiij. Erit. Uidemus in coꝛꝑe hũano ꝙ qñ humoꝛes

ſunt in debita pꝛopoꝛtõe coꝛpꝰeſt ſanũ.ſed qñ intrat
diuiſio ꝓꝙꝓvnus nimis abũdet ceter.inde ſeq?᷑ diſcoꝛ
dia infirmitatis Roboã qꝛ nimis voluit ꝓuidere bur

ſeſue vt poſſet facere expenſas ſuꝑfluas in curia ſua

vt pater eius ſalomõ⁊ diminuere noluit exactõeʒ tri

butoxꝝ ſeu talliax/ex hoc tãta eſt exoꝛta diſcoꝛdia int᷑

hbymoõl olim unponebat ſolenis penitẽtis que.

tribũ iudaꝛ tribo iſrbel ꝙ nũqꝙᷓ tolli potuit ⁊ ſicami
ſit magnã ꝑtem dominij ſui.vt habet᷑.iij. Regũ.xij.

Inducere etiã nouos moꝛes nõ neceſſarios ad recti⸗
tudinẽ vite inducit diſcoꝛdiã.vnde in decretis ðꝛDi
ſcoꝛdiã parit pᷣſumptio nouitati Secundũ gene⸗
rãs diſcoꝛdia eſt qñ nimis aliqͥ vexant᷑ in collectis et
alijs laboꝛibo.alij nimis alleuiant᷑ vel cũ honoꝛes et
off cia aliqͥ bo copioſe coferunt᷑.alijs autẽ paꝝ vel ni⸗
hil. inde generat᷑ diſcoꝛdia ⁊ inuidia inter eos.vel cũ

rectoꝛes nimis grauant ſubditos. pꝛopt᷑ qð ſubditi

minus diligunt eos.Dicit grego.Dũ reuerentiã mi
noꝛes potẽtioꝛibo exhibẽt.⁊ potetio:es minoꝛibo dile
ctionẽ impendũt vera cõcoꝛdia fit ex diuerſitate con⸗
textio.⁊ recte officioꝝ admiſtratio geri ſinguloꝝ.di.
lxxxix.ad hoc.ſic in coꝛpe hũ ano ait apłs. Roma.xij
multa mẽbꝛa habemſingula antẽ membꝛa nõ eun⸗
dem actũ habent.nec vnũ vſurpat officiũ alteriꝰ aut
cõtemnit. Invno coꝛꝑe cõgregatõis vel ciuitatis dñt

eſſe multi poſiti in diuerſis officijs.nõ vni totum vel

plura alteri nihil.ſed cuiq; qð ſibi ↄgruit.nec dʒvſur
pare ecercitiũ alterius.nec cõtemnere ipᷣmvtviliꝰ.ſed
eius auxilio vti.: Si autẽ ſecus fiat dũcoꝛdia ſequit᷑
Sic de dño deo dicit Job.xxv.Qui facit cõcoꝛdiam
in ſublimibo.l/in ngelia diuerſis diuerſa officia cõ⸗
cedens nec vnus officiũ alterius vſurpat.⁊ ſi qñ vi⸗
dent᷑ in aliquo negocio diſcoꝛdare.ſicut pĩceps ꝑſa⸗
rũ reſtitit.i.angelis pᷣlatus ꝑſis pꝛincipi ſeu angelo

pᷣlato iudeis dũ quereret ille liberatõeʒ illiꝰppli.· Per

ſaꝝ autẽ pꝛinceps retẽtionẽ in babilonia pꝛopter vti
litatẽ illius patrie ex exemplis bonoꝛũ cõcoꝛdiã fecit
deus dum dei volũtate id factũ eſtvtriſq; volẽtibus
quod deo placitũ erat. Hiſtoꝛiã habes Dañ.x.expo⸗
ſitionẽ in pꝛia parte qſtionis. Quiſqͥs coꝛpꝰ affligit.
ſed ad cõcoꝛdiã deſerit.laudat quidẽ deũ in timpão.
ſed nõ laudat in choꝛo Hiero. am in choꝛo ſumme
vitatur diſcoꝛdia vocũ que tollit melodiã cantus.

Tertiũ eſt per qð ſequit᷑ diſcoꝛdia nõ punire delicta

Nam ex hoc dat᷑udacia malis ad ledendũ alios ex

quo diſcoꝛdieꝛ inimicicie ſequũtur.⁊ ſi puniãtur ali⸗

qui impotẽtes ⁊ nõ alij maioꝛes inde oꝛiũtur enã in
dignarses ⁊ diſcoꝛdie maioꝛes. Tribo beniamin qꝛ
no

uit punire ſcelus cõmiſſum ab hominibo ciuitat

gabaa qui erãt in tribu ſua.inde oꝛa eſt diſcoꝛdia in
ter eos ⁊ alias tribo ⁊ pꝛopt᷑ mouẽtes bellũ cõtra eos

pene totã gladio ꝑimerũt. Multũ ergo debet caue⸗

ri diſcoꝛdia.maxume qꝛvt ait hieroni.poſt Saluſtiũ
cõcoꝛdia ꝑue res creſcũt. diſcoꝛdia maxime dilabũt᷑.
qꝛ ſicutvirtꝰvnita eſt magis infinita.i.foꝛtioꝛ.ita q̃n⸗
tomagis eſt diuiſa tanto debilitat᷑. ⁊ demũ deficit.qꝛ
omne regnũ in ſeipᷣm diuiſum deſolabik. Tertia
cõtradictio eſt ſeditõis vnius partis ciuitatis tumul
tuãtis cõtra aliam ꝑtem ſicur ſunt ꝑtialitates gibelli
noꝛũ cõtra guelfos⁊ ecõtra ſiue alie diuerſ noibo ap

pellate. quibo plene ſunt ciuitates italie. Has vocat

apoſto.Sectas inter oꝑa carnis.que q talia agũt re⸗

gnũ deinõ cõſequũtur.ad Gala. vi. Et magnitudo
peccati oſtendit᷑ ex hoc. quia ðꝛ.di.xlvi: Seditionari

os ſtatuimus nunq; oꝛdinados. Tlõ autẽ ꝓhibetur
quis pꝛopt᷑ peccatũ oꝛdinari pᷣciſe niſi enoꝛme.⁊ pꝛo

ſe com

Citulus Quartus

monebat totã ciuitatẽvelvillã.Exꝑientia autẽ magi
ſtia reꝝ docuit.vt pʒ in multis ciuitatibo vbi ſunt ta
les cõtmadictões ꝙ dũ vna ꝑs ſeditioſe agit ↄtra aliã
⁊ linpugnat⁊ expellit ſi põt.in pꝛoceſſu teꝑis inuale⸗

ſcens ꝓſcripta ſeditõem mouet ↄtra illã expellẽs⁊ le⸗
dens.⁊ ſic demũ verificat᷑ verbũ xpᷣi.qꝛ diuiſum om
ne regnũ in ſeipᷣm deſolabi᷑. Tria autẽ mag ma⸗
la reꝑpiunt᷑ in hmõi ſeditionmibo⁊ partialitatibo.

Pꝛimũ magna fatuitas.

Gecundũ magna crudelitags.
Tertiũ magna in eo diuturnitas.
Quantũ u pꝛimũ nonvidet᷑ ſub celo eſſe ſtultioꝛ
gens qᷓ; ꝑtiales.Et rõ eſt.qꝛ hoc ſcelꝰ eſt in appetitu

ſtuluz danoñ mali Delectat᷑ q̊s in oꝑibo carnis⁊ gu
le. dãna bilr quidẽ emat. oblectat᷑ aliꝰin turpi lucro ?z

inſatiabili cupidine reꝝ.errat abſq; dubio.aliꝰ intu⸗
melſcit pompis⁊ głioſofaſtu letat᷑. ⁊ hic etiã grauiter

peccat.⁊ ſic de alijs Sʒ oẽs hi errãt in appetitu boni

trãſitoꝛij delectatõe illecti.ſed partiales ex appetitu ⁊

deſiderio mali dũ partialitatẽꝛ diuiſionẽ affectãt po

nentes in ꝑiculo ſubſtantiã tꝑalẽ.coꝛpus.ſfilios.con
ſanguineos. amicos.⁊ eoꝝ bona.Quid enĩ boni ex
partialitate lucrẽtur nõ videtur niſi hec ꝑicula exꝑiri
⁊ cũ hoc eternis ſupplicijs cruciari. Unde ꝑtiali con
gruit illud Eccli.xxij. Suꝑ plumbũ qͥd grauabitur
⁊ qð illi aliud nomẽ q; fatuus. Arenã⁊ ſalẽꝛ maſſaʒ
ferri facilius eſt ferre q; hominẽ impꝛudentẽꝛ fatuũ⁊

impiũ.Hmõt eĩ partialis ſimił eſt frenetico qui gau

dens exponit ſe magnis ꝑiculis nil reputãs ea.⁊ boc
quia rõne caret. Secundũ malũ eſt nimia crude
litas.treno.iiij.Filia ppli mei crudełquaſi ſtrutio i
lia populi dei eſt quelibet aĩa fidelis.ſed crudelis vt
ſtrutioqꝛ ſicut ſtrutio deſerit oua ſua nõ curãs ð eis
ita partialis nõ videt curare de filijs ⁊ familia ⁊ alijs
ſuis pꝛopt᷑ ꝑtialitatẽ. Non inuenit᷑ tanta crudelitas
in aliquo genere hoĩm quãta in partialibo ⁊ ſeditioſ

Rato hꝰeſt. qꝛ ha bitũ odij ſꝑ habẽt ↄtra hoĩes ↄꝛie
partis tom notos q; ignotos.pñtes.pᷣteritos ⁊ futu⸗

ros.aduerſus infantes⁊ ſenes.aliqñ aduerſus ↄſan

guineos ⁊ affines.⁊ cõtra eos qͥ aliqñ ſibi ſeruierũt in
multis.⁊ hoꝝ oĩm quibo odiũ gerunt in mẽte homi⸗
cide dici poſſunt. Qui eni odit fratrẽ ſuũ homicida ẽ
i.iohã.iij. Sed vltra odiũ coꝛdiale qͥs expumereva-
leat ſeueras ⁊ imanes crudelitates qᷓs contra aliã p-
tem exercẽt nõ parcũt etati.nõ ſexui.nõ cõſanguinita

ti, non amicicie.nõ ſidei.nõ religioni.nõ ſanctitati ſʒ
vſq; ad deuoꝛatõem humane carnis pueniũt. Sed

his iuſto iudicio dei euenit frequẽterqð accidit crus

deliſſimis adonibeſech regi Jebus ſeu hierim cuica⸗

pto fuerũt abſciſi pedes ⁊ manus. ⁊ poſitus fuit ſub

menſa comedentiũ ſicut canis.qui memoꝛãs ſue ex⸗

ercite crudelitatis ait. Reddidit mihi deus qð feci,
Septuaginta eni reges abſciſis manuũ ⁊ pedũ ſum

mitatibo colligebãt ſub meſa mea reliquias ciboꝝ.ſi
cut feci ſic mihi factũ eſt. Judic.i.c. Et quod accidit

crxrudeli tyro regi pſarũ qui ex crudelitate delectabat᷑
effundere ſanguinẽ bumanũ.ſed bunccaptũ regina

Damans cuiꝰſiliũ occiderat ðᷣcapitari fecit.⁊ caput
eius in ollã ſeu vtrẽ ſanguine plenũ demergit dicens
ſanguinẽ ſitiſti ſanguine bibe. Tertiũ malũ eſt magᷓ

in eo diuturnitas. am ſemꝑ moꝛãtur in hmõi diui

ſionibo⁊ ꝑtialitatibo.nec faciũt ſibi conſciam. UVñ cũ̃

5

nõ cognoſcũt moꝛbũ medicinã penitẽtie nõ querũt.

Uenia autẽ nõ datur niſi coꝛrecto.de re.iu.li. vi. ca.

peccati Nec tales poſſunt abſolui niſi abꝛenücient ꝑ
tialitati ita.ſiꝙ omne odiũ dimittat.ſ,ex coꝛde. ⁊ a ps
petitũ nocumeti cõtra iuſticiã alteri parti Falſa enim
penitẽtia dicit᷑ cũ ſic diſceditab vno peccato vt no di
ſcedat᷑ ab altero.vt habet᷑ de pe. di. v. Falſas vt cü re⸗

tinet odiũ ⁊ inimicicias abſolui nõ debet. Et ſi abſol

uat᷑ nil ei valet Quod autẽ dimittat ꝑtialitatẽ in qua
inueteratus eſtꝛ firmuer habituatus multüũ difficile
eſt niſi der gratia opetur. Execrada igit eſt nimus con
tradictio ſeditõis ⁊ partialitatts.

Becundu peindpale F. m

að notat in verbis plolnnſte eſt. qꝛ mltipler petm̃ er

⸗

hbmõi cõtradictõibo pᷣcipue partialitatũ ꝓcedit Tota
die inquit circũdabit ea.ſ.ciuitatẽ vbi ſunt diſcoꝛdie
⁊ ꝑtialitates ſupꝑ muros ei pcipue qͥ ſunt pꝛicipoles
ſcʒ ad cuſtodiendã ciuitatẽ ſicut muri defendendã
niqtas quevaria⁊ multa eſt.ſed maxĩe iniuſticie.
diez maliuoletie. Siquidẽ paſſiões quibo ſunt ple
ni diſcoꝛdes ⁊ pariales.vt timoꝛ ⁊ amoꝛ ad cõpartia
lem.odiũ ad aliam ꝑtẽ.ita puertũt iudiciũ interiꝰ vt
reputent bonũ malũ aduerſe partis hoĩem. ⁊ maluʒ
bonũ ſuũ conſectatoꝛẽ.illũ puniant etiã innocentem
iſtũ conſotiũ abſoluant malafacientẽ. His male iu⸗
dicantibo ðꝛ Amos.vi.Cõuertiſtis in amaritudinẽ
iudiciũ⁊ fructũ iuſticie in abſinthiũ. dicit᷑ aũt. xi.q.
iij. Quicũq; cõſanguinitate.aut amicicia aut hoſtili
odio.aut inimicicijs in iudicando ducit᷑. ꝑuerut iu⸗

diciũ xp̃ᷣi qui eſt iuſticia.⁊ fructũ eiꝰ in amaritudinẽ

verti. Remota autẽ iuſticis ait. auguſt. de ciuit. dei
qͥd ſunt regna niſi magna latrocinia Eſt aũt hic moꝛ
bovalde infectiuꝰ vnus inficit aliũ. Uñ de hmõi po
teſt intelligi illð apoca.ix. De oꝛe eoꝝ.ſ. partialiũ p/⸗
cedit ignis.ſ.furoꝛis.ſfumus.ſ.ſuꝑbie.⁊ ſulphur ſcʒ
detractõis letẽtis.⁊ ab his tribo plagis occila eſt ttia
ꝑs hoĩm. Qui eĩ cõicauerit ſuꝑbo induet ſuꝑbiã.ðꝛ

Eccł.xiij.⁊ Eccls Non ãbules cũ hoĩe iracũdo ne et

ficiaris ſilis ſibi. Sꝑ tales obloquũt᷑ ↄ partẽ aduer
ſam.⁊ ſicut aer peſtilens qᷓntomagis attrahit᷑.tanto⸗
magis inficit. Ita coꝛrũpunt moꝛes bonos colloqͥa
mala.i.Coꝛin.xv.Et ſic circũdabit ex oĩ ꝑte talẽ ciui
tatẽ tota die initas. Secũda iniqͥtas eſt ꝑfidia.
Sunt ei de numero illi de qͥbo ait apls. Cõfitẽtur ſe
noſſe deũ factis autẽ negant.qͥnimo xpᷣm pꝛodũt.ðt
enĩ Beda.Qui ſocietate fratnitatis aliq peſte diſcoꝛ
die cõmaculant xpᷣm ꝓdantvt iudas.xi.quiij.c. abijt

ulli autẽ magis cõmaculãt cõitatẽ diſcoꝛdijs q; ſe

ditioſi⁊? ꝑtiales. In baptiſmo qdẽ abꝛenũciat᷑ diabo
loꝛ põpis eiꝰ.⁊ aſcribit᷑ militie xpᷣi ꝑ chꝛiſmatõʒ.ſʒvt
ꝓditoꝛ ꝑ ꝑtialitates ſe põit ad militiã diaboli.Etita
ſunt ꝑtinaces in ſua ꝑtialitate.ꝙ potiꝰſidẽ negarẽtq;
ꝑtẽꝛ ſectã quã ſequũt᷑. Qui nõ eſt mecũ aitxpᷣs me
eſt.ſ.ĩ fratna caritate.⁊ qͥ nõ colligit mecũ trahendo
hoĩes ad cõcoꝛdiã.vnitatẽ⁊ pacẽvt ego diſoygit. Sʒ
tãdẽ ipᷣi dibgnf. Jdiſbn ſuꝑbos.vt ſunt ꝑtiales.
mente coꝛdis ſui.Luce.i.Cauẽda igitꝛc.· Tertia

„

u
fotea
8.
giae
Sit

quer

fes
mmen
ti
mer
fap
mel
ſnen
lnie
Nenn
.
hect
fl.
Unn
n
lont
Dey
Aqr
ſeſta
ſcnar
merc
ern
V
per
vn
din,
we.
non
gpan
cdummi
Wn
aimie
nnf
eren
Gbon
Nop
W
noctci
1luge
ſelds
ſir
ſimi
e

fenme

loſa
ſum
miſ⸗
lüͤ
info
mbi
alter
vna
e⸗

ienin
n ſiuan

Muden

Dl
cr ie
Smuligii
Stfnn

miant
blurdint
ur iin
Urniinta
grtuſtir
uhhro
n
üimy
mma
ünNeem
Denies
Amnnnds
nei
ad
HuühiN
irhniy
nalie
ſpaſ
edn
ſhi
Lincit
mwz lh
Gct iet,
1 ſian
“
glecui
Pini4

R1

.

S

N

S=

unkt᷑.ſilueſcũt arua. vi

du maloꝝ finis.Cũ eĩ nõ fuerint purgara ſed aliqn
tulu punita peccata expulſoꝝ.⁊ peccara excelletiũ in⸗
terim fuerint ipleta. Uox tonitrui tui inqͥt ꝓpheta in
rota. Fit enĩ vox tonitrui iudicioꝝ deiternbiliũ rota
verſatili. Reuerſiq; expulſi expellẽtes ꝓſcribũt.eoꝛũ⸗
q bona dir piur. ⁊ cede crudelioꝛi craſſant. ⁊ tibula
tionibo multiptr ecponũt Sicq; ĩplet᷑ illð Iſa. xxviij

Capitulũ

iniquitas tota die circũdans ciuitatẽ ꝑtialem eſt ma
luuolentia que cõtinua eſt in mentibo taliũ. Hec ẽ vt
ðꝛ Job. xxxi.ignis deuo:ãs vſq; ad ↄſummatiõem et
oia eradicans germina.Lriſoſt.de cõpunctõe coꝛdis
Si inimicitie ſemel occupauerint hoĩes oia qͥ fiunt.
que dicũtur.que audiũtur.ita accipiũturvt ad maio
res ⁊ longioꝛes pꝛoſiciãt inimicitias. Quis poſſʒ enu
merare crimialia mala q ex maliuolẽtia partia liũ ⁊ ſe
ditioſoꝝ oꝛiũtur. hinc homicidia.hĩc adulteria. illinc
meretricia.raptus.foꝛnicatoes.monialiũ violatões.
rapine.furta.incẽdia.ſacrilegia ſacroꝝ locoꝝ.alij fa⸗
me moꝛitur.alij igne cõburãtur. alij decapitãt᷑.alij
membꝛis detrũcant᷑ manibo.lingua.⁊ alijs mebꝛis.

etiã qð verecũdũ ẽ dicere.pudẽdis ⁊c. In clericis cõti

nentia.in religioſis deficit vita reg

ulans.
Lertium quod debel

expectari ex ſedinionibyꝛ parti

alitatibo eſt danuũ hoꝛ⸗
ribue. ⁊ multiplex. ⁊ hoc eſt. Laboꝛ in medio eiꝰ.ſ. ci
uitatis ſeditiole? ꝑtialitatibo dediteꝛ iniuſticia iã di
cta. Eſtautẽ laboꝛ tribulatõis in mũdoEſt laboꝛ cõ
fuſionis in extremo. E ſt laboꝛ cruciatõis in inferno.

De pꝛio inqͥt po. ontritio⁊ infelicitas in vijs eoꝛũ.
Et quia vis pacis nõ cognouerũt⁊ cõcoꝛdie.cõtritio

id eſt ad nihilũ deductus ſtatus eoꝝ.⁊ infelicitas mi
ſeriaꝝ.Partibo enĩ adinuicẽ inimicãtibo exigẽtib de
meritis bominũ.demonijs inſtigantibo.oco pmittẽ
tevna pꝑs pꝛeualet cõtra aliam. illam expellit. expulſa
vagando diſcurrit cũ magno ſui laboꝛe ⁊ incõ modo
bona eius auterũtur a cõtrarijs vt nuliũ fructũ inde

percipiat. ſed laboꝛe pauꝑratꝭ cruciet᷑ edificia deſtru

— „

nee pᷣcidũtur.artes ⁊ induſtrie
dimittũt᷑ adoleſcẽtuli egeſtate cõpulſi ad ſtipendiuʒ
vad unt cũ laboꝛe⁊ ſudoꝛc.iuuenes pulſi nõ ſumunt
vxoꝛes ꝗqᷓ cos gubernet. puelle innuptecũ anxietate
expectant. religioſi nõ inueniũt elemoſinas. Sʒ non

Manda remanda:expecta reexpecta. modicũ ibi. et
modicũ ibi. vt vadant⁊ cadãat retroꝛſum.⁊ cõterãtur
Z illaqueẽtur ⁊ capiant᷑. Mandat enĩ vna ꝑs aliã ex
pellẽdo pꝓſcribedo. Aliaq; ps reuerſa remãdat ꝑ caʒ

ꝓfcripſerat.Expectat ꝑs pꝛoſcripta reuerſionẽ ſuã et

ſimitr alia emiſſa poſtea reexpectat ſuum regreſſum
Modicũ ibii invna partiũ bonoꝝ tꝑaliũ⁊ ſpũaliũ
remanet. Et modicũ ibi.i.in alia ꝑte Zꝛia cũ poſtea
ipſa pꝛoſcribit᷑. Sicq; vadũt ad moꝛte cadunt retroꝛ
ſum vt nõvideant caſum ſuũ.Conterũt᷑ in puluerem
miſcriaꝝ.qꝛ ↄtitioꝛ infelictas invijs eoꝝ.l.opibo ta
liũ pꝑtialiũ. Sicq; vt dicit᷑ hiere.xlvi. Foꝛtis impegit
in foꝛtẽ. ⁊ ambo parit᷑ coꝛruerũt. Facta diuiſiõe inter

rribũ iuda⁊ beniamin exvna ꝑte.⁊ decẽ tribo iſrael ex

altera qᷣ pꝛius fuerãt ſubvno dñio. multa mala kecit
vna ps cõtra aliã demũvtraq; hs otrita E. a infelici

tate captiuitatis ⁊ dure ſeruitutis incumit. In ciuua⸗

te quoq; romana cõquiſito dñio oꝛbis. poſtõ diſcoꝛ

die parnalitatũ⁊ ſeditionũ vꝛbẽ ingreſſe ſunt agente

mario cõtra ſillã.⁊ ecõtra. Catilina cõtra ſertoꝛiũ er
Ticeronẽ.Ceſare cõtra pompeiũ. innumere cedes ci
uiũ ſecute ſunt.ſanguis effuſus hůanus ſupꝛa mo⸗
dũ.Et ſi tꝑe Octauiai imꝑiũ pacificũ fuerit ſumme
Zo oꝑante ob natiuitatẽ xpᷣi demũ paulati ad nihilũ
deductũ eſt.vt verificet᷑ dictũ xpᷣi.Om̃e regnũ ĩ ſeipᷣʒ
diuiſum ⁊c.Et ſic laboꝛ in medio eiꝰ. Scðmẽ la⸗
boꝛ in extremo ↄfuſionis.vix eĩ tales in extremis pñt
deſerere partialicates ⁊ odia.Qui ſi moꝛiat᷑ in tali ſta
tu ſine ſignis cõtritõis nõ debẽteis dari ſacra.qð eſt
ad magnã cõfuſionẽ. Sʒ nõ miroꝛ.qꝛ eccliaſtica ſepł
tura deberẽt carere.Nã regulare eſt ꝙ qͥ mout᷑ in ali⸗
quo peccato moꝛtali notoꝛio debet pꝛiuari ſepultura

eccleſie niſi fuenit eccłie recõciliatꝰ ſeu oſtẽderit ſigna

penitẽtie.vt.xiij.q.ij.c.quibo.Et extra de ſepul.c.ꝑ⸗
rochiano. Uñ in eo ĩplebit illð hiere.xxij Sepultura
aſini ſepeliet᷑.qͥ pꝛoij ci᷑ in fluĩevelfouea extra ciuita⸗
tẽ. Qð ſi ſua pᷣumpte vel ſuoꝝ fuenit in ecclia ſepul
tus.hoc ſibi erit ad cumulũ danationis.⁊ hoc pꝛocu
rantiũ.xiij.q.ij. Cũ grauia.Sed neq; etiã pꝛo talibo
pñt dici miſſevel offica.qꝛ vt dicit Leo papa.Euiñ
cõicamꝰviuo.nec moꝛtuo cõlcare debemꝰ.ſ.ꝓ eo oꝛã
do.xxiiij.q.ijſane.Ecce quãtus laboꝛ cõfuſionie in
remanẽtibo Tertiũ eſt laboꝛ cruciatꝰ infernał.Nã
vt dicit aug. Si qs ſenſerit aliqð moꝛtaliũ in ſe dna
ri.niſi penitentiã egerit et᷑na ulũ flãma trucidabit.in
libꝛo de igne purgatoꝛij.Et ſic regnũ hoĩm partiali⸗
um deſolatk ⁊ git ad deſolatõem eternã. Unde ſum⸗
me cauendũ ab hmoi regno.
¶ Lapi Eorimaet vit

tima et vltima filia
mmanis glie eſt cõtentio cũ q bhʒ magnãvi⸗
cinitatè litigiũ.Etiõ hic de vtroq;. Contẽ
tio tũ opponit᷑ cõcoꝛdie ſeu caritati.Litigiũvᷣo ami⸗
cicie. Pꝛo cu declaratõe dicit b. tho.ij.ij. q. ci. ar.
ꝙ liigiũ ꝓpꝛie ↄſiſtit inverb.cũ.ſ.vnꝰ verbᷣ altenꝰ /⸗
dicit. In qua cõtradictione duo poſſunt attẽdi.Qñ⸗
qʒ; eĩ ↄtingit ↄdictio pꝛopt᷑ ꝑſonã dicẽtis.cui ↄdicẽs
ↄſentire recuſat pꝛopt᷑ defectũ amoꝛis aĩos vnientis
Et hocvidet᷑ ꝑtinere ad diſcoꝛdiã ↄaiã caritati.Qñq;
vo ↄdictio oꝛit᷑ rõe ꝑſone quã qͥs ↄtniſtare nõ veret᷑. ⁊
hec ↄdictio ẽ litigiũ ðppoſitũ amicicie ſeu affabilita
ti ad quã ꝑtinet delectabiłr alijs cõuiuere Uñ phũs
dicit in. uij.ethicoꝝ.ꝙ qͥ ad oĩa ↄdicũt cauſa eiꝰ qð ẽ
ↄtriſtare.neq; quoſcũ q; curãtes.diſcoli⁊ liigioſivo⸗
cant᷑. Pꝛohibent᷑ autẽ litigioſi ad oꝛdines ꝓmoueri⁊
pᷣlaturas.dũ ðt apłs.i.Thimo.iij. Nõ litigioſum.iſ.
opoꝛtet eẽ ep̃ᷣm.qð extendi?᷑etiã ad alios clericos.Et
rõ hꝰ ꝓhibitõis eſtvt dicit granꝰdi.xlvi.S.i.⁊ c.ſe.qꝛ
litigioſi ſuntſ⸗ npbi,vladularibo ſibi aios pncipum
cõciliantvel fratribo ſuis detrahedo infamie notaã in⸗
gerũt. vel inter fres ſeminãdo diſcoꝛdiã.ſeditiões fa⸗
cere nunq; ceſtant. Oſtendit autẽ Jacob apłs. iiij.c.
tale vitiũ ꝓcedere ex cõcupiſcentia pꝛoutvidelʒ concu
piſcentia impotat inclinationẽ habitualẽ ad pctã qᷓ
cunq;. Uñ ait Uñ bella⁊ lites in vobis.niſi ex ↄcupi
ſcẽtijs qᷓ militat in mẽbꝛis veſtris. Cõtentio autẽ

Citulus Quartus

diffinit ab ambꝛo. g eſtimpugnatio veritatis cũ cõ⸗

ſidentia clamoꝛis. ⁊ hoc ꝓut eſt pctm̃. N⸗ contentio
etia ponit᷑ a Cullio in.ij.rhetoꝛice coloꝛ rhetoꝛicꝰ ðᷣt

enĩ ꝙ cõtentio eſt oꝛatio ad confirmandũ⁊ confutan
dũ accõmodata Inq;tum autẽ eſt viciũ apłs admo
net vitare ad Ro.xij.dicẽselõ in cõtentionet emula

tiõe.ſ.ambulemꝰcouerſando. ⁊ Catho. Cõtra verbo

ſos noli ↄtedereverb.⁊ greg.in moꝛał.Ego puto ſal⸗
us ſide meliꝰ.ſ.eſſe alieno intellectui cedere q; cõten⸗
tionibo deſeruire Ponit᷑ aũt a greg.cõtentio filia ina
nis glie ex eovt dicit b. tho.ij.ij.q.xxxviij. ar.ij. ꝙ con
tentio eſt quedã diſcoꝛdia in verbis.diſcoꝛdantiũ ãt

vterq; in ſenſu ſuo ſtat.⁊ vnus alteni nõ acqͥeſcit Pꝛo

pꝛlũ autẽ eſt ſuꝑbie ⁊ inanis gloꝛie pꝛopꝛiã excellen

tiã qrere.Sic aũt diſcoꝛdãtes ſunt aliqͥ ex eo ꝙ ſtant

in pꝛopꝛijs.ita ↄtẽdẽtes ſunt aliqͥ ex hoc ꝙvnuſaͤſq;
verbo qð ſibi videt᷑ defenditvt ſic nõ videat᷑minꝰbe
ne q; alꝰ cognoſcere illð de quo cõtendit᷑. Oñ ſit moꝛ
tale dicet᷑ infra. De vtroq; igit᷑ ſimul ⁊ large ſumẽdo
põt exponi illõ põ.cvi.Effuſa eſt contẽtio ſuꝑ pꝛinci

P es⁊ errare eos fecit in inuia⁊ nõ invia.ſ.pꝛopt᷑ con⸗

tentionẽ. Et dicit᷑ deꝰerrare facere ꝑmiſſiue. nõ quia
cauſet erroꝛẽ ſed quia ꝑmittit.ſicut etiã exponit᷑ illud

amos.iij. Si erit malũ in ciuitate.ſ.vniuerſi qd do⸗
minꝰnõ fecent.ſ.ꝑmiſſiue. Uñ augꝰ.in enche. lihil
fit niſi oĩpotẽs fierivelitvel ipᷣe faciendo.ſ.qᷓ;ẽtũ ad bo
na. vel ſinẽdo fieri.ſ.qtũ ad mala.Facit igit᷑ cõtẽtio⸗
ſos errare.i.pmittit: hoc qꝛ incedũt nõ in via q̃ xpᷣs
eſt dicẽs. Ego ſum via. veritas ⁊ vita Job.xiiij. Qui
nõ fuit cõtentioſus ſed humił ⁊ mitis. ſed in inuio.i.
in imitatõe diaboli qͥ ſuꝑbo eſt ⁊ rex ſuꝑ oẽs filhoos ſu
perbie. vt dicit iob penul. Jpſe eſt inuiũ.iextraviam
qꝛ extra grãam⁊.mĩam xpᷣi.lel in inuio ambulat ſeu
opꝑant᷑ nõ invia qꝛ extra charitatẽ ſunt.q̃ via dicit᷑ab

apło.i.Coꝛĩ.xij.inqͥens. Adhuc excellẽtioꝛẽ viã vo⸗

bis demõſtro.⁊ aug. Ipſa eſt via qͥ ducit ad celum.

Uel via eſt obſeruatio mãdatoꝝ iuxta illð ps. Uiaʒ

mandtoꝝ tuoꝝ cucurri.Cũ igit᷑ contẽdentes ñ am
bulent in via charitatis intendetes q̃rere veritatẽ in
ſua contẽtione.ſed vadũt in inuio emulatiõis⁊ ſuper
bie. errare eos de facit.i:ꝑmittit.⁊ ipos ⁊ alios audiẽ
tes. Uñ apls loquẽs de contetione ait.ij. thimo. ij.
Noli cõtendereverbis. Ad nihilũ enĩ vtile eſt.ſ. hoc
niſi ad ſubuerſionem audientiũ. Effuſa eſt ergoꝛc
Ubinotandum. ꝙ triplex eſt contentio.
Pꝛima eſt contentio emulatiõis effuſa ab inferioꝛibꝰ

ſupꝑ.i.erga pᷣncipes ſupioꝝ.· Scða ẽ cõtẽtio diſpu

tatõis effuſa ab opinioibo ſup.i.int᷑ pncipes mgroꝝ
Certia eſt contẽtio litigatois effuſa a diſceptatiõi
bus ſuper.i.iuxta pꝛincipes magnatoꝝ vel rectoꝛum
* — E

eima cotentio eſt que .§.

pꝛocedit e inuidia quã hbñt adinuicẽaliqͥ erga ſuo

pꝛincipes.i.doctoꝛes.nã cũ vident doctoꝛẽ alioꝝ ma
gis laudari.⁊ in opinione qᷓ; ſuũ.inuidẽt ⁊ cõtendũt
cõtra laudãtes alios.talis cõtentio fuit in choꝛintis
cõuerſis ad fidem a paulo. vñ eos redarguens ait.i⸗
Coꝛin.i.Cõtentões ſunt inter vos.hoc autẽ dico qð

vnuſqᷣſq; dicit.ego ſum cephe.i.petri.ego pauli. ego

appollo,diniſus eſt xpᷣs,. Et in:cilij. Cũ ſint int᷑ vos

zelus ⁊ cõtentio.i.inuidia e qua pꝛocedit contennio.
Noõne carnales eſtis.i.ſeniuales⁊ beſtiale KExiſtia⸗
bant tales ꝙqͥ a melioꝛi? maioꝛi ſancto fuiſſet bapti
ſatus.ille maioꝛẽ grãʒ cõſecutus fuiſſet quaſi ipſi ho

mines darẽt gramvt xpᷣs. Etſic qͥ habebãt affectoez

advnũ populũ magis ↄmẽdabar⁊ ↄtẽdebãt.contra
baptiſatos vel cõuerſos ab alijs tanq; a nõ ita ſctis
hominibo.⁊nõ tantã grãm conferenbo in uidebantq;
inuicẽ. Sʒ magnꝰenoꝛ iſte erat. qꝛ hoĩes nõ ſunt coł

latoꝛes ſacralis grẽ ſed xpᷣs.⁊ ſic errabãt in inuio 2 nõ

in via incedetes veritatis. ⁊ lõ paulus reduxit. ſic⁊ di
ſcipuli iohannis baptiſte eſtimates iobannẽ mgrm
ſuũ maioꝛẽ xpᷣo cũ viderent ꝙ plures cõcurrere incipi
ebant ad ſequelã⁊ doctrinã xpᷣi.quaſi inuidẽtes ſibi
hocſignificauerũt.⁊ foꝛte aliqñ de hoc contẽdebãt ꝙ
maioꝛ eẽt magiſter eoꝝ.⁊ iõ petiꝰðᷣberẽt ſeqͥ.ſed ioha
nes eos eduxit de tali iuio.cũ miſit duos diſciplos
ſuos dicẽs.tu es qͥvẽturꝰes ⁊c.vt.ſ.vidẽtes miracu⸗
la eius agnoſcerẽt⁊ crederẽt veꝝ meſſiã.a ſibi magis
adhererẽt. vt dicit ¶nſoſ.ſic⁊ contẽdũt quidã qͥtidie
de pᷣdicatoꝛibo. de doctoꝛibo.de ſanctis fundatoꝛibꝰ
religionũ qͥs fuerit maioꝛ dñicus vel frãciſcꝰ vel aug.
vel tbo.⁊ hmõi.fatue ſuntiſte contẽtiones.⁊ nil niſi
erroꝛẽꝛ diſcoꝛdiã generãt.Legit᷑ de duobo doctoꝛbo

quoꝝ vnꝰhebat in magnã deuotõem iohãnẽ bap.ali

us iohannẽ euangeliſtã.cũ qͥlibet multũ ſuũ ↄmen⸗
daret.⁊ alteꝝ alteri pᷣferret.cõdixerũt ſibi in publico
facere diſputatõem ſolennẽ ſuꝑ hoc as ꝓbãdũ quis
maioꝛ eẽt. Sʒ nocte pᷣcedẽti diẽ aſſignatã diſputatio
nis iohãnes baptiſta ſuo deuoto doctoꝛi apparuit.=
iohãnes euãgeliſta ſuo reuelãtes ꝙ diſputatoõem talẽ
dimitterẽt.qꝛ ipᷣi bene ↄcoꝛdabãt in celis in ſimł ita
ipſi inuicẽ haberẽt cõcoꝛdiã⁊ charitatẽ in tem s.et ſic
demũ in ſuꝑnis viderẽt hancventatẽ. Inſuꝑ cũ con
uerſi ad fidẽ ex iudaiſmo qͥdã alij ex gentilitate roma
ni eẽnt inter ſealtercabãtur ↄtendebat. alter alteni ſe
p̃ferens ⁊ aliũ deſpiciẽs. Mã vt dicit magr in glo.cir⸗
ca finẽ ꝓlogi cõtinuo. Judei ei ↄuerũ pꝛopt᷑ ſetõs pa
tres a quibo oꝛiginẽ duxerãt.⁊ legẽ ſpecialłr eis a deo
datz gentiles ↄuerſos deſpiciebat. dicẽtes ſe pꝛopter
obſeruantiã legis meruiſſe grãm xpᷣi dicẽtes· los ðᷣ
genere abꝛahe nati ſumꝰ cui ꝓmiſſio pꝛimũ facta eſt.
ppls peculiaris dei ſumꝰ. los de egipto foꝛti mau
⁊ mirabilibo ſignis deꝰeduxit.os de ſicco veſtigio
mare rubꝝ trãſire fecit. Manna pauit Aquã de pe
tra fluxit⁊ ſoli legẽ eaccepimꝰ. Zid nos ſpãliter ve⸗/
nit dei filiꝰ. Uñ ait in euãgelioelõ ſum miſſus niſi
ad oues q̃ perierũt domꝰiſrael.Ecõta gẽtiles cõuer
ſi dicebãt. Quãto plura beneficia vobis ↄceſſa nar⸗
ratis.tãto peioꝛes vos eẽ oſtẽditis. Nam eiſdẽ die⸗
bẽquibo mare rubx trãſiſtis.⁊ poſtea añ ydola ſalta

ſtis.⁊ q maniboveſtris feciſtis.⁊ ꝓpꝛio oꝛe q̃ paulo⸗

ante de ſubmerſiõe pharaõis ⁊ exercitu eiꝰlaudes ðᷣo
reddideratis.ydola adoꝛaſtis⁊ laudaſtis in deſerto.
pꝰmanna celuꝰ datũ in deſto faſtidiẽtes in egiptuʒ
redire voluiſtis. Sepe deũ ad irã imitaſtis.⁊ ad vlti
mũ xpᷣm in legeꝛ ꝓphetis vobis ꝓmiſſum occidiſti.
Nos itaq; vobᷣ dignioꝛes ſumꝰ.quivt de xpo audiui
mꝰin eũ credidimꝰ. Un ꝑ pꝛophetã de nobis domi

nus ait Populꝰquẽ nõ cogui ſerniuit mibi.iĩ auditu

cti
lon
oit
rehi
relder
ntlles
ni

lari

ſtabi
ince
tiea
ten
tus
ſevin
betin
lontea
ordli
latii
Ginat
glor
tbino
lea
Inpor⸗
Ganc
bollci
le vi
er̃
e⸗

nnig
i
Mli
tifteig
dln
hönſci⸗
c
Noln
iee
nken
minn
rlncg

lcüs

tchi
iſtioh
öninn
pin
nt
hcn
eN
iW
ſa
.ce,

*
4

ffn 4

. 4
ſo
,
en
1
in4

Capitulũ Monũ

auris obediuit mihi.vnde ↄſtat nos nõ ex induſtria

ſed ex ignoꝛantia deliquiſſe. Si apoſtolos ⁊ pꝛiophe/

tas habuiſſemꝰidola non coluiſſemꝰ. Quod de ge⸗
neris nobilitate vos iactatis ſi qua talium gloꝛis eſt
tũc iſmahel ⁊ Eſau pñt pariter gloꝛiari cũ de eiſdem

parentibo nati ſint. His igit᷑ altercãtibo apłs ſe medi

um interpoſuit oẽs cõtentões eoꝝ hincinde dirimẽs
ad vnã cõcoꝛdiã oẽs adduxit.oñdens nullos eoꝛum
meritis ſuis eẽ ſaluatos.qꝛ oẽs ⁊ iudei ⁊ gentiles ſub

pctõ tenebant᷑.ſed ꝑ dei grãzliberati ſunt.vt ait apls

ad Ro.x.Mon eſt diſtincno iudei⁊ greci oẽs enĩ pec⸗
cauerũt.⁊ egent gra dei.iuſtificati gratis gra ipᷣiꝰ.ad

Ro.iij.Et contentões vitãdas eẽ oñt dicẽs.Ro.xiij.

Non in cõtentõeꝛ emulatõe.Sic etiã de reductõe re

gis dauid in regnũ ſuũ ↄtendẽtes tribo iſrael cũ tri⸗
bu iuda ſe diuiſert.qꝛ duraverba adinuicẽ habuert.
ij Beg · xix· Sermo enĩ durꝰſuſcitat rixas.ꝓuerbᷣ.xv

ecunda cõtentio eſt J.II.

diſputatõis. ſed ronabilr facta. apłs.icoꝛint. xi. Si
quis videt᷑ intervos cõtentioſus eſſe nos talẽ ↄſuetu

dinẽ nõ habemꝰſed neq; ecchia dei. Rñdẽte obſecro

abſcq; contẽtõe Jaco.vi. Honoꝛeſt hoiĩ qͥ ſeꝑat a con⸗
tentionibo.pꝛouer.xx. Ubi enĩ ʒelus⁊ cõtentio.ibi in
cõſtantia? omne opus pꝛauũ Jaco.iij. Triplex autẽ
eſt vicioſa contetioꝛ talis euitangag.
Pꝛimo quia cõtra ſcientie veritatem.

Secũ do quia cõtra modeſtie cõgruitatem·

Tertio quia pꝛopter materie inutilitatem.

CLontẽtio pꝛio mõ qñ.ſ.eſt ĩpugnatio veritatis ad

Uertẽter mõ inoꝛdinato.vt cũ clamoꝛe⁊ hmõi.ẽ pec

catũ moꝛtale.ſm tho.ij.ij.q.xxxviij. Uñ ⁊ apłs põit
contentões inter oꝑa carnis.de qͥbo dicit ꝙ qui talia

agũt regnũ dei nõ conſeq̃nt᷑.qð videt᷑ intelligẽdũ de
rebo impoꝛtãtie.vt q̃ ꝑtinẽt ad fidẽ vel bonos moꝛes
vel determinata ꝑ eccłiam vel ꝑtinẽtia ad doctrinas
vtiles vel alia notabilia.Nã cotẽtio q fit int᷑ pueros

etiã cõtra veritatẽ nonvidet᷑ moꝛtale. Multũ dʒ eui

tari.Et ratio qre debet euitari contẽtio eſt.qꝛvt dicit
glo. ſuꝑ illð. oli cõtendere verbis. Contẽtio minꝰ
ſtabilitatis hʒ ſepe generat odij ſcrupulũ. Solẽt eni
in contẽtione talia opponi eliminato.etiã maliuolẽ⸗

tie argumẽtovt moueãt anĩos inſipientiũ fratꝝ Nec

pt eſſe cõtentio qͥn extoꝛqat aliqd contra ↄſciamvt in
tus in aĩo ꝑdat.⁊ foꝛis victoꝛ accedat. Nemo eĩ patit

ſevinci licet ſciatvera eſſe q̃ audit.collatio ergo eẽ de⸗

bet inter dei ſᷣuos nõ altercatio.hec ibi.Secũdo mõ

contẽtio eſt pctm̃ qñ etiã fieret ꝓ veritate.ſed modo ĩ
oꝛdinato.vt cũ clamoꝛeꝛ hmõi.⁊ tũc videt᷑ vẽiale pec

catũ.ſm tho.ij.ij.q.xxx viij.ar.i. Niſi ſoꝛte tãta inoꝛ⸗
dinatio ſiat in contẽdendo ꝙ notabile ſcãdalũ ſeqtur
alioꝝ qꝛ poſſet eſſe moꝛtale.vñ apłs poſtq; dixiſſʒ.ij

thimo.ij.noli contẽdereverbis ſubdit cãm.ad nil enĩ
vtile eſt niſi ad ſubuerſionẽ audientiũ.Subuerſio ãt

impoꝛtat notabile ſcandalũ. Sʒ ſi fiat ↄtẽtio ad ĩpu
gnandũ falſitatẽ debito mõ tũc laudabile ẽ᷑.Et ſic ca

tholici contẽdũt cõtra hereticos ad defendendũ veri⸗
tatẽ.vñ glo.ſuper illud,.i. Reg.iiij. accidit vt quadã
die ⁊c. dicit catholici cõtra hereticos contẽtões nõ cõ
mouent niſi pꝛ ad ceramẽ ↄuocẽtur. In quotñ dili

»

genter cauendũ eſt vt nõ ponãtſe ad contendẽdũ cũ
ludeis vel hereticis niſi bene periti.ne fidei doctrina
cõfuſioni pateat ſi neſcirẽt ſufficienter reſpõdere obie
ctis. Inſuꝑ etiã nec coꝛã idiotis ⁊ ſimplicibo.ſm tho.

ij.ij.q.x.ar.vij.quoꝝ ſides tãto firmioꝛ in eis eſt quã
to minꝰ contrarietatis alid audierũt. audientes enĩ

cõtraria his que tenẽt incipiũt vacillare. Tertio mõ

contẽtio eſt vicioſa pꝛopter materie inutilitatẽ vt cuʒ

fiunt contẽtiones de rebo nullius vtilitatis vtꝝ ſic vł
aliter ſint. Unde apłs.i thimo.vi.Si qͥs aliter docʒ
⁊ nõ acqͥ eſcit ſanis ſermonibo ieſu xpᷣi ⁊ q̃ ſᷣm pietatẽ

eſt doctrine ſuꝑbus eſt nihil ſciẽs ſed languens circa

queſtiões ⁊ pugnas verboꝝ:.ex quibo oꝛiũtur inuidie

contẽtiones.blaſphemie.ſuſpitiones.male conflicta
tiones hoĩm mẽte coꝛruptoꝝ. Ubi dicit glo.ſuꝑ illõ
Languẽs circa queſtiões ⁊ pugnas verboꝝ.i.inexpe
ditus ad ſoluendũ eas languẽs ait.Nõ eniĩ recuſan⸗
do fidẽ penitus moꝛit᷑ ⁊ ad veritatis ſcientiã cõuale⸗

ſcit.ſed quaſi repẽtinis acceſſionibo lãguet circa que
ſtiones. Queſtio enĩ tunc erat an aliqͥs eſſet ſeruꝰ cuʒ

oẽs ex eiſdem patnibo ſint nati.⁊ oẽs xpᷣs redemerit.
Pugneverboꝝ videbãtur.quia dñs dixit. Si libera

uerit vos filius.vere liberi eritis. Hecverba videbãt᷑

repugnareverbis apłi dicentis.eo.ca. Qui ſub iugo
ſeruitutis ſunt.dños ſuos omni honoꝛe dignos ar⸗

bitrẽtur. Sed ſuꝑficialis eſt iſta repugnãtia hꝛiſtꝰ
enĩ loquebatur de ſeruitute animi ꝑ peccatũ.apłs ðᷣ

ſeruitute tpali quoad coꝛpꝰ. Sic etiã fiunt nũc mul⸗

te contẽtiones ⁊ diſputatões inutiles. vt de cõceptu

virginis in peccato oꝛiginali.vel non.in publicis pᷣ⸗
dicatõibo. Unde ſequũtur magna ſcandala apð au

ditoꝛes.De Maria magdalena.ſi fuerit meretrixvł
virgo coꝛꝑe vel coꝛrupta.De Johanne euãgeliſta ſiẽ
in paradiſo terreſtri cum coꝛpoꝛe vel in gloꝛia vel in
mũdo coꝛpus elꝰ hmõi. Lontẽdere etiã de digni

tatibus vel locis honoꝛabilioꝛibo vanũ eſt. Et ſic in⸗
trauit contẽtio inter apoſtolos quis eoꝛũ videret᷑ eſſe

maioꝛ quos xpᷣs cõpeſcuit dicẽs. Pꝛincipes gentiũ
dominãturꝛc.Luce.xxij·nec hoc fuit abſq; peccato.
Quod autẽ Job cũ domino contentõem fecerit dicẽs

unqͥd qui cõtendit cũ deo tam facile conqeeſcit Jbi
coõtentio ponit᷑ pꝛo diſputatione. Dixerat enĩ ca.xiij.
ad omnipotentẽ loquar.⁊ diſputare cũ deo cupio In
qua diſputatõe contẽtione nõ intẽdebat veritatẽ im2⸗
pugnare.nec inoꝛdinatõe animi vel vocis vti.ſed ali
quã inquiſitõem exquirere. Unde in nullo peccauit

ſm thomãvbi ſupꝛa. Uitande ergo ſunt contẽtiones
inutiles.quevtiq; inſtigant᷑ oꝑe diaboli cui ſumme

diſplicet conco:dia hoĩm. Unde legit᷑ in vitaſpatrũ.
ꝓcũ duo germani in heremo habitarẽt ðo militãtes

⁊ diu in maxima cõcoꝛdia vixiſſent nunq; contẽtõis
verbũ habẽtes.vnus eoꝝ inſtigatus a diabolo q̃dã
die dixit. Tantũ eſt ꝙ non fecimꝰ aliquã contẽtõeʒ fa
ciamus vel vnã.Cui alter dixit neſcire ſe facereLuẽ
ille docuit dicẽs. Ponamꝰ laterem vel aliquã rem in

mediũ.⁊ ego dicam ꝙ eſt mea.⁊ tu ecõtra ꝙ eſt tua.⁊

ego ite ũ dicam ꝙ eſt mea ⁊ tu ecõtra reſpondeas.et
ſic faciemus cõtentionẽ Cũ ergo cepiſſet ille dicere rẽ
illã ſuã. ⁊ alius econtra dixiſſʒ ſuã.duriꝰpꝛimꝰloq̃ns

alt; immo mea eſt. Quem ille eſtimas iratum S

*
,

Titulus Quintus

acqͥeuit dicens. Si tua eſt ipᷣaʒ accipe.⁊ ſic finita eſt
queſtio.ui ille pꝛimus dixit. Sic non opoꝛtet ſace
cere ſed ſemꝑ ꝑſiſte in dicendo tuã.Cũ igitur iteruz
cepiſſent.poſt binam replicatõem modo pꝛioꝛi cum
acriter pꝛimus loqretur alius ſubito aſſentiebat di
cens accipe ſitua eſt. Et cũ pluries iteraſſent negoci
um nunq; potuit illevinci vtveram contẽtionem fa⸗
cerent.ſicq; dyabolus cõfuſus eſt.

Lertia e

vult tecũ in iudicio cõtendere ⁊ tunicꝗ tuam tollere.
Dimitte ei et pallium. Undeꝛ apls rephendit choꝛin
tos.qͥ in iudicio adinuicẽ contendebat dicẽs.i.Ch

eſſet inſtitutus oꝛdo iudicianꝰcum ſuis ſolenitatibꝰ

rinth.vi. Frater fratre iudicio contẽdit. Sʒ fruſtra

in iure canonico ⁊ ciuili ſi nõ eſſet licitũ⁊ iuſtũ contt⸗
dere in iudicio ob ſua repetẽda.⁊ pꝛopulſatõem iniu
riarũ.⁊ obuiandũ iniuſticijs ⁊ calũnijs. Quod ergo
ait apoſtolꝰ.ſecłaria iudicia ſi habetis oĩno peccatũ
eſt in vobis.i.Choꝛinth.vi.intelligit᷑ de cõtentiõe iu
diciaria nõ ſimplicit᷑ ⁊ ex toto ſed de ea quefit apud

iudices infideles vt ibi dicit᷑ per apoſtolũ. Hoc enĩ ꝓ
hibetur infideles eſſe iudices in cauſis ſideliũ.vel in⸗
telligit᷑ de cõtentione iudiciali etiã apud fideles.ſed
cum fraudibo.mendacijs.⁊ iniuſticjs. Unde ibi di⸗

cit aplus. Quare nõ magie fraudẽ patimini ſed vos

fraudatis.poteſt⁊ tertio illud intelligi de nõ contẽdẽ
do quãdo in repetitiõe ſuarũ rerum ſcandalũ ſeque⸗
ret᷑.in eis a quibo repetũtur.ſi tamẽ ſcãdalũ eẽt puſil
loꝝ nõ phariſeoꝝ. Sed poſtẽ; declaratũ eẽt illis a qͥ

bus repetũtur aliena illa ſua nõ eſſe ſu fficiẽter. iã eẽt

ſcandalũ phariſeoꝝ in eis.ſ.ex malicia ꝓcedẽs ſi tur
barẽt᷑ ex hoc. Uñ nõ dimittẽda eẽt tał ↄtentio ex hoc
de neceſſitate.De hoc tñvide infra in.ca.de ſcãdalo.
qð aũt dicit -xpᷣs nõ cõtendẽdũ in iudicio cõſiliũ eſt.
Vñ nõ obligatad impletõem eiꝰniſi qᷓ;tũ ad pᷣꝑatõʒ
animi.nõ ad opꝰ.vt.iſ.tal ſit ꝑatus nõ ſolũ ablata ñ
repetere ſi opoꝛteret.ſed etiã ad patient᷑ feredũ ſi cla⸗
midẽ ꝑderet.art.ad hoc.xxiij.q.i.c.ꝑatus.veꝝ ↄſide
rando ꝙ in hmõi contẽtionibo iudicialibo ſiũt multa
peccata exvtraq; ꝑte.mẽdacia.ſ.ꝑiuria.odia cõtume
lia fraudes.⁊ alia.foꝛte meliꝰ eſſet talia dimittere qᷓ;
tot ꝑiculis ſe exponere.⁊ pᷣcipue qñ litigia ſunt intri/
cata.⁊ iudices ſunt cupiditati nõ veritati dediti.vel
cũ altera ꝑte cõponere:etiam diminuẽdo de iure ſuo
qꝛvarius euẽtus belli cauſaꝝ.⁊ expẽſe multe.vñ. v.
q.ij.ſi pꝛimates.ðꝛ ꝙ iudex laboꝛare debet ad cõcoꝛ
diã.⁊ debet litigãtes ↄciliare.ff. de offi.pᷣ.l. Illicitas.
Debet etiã ſeruari modeſtia ĩ litigijs.vn ðꝛ.v.q. iiij.
c.in loco ꝙ quicqͥd aut cõſidentiũ cõſultatõibo agit᷑.
aut ab accuſantiũ ꝑte ꝓponit᷑ſic debʒ mitiſſima ver
boꝛꝝ relatiõe reſerri.vt nec contẽtioſis vocibo ſenſus

audiẽtiũ turbet.i.clamoſis nec iudicij vigoꝛem de tu

multu eneruet.Sʒ de oꝛdine iudiciarioꝛ mõ aduocã
di hr in.iij.pte.t.ix.Effuſa eſt ergo tał cõtentio litigi
oſa ſuꝑ pꝛicipes.i:iuxta pꝛĩcipeſ ſeu recroꝛes vbi cau
ſe agunt᷑.Et qð ſuꝑ aliqũ ponat᷑ pꝛo iuxta.patʒ ex il⸗

lo verbo põ. Suꝑ flumĩa babilonis ſedumꝰ ⁊c.i.iu⸗

xta.⁊ ſic cõtendẽtes in inuio vicioꝑ pꝛocedẽtes nõ in

gh. Hancvidet᷑ xpᷣs pꝛohibere dũ ait Math. v. tui

via iuſticieꝛ charitatis enare fecit.i.permiſit in plu⸗
ra inuenientia intrãdo.vel veritatẽ non videndo.ſic
due meretrices ſemel cõtendebãt in iudicio coꝛã re⸗
ge Salomone de filio vniꝰ viuo.altero moꝛtuo.quẽ
falſa mĩ tulerat a laterevere mr̃is ⁊ moꝛtuũ ſuũ iuxta
mr̃em viui locauerat⁊c. Uide hiſtoꝛiã.iij. Reg.iij

Litulus quitus de luxunia.

Caplm pꝛimũ de luxuria in quo agitur pꝛio de.vij.
occaſionibo eius.Secundo de.vij.gradibo eius.Et
tertio de. vij. nocumentis eius.·

Vruria eſt tertium

mẽ duplicit᷑. Uno mõ large.ꝓ abũ
dantiaꝛ ſupfiuttate remi coipalium.
z nõ ſolũ venereoꝑ.ſed ⁊ cibi.potꝰꝛ
veſitꝰ.⁊ diuitiaꝝ⁊ delitiaꝝ.Et ſic ſumit amb. cũ ðᷣt
Egritudo coꝛpꝑis pctm̃ repellit luxuria camis.i.abũ
dantia delitiaꝝ pctm̃ adolet.i.nutrit.de pe.diſt.i.c.
verbũ. .. poteſt fieni. Aug.etiã dicit in lib. ↄfeſſ. ꝓlu
kuria ſatietatẽ atq; abũdantiã ſe cupit vocari. ſatieta
tem cboꝝ.⁊ abũdantiã diuitiaꝝ. Secũdo mõ ſumi
tur luxunia pꝛopꝛie ⁊ ſtnicte ꝓ inoꝛdinatõe circa vene
rea. Unde ſm Iſið.in lib.ethimologioꝝ. luxurioſus
dicit quaſi ſolutus involuptates. Et qꝛ voluptates
veneree maxime animũ hominis reſoluũtiſ.s vigoꝛe

mtõis ideo ſm tho.ij.ij.q.cluij arti.i.circa volupta⸗

tes venereas maxiĩe luxuria conſiderat᷑. Sic etiã libi⸗
doꝛ ſi in alijs materijs dicat᷑ vt libidovlciſcendi·libi

do dominãdiꝛ? hmõi.ſpecialiter tamẽ ſibi hoc nomẽz
vendicãt veneree voluptates.in quibo ſpealr libido

dicit eſſe. vt ait auguſt.in.xiiij.de ciui.det Sic ãt
diffinini p̃t. Luxuna eſt inoꝛdinatꝰappetitꝰ venereo⸗
rũ.appetitus dicit᷑qꝛ oẽ pctm̃ pꝛincipali conſiſtit in
appetitu ſeu volũtate. Uñ aug. lẽo ipudice.i.luxu⸗
rioſe vtit᷑ coꝛꝑe niſi pꝛiꝰ ſpũ.i. volũtate cõcepta neqͥ⸗
cia.ðtec idẽ aug.ð violet᷑ oppᷣſſis lõ polluit aliquẽ
libido aliena ſi aliena erit.i.ſi nõ aſſentiat ipᷣevolũta
te.Et loqtur aug.de pollutõe animi ꝑ pctm̃. non de
pollutõe carnis. Inoꝛdinatꝰðꝛ cũ eſt ↄ rõnis oꝛdinẽ
Nã ſi eſt m rõem appetitꝰ velvſus venereoꝝvtĩ de⸗
bito actu cõiugali.non eſtluxunia neq; pctm̃.ſʒ quõ
cunq; aliter ſꝑ eſt pctm̃. Rõ hꝰ eſt ſᷣm b.cho.ij.ij.q.

cliij. ar. iij.qꝛ quãto aliqͥd eſt magis neceſſariũ tato⸗

magis opoꝛtet ꝙ cirea illð rõis oꝛdo ſeruet᷑.vñ ꝑ cõ⸗
ſeq̃ns magis ẽ vicioſuʒ ſi oꝛdo rõis pᷣtermittat᷑. vſus
autẽvenereoꝝ eſt valde neceſſariꝰad bonũ cõe qð eſt
ↄſᷣuatio hũani generis.Et iõ maxĩe circa hoc dʒ atrẽ
di oꝛdo roõis qͥ determĩatus ẽ ꝑ legẽ diuinã ⁊ hũanã
Si autẽ circa hoc aliqͥd fiat pᷣter id qð hʒ oꝛdo rõis.

vicioſum erit.hoc aũt ꝑtinet ad rõeʒ luxurnievt modũ

⁊ oꝛdinẽ rõis excedat circavenerea.⁊ iõ peccatũ ẽꝛ ex
gener ſuo moꝛtale.qꝛ directe ↄ pᷣceptũ illðMNõ me⸗
chabęfis.Exo.xx. Suꝑ q̃ verbo dicit aug.Noĩe me⸗
qs illicitꝰ cõcubitꝰ.ſ.extra mruimonui. atq; illoꝝ
nõ licitus vſus ꝓhibitꝰintelligit᷑cxxij.q.iiij
cin eretrices Apłs etiã ponit luxuriã int᷑ oꝑa camis
q̃qͥ agũt regnũ dei ñ ↄſeqnt᷑ ad gal.v. vñ oñdct elſe

viciũ pꝛicipale. Sumit᷑ autẽ hoc no

— — —
— - —, —ͤç — ,0 . f vöföf f f —— 1 1

—. — =—

Coabpitulũ NMrimüũ

moꝛtale. Sed arguũt cõtra ſic. ꝑ actum venereũ ſe
mẽ emittit᷑ qð eſt ſuꝑfluũ alimẽti.vt patet ꝑ phᷣm in

li.de generatõe aĩaliũ.ſed in emiſſiõe aliaꝝ ſuꝑfluita
tũ nõ attendit᷑ aliqð pcrm̃.ergo nec circa actus vene
reos pᷣt eſſe peccatũ Rñdet b.tho.ij.ij.ꝙ ſᷣm phm̃ in
dicto li. ſemẽ q;uis ſit ſuꝑfluũ. eſt tũ ſuꝑfluũ quo in
diget᷑ſuꝑfluũ eĩ ðꝛex eo qð reſiquũ eſt oꝑatiõis vir⸗
tutis nutritiue.tñ ſuꝑfluũ nõ eſt ad opus virtutꝭ ge

neratiue.ſed indigeteo ad generatõʒ.ſz alie ſuꝑfſluita

tes hũani coꝛꝑis ſunt abo nõ indiget᷑⁊ iõ nõ refert ꝗᷓ
liter emittatur ſalua decẽtia cõuictus hũani. Sʒ nõ
eſt ſiłe in ſemis emiſſiõe.q̃ taliter fieri dʒ vt cõueniat

fini ad quẽ eo indiget᷑ ſeruatis alijs debitis circũſtã

tijs alias erit moꝛtale. Itẽ ſᷣm b.tho.vbi ſupꝛa ſicut
alijs vicijs opponũtur alia vicia vt cõtraria. vt auari
cia.pꝓdigalitati.pᷣſumptõ deſꝑatõi.⁊ hmõi.ita ⁊ luxu
rievicio opponit᷑vt ↄꝛiũ viciũ qð cõtinet᷑ ſub inſenſi⸗
bilitate. Et accidit hocviciũ in eo qͥ ita deteſtat mlie⸗
rũ vſum velviroꝝ ſi mulier eſt ꝙ vxoꝛi debitũ ñ red⸗
dit velviro vxoꝛ.qð etiã pᷣt eẽ moꝛtale.venerea dicũ
tur actus carnales avenere dicta.que a pagãis dice
bat᷑ dea amoꝛis.ex amoꝛe eĩ ↄcupie tales actꝰpꝛoce⸗
dũt In ſe autẽ nõ ſunt illiciti:ſed cũ ſunt inoꝛdiati vi
delʒ ↄtra regulã rõis. Uñ in cõtugio debito mõ ſᷣua
to abſq; pctõ ſunt.⁊ ſi ibiſit ſilis delectatio.rõ hꝰ eſt
ſm b. tho. ij. ij. q:cliij. arti.ij. qꝛ ſicut eſt vere bonũ ꝙ;
cõſeruet᷑ naturavniꝰ indiuidui:.ita etiã eſt quoddam
bonũ excellẽs ꝙ cõſeruet᷑ natura ſpei hũane.ſicut au
tẽ ad cõſeruatiõeʒ vite hũane vniꝰhoĩs oꝛdinatvſus
ciboꝝ ita etiã oꝛdinat᷑ ad cõſeruatiõem hũani generꝭ
vſus venereoꝝ.vñ aug.dicit in li.de bono cõiugali.
qð cibo eſt ad ſalutẽ hoĩs.hoc eſt ↄcubitꝰ ↄiu gał ad
ſalutẽ generis.⁊ iõ ſicutvſus ciboꝝ pᷣt eſſe abſq; pec⸗
cato ſi fiat debito mõ⁊ oꝛdine ſᷣm ꝙ cõpetit ſaluti coꝛ
ꝑis. ita etiãvſus venereoꝝ põt eẽ abſq; oĩ pctõ ſi fiat
debito mõ ⁊ oꝛdine ſᷣm ꝓꝙ eſt cõueniẽs ad finẽ genera
tiõis humane.ſernatis alijs debitis circũſtatijs. Et
ſi arguat᷑ in cõtrariũ ſic. Ubicũq; reꝑit aliqð ſuꝑflu

um ꝑ qð a bono rõis diſcedit᷑ hoc eſtvicioſuʒ.qꝛvir/

tus coꝛrũpit᷑ ꝑ ſuꝑfluũ⁊ diminutũ vt ðꝛ.qj.ethi. Sʒ
in quolibet actu venereo eſt ibi ſuꝑfluitas rõis ⁊ dele
ctatõis.q intantũ abſoꝛbet rõem ꝙ ĩpoſſibile ẽ aliqd
ꝙ in illo actu ſpũs ꝓphetie nõ tangebat coꝛda pꝓpbe
taꝝ.xxxij.q.ij. c. Cõnubia.ergo nullłꝰactꝰ venere eſt

abſq; peccato.Rñdet idẽ b.tho.vbi ſupꝛa. ꝙ mediũ

virtutis qð coꝛrũpit᷑ ꝑ ſuꝑfluũ ⁊ diminutũ nõ atten
dit᷑ ̃m quantitatẽ ſed m ꝙ conuẽit recte rõi. Et iðo
babũdantia delectatõis ꝗᷓ eſt in actu venereo ᷣm rõʒ
oꝛdinato nõ contrariat᷑ mediovirtutis. Et pᷣterea ad

virtutẽ nõ pꝑtinet quantũ ſenſus exterioꝛ delectet᷑. qd

ſeqͥtur coꝛꝑis diſpoſitõeʒ.ſed qᷓntũ appetitꝰint᷑ioꝛ ad
hbmõi delectatões afficiat᷑ec etiã hoc ꝙ s liberuʒ
actũ rõis nõ pᷣt habere ad ſpũsalia ↄſiderãda ſił cũ il
la delectatione oñdit ꝙ actus ille ſit Zꝛiꝰ virtuti. Nõ

eniĩ eſt cõtrariũ virtuti ſi rõis actus aliqũ inrermitrat

aliquo qð ſᷣm rõem fit. alioqn ꝙ aliqͥs ſe ſomno tra⸗
dit eſſet cõtra virtutẽ. hoc tamẽ ꝙ concupiſcẽtia ⁊ dele
ctatio venerea non ſubiaceat impioꝛ moderatiõi ra⸗
tionis pꝛouenit ex pena pꝛimi peccati inqtũ rato ðo

rebellis demeruit habere ſuã camẽ rebellẽ. vt ptʒ per
Auguſt. de ciul. deie Nõ eſt ergo in illo actu pctm̃
pter illã immod erantiã delectatõis ⁊ cõcupiſcentiam

ſed eſt aliq penalea pꝛĩo peccato deriuatũ.hec tho.

Et ad hoc facit qð ait apłs.icoꝛin.vij. Si nupſerit
virgo nõ peccat.⁊ hieroni.dicit.cõnubia legitima ca
rent quidẽ peccato.xxxij.qij.c.cõnubia.
9„ „

De boc igitur vicio po⸗/ F. .

teſt intelligi ld ps. riij. Incenderũt igni ſanctuan
um tuũ. In terma polluerũt tabernacłm noĩs tui Ad
literã loqur pꝛopheta ventura pꝛenũciandode tem⸗
plo dñi quod erat in hierm nobiliſſimũ ꝙ appellat

ſanctuariũ ⁊ tabernaculũ noĩs ſui:i.factũ ob nomen

głiam⁊ laudẽ domini. Et iſtud fuit pollutũ ⁊ igni in

cenſum ꝑ geties ſiue chaldeos.cũ nabuchodonoſoꝛ
cepit hieroſolimã tꝑe regis iude.ſ. Sedechie. ſiue ro⸗

manos cũ Litus deſtruxit eã pꝰ quadraginta duos
annos a paſſiõe dñi.Moꝛalrvero templũ dñi ſunt
fideles.iuxta illð.i.coꝛĩ.iij. Templũ dñteſtis vos.qᷣ
reſpectu aĩe pñt dici ſanctuariũ. qꝛ in eis ẽ ſanctitas
⁊ habitatio dei vt dicebat᷑ eſſe in ſanctaſctõꝝ.⁊ reſps
ctu coꝛpis tabernaculũ in quo aĩa qeſcit. Unde Pe.
in ſecũda ca.loquẽs de coꝛꝑe ſuo ait. Scio qꝛvelox ẽ
depoſitio tabernaculi mei.⁊ illõ tabernaculũ.i. qͥli⸗
bet fidelis eſt nomĩs dñi.quia habet in ſe nomẽ chꝛi
ſti inquantũ dicit᷑ ypᷣianus a chꝛiſto. Ignis libido ẽ
inquit Ouige.i.ſignat libidinẽ.de peni.di.iij.c.inter
hec.Incendit᷑ ergo templũ illõ ꝑ luxuriã interioꝛem
Polluit᷑ ꝑ luxuriã exterioꝛẽ.Ligna qͥbo incendit᷑ ſunt
occaſiões⁊ incitationes eiꝰ. Sicq; tẽplũ ad ſolũ redi
git᷑ infernale.pꝛopt᷑ qð ðꝛ. Incenderũt igni ſanctua⸗
riũ in terra.i.ita ꝙ ad terrã dirutũ eſt.ad terrã.ſ.ĩfer⸗

nalẽ. Tria ergo ſunt circa hocvidenda ⁊ elicienda ex

verbis pẽõ. Pꝛio eius occaſionẽ ſubtrabendam in
materie ſuggeſtiöe.· Secũdo eiꝰpꝛogreſſionẽ pꝛeci
dendã in ignis extenſiõe. Tertio eius leſnẽ cõſe⸗
quendã in temꝑli cõſumptione
Muantũ ad pꝛimũ oc ·F. Il⸗

caſiões luxurie ſunt multe Robenꝰ holchot ſup lib.

Sapie ponit decẽeſſe contẽtas in his verſibo. Ocia

ſegnicies ſomnꝰ caro femlavinũ.Pꝛoſperitas ludus
carmĩa foꝛma puer:Nũc autẽ ſeptẽ bꝛeuit᷑ ponẽtur-
Pꝛia eſt ocioſitas. Uñ ðꝛ.xvi Ezʒech. Hec fuit ini
qtas.iicã iniqᷣtatis ſoꝛoꝛis tue ſodome.ſuꝑbia.ſatu⸗
ritas.panis.⁊ abũdãtia ⁊ ociũ. Et ociũ ſoꝛoꝛ dicit.i.
ſimul in vicio luxurie.ber. Oim tẽptationũ malaruz
cauſa⁊ ſentina eſt ociũ. Sapiens. Ocia ſi tollas pire
cupidinis arma.i.luxurie artes in his. Scda ẽ ni
mia qes. Ro.xiijeon in cubiliboꝛ ĩpudicitijsſe ã⸗
bulemꝰin nr̃a ↄuerſatõe.ꝑmittit cubilia ĩpudicitijs.
qꝛ nimis qͥeſcẽdo in lecto hõ incidit in laſciuias⁊ in ĩ
pudicicias luxurie.iſboſeth filiꝰſaul qͥ eſcẽs ⁊ doꝛmi⸗
ens in lecto ꝑcuſſus ſuit in inguine ⁊ occiſus a rebab
⁊ banaa pꝛincipibo latronũ.iij. Reg. iij. Ad ſignan
dũ ꝙ ex nimia qͥete a demonijs aᷣs pcutitvicio luxu⸗
rie. Unde? Catho Nec ſomno dediteſto.ſ.nimio.
MNã diuturna qͥes vicijs alimẽta miſtrat. Tertia
vẽtris ingluuies:ſiue in nimis comedẽdo ſiue Zimis

Tirulus Quintus

laute.pꝛouer.łxix.Qui delicate pauerit ſeruũ.i.coꝝ
pus bu in fine ſentiet eũ contumacẽ.id eſt rebellẽ ꝑ
ſtimulos luxune. Unde in figurã pꝛimi paretes per
petrato vicio gule ſubito in teneſtri ꝑadiſo ſenſert ſti
mulos carnis. vñ ⁊ fecerũt ſibi periſomata Geñ.iij.
Ber. In delitijs piclitat᷑ caſtitas.hiero. Uent ⁊ geni
taliavicina ſunt mẽbꝛa. vt exvicinitate mẽbꝛoꝝ intel
ligat᷑ confederatiovicioꝝ.di.xxxv Quarta vinum
immoderate ſumptũ.pꝛou.xx Luxurlioſa res eſtvinũ
id ẽ cauſa luxurie. Et apłus ad ephe. Nolite vite in⸗
ebꝛiari vino in quo eſt luxuria.i. materia lucurie. In
cuius figurã Noe factꝰebꝛius denudauit femoꝛa. ge
ne. ix. qꝛ. ſ.venter mero eſtuãs defacili ſpumat in libi
dinẽ.E xemplũ in lothiqui nimio vino inebꝛiat? a fi
liabꝰcõcubuit cũ eis.gene.xix. Quiĩta nimia fami
liantas cũ mulieribo.Ecchi.xlij. In medio mulieruʒ
noli cõmoꝛari pꝛouer.vi.HNunqͥd homo pᷣt abſcõde
re ignẽ in ſinu ſuovtveſtimẽta ſua nõ ardeãt.⁊ ãbu⸗
lare ſuꝑ pꝛunas vt nõ comburãtur plãte ei Sic qui
ingredit᷑ ad vxoꝛẽ pꝛoximi ſui nõ erit mũdus.ſ.ſi fue
rit familiaris. Sic exponu ico.de lira illð Eccliaſ.
xlij. Melioꝛ eſt iniqͥtas viri qᷓ; mulier bñfaciẽs.i.mi
nus periculoſa cõuerſatio etiã cũ malis vins ẽ; con
uerſatio familiaris cũ bonis mulieribo. Uñ Hieroñ.
Poſpitiolũ tuũ raro aut nũqᷓ; mulieꝝ pedes terant.
quia nõ poteſt digne habitare cũ deo a feminaꝝ ac⸗
ceſſibꝰdelectat᷑. Femĩa cõſcĩam ſecũ inhabitãtis exu⸗
rit.di.xxxij.Nec cõfidas de ſanctitate.qꝛ nec ſancti⸗
oꝛ dauid.nec foꝛtioꝛ ſamſone.nec ſapiẽtioꝛ ſalomõe.
qui ꝑ mulieres coꝛruerũt.Periculoſa eſt etiã cõuerſa
tio cũ iuuencuł. Unde Helinãdus.Qõ facit in femi
na ſexus hoc in puero etas. Serxta eſt curioſitas
ſenſus q̃ eſtvel in aſpectu pulchꝛarũ reꝝ.vel auditu

turpiũ vel in cantilenis.vel tripudijs.vel in exꝑien⸗

tia ipſarũ voluptatũ. UndeEcchi.ix. Auerte faciẽ tu
am a muliere comptaNamvt dicit᷑ Geñ. xxxiiij(ũ
vidiſſeteinã ſichen filius hemoꝛ cõcupiſcẽs eam ra⸗
puit. Iniecit dñavxoꝛ phutiphar oculos in ſoſeph et
dixit. doꝛmi mecũ. Beñ.xxxix. De iudith dicik ꝙ pul
chꝛitudo eius captiuã duxit aiam eius.ſ.holofernis
iudith.x. Et ecchiaſt.ix.ðꝛ Cũ ſaltatrice nõ ſis aſſidu
us nec audias eã. Iſta ſigurant᷑ ꝑ illa ecr qbo foꝛ⸗
nax incendebat᷑ a miniſtris nabucho.ſ.napta.i.qð⸗
dam genꝰ bituminis.videlʒ aſpectus vanꝰ.pix.ſ.au⸗
ditus turpiũ ludoꝝ⁊ maloꝝ exemploꝝ. ⁊ malleoli.i.
ſarmẽta cogitationũ turpiũ ex curioſitate. Iſtis incẽ
dit᷑ foꝛnax ↄcupĩe bũanevt faciat flãmã luxurie q ꝓ⸗
pinat᷑ a malis mĩſtris diaboli.Dañ.ij. Septia ẽ

ſupbia. Qõð ſuꝑbia ſit occaſio luxurie oñt Oſee ꝓphe

ta dicẽs contra iſraelitas.ſpũs foꝛnicatõis in medio
eoꝝ.⁊ dñm nõ cognouerũt.⁊ rñt arrogãtia iſmł in fa⸗
ciem eiꝰac ſi diceret vt exponit Gꝛego. Culpa que ꝑ
elationẽ mẽtis in occulto latuit percarnis luxuriã in
aperto rñt.i.ex hoc oñſum eſt ꝙ cã libidĩs ꝓceſſit ex
culpa elatõis.Uñ⁊ apłs loqns de ãtiqͥs mũdi ſapiẽ
xbo qͥ euanuerũt in cogitatioibo ſuis dicentes ex ſuꝑ
bia ſe eſſe ſapientes.dicit,tradidit illos deus.i.tradi
pꝑmiſit in deſideria coꝛdis eoꝝ.i.in ĩmundiciã In hu
ius figurã ille pꝛimꝰinobediẽs mox vt ſuꝑbiẽdo pec
cauit pudẽda cõtexit, quia ↄtumeliã ſpũs ðo intulit

mox carnis cõtumeliã innenit E q auctoꝛiſuo ſubi

ditus eſſe no luit.ius carniſ ſubdite quã regebatam
ſit. Hinc eſt enĩ ꝙ longa cõtinentia repẽte ſoluitur.⁊
plerũq; vſq; ad ſeniũ virginitas ſeruata viciat᷑.quia
enĩ negligi᷑ humilitas coꝛdis.rectꝰ iudex deſpicit eti
am integiitatẽ coꝛꝑis.hec oĩa grego.in.xxvi.moꝛał⸗
ſuꝑ illð.Qui docet nos ſuꝑ iumẽta terre.Ad idẽ ſa
cit qð ait ipſe greg.lib.xxxiij.ſuꝑ illð iob. armilla p⸗
foꝛabis maxillã eius. Hoſtis antiquꝰqꝛ iã intero do
minatł,etiã exterius ſeuire ꝑmittit᷑. vt qͥ in cogitatiõe
elati ſunt ꝑ camis luxuniã pꝛoſternant᷑ Scimꝰ alt
quãdo minꝰeſt in carnis coꝛruptõe cadere qᷓ cogita
tione tacita ex deliberata elatõe peccare Sʒ cũ minꝰ
turpis ſuꝑbia credit minꝰvitat᷑ uxunã vero eo ma
gis erubeſcũt hoĩes quo ſimul oẽs turp nouerũtvt
t plerũq; ꝙ nõnulli poſt ſuꝑbiã in luxuriã coꝛruen
tes ex apto caſu malũ culpe latentis erubeſcũt ¶nð
⁊ in vitaſpatꝝ legitur ꝙ quidã qͥ ꝑuenerat ad mgꝗnũ
apicem ꝑfectõis ⁊ contẽplatõis ⁊ quia elatus fuit in
mente deuenitvſq; ad vicia carnis.itavt heremũ de
ſereret. ⁊ ad ſeculũ rediret. Sed iter agens hoſpitatꝰ

de nocte in cella duoꝝ fratrũ incipientiũ deo ſeruirre

cum ſermonẽ ſacerent ei exhoꝛtatoꝛiũ vite ſpũalis. et
ad eoꝛũ requiſitiõe inter verba in ſe reůſus penituit.
⁊ ad cellã redijt.ſuꝑbiãq; ſuam recognoſcens ⁊ peni
tens ad gratie perfectionẽ cito aſcendit.

Muantu ad ſecundu F.

ſcʒ de ꝓgreſſiõe. Sciẽdũ ſiẽ ignis paulatiĩ ↄſumit
tẽplũ.ita luxuria a cogitatõe turpiũ ĩcipit.⁊ niii reſi⸗
ſtak vlten? pcedit Dꝛogreſſus luxuriefit ꝑ ſeptẽ gradꝰ
ꝛimꝰeſt ſenſualis cõplacẽtie toleratio.
ecũdus eſt moꝛoſa delectatio.
ertiꝰeſt in actũ conſenſio.
uartus impudica aſpectio.
Quintus turpis confabulatio.
xtus libidinoſa cõtrectatio.
eptimꝰoperis expletio. extra.
ꝛimi tres ſunt ĩ coꝛde ab ſtra.Dalij qᷓ̃tuoꝛ ĩ coꝛꝑe ab

—— ½

De pꝛimo grad po .§.
De peimogra an Kn.

ſtrarũ ab oculis meis:.ait dñs.i.cogitatiões veſtras
inquãtum ſunt male vt cogitatões luxurie.Pꝛo cuiꝰ
declaratõe ſciendũ.quod tũc cogitatio luxurie pctm̃
eſt quãdo qͥs cogitans turpia volũtarie.ſiue ad peni
tendũ de his que geſſit.ſiue ad intelligẽdũ vel docen
dum materiã de turpibo bona intẽtõe. ſiue inuolũta
ria occurrit cogitatõ turpis exocioſitate mẽtis. vł cu
rioſitate. vel ex geſtis ꝑ eũ.vel ꝑ ſuggeſtionẽ demõis
ſenſualitatis.tñ aliqualr delectata ſibi ↄplacetcũ di
ſplicẽtia tñ rõis ibi eſt pctm̃ veniale.Et hoc eſt quod
ait apłs Roma.vij·Nõ eĩ quod volo bonũ boc ago.
ſed quod odi malũ hoc facio. Loqͥᷣtur enĩ de malo
concupiſcẽtieꝛ cõplacentie ſenſualis. quod frequẽter
patit᷑ nimꝰin cogitationiho turpibus qð quidẽ licʒ
odiat ſᷣm rõem.tamẽ patit᷑ illud in ſenſualitate.talis
cõplacentia ſignificani põt ſeu figurari. ꝑ eſum ligni
vetiti ab Eus.quod oſtẽdit greg.dicẽs.ſuggeſtio pec
cati ſit ꝑ diabolũ,delectatõ ꝑ camẽ:cõſenius ꝑ ſom̃.

e
iel

ynt

1nh
i

Capitulũ Pꝛimũ

id eſt rationẽ. quia ⁊ pꝛimo ſerpens culpã ſuggeſſit.
Eua velut caro.id eſt ſenſualitas delectata eſt Adaʒ
vero velut ſpũs conſenſit⁊ inrra Cum enĩ malignus

ſpũs peccatũ ſuggerit in mẽte.ſi nulla delectatio pec
cati ſequatur.peccatum omnino perpetratũ non eſt.
TCTum vero caro delectari ceperit.peccatũ iam naſci in

cipit.Si vero ex deliberatoe conſenſit tũc peccatũ co

gnoſcitur perfici.ſcilicʒ in animo. In ſuggeſtione enĩ
peccati ſemen eſt in delectatione fit nutrimentũ in cõ

ſenſu perfectio.Etſepe cõtingit vt quod malignus

ſpũs ſeminat in cogitatiõe.caro trahat in delectatio⸗
nem.nõ tamen animus.id eſt ratio eidem delectatio

ni cõſentiat.Et cum caro ſine animo delectari neqat

ipſe tamẽ animꝰcarnis voluptatibꝰreluctans in de⸗

lectatione carnali quoquo mõ ligat᷑ inuitus. vt ei ex

ratione cõtradicat nec cõſentiat.⁊ tamẽ ea delectatio
ne ligatus ſit. ſed ligatũ ſevehemẽter ingemiſcat. Uñ
⁊ ule celeſtis exercitus pᷣcipuꝰ miles gemebat dicẽs.
Video aliam legẽ in membꝛis meis repugnantẽ le⸗

gli mentis meeꝛ captiuũ me ducentẽ in lege peccati.
Itaq; eſt homo⁊ captinus vt ita dixerim⁊ liber.liber

ex iuſticia.captiuus ex delectatõe quã poꝛtat inuitꝰ.
hec ille.diſt.vi.teſtamentũ in pales ſed penſandum.
Si arguat᷑ contra.qꝛ videlʒ Aug.dicit in libꝛo de li⸗
bero arbitrio ꝙ nullꝰpeccat in eo quod vitare nõ po⸗
teſt. Sed nõ poteſt bo:mo vitare qͥn actus ſenſualita
tis ſit inoꝛdinatus.Eſt enĩ ſenſualitas pꝑpetua coꝛru
ptio q;diu viuimꝰ in mundo.ſᷣm auguſti.ergo talis

motus ſenſualitatis ſeu ↄplacentia nõ eſt peccatum.

Ruñdet b.tho.pꝛĩa ſecũde.q.lxxiiij.arti.iij.ꝙ ꝑpetua
coꝛruptõ ſenſualitatis intelligeda eſt q;tũ ad vomitẽ
qui nunẽ; totałr tollit᷑in hac vita.Tranſit enĩ oꝛigi⸗
nale peccatũ reatu.⁊ remanet actu.i.quo ad inclina⸗
tionẽ ad malũ. Sed talis coꝛruptio nõ impedit quin
hõ rõnabili volutate poſſit repꝛimere ſingulos mo⸗

tus inoꝛdinatos ſenſualitatis ſi pᷣſentiat.puta diuer

tendo cogitatõem ad alia.Sʒ du homocogitatiõem

ad aliud diuertit. poteſt etiã circa illð aliqͥs inoꝛdia⸗

tus motus inſurgere.ſicut cũ quis trãſiert cogitatio
nem ſuã a delectationibo carnis volens cõcupiſcẽtie

4

motus vitare ad ſpeculatiõem ſcienti.
De ſecundo gradu ſci F. V

licet moꝛole delectatois intelligitulð Hiere.ih Cſqq

quo moꝛabũtur apud tecogitatoes noxie.Etillð ſa⸗
pieñ.i. Peruerſe eni cogitatoes ſepant a deo. Nulluʒ
autẽ peccatũ ſepat a deo.niſi moꝛtale.ogitatio aũt
moꝛoſe delectatiõis cirea materiã luxurie eſt ꝑuerſa
quia cõtra debitũ vſum ſeu rectitudinẽ rõnis vndeet
moꝛtale.Quod firmat be.tho.pꝛĩa ſecũde.q. lxxxiiij.

*..

ar. viij.ꝑ autoꝛitatẽ aug.dicẽtis in libꝛo.xij. de trini.

Sicõſenſus illecebꝛis.i.voluptatis ſola cogitatoõne
delectatõis ↄtentus eſt.ſic hñdũ exiſtimo velutcibũ

vetitũ ſola mulier comederit ⁊ poſt pauca ſubdit.ꝙ

totus hbomo danabit᷑ ꝑ hmõi que ſine volũtate opan
di.ſed tñ cũ volũtate animũ talibo oblectadi ſoliꝰ co
gitatõis ſentiunt eſſe pctã niſi ꝑ grãm xpᷣi remittant᷑

Nullus autẽ damnat᷑ niſi pꝛo moꝛtali. Ad hoc etiã

anim intra ſemetipm etis ꝑ deſideriũ voluit. Et ni⸗

——

facit qdð greg.ait. Plerũq; autẽ puerſum qð coõcipit

ð,

mihp. mẽtem nequaq; immũda cogitatio maculat cũ
pullſat ſed cũ hanc ſibi ꝑ delectatiõoʒ ſubiugat.de pe.

di.lij. ceinter hec. Macula autẽ nõ cõtrabit᷑ pꝛopꝛie
niſi ꝑ moꝛtale.ſᷣm tho.ĩ.iiij.ergo ⁊c. Etnota ꝙ in
expoſitõe illius figure de eſu pomi vetiti ꝑ adã ⁊ euãẽ
aliter ꝓcedit aug.aliter greg.lã greg.in.S.pᷣcedenti
euã dicit carnẽ.i.ſenſualitatẽ ſignare in q nõ cõtingit
eſſe niſi veniale.ſed aug.ponit euam rõnem figurare
inferioꝛẽ.in qua poteſt etiã eſſe moꝛtaleſᷣm tho. ⁊ vi⸗
rum rõnem dicit eſſe ſuꝑioꝛẽ in hoĩe. vnde eſum eue
dicit ſignare moꝛoſam delectatõem in cogitatione.et
eſum ade cõſenſum mẽtis in actum.nec eſt ꝑ hoc cõ

trarietas in ſentẽtie dicte ↄcluſione.ſed varietas ex⸗

poſitiõis dictefigure.Quid ſit ratio inferioꝛ.⁊ qͥd ſit
ratõ ſupioꝛ habes in pꝛima pꝑte titu.jip. Sed ꝓ ma
ioꝛi declaratõe huius materie q vtilis eſt ⁊ difficilis

ad cognoſcendũ dicit b. tho.pꝛia ſecũde.q.lxxiiij.ar

ti.viij Quod aliqͥs de foꝛnicatõe cogitans põt de du
obꝰdelectari. UVno mõ de ipſa cogitatõe. Alio modo

de foꝛnicatõe cogitata. Delectatio de cogitatõe ipᷣa ſe
quiẽt᷑ inclinatõem affectꝰin cogitationẽ ißam ogita

tio ipᷣa ſᷣm ſe nõ eſt peccatũ moꝛtale.ĩmo qũq; eſtve⸗

niale tm̃. puta cum qͥs inuniliter cogitat de ea.qñq;

ſine peccato om̃ino vt qñ vtiliter de ea cogitat.vt cũ
vult de ea pᷣdicarevel diſputare.⁊ ideo ꝑ ↄſeqns co⸗
aitatioꝛ affectio que ſic eſt de cogitatiõe foꝛnicatiõis
non eſt de genere peccati moꝛtał.ſʒ qñq; veniale.q̃n
doq; nullũ. Unde nec cõſenſus in talẽ delectatiõem
eſt moꝛtale.ſed ꝙ aliqs de foꝛnicatiõe cogitans dele⸗
ctet᷑ de ipᷣo actu cogitato.hoc contingit ex hoc ꝙ affe⸗
ctio eius eſt inclinata in hũc actũ. Unde ꝙ aliqͥs cõ⸗
ſentiat in talem delectatõem hoc nihil eſt aliud qᷓ; ꝙ
cõſentiat in hoc ꝙ affectus eius ſit inclinatus in foꝛ⸗
nicatõem·Nullꝰenĩ delectat᷑ niſi in eo qð eſt ↄfoꝛme
appetitui eiꝰ.Qõð aũt aliqͥs eligit ex deliberatõe ꝙ al
fetus ei cõfſoꝛmet᷑ his q̃ ſᷣm ſe ſunt moꝛtalia? moꝛtlłe.
Vn talis ↄſenſus in delectatõʒ peccati moꝛtalł in co⸗
gnitõeꝛ ſi nõ in opꝰeſt moꝛtale.Hʒ ergo locũ in alijs

moꝛtalibo. vt homicidij.ſurti ⁊ hmõi.Dicit eĩ b. tho.

vbi ſupꝛa.ꝙ cõſenſus in delectatõem q̃ ꝓcedit ex cõ⸗
placentia actꝰhomicidij cogitati eſt pctm̃ moꝛtale.ñ
autẽ ↄſenſus in delectatõem que pꝛocedit ex cõplacẽ
tia delectatiõis de homicidio.Contingit autẽ freq̃n
tius hoĩem peccare circa mateniã luxurie in moꝛoſa
delectatõe quia magis ad hmõiinclinat᷑. Et incidũt

in hoc tepidi. Nã frigidi id eſt habituati in peccato

ſubito trahũtur ad coſenſum openis. feruẽtes qciti
us expellũt immũdas cogitatões. Sed tepidi moꝛã
tur in huiuſmõi.⁊ ſᷣm tho.vbi ſupꝛaar.vidicit᷑ dele

ctatio moꝛoſa nõ ex moꝛa tꝑis.ſed ex eo ꝙ ratio deli⸗

berans circa eã immoꝛat᷑. nec tamẽ eã repellit.tenẽs
2 volens libent᷑ que ſtati vt attingũt aim repelli de⸗
buerũt.vt dicit aug.in.xij.de tri.Et quãuis appꝛe⸗
henſio virtutis imaginatiue ſit ſubita⁊ ſine delibera⸗
tione.⁊ ideo poteſt aliquẽ actũ cauſare ante; rõ ſu⸗
pioꝛvel inferioꝛ habeat tẽpus deliberandi.⁊ ibi põt
eſſe veniale tantũ.tamẽ iudiciũ rõnis inferioꝛis qua
ſcʒ iudicat᷑ de aliquoagẽdo vł nõ agendo ꝑ rões tꝑa
les.puta ꝑ legem humanã vel naturalẽ.eſt cũ delibe
ratione que indiget temꝑein quo ⁊ ſatio ſupiet ue
5

ſm rationes eternas ſeu legẽ diuinã iudicat de agẽ⸗

dis deliberare poteſt. Unde ſi non cohibeat ab actu
peccati ꝑ ſuam deliberationẽ.ſ.deteſtãdovt malum
ei imputat᷑.⁊ ſic et ipſa cõſentire videtur. Pe.de tha⸗
ren. in. ij:ſenten. diſti. xxiiij.ſic dicit. Complacentid
ſurgentem in ſenſualitate circa luxun vel alið quod
eſt moꝛtale ex genere ſuo. Aut ratio ſuperioꝛ ex conſi
deratõe diuini pꝛeceptivel offenſe dei ſtatĩi repꝛimit.
⁊ tũc non eſt niſiveniale.Aut nõ ſtati repꝛimit.⁊ tũc
aut expꝛeſſe ↄſentit. ⁊ ſiceſt moꝛtale auiani comedit
id eſt rõ ſuꝑioꝛ ↄſentit. Aut nõ exp̃ſſe ſed negligit re⸗
pꝛimere. Aut ergo manet talis ↄplacẽtia pꝰ ſufficiẽ/
tem deliberatõem⁊ aĩaduerſionẽ ꝑiculi.⁊ tũc ẽ moꝛ⸗
tale.⁊ mulier comedit. Aut nõ manetꝛ ſic eſt veniale

k tertio grad K§. VI.

rie.ſ.ↄſenſus in actũ turpẽ.iſtud eſt moꝛtale ¶Matl
xv. Ex coꝛde exeũt cogitatões male.furta.homicidia
foꝛnicatões adulteria.⁊ hec coinqͥnãt hoĩem.i.macu
la moꝛtali inficiũt quãdo ſunt cogitatões deliberate
hoꝝ.Et tũc ſᷣm aug.dicitadã figuratiue cõediſſe po
mũ.i.rõem ſuꝑioꝛẽ ↄſenſiſſe expᷣſſe ſaltẽ ꝑ omiſſionẽ.
⁊ cõſeqᷓnter moꝛtẽ anime incumere.Vnde augꝰ.dicit
ꝙ pꝛĩa differẽtia peccati moꝛtalis eſt cũ in coꝛde con
ſentit᷑ libidini.figurata ꝑ puellã moꝛtuã ſed adhuc ĩ
domo iacentẽ.de penitẽ.diſtin.ij. Sicut. Item dicit
auguſt. Si cuiadheſit cupiditas cõcubendi cũ vxo⸗
re aliena ſed deeſt facultas.nõ minus reus eſt q;ᷓ ſi in
ipio facto depꝛehenderet᷑ de peniten.diſtin i· Et hoc
quo ad iudicium diumũ non humanũ vbi non pu⸗
niũtur cogitationes ſole etiam deliberate.Et eſt ſimi
litudo in genere non in ſpecieſeu quantitate.Nam ſi
cut eſt peccatũ operis maius q;ᷓ coꝛdis ceteris pari⸗
bus.ita⁊ grauius punit᷑a deo, Sed in boc eſt eq̃li⸗
tas in diuturnitate pene:qꝛvtrũq; pena eterna puni
tur. Idn dicendũ eſt de alijs peccatis. vt patet ea.
diſtin. per plura capitula.ante illud.Si cui.Et boc

totum intelligendũ eſt deliberato cõſenſu in actum

peccati moꝛtalis eiug.ſ.quod eſt cõtra aliqð pᷣcepto⸗
rum.vt foꝛnicatõis.furti.homicidij.⁊ hmõi.Cõſen⸗
ſus auteʒ deliberatus in actũ peccativenialis.qᷓ;uis
etiam pertineat ad ratiõem ſu alionem. non tamẽ ex
ſe eſt niſi veniale.puta quis deliberat dicere menda⸗
ciũ officioſum vł iocoſumvelverbũ ocioſum. ⁊ hmõi
ſ̃m Thomã pꝛia ſecunde queſti.lxxv.artic.ix. Ex ſe
autẽ pꝛopterea dictũ eſt quia rõe cõtemptus adiun⸗
cti poſſet eſſe moꝛtale.Sciendũ etiã quod cũ pecca⸗
tum cogitatiõis motale ſit eiuſdẽ ſpeciei.cum eodeʒ
opere exterioꝛi ꝑpetrato. ſed differũt ſᷣm imꝑfectũ et
pfectum.quia peccatũ coꝛdis dicit᷑ impfectuʒ reſpe⸗
cru peccati oꝑis ſᷣm tho.pꝛia ſecunde.Ideo quemad
modũ peccata moꝛtalia opcris de neceſſitate opoꝛtet
ea cõſiteri non ſolum in genere. ſed in vltima ſpecie.
Non enĩ ſufficeret dicere ſe ꝑpetraſſe luxuriã.ſʒ opoꝛ
tet ꝙ expꝛimat ſpeciẽ luxurie puta ſimplicis foꝛnica⸗
nonis.vel adulterij.vel ſtupꝛi.vel ſacnilegij.⁊ hmõi.
Ita eriam de cogitatiõibus deliberatis ſuxurie non
ſufficit conſiteri ſe habuiſſe cogitatiões turpes cum
cõſenſu.ſed etiam opoꝛtet ꝙ expꝛimat materiã ipſaꝝ
dclicet cõiugatam. vel ſolutã.vel virginẽ. vel ſan⸗

ctimonialẽ. vel mares et huiuſmodi.Etidem iudicis

um videtur de cogitationibus moꝛoſis.vtſcilʒ expꝛi
mat᷑ qualitas perſonarũ erga quas animꝰverſatꝰ eſt
Cogitatid autem deliberata in vxoꝛem pꝛopꝛiã non
eſt moꝛtale.ſicut nec ipſe actus cõiugalis de ſe ⁊ hoc
niſi ita immoꝛaret᷑ in ea quod pollutio in eam ſeque
retur in vigilia. G
equarto gradu lu J. Vi
xurie quod eſt aſpectus libidinoſus.mat.v. Qui vi
derit mulierẽ ad cõcupiſcendũ eam iã mechatus eſt
in coꝛde ſuo. Ubi auguſtinus. Etiã ſolo viſu cũ tur⸗
pitervel innupta concupiſci᷑ dulteriũ perpetratur.
xxij.queſtione.v.Quividerit.Et ſumit᷑ ibi adulteri⸗
um impꝛopꝛie.ſcʒ ꝓ foꝛnicatõe pᷣm glo.vel alia ſpecie
luxurie. Idem auguſtinꝰin regula. Aſpectu quoq; ?
affectu appetit᷑. ⁊ appetit cõcupiſcẽtia ſeminaꝝ. Nec
dicatis vos habere animos pudicos ſi habeatꝭ ocu⸗
los impudicos quia ĩpudicus oculus impudici coꝛ
dis eſt nücius ⁊ cum ſeinuicẽ etiã tacẽte lingus aſpe
ctu mutuo coꝛda nũciant impudica.⁊ ̃ᷣm concupiſcẽ
tiam alterutro delectãtur ardoꝛe.etiam camis in in⸗
tactis ab ĩmũda violatõe coꝛꝑibo fugit caſtitas ipſa
de moꝛibo. xxxij.q.v. lec ſolo. Caſtitas ãt nõ amitti
tur niſi per moꝛtale.ergoꝛ talis aſpeciꝰeſt moꝛtale. et
pꝛouerbio.dicitur. Abominabilis eſt dño deſigens
oculũ.iſ.in alteꝝ ad ↄcupiſcendũ luxurioſe.ſed nullꝰ
efficik aboĩabilis dño niſi pꝛopter moꝛtale.vt arguit
Ul. ergo talis aſpectꝰeſt moꝛtale. Et notandũ qꝛ
nõ dicit limplr dviderit mulierẽ ſʒ cũ additõe ad cõ
cupiſcendũ. Nam p̃t qͥs aſpicere mitiplłr młieres.qꝛ
vela caſu ſine pᷣmeditatõe.vel ex cã rõnabili.vt.ſ.co⸗
gnoſcãt eã in effigeꝛ diſcemnat ab alijs vł vt attẽtioꝛ?
reddat ſi loqtur de vtilibo velvt ↄſiderãs vanitatẽ oꝛ
natus poſſit meliꝰrepᷣhendere.vel ex quodã boneſto
amoꝛe m illð ꝓuerbiũ Ubi oculꝰ.ibi amoꝛ.ſicut p̃
reſpicit ſiliũ.⁊ amicꝰamicũ.⁊ in his nullũ de ſe pctm̃
velyvt ex pulchꝛitudĩe creature exurgat in laudẽ ccea⸗
toꝛis.ſᷣm illõ põ. Delectaſti me dñe in factura tua.
qð tñ eſt ꝑfectoꝝ. Impfectis ãt eſt piculoſum.vłex
quadã curioſitate vt ſciat factõʒ ſeu ſoꝛmã eiꝰ vel oꝛ⸗
natũ eaꝝ quadã ſenſuali ↄplacẽtia de pulchꝛitudie
eius.ſicut mulieres de egipto aſcendebantꝑ muros
vt viderẽt trãſeuntẽ Joſeph pulcherrimũ.qð ſine pee
catoveniali nõ eſtvel vt libidinoſe inardeſcat in ↄcu
piſcentiã eiꝰ.⁊ hoc eſt aſpiceread cõcupiſcendũ.qð ẽ
moꝛtale.Et ꝙ dictũ eſt deviro erga mulierẽ.idẽ ꝑ to
tum de muliere aſpiciẽtevirũ.ex hoc oſtendit᷑ q; gra⸗

uiterꝛ q; innũerabilit᷑ peccãt qͥ diebo feſtiuis vł alijs

diſcurrũt ꝑ eccliss velvias ad ꝓcandũ mulieres.vel
philocapti in aliqᷓ ſequũtureã. Ad qͥd eĩ niſi ad con
cupiſcendũ libidinoſe.Quitot pctã moꝛtalia perpe⸗
trat qt diuerſas ↄcupiſcẽtes aſpiciũt.vel qͥtvicibus
vnã⁊ eandẽ ſeq̃ntes diuer tꝑibo aſpiciũt ad ↄcupi
ſcendũ. Ipᷣe etiã mulieres ꝑpẽdẽtes ſe adamariꝛ pꝛso
cari quotiẽſcũ q; ſtudioſe ſe offerũt aſpectibo amato⸗
rũ vtilł placeãttotiẽs peccãt moꝛtalr.etiã ſi nil turpe
agerevellet cũ illis.⁊ rõ eſt qꝛ ſunt occaſio efficax rui
ne illoꝝ.⁊ qͥ occaſionẽ dãni dat.oãnũ quoq; dediſſe
videtł/extis de niur. ⁊ dã. da/ ca. ſi culog Sed aͤg

de illis qͥ ſub ſpecie moꝛtificatõis ſpũalis faciũt coꝛã
ſe denudare młieres totaliter.ſicut comꝑtũ eſt aliqũ
in aliquibo pᷣtendentibo ſanctitatẽ. Credo non poſſe

excuſari a moꝛtali pctõ.Et ratio hꝰeſt.qꝛ hoc eſt con

tra honeſtatẽ naturalẽ adeo vt etiam pꝛimi cõiuges
adam?⁊ eua poſt trãſgreſſionẽ pᷣcepti nõ paſſi ſunt ſe⸗
inuicẽ nudos videri ·ſed fecerũt ſibi periſomata ð fo⸗
lijs ficus.i.cooꝑtoꝛia pudẽdoꝝ.vt pʒ geñ.iij.⁊ vale⸗
rius maximꝰdicit ꝙ nõ erat phas patrẽ cũ ſilia ſimul
balneari ne nudos ſeinuicẽ viderẽt cũ tñ eẽnt ethnici

¶Vnde ſola ratio naturał hoc eis dictabat. Scða ra

tio eſt pꝛopter periculũ lapſus. Dauid tam ſanctus
aſpiciens a caſu mulierẽ lauantẽ ſe nõ euaſit crimen
adulterij.quomõ credendũ eſtvt non incidat in lad
um diaboli.qͥ ſtudioſe ſibi laqueũ parat. Qui amat
piculum incidet in illud.dicit᷑ Eccliaſti.iij. Unde et
barnabas cum videret gentiles in quodãa feſto lude/
re mares cum feminis nudos ita hoꝛruit obpꝛobꝛiũ
hoc et penculũ vt malediceret eos ex cu maledictõe
ſecuta eſt ruina templivnde multi moꝛtui ſunt. Ter
tia rõ eſt pꝛopter ſcandalũ. Nihil eni occultũ. quod
nõ reuelct᷑. Math.x. Cum autem talia deueniũt in
noticiã alioꝝ pᷣcipue facta a perſonis que reputatur
ſpũales. generant magnũ ſcandalũ cogitantibo hoĩ
bus etiam peioꝛa⁊ de alijs ꝑſonis vere honeſtis⁊ bo
nis etiã ſimilia. Qui autẽ ſcandalizauerit vnũ de pu
ſillis his. expedit ei vt ſuſpendat᷑ mola aſinaria ĩ col⸗
lo eius.⁊ demergat᷑ in pꝛofundũ.Mat.xviij. Ex ꝗ
pena innuit᷑ peccatũ moꝛtale in ſcandalo inductiuo
ad moꝛtalevt hoc. Sed vt dicit pꝛopheta. Facies ea⸗
rum ventus vꝛens.id eſt aſpectus eaꝝ in facie eſt im
mittẽs quendã afflatũ ⁊ inſtigationẽ libidinoſam in
aſpicientẽ. quantomagis aſpectus turpitudinũ eaꝝ
UVndeꝛ Leuiti.xviij. Ubi pꝛohibet᷑ matrimoniũ cõ⸗
trabendum intercertas perſonas ſub noie aſpectus
turpitudinis earũ pꝛohibet᷑ cum dicit. turpuudinẽ

eius non reuelabis. quaſi oſtendẽs quod talis aſpe⸗

ctus eſt inductiuꝰefficaciter ad cõmixtionem. Nlõ eſt
ergo buiuſmodivera moꝛt ſicatio.ſed deceptio diabo
li.⁊ laqueus animax inſipientiũ.⁊ diel poteſt hoc vi
cium Impudicicia.

Duintus gradus lu &.viI

rurie eſt turpis cõfabulatio.i. Coꝛinth.xv. oꝛrum⸗
punt bonos moꝛes colloquia mala⁊ Cipꝛia. in libᷣ.
devirgitate ait. ipe ↄcubuꝰ ipe ↄplexus. ipᷣa Pfabula
tio.ſcʒ turpiũ quãtũ dedecoꝛis ⁊ criminis afferat. cõ⸗
fitent᷑. Sed crimen impoꝛtat moꝛtale peccatũ.ergo ⁊
cõſfabulatio.i. locunio turpiũ eſt moꝛtale. qð ait apłs
ad epheſ.v.Appellat ſtultiloquiũ ⁊ cõnumerat int
moꝛtalia dices. Om̃is autẽ foꝛnicatio aut immũdi⸗
cia aut auaricia aut ſtultiloquiũ nõ noĩet᷑ in vobis.
ſicut decet ſanctos.⁊ ſubdit ꝙ omnis talis nõ habet
bereditatem in regno xpᷣi.quo nullus pꝛiuat᷑ niſi per
moꝛtale ⁊ de hoc nulli dubiũ eſt ꝙ ᷣ dicit verba tur
pia ⁊ laſciua hac intentõevt ſe vel aliũ puocet ad lu⸗
xunã vel ſe mete delectandi in locutiõeꝛ cogitanone
turpiũ extra matrimoniũ moꝛtałr peccat ps. Ligua
eoꝛũ.ſcʒ talia ꝑſuadentiũ gladius accutus.ſ.ad ocei
dendũ aiam ſuã ⁊ audientiũ vt exponit auge de pe⸗

diſtin. . Noli. Quĩimo dicẽdo verba honeſta? böa.

ſed hoc fine vt per illa tandem induceret ad libidi/⸗
nem.peccaret moꝛtaliter.ſicut⁊ qui dat elemoſinam
vt cũ illa perſona valeat foꝛnicari.Sedvbi talia ver
ba turpia dicũtur ex quadã leuitate ad ſolacium qᷓ;
uis de ſe non videatur mo:talia, quia peccata oꝛis.

ſᷣm Thoma ꝑ maxime iudicãtur quo ad grauitateʒ

peccati ex intẽtione pꝛoferetis pꝛopt᷑ quod dicitaug.
ꝙ reã linguã nõ facit.niſi rea mẽs.tamẽ per accidẽs
poſſet eſſie moꝛtale ibi ratione ſcãdali ſeu ruine inde
ſequẽtis in mẽte alicuiꝰ vt cũ audientes ſunt ðbiles
ſpuᷣͥ.⁊ verba eẽnt multũ laſciua. Idemvidet᷑ dicẽduʒ
de facientibo vel cantãtibus cantilenas plenas laſci⸗
uijs.⁊ multomagis quãdo ibi immiſcent᷑ etiã nomi
na dei⁊ꝛ ſanctoꝝ.quod ꝑtinet ad notabilẽ irreuerenti
am dei⁊ ſanctoꝝ. Sed audiẽtes libẽter talia.nõ tan
tũ ex quadã leuitate ⁊ ſolatio vano.ſed etiã delectatõ
nẽ deliberatã in tali materia audita querẽtes.non vi
dent᷑ poſſe excuſari a moꝛtali ſicut nec a delectatione
moꝛoſa turpis cogitatõiſ cũ ec auditu ſequãtur talia
pᷣcipue metibus infirmoꝝ.niſi foꝛe hoc foꝛet int᷑ con
iuges. Si ergo contĩgat pᷣter intẽtionẽ talia audiri vi
tare debẽt. vel ſaltĩ diſplicentiã mẽtis habere. Me⸗
diatoꝛes autẽ in huiuſmodi turpibo qͥ poꝛtant ãbaſſi
atas de talibo materijs ſiue viri ſiue mulieres. vel qᷣͥ
ꝑſuadent.vel qͥ deferũt literas ſcieter in iſtis etiã ho⸗
neſta continẽtes.ſed ad cõtrahendã malã amiciciã:
nulli dubiũ quin peccẽt moꝛtał.Digni ei ſunt moꝛ
te eterna.videlicʒ non ſolum qui faciũt huiuſmodi.
ſed etiã qui ↄſennũt facientibo Roma.i. Unꝰ autem
modꝰↄſenſus eſt ꝑ cooꝑationẽ.vt bic.⁊ multomagꝭ
mittẽtes ipas literas et ſcienter recipientes ⁊ legentes

xus.cõtactus manuũ.vel aliaꝝ partiũ coꝛꝑis. Hãc
apłs noĩat turpitudiuẽ cũ ait ad Epheſ.v. Oiĩs ſoꝛ⸗
nicatio aut immũdicia aut turpitudo nõ noĩet᷑ in vo
bis. Ubi glo. Lurpitudo vt in oſculis amplexibꝰ et
hmõi.oĩa talia ſunt pctã moꝛtalia qñ fiũtex libidine
extra matrimoniũ. Unde apls ibi ſubdit.Om̃is foꝛ
nicatoꝛ aut immũdus nõ habet hereditatẽ in regno

xp̃i ⁊ dei. Non autẽ reſumit de turpitudine ⁊ ſtultilo
quioꝛ ſcurilitate.qꝛ ſub ilł.ſ.foꝛnicatõe ⁊ immũdicia

includũtur. Intantũ enĩ ſunt peccata.amplexꝰoſcua
la.tactus.⁊ ſtultiloquia.inc;tũ ꝓcedũt ex luxuria q̃
in foꝛnicatione.⁊ immũdicia notant᷑.m Chomam.
Pꝛo cuius maioꝛe declaratiõe dicit btũs tho.ſecũda
ſecunde queſtiõe.cliiij.quod aliqͥd poteſt eſſe pecea⸗
tum moꝛtale dupliciter. Uno modo ſᷣm ſpeciem ſuã
et hoc modo oſculum. amplexus.vel tactus ſᷣm ſuꝗ
rationẽ non nominãt peccatũ moꝛtale. Poſſunt hec
ſieri abſq; libidine.vel pꝛopter sliqu rationabilem
cauſam. De moꝛe enĩ eſt in aliquibo locis vt nõ ſolũ
vini viros.ſed etiam viri mlieres pꝛecipue cõſangui
neas ſuas cum de nouo aduemiũt vel viſuant ample
xanf᷑. ⁊ manus mutuo cõtingant ⁊ oſculent᷑. Sicut
et Jacob patnarcha oſculatus eſt Rachaelem adole
ſcentulam amoꝛe caſto vt conſanguineam. Neceſſi⸗
tas quandoq; compellit et tangere totum corgus⸗ es

extus gradus lur. I Klx
rie eſt libidinoſa cõtrectatio que.ſ.ſit ꝑ oſcula ãple⸗

Citulus Quintus

etiã ſecretioꝛa nature.vt medicus infirmã in tali ꝑte
CLauſa alia rõnalivt cũ dat᷑ oſculũ pacis in eccleſia
eſto qð nõ fiat aviris erga mulieres talia nõ ſunt pec
cata de ſe.q;uis poſſit ſuꝑuenire ⁊ temptatio ⁊ mala
intẽtio.ſed hoc erit ꝑ accidẽs Alio mõ dicit᷑ aliqð eẽ
peccatũ moꝛtale ex cauſa ſua.ſicut ille qͥ dat elemoſi
nã vt inducat aliquẽ in hereſim.moꝛtałr peccat pꝛo⸗
pter intentõem coꝛruptã. Dictũ eſt ſupꝛa.qð nõ ſo⸗
lum cõſenſus in actũ.ſed etiã ↄſenſus in delectatõeʒ
peccati moꝛtalis eſt peccatũ moꝛtale. Et ideo cũ foꝛ⸗
nicatio ſit peccatũ moꝛtale.⁊ multomagis alie ſpẽs.
vñns eſtvt oſenſus in delectationẽ taliũ peccatoꝛũ eſt
moꝛtale. Et ideo cũ oſcula.amplexus.⁊ tactꝰfiũt p/⸗
pter hmõi delectatõem extra mrimoniũ habendam
ſunt moꝛtalia.quia ſic ſunt libidinoſa. Et qui ꝑmit⸗
tit hec ſibi fieri ab eo quẽ eſtiat ad hoc moueri amoꝛe
libidinoſo moꝛtali peccat.qꝛ facientẽꝛ cõſentientem
par pena conſtringit.vt dicit᷑ij.q.i. Notũ cũ gloſa.
Sed qͥ permittit hoc ſibi fieri credens talẽ moueri ex
delectatione fraterna ſeu honeſta amicicia. ſeu qua⸗
dã humanitate ſeu moꝛe patrie.nõ peccat qᷓ;uis hoc
faciens ex libidine moueret᷑. ⁊ ꝑ conſequẽs moꝛtalit᷑
peccaret.⁊ hoc quo ad oſcula.amplexꝰ ⁊ dãdo alter
alteri manũvt moꝛis eſt.quod tamẽ ꝑiculoſum eſt.
Et ideo cauendũ eſt ab his interviꝝ⁊ mulierẽ. etiaʒ
religioſos. Bonũ eſt. inqᷣt apłs.i. Coꝝ.vij. Mulie⸗
rem nõ tangere. ãvt ðꝛ.Eccliaſt.xiij. Qui tetigerit
picẽ cui ſimilis eſt mulier.inqͥ nabit᷑ ab ea Unde⁊ leo

papa ⁊ ſanctꝰcũ manus eꝰmulier ex deuotione oſcu

lata fuiſſet incidit in grauem temptationẽ carnis.p⸗
pter quod manũ ipᷣam ſcandaliʒantẽ abſcidit.ſʒ vir⸗
go Maria miraculoſe reſtituit. Cum etiã quidã repᷣ
henderet quendã frẽm coꝛã beato Joꝛdano magiſtro
oꝛdĩs pᷣdicatoꝝ ex eo qð quedã mulier ex deuoloe te⸗
tigiſſet manũ eius.ſed ille le excuſans diceret qꝛ mu⸗
lier bona⁊ ſancta eſſet. Rñdit btũs Joꝛdanꝰ.Terra
vtiq; bona eſt? aqua bona.⁊ tamẽ exvtraq; ſecontĩ⸗
gente ſit lutũ. Permittere autẽ ſe tangi in mẽbꝛis ge⸗
nitalibo niſi ſint cõiuges vel niſi ſubſit cauſa neceſſita
tis vt infirmitas.⁊ hmõi. credo non poſſe excuſari a
moꝛtali cũ iſtud non ſiat cõmuniter niſi ex amoꝛe li⸗
bidinoſo.Et credere quod hoc fiat pur intẽtione.eſt
fatuitas non ſimplicitas. Et multomagis hoc faciẽs
quia pꝑiculoſe ſe exponit peccato luxurie ponẽs ignẽ
in paleis. Et q;uis pdicta.ſoſcula. amplexus. ⁊ta⸗
ctus.non ĩpediant bonũ pꝛolis generãde ⁊ educade
⁊ quia ex his pᷣciſe non poteſt ſequi generatio.ramen
ipſa pꝛocedũt ex libidine que eſt radix hmõi umpedi
mẽti.⁊ ſjᷣm hoc.i.inq;tum libidinoſa.ſunt moꝛtalia.

⁊ nõ aliter. ̃m Thomã vbi ſupꝛa. Dicit eĩvl. in q̃libʒ

⁊ in ſumma ſua:quod pꝛopterea apls poſtqᷓ; repᷣhen
dit hmõivicia.ſ.turpitudinẽ.vt in actibo ⁊ oſcuł ſtul

„

tiloquiũ ſcurilitatẽ. cõnumerãs ea inter pctã moꝛta

lia manifeſta.qꝛ ⁊ ipſa talia ſunt cũ pꝛocedũt ex libi⸗
dine.ſubditNemo vos ſeducat inanibo verb pꝛopt
hocvenit in dei in filios diffidentie Qð dixit pꝛopt᷑
quoſdã qͥ tunc foꝛte puipendebãt hmõivicia.ſicut et
nunc ſunt aliqͥ turpes hmõi anihilãtes Pꝛobat hoc
ſidem ꝑ autoꝛitatẽ xpi. Quividerit inquit mulierẽ ad
tõcupiſcendã eam⁊c. Ubi dicit Beda.qð viſus acci

pit ibi pꝛo omni motu ad delectatõem venerez. ſex.
tia matnimonium. Etconcludit ipᷣe vl.quod iſta eſſe

moꝛtalia tenendũ eſt omnino. non tanq; opinio de

qua aliter ſentire liceat. ſʒ tãq; veritas ad fidẽ ꝑtinẽs
ſiẽ oĩa qͥ ꝑtinẽtad bonos moꝛes. ⁊ qͥ ꝑtinacit᷑ aſſe⸗
reret ↄꝛiũeẽt hereticꝰ.qꝛ ẽ ſcripturã a ſctĩs expoſitã.

Beptimus gradus lu ·j.x

xurie eſt ↄſummatio libidinon opis. pls ad

Bal. v. Manikeſta ſunt oꝑa carnis q ſunt foꝛnica⸗

tio adulteriũ immũdicia ĩpudicicia.luxuriaꝛc.⁊ ſub

dit. Qui talia agũt regnũ dei non cõſequent᷑. Aug.
etiam in libꝛo de igne purgatoꝛij. ponit inter peccata
moꝛtalia que ducũt ad gehennã foꝛnicatiõem.quod
eſt minus in genere luxurie.vt patet diſtinc.xxv.pa⸗
ra. alias autem ea. ⁊ nota quod in cle.ca.ad noſtram
de hereticis. Unus ex articulis begardoꝝ damnatꝰ
pꝛo hereſi quod oſculũ mulieris eſt moꝛtale pꝰ pec⸗
catũ.ſ.pꝛimoꝝ parentũ cũ ad hoc nõ inclinet nar̃ſa.
ſed actus carnalis peccatũ non eſt maxime cũ tẽptat᷑
exercens ⁊ hoc quia natura ad hoc inclinet. Sʒ vtrũ
q; eſt fſalſum⁊ hereticũ vt habet᷑ indicta cle. ⁊ decla⸗
ratur ibi in glo.ꝑ Jo.an. Pꝛimũ enĩ non eſt ſimplici
terverũ. Nam oſculũ mulienis poteſt eſſe cũ peccato
⁊ ſine peccato. Si eni fiat ex libidine. ⁊ extra mrimo
nialiter coniũctos.erit peccatũ moꝛtale.alias non vt
ſup:a dictũ ẽ Nã ſi fiat ex moꝛe patrieꝛ honeſto amo
re.non erit peccatũ.ſilłiter inter coiuges ex amoꝛecar
nali ſi fiãtvt in actu ↄuugali nõ eſt pctm̃ ſaltẽ moꝛta⸗
le. Ratio autẽ q aſſignat᷑eſt falſa.ſiqð natura non in

clinet ad hoc. Natura enĩ oꝛdinat illa ad actũ carna⸗

„.

lem ↄſummatuʒvt in finẽ.ſicut autẽ natuma oꝛdinat
aliqd in ꝓpꝛiũ finẽ.ita etiã inclinat in oĩa oꝛdĩata de

ſe ad illũ ſinẽ. Sicut enĩ grauitas rei grauis inclinat

illã rẽ ad eſſe deoꝛſum. ita etiã inclinat illã ad deſcen
dẽdũ deoꝛſum.Lũ ergo natura intẽdat ↄſummatõʒ
actus venerei.quia ex eo ſeqᷣtur generatio. ⁊ oſcła oꝛ⸗
qinent᷑ ⁊ inductiua ſint ad cõſummatõem opꝑisiðo
in cõtugio legitimo qð eſt ̃m naturã etiã ſpeciei.id ẽ
ſm rõem.oſcula⁊ hmõi poſſunt eſſe ſine pctõ. Itẽda

to etiã ꝙ natura ad hmõi non inclinaret. adbuc ratõ

nõ ↄcluderet. Si eĩ aliqͥd eẽt moꝛtalead qð natum
nõ inclinet.ergo ieiunare.ꝑegrinari.⁊ alia oꝑa pena⸗
lia.facere.credere in deũ vnũ⁊ trinum.eſſent moꝛtlia
cũ natura ad iſta nõ inclinet.qð eſt abſurdũ. Scðʒ
ſilr eſt falſum ⁊ hereticũ. Nam foꝛnicatio eſt actꝰ cax

nalis. ⁊ ſemper eſt moꝛtale peccatum.vt patet ꝑ apo

ſtolũ. ad Gala.v. Et aug. dicit. xxv. diſtin. pama. ali⸗
as autem ea.⁊. xxij.queſtione.i.Pꝛedicandũ qð ple
nius infra declarabitur. Quãuis autem natura ge⸗

.

nenis inclinerad cõmixtionem maris⁊ femine ſimpli

citer.i.m ſenſualitatè q̃ eſt cõmunis nobis ⁊ beſtijs
nõ tamẽ natura ſpeciei per quã homo eſt differens a

bꝛutis. id eſt ſcᷣm rõem ſed inclinat᷑ ad huiuſmodi
actum pꝓut debito modo exercet.ſcʒ per cõiugiũ. Et

alio modo exercitatus talis actus eſt contra naturã.
id eſtrationem naturalem. vt infra dicetur. Et in⸗
coniugio quidem talis actus venereus duobus mo
dis eſt moꝛtale peccatum. Uno modo coꝛpo⸗

rer ſcilicet quando pꝛetermitritur debitum vas ·

talit
deſt
clcur
ene

et
11A⸗

Taes

ncrod
noſrn
anmn;
p
ai
riii
Gi
11 deis
ſnple
igeteno
nnüno
NI
chan
gme
mu
WMAN
ocnd
lsici
G n
immnati;

Nnn

um
Ham
n

Han

ite
hn
nn
ndicd
nsang
boor⸗
tdifts
16;

—
—

Capitulũ Pꝛimũ

nnde generatio ſequi non poteſt. aut ſtudioſe fundit
ſemẽ.⁊ moꝛtale eſt in vtroq;.vt fecit Onam filius iu⸗

de quiob hoc moꝛuꝰeſt Geneſ. xxxviij.Et de hoc eti
am. xxxij. queſtiõe.vij.adulteri. In alijs autẽ modis
in cogruis.ſeruato tamẽ debito vaſe. quis de ſe nõ
ſit moꝛtale.pᷣt tamẽ ibi eſſe moꝛtale pꝛopt᷑ motũ effre
nate libidis.Et hoc eſt qd dicit Albᷣ. ꝙ pñt eẽ ſigna

moꝛtalis cõcupiſcẽtie.⁊ ideo deteſtãda inqrenti hu⸗

iuſmodi. Alio mõ mente cũ ſcʒ excedit limites matri

monij.i:cũ intentõʒ deliberatã habet ad aliã perſo⸗

„

nam q; cõiugemvel ita effrenate rapitad actũ ꝙ eti⸗
am ſivxoꝛ no eſſet cũ illa vel alia.eñ libidinẽ ſuam ex
pleret. ⁊ boc moꝛtale in ipo non in conſoꝛte qͥ boc nõ
intendit. Lales vident᷑ fuiſſe ſeptẽ mariti Sare vxo⸗
ris Thobie iunioꝛis qͥ ob hoc ſtrangulati ſunta dya
bolo. vt habet᷑ Lhobie. vij. ⁊ ſic poteſt intelligi illo
Pieroni. ihil intereſt ex qua cauſa honeſta qͥs in⸗
ſaniat. Unde ſextus phũs in ſentẽtijs inqt Adulter
eſt oĩs in vxoꝛẽ ſuam amatoꝛ ardẽtioꝛ.xxij.queſt.iiij.

ca. Dꝛigo. Gloß. adulter.i·ad ſilitudinẽ adulterij ſe

pabet diſponẽs ſe illa vti etiã ſi non eſſet vroꝛ. Si ãt

infra limites matrimonij exerceat᷑ talis actus cã de⸗
lectatõis eſt de ſeveniale.vt. xxv.di.S.alias aũt ea.ſʒ

ſi cã generãde pꝛolis.vł cauſa reddendi debitũ alter

alterivt tenet cũ poteſt. tũc nullũ peccatũ.vt ðt aug.
xxrxij. q.ij. Quicdd inter ſe. Itẽ nota ꝓ cũ oẽs pꝛe⸗
dicti gradus lururie concurrat ſucceſſiue ⁊ ĩmediate
in aliquo pctõ luxurie ſine interpoſitõetpisoẽs hñt᷑
piovno peccato moꝛtali. qð tantograuieſt qᷓntopła
ↄcunũt.ſicut ſi qͥs in cogitatione foꝛnicatõis moꝛo⸗
ſe delectat. demũ in actum aſſentiat. ⁊ cũ tali ꝓpoſito
aſpiciat in aliquã libidinoſe alloqtur turpiavt es in⸗
ducat oſculet᷑.⁊ demũ eam cognoſcat.vnũ moꝛtale ?ẽ
ſed ſi diuerſis tꝑibus interpollatis alijs boc faciat.
qðᷣlibet ꝑ ſe erit moꝛtale.vt ſi moꝛoſe delectat. et alia
vlce de eodẽvicio cogitatõe occurrẽte aſſentiat. ⁊ alio
tempꝑevidens ꝑſonã in quã mente ↄſentit libidinoſe
aſpiciatꝛc. erũt diuerſa peccata moꝛtalia. figurat ãt
ipᷣm opus luxurie.ſicut⁊ quodlibʒ alið peccatũ moꝛ
tale oꝑe cõmiſſum.ꝑ adoleſcentẽ moꝛtuũ extra poꝛta

„

delatũ. vt dicit btũs augꝰ. Poꝛte enĩ aĩe ſunt ſenſus

coꝛpis. Operi autẽ peccati.ad dit autẽ btũs auguſt.
aliũ gradũ ſcʒ aſſuefactõem ad ipᷣm pꝛauũ opus fi⸗
guratũ ꝑ laʒarũ ſepultũ ſcʒ mole male conſuetudĩs.
de peni. diſtin. ij. ſicut Addit gꝛego. in moꝛal. tertiũ
ſcʒ obſtinationẽ in ipovicio.⁊ hoc ꝑ excuſatões ſuas
2 adulationes alioꝝ figuratũ ꝑ quartũ moꝛtuũ xpᷣo
nunciatũ.ſed non reſuſcitatũ. Et ſic ignis paulatim
creſcendo cõburit totũ templũ coꝛpus⁊ aiam Ignis
nunq; dicit ſufficit. Pꝛouerbioꝝ penultimo de gra⸗
du in gradũ creſcit vt dicat᷑. Incenderũt igni ſanctu
arium tuum⁊c̃.

dum eſt de eileſione.que ſetur Hec eſt au
⁊ nocumentũ.qꝛ ſicut illud templũ fuit ꝑ ignem to/
taliter deſtructum. ita templũ rationale vniuerſaliter

Lertio et yltimo vidẽ K. xI
tẽ leſio

deſtruit᷑ per ignem luxurie. Unde de hoc pꝛopꝛie di⸗
citur Job. xxxi. Ignis eſtvſq; ad perditionẽ deuoꝛãs
Zeradicans omis germina⸗/ſcilz bonoxꝝ temꝑalium

„*

ſpiritnaliũ. Conſumit eni·
Pꝛimo temꝑalem ſubſtantiam.
Secundo mundialem głiam.

TTertio coꝛpoꝛalem vitam.

Quarto mẽtalem intelligentiam.
Quinto quietem ⁊ mundiciam.
Sexto ſpũalem gratiam.
Septio ducit in eternalẽ gehennam.
Pꝛimo conſumit tꝑalem ſubſtantiã de quo pꝛoũ
bioꝝ.xxix. Qui nutrit ſcoꝛtũ ꝑdet ſubſtantiã. Exem

plũ de filio pdigo qͥ diſſipauit ſubſtantiã ſuã viuen

do luxurioſe.vt habet᷑ Luce.xv. O quot ⁊ quãta ex⸗
pendũt᷑ in hmõi miſerij s.Etvbi deberẽt hoĩes pau⸗
ꝑibus erogarevt per hec poſſent recipi per elemoſy⸗
nas in terra tabernaculovt admonet chꝛiſtus ipſi ꝑ
abuſum taliũ pꝛepꝑant ſibi eterna toꝛmẽta.reddituri
dño rationẽ de hoc ꝙ de bonis ſibi a deo collatis ſe
occidunt.alios in peccatis nutriũt: pauꝑibus qua⸗
ſi illa rapiunt. Secũdo luxunia cõſumit mundl glo/⸗
riam ſeu famã. Maxime autẽ hoc viciũ infamat ho
minẽ. Unde⁊ Gꝛego.dicit in libꝛo moꝛal.qð pecca⸗
cata carnalia ſunt maioꝛis ifamie q; cetera vicia Sa⸗
lomon fuit valde gloꝛioſus ⁊ famoſus in mũdo.ita
vt omnes deſiderarẽt videre vultum eiꝰ ſed ꝑ luxu⸗
riam deturpauit et obfuſcauit omnẽ famã ſuã. Pꝛo
pter quod dicit᷑ Eccłia. xlvij. Nlamata gloꝛia eius. 1

clinaſti femoꝛa tua mulieribo. poſuiſti maculã in glo

ria tua.⁊ in quibuſdã ciuitatibo habet᷑ ſtatutũ ⁊ val⸗
de rationabile ꝙ luxurioſos pꝛecipue in genere ſacri⸗
legij.ſ.cũ monialibovel ſodomie nõ debeãt ciues ad
mitrere ꝑſcrutiniũ ad officia.⁊ dignitates vnde ſeqᷣt
honoꝛ ⁊ gloꝛia in vita iſta. De nullo etiã vicio hõ ita
erubelcit ſicut de hociita ꝙ vix audeat confiteri ex cõ
fuſione.Tertio cõſumitvitam. SGeneca. Plures occi
ditvoluptas qᷓ; gladius. Et quidã ſapiẽs eã deſcri⸗
bens ait. Luxuria eſt inoꝛdinata carnis petulantia.
dulcevenenũ.impoꝛtuna lues.ꝑnicioſa potio.q̃ coꝛ
pus hũanũ debilitat.⁊ virilis animi robur eheruat.
Vnã ex rationibo quare antiqui patres tantũ viue⸗
bant⁊ robuſti.nunc autẽ paruo tꝑe⁊ꝛ pleni debilitate
hanc eſſe puto erant magis continẽtes.tarde con
trahebant matrimonium.interim ſeruando caſtita?
tem.nunc autẽ a puericia incipiũt pleni eſſe luxurijs

nimis cito contrahunt matrimonium.ſed ſi differũt

perpetrant innumera mala. Quidam in magna di⸗
gnita conſtitutus deditus luxurijs cum meretrice in
nentus eſt moꝛtuus. vt narrat cronica Martiniana
Amon ex amoꝛe turpi luxurioſo rnfirmatus eſt ga
uiter. ſecunda. Regum decimotertio. ⁊ ſimiliter fili⸗
us pꝛefecti romani infirmatus quem ob libidinem
quam ſequi volebat ſuffocatum a dyabolo reſuſcita
uit Agnes virgo ⁊ martir ſanctiſſima.vt ſcribit am⸗
bꝛoſius. ”M rMM
Quot toxicantur.

Luot violẽter occiduntur.

uot infirmantur.

Quot in via pñ̃tia domino in punitõem pꝛiuantur.
Certe innũ eri/:Quarto ↄſumit mẽtalẽ intelligeti

—

1

Citulus Quintus

Pfalmiſta. Supꝑcecidit ignis.ſ.luxurie.⁊ nõ viderũt
ſolem.i.lumẽ rõis.vnde de ſenibo luxurioſis qͥ qſie/

rũt ſuſannã ad nephariũ opꝰſecũ trahere ðꝛ Danie

xiij. ꝙ auerterũt oculos ſuos.ſ.mẽtis ne viderẽt celuʒ
neq; recoꝛdarent᷑ iudicioꝝ iuſtoꝝ. In hꝰfigurã legit
ꝙ ſampſon poſtq; adamauit dalidã deceptus ab ea
excecatꝰeſt. Judicũ.xvi.ſic qͥ deuincit᷑ a cõcupiſcẽtia
carnis.abſtractus ⁊ illectꝰ.⁊ quaſi deceptꝰ excecatur
a demonijs.vt nõ cõſideret offenſam dei:⁊ mala mł
ta incurrit.vndeꝛ ſeneca in ꝓlogo declamãs ait.Ni⸗

hil eſt tã moꝛtifeꝝ ingenijs qᷓ; luxuria.ſiquidẽ růem

ꝑturbat.intellectũ hebetat. memoꝛiã eneruat.obliui⸗
onẽ ĩmittit.erroꝛẽ infundit.ignoꝛantiã inducit.⁊ ho⸗
minẽ quaſi beſtiã facitPhũs etiã dicit in. vi. ethicoꝝ
intantũ actus illevenere rõem abſoꝛbet ꝙ ĩpoſſibi
le eſt aliqd intelligere in ipᷣa delectatõe tali. Quinto
pſumit quietẽ metis ⁊ mũdicia ðꝛ ꝓuer.xxij. Qui di
ligit coꝛdis mũdiciã diligeta dño.ſed certe etiã coꝛ⸗
poꝛis mũdiciã diligit dñs.vtʒ ꝑ ea q oꝛdinauitĩ ve⸗
teni lege.ex qua ĩmũdicoꝛꝑe arcebant᷑ a tepli ĩgreſſu.
⁊ in nouo tractatuni aliqͥd ſacꝝ.nõ niſi mũdatis
lotis manibo hoc audent. ſed luxuria tollit vtramq;
mundiciã plus qᷓ; alia vicia Mentẽ eĩ mnleraris
paſſionibo.⁊ inqͥetudinibo ſuſpitionũ⁊ vicijs Unde
Hiero.in libꝛo contra Jouinianũ ait. Amoꝛ foꝛme
mulieris rõis obliuio eſt: inſanie pꝛoximꝰ.minime⸗

qʒ cõueniẽs aĩo ſapientũ.altos ⁊ generoſos ſpũs frã
Bir⸗ de altiſſimis cogitatõibo ad humilimas detra⸗

it queruloſos iracũdos.temerarios.dure imꝑioſos
⁊ ſeruilłr blandos facit.⁊ cũ fruendi cupiditate inſa⸗
tia bili flagrat pla tꝑa lachꝛimis ⁊ q̃ſtiõibo ꝑdit hec il
le. Mundiciã coꝛꝑis tollit.⁊ hoc eſt qdð aitaplłus.i.
Loꝛin.vi.Omne peccatũ qð fecerit hõ extra coꝛpꝰ ſu
um eſt.qͥ autẽ foꝛuicat᷑ in coꝛpus ꝓpꝛiũ peccat. qꝛ vi
delʒ nõ ſolũ facit aĩsm immundã vt alia pctã. ſed eti

am coꝛpꝰillð offendit indebite reſoluẽdo. vñ non ſo

lũ polluti peccato luxurie debẽt abſtinere de neceſſi⸗
tate a cdione.ſed etiã polluti nockno ſomno monent᷑
eam dimittere pꝛopt᷑ immũ diciãꝛ hebetudinẽ mẽtj.
qð nõ dicit᷑ de alijs ita. Sexto ↄſumit gram. Tollit

enĩ grãm omnis virtutis.grãm oꝛdis gram datam

gratis.õ reqᷣeſcet ait dñs Noe ſpũs meꝰin homĩe
ineternũ id eſt gra ſpũſſancti.vñ pꝛocedũt virtutes⁊
hoc qꝛ caro eſt.i.carnal⁊ luxurioſus.ſicut tẽpe dilu⸗
uij. Beñ. vi. Nulla vint vera pᷣt eſſe ſimul cũ luxuna.
ſed ſiłoẽs coꝛruũt. Nullꝰ luxurioſus pᷣt reciꝑe grãm
oꝛdinis.nec deberet oꝛdinari. In cuiꝰfigurã pꝛecepit
dñs ꝓ ſcabioſus nõ accederet ad miniſtrãdũ in tem
plo. nec herinoſus qð exponit Oꝛeg.in capitulo pa⸗
ſtoꝛalis.dicẽs ſcabioſum ſignificare luxurioſum coꝛ
pe .· Scabies enĩ ꝓcedit in coꝛꝑe ex ardoꝛe nimio inte
rioꝛi. Herinoſus ſignificat luxuriã mẽtis. Tales nõ
debẽt oꝛdinari.vt habet᷑di.xlix.ca.Hinc etenĩ Sʒ 2
dediti hmõivicijs nõ poſſunt miniſtrare niſi cũ daã /
natione ſui.Et ſi ſunt notoꝛij vel accuſati in iudicio
deberẽt pꝛiuari officioꝛ beneficio. Frequẽter etiã pꝛi⸗
uat᷑ quis gra gratis data ꝑ hmõi viciũ. Unde nar⸗
rat Gꝛego.in li.dialogoꝝ ꝙcũ quibuſdã pᷣdicanti⸗
bus venitatẽ ſidei cũ fuiſſent abſciſe lingue a gothis

infidelibo poſtea loquebãatur ſicutſi eas haberẽt mi⸗

raculoſe. ſed vnꝰ eoꝝ pꝛopt lapſuʒ camis ſubito am:

☛

ſit tale donũ. Septio ↄſumit aia m. ⁊ poſtea coꝛpꝰin
gehennã,/niſi de hac invita pẽiteat. vñ Apocalipſis

penult. ðꝛ.Foꝛnicarijs.mẽdacibꝰ.veneſicis⁊ homici

dis ꝑs illoꝝ in ſtagnũ ignis ⁊ ſulphunis. Et iude.i.
capᷣ. Subintroierũt quidã hoies impij. grãʒ dei no
ſtni in luxunã trãſterẽtes.⁊ paulopoſt ſicut zodomaz
gomoꝛra. ⁊ finitiue ciuitates ſini modo ex foꝛnicate.et
abeuntes poſt camẽ alterã focte ſunt ecemplũ ignis
eterni penã ſuſtinẽtes ⁊.i. Coꝛint.iij. Quiviolauerit
templũ dei.i.aiam ꝑ luxuriã.diſꝑdet illũ deꝰ.i. ꝑ di
uerſas ꝑtes ꝑdet anima. ⁊ poſtea coꝛpꝰmittẽdo ĩ ge⸗
hennã. Etaug.dicit ꝙ quicũq; ſenſenit in ſe aliqð ca
pitaliũ dominari.vt ſoꝛnicatõem.adulteriũ homici⸗

diũ.⁊ alia hmõi.eterna illũ flãma trucidabit,diſtin.

Fxv. S· Aliuas autẽ es. Exemplũ aliö.
C Capitulũ ſecundũ de ſimplicifſoꝛnicatiöe

Oſt tractatum de lu⸗
funaa in generali nũcvidendũ eſt de ſpẽb⸗
. eius ſingul. ⁊ ponũtur eſſe quiq;. xxx vi.q
i.lex S. Cũ ergo. ſcʒ foꝛnicatio.ſtupꝝ.adulteniũ. ince
ſtus.raptus. Addeꝛ⁊ viciũ ↄtra naturã qð diſtiguit
in quatuoꝛ ſpẽs vel modos.iſ.molliciẽ.ſodomiticuʒ.
beſtislitatẽ. ⁊ aliũñ modũ innoĩatũ.cum.ſ.vir nõ vtit᷑
modo naturali muliere. Hoc autẽviciũ contra naru⸗
ram.pꝛopterea ibi nõ cõnumerat᷑ in illa pᷣdicta aſſi⸗
gnatõe.quia ſolũ ibi ponũturille que hũane nature
nõ repugnãt vt eſtviciũ ↄtra naturã ſᷣm TLhomã.ad
de etiã ſacrilegiũ quod facit ſpeciẽ de ꝑ ſe ſed ibi non
cõnumerat᷑.quia ſᷣm Thoni poteſt in diuerſis ſpẽ⸗

bus pꝛefatis reperiri.lam ſi abutat᷑ ꝑſona coniun
cta ꝑ ſpiritualẽ cognatiõemvt cõmatre. vel filia ſpiri
tuali erit ſacrilegiũ ad moduʒ inceſtus. Si abutat᷑
ſanctimoniali cu ſit chꝛiſto deſpõſata erit ſacnilegiuʒ
ad modũ adulterij Et inquantũ eſt ſub patris Gü⸗
lis cura cõſtituta.erit ſacrilegiũ ad modũ ſtupꝛi. Et

ſi violentia inferat᷑ erit raptus ſpiritualis. Opoꝛtet

autem diſtincte conſiteri has ſpecies.⁊ ſufficientiam
hoꝛũ ſic aſſignat beatus Thomas ſecũda ſecũde.q.
cliiij.articulo pꝛimo. Peccatum luxurie in hoc conſi
ſtit ꝙ aliquis delectatione venereavtitur non ſm re⸗
ctam ratiõem. Et quia ſpecies luxurie ſumitur nõ ex
circumſtantijs.quia inquantũ huiuſmodi non dãt
ſpeciem actui.ſed ab obiecto.quod eſt materia actꝰ.
Ideo opoꝛtet ſpecies luxunie aſſignani ex parte mate
rie que poteſt rationi recte non couenire. Et hoc po⸗
teſt eẽ dupliciter. Uno mõ quia habet repugnan
tiam ipſa materia ad ſinem venerei actus Et hoc du
pliciter. quia aut inquantũ impeditur generatio pꝛo
lis.⁊ ſic eſt vicium cõtra naturam quod eſt in omni
actu venereo ex quo generatio ſequi nõ poteſt. Aut
inquantũ impedit᷑ debita educatioꝛ pꝛomotio ꝓlis.
⁊ ſic eſt foꝛnicatio.ſ.ſimpliciter ſoluti cum ſoluta.pu⸗
ta cum meretrice.vidua.vel concubina. Alio modo

materia venerea in quantũ exercetur actus venereꝰ

non poteſt eſſe non cõueniens ratõi recte ꝑ compatõ
nem ad alios homines. Et hoc dupliciter. Pꝛimo
quidẽ ex parte femine ipſius cui quis cõmiſcetur. qꝛ

n

Ciotr
hürii

an

604

insſme

luhi
Gchnt
lgiy
nuſi⸗
n.
ſi
enbwen
vune
irnt
G
Am
N
PEle

Muantũ ad

Capitulũ ſecundun

ſeʒ ei debitus honoꝛ non ſeruatł.⁊ ſiceſt inceſtus qᷣ eſt

abuſus ↄſanguineaꝝ vel affiniũ. Scðo ex pte el in
cuius ptãte eſt femma.⁊ hoc tripłr.quia autẽ in pote
ſtate viri ſui.⁊ ſic eſt adulteriũ.aut in poteſtate pris.
et ſic eſt ſtupꝛũ.ſillicita defloꝛatio virginũ.ſi tamẽvi
olentia non inferat᷑. Si autẽviolentia inferat᷑ femine

vel parẽtibus erit raptus. Si autẽ habet votũ conti
nentie.vt moniales vel beghinevel clerici ⁊ religioſi.

2 ſic erit ſacrilegiũ.quod tn reduci põt ad aliquã pꝛe
dictaꝝ ſpecierũ vt dictũ eſt.tñ diſtincta ſpecies eſt.
Idẽ ſi in loco ſacro ↄmittat᷑ quecũq; luxunia. Diuer
ſificãtur autẽ iſte ſpecies ex ꝑte femĩe magis qᷓ; er ꝑte
viri.qꝛ in actu venereo femina ſe hbʒ vt patiẽs ⁊ ꝑ mo
dũ materie.vir autẽ ꝑ modũ agẽtis. Et pᷣdicte ſpẽs
aſſignantk m differetia materie vt dictü eſt Etq;uis
diuerſitas materie ſolũ nõ diuerſificet ſpẽm.tñ diuſi
tas iſta aſſignata m materiã. pꝛopterea diuerſificat
ſpẽm quia habet in ſe annexã diuerſicatẽ foꝛmalẽ ob

——

iecti ſeðᷣm diuerſos modos repugnatiead ro 6
nõ eſt incõueniens ꝙ in eodẽ actu reꝑiant᷑ diuerſoꝛũ
actuũ defoꝛmitates Z dluerſas virtutes. ⁊ ſic adulte⸗

riũ eſt ſub iniuſticia? ſub luxuria Poſſunt etiq aliqñ

elſſe diuerlſe ſpẽs luxurie in eodẽ actu. vt ſi cõiugatus

cognoſcat monialẽ virginẽꝛ cõſanguineã ſuã rapies
de monaſterio.ſic erũt ſimul adulteriũ.ſacrilegiũ. in
ceſtus.ſtupꝝ.raptus.i.vnũ pctm̃ habẽs defoꝛmita
tem oĩm dictoꝝ pctõꝝ ex illis circũſtantijs neceſſa⸗
rio nrengls. Je actus circũſtantes actũ venereũ il
liciti in mrimoniovel extra vt oſcula tactꝰ ⁊ hmõi. ꝑti
ner ad impudiciciã. Hec oĩa thomas.vbi ſupꝛa.

Se foꝛnicatione igitur.F. .

que eſt ſpecies luxurie. otandum qð ait. p. lxxij.

Perdidiſti oẽs qͥ foꝛnicãt᷑ abs te. Perdidiſti.i. pdes
tu deꝰ. UVtit᷑ pterito ꝓ futuro ſᷣm moꝛẽ ꝓpheticũ pꝓpt᷑
certitudinẽ rei Perdes.ſ.moꝛte et᷑na oẽs indiſtincte ſi
ne acceptiõe ꝑſonaꝝ qui foꝛnicant?᷑ vel coꝛꝑalr ꝑ luxu
riã. vel ſpũaliter ꝑ pꝑfidiã. vel criminalłr ꝑ quãcunq;
cłpã Abs te. abſtractiꝛ illecti tpalib Hec hugo car
dinal.Ex qͥboverbis tria pñt elici ad declaratõʒ ma
tene foꝛnicatõis · Pꝛo foꝛnicatio multuplicit᷑ incur
rit. ibi.oẽs qͥ foꝛnicatur. Secũdo dãnatio certitu
dinalr pꝛomittit᷑ibi. Perdidiſti.·Certõ ſubtractõ ði
ſpũaliter ſubſ. eqᷣturabü. abs

pꝛimum F. I.

Sciẽdũ ꝙ, foꝛnicatio in ſeriptuns dicit᷑ ydolatria vel

infidelitas aliqñ ex eo ꝙ gĩa recedat ꝑ ĩtellectũ a deo

adherẽs falſitati? erroꝛi. Et de hac ſepe rephẽdit᷑ po⸗
pulꝰantiquꝰiudeoꝝ qᷣ ſepe ydolatrabat. vñ ðꝛ Ozee
liij. Foꝛnicati ſunta deo ſuo.ſ. iſſabelite p idolatniã.

cet.i. Paralip.v.foꝛnicati ſunt pꝰ deos ppłoꝝ.lſ.iſraeli

teꝛ Judicũ.viij foꝛnicatiſunt cũ Balaim q erat ido
lũ getiliũ.⁊ Saßpß̃.xiiij. Initiũ foꝛnicatõis exqͥ ſitõ ido
loꝝ. ⁊ cũ Eʒechiel de foꝛnicatõe illiꝰ pplłi loq?᷑ pcipue
Pʒechie.xvi.ꝑ totũ.de hac intelligiẽ Aug:ad idẽ ðᷣt
Idolatria⁊ qlibet noxla ſuꝑſtitio ſoꝛnicatõ ẽ.xxviij.
q.i. Idolatria Et in eadẽ.q.c.ſe dicit. idẽ aug. Nõ ſo
lũ mechatio eſt illiꝰqͥ carnẽ ſuã ↄtamĩat.ſʒ etiã qui ſi

mulacxꝑ facit mechat᷑ De his nõ ẽ dubiũ:q; ꝑdidiſti

—

oẽs qͥ ſic foꝛnicant᷑. Scðo foꝛnicatõ ðꝛlargeꝛ moꝛta
liter.q̃cunq; culpa moꝛtalł inqntũ ꝑ eã qͥs recedit. er
ſi nõ fide.tñ affectu a ðᷣo legitio ſpõſo aĩe. vñ vðᷣt Au
guſt 4 auaricia ⁊ qlibet culpa q̃ aĩa abenata lege ði
oꝛnicatio dici p̃t.xxviij.q.i. IJdolatria.Et de hac pᷣt
intelligi illð qð dixit dñs.ꝑ Hiere.iij.c.Tu autẽ foꝛ
nicata es cũ amatoꝛibo młcis. tñ reuertere ad me.et
ego ſuſcipiã te.Anima cũ tot foꝛnicat᷑ amatoꝛibꝰ qͥt
creaturas inoꝛdinateꝛ ſupꝛa deũ diligit PHãc foꝛnica
tionẽ ſpũalẽ ſignat foꝛnicatio Samaritane qͥ pꝰqͥn
q;ʒviros ↄcubina erat cuiuſdã vñ xpᷣs dixit Hũc quẽ
nũc habes nõ eſt tuꝰvir. Johã.iiij.ſic aĩa tꝑe pueri⸗
cie habet vt legitimos viros quinq; ſenſus quoꝝ inꝰ
ſtinctũ ſequit᷑ ſine peccato anteq; habeat vſum rõis
ſed cũ ꝑuenerit advſum rõis.ſi nõ adheret deo.inde
efficit᷑ cõcubina diaboli adherẽs erroꝛi⁊ foꝛnicatur a
deo. Sʒ de ĩmittit aliqñ tribulationes circa ipſa tẽ/
poꝛalia vt ſic recedat ab amatoꝛibo.⁊ accedat ad chꝛi
ſtum virũ legitimũ.ſm illud quod ðꝛ Oʒeeij · Ecce
ſepiam viã tuã ſpinis.⁊ ſequet᷑ amatoꝛes ſuos.⁊ nõ
inueniet⁊c.Et dicet.reuertar adviꝝ meũ pꝛioꝛem
Tertio pꝛopꝛie dicit᷑foꝛnicatio actus venereus foꝛni
catio inter ſolutũ⁊ ſolutã.q;uis etiã aliquãdo largiꝰ
noĩe foꝛnicatõis intelligatK omnis actus luxurie.vt il
lud.i.Choꝛin.v. Auditur inter vos foꝛnicatio qdſis
nec inter gentes.⁊ tamen illud pꝛopꝛie erat inceſtus.
vnde ad maioꝛẽ diſtinctiõem dicit hec foꝛnicatõ ſim
plex inter ſolutũ⁊ ſolutã.Etde hac ſicut de alijs dus
bus verificat᷑ illud. Perdidiſti omnes qͥ foꝛnicãtur.
vnde Hebꝛeoꝝ.xiij. Foꝛnicatoꝛes ⁊ adulteros iudica
bit deus ſcʒ ad moꝛtẽ eternã. Sed tria argumẽta vi⸗
dent᷑ eſſe in cõtrarium. Pꝛimũ:quia deus nõ pᷣcipit
aliqͥd quod ſii moꝛtale peccatũ. ſed deus pꝛecepit.
Szʒee ꝓphete dicens. vade ſume tibi vxoꝛẽ muliereʒ
foꝛnicariã.⁊ fac tibi filios foꝛnicationũ.ergo foꝛnica
tio nõ eſt peccatũ. Secundũ eſt. quia omne peccatũ
moꝛtale cõtrariat᷑ charitati ſed iſtud nõ cõtræriat᷑ cha
ritati.quia nec charitati dei cũ non ſit directe ↄtra de
um.nec charitati pximi.quia ꝑ hoc nulli homi fit in
iuria. Et ambꝛo. etiã dicit. Oĩs ſumma xppᷣiane diſci
pline in miſericoꝛdia⁊ pietatecõſiſtit quã qͥ bʒ ⁊ ſi lu
bꝛicũ carnis patiat᷑ vapulabit ſed nõ pibit.ergo fon?ꝰ
nicatio non eſt moꝛtale.Lertũ eſt. quia ꝓſidoꝛus di
cit.di.xxiiij. Chꝛiſtidno nõ dicam płimas. ſi nec du
os habere ſimul licitũ eſt.ſʒ vnã tantũ.aut vxoꝛẽ.aut

ſi cõiunx deeſt loco eius cõcubinã.ſed in cõcubinatu

eſt foꝛnicatio ſimplex.ergoꝛc. Quod dictũ eſt foꝛ⸗
nicationẽ eſſe peccatũ.abſq; dubio tenẽdum eſt ſᷣm
thho.ij.ij· q.cliiij.arti.ij. Et ad argumẽta reſpõdetur.
Ad pꝛimũ tnipliciter.vno modo ſᷣm Hieronimum.
videlicet ꝙ meretricema foꝛnicariam quandã aſſum
pſit in vxoꝛem.⁊ de impudica fecit caſtam. Et ſcðm
boc in nullo poteſt argui ſicut nec hodie.ſi quis me⸗
retricem duceret in vxoꝛem volentem honeſteviuere
xxxij.queſtione pꝛima capitulo. Non eſt culpandus
Alio modo ſᷣm Lho.vbi ſupꝛa dicendũ ꝙfoꝛnicatõ
dicitur eſſe peccatum inquãtum eſt cõtra rectam ſa⸗
tionem. Ratio autẽ hominis recta eſt ſm ꝙ regulał
voluntate diuina q eſt pꝛĩa et ſumma rõ.Et ideo ꝙ
quis facit ex voluntate deieius pꝛecepto obediẽs nõ

Titulus

eſt contra rectã rõemetſi videat᷑ conera cõem oꝛdinẽ
rationis:.ſicut nec eſt ↄtra naturã qð fit ꝑ miraculũ
qᷓ;uis ſit contra cõem curſum nature.⁊ ideo Oʒee.nõ
peccauit foꝛnicando . dei pᷣcepto. Nec pꝛopꝛie talis
concubitꝰdebet dici foꝛnicatio niſi referẽdo ad curſũ
communẽ.Tertio mõ ſᷣm Nicolaũ de lira.dicit᷑ vxoꝛ
foꝛnicaria mulier q erat gentilis que dicebat᷑ foꝛnica
ria ſpũaliter qꝛ idolatra.Et hoc fecit ex diſpenſatioe
dei. Ad ſ̃m reſpondet b.tho.vbi ſupꝛa ꝙ ſoꝛnicatio
ſimplex ↄꝛiat᷑ caritati ꝓximi.qᷓntum ad hoc ꝙ repu⸗
gnat bono ꝓlis naſciturevt dicet᷑ in ſe. S. dũ ſcilz dat
operã generationi.non ſᷣm qð conuenit pꝛoli naſcitu
re Quod autẽ dicit Ambꝛo.non eſt ſic intelligendũ
vt cũ quocũq; vicio luxurie moꝛẽs non dãnet᷑ pꝛo⸗
pter oꝑa miſericoꝛdie ethibita ſed qꝛ ꝑ illa oꝑa miſe⸗
rnicoꝛdie diſponet᷑ad grãm⁊ penitentiã. vndeveniam
in pñᷣti conſeq̃tur de lubꝛico. Ad teniũ dicit Oꝛatia
nus.di.ea.ꝙ ibi concubina ſumit᷑ imipꝛopꝛievidelicʒ
pꝛo ea que ducta eſtvere in vxoꝛẽ. ſed ſine ſea olenitate
legali. puta ſine inſtrumẽto dotibovel teſtibo ⁊ hmõi:
Hanc cõiugẽ facit affectus.ſed concubinã noĩat lex.
Et ſic etiã ſumit᷑ diſt. xxxiiij.c JIs qui nõ habet. Fir⸗
ma ergo permanet ſentẽtia qꝛ moꝛtale eſt oĩs foꝛnica
tio.Et ideo ꝑdidiſti omnes qui foꝛnicãtur.

Muantũ ad ſecundũ J. i
pꝛincipale.ſ.ꝙ foꝛnicatio ſit peccatũ moꝛtale. qꝛ dicit᷑
Perdidiſti.ſ.eternalr.ꝓbari pᷣt quadruplici rõe Et pᷣ
movidelʒ.qꝛ hoc eſt ↄtra legẽ naturalẽ.qð declarat.

b. Tho.in.iij.ↄtra gẽtiles ſic ſentẽtiałr. Rõ natura

dictat homini ꝙ ſilij debeãt nutnii a parentibo vſq;
ad tempꝰdebitũ.Ad hoc autẽ nutrimentũ pꝑtinet ñ
ſolũ cibo coꝛpalis.ſed etiã intellectualis.ſcʒ doctrine
moꝝ⁊ diſcipline quo non eſt capax puer añ vſum ra
tionis.Et cũ poſtea ſit capax non poteſt poſtea vna
die cuncta addiſcere ſed paulatĩ. Et ad nutrimentuʒ
coꝛꝑaleuõ ſufficit pater in pueritia. Ad nutrimentũ
animme ꝑ coꝛrectõ em nõ ſufficit mat᷑ Naturalit eſt ho
mo pꝛonus ad malũ ab adoleſcẽtia ſua.⁊ in tali eta⸗
te parũ timet matrẽ.ſed opoꝛtet ꝙ baculꝰtimoꝛis pa
terni ſit ſuꝑ euʒ. Opoꝛtet ergo ſi pꝛolis debet duciad
gfectõem ſtatus ſui ſm aĩam⁊ coꝛpꝰad qð naturaĩ⸗
ſtigat parentes.ꝙ ſimul ſtent paterꝛ mr ꝑ magnum
tempꝰ. Sed foꝛnicarij cũ nõ ſint aſtricti aliq̃ lege ad
ↄmanendũ.ſed poſſint ad placitũ ſepari. immo dñt
⁊ ſeꝑari et pꝛopter periculũ vt palea iuxta ignẽ.⁊ pꝛo
pter ſcandalũ alioꝝ amouendũ.Si autẽ ſeꝑant᷑ ſeqͥ
tur deſtitutio pꝛolis qð eſt cõtra legem naturalẽ.Cõ
tra naturã id eſt ratiõem naturalẽ. igit᷑ eſt ꝙ quis vta
tur vago cõcubitu pꝛout fit per foꝛnicatõem. ſʒ opoꝛ
tet quod ſit maris ad femin.cum q̃ pmaneat non ꝑ
modicũ tempꝰ.ſed diuvel etiã per totã vitã. Inde eſt
manibus in ſpecie humana magna ſolicitudo de
certitudine pꝛolis ineſt cuiĩminet educatõ ꝓlis Sed
ad hanc certitudinẽ facit determĩatio maris ad femi

⸗

aſſumere ſi euaſiſſet.

„

aliquo caſu cõtingit. Idem quaſi habet᷑. ſcðᷣa ſecũide
q.cliiij. arti.ij. Secunda ratõ qua pꝛobat᷑ foꝛnica
tionẽ ſimplicẽ eſſe moꝛtale talis eſt ullũ peccatũ ex
cludit a regno dei vel facit hominẽ dignũ moꝛte eter
na niſi moꝛtale.Sed talis eſt foꝛnicatio ſcʒ excludẽs
a regno dei.Nam ad Gal. v. dicit apls noĩatis qui⸗
buſdã peccatis.⁊ inter cetera foꝛnicatiõem. Quitlia
agunt regnũ dei non cõſequẽtur.et Roma.i.E nume
ratis multis peccatis ⁊ inter illa foꝛnicatõem ſubdit
Digni ſunt moꝛte nõ ſolum qͥ faciũt.ſed 2 qui ↄſenti
unt facientibo. Unde legi᷑ de quodã cõcubinario
cum eſſet infirmꝰ: confeſſoꝛ quidã viſitans eũ nollet
abſoluere. niſi eã de domo emitteret. lle aſſenſit. ſicq;
ſumptis cum lachꝛimis multis oĩbus ſacramẽtis ðᷣ
ceſſit. Cunq; iſte confeſſoꝛ qui eratſanctꝰ homo pꝛo

eo oꝛaret exiſtimãs ad purgatoꝛiũ trãſiſte pꝛopt᷑ peni

tentiq apparuit quadã vice ei ſe aſſerẽs foꝛe damna⸗
tũ.⁊ hoc quia ficte penituit intendens cõcubinam re
Tertia rõ eſt. quia eſt cõtra le
gem diuinã contra illud videlʒ pꝛeceptũ decalogi. ñ
mechaberis.Exoð.xx. Quod exponens Iſidoꝛ ait.
Tec quiſq; pꝛet᷑ matrimonij federa alijs femis mi⸗
ſceat᷑ ad explendã libidinẽ.xxxij queſtiõe.v. Nõ me⸗
chaberis. Sic etiã exponit auguſtinꝰ in capi. Mere
trices.ea.queſtiõe.vbi ait. Meretrices eſſe.⁊ ad me⸗
retrices accedere pꝛohibet dñs quaruʒ venialis ẽ tur
pitudo. Ex quibꝰ verbis patet pꝛedictam autoꝛi⸗
tatem.que ponitur pꝛo gloſa. Super illud Deutero.

72%

xxiij.non erit meretrix de filiabus iſrael nec ſcoꝛtatoꝛ
eſſe coꝛrupte ſcriptam ſcilicet ipam autoꝛitatẽ que di
cit quarum turpitudo eſtvenialis. Undealiqui vole
bant arguere foꝛnicatiõem eſſeveniale peccatü quod
falſum eſt. Uult ergo dicere gloe venalis nonvenia⸗
lis. Ad hoc etiam facit quod dicit᷑ C hobieliij. Attẽ
de tibi.id eſt caue ab omni foꝛnicatione.⁊ pꝛeter vxo
rem tuam nunq; patiaris crimẽ ſcire. Cnimen ꝓpꝛie
impoꝛtat peccatũ moꝛtale. Unde ex determinatione
facta per apoſtolos in pꝛĩo cõcilio hieroſolimis mã⸗
datum fuit conuerſis ad fidem. pcipue gentilibus.
vt abſtinerent ſea foꝛnicatione Actu. xv. Et ideo. qꝛ

pogani putabant ſibi hoc licere.auguſt. etiam quo⸗

dam ſermone ad populũ ait Non licetvobis foꝛnica
ri.ſufficiantvobis vxoꝛes: Non licetvobis habere cõ
cubinas.:etiã ſi vxoꝛes non habetis.diſtĩ.xxxiiij.au⸗
dite.Quarta rato eſt ex taxatiõe penitentie eius So
lum eni pꝛo peccatis moꝛtalibo inuenit᷑ taxata peni⸗
tentia. non autem pꝛoveniali.⁊ mtio eſt 'm Thomã
in.iiij.quia inter moꝛtale etveniale eſt infinita diſtã⸗
tia. Nam moꝛtali debet᷑ infinita ſᷣm diuturnitatem.

id eſt infernalis. Ueniali autẽ debet᷑ penitentia fini⸗

ta et tempoꝛalis.Sed pꝛo foꝛnicatione habet᷑ taxata

penitentia.ſcilicetſeptem annoꝛũ.ſicut pꝛo adultio.

periurio. homicidio.et huiuſmodi.vt habet᷑ xxij.q.i.

nã per matrimoniũ per qð indiſſolubilr adinuicem

ligant᷑. Nec obſtat ſi aliquis foꝛnicãdo aliquã ↄgno
ſcens ſufficiẽter pꝛouideat pꝛoli deeducatione. quia
illud quod cadit ſub determinatiõe legis iudicatur
m illð quod ↄmuniter accidit:⁊ non ᷣm id quod in

foꝛnicantur.·

Pꝛedicandũ vt ſcilicet per penitentiã ſeptifoꝛmis gra
tia ſpũſſancti per peccatũ amiſſa. ⁊ reparet᷑ vel repa⸗
rari oſtendat᷑.xxxiij.q.ij. Hoc ipſum in glo. Ex quo
ſequitur ꝙẽ peccatum moꝛtale.pꝛopter quod ait apo
ſtolus. i. Cheſſal. iiij. Hec eſtvoluntas dei vt abſti⸗
neatis vos a foꝛnicatione.quia ꝑdidiſti omnes qui

ſobr
dicl
abs
min
fugt
foꝛn
. ſe
lle
catu
Ltii
pu⸗
Nlom
naen
oon
ſenolk
lvofa
andt
ſtauſt
gum.
ner.
necon
henet
ng
el
git
ſcea
hab
hem
,
nbi
leiun

basd

Wülne
ſencan
ni
ſnicig
nneth
ſktit
ſeint
Gegos
Deriſ
in
uune
dding
ledide

gula

Abi
tnop
cepto

dataie
m
Danig
ore la
6achis
ans an
n Out
AKn.
von ſubct
ngllſen
binn
gci ole
lnleg
nmins
Noo
Mipet
dmnn
Cann
uckänt
dalij
Pu
8 nion
e in
aoiN
ſſeatr
nüllzi
lnalar
mnin
Nügd
i
na,
An
um
ghn
e⸗
s Wn
gicds,
cuncn
efen
dss
imi⸗
tmns
tn
finnde

Muantũ ad tertium j. m

õ

ſubtrahik vtiq; dei pᷣſentia ꝑ grãm ꝑ foꝛnicatõeʒ CN¶ñn

dicit abs teſcʒ tales ſunt ſeu efficiũturꝑ hocvitium.
abs te. l.ſine te. Sʒ ve eis cũ receſſero ab eis diẽ do⸗
minꝰ Oʒee.vij Foꝛnicatoꝛes ei deus punit.angelus
fugit.diabolꝰcolit.ipᷣm pximũ ledu. QOðõ deꝰ puniat
foꝛnicatoꝛes ſeuere patet ꝑ illð qð ait apłs.i.Coꝝ.x
Heq; foꝛnicemur ſicut quidẽ eoꝝ foꝛnicati ſunt. ⁊ ce

ciderũtvna die.xxiij.milia.quãdo ſcʒ ppls iſił foꝛni⸗ neũ eſt qð delectat.eternũ quod cruciat Figurat᷑tal

bilem eſſe pꝛouenturã.ſicut alijs gentibo hiſpanie et
pꝛouincie⁊ burgũdioꝝ populis.que a deo recedẽtes
foꝛnicate ſunt.Rotingit Aduertendũ etiã qð cũ ſᷣm
theologos in quarto.⁊ canoniſtas.affinitas ↄtraba
tur ꝑ foꝛnicatõnẽ.nullã ↄſanguineã eius cũ qua qͥs
foꝛnicatꝰeſt poteſt habere in vxoꝛẽ vſq; ad quartum
gradũ incluſiue.quod ſi fecerit matrimoniũ nullũ ẽꝛ
cõtinue in peccato moꝛãtur dũ ſciunt factũ.Et ſic ve
eis.⁊ demũ eternũve.quia ſᷣm Gꝛego. Momenta⸗

catus eſt cũ filiab Moab. NHiſtoꝛiã habes Nũeri.· per ydropicum.qui q;toplus bibit.tãtoplus ſitit.ſic

Et ſic ve fuit eis.Et hoc merito.qꝛ facit de tẽplo dei
domũ meretricũ.i.Coꝝ.vi.Meẽbꝛa veſtra ſunt tem
plũ ſpũſſancti.⁊ in figuram.ðꝛ.ij. Macha.vi. ꝙ tẽ⸗
plum dei erat plenũ comeſſatiõibo ⁊ ſcoꝛtantiũ cum
meretricibus.qð ſumme diſplicet deo. Foꝛnicatõ ait
Iſidoꝛꝰ Maximuʒ ſcelus ꝑ carnis ĩmundicia.quia
templũ dei violat.xxxij.q.vij capi.nõ ſolum Ange⸗
lus fugit tantñ obpꝛobꝛiũ cũ ſit puriſſimꝰ et mũdici
am diligat Angelis ſuis madauit de te ait pſalmiſta

vt cuſtodiãt te.Sed ſi filia regis daret᷑ alicui ĩ cuſto

diam.⁊ illa foꝛnicaret᷑ nõne ſumme diſpliceret ei.ber
nar. In quouis angelo reuerẽtiã exhibe angulo tuo
nec audeas pñte eo facere.qð nõ faceres mevidente.
hoꝛret igit᷑ tantũ fetoꝛẽ. Uñ invitaſpatꝝ habet᷑ ꝙ cuzʒ

angelus bonꝰ comitaret᷑ quendã ex patribo traſeun⸗

te coꝛã pulchꝛo iuuene ⁊ bene oꝛnato. ſed luxurioſo.
angelus clauſit ſibi nares.Et cũ pater ille interroga⸗
ret cauſam. cum oꝛnamenta eius redolerent Reſpon
dit ꝙ pꝛopter luxunam cui erat deditus ei fetebat.⁊
ſic querebat eũ fugere.Et ſicve eis.Diabolꝰ libenter

habitat in mẽte luxurioſi. Unde Job.xl. Doꝛmit Be

hemot in locis humẽtibo.i.in mẽtibo carnalibo. Idẽ
Job. xl.Foꝛlitudo eius in lũbis eius. ⁊ virtꝰ illiꝰ in
vmbilico vẽtris eiꝰ In lü bis enĩ dicit᷑ eſſe ſedes luxu
rie inviris.⁊ in muliere ðꝛ eſſe invmbilico.inde ſemẽ
ab eis decidit᷑ Pꝛopterea diabolus habitat ĩ eis.qꝛ
młtũ lucrat᷑ cũ eis q; ꝑ aliavicia Nã duos capit ſimł
foꝛnicantes vbi ꝑ aliavicia vnũ.Et in figurã hꝰlegio
demonũ eiecta ad imperiũ xpᷣi a quodã petijt licẽtiã
intrãdi gregẽ poꝛcoꝝ ⁊ accepta ptãte pᷣcipitauit eos ĩ
marevt er Math.viij. ⁊ luc.viij.ad ſignificandũ ꝙ
libẽt᷑ hĩtãt in luxurioſ figuratis ꝑ poꝛcos q delectat
vᷣſari in ſceno. Et inde pᷣcipitat in marevicioꝝ. Ue ãt
eis quos inhabitat diabolꝰ Ledit coꝛ ſuũ.qꝛvt dicit᷑
Dʒ ee.iiij .· Foꝛnicatio⁊ vinũ ⁊ ebꝛietas auferunt coꝛ.
Pꝛoximus leditur exinde.qꝛ ſi generatur filius illegi
timꝰ eſt.⁊ pꝛiuat᷑ omni dignitate tẽꝑali.⁊ eccłiaſtica
oꝛdinationũ.⁊ pᷣlaturarũ niſi legitimet᷑ ac etiam he⸗

reditate paterna.⁊ cõtumeliat᷑ a cũctis.Et frequenter

uia ſunt maloꝝ moꝝ nocent toti parẽtele. ſicut pʒ ĩ
Abimelech fllio Bedeonis nato ex cõcubina:qꝛ moꝛ
tuo patre interficere fecit.lxx.fratres legitimos vno ex
cepto qͥ fugitvt ſolus dominaret.vt habet᷑ Judicũ.ix
capitulo. Unde dicit᷑ diſtinctõe.lvi:ca.Si gens. De
ↄmixtione meretricũ eſtimandũ eſt degeneres popu
los ignobiles⁊ furentes libidine om̃es foꝛe ꝓcrean⸗
dos⁊ ad extremũ vniuerſam plebẽ ad detenioꝛa ⁊ ig⸗
nobilioꝛa vꝛgentẽ⁊ nouiſſime.nec bello foꝛtẽ.nec in ſi
de ſtabilem:nec honoꝛabilẽ hominibo:nec deo ama⸗

inſatiabilis eſtvoluptas ſᷣm GBedã ſuꝑ ulð Ecce qui
da ydropicus cracante üllũ.ſ.ieſum.Luce.xiiije

Tapitulum tertiũ de adulterio-

Dulteriũ eſt ſecunda

eſt acceſſus ad alienũ thoꝝ.vnde adulteri

ratiõis qͥs offendit. Pꝛimo inqntũ accedit ad mulie
rem nõ ſibi mrimonio ↄiunctã.qð requiri᷑ ad bonũ
pꝛolis pꝛopꝛie educãde vt dictũ eſt in pᷣcedẽti. Alio
modo qꝛ accedit ad młierẽ per matrimoniũ alteri co⸗
pulatã.⁊ ſic ĩpedit bonũ pꝛolis aliene. ⁊ cõtra iuſtici

am agit. Eadẽ ratio eſt de muliere q̊ ꝑ adulteriũ coꝛ

rũpit᷑.vñ Eccłxuiij.ꝛ. Ois mulier relinquẽs virum
ſuũ peccabit. Tii eĩ in lege altiſſimi.qꝛ incredibilis
fuit.in q.i.pᷣcipit᷑ Non mechaberis.Secũdo viꝝ ſu
um dereliquit in qͥ facit ↄ certitudinẽ pꝛolis. Tertio
in adulterio foꝛnicata eſt.⁊ ex alio viro ſtatuit ſibi fili
os qð eſt cõtra bonũ ꝓpꝛie pꝛolis.ſed pꝛimũ eſt cõe
om̃ibo peccatis moꝛtalibo:alia duo q̃ ponũtur in di
cta autoꝛitate ſpecialiter ꝑtinẽt ad defoꝛmitatẽ adul⸗
terij.⁊ ſic adulteriũ eſt determĩata ſpecies luxurie vt
pote ſpecialẽ deſoꝛmitatẽ habens circa actꝰvenereos
hec tho.Et ſic manifeſtũ ꝑ ſe eſt ſy moꝛtale.Xſt autẽ
aliquãdo adulteriũ ſim plex cũ.ſ.altera ꝑtium eſt cõ⸗
iugata.⁊ nõ alia. Aliqñ eſt duplexvt cũ vtraq; pars
eſt cõiugata quod grauiꝰeſt. Aliquãdo habet aliam

ſpecies lucurie. Et ſicut iſßm nomẽ ſonat

m ãſi ad alteriꝰthoꝝ acceſſus. In qͥ ᷣm b.thoſcõa
ſcðe.q.cliiij.ar.viij.dupłr ↄtra caſtitatẽ hũane gene

defoꝛmitatẽvt ſi no ſit altera pars cõiugata.vel etiaz

cõiugata eſt.tamẽ vel govel ↄſanguinea vł moniat
⁊ tunc cũ adulterio.ſimul eſt ibi alia ſpecies luxurie.
Oõð ãt dicit Sextꝰ phũs.vt allegat Hiero.q adulter
eſt oĩs invxoꝛẽ ſuã amatoꝛ ardentioꝛ. qᷓ;uis talis nõ
violet fidẽ matrimonij.tamẽ facit ↄ⁊ bonũ matrimo⸗
nij inhoneſte eovtens.Ideo aliqualrpᷣt dici adulter.
nõ tamẽ pꝛopꝛie e intret hanc ſpẽm.Et nota ſᷣm pe.
in.iiij.ꝙ in adulterio ſᷣm quid plłꝰpeccat młier qᷓ; vir
ſcʒ quia facit cõtra bonũ pꝛolis.⁊ rõne ſcãdali.ᷣmve
ro aliũ reſpectũ.ſ.q;tum ad bonũ ſidei equalłr peccãt
Et qꝛ hec eſt cã efficiẽs qua alter poſſit aliũ dimitte⸗
re.ideo equalr hoc pᷣtvterq;. Sed qᷓ;tum ad pᷣdomi⸗
nantiã rationis.qꝛvir habʒ rõem magis vigoꝛoſam
ad reſiſtendũ paſſionibo.ideo ceteris paribꝰ. plꝰ ipſe
peccat adulterando qᷓ; mulier.De dimiſſione pꝛopt᷑
adulteriũ.vide ĩfra in.iij.ꝑte.t.i.De adulterio loqns
dñs ꝑ pſalmiſtã.ait pð.xlix.Nũ adulteris poꝛtõʒ tu
am ponebas.Et paulopꝰ Arguã te⁊ ſtatuã ᷓ facieʒ
tuã,ponere poꝛtõʒ ſuã cũ adulteris bticipare,l eſt

Titulus Quintus

adulterare. In his autẽ tria notãtur. 2
Pꝛimo crimen deteſtandum.ibi:cum adulte. poꝛtõ
nem tuam ponebas. — —–MZV
Secundo ligamẽ eius intimãdũ ibi argua te ⁊c.
Tertio grauamen expectandum ibi.⁊ ſtatuam con⸗
tra faciem tuam.
K.

Muantum ad pꝛimum

certũ eſt adulteriũ eſſevalde deteſtabile peccatum et
graue. Cum adultens poꝛtionẽ tuã ponebas. vt ſcʒ
eſſes ⁊ tu adulter. Oʒee. vij. Sẽs adulterãtes ꝗſi cli⸗
banꝰ.ſ.intus ardẽtes ꝑ ↄcupiſcẽtiã extra ſoꝛdẽtes ꝑ
immũdiciã. poſtea in aĩa⁊ coꝛꝑe incenſi ꝑ gehennaʒ
Vnde adulteriũ qᷓ graue ſit oſtẽdit Clemẽs. Quid
inqͥt in oĩbo peccatis adulterio grauiꝰẽ.ſᷣm nãq; lo/
cũ in penis tenet.xxxij.q.vij. lã in peccauis q ſunt
ʒ3 pximũ.pꝛimũ penale.i.dignuũ pena.etiã moꝛtc coꝛ
ꝑis eſt homicidiũ. Secundũ eſt adulterũ. Maius
enĩ eſt qᷓ; furtũ ⁊ rapina? mẽdaciũ⁊ multa alia Exoĩ
ſiquidẽ genere cauſaꝝ oſtẽdit᷑ grauitas hꝰpeccati⁊ ð
teſtatio Ex cauſa ſcʒ efficiẽti.materiali:foꝛmali,ſinali
2 circũſtantiali.Ex cã efficiẽti.nã ſaltem alter eoꝝ bʒ
in ſe ſacramentũ matrimonij qð eſt maximũ ſignifi
catiõe.hoc autẽ dico ſacxramentũ magnũ in xpᷣo ⁊ ec⸗
cleſia.Significat enĩ ↄiunctoem deitatis cũ hũani⸗
tate.⁊ xpᷣi cũ eccleſia.nũq; autẽ deus ſeꝑatus eſt ab
hũanitate poſtq; aſſumpſit eã.nec xpᷣs ab eccłia nec
ercłia a xpᷣo.Contra ulud tã magnũ ſacramentũ vbi
eſt quedã dignitas agit adulter leꝑans ſe a cõiuge ⁊
alteri adherens. Dignitas autẽ perſone.ſᷣm Tho. in
pꝛĩa ſcðᷣe.aggrauat pctm̃ qꝛ in qnto maioꝛi dignita
teitantograuiꝰpeccat ceteris paribo. Scðo oñditur
grauitas hꝰ peccati excã matenali ip̃ius.ſ.actus qui
exercet᷑ꝑ duos. ⁊ ſic vbi diabolꝰin alijs peccatis vnũ
interficit ꝑ iſtud duo ſimł ĩmo płes.qꝛ interponũtur
mediatoꝛes.Et tantũ creſcit aliqñ fatuitas amoꝛis ł
potiꝰlibidinis ꝙ pꝛocurat᷑ moꝛs cõiugis ꝑ adulterũ
vel adulterã.vel pꝛomittit eã acciꝑe in vxoꝛẽ moꝛtuo
cõiuge.quod ſi fecerit cũ effectu ſecuto ſi duxent illaʒ
invxoꝛem ↄtinue manẽt in peccato moꝛtali.qꝛ matri
moniũ nullũ eſt pꝛopter impedimentũ crimis. et ſic
multiplicant᷑ peccata.extra de eo.qͥ duxit in ma.quã
pol.pꝑ adul.c.ſuꝑ eo,.⁊.c. Significaſti.de hoc tñ við
pleniꝰim. iij. pte. ti. · Tertio ex cauſa foꝛmali DPec ẽ
in quolibet peccato moꝛtali auerſio ab incõmutabili
bono.ſed ꝑ nullũ peccatũ rõ ita abſoꝛbet᷑ ab oĩ ↄſide
ratõe dei itavt efficiat᷑ totus caro.ſicut ibi Hiero.dic̃
ꝓꝙ etiã in actu ↄiugali pñtia ſpũſſcĩ nõ habet᷑ a veris
ꝓphetis.ſ.qad actũ ꝓphetandi.młtomagis in actu
adulterij toralr mens auertit᷑a deo pꝛopter inoꝛdina
tũ amoꝛẽvñ pꝛocedit adultenũ. Unde ðꝛ pꝛouer.vi
Qui adulter ẽ pꝛopt᷑ coꝛdis inopiã ſcʒ amiſſo vigoꝛe
rõnis ꝑdit aiam ſuam.turpitudinẽ ⁊ ignominiã con
gregat ſibiꝛ⁊ obpꝛobꝛiũ eius nõ delebi Quano ex cã
finali.Finis huiꝰmali eſt conſecutio voluptatis. Sʒ
quãto quis pᷣt remediare alicui pctõ⁊ nõ facit.tanto
grauiꝰpeccat.qꝛ maioꝛi inoꝛdinatõevolũtatis.ſʒ hu⸗
ic malo pᷣt de facili remediare.qꝛ ſi hʒ vxoꝛẽ pᷣt ſibi ſa
tiſfacere Uñ apłs.pꝛopt᷑ foꝛnicatõʒ.ſ.vitandã.vnuſ/
quiſq; ſuã babeat vxoꝛẽi.Coꝝ.vijiſi nõ bʒ pᷣt ſume

re.qꝛvt ait idẽ apłs. Meliꝰeſt nubere q; vꝛi.i.incide
re in adulteria ⁊ alias ↄcupiſcẽtias ⁊ voluptates dã
natas. Nlec excuſat te ſi dicis nõ poſſem ꝓuidere vxo
ri⁊ nutrire filios ſi haberẽ niſi dotẽ haberẽ ſufficientẽ
Melviẽ pati diſpẽdia in tꝑalibo ⁊ reciꝑe minoꝛẽ do⸗
tem.⁊ facere minoꝛes põpas ⁊ ꝓuidere aĩe ſue qᷓ; in ta
lia inciderevicia ꝑ que damnat᷑. Si autẽ ſumere nõ

vult qꝛ ad hoc nõ cogit᷑ ſeruet caſtitatẽ Quinto ex

cauſa circũſtantie aggrauat᷑ pctm̃Nam quãto plu
ra ſcãdala⁊ mala inde ſequũt᷑. tãtograuiꝰ eſt pctm̃.
Sed qͥ poſſet enũerare mala q̃ ſequũt᷑ ex adulterio
Quot homicidia inde ſequũt᷑: quãta.⁊ nõ ſolũ ĩ coꝛ
pe.ſed in aĩa.Nã quã diſpoſitõʒ bonã habere põt qͥ
in adulterio ↄſtitutus ſubito occidit᷑. quot heredita⸗
tes depᷣdant᷑ ꝑ filios habitos occulte ex adulterio qͥ⸗
bus vt legitimis relinquit᷑ hereditas Quot inceſtus
inde ꝓcedũt dũ ↄhunt. qͥ aliqñ ſunt ↄſanguinei. qͥt
regna exterminata ſunt. Nõne troia ciuitas illa tam
ſomoſa pꝛopter adulteriũ ꝑpetratũ a Paride cũ hele
na totalłr deſtructa eſt. Nõne Dauid pꝛopter adulte
riũ ↄmiſſum cũ Berſabeevt occultaret addidit pdi⸗
tiõʒ ⁊ homicidiũ ꝓcurãdo fideliſſimũ militẽ ſuũ occi
di.⁊ pꝛopter adulteriũ in punitiõem ſiliꝰeiꝰ Abſalon
expulit eũ a regno.⁊ publice peccauit cũ vxoꝛibo pa⸗
tris ſui.vt habet᷑ij. Reg.in pluribo.c.⁊ cũ adulteriũ

ſit ita graue.tñ videt᷑venficari illð Oʒee.iiij. Nõ ẽve⸗

ritas.ſ:fidelitatis in rerra.nõ ẽ miſericoꝛdia.ſ.ad ani⸗

mã ſuã.⁊ pꝛoximũ.ſed maledictũ.mẽdaciũ.furtum

adulteriũ inundauerũt.i.abũdanter creuerũt. ⁊ ſan
guis ſanguinẽ tetigit.i.peccatũ peccato cumulat᷑ dũ
nõ per penitentiã tolluur.

Muãtumad ſecũdũn F. Ij.

ſcilʒ qð ꝓhibet᷑ adulteriũ.⁊ ligat eſt qlibet ab oĩ lege
vt caueat ſe ab eo. Uñ dicit dñs Arguã te.iſ.ð adulł
terio,.⁊ hoc ꝑ ſcripturã oĩs ei ſcriptura diuinuꝰ inſpi⸗
rata vtilis ẽad arguẽdũ.ij. Chimo.iij.⁊ pcipue ſcri
ptura legis.Uñ ðꝛ Jaco.ij. Redargutta lege.ſ.eſtis
qſi traſgreſſoꝛes. Arguit ergo dñs de adułerio Pꝛi
mo ꝑ legẽ intrinſecã⁊ naturalẽ. Scðo ꝑ lege moſay⸗
cã⁊ ꝓphetalẽ. Tertio ꝑ legẽ euangelicà ⁊ ſuꝑnalem.
Quanto ꝑ legẽ canonicã⁊ ſinodale. Quinto ꝑ legẽ ci
uilicã.⁊ imꝑialem. Lex naturał intrinſeca meti eſt il⸗
la que dicit qð tibi nõ vis fieri.vide ne vnq; alteni ſa
cias. Thob.iiij.ſed qͥs eſt ille qͥ velit vxoꝛẽ ſua adul⸗
terare.certe nullus.niſi fatuꝰ⁊ peſſimꝰexercẽs lenoci⸗
ma Nulla mulier hoc deſiderat niſi fatua⁊ mala.im
mo nõ poteſt pativir talẽ iniun.ſed expellit ⁊ ꝑcutit
⁊ vxoꝛ ſumme turbat᷑ de adulterio viri cũ nouit.qet
tu hoc ſerua erga pꝛoximũ⁊ non adulterabis. Adeo

hocvniũſalłr dictat lex ſeu rõ naturał.ꝙ etiã añ lege,

naturalẽ ſcriptã ethnici ⁊ idolatre habuerũt ꝓ cnimi
neꝛ magis abhoꝛrerẽt q; homicidiũ.Et in ſignũ bꝰ
qñAbꝛaã pꝛopt᷑ famẽ ðſcẽdit in egiptũ cũ vxoꝛe ſua
Sara ꝑ pulchꝛa rogauit eãvt nõ indicaret ſe eſſe vxo
rẽ eiꝰ.ſi interrogare?. Et hoc iõ ſᷣm MNicolaũ de lyꝛa.
Quia cogitauit ꝙ ſi ſciuiſſent vxoꝛẽ ſuã eẽ cũ ob pul/
chꝛitudinẽ eius ↄcupiſcerẽt eã cognoſcere.ne adulte
niũ ꝑperrarẽt qdð ſumme ðteſtabot᷑.occidiſſent abꝛa
amvt poſſent poſtea ea vti ſine vicio adulterij minꝰ

Capitulũ Zertiũ

ſibi facilẽtes conſciam de homicidio qᷓ; de adulterio⸗
Secũdo arguit de adulterio deꝰ ꝑ legẽ moſaycã
⁊ pꝛophetalẽ.Exoð.xx. Nlõ mechaberis.hoc ẽ adulł⸗
terabis.⁊ adducit᷑ pena.Leuitici.xx.vbi dicit. Mo⸗
riet᷑ mechus ⁊ adultera qͥ adulterati fuerint.Uñ ſcri⸗
ber phariſei adducẽtes ad ieſum młierẽ in adulterio
depᷣhenſam dixerũt. MMagiſter hec mulier modo in
adulterio depᷣhenſa eſt Moyſes mãdauit in lege hu
iuſmõi lapidare Joã.viij.⁊ ꝑ Malach.ðt dñs:.iij.c.
Ero teſtis velvx maleficis adulteris ⁊ ꝑiuris.ſ.ad ac⸗
cuſandũvt puniant᷑. Qð autẽ aliqui ex patribo cum
haberẽt vxoꝛes accederẽt ad ancillas ꝓ hũdis filijs.
vt Abꝛaã ad agar. Geñ.xvi.⁊ Jacob ad Galãꝛ ʒelfã
ancillas.Geñ/.xxx.nõ pꝛopt᷑ hoc cõmiſerunt adulte⸗
riũ.qꝛ cognouerũt eas nõ foꝛnicarie.ſed maritali affe

ctu cũ quibo deus diſpẽſauit. vt ſimul haberẽt płes

vxoꝛes abſq; pctõ.vt extra de diuoꝛ.c.Gaudemus.
⁊ hoc ob multiplicandũ cultũ dei qͥ remãſerat ſolũ ĩ
familia eoꝝ ex multiplicatõe hoĩm eoꝝ ꝑ generatõe
in illa familia.⁊ etiã ob ſpũalẽ ſignificatiõem q hẽt᷑.

xxxij.q.iiij. Recurrat.⁊.c.ſe.⁊ ca.obijciũt᷑. Tertio ar⸗

guit᷑ ſeu rep̃hendit᷑ adulteriũ ꝑ legẽ euangelicã.MHaʒ
dixit xpᷣs in euãgelio. Math.xix·Quos deꝰ nũxit.·
hõ nõ ſeꝑat.repᷣhendẽs illos iudeos qͥ dabãt libellũ
repudij vxoꝛi cũ nõ placeret eis.⁊ ea dimiſſa ↄhebãt
cũ altera adultera.declarãs hoc eẽ adulteriũ nõ ma⸗
trimoniũ.⁊ qꝛ Moiſes pꝛopt᷑ duriciẽ⁊ crudelitatẽ il⸗
loꝝ hoc ꝑmiſerat.nõvt bouũ⁊ licitũ.ſed vt minꝰma⸗
lũ ne occiderẽtvxoꝛes ſi dimittere nõ poſſent Seꝑat
fhõ.quos deꝰↄiunxit. ⁊ malefacit infringes ði oꝛ

rarteneli ſine cã legitima dimittitvxoꝛc.velvxoꝛ

virũ.⁊ młtomagis ſi adulterat.⁊ peius ſi de facto cũ
alia ↄtrahat. Pꝛo nulla igit᷑ cauſa licitũ eſt accedere
ad aliã qᷓ; ad pꝛopꝛiã vxoꝛẽ.lec ex eo ꝙ ſterilis ſit vx
oꝛ vt ex alia babeat filios nec et eo ꝙ uifirma qᷣlicũq;

⁊q̃cunq; diutina infirmitate ⁊ incurabili. ſiue ſit ce⸗

ca.ſiue ſit ꝑalitica:ſiue lepꝛoſa:Nec ex eo ꝓ eſt adul⸗
teravel qntũcunq; malavł heretica Gñ poſſʒ dimit

ti qtũ ad cohabitationẽꝛ thoꝝ pꝛopt᷑ adulteriũ vel

piculũ ſui ꝓbabile coꝛꝑis.vel aĩe.ſed nõ quoad vin⸗
culũ.iiœ poſſit accedere ad aliã viuẽte pꝛia.ałs adul
teriũ eſt.Et idẽ devxoꝛe erga virũ. Uñn Aug. Sic ñ
ſunt faciẽda adulteria volũtate etiã ꝓcreandi filios, ſi

cut nõ faciẽda furta volũtate paſcẽdi pauꝑes.xxxij.q

iiij.ſicut.⁊.q.v.c.Si vxoꝛẽ.⁊.q.vij/per totũ.Quar⸗

to arguit̃ ꝑ legẽ canonicãꝛ ſinodale Nlã eccłia ſman
tiquas regulas ĩponit penitentiã ſeptennẽ p adultio
vt pʒ.xxij.q.iic.pꝛedicandũ.q;uis hodie ſint in arbi

trio cõfeſſoꝛis penitẽtie imponẽde ſiue ꝓ iſto ſiue pꝛo
alio pctõ. Et in aliquibo eccleſijs epalibo eſt etiã ſen⸗

tentia excõicatõis lata per ſinodales o adulteros.De

iure autẽ cõi,ẽ;ᷓuis nõ ſint ecõicati ipſo facto.debe⸗

rent tñ excõicari qñ eſt mãieſtũꝛ ꝑſeueràs. A vo ãt

ſꝑ ſunt excõicati etis occulti adulteri· Punit etiã ad⸗
uiterũ iure petẽdi debitũ abvxoꝛe ita ꝙ non tenekei
reddere debitũ,cũ hoc certitudinałr nouit.qͥnimmo
ſtatuit eccleſis ꝙ ſi in adulterio pſeuerat notoꝛio.nul⸗

io modo dʒ ei reddere debitũ qͥ innocẽs ẽ. ad boc ne

videat᷑ fauere ei in adulterio.deſiſtat ab eo. Uñ Hie⸗

tro.Cũ vxoꝛ carnẽ vnã in aliã diuiſcrit et ſe a marito

ꝑ foꝛnicationẽ ſepauerit.non dʒ teneri ne virũ quoq;
ſub maledicto faciat.dicẽte ſcriptura.Qui tenet adul
terã ſatuꝰeſt⁊ iniquꝰ.xxxij.q.i.Dixit dñs.⁊ in c.ſe.
Et idẽ iuris eſt oĩno inviroꝛ vxoꝛe.qͥnĩmo pᷣt ↄvolũ
tatẽ adulteri vel adultere qͥ fidẽ ſeruat caſtitatis pete
re diuoꝛtiũ⁊ nõ cohabitare cũ adultero.⁊ intrare mo
naſteriũ qñ adulteriũ eſt notouñvt notat᷑ xxvij.q.ij.
c.agathola.cũ glo. Sivis pleniꝰde his vide in tertia
ꝑte.ti.pꝛimo.ca.xxi. Quinto arguit᷑ ꝑ legẽ ciuilẽ ⁊
impialẽ.Nam ꝑ legẽciuilem pꝛopter adulteriũ pꝛo⸗
batũ vxoꝛ ꝑdat dotes.vt in autẽ.vt liceat marito.pa
ra.qͥ vero colt.viij.ꝑdit⁊ famã ⁊ honoꝛẽ ꝑdit⁊vitam
aliqñ.Quãuis autẽ ipſe leges ſeculares nõ puniant
ita viros ꝑpetrãtes adulteria cũ ſolutis.ſicut mulie⸗
res ꝑppetrãtes cũ ſolutis viris.vł cõiugatis.tamẽ ſᷣm
rectiꝰ iudiciũ eccleſie ita peccat vnꝰſicut ⁊ alter. ⁊ ite
deberet puniri.vñ dicit Inno.papa. Chꝛiſtiana reli
gio adulteriũ invtroq; ſexu pari rõne condẽnat.xxxij
q.v.et.q.vi.auguſti.ait. Indignant᷑ mariti ſi audiãt
adulteros viros ſimiles adulteris femĩs pendere id
eſt ſuſtinere penas cũ tanto grauiꝰ eos puniri opoꝛ⸗
tuerit. quãtomagis ad eos ꝑtinet.⁊virtute vincere et
exemplo regere femĩias. Pauat etiã lex ciuilis natos
ex adulterio paterna hereditate.⁊ oĩbo dignitatibo tẽ
ꝑalibo.Ecce quõ oĩa iura ſumme arguũt⁊ deteſtanł
adulteriũ.⁊ ideo ſumme cauendũ.

Muantũ ad tertium S. I.

pꝛincipale.ſ.grauamẽ expectandũ.i.penã dicit Sta

tuã faciẽ tuã.i.in iudicio ipᷣa pctãz mala q ex adul
terio oꝛiũtur tibi oſtendent᷑ ipſa pctã ⁊ mala ⁊ ipſa te
accuſabũt,ex quibo condẽnaberis.Nãvrt dicit᷑ Heb
xiij.adulteros iudicabit deꝰ.ſ.ad ignẽ eternũ.Et pꝛi
mo quidẽ pena eſt eis ſummaofuſio quã hẽbit adul
ter coꝛã toto mũdo.Certũ eſt qð ſi mulier nobił nũc
accuſareł de adulterio in iudicio in aliq̃ ciuuate coꝛã
ppło.haberet ſummã penã ↄfuſionis.O quãta ↄfu
ſio tũc coꝛam toto mũdoꝛ amicis ⁊ inimicis argui ð
adulterio aĩam que nobiliſſima eſt q violauit etiã ſa
cramentũ dei.Qð viri nõ eru beſcãt nũc de adulterio
pꝛopt᷑ qð manifeſte ↄmittũt.hoc ꝓcedit ex maxĩa ce
citate.qꝛ nõ ↄgnoſcũt grauitatẽ mali.cũ deberẽt ma
gis erubeſcere q; mulieres ſed tũc ſublata tali cecita
te ignoꝛãtie ſumme ↄfuſioni patebũt Hiere.xx.Eon
fundẽturvehement᷑.qꝛ nõ intellexerũt obpꝛobꝛiũ. ſ.

peccati. Pꝛimo ſtatuet᷑ ante faciẽ ſuã grauitas hꝰ
peccati e iniuſticia maxia⁊ iniuria quã fecit ꝓximoꝰ

violatõe ſacramẽti deia eccłie.ꝓpter qð puniuit de
terribilr iſtud viciũ:lam vt habet᷑ Judi.xx.pꝛopter
adulteriũ petrari cũ vxoꝛe cuiuſdã leuite a viris ci
uitatis Gabaa, qꝛ noluerũt eos punire illi de tribu

Beniamin moꝛtui ſunt in bello circa ſexagĩta milia

hoĩm. lã in pꝛĩoꝛ in ſecũdo bello facto adinuicẽ.xi
tribus fuerunt debellatia tribu Beniamin moꝛtuis
plusq;. xxx.milibo de ipſis.qꝛ ↄfidebãt de ſua multi
tudine.cũ eſſent.cccc.milia vel circa. In tertio bello
vpſicti⁊ de dño ↄfidẽtes habuerũt vlctoꝛiã ðᷣleta tri
bu Beniamin.ſ.xxv.milibo qngẽtis exceptis Et hoc
deus permiſit in penã adulterij. Sed in biſtoꝛijs ro
manoꝝ narrat᷑.quod pꝛopt᷑ adulteriũ mnſſtumn ab

Citulus Quintus

anthonlo qᷣ ſibi cũ Octauiano ↄdiuiſerat totũ impe
riũ.ex eo qdðᷣ repudisuitvxoꝛẽ ſuã ãthoni germanaʒ
Octauiani⁊ adheſit carnalłi Qleopatre regine egiptt

libidinoſe femie Octauianꝰindignatꝰ mouit ↄira eu

bellũ nauale? terreſtre. ⁊ vbiq; anthoniꝰ fuit deuictꝰ
et demũ fugiẽs ante eũ ipſe cũ Cleopatra ſeipos oc⸗
ciderũt. Scðᷣo ſtatuet ↄtra faciẽ ſuam.ſ.adulłteri.
odia blaſphemias detractões q exurgũt pꝛopt illð.
Nã raro eſt qð hoc poſſit celari.Et ſimłier cõmittat
adulteriũ qð ſciat᷑ maritꝰq̃ſi ſꝑ odit eã.⁊ nõ patitur
eam aſpicere. ſibiꝛ ſilijs impꝛoperat᷑. Unde oꝛiũtur
cõtumelie meretrix nücupat᷑. qð ſuſtinere non valet
Si vir adulteriũ ↄmittit.vxoꝛ ſciẽs blaſphemat.cu⸗
pit ſibi moꝛẽ.ſumme odit eã cum q adulrerat. anxia
tur ſuſpitionibo.⁊ aliqñ iudicijs dei obliuiſci᷑. qð to
tũ agit adulteriũ ↄmiſſum. Tertio ſtatuet faciẽ
homicidia q inde ſequũtur aliqñ. Nã occidũtur ali⸗
qñ filij a talibo ↄcepti.etiã ſine baptiſmo ad occultã
dum adulteriũ.qð eſt maxima crudelitaſ.nec poteſt
maioꝛ cogitari.qᷓ; ꝓpꝛios occidere filios. aliqũ occi⸗

dũtur ipᷣi adulterates.q;uis enĩ nullo mõ poſſintvel

debeãt occidi a pꝛiuatis ꝑſonis. nec patre. nec mr̃e.

nec marito. nec fratribo.aut alijs.ſed ſolũ a iudice cõ

munitatis ꝑ viã iuris. Et ſᷣm canoniſtas grauiſſime
punit᷑ interfectoꝛ vxoꝛis pꝛopt᷑ adulteruũ.vt.xxxiij.q
ij.c.admonere.tñ de facto audit᷑ ſepe hoc fieri Quar
to ſtatuet S faciẽ furta inde ſecuta. Na mulier młto⸗
tiens dat adultero de bonis viri.ſʒ ⁊ ſi caſu filium ex
adulterio ſuſcipiat.de bonis viti ſui nutriet eũ.⁊ he⸗
reditatẽ totãvł partẽ ſuſcipiet patris ſui putatiui.vñ
cuũ oĩa iſta ipᷣa furet᷑ monto.vel legitimis alijs heredi
bus.qñ milera.vel quõ ſatiſfaciet. Uide de hac ſatiſ
factõe.ſupꝛa tit i. Quinto ſtatuet ð ſaciẽ diuerſas
ſpẽs luxurie inde ſecutas. Nã ſi vir ſciẽs vxoꝛẽ adulte
rã raro ſibi recõciliat᷑ qᷓ;uis penitẽtẽ deberet ſuſcipe.
ſed indignatꝰ accedit ad alias feĩas vel etiõ maſculos
indignatiõe aliqñ etſi ſit alias caſta inclinat᷑ ad tur⸗
pia faciendũ cũ alijs.vel ꝑ alios modos Et diligent

attendedũ qð nõ excuſat᷑ muliera pcto adulterq aſ⸗
ſentiẽs viro timoꝛeverecũdievel infamie vel etiã moꝛ

tis ↄminate.ſicut aliqñ aliq faciũt.q licʒ ſint peſſime
cõtente tumẽtes ſi clamẽt.ne ↄfundant᷑ aſſentiũt Uñ
illa nobuliſſima matrona Lucreſia vxo: Collarini.ali

as caſtiſſima mulier nõ excuſat᷑ a pctõ adulterij. cuʒ

aſſenſit Larquino filio Tarquini ſuꝑbivltimi regis
romanoꝝ ex eo qð ille minatꝰeſt.qð ſi nõ ↄſentiretſi
bi occideret iuxta eã in lecto famulũ diuulgãs apud
maritũ⁊ alios.qð qꝛ in adulterio eos cõpꝛehenderat
occiderat pꝛopt᷑ qð illa times magis infamiã q;moꝛ
tẽ aſſenſit. ⁊ poſtea ad oſtendẽdã diſplicentiã huiꝰfa
cti ne crederet᷑ libidĩe victa coꝛq collatino marito ſuo
2 alijs ↄſanguineis ad ſevocatis gladio ſeipam occi
dit. Malefecit aſſentiẽdoꝛ adulteriũ ↄmiſit. ſed pe⸗
ius adhuc ſe occidẽdo.vt oñt Aug.inpꝛĩo deci.dði.
Nõ ſic fecit illa caſtiſſima ⁊ ſanctiſſima Suſannavx
oꝛ ioachim. Sʒ cũ ſenes peſſimi iuitarẽt ad nephas
ↄminãdo eã ſe accuſaturos de adulterio ſi nõ aſſenti
ret eis Rñt iülla.⁊ bñ Anguſtie ſunt mihbi vndiq; ꝛc.
Vñ ſu bito clamauit ꝓ adiutoꝛio.⁊ licet illi ſenes ac/

„

berauit eã. Hiſtoꝛiã habes Daniel.xiij.

cuſaſſent?⁊ ↄdẽnaſſent.deꝰ miſericoꝛdit᷑ ⁊ mirabitr li⸗
¶ Capitulũ quartũ de vicio cotra naturã⸗.

ũ ſuꝑ oĩa aliavicia luxurie. UIn Augꝰ.
dicit. Adulterij malũ vincit foꝛnicatõem ſcʒ in gra⸗
uitate culpe.Uincit᷑autẽ ab inceſtu. hoꝝ oim peſſi⸗
mũ eſt qð cõtra naturã eſt.xxxij.q.vij. Adulterij Sʒ
eſt iſta ſpecies nõ ſpecialuiſſima quã opoꝛtet ↄfiteri ſʒ

Molliciem.
Sodomiam.
Innaturale.
Beſtialitatem. B
Et de mollicie ait apłs.i.Coꝛĩ.viNeq; molles re
gnũ dei poſſidebũt. Sumit᷑ etiã mollicies ſᷣm aliaꝶ
acceptõem pꝛo vicio incõſtantie.⁊ de hoc infra.Deĩ⸗
naturalivicio ait Aug.Coõtra naturã eſt ſivir vtatur
mẽbꝛo mulieris nõ ad hoc deputato. Uñ apłs.Sci
at vnuſqͥſq; veſtrũ ſuũ vas poſſidere in ſctificatiõe et
honoꝛe,iiſm debitũ modũ.nõ in paſſiõe deſiderij ſi
cut gentes.i.pagani Et intelligit᷑ nõ ſolũ de vaſe coꝛ
poꝛis ſui.ſed etiã de vaſe vxoꝛis ſᷣm debitũ modũ vt
poſſit ſeqͥ generatõ f lioꝝ ad honoꝛẽ dei.⁊ nõ eo mo⸗
do quo magis delectat᷑ De ſodomia ait apłs.i. Co
rin.viNeq; maſculoꝝ cõcubitoꝛes regnũ dei poſſi⸗
debũt.De beſtialitate.Leui.xx. Qui coierit cum iu
mẽto moꝛte moꝛia?. Dicit᷑ etiã aliqͥ mõ viciũ q natus
rã cũ vir agens cũ muliere.⁊ ſi ſeruet debitũ vas.ñ tñ
debitũ modũ ↄſuetũ a natura⁊ magis aptum ad ge

ſubalterna, genꝰad als ſpẽs ſpẽaliſſimas.videlʒ.

neratõem.vt ſi muliervertatviro doꝛſum⁊ nõ facien

vel ſi ſuꝑg rediat᷑ virũ ⁊ hmõi modus mõſtruoſus q̃

vtiq; peccata ſunt.⁊ aliqñ etſi nõ ſp moꝛtalia.qð exe

crabilr ſit in meretrice.execra biliꝰ invxoꝛe.xxxij.q.vij
Adulterij. Sʒ de his in. iij ꝑre ti. i.c. xxiiij. Uñ bea
tus Tho.ij.ij.q.cliiij.art.xi.ſic dicit. IJbi ei eſt deter⸗

minata ſpẽs luxune.vbi ſpeciał rõ defoꝛmitatꝭ occur

rit.qᷓ facit indecentẽ actũ venereũ. Qð pt eẽ duplicit᷑

Vno mõ qꝛ repugnat rõni recte qð eſt cõe in oĩ vicio

luxurie.Alio modo qꝛ etiã ſuꝑ hoc repugnat ipᷣi oꝛs
dini naturali venerei actus qͥ cõuenit hũ ane ſpeciei.

qð ðꝛviciũ ↄ naturã/qð pluribo modis cõtingere pᷣt

Pꝛĩo mõ ſi abſq; oĩ cõcubitu cã delectatiois vene⸗
ree ꝓturet᷑ qð ꝑtinet ad ĩmũdiciã.quã mollicẽ vocãt
Scõðo mõ ſi fiat ꝑ cõcubitũ ad rẽ nõ eiuſdẽ ſpeci⸗

ei.qð vocat᷑ beſtialitas. Tertio mõ ſi fiat ꝑ concu
bitũ ad nõ debuũ ſexũ puta maſculi ad maſculũ.fe⸗

mine ad feĩam.qð ſodomiticũ ðꝛ. Quanto ſi non

ſeruet᷑ debitus modꝰↄcubẽdi:.aut q;tũ ad inſtr̃mveł

vas nõ debitũ.aut qᷓ;tuʒ ad alios modos mõſtruo⸗

ſosꝛ beſtiales.hec Tho.Et pꝛimi qᷓtuoꝛ modi dicũ
turõ natura.ſ.generis.⁊ qꝛ ꝑ illos qtuoꝛ modos fru

ſtrat᷑ intẽtio nature.qꝛ generatio ſeqͥ nõ pᷣt. Aliꝰ mo⸗
dꝰ qͥ etiã ↄtinet᷑ in qᷓrto ſuato debite vale.ſz ñ debito
ſitu.ðꝛ j̊ naturã.qꝛ ↄ ↄſuetũ modũ nature.ꝑ quẽ nõ

ita apte pꝓcurari pᷣt generato. Quãtũ ad grauitatẽ
eoꝝ dicit b. Tho.vbi ſupꝛa.ꝙ infimũ locũ fenet mol

licies deinde cũ nõ ſᷣuat᷑ debitũvas vel modꝰ poſtes

Icium contra naturã

eſt altera ſpecies luxurie. qð eſt grauiſſi⸗

—— — =ðð

nnich

A⸗
ng
nneſß

NKeng
ch.

oe
n
nden⸗
EN
s Sal
get
ait
lecor
Ndi
WoN
da

N
4

WK

4
466 .

NE
go
79,
iber
daen
Woen
dand⸗
.
ſbatt
G
liſ
NN
nön⸗
coid
ont
V
inm,
nn
N

“”

Capitulũ Quartũ

ſodomia vbi nõ ſeruat᷑ debitꝰſexꝰ.poſtremo vero be⸗

ſtialitas. De hoc vicio ↄ naturã pᷣdictos qᷓtuoꝛ mo⸗

dos includẽdo pᷣt ad arguẽdũ induci illð pð Diſꝑie
rũt in endoꝛ facti ſuntvt ſtercus terre. Et loqͥᷣtur ad
lrãm.vtʒ exverſu pᷣcedẽti de madianitis inimicis po
puli dei.⁊ capitaneo eoꝝ Siſara⁊ rege ſuo Jabin hi
omes diſꝑierũt.i.ꝑ diuerſas ꝑtes ⁊ modos pierunt.
occiſi in endoꝛ iuxta quendã fontẽ ⁊ facti in magnaʒ
abhoĩatõeʒ ⁊ fetoꝛem vt ſtercꝰ. remanẽtibo ibiſcada⸗
ueribo eoꝝ in ſepultis. Sʒ moꝛalir ſignificant᷑ ꝑ hos
laboꝛantes vicio cõtra naturã qui moꝛtui in aĩa ſunt
in maxima abominatiõe populi dei. Et ex illis verbᷣ
ps.de hmõi poſſunt notari tria.
DPꝛio occaſio culpe aboĩate.ibi. Diſperierũt.
(2 abu ſio nature violate.ibi.in endoꝛ.
Tertio ↄfuſio pene ulate.ibi facti ſunt vt ſtercus.

Muantum ad pꝛimum §F.

occaſio culpe aboĩate ↄ naturã innuit᷑ in interpoſitõ
ne iſtoꝝ qͥ diſpierũt.ſ. Jabin rex Siſara capitaneus
ſuꝰ.⁊ DHadian ppls eiꝰiſti diſꝑierũt. Jabin interp⸗
tat᷑ ſapies.ſ.ſapia mundi.de qᷓ ait apłs Ro.i.Dicen
tes ſe eſſe ſapiẽtes.ſtulti facti ſunt.ſ.ꝑ ſuꝑbiã q̃ ſe eſti
mabat ⁊ iactabãt ſe ſapiẽte eſſe. Ex ſuꝑbia ei illoꝛũ

ſapientũ ſᷣm mundũ oñt ibi apłs fuiſſe hũiliatos et

datos ita in repꝛobũ ſenſumvt nõ facerẽt ſibi cõſcien

tiã de hoc turpiſſimovicio. Nã feĩe eoꝝ relicto natu⸗

ralivſu exarſerũt in eũ vſum qᷣ eſtõ naturã maſculiĩ
maſculos turpitudinẽ oꝑpantes.Et Youẽ quẽ deoꝛũ
ſuoꝝ maximũ colebãt.referebãt pplis talia turpiſſi⸗/
ma agentẽ eoꝝ poete.Et Uirgiliũ maximũ poetarũ
narrãt magnũ ſodomita hiſtoꝛiographi.Et Juliꝰce⸗
ſar ſatis doctꝰcũ triũ pho potiret᷑ exvictoꝛia habita ʒ
hoſtes ſibi fuit publice impꝛoperatũ viciũ ſodomie.
Nec Octauianꝰita felix ⁊ ſapiẽs ᷣm mũdum caruit
hocvicio.⁊ qre hocvicio ſuꝑati:niſi pꝛopt᷑ ſuꝑbiã eo
rũ.qui oẽs ad inferos deſcenderũt. Uñ Eʒech. xvi.
ðꝛ. Dec fuit iniqtas.i.cã iniqᷣtatis ſoꝛoꝛis tue ſodo⸗
me.ſuꝑbia. ſaturitas panis⁊ aq ⁊ ociũ Et qꝛ nõ poꝛ

rigebãt manũ pauꝑi.ſ.dãdo elemoſinas. Madian

interpᷣtat᷑ declinãs iudiciũ.Et hec eſt ſcðᷣa occaſio ſo
domie declinare.i.nõ ↄſiderare finale iudiciũ in qͥ ſo
domite oĩno erũt muti.nullã excuſatõeʒ valẽtes hre
de tãta aboĩatõe.cũ nulla beſtia hoc egerit VUñ ſodo
mia interpᷣtat᷑ muta.qꝛ facit hoiem murũ vt excuſare
ſe nõ poſſit ſicut de q buſdã alijs mal.Declinat etiaʒ
talis ↄſiderare iudiciũ qð fecit tꝑe Noe ꝓpter hocvi
ciũ.ſ.diluuiũ vniuerſale mittẽs aq* âis eĩ caro coꝛ

ruꝑat viã ſuã Geñ.vi.qꝛvt ait DHethodiꝰmartir. Fe

mine ex libidine nimia ſuꝑgrediebãt᷑viris.Et viri in
alcerutꝝ exardeſcebãt coeũtes.Sʒ vnã ex cauſ acce
leratõis futun finał iudicij ꝑ ignẽ totũ mũdũ ↄburẽ
tem ponit ꝓpheta Johel.hꝰ vicij augmentatõeʒ. Di⸗
cit enĩ dñs. Deſcẽdã in vallẽ Joſaphat ⁊ diſceptabo
cũ gẽtibo.⁊ q̃ſi cãm aſſignãs ſubdit.qꝛ poſuerũt pue
rũ in ꝓſtibulo Joheł.iij. Siſara eĩ interpᷣtat᷑ excluſio
gaudij Et hec eſt tertia occaſio.qꝛ eĩ tales excludunt
a mẽte ſua gaudiũ ſpũale qð reſullat ex bonis opibo

⁊ cõſideratòeʒ gaudij celeſtis qð ꝓmittit᷑ ſubueniẽti⸗

bus pauꝑibi/⁊ ſine gaudio diu hõ eẽ nõ pᷣti ideo ↄuᷣ

tunt ſead gaudia mũdana. Saturitas coꝛꝑis.cun⸗

oſitas ocij.audiẽdo turpia ſolatioꝝ.pompaꝝ⁊ hmõi

vnde ꝓcedu tale viciũ. Unð Eʒech.in ſupꝛadicta au
toꝛitate poſuit ociũ.⁊ ſubtractõem elemoſinaꝝ⁊ ſatu
ritatẽ.Et ſi ſaturitatẽ panis⁊ aq̃ dicit cam hꝰ vicij qᷓ;
tomagis erit cã hꝰſaturitas carniũ ⁊ cõfectionũ.⁊ po
tentis vini vt Maluatici.greci vernacij.romanie. et
hmði.ꝑ q turpiſſimi hoĩes decipiũt⁊ alliciũt adole⸗
ſcentulos.vt inducant eos ad hocvicium.

nantü ad ſecundũ JF. I.

talis culpa q eſt abuſio nature notat᷑ iblłin endoꝛen

doꝛ enĩ interpᷣtat᷑fons generatõis.Eſt aũt fons gene
ratõis membꝛũ pudendũ qð eſt inſtrumentũ gene⸗
ratõis hũane.vnde diſꝑierũt in Endoꝛ.i.ꝑ diuerſos
modos ꝑierũt abutẽtes tali inſtrumẽto.ſiue ꝑ molli

ciẽ.ſiue ꝑ ſodomiã. ſiue ꝑ beſtialitatem. ſiue ꝑ alios

modos.Eſt aũt ita aboiabile viciũ vt digne cõgruat
eis iſta pᷣcatõ.diſpereat.i.ex toto ꝑeat de tra mẽoꝛia

eoꝝ.Nã ſpũſſctũs qͥ optie nouit grauitatẽ pctõꝝ no

minat hocvicio irretitos p eſſimos qð eſt ſuꝑlatiuũ
mali⁊ peius dici nõ pᷣtGeñ/xiij. Erãt ãt hoĩes ſodo
moꝝ peſſimi⁊ pctõꝛes nimis. Comphendit᷑ autẽ
eius grauitas ⁊ abominatio maxima in quinq;.
vimo qꝛ eſt ſuꝑans beſtialem conditionẽ.
Sccũdo qꝛ eſt clamans diuinã vltion.
Tertio qꝛ eſt puocans vlem głie indignatiõem⸗
Quarto qꝛ eſt inducẽs magna inſectionẽ.
Quinto qꝛ eſt ſuſcipiẽs oĩs legis punitiõem.
o igit᷑ iſtð viciũ excedit beſtialẽ ↄditionẽ.qꝛ nul⸗
la beſtia reꝑit᷑ hoc agere.Non enĩ cõmiſcet᷑ anial ma
ſculũ cũ maſculo.nec femina cũ feĩa.nõ equus cum
equo.nec equa cũ eqᷓ:nec equꝰcũ vitula.vel equa cũ
boue.ſed maſculꝰcũ femĩa eiuſdẽ ſpeciei.Et ꝑ aliavi
cia homo efficit᷑ ſimił beſtijs.ꝑ iſtud aũtviciũ efficit
inferioꝛ oĩ beſtia.cũ nulla tãta turpitudinẽ agat. Et
hec eſt rõ quarevocat᷑ viciũ ̊ naturã.Hõeĩ ᷣm pbᷣʒ
eſt aĩal ronale.⁊ inq;tũ rõnalis ꝑpetrãdo alia pecca⸗

ia agit ᷓ naturã.i.⸗ rõem naturalẽ. Et ſᷣm hoc dicit

Johã.Dam̃,.ꝙ omne pctm̃ᷣ eſt ↄ naturã.Sʒ inq;tũ

aĩal ſᷣm aĩalitatẽ ↄuenit cũ beſtijs iſtð viciũ cõmittẽ⸗

do agit ↄ naturã.i nõ ſolũ inſtinctũ naturalẽ. ſʒ etiã
ʒ inſtinctũ beſtialẽ ſeu aĩalẽ.Et ſic agit ↄ¶ naturã ge
neris. m Zho. Unde Auguſ. Hoꝝ peſſimũ eſt qð
cõtra naturã eſt.xxxij.q.vij. Adulterij.Et ſi dicat᷑ ꝙ
ſacrilegiũ in luxurniavidet᷑ grauiꝰ qꝛ ↄ deũ.ꝑ hoc aũt
nõ fit iniuria deo. Itẽ qꝛ adulteriũ inceſtſtupꝝ vidẽt
eſſe magis caritatẽ ꝓximi.cũ ꝑ illa fit in iuria ꝓxio
magna.pꝑ hoc aũt non videt᷑vlla fieri iniuna alicui.
Rñt b. tho.vbi ſupꝛa ꝙ viciũ ↄ naturã eſt ↄð deũ qꝛ
oꝛdo nature ab ipᷣo deo eſt Et iõ in pctis ↄ naturam
cuʒ violet᷑ ipſe oꝛdo nature ſit iniuria deo oꝛdinatoꝛt
nature.Et qꝛ natura ſpeciei eſt magis iũcta vnicui
qʒ indiuiduo.qᷓ; qᷣcũq; alið indiuiduũ. Et ilõ pctã
ʒ naturam ſoeciei ſunt grauioꝛa qᷓ; ↄmiſſa ↄ indiui
dua. Scðdo oñdit᷑ eẽ peſſimũ.qꝛ ꝓclamat diuinã

vltionẽ cito de ipo fiendã ꝓpter ſui aboĩatione Unð

BGeñ.xix.dicit dñs. Clamoꝛ ſodomoꝝ ⁊ gomoꝛreoꝝ
multiplicatꝰẽ.⁊ pctm̃ eoꝝ aggrauatũ eſt nimis.i.vi
ciũ qð agunt clamatvindictã Duo pctõꝛu 2 grnera
3

dicit ſcriptura clamaread deũ pꝛopter ſui hoꝛroꝛeyl
delʒ homicidiũ⁊ ſodomiticũ. Uñn poſtq; occidit a⸗
yn frem ſuũ Abel. dixit ei de?.· Uox ſanguis fnis tui
clamat ad me de tera Geñ.iiij.poſtulãs ſcʒ vindictã
De hoc aũtturpiſſimo iã inducta eſt auctoꝛltas: qꝛ
clamoꝛ ſodomoꝝ ⁊c. Et ſic in hoc aſſiłat᷑ homicidio.
⁊ mento.qꝛvtrũq; deſtruit ſpʒẽm hũanã qntu in ſe .
ſed peioꝛi modo ſodomita. Ilã homicida deſtruit ſe
pando aĩam a coꝛꝑe.q̃ tñ remanet imoꝛtał ⁊ coꝛpus
demũ reaſſumit Sʒ ſodomita deſtruit impediendo
ne ſit hõ.i.ne generet. Et nota modũ loqndi minabi⸗
le ſcnpture circa hmõi. Deſceẽdã inqͥt dñs:⁊ videbo
vtrũ clamoꝛẽ oꝑe ↄpleuerint an nõ eſt ita.qſi diceret
admirãdo.vix poſſum credere tãtũ nephas reꝑiri in
hoie. vñ volo videre clare hoc malũ ſi ua eſtvt puniã
Terto eſt peſſimũ.qꝛ puocat celeſtẽ patri ad in⸗
dignatõem ↄtra ſe. Judicabit in natõibo inqt. po. ĩ⸗
pleuit ruinas.ſ.deꝰ. Implẽde ſunt ruine angelice ex
hoĩbus ꝓcreatis qͥ invltimo iudicioꝛ nõ pꝝ reaſſu⸗
mẽt coꝛꝑa ſua moꝛtua.Deſiderat ergo aĩe ſanctoꝝ ar

dent finale iudiciũ.ſm Gꝛego.in moꝛab. vt reuniant

coꝛꝑibo ſuis. Affectant ⁊ angeli ĩplere ſeu reſtaurari
ruinas ſuas ex hoĩbo natis in mũdo ⁊ ꝑ ↄñs cupiuũt
oẽs multiplicatõem hũani generis ꝑ debuũ tñ mo
dũ.vt ↄpleat᷑ citiꝰnũerus electoꝝ in ſuꝑna felicitate
locãdus.ſed cũ hoc impediãt dediti hoc vicio male/⸗
dicto hʒ tota celeſtis curia eos in deteſtatõem⁊ abo⸗
minationẽ.Sʒ⁊ lpᷣe filiꝰdei rex totiꝰ curie celeſtis ita
aboĩat᷑.ꝙvt dicit Aug.vidẽs hocviciũ in hũana na⸗
tura introductũ fere deſijt incarnari.nam vt ait ipſe
Aug. violat᷑ quippe ꝑ hoc viciũ ſocietas q nobᷣ cum

deo eſſe dz. cij illa natura cuiꝰipſe eſt actoꝛ.libidis ꝑ

uerſuate polluit᷑.xxxij.q.vij.ſlagitia.Et in ſignũ ma
xime deteſtatõis dicit Hiero.ſuꝑ iſa.ꝙ nocte illa qua
xpᷣs eſt natꝰ.oẽs qͥ reꝑti ſunt illo vicio laboꝛãtes moꝛ
tui ſunt ſubito nõ eĩvoluit pati tantã ignominiã re⸗
piremn natura nr̃a quã aſſumpſerat. Quarto peſ
ſimũ.qꝛ inducit nimiã infectõem.Uñ apls Ro.i.vo
cat hoc viciũ paſſionẽ ignomiĩe.i.nõ noĩandã.Et
iõ qꝛvt dicit Ray.nõ ſolũ actꝰeius.ſʒ os loqntes ipᷣa
ꝓlatio eiꝰ.ſ.ſine cã vꝛgẽti⁊ aures audiẽtis. ipſa elem̃
ta polluit. Et imptoꝛ dicit in autẽti.vt ñ luxurient᷑
naturã.qꝛ illð viciũ inducit peſtilẽtias ⁊ tẽpeſtates.
2 foꝛte iſta eſt cã.qre in multis cisitatibo italie frequẽ
ter ſupueniũt peſtes.qꝛ magis abundat tale vicium
;̃ in aliquibo alijs. Sed in cõpendio theologie dici
tur ꝙ ipſe diabolus temptãs de hoc vicio poſtq; in⸗
ducit hoĩes ad hoc.fugit abominãs ex nobilitate ſue
nature tm̃ ſcelꝰ.Eſt aut infectiuũ ceteroꝝ.qꝛ vnꝰde⸗
ditus huicvicio eſt ſufficiẽs inficere totã vnã ciuitatẽ
vñ figurat᷑ ꝑ lepꝛã q inficit ↄüſantes cũ lepꝛoſis.Et
ideo ſicut in lege mãdabat᷑ tales ſeqſtrari a ↄuᷣſatiõe
ceteroꝝ ne inficiãt alios ita deberet euitari familiari⸗
tas eoꝝ Et in figurã hꝰdictũ fuit Loth ad hocvt eua
deret moꝛtẽ.ꝙ nõ moꝛaret᷑ in ſodomis nec in oẽʒ cir⸗
ca regionẽ. Geñ.xix. A lõge eĩ opoꝛtet manere a ↄuᷣ
ſatõe cũ eis. Adeo abhoꝛruit ſctũs Loth iſtud faci⸗
nus.ꝙ diſponebat filias ſuas virgines tradere con⸗
ſtupꝛadas vt ceſſarẽt ſodomite a tali vicio. Et qᷓ;uis
nõ beue faceret.qꝛ nõ ſunt faciẽda malavt veniãt bo

P

na.ita nec vt euitent᷑ maioꝛa mala.xiiij.diſ.ꝙ ait.tñ
ex deteſtatõe hoc ſubito clege ob graãm hoſpitum.
xxxij.q.vij. Offerebat. Qu into ptʒ ꝗ; ſit peſſimũ
qꝛ ab oĩ lege punit᷑.⁊ grauiter,ꝑ legẽ quidẽ diuinam
Hã ðꝛLeuit.xx.Qui doꝛmierit cũ maſculo coitu fe⸗
mineo vterq; opat nephas moꝛte moꝛiat᷑. Per legẽ
eccleſie vbi ꝓ alijs peccatis moꝛtalibo imponit᷑ peni
tẽti ſeptẽnis cõiter ꝓ hoc imponeda ðꝛ penitẽtia ma
loꝛ q; ſeptẽnis.ꝓpter enoꝛmitatẽ eius.vt.xxxiij.q.ij.
hocipᷣm.ꝭ.ſe.⁊ deberẽt excõicari qñ tales ſunt noto⸗
rij ꝑmanẽtes in hocvicio.lã cũ ſit grauiꝰ qᷓ; inceſtꝰ
ſm Aug.⁊inceſtus eſt cũ matrevel germana vl als
ↄſanguinea ſeu affine carnalr cõmiceri. Si aplus
excõicauit inceſtuoſum tradens eũ in ptãtẽ diaboli.
vtʒ.i.Coꝛin.v.multomagis excõican dʒ g naturam
peccans. Clerici aũt ↄuicti de hocvicio debẽt officio
⁊ bñficio pꝛiuari.extra de exceſ.pᷣla.ca. Clerici. Se⸗
cundũ legem imꝑialẽ dʒ talis decapitari.⁊ qͥ cõmo⸗

dat domũ.⁊ qͥ mediatoꝛ eſt.vt. C.de ex oꝛdi.criqui

puero. ſᷣm legẽ municipalẽ in aliqᷣbo locis dʒ cõbuni
⁊ vbi ſeruat᷑tał lex libera reꝑit᷑ ciuitas talis ab hocvi
cio ⁊ deꝰ mirabiliter pꝛoſperat.⁊ ſtatũ ↄſeruat ſᷣm eti
am leges ſunt inſames.⁊ aduocareꝛ ꝓcurare nõ pñt
cũ.ſ.eſſent ↄuicti.vt.ff. de poſtu.ꝭ.infames. Sicut
ergo hmõi diſꝑierũt in endoꝛ.iiꝑ taleviciũ abutẽtes
mẽbꝛo generatiõis. ita diſꝑeat de tena mẽoꝛia eoꝝ.

Muantum ad tertiũ §. nI.
cõfuſio pene.notat᷑ ibi.ſacti ſuntvt ſtercꝰterre.nõ poſ
ſent aſſilari alteri rei ita aboĩabili⁊ fede Joheł.i. Lõ⸗
putruerũt iumẽta in ſtercoꝛe ſuo.iiᷣm Bꝛego.hoĩes
laſciui vitã ſuã in fetoꝛe luxurie finiertvñ ⁊ſ..ſſonvbi
pᷣdicti ꝑierũt interpᷣtat᷑ obſtinatio qꝛ niſi a iuuentute

reſipiſcat ab hoc vicio vixvnq; dimittit in ꝓuecta eta
te.ſed efficit᷑ obſtinatꝰ. ⁊ exꝑiẽtia hoc docet Sʒ qᷓ;

tum ſit abominabile dictũ viciũ fedũ ⁊ peſſimũ.oñ⸗
dit᷑ ex punitõe diuini iudicij invita pñti ↄ eos qͥ de⸗
diti erãt illi vicio hoĩes ciuitatis Sodome ⁊ gomoꝛ⸗
re. Seboim adame⁊ Segoꝛ qnq; ciuitatũ.de qͥbus

habes hiſtoꝛiã Beñ. xix. Ubi dicit Nin. in ſpeclo hi⸗

ſtoꝛlali.li.ij.circa hoc ꝙ ſeptẽ notant᷑ ibi aggrauãtia
culpã illã.qͥbo rñdent ſeptẽ in pena. Et pꝛimũ eſt
coꝛruptio nature.qð oñdit᷑ in clamoꝛe.ſicut q̃ deflo⸗
rat᷑.clamat vt liberet᷑ a coꝛruptõe.⁊ ideo in penã ina
turalis ſactꝰeſt locus ille.verſus eſt enĩ in mare ſal⸗
ſum qð ðꝛ mare moꝛtuũ.qꝛ cõtra naturam alioꝝ ibi
nec piſces viuũt.⁊ aues ðſuꝑ volãtes ſubito moꝛtue
cadũt.adinnuẽdũ moꝛalr ꝙ tales cogitatões ↄtem⸗
platiõis aut affectus.nec vere actiõis effectũ habere
viuaciter pñũt. Scðm in culpa fuit ĩpudẽtia⁊ libᷣ
tas peccati.Ita enĩ libere hoc faciebãt malũ⁊ ſine ve
recũdia acſi eẽt opꝰlicitũ.vndea maioꝛe vſq; ad mi⸗
noꝛẽ irruerũt in domũ Loch.vt abuterent᷑ publice ilł
duobo angelis hoſpitio receptis a Loth.quos hoĩes
putabãt.⁊ in penã ꝑcuſſi ſunt cecitateꝛ facti in exem
plũ ꝑpetui ſupplicij ignẽ ſuſtinẽtes. vt ðꝛ Geñ. xix.

Sic hodie aliqͥ ſunt ita ceci.ꝗq nedũ erubeſcãt ſʒ glo

riant᷑ de hmõivel ſe excuſant ꝓpter aſſueſactiõem. vt
dicit Aug.in lib.cõfeſ.ꝙ flagitia q̃ cõtra naturã ſunt

qualia ſodomoꝝ ſꝑ repudiada ſunr. ſi oẽs gentes

—— —w—— — — — — — —

1 „

= –

ti
.
u
ß
nlg

g ⸗
H

ſit
l;

Capitulũ g

agerẽt eodẽ crimĩs reatu lege diuina terrerent᷑xxxij.
q.vij.flagitia. Tertiũ aggrauãs eſt ſterilitas cõ⸗
mixtionis.Ex hmõi enĩ ↄmixtioe nihil pᷣt genersri.
Lui rñdet in penã ſterilitas illiꝰ loci.qͥ nihil oĩno gi
gnit vtilitatis. Sic tales aliqñ pꝛiuant᷑ generatõe fi⸗
lioꝝ.vñ Futifar qͥ emit ioſeph ðꝛ fuiſſe enuchꝰ.i.ine
ptus ad generatõeʒ ſeu ad generandũ.⁊ hoc qꝛvt ðt
Nco.de lira glo.i.q.i.ſicut eunuchꝰ. dñs exiccaue⸗
rat genitalia eiꝰ.eo ꝙad turpem vſum eiꝰemerat Jo⸗
ſeph.iõ dñs ĩpediuit eũ.pꝛopter taleviciũ pᷣtvxoꝛ ne
gare debitũꝛ petere diuoꝛtiũ qñ eſt notoꝛiũ.xxxij. q.
vij. Oẽs accuſatões in glo.ſed etiã oꝑa bona q̃ſi nul
la faciũt. Quartũ aggrauans fuit ardoꝛ deſiderij.
Plus enĩ exardeſcere dicũtur hmõi hoĩes inviros q;
alij in mulieres. Cui coꝛrñdet in penã ignis ardoꝛ.qͥ
cõbuſſit eos.⁊ poma nata in arboꝛibo circũpoſitis il
li lacui vſq; ad maturitatẽ ſunt coloꝛis viridis ma⸗
tura vero ſi incidant᷑ fauille exeũt in ſignũ ignis eter
ni.Uñ Berñ. GBehẽnalis flãma moꝛã nõ ſuſtinens
ſodomoꝝ ꝑuenit tollere natõem.⁊ ipᷣam conſciĩaʒ tã⸗
te cõfuſionis terrã cõſumpſit ignis ſuiphure ⁊ ſpũs
ꝓcellaꝝ. Quintũ eſt fetoꝛ carnis.Oĩs eĩ luxuria ⁊
iſta maxime eſt cã fetoꝛis.vñ merito poſſit de eis di⸗
ci illð.ps.xuij.De cadaueribo eoꝝ aſcendit fetoꝛCui
coꝛrñdet in penã ſulphuris fetoꝛ pð. Ignis ſulphur
⁊ ſpũs ꝓcellaꝝ.i.demões ꝑcunẽtes eos pars calicꝭ
coꝝ.Memoꝛia ipᷣius vicij ita fetet ꝙ aliqñ inſenſibi⸗
lẽ facit. In cuiꝰfigurãvxoꝛ Loth.q reſpexit retrovt.ſ.
videret illã ciuitatẽ. verſa eſt in ſtatuã ſalis. Reſpice⸗
re retro eſt recoꝛdare hmõi ſceleꝝ cũ delectatiõe ⁊ vo

lũtarie.Sextũ eſt tenacitas voluptatis.q̃ hoĩes ĩue/
teratos ĩ hocviciovix vnq; euadere ſinit. Cui ↄgruit

gleba bituminis quã locꝰ ille multipharievomit Bi
tumen autẽ eſt quedã terra ſicut cola adherens. Nec
tñ iſtud minuit pctm̃.ſed aggrauat nec excuſati ſunt
a pticipatõe pene.ſicut nec crimis Qui filioſfamilias
⁊ ſubditos nõ coꝛrigũt de hicvicio digne ſunt moꝛte
ait apls Ro.icNõ ſolũ qͥ faciũt.ſʒ ⁊ qͥ ↄſentiũt faciẽti
bus. Joſeph.⁊ ſi puer noluit tacere cũ vidit tantũ ne⸗
phas i fratribo ſuis.ſjvt ðꝛ Geñ.xxvij. accuſa uit fra
tres ſuos de crimĩe peſſimo.ſ.ꝙ cũ iumẽtis vł cũ ma
ribo coicrẽt vtiſic pumirent᷑ a patre.nec dimiſit coꝛxe⸗
ctionẽ pꝛopter odiũ fraternũ ſiue fratꝝ qͥ oderũt. ita
vt vellet eũ occidere. Septimũ eſt ↄtagiũ q inficit
multitudo coha bitãtiũ ⁊ ſocietas taliũ. ui rdet in
penã qꝛ tota regio ſimł cũ vꝛbe infecta ſubuerſa ẽ.Et
pꝛopter hoc etiã dñs ↄbuſſit ꝑuulos ⁊ innocẽtes. qꝛ
ſivixiſſent pꝛopt᷑ ↄtagiũ imitati eẽnt oꝑa turpia eoꝝ.
vñ in hoc miſertus eſt eis.i.qliij. Etiam.S.ꝑuulos
Facti ſunt ergo ⁊ ſiunt demum tales vicioſi vt ſter⸗
cus terre.

¶ apitulum quintũ de inceſtu.⁊ ibi etiam quomo

do reſiſtitur luxurie.

ra ſpecies luxurie ↄſiſtit in ↄmixtõe carna
icũ coniũcta ↄſanguinitate ⁊ affinitate.
vel ſpũali paretela.de quo pᷣt exponi illd põ·xxxi No
Aite fieri ſcut equꝰ⁊ mulus quibo nõ eſt intellectus.

Iſta eſt differẽtia inter hoĩem⁊ alia anĩalia in motau

paſſionũ.llam aiĩalia bꝛuta cũ mouẽtur paſſiõe ali⸗
qua.nõ pñt ſe cõtinere ab ea niſi cohibeant᷑ aliq vio⸗
lentia alcerꝰ.Et ratõ eſt.qꝛ rõem nõ hñt qua poſſint
paſſionẽ moderare vel retinere. Unde cũ aʒellus vel
equꝰvidet cibũ quẽ appetit ſubito ponit ſe ad illum
comedendũ niſi impediat᷑ velverberet᷑. Sʒ hõ cũ mo
uet᷑ paſſione ſiue deſiderio cibivel alterius reipᷣt etiaʒ
data omni opoꝛtunitate ſe abſtinere ⁊ nõ vti ea re.et
hoc ideo qꝛ habet rõem q̃ pᷣt moderare⁊ cohibere paſ
ſiones ⁊ mebia coꝛꝑisq; ſi nõ vtat᷑ rõne ſed ſequatur
paſſiones illicitas.efficit᷑ ſimilis beſtjs. Uñ boetiꝰ

in libꝛo de philophica conſolatiõe. Itaq; fit vt qͥ pꝛo

bitate deſerta hõ eẽ deſierit.cũ in diuinã conditõem
trã ſire nõ poſſit.vertat᷑ in beluã.Et ꝑmaxime ſequen
do delectatões venereas illicitas. in qͥ bo tota ratõ ab
ſoꝛbet᷑ aſſimulat᷑equo ⁊ mulo.hinc eſt qð ðꝛ Thobi:
viiꝑ angelũ Raphaelẽ.Qui ↄiugiovtũtur vt a mẽte
ſua excludãt deũ ⁊ libidini ſue vacent.ſicut equus et
mulus quibo nõ eſt intellectꝰ.ſ.tales ſunt.Et multo
magis cũ extra ↄiugiũ ſequũt᷑ ſuas voluptates.vt ĩ⸗
ceſtù ⁊ hmõi. Nolite &̊ ait ps.fieri ſic equꝰ⁊ mulꝰ ⁊c.

AIli diceret. Nolite ſeqͥ viciũ luxune Tria pñnt ibi noꝛi

Pꝛimo pcipitur reluctatio voluptatis.ibi. Nolite
Secundo expꝛimit᷑ abominatio inceſtuoſitatꝭibi
ſicut equꝰ⁊ mulus. H
XT eertio conſequit᷑ ſuffocatio rationabilitatis. ibi:
Aſect eſt intellectus.

Aſecundo inchoando F.

Inceſt vt dictu eſt ſupꝛa eſt ſpes diſtincta luturie et

72

grauiꝰeſt adulrerio.vt.xxxij.q.vij.adulterij Et ꝑ hãc
efficit᷑ qͥs ſilis equoꝛ mulo. Equꝰeſt foꝛtis ⁊ ĩpetuo⸗
ſus ita inceſtus tanto impetu fert᷑ a libidine.ꝙ nõ at
tenditad aliquã parẽtelereuerẽtiã dũmõ ſequat᷑ ſuã
libidinẽ.ſicur nec equꝰattendit ſi eq̃ ſit matervł ſoꝛoꝛ
nata ex eadẽ mr̃evel pr̃e. Mulus cum dominꝰ ſuus
cõſfidit in eo dũ appꝛopiat ſe ei trahit calces.ita ince⸗
ſtuoſus nõ ꝑ coꝛpus tm̃ recalcitrat ſpũi.ſed qð pe⸗
ius eſt.qꝛ amico ſuo⁊ꝛ benefactoꝛi non parcit nec pa⸗
tri vel matri abutens aliqua cõſanguinea vel affine
in hoc notabiliter iniuriando ⁊ ledendo honoꝛẽ ſuũ.
Pꝛo declaratione huius materie opoꝛtet aliquid
dicere bꝛeuitertamẽ degradibus cõſanguinitatis af
finitatis.⁊ cognationi ſpiritualis Poſtq; gloꝛioſus
deus pꝛimos parentes creauit ⁊ in paradiſo inſtitu⸗
it marrimoniũ.excludit a coniugio vnum gradũ cõ⸗
ſanguinitatis.dicẽdo per Adam. Relinquet homo
patrem⁊ matrẽ.⁊ adherebit vxoꝛi ſue. Geneß.hj.eid ẽ
nunqᷓ; licebit vllo remꝑe patri ſumere filiã in vxoꝛem
vel matri ſumere filium in maritũ.⁊ multominus ex

tra coniugium carnalitercognoſcere. quia maximuꝶ

eſſet ſcelus inceſtus. In pꝛimo etiam gradu conſan⸗
guinitatis in linea collateriali fuit conceſſum contra
here matrimoniũ filijs Ade pꝛopter neceſſitatẽ.quia

alij non erãr. vnde opoꝛtuit ad multiplicandum ge⸗

nus hũanũ ꝙ filij Ade ſumerẽt invxoꝛes ſoꝛoꝛes cai
nales.ſed ſublata hac neceſſitate ſꝑ fuit ꝓhibitũ ma
trimoniũ inter fratres ⁊ ſoꝛoꝛes ⁊ germanos.qꝛ ma⸗
ximus inceſtus.⁊ multomagis extra conlii mis

Citulus Quintus

cõmixtio.In lege autẽ antiqua fuerũt aliqͥ gradꝰcõ⸗
ſanguinitatis expᷣſſi in qͥbo nõ poterat ↄtrahi matri⸗
moniũ In noua autẽ lege.ꝑ determinatõʒ ecclie ſunt
declarati eſſe q̃tuoꝛ gradꝰcõſanguinitatis ⁊ affinitatꝭ
in quibo nõ pr ↄtrahi matrimoniũvt ĩ decretali.Nõ
dDz extra de ↄſang.⁊ affi· Eſt autè pꝛimꝰgradꝰin li
nea collateraliũ germani ſeu ſoꝛoꝛes camalel. ſeu fra
ter⁊ ſoꝛoꝛ germani. Scõs gradus fulij duoꝝ germa
noꝝ qui dicũt᷑ cuſini. Terti gradꝰfilij ↄſobꝛinoꝝ ſi⸗
ue cuſinoꝝ.Quartꝰſilij pdictoꝝ In nullo g̊ hoꝝ gra
dquũ pᷣt cõtrahi matrimoniũ.qð ii qͥs faceret ſine di⸗
ſpẽſatõe pape matrimoniũ nullũ eet ſʒ cõtinuꝰ ince⸗
ſtus. ⁊ excõicati eẽnt ſciẽter hoc agedo.⁊ filij illegiti⸗
mi eſſent.Silr ſi qͥs cognoſcat aliquã coſanguineaʒ
carnaliter in qcũq; pᷣdictoꝝ graduũ.inceſtũ ↄmitte⸗
ret vterq; ⁊ enoꝛme pctm̃.⁊ tato grauiꝰ q;to ↄiũctioꝛ
eæẽt gradꝰ In linea ãt aſcendentiu.ſᷣm doc.⁊ deſcẽdẽ⸗
tiũ eſt ꝑpetua ꝓhibitio.ſ.ↄhendi matrimoniũ. vt.ſ.
inter auũ⁊ nepotẽ ꝓauũ⁊ ꝓnepotẽ.⁊ hmõi. ⁊ inceſtꝰ
etiã grauiſſimꝰeẽt· Affinitas etiã hʒ qtuoꝛ gradꝰĩfra
q̃s nõ pᷣt ↄhi mrimoniũ,.⁊ hi fundat᷑ in gradib ↄſan
guinitatis.lã ex mrimonio int᷑ duos celebꝛato ↄhi
tur iſta ↄiũctio q ðꝛ affinitas inter ↄſanguineos ma
riti puta.Petri oes ex vna ꝑte.⁊ vxoꝛẽ ipſiꝰ Petri.pu⸗
ra Maſam Ex alia ꝑte inrer ↄſanguĩeos ⁊ ↄſangui⸗
neas Maſe oes.⁊ ipᷣim petꝝ mariiũ eiꝰ. Itẽ in eodeʒ
gradu in qᷓ ſunt ↄſanguinei marito efficiunt᷑ affines
Maſe puta germanꝰ Petri efficit᷑ affinis maſe mlie
rnis in pꝛio gradu.Cõſobꝛinꝰ Petri efficit᷑ affinis vxo
ris Maſe in ſcdᷣo gradu.⁊ ſicvltra. Idẽ ꝑ totũ de cõ
ſanguineis Maſe qͥad affinitatẽ ↄõhedã cũ Petro In
his igit᷑ qᷓ̃tuoꝛ gradibo affinitatis ſi qͥs ↄheret matri
moniũ nullũ eet.ſʒ ↄtinuꝰinceſtꝰ.⁊ excõicati ãbo ſci
enter agẽtes.vtʒ ꝑ cle.Et nota diligeter ꝙvt ſupꝛa di
ctũ eſt.etiã ꝑ ſimplicẽ foꝛnicatõeʒ ſᷣm doc. oẽs theo⸗
logos⁊ canoniſtas ohit᷑ affinitas ĩpediẽs matrimo⸗
niũ⁊ dirimẽs ñ cũ illa cũ qᷓ foꝛnicat c.ſʒ cũ ↄſangui
neis et.ita vt nulla eaꝝ viq; ad qrtũ gradũ O qͥt in
ceſtus ſunt.q mrimoniũ legitimu reputãt᷑. Ygnoꝛã⸗
tia tñ facti ꝓbabił nõ iunis excuſat Itẽ nota diligent
ꝓ ſi q cognouit carnalr mulierẽ cuiꝰmatrẽ vł ſiliã ł
ſoꝛoꝛẽ germanã vel ↄſobꝛina hʒvxoꝛẽ.ſi cognouit car
natr illã anteq; Zheret ꝑverba de pñti cũ ea quã du⸗
xit in vxoꝛẽ mrimoniũ nuliũ eſt.⁊ dirimi dʒ ppt᷑ ipe/⸗
dim̃tũ affinitatis pᷣcedẽs. Sʒ ſi cognouit carnalxr il⸗
lã poſt; ↄtraxit ꝑverba de pñti cũ pᷣdicta.ſ.matrevł
filia vel ſoꝛoꝛe vel alia ↄſanguineavel affine.mrimo/⸗
niũ qͥdẽ tenet.ſed ꝑdet ius petẽdi debitum abvxoꝛe.
redderĩe tñ tenet᷑ ſʒ nõ exigere abſq; pctõ moꝛtali. vt
extra de eo qͥ dux.in vx.quã poll.ꝑ adul.⁊.xxvij.q.ij
ca. Qui doꝛmierit.Et qꝛ textꝰ ibi ẽobſcurꝰ.vide glo.
idẽ.xxij.q.vij.Qui doꝛmierit cũ plib.c. Itaq; coꝗ⸗
ſcens carnatr affinẽ ꝑdit ius peredi debirũ. Cõſide
rate quantũ hoꝛret ecclia iſtũ inceſtũ.⁊ tñ nõ vident᷑
hoĩes ſibi ↄſcĩiam facere.Et hoc qꝛ ſunt ſicut equꝰ et
mulꝰ. In cognatõevero ſpũali qͥ Zhit᷑ in collatiõe
quoꝛũdã ſacroꝝ.ſ.baptiſmi⁊ ↄfirmatõis ſi ↄhat᷑ ma
trimoniũ.vel fiat carnał ↄmixtio int᷑ ↄiunctos talit᷑.
erit inceſtꝰſpũał.vñ⁊ ſacrilegiũ etiã Tres eĩ ibi ſunt
graqꝰcognatõis Pꝛimꝰ ð ↄpaternitas.⁊ ↄtrahit᷑

inter patrẽ? matrẽ eius qͥ tenet᷑ ad baptiſmũ vel con
firmatõem.⁊ eũ qͥ tenet ad ipᷣm baptimũ vel etiã cõ
firmatõem.ac etiã vxoꝛẽ eius.vel etiã qͥ baptiſatvłcõ
firmat. Scðs ðꝛ paternitas.⁊ ↄtrabit᷑ inter eũ qui te
net ad baptumũ.vel ↄfirmatõem aut etiã quiilla ſa
cramẽta cõfert.qui ðꝛ pater ſpũalis. ⁊ eũ vel eã q te⸗
net᷑.qui ðꝛ filꝰeius ſpuũał.vel filia ſpũał.Ternꝰ dici
tur fraternitas.⁊ ↄtra hit᷑ inter illi qui tenetvel eã ad
baptiſmũ vel ↄfirmatõem ⁊ filios eiꝰqͥ tenet Si quis
ergo in aliq̃ hoꝝ graduũ qͥ ad vltra nõ extendũt᷑ cõ⸗
traxerit matrimoniũ nullũ eſt ſed dirimendũ,.⁊ ince⸗
ſtus ſpũalis ac ſacrilegiũ.Et ſili ſi qs ↄmiſit opꝰcar
nale cũ aliquo vel aliq in aliq̃ gradu hu cognatõis
ſpũ alis.inceſtũ ↄmittit.xxx.q.iij.c.i.⁊.ij. ⁊ extra e.c.
Martinꝰ.Etvt ðꝛ.xxxv.q.viij. Inceſtuoſi dũ in i
ſo deteſtãdo atq; nephãdo ſcelere manẽt.nõ inter fi⸗
deles xpᷣianos ſʒ inter gẽtiles⁊ cathecumĩos habeãt᷑
Nollite g fieni ſicut equꝰ⁊ mulus inceſtũ ꝑpetrando.
Pec luxurie ſpecies pᷣt ſigurari ꝑ ſocrũ Petri qᷓ tene/
bat᷑ magnis febꝛibo vt ðꝛ Lu.iiij.que oꝛõibo apłoꝛũ
gratia xpi ſanata eſt. Dicit eĩ beda ſignificari ꝑ hanc
animã luxurie dedirtam.

Per hocviciũ ſequit᷑ ſuffocatio rois. Sicut ei in eqꝛ
mulo nõ eſt intellectꝰ.ita⁊ in iſtis nõ videt᷑ eſſe intel⸗
lectus ſeuvſus rois.Cũ eĩ aſſgnet᷑ qᷓdruplex rõ qre
incõgrua eſt talis ↄmixuo cõſanguineoxꝝ vel affiniũ
ſᷣm Lbo.ij.ij.q.cliiij.ar.ix.inceſtuoſus oẽm iſtã rõeʒ
abijcit nõ vtens intellectu. Pꝛĩa rõ eſt qꝛ naturatr

hõ dʒ quãdã honoꝛiſicetiã parentibo.ꝑ ↄns alijs cõ

ſanguineis qͥᷣ ex eiſdẽ ꝑẽtibo ð ꝓpinqͥ oꝛiginẽ trahũt
intàtũ ꝙ apð antiquos vt Ualeriꝰmaximꝰrefert non
erat ſas ſiliũ ſił cũ patre balneari.ne ſic ſeipos inui⸗
cẽ nudos ↄſpiceret. Manileſtũ eſt aũt ſᷣm pᷣdicta ꝓ
in actiboveneris maxĩe ↄſiſtit q̃dã turpitudo hono⸗
rificẽtie ↄꝛia.vñ de his hoĩes verecũdant᷑. ⁊ iõ incon
gruũ eſt. ꝙ ↄiunctiovenerea taliũ ꝑſonaꝝ fiat adin⸗
uicẽ.Et hec rõ videt᷑ expꝛimi.Leui.xviij.vbi ðꝛ Na
ter tua eſt.nõ reuelab turpitudinẽ eiꝰ. Et idẽ poſtea
dicit in aljs.Scða rõ eſt qꝛ pſonas ↄlũctas ſangui
ne neceſſe ẽ adinuicẽ ſimul ↄᷣſari.vnde ſi hoĩes ta⸗

les ſcʒ qͥ ſunt ↄſanguinei vel affines nõ arcerẽt᷑ a co⸗/

mixtionevenerea.nimia opoꝛtunitas daret᷑ homini⸗
bus veneree cõmixtioõis.⁊ ſic animi eoꝝ nimis emol⸗
leſcerent ꝑ luxuriã.Et ideo in veteri lege ille perſone
ſpecialitervidenter eſſe pꝛohibite quas neceſſe eſt ſi⸗
mul cõmoꝛari Tertia ratio eſt.quia ꝑ hoc impedi
retur multiplicatio amicoꝝ.Dum enĩ vxoꝛẽ extrane
am accipit.iũgunt᷑ ſibi quadaʒ ſpeciali amicicia om
nes cõſanguinei vxoꝛis.acſi eſſent conſanguinei ſui.
Vngde aug.dicit.xv.de ciui.dei. Habita eſt ratio re⸗
ctiſſima caritatis.vt hoĩes quibo eſſet vtilis atq; ho⸗
neſta concoꝛdia diueriaꝝ viciſſitudinũ vincuł necte⸗
rentur. Nec vnus invno mułas haberet. ſed ſingle
ſpergerẽt in ſinglos Quarr rõ reddit᷑t additur ꝑ
Areſt.ij.poli.quia cũ naturalr hõ ↄſanguineas dili
gat.ſi adderet᷑ amoꝛ q eſt ex ↄmixtione venerea ſeret
nimius ardoꝛ amoꝛis.⁊ maxime libidinis incẽtiuuʒ
quod caſtitati repugnat:. Et qᷓ;uis inceſtus dicatux

h.
inh
ſͤq
crüä
ciſg
n

,

M

„ 48*
lo

ſut
i
R
Snin
Gn
mene
G
ſhet

bus non eſt intellectus.

De peimo ſc vt re

quaſi nõ caſtus.⁊ qlibet ſpẽs luxurie coꝛrũpat caſti⸗
tatẽ.tñ anthonomatice ðꝛ de inceſtu qſi coꝛruptõ ca
ſtiratis.qꝛ abuſus maxime ↄiũctaꝝ ꝑſonaꝝ inducit

coꝛruptelã caſtitatis.tũ pꝛopt᷑ opoꝛtunitatẽ ad laſci⸗

niam ex frequẽti conuerſatiõeꝛ cohabitatõe domeſti
ca.tũ pꝛopter nimiũ ardoꝛẽ amoꝛis.vnde certe mag

non ſolũ incautela ſed fatuitas eſt exquo mũdꝰ ẽ ita
coꝛruptus ſicut cernit᷑ ⁊ pueri ꝑuuliex malis excʒls

ſint dediti talibo.ſimul facere doꝛmire fratres cũ ſo⸗

roꝛibo.vel alijs ↄſanguineis vel affinib.aut compa
tres cũ cõmatribo nimis domeſtice cõuerſari Cũ ad

hoc aliqñ fiant vt aptius poſſit malũ fieri.Et ſimilit᷑

adoleſcetes indifferẽter cõuerſani cũ aljs. Quãatũ
autẽ deo diſpliceat iſtud viciũ ex diuina punitõe eti⸗
am in vita iſta ondit᷑ Nam pꝛopt inceſtũ Paulꝰ apo

ſtolus excõicauit quendã coꝛinthũ qui abutebat᷑ no

uerca ſua.⁊ craditus fuit pꝛopter hoc in ptãteʒ ſatha⸗

ne. vc hbr.i. Coꝛi.v.vt in coꝛꝑe vexareta diabolo cru
deluter.ſicutvexabat᷑ in anĩia. Ruben qꝛ cognouitcar

nalitervxoꝛẽ panis ſui Jacob diminutꝰfuit in pꝛimo
genicura.vnde dixit ei pater. Ruben pꝛĩogenitꝰ me⸗
maioꝛ in donis ſcʒ eſſe debuiſti.ſ.pꝛopt᷑ pꝛimogeni⸗

turã.minoꝛ in imꝑio.ſ.es effectus.ſ.pꝛopter inceſtũ

„

tuũ.quia aſcendiſti cubile patris tui? maculaſti tho

rum etꝰ. Geñ.penul. Sed⁊ in libꝛo de benedictõibo

xij. patriarchaꝝ legit᷑. ꝙ Ruben infirmatꝰ ad moꝛteʒ
pꝛopter hoc infirmitatẽ iliachaʒ incurrit. Amon qᷣ

violauit ſoꝛoꝛẽ ſuam interfect fuit ab Abſalõ. vt ptʒ

ij.Reg.xiij. Ita gloꝛioſus baptiſta exhoꝛruit hoc faci
mus ꝙ cũ ꝑcepit. Herodẽ regẽ hoc incurniſe cum he

rodiade cognata ſua.egreſſus eſt deſertũ qð neq; ꝓ⸗
pter penitentiã deſeruerat vt increparet tm̃ nephas.
2⁊ cũ ſceleribo plurimis ille eſſet deditus ſoluʒ de hoc

publice arguit eũ dicens. Non licet tibi habere vxo⸗

rem fratris tui. Mar,. vi.⁊ pꝛopter repᷣhenſionẽ hãc

fuit Johanes incarceratus⁊ decapitatus. Non ergo
in iſtis inceſtuoſis eſt intellectus ſicut nec in eqs.qn

imo equi⁊ aliqua aĩalia bꝛuta vidẽt hoc hoꝛrere ſum
me. llã phũs.in.viij. de aĩalibo dicit ꝙ quidã equꝰ

qꝛ pulcherrimꝰerat cũ fuiſſet deceptus.qꝛ ſcilʒ poſitꝰ

fuit pannꝰ ante oculos eiꝰ. vt nõ videret equã matrẽ
ſuã.ſj cũ ea ↄmiſceret᷑ qꝗ eẽ pulchꝛa erat pꝰ cõmixtõʒ
amoto panno cum ꝑpendit iia exhoꝛuit ꝙ ſeipᷣm pᷣ⸗

cipitauit. Nolite ergo fieri ſicut equus ⁊ mu lus in q

—, —

ſat᷑ voluptati ſue. lota cũ ðꝛ nolite fieri. qſi diceret
coꝛpoꝛalis pcipit᷑.ua cõmẽdatur a chuſto. qui ſe ca⸗
ſtrant.i quivoluntarie a ſe reſecant concupiſcentias
carnis⁊ venereavt deo ſeruiant. Debet ergo quis in

ſi ſuꝑueniat inſtigatiovel tẽptatio ad inceſtum vel
alia ſpecies luxurie.nolite acqeſcereꝛ aſſentirevolũta
ti. ZLZotũ enĩ malũ pꝛimo ꝓcedit avolũtate cũ eſt ma
la Jacobi.iiij. Reſiſtite diabolo ⁊ fugiet a vobis De

bilis enĩ eſt hoſtis ait Criſo.qͥ nõ vincit niſivolẽtẽvñ

⁊ phũs in.iij.ethicoꝝ.Peccatũ intpantie vt eſt petm̃
luxurie ðꝛ peccatũ puerile.tum qꝛ ſicut puer ſi in ſua
volũtate dimittit᷑ creſcit in pꝛopꝛia volũtate. Uñ ðꝛ
equꝰindomitus euadit durus.⁊ filius remiſſus eua
dit pᷣceps.ita concupiſcetia ſi ei ſatiſfiat. accipit ma⸗
ius robur tum qꝛ ſicut puer emendat᷑ pꝛopter hoc ꝙ
cobercet. pꝛopter qð ðꝛ pꝛouerbioꝝ.xxiij. Noliſub⸗

trahere a puero diſciplinã Tu virga pcuties eũ.⁊ ani
mã eius ab inferno liberabis.ſ.dũ ↄcupiſcẽtie reſiſti

tur.reduci᷑ad debitũ honeſtatis modũ. Et hoc eſt

qð ait Aug.in.vi:muſice.dicit eĩ ꝙ mẽte in ſpũalia
ſuſpenſa atq; ibi fixa⁊ manete.cõcupiſcibił.i.ncupi⸗
ſcentie carnalis impetꝰfragit᷑⁊ paulatim repᷣſſus ex
tinguit᷑ maioꝛ enĩ erat cũ ſeqretur.non om̃ino nullꝰ

ſed⁊ minoꝛ cũ refrenamus. Ctideo dicit phił iniij.

ethicoꝝ.ꝙ quẽadmodũ puer debet ſᷣm pᷣceptũ peda
gogiviuere.ſic cõcupiſcibile cõſonare rõni· Ultra
iſtud remediũ interius reſiſtentie.triplex eſt aliud re
mediũ exterius.ſicut⁊ cõtra ignem cui comꝑatur lu⸗
xuria.vt dictũ eſt ſupꝛa.triplex remediũ adhibet᷑ ad
extinguendũ vel minuendũ. H
Pꝛimo per aq̃ infuſionem·
Scðo ꝑ lignoꝝ ſubtractõem.
Tertio ꝑ ab igne elongation⸗·
Totũ hoc pʒ de olla ꝗᷓ eſt iuxta ignẽ q̃ ſi ita bulli
atvt effundat᷑ qð continet᷑ in ea aliqð pᷣdictoꝝ triu,
fleri cõſueuit.qꝛvel aqꝗᷓ frigida olle infunditur.vel de
lignis ſubtrahit᷑vel olla ab igne elongat Sic cũ mẽs
interiꝰferuet caloꝛe luxurie ita ꝙ ſubſtantia virtutũ qᷓ
ibi continet᷑ effundit᷑.dʒ pꝛimo ad aquã recurrere.ſʒ

triplicẽ. videlʒ ad aqua lacrimaꝝ ⁊ cõpunctois conſi

derãs infirmitatẽ ſuã⁊ piculũ ⁊ ideo deuote poſcens
auxiliũ.vñ ð; Sap̃. viij Ut ſciui qm̃ alit᷑ nõ poſſum

eẽ ↄtinens niſi deus det.⁊ hoc ipᷣm erat ſumma ſapi

entia ſcire cuiꝰ donũ eet. Alij dům⁊ depᷣcatꝰſum uluũ
Nec tñ ex hoc pᷣt ſe excuſare incotinẽs qꝛ ↄtinere ñ pt
nili deꝰdederit grãm.ſicut nec etiã ſe excuſaret aliqs
pctõꝛ ex hoc ꝙ ꝑſeuerat in aliqͥ pctõ cũ inde nõ poſſit
recedere ꝑ penitentiã niſi deus infundat gratiã Naʒ
vt dicit be. Lho.in.iiij.Deus nulli gratiam ſubtra
hit faciẽti quod in ſe eſt.ſed ſemꝑ ꝑatus eſt infunde⸗

re ſe pꝛeparanti. ſic ⁊ caſtitatis bonum s deo datur.

cum quis ꝑ oꝛatiões ⁊ per ſubtractiones occaſionuʒ
ipᷣm quent.⁊ de hoc poteſt intelligi illud Po. Cofre⸗
giſti capita dꝛaconũ in qquis id eſt pꝛiĩcipia tempta

tionũ carnaliũ in aquis lachꝛimaꝝ Quod ſi aqua

iſta non ſu fficit addat ſcʒ aquam videlʒ alicuiꝰ coꝛ
poꝛalis afflictõis.non tamẽ piculoſe.vt caſtrando ſe
ipᷣm vel aliquid huiuſmõi.hoc enĩ eſſet peccatũ moꝛ
tale. vt. xxxv. diſtin. per to. ⁊eſſet irregulans Unde ꝙꝓ
xpᷣs ait Math.xix. Sunt qui caſtrauerũt ſeipſos ꝓ⸗
pter regnũ celoꝝ.intelligit᷑m Criſoſt. ⁊ alios de ca⸗

ſtratione ſpirituali.ſicut cũ ait Math.viij. Si ocu

lus tuus ſcandaliʒat te.erue eum⁊ceꝑ quod pꝛohibe
tur aſpectus incitatiuus ad malũ,non euulſio oculi

temptationibus luxurie poſit ita carnem affligere vt
piculum nõ ſequat.ſicut egit be. Bene.cũ fuit tẽpta⸗

tus in ſolitudinevehemẽter pꝛoiecit ſe nudũ interve⸗

pꝛes ⁊ vꝛticas.⁊ doloꝛe coꝛꝑis abſtulit vulnꝰ mẽtis.
Sic ⁊ beatꝰ Frãciſcus tẽptatus cũ diſciplina coꝛde
nõ ſufficeret ad moꝛtificationem temptationum nu⸗
dus ſtetit inter niues foꝛmando de niue vxoꝛemꝰ fi⸗
lios ⁊c. Beatus Bernnardus ſe miſit in aquas geli⸗
das ad repꝛimendaʒ temptatõem hꝰ De quodã etiã

luuene narat be. Hieronimꝰ ꝙ cũ foꝛtiter temptareł
de hocvicio nec oꝛõibo nec abſtinẽtijs. nec vigilijs
iuuaret᷑ ab imipulſu vehemẽti temptatõis.demũ pa
ter monaſterij hoc inuenit efficax remediũ Oꝛdiauit
cũ monachis ſuis ꝙ quotidieei diũſas moleſtias et
ↄtumelias aliqᷣ inferrẽt.⁊ ipimet accuſarẽt eũ apud
abbatẽ ꝙ molleſtaſſet eos.ſicq; qᷣtidie pauꝑ iuuencu
lus ↄtumeliabat᷑. ⁊ accuſabat᷑ ab eis qͥ ↄtumeliã ĩtu
lerãt.Crãſacto aliqͥ tꝑe cũ hac moꝛtificatõe laboꝛũ.

vns dieꝝ intenogauit eũ abbas quõ ſibi erat in tem

tatõe carnis cui rñt.pr̃ mi.mihi viuere ñ ſinit᷑.quõ
uxuriari concedit᷑ ſicq; ꝑ huc modũ afflictiuũ⁊ moꝛ
tiſicationũ ſine ꝑiculo detẽptatõehmõi liberatꝰ fuit.
De hoc pᷣt exponi illud Eccłiaſt.iij. Ignẽ ardentẽ ex⸗
tinguit aquai: vehementẽ temptatioeʒ luxurnie aqua
tribulatõis moꝛtiſicat. Et eſt tertia aq̃ ſ.ſcriptura
rũ lectõis eaꝝ⁊ meditatõis q̃ etiã ad hboc multũ oꝑa
tur. Uñ Hiero.de cõ.diſtin.v.cilunq;. Ama ſtu⸗
dia ſcripturaꝝ⁊ vicia carnis non amabis. Uigilia eĩ
honeſtatis:.i.ſtudia honeſti tabefaciet carnes. Eccł.
Exxxi.Ibi eĩ ↄtinet᷑ q deteſtandũ ſit hoc viciũ.qᷓ;q; no
ciuũ.qꝛ ꝑ ipᷣm ad ignẽ eternũ ꝑuenit᷑. Sic legit᷑ in vi
taſpatꝝ de quodã ſancto heremita.ad quẽ acceſſit q̃
dã publica meretrix.q ſe iactauerat cũ amatoꝛibo ſu
is.ꝙ illũ ſanctũ ad opꝰnephariũ ꝑtraheret. Acceſſit
ergo ad cellã ſeu heremitoꝛiũ eiꝰquodã ſero tarda ho
ra⁊ pulſans cellã eius.ſimulabat ſe errare in deſerto
⁊ viã rectã amiſiſſe.pꝛopt᷑qð rogabatvt vł in aliquo
angko heremitoꝛij ſinerettm illa nocte manere ne fo⸗
ris inuẽta deuoꝛaret᷑ a feris ſilueſtribo.Illevidẽs ne⸗
ceſſitatẽ extremã.⁊ ſimulatõem ⁊ pꝛauã illius inten⸗
tionẽ ignoꝛãs.licet inuitus pꝛopt᷑ ꝑiculũ.tñ charita⸗

te coactꝰĩtroduxit ſeꝑatim manere faciẽs Media no

cte diabolꝰcepit terribilłr illũ patrẽ vexare ð tẽptatõe
camis qͥ ſibijpſi loquẽs ait Oꝑa mala in tenebꝛis fi
unt. bona autẽ in luce. Accendit ergo lucemã.⁊ cum
temptatjo creſceret.cepit ad repꝛimendũ cogitare de
igne infemi qͥ ſᷣm ſcripturas ꝑatus eſt luxurioſ. Ju⸗

xta illud. Foꝛnicatoꝛibus⁊ homicidis ꝑs illoꝝ in ſta

gnũ ignis ⁊ ſulphuris.⁊ cum nõ ceſſaret tẽptatio ce⸗
pit ſibijpſi dicere. Incipe nunc exꝑiri penã illiꝰignis
eterni qͥ longe grauioꝛ erit: culꝰte debitoꝛẽ ↄſtituis fa
ciendo ad qð incitaris.poſuitq; vnũ digitũ man ad
ignẽ lucerne.⁊ tm̃ tenuit ꝙtotũ.obuſſit. Tam vehe⸗
mẽs erat tẽptatio carnis ꝙ adhuc ꝑ hoc nõ ceſſa bat
⁊ ipᷣe ap poſuit ſequentẽ digitũ.deinde oẽs alios ſuc⸗
ceſſiue ſic cõbuſta manu temptatio ceſſauit. Illa aũt
miſera q tempꝰ expectabat aptũ ad inuitãdũ ad ma
lũ cũ per aliquas rimulas vidiſſet qð iſte agebat.ita
boꝛruit ſtupoꝛevt moꝛereł. Mane autẽ facto illi la⸗
ſciui iuuenes qͥ ſubmiſerãt ipᷣaʒ peſſimã meretricẽve
nerũt ad cellã bꝰ. rerroffanecs ſi p̃terito ſero s caſu
applicuiſſet illic aliq̃ mulier.que deuia erat.Reſpon
dit ſenexibi iacet illa peſſima femia.nã⁊ mibi hoc ſe⸗
cit qdᷣ videtis.oſtendẽs manũ combuſtã⁊ oꝛdinẽffa
cti. Uidẽteſq; eã moꝛtuã veniã poſtulabant de malo
qð tractauerãt recõmendãtes eã ſibi. Qui oꝛõe ſuſci⸗
tauit eã. Mirandũ eſt iſtð geſtũ nõ imitãdũ. Neq;
enĩ lege cõi boc agere liceret. quãtacũq; temptacione
pulatꝰ.Sʒ lege pꝛiuata.ſiſpũſſancti⸗qᷓ cõilegi non

—

. rW

ſubijcit. vt.xix.q/ij, Due ſunt.quã ſeqͥ nõ dʒ dimiſfſa
cõi niſi ſit certꝰea duci,ſi nõ vult ſeduci. Secũdũ re⸗
mediũ eſt ſubtractio lignoꝝ.Si enĩ appoſitio ligno
rum auget flammã.ita ſubtractio minuit Iſta ligna
ſunt cibaria⁊ potus.qͥ nõ ſolũ ex qtitate ſed ex ꝗqlita
te incendũt ignem luxurie.⁊ tantomagis q;tomagis
ſunt delicatioꝛa ⁊ magis nutritiua. nd aplus.ij:
Coꝛint.vi.pꝛemittit ieiuniũ caſtitati dicẽs. Exhibea
mꝰnoſmetipᷣos vt dei mĩſtros.in ieiunijs. in caſtita
te.qꝛ abſtinetia ciboꝝ iuuat ad caſtitatẽ.ſicut multi⸗
plicatio ciboꝝ inducit materialr luxunã. Sine cere⸗
re bacho frigetvenꝰ.i.luxuria ait Hiero.Et xpᷣs ait
Mat.xvij. Hoc genꝰdemonioꝝ.ſ:.temtantiũ de lu⸗

txuria. nõ eijcit᷑ nuũi oꝛõeꝛ ieiunio. Et pꝛopterea in ie⸗

ſunijs eccłie eſt interdictꝰoĩs eſus camiũ.⁊ in ieiũio
qdrageſime etiã eſus lacticinioꝝ ſeu ouoꝑ⁊ caſei, vtʒ
diſt. iiij. Deniq;.qꝛ iſta ſunt magis numitiua⁊ incen
tiua libidinũ.cõtra q̃ ſunt inſtituta ieiunia Luxurio
ſa res eſtvinũ.i.cã lucunievt ðꝛ pꝛoũᷣ.xx.Et Hieroñ.
Uenter mero eſtuãs facile deſpumat in libidines.et
pꝛou.xxix.Qui delicate pauerit ſeruũ ſuũ.in ſine ſen⸗
tiet eũ ↄtumacẽ.Seruꝰeſt coꝛpꝰ. Qui ergo volũt bñ
comedereꝛ bibereꝛ lautioꝛes epłas.⁊ qͥeſcere.⁊ dicũt
ſe caſteviuere nõ poſſe.vtiq; veꝝ dicũt. ſed nõ excuq
ſati ſunt vt putãt.qꝛ nõ tollũt occaſiões ſue luxurie.
ſicut qͥ poneret alia ligna in domũ ſuã quã videt ar⸗
dere ñ crederet᷑ ſibi ſi diceret ꝙ diſplicet ſibi ↄbuſtio.
cũ ipᷣe apponat materiã.ſic qͥ ninus vacat hꝰ In li.ð
teſtamẽtis.xij.patriarchaꝝ narrat Joſeph admonen
do filios ſuos quõ fuit liberatus de ꝑiculo adulterij
ad qð inuitabat eũ dña ſua frequẽter.⁊ hoc mediãti
bꝰmultis ieiunijs ⁊ oꝛõibo Ubi etiã declaratquomõ
multꝭ modis q̃ſiuit illa peſſima femĩa eũ ad nephas
inducere. Pꝛimo qͥdẽ cũ ſilios nõ haberet. dixityt
lllũ vellet habere in filiũ.⁊ qꝛ adoleſcẽs erat.xvi.ãno
rũ.cum pꝛimo fuitvenditꝰfrequeter amplexabat᷑:tã
gebat vt filiũ malo anĩo.qð poſtea ꝑpendit cũ cepit
ad malũ ſolicitare ſub pᷣtextuvt filiũ hret ex eo quem
maritus putaret pꝛopꝛiũ.⁊ ſic oĩa bona q̃ multa erãt
ad eũ deueniret Sʒ cũ ille recuſaret dicẽs eẽa ðo
ſuo dño celi ꝓhibitũ adulteriũ. ſuggelliralig modũ
offerens ſevix necatuꝝ ꝑvenenũ:.ſivellet poſtea ipᷣaʒ
vtoꝛẽ acciꝑe.qð ille hoꝛruit dictũ.nminãs ſi agerʒ
boc maniſeſtaret ſcelus ſuũ:.nec ſibi iungeret. Tertõ
ꝓmiſit ei ꝙ dimitteret idola ⁊ virũ ſuũ ad idẽ induce
ret ſi ei aſſentiret.⁊ adoꝛaret deũ ſuũ.⁊ ſic eſſet cã eo⸗

rum ſalutis. Cui reſpondet Joſeph. non placere deo

ſuo conuerſio ad eum pꝛopter ſatiſfaciendum libidi
ni. Quarto miſit ſibi epulum ſolenne.ſed incanta⸗
tum opere diaboli:.vt inflãmaret eum ad amoꝛẽ ſuũ
⁊ concubitũ.quod ipſe domini reuelatõe cognoſcẽs.
facta oꝛatione ſuꝑ cibum nihil nocumenti percepit
ex eius eſu Quinto ſibi dixit ꝙ niſi cum ea rem ha
beret omnino ſe occideret gladiovelveneno.⁊ ſic eſſet
ipᷣe cauſa moꝛus ſue.Supꝑ quo increpauit eam di⸗
cens.ꝙ concubina viri ſui ſihoc ageret.poſtes omni
bus bonis ſuis gauderet et quia emula eius erat.iõ
retraxit ſe inuidens ſelicitati ſecuture emule ſue.De⸗
mum quadã deſperatõe facta quadam die appꝛebẽ

dit eum per liciniamveſtimenti quaſi vim inferendos

, — —ʒ——

Capitulũ Bexti

dicens.doꝛmi mecũ.qð recuſauit fugiens Et hocy
timũ ponit ſcriptura Geñ.xxxix. Sʒ⁊ poſtq;ᷓ fuit fla
gellat'a dño ſuoꝛ incarcerat ppter accuſatõʒ falſam
illiꝰ. aliqũñ fecit ſibi occulto mõ notiſicari ꝙſi pmitte⸗
ret ſecũ doꝛmire faceret cũ viro ſuo ita ꝙ educeret de
carcere illũ ałs diu maneret.nec acqᷣeuit ſed firmꝰ in
ꝓpoſito caſtitatis mãſit.iuuũs ſe oꝛõibo ⁊ ieiu nijs. et
caute ↄuerſans. Inueni inqt Salomõ Eccliaſt. vij.
mulierẽ amarioꝛẽ moꝛte.ſiue intelligat᷑ de feia ſiue de
voluptate venerea ſeu ↄcupiſcẽtia Amara eſt moꝛs
coꝛꝑalis.qꝛ ſeꝑat aĩaʒ a coꝛpe.ſʒ amarioꝛ ẽ luxuria ł
mlier. qꝛ ſeꝑat aĩaʒ a ðᷣoꝛ celeſti curia Seq?᷑ ĩ autoꝛi
tate quelaqus ẽvenatoꝝ.i.demonũ. Nlã demões la
queos temptatonũ ad capiẽdũ hoĩes ſibi etiã volan
tes ꝑ cõtemplatõem.ponũt mulieres vel luxuriã ſage
na coꝛ eiꝰ.i.cogitatio de illa vel affectꝰad illã eſt ſage
na qua hoĩes veluti piſces incaute capiũtur. vincla
ſunt manꝰ uliꝰ.ioꝑa que facit mulier ad alliciẽdũ vt
nutus ⁊ oꝛnatꝰ.locutiões ⁊ enʒenia.⁊ alia hmõi ſunt
vincula quibo ligant᷑ hoĩes⁊ ligati tenẽtur ne exeant
de pctõ. Qui placet deo effugiet.ſ.vitãdo domeſtici
tatẽ eax⁊ oꝛõniboꝛ ieiunijs ſe iuuãdo. Tertiũ re⸗
mediũ eſt elõgatio ab illis ꝑſonis q̃ dãt vel dare pol
ſunt materiã tẽptatõis. Uñ apłs.i.Coꝛin.vi. Ffugi
te foꝛnicatõem. Suꝑ quoverbo ait Amb. Cũ alijs
vicijs põt expectari cõflictus.hac fugite ne appꝛoxi⸗
metis. qꝛ nõ p̃t alit᷑ meliꝰ vinci. Rõ hꝰ eẽ pᷣt.qꝛ bmõi
delectatões in ꝑticulari cõſiderate nimis excitant⁊iĩ⸗
citant cõcupiſcẽnã ad ſe. Materie alioꝝ pctõꝝ cõſi⸗
derate paꝝ vel mibil mouẽt pcipue illos qͥ nõ ſunt de
diti talibo vicijs. Qui nõ eſt deduꝰ auancie. ex boc ꝙ
cogitat devſura. vel ſymonia. vel furto. vel fraude a
ſe vel ab alijs cõmiſſa nõ inclinat᷑ ad illa. Sʒ caſtꝰ⁊
boneſtus recogitãdo turpia a ſe ꝑpetrata vł ab alijs
etiã bona intentioe.titillat᷑ ⁊ aliqñ ſoꝛtiter teptat᷑. Et
ideo ſine magna neceſſitate no dʒ qᷣs talbo mete im⸗
plicare. ⁊ cũ neceſſitas magna iminet.cũ magnavigi
lãtia rõis ne caro reuiuiſcat. Si ergo temptat᷑ qͥs er⸗
ga aliquã ꝑſonã ꝑticularẽ.meltꝰ remediũ adhibereñ
Pt q;ᷓ elongare ſe a couerſatõe illius q;tü honeſte 2 ſi⸗
ne nota fieri pr. vñ⁊ illa mala mulier q iniecerat ocu
los in ioſephvicta cõcupiſcẽtia eius cũ a caſu ſolꝰ Jo
ſeph ſine arbitris.ielijs factonbo dom iĩtraſſet in ali
quã ꝑtẽvt oꝑis quippi faceret.auſa fuit iſta nequã
caꝑe eũ per clamide vt ſecu rem hret. qð ille cernens
piculũ nõ verbis rmdit.ſed factis fugiens de manibꝰ
er. ⁊ dimiſſo pallio foꝛis exiuit Geñ.xxxix. Un⁊ Iſi.
ait. EKõgruũ ẽ inde coꝛpatr euellivbi qs illecebꝛis de
ſeruiuit. lã locus vbi qͥſq; pꝛaue vixit in aſpectu mẽ
tis opponit qð ſꝑ qᷣſq; ibivel cogitauit vel geſſit. di.
lxxxi.c. Talet ei in ſcriptura ðꝛ fenũ vel palea vel ſtup
pa.Eccł.xxi. Stuppa collecta ſynagoga peccãtium.
⁊ cõſummatio illoꝝ flãma ignis.Sʒ q ſecuruas eſſe
pᷣt ſtuppe vl palee iuxta ignẽ. Exim notabile in. iiij.
dialogoꝝ. de illo pſbitero ſcõ vxoꝛato q tenebat vxo⸗
rẽ quꝗ ante ꝓmotõnẽ ſuã ſuſceꝑat a ſe remotã hic cũ
eſſet antiquatꝰ in ſanctitate? in extremis vie cõſtitu⸗
tus adeovt nec ſpũs videret᷑ eſſe in illo.vxoꝛ eiꝰ volẽs

certiꝰ videre ſt expiraſſet adbuc adheſitos ſuũ oꝛi illi
us. vt vel ſic aliquẽ alitũ ſentiret de eo eꝑire. R ille

cemẽs claravoce dixit. Adhuc igniculus eſt.ſ.in eoꝛ
ꝑpe. Tolle paleã. Qð illa intelliges ſe inde remouit.
Poſt quod clamare cepit.benevenerint dñi mei. bñ
venerint dñi mei.vt qͥd ad tantillũ ſeruũ veniſtis.et
loquebat᷑ de pe.⁊ pau.Eccevenio eccevenio. ⁊ lic cũᷣ
eis ad celum conſcendit. rM—ũ

Q Zatitulom errum deſtupꝛo. 1
upꝛum eſt alia ſpeci

es luxurie.⁊ conſiſtit in actu venereo extra
matrimoniũ quo deffoꝛat᷑ virgo. Aliquã
do tamẽ ſumiẽt᷑ large pꝛo alijs ſpeciebo lucurie Et m
boc dicit Ambꝛo. Omne ſtupꝝ adulceriũ eſt.xxxij.q
iiij·Nemo.accipit eĩ ibi ſtupꝝ pꝛo cõcubitu viri vxo
rati cũ alia quacũqʒ q; cum vxoꝛe ſua Sic enĩ accipi
tur. Nume.v. vbi ðꝛ. SGil latet adulteriũ ⁊ teſtibo ar⸗
gui nõ poteſt.qꝛ nõ eſt inuẽta in ſtupꝛo⁊c.i.adu lt᷑io.
Eſt autẽ ſpeciale peccatũ.quia ſᷣm Thomã ſecunda
ſecũde.q.cliiij.arti.vi.vbi circa materiã alicuiꝰ vicij
occurrit aliqua ſpecialis defoꝛmitas ibi debet poni
determĩata ſpecies illiꝰpeccati.Eſt autẽ luturia pec⸗
catũ conſiſtes circa materia venereoꝝ. Invirgine au
tẽ ſub cuſtodia patris vel alterius exiſtente occurrit
ſpecialis defoꝛmitas.ſi coꝛrũ pat᷑ extra ſtatum matri⸗
monij. Et hoc tam ex ꝑte puelle.queet hoc ꝙ viola⸗
tur nulla pactionc coiugali pꝛecedenti impedit᷑a leg
tumo matrimõio conſequẽdo. Nam tales qñ boc ſci
tur cõmuniterrecuſant᷑ vt inboneſte mulieres. Doni
tur eniam ꝑ hoc invia meretricandi.a quo retraheba
tur.ne ſignaculũ virginuatis amitteret. Tũ etiam ex
parte patris qͥ ð eius cuſtodia ſolicittudinẽ gent.ym
illð Eccli.xlij. Suꝑ filiã luxurioſam cõfirma cuſto⸗
diam.nequãdo faciat tevenire in ob pꝛobꝛiũ inimi⸗
cis tuis.Et ex hoc patʒ ꝙ ſtupꝛũ eſt ſpecies determi
nata⁊ diſticta a lucuria quia impoꝛtat illicitã deflo⸗
rationem virginũ ſub cura parẽtum exiſtẽtiij. Quia
Sichen fllius Emoꝛ cõmiſit ſtupꝛũ cum Nina fllia
Jacob.inde ſecuta ſunt multa? magna mala.Nam
fratres eius ſimulantes ſevelle ipam Dinã dare illi
Sichen in vxoꝛem pꝛout affectuoſe poſtulabat.ſi ta
mẽ ipſecum toto populo ſuo circũciſionẽ acciperet.
acquieuit ille cũ patre Et hoc ſeruato tertia die circũ
ciſionis facte quãdo poloꝛ erat maioꝛ inciſure Sime
on⁊ Leui iutrarũt ciuitatẽ Sichen.⁊ ipᷣm dominũ ci
uitatis patrem cum filio ac omnes alios habitato⸗
res ciuitatis illius in oꝛe gladij percuſſerunt.iuuan⸗
tibus eos omnibus fratribus eoꝛũ in vindictã ſtu⸗
pꝛi contra voluntatẽ tamen patris ſui Jacob. vt ba⸗
betur Beneß. xxxitij.
— 9 ””
De ſatiſfactione ſtu· I.
pꝛi vtrum teneatur in aliquo ſtupꝛatoꝛ ſatiſfacere et
in quo Rñdet᷑ m Tho.vbi ſupꝛa.qꝛ hoc hʒ duplicẽ
iniuriã annexã.vnã ex ꝑtevirgiĩs aliã ex ꝑte pr̃is ſub
cuiꝰcurs eſt. ideo tenet᷑ ſatiſfacere aliquo mõ vtriq;.
Ex parte quidẽ virgininis.quia et ſieam non vi coꝝ
rupit. tamẽ ſeduxit pꝛopter qð tenet᷑ ſatiſfaccre.vnde
Exo.xxij.ðꝛ. Si ſeduxerit quis virginẽ nõdũ deſpõ
ſatam doꝛmieritq; cũ es dotabit eã ⁊ hebit in vxoꝛes

NR

Citulus Quintus

Si autẽ patervirginis noluerit dare ei:reddet pecu⸗
niam iuxta modũ dotis quãvirgines acciꝑe conſue
uerũt.Et quia etiã patri puelle iniuriat᷑ ei etiã tenet
ad penam lcõm legem. Dici᷑ enĩ Deutero. xxij. Si
inueneritvir puella virginẽ que nõ hʒ ſpõſum.⁊ appᷣ⸗
hendẽes ↄcubuerit cũ ea.⁊ res ad iudiciũ venerit.da
bit qͥ doꝛmiuit cũ ea.l.ſiclos argẽti.⁊ hẽbit eãvxoꝛem
⁊ qꝛ humiliauit eã nõ poterit dimittere illã cũctis di

ebus vite ſue. Et hoc ideo ne videat᷑ ludibꝛiũ feciſſe

ſm Auguſ.Hec tho.Et qꝛ hoc pᷣceptũ int᷑ iudicialia
ponit᷑.que nõ obligãt niſi inq;tũ eccleſia vel aliq ciui

tas illa aſſumatvt ↄtinentia magnã equitatẽ.iõ nũc

ad illa nõ videt᷑ obligari.niſi quatenꝰ in ſtatutis ali⸗
cuiꝰ ciuitatis haberet᷑.⁊ in iudicio cõtentioſo ad illa
cõdemnaret᷑ Et idem dicendũ de quacũq; alia pena
ſtatuta.cõtra tales qñ fuiſſet adiudicatus. In foꝛo
iudiciali ecclie videt᷑ teneri ad alterũ hoꝛũ conſtupꝛa
toꝛ.ſ.aut ſumere invxoꝛẽaut maritare.i.dotem dare
ar. extra de adul.ca.i.Sed vt dicit ibi glo.hec fuit pe
na antiq̃ Modie autẽ ſic punit᷑ ꝙ aut ducat eaʒ aut
verberatus⁊ a ſacram̃tis excluſus retrudat᷑ in mona
ſteriũ ad agendã penitentiã. de quo egredi nõ poſſet
extra eo.c.ij.Aliqᷣ etiã glo.intelligũt hec de ſeducto⸗
re ſeruanda. qñ ſeducit.i.ſeoꝛſum a domo abducit
ꝑ violentiã. In foꝛo aũt conſciẽtie ſic agendũ videt
vym GBuil. Si defloꝛat eam volũtariã.no tenet᷑ ei.pa
tri autẽtenet᷑.qꝛ iniuriatꝰeſt ei:vñ in aliquo ſatiſfaci⸗
at vł ſaltem eũ placat.Siautẽ ſeduxit.puta pꝓmiſſio
niboꝛ mendacijs.nõ videt᷑ fuiſſe voluntariã. Inuitã
ergoꝛ ſeductã ſi cõſtrupꝛauit.iniungẽdũ eſt ſibi ꝙ ſa
tiſfaciatad arbitriũ boniviri.vel cũ ea cõponat⁊ ſi ꝓ
miſiſſet eã ducere invxoꝛẽ vt copulã ab ea extoꝛq̃ret
ſeruet ꝓmiſſuʒ⁊ młtomagis iuramẽto firmatũ. ⁊ hoc
niſi nimis diſtans eſſet eoꝝ cõdictõ. puta mulier ple
bea. vir nobilis?⁊ potẽs Non enĩ mulier pᷣſumit᷑ frau
dẽ ignoꝛaſſe.vel etiã ſi magnũ aliqð ſcandalũ iñ cre
dit᷑ pꝛouenturũ.⁊tũc petat remiſſionẽ ꝓmiſſi.⁊ aliter
ſatiſfaciat ſm ſuã facultatẽ.⁊ mulieris indigentiam.
Parẽtes autẽ qui tradũt filias ſuas nobilibo ⁊ diui⸗
tibo defloꝛandas.vt pꝛopter hoc eas nuptui tradant
illis dotantibo peſſimi ſunt lenones.vel etiã vt ex pe
cunia collata pꝛopter turpitudinẽ indeviuant,.digni
moꝛte temꝑali⁊ eterna.qð hoꝛrẽs beatus Nicolaus
adoleſcẽs ꝓuidit cõuicaneo ſuanobili.ſʒ pauꝑi.ꝓij⸗
ciens ꝑ feneſtrã domꝰ maſſam auri tribovicibꝰ p do⸗
tibꝰtriũ ſuaꝝ ſiliaꝝꝑ quas intendebat ꝓſtituere. Te⸗
nent᷑ tñ abutentes eis pꝛouidere.nec peccatũ ſtupꝛi
euadũt ex boc ꝙ devolũtate puelleꝛ parẽtũ hoc agãt
⁊ ablata veritate foꝛnicationẽ cum eis cõmittũtſeim
miſcendo cũ eis ſi ſoluti ſunt.Si autẽviolentia infe⸗
rat᷑ puelle abſoluta aĩo ſemꝑ renitẽs.ſꝑ ſtupꝝ quidẽ
eſt ex ꝑteviri.⁊ grauiter puniri debetvt cõſtupꝛatoꝛ⁊
raptoꝛ. Ipſa autẽ nec peccat nec amittitvirginitatẽ ⁊
ſi ſignaculũ virginitatis amiſit. Et ſi ſe defendẽdo ne
violet᷑ ſiue nupta ſiue innupta caſu occideret eã ĩpetẽ
tem nõ obvindictã nec homicidiũ intendẽs.ſed ſuã
defenſionẽ. puta ſibꝛat gladiũ cõtra eũ necapiat cre⸗
do nõ peccaret.qꝛvim vi repellere:eſt de iure nature.
di.l. c.ius naturale. Et ſi licet nõ ſolum ſeſed ⁊ bona
ſua delendere ne capitur a latronibo, quare etiã ne

pudicicis ⁊ honoꝛẽ ſuũ amittat.⁊ ne maximetem
tioni exponat᷑. Sed ſi violetia conditionalinfamtur⸗
puta quia cõminatio fit ei de moꝛte vel infamia. vel
verecundia ducta nõ audet clamare.vel timet ſcãda

lum magnũ oꝛiri nõ excuſat᷑ a ſtupꝛoꝛ peccato oñter
Zaphuli eptimi de Ratu.

Aptus eſt illicitus coi

—2% ð

i. Raptus cõmittit᷑ cũ puella queviolẽ⸗
ter a domo patnis abducit᷑ vt coꝛrupta invxoꝛẽ hẽat᷑
Et quia hʒ ſpecialẽ defoꝛmitatẽ in materia venerea⸗.
ideo ipſa eſt determinata ſpecies luxurie. Et vt dicit
bea. Tho. ij. ij. q. cliiij. ar. vij. Raptus quãdoq con
currit cũ ſtupꝛo.qñq; inuẽit᷑ raptus ſine ſtupꝛo. qn⸗
doq; ſtupꝛũ ſine raptu. Cõcumit quidẽ raptus cum
ſtupꝛo quãdo aliquis infert violentiã ad virginẽ illi⸗
cite deſſoꝛandã.que quidẽ violentia qñq; infert᷑ tam
virgini q; patri eius.quandoq; inſert᷑ patri⁊ nõ vir⸗
gini puta cũ ipſa cõſentitꝙ de domo patris abduca
tur. Differt autẽviolentia raptus alio modo qꝛ qñ;
puella violẽterabducita domo parẽtũ ⁊ violẽter coꝛ
rupitur quandoq;⁊ ſi violẽter abducit᷑ non tamẽ vio
lenter coꝛrũpitur ſed devoluntatevirginis ſiue coꝛrũ
patur foꝛnicanio coitu ſine matrimoniali.qualitercũ
q; violentia abſit ſaluatur ratio raptus. Inuenit᷑ au
tem raptus ſine ſtupꝛo.puta cũ quis rapitviduã vel
puella coꝛruptã Un Simachus papa dicite Rapto
res viduarũ vel virginũ ob immanitatẽ tãti ſceleris
deteſtamur. Stupꝛũ vero ſine raptu qñ aliqͥs abſq;
violentie illatiõe virginẽ illicite defloꝛat. Itẽ m tho⸗
vbi ſupꝛa.aliter dicendũ eſt in raptu puellaꝝ q ſunt
alijs deſponſate.⁊ aliter de raptu earũ que non ſunt
delponſate. Ille enĩ que ſuntalijs deſponſate reſtitu
ende ſunt ſuis ſpõſis qͥ in eis ex ſua deſponſatõe ius
habẽt. Ille aũt que nõ ſunt deſpõſate alijs reſtituen
de ſunt pꝛio patrie poteſtati.⁊ tũc devolũtate paren⸗
tũ pñt eas licite in vxoꝛes accipere. Si autẽ aliter fi⸗
at illicite matrimoniũ contrabit᷑ quia quicũq; rem
rapit.tenet᷑ ad reſtitutionẽ eius.tñ ſi non fiat talis re
ſtitutio.⁊ puella rapta conſenſerit volũtanie in habẽ⸗
do raptoꝛè ſuũ invirũtenet matrimoniũ.laʒ raptꝰ
⁊ ſiumpediat matrimoniũ ↄtrahendũ. nõ tñ dirimit
cõtractũ.vnde qð dicit᷑ in cõcilio Meldenſi.Placu
itvt hi qͥ rapiunt femĩas vel furãtur vel ſeducũt eas.
nullatenꝰeas habeãt vxoꝛes.qᷓ;uis eas poſtmoduʒ
nuptialiter cũ ↄſenſu parentũ ſuſceperit.xxxvi.q.ij
Placuit.dictũ eſt in deteſtatõem crimis Tlel pt intel
gi de his q̃ ſunt alijs deſpõſate maxĩe ꝑverba de pñ
ti.hec Tho.in glo.ſummania.xxxviiq.ij.in pꝛin.que
ſtionis.vbi tractat᷑ hec queſtio.ſ.vtꝝ raptoꝛ poſſit ra
ptam habere invxoꝛẽ ꝑacta penitẽtia ſic dicit᷑ hec q̃⸗
ſtio dubiũ nõ habet.qꝛ vtiq; poteſt raptoꝛ raptã ha⸗
bere in vxoꝛẽ ꝑacta penitentia.⁊ eſt expᷣſſum extra de
raptoꝛibo c. Accedens Ethoc niſi ſit ſponſa alterius
de pñti.tũc eĩ illi reddẽda eſt.ſed ſi eſt ſpõſa de futu⸗
ro nõ cogit᷑ eã recipere.vt.xxvi.q/i.Lex illa. Capitu
la ergo que dicũt ꝙ nõ poſſit rapta manere cũ rapto
re. intelligenda ſunt quando rapta non conſentit in
matrimoniũ rapto:is,.ſed potius in ſtupꝛumcũ enẽ

tus a rapiendo dictus. Et vt dicit xxxvi.

.

☛ —— = =-- d— — – –

— — ——

—— — — — — — —

—. —

ſiri
ſind
er
awi
chn
ln
We/N
iin
iN
iſ

Capitulũ Octauũ

in peccato maneãtſepandiſuntvel intelligũtur quã⸗
do rapitur ſpõſa alteriꝰ.q̃ ſi eẽt ſpõſa de futuro ⁊ cuʒ
raptoꝛe ↄtraxiſſet volũtarie ꝑverba de pñtucũ eo re⸗
maneret etiã ↄdicentibo paretibo. Uñ Hieroñn.ſic ait.
Tria legitima cõiugia in ſcripturis legůtur. P⸗

mũ legitimũ ↄiugiu eſt.ſ.virgo caſta in virgĩtate vi/
ro data legitime. Scðm eſt virgo in ciuitate dephen

ſa aviro.⁊ illi ꝑ vun copulata ſivoluerit pater eiꝰdo⸗

tabit eã.iſte vir inq;tũ iudicauerit pr.⁊ dabit pᷣcium

udicitie eiꝰ. ⁊ erit illivxoꝛ.ſ.ſi ↄſenſerit młier in mri⸗
x

moniũ. Tertuũ eſt filia dephenſa in ciuitate.ſ.a rap⸗
toꝛe ſi non voluerit pater eius.ſ.illi dare in vxoꝛeʒ de⸗

trahet eã ipſi viroꝛ dabit alteri⁊ dotabit eaʒ ⁊ legitia

erit euqð inrelligit᷑ quãdo puella nõ cõſenſit in mr̃i⸗

moniũ. ſed in ſtupꝝ cũ raptoꝛe.xxxvi.q/ij/tria.

9

Bepena raptoris muli .1

erũ dicit Ray. in ſumma.ꝙ pena raptoꝛis ſm leges

eſt vt capite puniat᷑ ⁊ eiꝰſubſtãtia rapte applicet᷑ ſt in

genuã rapuit. Si vero ancillã vel liberã ſubſtãtia ñ
amittit. ſed tñ decapitat᷑ar. xxxvi:q.i.Deraptoꝛibo.
De ðcapitatoe ðꝛ expᷣſſiꝰ. Q.de rap.vugi.l.i. Scðʒ
canones autẽ raptoꝛ efficit᷑ ſeruꝰrapte niſi ſe velit re⸗
dimere.vt dicto.c.de raptoꝛibo. Itẽ dʒ excõicari cum
fautoꝛibo ſuis.xxxvi:.q.ij.ca.i.⁊.iiij.Si tñ raptavelit
Ʒhere cũ raptoꝛe.põt vt dictũ eſt ſupꝛa. Et dicit ibi
lo.Ray.ꝙ hec pena pᷣt infligi in ſoꝛo iudiciali nõ in
oꝛo penitẽtiali. Nota etiã ᷣm GBoff. ꝙ pᷣdicte pene in
telligũtur infligede ſi rapuit mulierẽ honeſtã.ſecus ſi
rapuit meretricẽ.vt..de rap.virg.lłl.i.Hec viſigi
tur vtrũ volentẽ mulierẽ qͥs rapiatvel inuitã.ſpõſam
pꝛopꝛiã vel alienã.ↄiugatãvł nõ ↄiugatã.q;uis acri
us puniat᷑ qͥs ꝓ adulterio.dicit etiã b. Tho. vbi ſu⸗

pꝛa.ꝙ qꝛ ſpõſus exipᷣa deſpõſatiõe hʒ aliqͥd ius ĩ ſua
ipõſa.iõ qᷓ;uis peccet violentiã inferẽdo.ſ. educendo

ſpõſam de domo parentũ violẽerer excuſat᷑ tñ a crimi
ne raptus ſumẽdo ſtricte. Uñ Gelaſiꝰ papa dicit.ꝙ
lex pᷣteritoꝝ pꝛincipũ ibi raptũ ðꝛ eſſe ↄmiſſum. vbi
puella de cuiꝰnuptijs nil actũ fuerat videbat᷑ abdu
cta.xxx vi.q.i.Hoſti:etiã dicit ꝙ ſi deſponſatã de pñti
volentẽ monaſteriũ ingredivir rapiat⁊ carnałr ↄgno
ſcat.nõ poterit poſtea ingredi ↄ eꝰ voluntatẽ.Uſus
enĩ eſt re ſua.⁊ ſi nõ debito mõ Itẽ dicit᷑ Ray. ſi pn⸗
ceps ↄmittat iudici eccłiaſtico ptãte puniẽdi tłes.ip
ſe circa moꝛtẽvel mutilatõemvel ſanguĩs effuſionem
enoꝛmẽ.poterit iubere raptoꝛẽ incarcerari⁊ flagellari

ita tñ 1 flagella invindictã ſanguĩs trãſire nõ videãz
e

tur.vel pena pecuniaria mulctari.Quos tñ inuene⸗

rit exceſſiſſe ꝑ mẽbꝛi mutilatõeʒ vł moꝛte dʒ reſeruare

puniẽedos regie ptãti.extra e.t. in archiepatu. Siqͥs

etiã ſeruã inuitã violaueritvel ſeruũ iniuniaꝝ actiõe
tenet.de pe,d.i.Siqͥs.Et ſi ꝑſeuerauerit in vicio im
petẽdo eã nec poſſet reſiſtere quin violentiã ſibi infer

ret.ſi aliter nõ pᷣt ſue pudicitie ꝓuidere licite poſſʒ fu⸗
gã inire. Si eĩ licet furari in caſu neceſſitatis ad eua⸗
dendũ moꝛtẽ coꝛꝑis.vt de cõſe.diſt. v. c. Diſcipulos
Et ſi licetvxoꝛi aviro recedere trahentẽ ip̃am ad moꝛ

taleꝛ ecõuerſo. vt habet. xxviij.q.i. Jdolatna.Et ſili

cet reo capto ad moꝛtẽ fugere cũ aditus pʒ ſine reſiſtẽ
tia qᷓre etiã nõ licet ſeruo recedere a dño ad euadẽdũ

moꝛtẽ anime. exqᷓ frequẽter moleſtat eã renitentem. 2
ad malũ cogit.Qð aũt ꝑdat dñs ius ⁊ pᷣcium ſerui.

imputet ſibi.qꝛ pꝛiuilegiũ meret᷑ amittere qͥ ceſſa ſi
bi abutit᷑ ptãte.xi:q.iij. Pꝛiulegiũ. Pꝛopt᷑ raptũ ſa⸗
uinaꝝvt refert Aug.in li.de ci.dei:maxĩe cedes hoĩiʒ
ſecute ſunt intervtrãq; ꝑtẽ.ſcilʒ romanoꝝ ⁊ ſauinoꝝ.

CLuiũ eĩ romana eẽt adhuc q̃ſi de nouo ↄſtructa.⁊ mł
ti eoꝝ eſſent ſinevxoꝛbo.fecert quoddã feſtũ in dolo.

ad qð ↄcurẽtes vx moꝛis eſt femĩe de ꝑnibo vicinis.
vt de Sauina.illi romani rapuerũt eas vt baberent
vxoꝛes vnde ſecutũ eſt bellũ ⁊ magna ſtrages.

Capitulũ.viij.de ſacnlegio.

ſacrã vel cũ ꝑſona ſacra.i.bñtem oꝛdinem
ſacrũvel votũ cõtinentie.vel etiã in loco ſao ꝛo cu
ius declaratõe ſciendũ ſᷣm Tho.ij.ij.q:cliiij.ar.x. ꝙ

actus vniꝰ virtutis velvicij qui oꝛdinat᷑ ad finẽ alteri

us aſſumit ſpẽm illiꝰ.ſicut furtũ qð ↄmittit᷑ pꝛopter
adulteriũ traſit in ſpẽm adulterij.⁊ ecõuerſo adulteri

um qð ↄmittit᷑ pꝛopter furtũ faciẽdũ trãſit in ſpẽm
furti.Manitfeſtũ eſt autẽ ꝙ obſeruatõ caſtitatis ſim

oꝛdinat᷑ ad cultũ dei trãſit in actũ religiõis vt pʒ in
is quivouẽt⁊ ſeruãt virginitatẽ.vt pʒ ꝑ Augłin li.
de virginirate Uñ maniteſtũ eſt ꝙ etiã luxuria ſᷣm ꝙ;
violat aliqͥd qð ꝑtinerad cultũ diuinũ ꝑtinet ad ſpe

ciẽ ſacrilegij ⁊ ſm hoc ſacrilegiũ pᷣt poni ſpẽs luxurie

Põt ãt ↄcurrere ſacrilegiũ cum diũſis ſpebo luxunie.

Si enĩ abutat᷑ ꝑſona ↄiũcta ſibi m ſpnalẽ cognatõ

nẽ ↄmittit᷑ ſacrilegiũ ad modũ inceſtus. vt inter cõ⸗
patrem⁊ matrẽ. Si aũt abutat᷑ virgine deo ſacrata.
inq;tũ ſpõſa xpᷣi:eſt ſacrilegiũ per modũ adulterij/in
q;tũ vero eſt ſub cura patris ſpũalis eſt qðdã ſpũale
ſtupꝝ.Siviolentia inferat᷑ erit ſpũalis raptus De qͥ
vltimo dicit Juſtinianus imꝑatoꝛ. Si quis nõ dicã
rapere ſed attemptare tantũmodo matrimonij iun⸗

gendi cã ſacratiſſimas virgines auſus fuerit. capita
li ſentẽtia feriat᷑ de peni.di.i.Siquis.Ad quantum

dedecus ꝑueniat hõ ꝑ boc ſacrilegiũ pᷣt elici ex ᷣbis
ps.dicẽtis.Hõ cũ in honoꝛe eẽt no intellexit.comꝑa⸗
tus eſt iumẽtis inſipientibo. Ubi nota tria de tripli⸗
ci honoꝛe in quo ſe reꝑire pᷣt ꝑſona ſacra in qua inue⸗
nit᷑ hmõi ſacrilegiũ? ꝑ ipᷣmvituꝑatur.
Pꝛimus eſt honoꝛ deiſice ſponſalitatis.
Secũdus eſt honoꝛ dominice ptãtis.
Teniꝰ eſt honoꝛ angelice miniſterialitatis

Ouantũ ad pꝛemum F..

certũ eſt magnus honoꝛ eſt et ſpoſam alicuꝰreggs
maio ſpoſam ĩꝑatoꝛis.ſʒ maxim

rim? eſt eẽ ſpõſaz xpᷣi le
ſu qͥ eſt rer regũꝛ dũs dnantiũ,hec at eſt qliber ania

hñtis ⁊ ſeruãtis humilrvotũ virginitatis. Uñ cuili⸗
bet illaꝝ ꝑfecteviuẽti dicet in finevite Ueni ſi poͤſa xpᷣi

acci pe coꝛonã quã tibi dũs pᷣpauit inetnũ Quaãuis
enĩ dicat apłs de oĩbo caſte viuẽtibo ⁊ bñ. Deſpondi

enĩ vos vnivirovirginẽ caſtã exhibere xpᷣo rõe fiðiſer

uate cũ vera dilectòe.tñ alio mõ magis ſpẽali ðꝛ ha⸗

bens⁊ ſeruãs ꝓpoſitũ virgĩtatis votũ ſpõſa xpᷣi.Uñ

cũ ↄſecrat᷑ virgo vel bñdicit᷑ ipᷣa cãtat ill Jbjl n

Alcrilegium pꝛout eſt

ccies lurune eſt coitus factoo pſonam

Titulus Quintus

deſpõſata cui angeli ſeruiũt. cuius pulcritudinẽ ſolꝛ
luna murant᷑. Repntat enĩ ſtatũ eccłie triũphants.
quo oẽs ſancti ſinceriſſimo amoꝛe inſeꝑabitr xpᷣo in
berent ſinevlla coꝛpoꝛis coꝛruptõe.Has enivirgines

dicit Jo. apoc.xiiij.ſequi agnũ ſpõſum ſuũ quocũq;

—

ierit. ⁊ cantare canticũ nouũ qð nullaliꝰcãtare poõt⸗
qꝛvidelʒ xpᷣm ꝑfecte imitant᷑ quo ad integritatẽ ani⸗
met⁊ coꝛpoꝛis Et ſpeciale gaudiũ qð aureola dicitur
pꝛoptervictoꝛiã carnis ꝑſectam ꝑcipiũt qð alij ſcti 2
ſancte nõ virgines hñt. Hincꝛ amb. Pulchꝛitudineʒ
maioꝛẽ eſtimare qͥs pᷣt decoꝛevirginis q amatura re
ge pꝛobat᷑ a iudice.dedicat᷑ dño.deo ↄſecrat ipꝛia⸗
nus. Uirginũ glia ſublimioꝛ flos eſt eccłiaſtici ger⸗
minis. decꝰatq; oꝛnamẽtũ gre ſpũalis.illuſtnioꝛ poꝛ⸗
tio gregis xpᷣi. Ipſi.ſ.virgini.ſpõſus ðt. in Cant. liij.
Ueni de libano ſpõſa mea. veni de libano coꝛonabe
ris.libanꝰinterpᷣtat᷑ candidatio.⁊ ſignificat puritatẽ
bis dicit de libano. qꝛ duplicẽ puntatẽ dʒ babere ſer
uatã aĩe.ſ.et coꝛpoꝛis.vt coꝛonet᷑ aureola virginitatꝭ
CLCũ igit virgo ſit in magno honoꝛeꝛ ſanctitate. ſiĩ ali
qð opus carnale labat᷑ ſacrilegiũ cõmittit qꝛ ledit ẽ
ſacram violãdo ſponſam deo conſecratã. Talis non
intelligit quãtũ theſaurũ amittit ſeu furat᷑. theſaurũ

vtiq; maximũ.quia non eſt digna põderatio aĩe con

tinetis.vt ðꝛ Eccli.xxvi.Etvt dicit apłs.in.ijiad ¶o
rin.iiij . Habemꝰtheſaux iſtũ.invaſis victilibo.l.coꝛ⸗
poꝛibo⁊ ideo caute ambulandũ qꝛ ſi frangat᷑ iſtud ꝑ
quodcũ q; opꝰcarnale irrecuꝑabiliter amittit᷑. ſᷣm il⸗
lud Amos. v. Clirgo iſrael piecta eſt. ⁊ nõ eſt qᷣ ſuſci⸗
tet eã. Suꝑ q̃verbo dicit hier. Audacter dicã. qꝛ cũ
cetera poſſit deꝰ.virginẽ nõ pᷣt ſuſcitare pꝰruimã.põt
quidẽ liberare a pena.ſ.debita ꝓ pctõ.ſed nõ pᷣt coꝛo
nare coꝛruptã.ſ.aureola virgĩtatꝭ.xxxij.q.v. Si pau
lus.Oð Ugo cardinal exponit dicẽs.nõ pᷣt.i nõ oñt
ſe poſſevel nõ cõſueuit hoc facere. Nõ intelligit talis
vtilitatẽ?ꝛ abominatõem oꝑis ſui. Uñ Señ. Uolu⸗
ptas nihł hʒ magniſicũ.nil ꝙ natura deo ꝓtimũ fa/⸗
ciat a miſterio viliũ mẽbꝛoꝝ ac turpiũ veniens.Et vt
dicit be. Tho. in.iiij. Virgo foꝛtiꝰ ipugnat᷑ tẽptatõe
carnis q;ᷓ alij ꝑx modũ curioſitatis.q̃ſi appetẽs exꝑi⸗
ri quãtitatẽvel q̃litatẽ delectatõis veneree quã nõ e
expta.cuiꝰetiã imaginatõi diabolꝰrepñtat qͥd mgꝗnũ
eſſeꝛ valde delectabile.qð tñ eſt valde turpe adeo ꝙ;
qͥlibet de hoc magis erubeſcit q; de alijs actibo. Et

vt narrat᷑ in libꝛo de natura apũ.quedãvirgo deo de

uota cũ temptata amiſiſſet virgĩtatẽ in tãtã triſticiã
deuenit ↄſiderãs ꝑ qle opꝰviliſſimũ amiſiſſet tm̃ the
ſauꝝ ꝙ pᷣ᷑ triſticia⁊ doloꝛe moꝛtua ẽ·Nõ intelligit ta
lis.qꝛvt ðtHhꝛeg.Et ſi momẽtaneũ eſt qð ðᷣlectat.tñ
eternũ qð cruciat.pena.ſ.debita tãto ſacrilegio⁊ ad⸗
ulterio ſpũali. He inqt apłs.i.Thimo.v.recipiẽt dã
natõnẽ maioꝛẽ qꝛ pꝛimã fidẽ irritã fecerũt.q̃.ſ.xpᷣo ꝓ
miſerũt ſolẽni votovt ſpõſo fidẽ caſtitatis uare.Hic

Lipꝛianꝰ ait in libꝛo devirgitate.Si ſuꝑueniẽs ma⸗

ritus ſpõſam ſuã iacere cũ alteroviderit.nõne indigt᷑
2 fremit.2 zeli doloꝛẽ gladiũ poꝛtat in mau ſua.Et
qꝛ xpᷣs dñs⁊ iudex nr̃ cũvirgĩe ſua ſibi dicatã.⁊ ſan⸗
ctitati ſua deſtinatã iacere cũ altero cernit. qᷓ; indiãt᷑
⁊ iraſci᷑. Quas penas in ſceleſtis iſtis ↄiũctiõibo cõ⸗
mMinat᷑ cuiꝰvt gladiꝰſpũalẽ vẽturꝰ iudicij diesxxvij

entibo, ⁊ fact

q-i. Nec aliq Et q; nõ intelletit ↄpat iumẽtis inſipi

entibo iumẽtis ſiles fiũt.Quãuis enĩ oĩa iumẽta ſint
inſipiẽtia.qꝛ ſine rõe ſunt. aliq̃ tñ ꝑpꝛopt᷑ q̃ſdã inſtin⸗

ctus naturales pꝛudẽtia vidẽtur.q̃ſi aliqͥd ꝑticipare

rõnis⁊ ſapĩe.Alia vero oĩno ſtolidavt aʒini.UVñ ðꝛ
ab a ꝓeſt ſineꝛ ſenſu.his iumẽtis magis ceteris ſtoli
di ſunt ſacrilegi.luxurioſi de qͥ bo ꝓpheta.Quoꝝ car⸗
nes ſunt vt cames aſinoꝝ.Quãta ei inſipiẽtia iſta ẽ
quanta tementas ſpõſaʒ regis eternia ſpõſo ſuo pulł

cherrimo ditiſſimo nobiliſſimo.potẽtiſſimo.optimo

recedere.⁊ viliſſimo ſeruo pauꝑꝛimo defoꝛmi: infir⸗

mo adhererc. Quãta bꝛutalis libido pᷣſumere accede

re ad ſpõſãdñi ſui qð nullo mõ p̃t ipʒ latere erito
cõpꝑanturiumẽtis inſipientibo q nullavtũtur ppinqͥ
tate rõis. Aſſimilant᷑ recte eis.qꝛ debẽt vt iumta ſe⸗
paria cõuerſatõe alioꝝ ꝑ excõicatõem vel depoſitõeʒ

Vñ ðꝛ. xxijij.q.i.Siqᷣs eps.pᷣſbiter. diaconꝰ.vł ſub
diaconꝰ,.aut lectoꝛ.aut pſalmiſta.aut hoſtianꝰ. cum

muliere ded ſanctificata mechatus ſuerit. deponat᷑.

Si laie eſt etxcõicetł᷑qꝛ ſpõſam xpᷣi coꝛrupit. Scõm
leges dʒ occidi.⁊ bona eiꝰↄſiſcani.in autè. de ſan.epi.
in fi. ⁊ hec lex eſt canoniʒata.xxvij.qi.Si qͥs rapue

rit. In qbuſdã dioceſibo ꝑ ſinodales ↄſtitutões ttes
ſunt ipᷣo facto excõicati-larrat⁊ Ualeriꝰmaximꝰ in

l.li. ꝙ qdãꝛ ſi gẽtilis tñ dedicata cũ alijs virgibo ad
ſeruandã caſtitatẽ deeveſte qꝛ reꝑta eſt in ſtupꝛo ad
moꝛtẽ punita eſt. Et tales vt iumenta moꝛiũtur.

Becundor

in honoꝛe dñice ptãtis. bic ãt eſt q cũq; ſacerds eſt.
Tales dij dicunt᷑.põ.Deꝰſtetit in ſinagoga deoꝝ.i.
ſacerdotũ. in medio ãt deos dijudicat.i.ſacerdotes.
Uñ Gꝛegiad Mauritiũ imꝑatoꝛẽ ſcnibẽs ait. Sa⸗
cerdotes aliqñ dij in ſacris eloqis vocãt᷑. Scnptũ ẽ
enĩ dijs nõ detrahes. Quid ergo miꝝ ſi illos veſtra
pietas honoꝛat.qbo in ſuo eloqͥo honoꝛẽ tibuẽs ðos
appellat ipᷣe deꝰ. Merito ãt dij dicũt᷑ ſacerdotes p⸗
pter ptãtẽ dñi quã hñt.Pñt enĩ mutare panẽ ⁊ vinũ
in coꝛpꝰ⁊ ſanguint᷑ dñi verbis ↄſecranõis.qð nullꝰ

ſt angelus.nullſ ſctũs in celo.i:aĩa. nec ipᷣa virgo buſſi
ma pt. ſed ſolꝰdeꝰ. Pñtetiã abſoluere a pctis. vtab

ſoluti debite intrẽt regnũ celoꝝ. Uñ Antenꝰ papa.
Abſitvt quicq; ſiniſtꝝ de hmõi arbitremur.qᷣ ↄplico
gradui ſuccedentes coꝛpꝰxpᷣi ſacro oꝛe cõficiũt.ꝑ qͥs

xppᷣiani ſumꝰ.qͥ claues regni celoꝝ hñtes ante diẽ iu⸗

dicij iudicãt.xi.q:iij. Abſit. Magnꝰigit᷑ honoꝛ.ma
gna eſt poteſtas ſacerdotũ.Sʒ ſi nõ viuũt caſte ſʒ lu
xurioſe ſacrilegũ cõmittũt.⁊ nõ intelligũt ſuũ hono⸗
rem quẽ ita vituꝑant. Hõ cũ in honoꝛe eſſet nõ intel⸗
lexit qð deꝰpᷣcepit Aaron Leui.xxi.Hõ de ſemiĩe tuo
id eſt de genere ſacerdotali.qͥ habuerit macłas nõ of
ferat panes deo ſuo.nec accedat ad miſteriũ eiꝰ.i.nõ
offerat ſacraſicia.nec mĩſtret ſacr̃a.Et inter alias ma
culas ponit has.ſ.ſi habuerit iugẽ ſcabiẽ.ſi fuenit pᷣ
deroſus.Oð exponẽs Gꝛeg.in paſtoꝛali ait. Jugem
ſcabiẽ hʒ.cui petulantia ſine ceſſatõe dñatur. In ſca
bie enĩ feruoꝛviſceꝝ ad cutẽ trahit᷑.per quẽ luxuna ð

ſignat᷑ exterioꝛ:.Ponderoſus eſt qui nequaqᷓ; dẽ vſ⸗
q; ad opnephariũ rapit᷑, ſed eius animꝰ voluptate

ſihis eſt ulis nõ ſolũ iumẽtis.ſed inſipi⸗

erit ſe hõ F. I

eſng⸗
snh

nt
ided
u.

mui

lururie ſinevllo repugnatiõis ſtimulo delectat᷑. xlix.
diſtĩ. hinc etenĩ. lon intellexit talis ſacrilegꝰ. qð ait
iteꝝ dñs.Mũdiaminli qͥ fertis vaſa dñi. Fert ſacer⸗
dos vaſa dñi.qͥ vaſa ↄſecrata quotidie tractat. vaſa
fert qͥ ſacra xpᷣi q̃ ſuntvaſa gratie dñi in manibo e21
tat.Fert vaſa dñi.qꝛ alas ſubditoꝝ hʒ regere⁊ ſuſtẽta
re monitis⁊ oꝛõibo.⁊ iõ debet mũdari mete et coꝛꝑe.
Quantũ ſcelus ſacrilegij patraret qui vaſa ſacra vel
ſacramẽta manibo lutoſis ↄtingeretvel ea in lutũ ꝓij
ceret.hoc agit ſacerdos luxurievacans ⁊ ſacr̃a contre
ctans. Non intellexit miſerrimꝰ ꝙ ꝓpter hoc xpʒʒ vt iu

das pꝛodit. Dicit enĩ DHiero. Dic mihi ſacerdos qu?
cũ his labijs quibo oſculatꝰes filiũ hoĩs.i.xpᷣm in ſa

cramẽto oſcularis labia meretricis. O iuda filiũ ho
minis tradis.i.ſilis es ei.lõ intellexit qui irã dei cõ
tra ſe ꝓpuocat. In cuiꝰfigurã Nadab⁊ Abiu ſacerdo
tes qꝛ obtulerũt ignẽ alienũ nõ dñi moꝛtui ſunt. Ig
nis domini eſt amoꝛ cantatis.Ignis alienꝰ eſt ignis
cõcupiſcẽtie? carnalitatis.cũ quo in cõſpectu dni ac
cedentes in eccłia a dño puniũtur.ꝑ maxĩe ãt ſcãda⸗
liʒant ppłos pluſq; ꝑ alia vicia vñ reuerentiã⁊ deuo⸗

tionẽ vix poſſunt habere.neduʒ ad eos. ſed ad ſacca

eoꝝ. Et pꝛopter hmõi ſacrilegia eoꝝ comꝑant᷑ iumẽ
tis ſiles eis effecti.O quãta ⁊ qᷓ ĩfelix mutatio ex deo
effici iumentũ inſipiens. Sicut enĩ iumẽta onerant᷑
cõtinuis oneribo verberant᷑ freqᷓ̃ntibo verberibo con⸗
temnũtur a cũctis hominibo pꝛoptermalã vitam eo
rumꝛ⁊ ſacrilegã.quotidie impoſitões exigũtur ab eis

gabella⁊ tributa a laicis ↄtra oĩa iura vbi pꝛiꝰpꝛopt᷑

bonã vitã fuerãt facti exempti ab oĩbus his.puniũt᷑
vt iumẽta.Nãvt habet᷑ lxxxij.diſt. pᷣſbiter.ſacerdos
pꝛo foꝛnicatõe debet penitentiã agere.x.annis⁊ duo
bus pꝛimis in pane⁊ in aq̃ alijs qnq; ſeqntibo terin
hebdomada in paneꝛ reſiduis etiã aliquã penitenti
am facere ſᷣm foꝛmã ibi traditã.⁊ intelligit᷑ de foꝛni⸗
catõe publica ᷣm Hoſt.hodie tñ hmõi pꝑnia eſt arbi
traria. lota etiã ꝙ ſacerdos qͥ cognouit carnalr filiã
ſpũalem.i.quã baptiʒauit vel crumauit.ſi eſt eps.vł

audiuit eius confeſſionẽ.ſacerdos dʒ penitẽtiã agere

xiij.annis epᷣs.xv.mulier religioni tradẽda.xxxiq.i⸗
Siquis ſacerdos.⁊.ceNon dʒ Et.xxvij.q.i.De filia
⁊ intelligit᷑ cũ peccatũ eſt notoꝛũ de iure vel de facto
hodie tñ arbitraria.Et hoc perpẽditur quantũ hoꝛre
bant ſancti patres hoc ſacrilegiũ.⁊ intantũ ecclia ſa⸗
cerdotes cõcubinarios vt iumẽta mablentie deſpicit
⁊ pꝛohibeat eos ad celebꝛationẽ miſſe.⁊ diuinoꝝ of⸗
ficioꝝ.⁊ fidelibo pᷣcipiat ne audiant miſſas vł officia
eoꝝ vel ꝑcipiant ſacra ab eis qñ ſunt notoꝛij foꝛnica⸗
toꝛes vt di·xxxij.c.pᷣter hec.cũ.S.ſe.Et ſi moniti non
deſiſtant. debẽt benckficijs ſpoliari.qð pꝛopterea ſta⸗
tuit ecchia non quĩ eoꝝ ſacr̃a ſint vera ſacra in ſe ſicut
cõfecta a bonis.ſedvt videtes ſe vitari ſaltem verecũ
dia reſipiſcant De hac tñ materia quõ tales debeant

euitari habes diffuſe in tertia parte.

Zertius honoꝛ qui S. II.

repiturin hoĩe?᷑. qꝛ dicit miniſter dei ſeu ſeruꝰ. hoc ãt
eſt officiũ angeloꝝ ſᷣm illud põ. Qui facis ãgelos tu
os ſpũs⁊ miniſtros tuos.⁊ heb.i.Oẽs adminiſtra⸗

toꝛij ſpũs ſuntiſiangeli:Et qꝛ tota viia clericivel reli/

gioſi etiã cõuerſi eſt deputata ad ſeruitiũ dei.ideo pᷣ⸗
cipue ꝑ excellentiã dicunt᷑ miniſtri⁊ ſeruidei. Hiero.
altari deſeruiẽs altaris oblatõe ſuſtentat–᷑.xij.q.i.Nle
ricus.Seruire autẽ deo regnare eſt.ᷣm Bꝛeg. ⁊ in ſi

gnũ regie dignitatis poꝛtãt coꝛonã capilloꝝ in capi-

te.Certe magnus honoꝛ iſte ſeruire die noctuq; dño
Sed ſi dñi tꝑales qui immũdi ſunt peccaᷣ. querũt
⁊ volũt habere ſᷣuos qui coꝛã eis miniſtrẽt. mũdos
⁊ĩmaculatos ſicut legit᷑ de Nabuchodonoſoꝛ.qͥ fecit
eligere ex hebꝛeis iuueculos nobiles ſine macula ad
ſeruiendũ ei.⁊ hi fuerũt Daniel Ananias Aʒarias ⁊
Miſael.Dañ.i.c. Multomagis xpᷣs de qͥ eſt fons
mũdicieꝛ puriratis vult habere miſtros puros ⁊ im⸗
maculatos.ps. Ambulãs in via ĩmaculata hic mi⸗
hi mĩſtrabit.inqͥt dñs.ſ.idonee.Uñꝛ⁊ dicit᷑ Cant.ij.
paſcit᷑ inter lilia.ſ.in mẽtibo caſteviuentiũ. Recte aũt
tales caſte viuentes dicũtur miniſtri dei ſicut ⁊ angł
qꝛ in carne pᷣter carnẽviuere angelicũ eſt n humanũ.
aitſtaiero. Talis ergo clericus vel religioſus ↄmittẽs
ſacrilegiũ ꝑ opus luxurie vituꝑat miniſteriũ ſuum.

HPic nõ intellexit qꝛ violat templũ dei.Si qͥs ↄmitte

ret aliqͥd opꝰcarnale in eccłia cuiuſcũq; conditõis ſit
vtiq; magnũ ſacrilegiũ ꝑpetraret. ita ꝙ ecclłia ipſa qᷓ
erat ↄſecrata indigeret recõciliatõe ad hoc vt poſſint
ibi diuina celebꝛari. vt hr de cõſe.diſt.i.Eccleſijs qð
intelligit Hoſt.cũ eſt manifeſtũ vide de hoc in.iij.ꝑ⸗
te ti. Sed nobilitemplũ dei⁊ ſacratiꝰeſt aĩa rõnał q̃
ſe dño deuouit ꝑ caſtitatẽ.etiã ſi nõ ſit vᷣgo ſiqͥs inqᷣt
apłs.templũ deiviolauerit diſpdet illũ deus.i.Co⸗
rin.vi.vñ.xxvij.q.i.Sciendũ eſt oibꝰ ꝙ deo ſacrata
rũ feminaꝝ coꝛꝑa ꝑ votũ pꝛopꝛie ſpõſiois cõſecrata

elſe tẽpla ſcripturaꝝ teſtionijs cõpꝛobat᷑. Etiõ viola

toꝛes eaꝝ ſacrilegi⁊ iuxta ſententiã apli.Filij ꝑdutõis
noſcũł Hinc ẽ illð Gꝛegꝗ.Si int᷑ hoĩes bone ſidei cõ
tractns nulla ſunt rõe diſſolui qntomagis pollicita⸗
tio iſta quã cũ deo qͥs pepegit ſcʒ de ſeruãdo caſtita
tẽ.⁊ ſinevindicta nõ poterit relaxari.xxvij.q.i. Uidu
as.⁊ pꝛopterea ne deueniat᷑ad iſtð ſacrilegis.oꝛdĩa⸗
uit eccłia ꝙ clerici nõ habitent cũ mulieribo.nec młie
res in domo clencoꝝ niſi ſtricto gradu cõſanguinita
tis de quo nulla poſſit oꝛiri ſuſpitio.vt.lxxxi.di.c.cũ
omnibo.⁊ diſt.ea,c.In oĩbus.ðꝛ ſolus.ſ.clericꝰad ſo
lam nulla religionis rõ ꝑmittit accedere Meliꝰ eſt eĩ
duo q; vnꝰ. Simul eni fideliꝰ⁊ tutiꝰres agit᷑.De reli
gioſis etiã ðꝛ ꝙ cautela hec circa monachos ſeruetur
vt remoti a familiaritateearũ id eſt monachi nec vſ⸗
q; ad veſtibulũ habeãt accedendi familiare ꝑmiſſuʒ.
Segd neq; abbatẽ neq; eũ quẽ pᷣfecerit extra eã qͥ pᷣeſt
loquivirginibo xpᷣi aliqͥd qð ad inſtitutõem eaꝝ pti⸗
net. licebit.nec cũ ea ſola quepᷣeſt freqnter loqui eos
opoꝛtet.ſed ſub teſtimonio duaxꝝ vel triũ eaꝝ itavt ra
ra ſit acceſſioꝛ bꝛeuis oĩno locutio.hec.xviij.q.ij. In
decima. Et in oĩbus pene dioceſibo eſt ſentitia excõi
catiõis lata 2 ingrediẽtes monaſteria monialiũ ſine
cã neceſſitatis.O laicos clericos⁊ religioſos. quã in⸗
curnrũt etiã ipſe moniales ſi extra caſum cõceſſum ꝑè⸗
mittant intrare Et q;diu monaſteria ſe cuſtodiũt ab
hmõi familiaritatibo ſiue cũ religioſis ſiue cũ clericis
ſiue cũ laicis bene ſe hñtꝛ in bona fama ſunt.Si ãt
familiaritates ſumãt efficiũt ꝓſtibulaꝛſi belee kero

ð

num. Et mirũ eſt ꝙ cũ coſanguinei eaꝝ cupiant eas
honeſtas eſſeꝛ caſtas.dãt eis oẽm occaſionẽ in ↄꝛ.
ã ad eas accedũt iuuẽcule cũ oꝛnatibo⁊ vanitatibo
ſuis. Ibi ſaciũt cõuiuia.ibi loquũtur de factis do⸗
moꝝ ſuaꝝ.ibi de matrimonijs⁊ alijs que nõ decet.
ibi aliqñ tripudiant.Et q̃ ſunt hec niſi quedã incita
menta ad ea q ſunt mũdi⁊ excitamẽta cõcupiſcentie
Sicq; obſcurata mens nõ intellexit ſtatũ ſuũ.ſed cõ
ꝑatur ⁊ ſimił efficit᷑ͤumẽtis tradens ſe oĩ immũdicie
ſicut iumẽta nõ erubeſcũt ð turpibo actibo ita frõs
meretricis facta eſt eis vt nõ erubeſcãt de tãtis ſacri⸗
legijs. Sʒ cõiter tales qͥviuũt vt iumẽta.moꝛiunt᷑ vt
iumẽta ſine ĩtellectu coꝛpavermibo coꝛrodẽtibo⁊ eoꝝ
aĩabo coloꝛibo⁊ frigoꝛibo ĩ ferni expoſitis.Quãtũ aũt
ſit ꝑiculoſum clericos vel religioſos familianit᷑ cõuer⸗
ſari cũ femĩs etiã ſpũalibo.exempla habes de epiſco
po Fundane ciuitatis.qui cũ recepiſſet quãd iuuẽ⸗
culã in domo ex pietate iã raptus erat ad cõcupiſcen

tiã eius.ſuꝑ quo iudeus qͥ poſuit ſe in via ↄſtitutus

ſupꝑueniẽte nocte ad doꝛmiedũ in quodã templo ido
loꝝ ſigno crucis facto ſuꝑ ſe vidit ſathan exigentẽ ra
tionẽ a cõplicibo ſuis de malis ad que hoĩes ꝓuoca⸗
uerũt.Et cũ quidã ex eis ſurgens añ pꝛincipẽ retu⸗

liſſet quõ illũ epᷣm iã induxerat ad ↄcupiſcẽtiã illius

femine mirabilit᷑ cmendatus⁊ laudatus fuit⁊ ↄfoꝛ⸗
tatus vt ꝑficeret inchoata ⁊c. Quibo omnibo vi inti⸗
matis illi epᷣo ꝑ iudeũ penituit peccati ſui ilã remo⸗
uendo.⁊ iudeus baptiʒatꝰeſt.habet᷑ hoc in libꝛo dia
logoꝝ.· In legenda be. Andree.habet᷑ alið exẽplũ de
illio ep̃o.qui erat ita deuotus.be.Andree qͥ diabolũ
in ſpecie mulieris ſpũalł in domoꝰ⁊ pꝛãdio receꝑat.ſʒ
b. Andreas in foꝛma pegrini apparẽs detexit mali⸗
ciã eius. In vitaſpatrũ etiã habet᷑ aliud ſimile pꝛĩo
exemplo de quodã patre in heremo cõſtituto qui in

.

ciderat in foꝛnicationem.
api. ix. de fi 2 pꝛio de cecitate mẽtꝭ.

luxũ
MOſt ſpecies lururie vi
dendũ eſt de filiabꝰeius qᷓs Gꝛeg.in. xxxi
moꝛaliũ ponit eſſe octo videlicet.
Tecitatem mentis.
Pꝛecipitationem.
Inconſiderationem.
Inconſtantiam.
Amoꝛem ſui·
Odium dei.
Amoꝛem ſp̃ſentis ſeculi.
Deſperationem vitefutuer.
BBi que alie ponũtur ab Iſidero. vt ſtultiloquiũ.
Scurilitas. Ludibꝛia verba.⁊ hmõi ad pdicta rei⸗
ducunt᷑. Et q;uis iſta peccata noĩata oꝛiant᷑ ex alijs
peccatis freqntiꝰtñ⁊ cõius ex luxuria.⁊ iõ filie eiꝰdi⸗
cũtur.Et ipſa diſticte intelligerevt ſunt ſpecialia pec
cata ſine adiunctõe alteriꝰdirficile eſt niſi odiũ dei et
deſperatio futuri ſeculi.⁊ difficiliꝰ qñ ſunt pctã moꝛ
talia actu ꝑpetrata.Quõ ãt oꝛiãt᷑ ex luxuria ſic decla
rat b. Tho.ij.ij.q.cliij.Qñ infenioꝛes potẽtie vehem

ter afficiũt᷑ ad ſua obiecta conſeq̃ns eſtvt ſuꝑioꝛes vi

res impediãtur ⁊ deoꝛdinẽtur in actibꝰſuis.Per vici
um aũt luxurie maxime appetitꝰ inferioꝛ.iſ.cõcupiſci⸗

4

bilis. vehemẽter intẽdit ſuo obiecto.ſ. delectabili cr

nis pꝛopt vehementiã delectatõis. Ideo cõſeq̃ns eſt
vt ꝑ luxuriã maxime ſuꝑioꝛes vires deoꝛdinẽt᷑.ſ.rõ
⁊ voluntas Sũt autẽ rõis quatuoꝛ actꝰ in agẽdis
Pꝛimꝰeſt ſimplex intelligẽtia que appꝛehẽdit aliquẽ
finẽvt bonũ.⁊ hic actus lipedit᷑ per luxuriã. ſᷣm illud
Dañ.xiij. Concupiſcẽna ſubuertit coꝛ tuũ.⁊ q̃ntum
ad hoc ponit᷑cecitas mẽtis filia luxunie. Scðs actꝰ
eſt conſiliũ de his q̃ agẽda ſunt pꝛopter ſinẽ.hoc etiã
impedit᷑ ꝑ luxuriam. Unde Terẽtius de amoꝛe libi⸗
dinoſo ait.Que res nec conſiliũ in ſe nec modũ bʒ vl
lum.eã ↄſilio regere nõ potes.⁊ ſic ponit᷑ filia luxurie
pᷣcipitatio Tertiꝰ act?eſt iudiciũ de agẽdis.⁊ hoc im
pedit ꝑ luxuriã.⁊ ſic ponit᷑ inconſideranio de q̃ pᷣt ex⸗
poni ulð Eſa.v. Oꝑa manuũ eiꝰnõ ↄſideratis.vt.ſ.
ſm illa iudiceris in agẽdis.Quartꝰeſt pᷣceptũ rõis ðᷣ
agẽdis.⁊ hoc impedit᷑ ꝑ luxuriã.qꝛ impetu concupi
ſcentie impedit᷑ ne exequat᷑ qd ꝓpoſuit.⁊ ſic ponit᷑in
ↄſtantia. Sap.iiij. Inconſtatia concupiſcẽtie.i:q p⸗
cedit ex concupiſcẽtia trãſuertit ſenſum.ſ.de eo qð co
gitauerat⁊ deliberauerat. Uolũtatis aũt duplex ẽ

actus. Pꝛimꝰeſt appetitꝰfinis.⁊ qᷓ;tũ ad hoc deoꝛ

dinat᷑ volũtas inoꝛdinate appetẽdoꝛ eligẽdo delecta
tionẽ venereã vt finẽ.⁊ ſic ponit᷑ filia luxurie amoꝛ ſui
de q̊ apłos.ij Thi.iij.Erũt hoĩes ſeipos amantes.
⁊ ita voluptatũ amatoꝛes magiſq; dei. Et ꝑ oppoſi⸗

tũ ponit᷑ alia filia luxurie q̃ dicit᷑ odiũ dei inq;tũ.ſ.ꝓ

hibet hmõi ðᷣlectatões.põ.Dextera tua.i.potẽtie tue

inueniat eos qͥ te oderunt,ſ.ad puniendum. Secun

dus eſt appetitus eoꝝ que ſunt ad finezʒ. ⁊ q;dtumad
hoc deoꝛdinatur volũtas per luxuriam.⁊ ſic ponit fi
lia eius amoꝛ pñtis ſeculi.vt.ſ.quis fruat᷑ voluptati
bus ad placitũ.ſᷣm ꝙ Jacobi ðꝛ.iiij.cap.Qui volue
rit amicꝰeſſe huiꝰſeculi.inimicus dei conſtituet᷑ Ali
ud ðꝛ deſperatio futuri ſeculi qꝛ.ſ.dum qͥs nimis ð

tinet᷑ a carnalibo voluptatibo.nõ curat ſed faſtidit ve

nire ad ſpũales⁊ eternas delicias Ad epheb.iiij. de⸗
ſperãtes ſemetipᷣos tradiderũt ſeimpudicicce.

Dꝛima ergo filia luru F. J.

ne ðꝛ. Cecitas mẽtis.ꝗᷓ in boc ↄſiſtit cum qͥs iia me⸗
te deditus eſt⁊ occupatꝰcirca mũdana⁊ pᷣcipuecirca
carnalia oꝑa ꝙ neſcit cogitare de ðo eligedo eũ vtvlti

mũ ſinẽ ſuoꝝ opexꝝ.nec de alijs ſpũalibo rebo cogitat

vt dz pꝛopt᷑ immerſionẽ in carnalibo.Cali vicio ten⸗
tus dicerevalet illud põ. Lumen oculoꝝ meoꝝ.⁊i

ſum nõ eſt mecũ Et ſicut cecus coꝛꝑaliter non potei

illuminani opere nature.qꝛ de pꝛiuatione ad habuũ
non eſt regreſſus.ita⁊ ſoꝛtius nec ſpũalłr. Uñ põ Do
minꝰillumĩat cecos.Et pꝛo declaratõe materie ſcien
dum ꝙtriplex eſt cecitas mẽtalis ſeu ſpũalis.
Pꝛima cecitas in ſuꝑnalia nõ intuendo.

Scõdᷣa cecitas in neceſſaria neſciendo.

Tertia cecitas in ſalutania non eligendo.
De pꝛa Sophõie.i.Am bulabũt vtceci.qꝛ dño
peccauerũt. Gꝛeg.Cecus eſt q lumẽ ſuꝑne ↄtẽplatio
nis ignoꝛat.Sʒ ꝓ maioꝛi hoꝝ declaratõe ðᷣt.b. tho.
ij ij.q/xv.ꝙ cecitas mẽtis eſt pꝛiuatõ eiꝰ qð eſt pꝛici
piũ intellectuał viſionis. Hoc autẽ pꝛincipiũ eſt tni⸗

plex. Unũ eſt lumẽ rõis naturalł de qͥ ps. Multi

—

dicũt quis oñdit nobis bona que debemꝰfacere. cui
queſtioni rũdens ait.Signatũ eſt ſuꝑ nos.i.impꝛeſ
ſum in ꝑte ſuꝑioꝛi in anĩa. lumen vultus tui dne.lu⸗
menvultus.i.naturalis rõis.i.luminoſus vultus tu
us.Dicit᷑ aut ratio vultꝰdei.qꝛ ſicut per vultũvnꝰhõ
eſt ſimilis alteri.ita ꝑ rõem ſumꝰſiles deo ⁊ ſic ꝑ vul⸗
tũ cognoſcimꝰhoĩem.ita ꝑ rõem cognoſcimꝰqͥd age⸗
re debeamꝰ Et cũ ſit hoc nature nunqᷓ; pt tolli ab aĩa
ſed impedit᷑ ab actu eius aliquando pꝛopter defectũ
in viribo inferioꝛibo.ſ.in imaginatõeꝛ fantaſia. vt ptʒ
in amentibo. ⁊ etiã aliqñ ꝑ opꝰincantatõis vt de pꝛe⸗

ſtigijs magoꝛũ qui faciũt apparere vnũ ꝓ alio. ſicut

feat magus.⁊ hmõi. Scðm eſt lumẽ habituale ſuꝑ
additũ lumini naturalis rõis.ſ.lumẽ gre. de quo pᷣt

intelligi illð põ. In lumine tuo.ſ.gre videbimꝰ lume

ſcʒ głie.Et hoc interdũ pꝛiuat᷑ aĩa.⁊ eſt pena peccati.
ſed cõe om̃i peccato moꝛtali de quo ðꝛ Sap.ij. Ma
licia enĩ uloꝝ excecauit eos. In huiꝰ figura legitur ꝙ;
Sedechias rex hierłm cũ fuit captus a Nabucho.ſ.
fugiẽs ab hierim excecatꝰfuit a nabuchoð. coꝛã eo ſi
lijs occiſis.⁊ captiuꝰductꝰin babiloniã.iiij Reg.vl.
Sic qͥ capit᷑ a diabolo rege babilonie.i.cc ſuſionis.ꝑ
peccatũ excecat᷑: pꝛiuat᷑ lumĩe gre moꝛtiſicatis filijs
bonoꝝ opeꝝ.demũ ducit᷑ captiuꝰ in infernũ. Talis
ergo dicerevalet.Lumẽ oculoꝛũ meoꝛũ nõ eſt mecũ.
ertiũ pꝛincipiũ viſiõis ĩtellectuał eſt aliqð pꝛimuʒ
intelligibileyt dic Aug. ꝑ qð intelligit alia cui mẽs
hominis põt intendere ⁊ nõ intendere. Quod ãt nõ
intendat ꝓcedit ex hoc ꝙ habet ſpõtanee volũtatem
ſe auertentẽ a conſideratõe illiꝰpꝛincipij.qñq; ex hoc
ꝓ occupat ſe cica ea q̃ magis diligit.⁊ vtroq; mõ ce
citas iſta eſt ſpeciale pctm̃.ij.pet.i.cui iſta.ſ.ſpũalia
intellecta pᷣſto nõ ſunt cecꝰeſt.Et qꝛvt dicitur in. iiij.
ethicoꝝ.vnuſqſq; ea in quibo delectat᷑ oꝑat᷑. ex eo ꝙ
delectatio facit applicare intentionẽ ad opꝰ. ↄꝛia ve⸗
ro nequaq; vel debiliter oꝑatur.Hinc eſt ꝙ cum dele
ctatões veneree ſint maxime inter delectatões coꝛpa⸗
les.intentio hoĩs ꝑviciũ luxurie qð eſt circa hmõi ð
lectatões maxĩe applicat᷑ ad coꝛꝑalia⁊ ꝑ ↄſeqns de⸗
bilitat᷑ oꝑario mẽtis cirea intelligibilia.⁊ ſic ponit᷑ ce
citas mẽtis filia luxurie qᷓ excludit cognitõem guſta⸗

tiuã.ſ.ſpũaliũ bonoꝝ.pvᷣ.Supcecidit ignis.ſ.luxu

rie.⁊ n õ vider̃t ſolẽ.i.lumẽ ſpũaliũ bonoꝝ nõ habue
rũt.In huiꝰfigurã legi᷑ Thobie.ij.ꝙ cũ ex laboꝛe fa
tigatus ſedẽs doꝛmiret ſtercoꝛa irundinũ cũ caderẽt
ſuꝑ oculos eiꝰexcecauerũt ipᷣm. Sic euenit aliqũ ꝙ
fatigatꝰhõ ex occupatõibo mundi dũ doꝛmitat circa

ſpũ alia cõſiderãda.⁊ cuſtodiã ſui.irũdines.i. demo

nes qͥ in aere diſcurrũt ſtercoꝛa calida.i.ſuggeſtiões

luxurie fetide immittũt ſuperoculos mẽtis que exce⸗

cant⁊ pꝛiuant lumine ſpũali.Talis ergo dicere põt.
lumen oculoꝝ meoꝝ non eſt mecũ.

Becunda eſt cectas KF. I.

ignoꝛãtie de qua ſaluatoꝛ Math.xv.Lecꝰ ſi cco du
catũ pᷣſtet ambo in foueã cadũt.i.ſi ignoꝛãs gubnet

ignoꝛantẽ⁊ regat. Lriplex eſt autẽ ignoꝛantia ſcʒ.
gnoꝛantia iuris humanalis.
gnoꝛantia legis diuinalis.

Ignoꝛantia opens cõtingibilis

De his pt intelligi illð ps.lxxi. Neſcierũt quoad
pꝛimã.neq; intellexerũt quo ad ſecũdã in tenebꝛis ã
bulant q̊ad tertiã. Ignoꝛãtia iuris hũanał eſt ig⸗
rantia legũ⁊ oꝛdinationũ q facte ſunt ab hominibꝰ
eccłiaſticis vel ſecularibo.ſicut ſunt leges canonice ſa
cte a ↄcilijs vel a ſummis pontificibo q obligãt om̃
catholicos cũ fiunt vniuerſalr. vel facte a pllatis inte
rioꝛibo q obligãt tm̃ ſubditos eiꝰ Et leges ciuiles fa
cte ab impatoꝛibo vel etiã a ppꝛijs ciuitatibo vt ſunt
ſtatuta.ũ hmõi ligent cũ iuſte ſint in foꝛo cõſciẽtie
opoꝛtʒ ꝙ ſciant᷑.aliter ſeruari nõ poſſent ⁊ pcipue q̃ͥ ꝑ.
tinent ad moꝛes cões xpᷣianoꝝ.vt ceſſare ab operibo

ſeruilibo diebo ſtatutis ab ecclia. ieiũare certo tpe au

dire miſſam diebo feſtiuis.ſemel in anno ↄfiteri ⁊ cõi
care.⁊ hmõi de quibo infra dicet. Et ſilr vbi qs mo⸗
rã trahit cõtinue dʒ ſcire leges ſtatuta. ⁊ laudabiles
cõſuetudines eoꝝ.als ignoꝛãdo quaſi cecus dici pᷣt.
⁊ nõ eſſe ſine culpa.Eſa.v. Pꝛopterea ductꝰ eſt capti

uus populꝰmeus.qꝛ nõ habuit ſcientiã.ſ.agendoꝛũ

Aug.ſlon oĩs ignoꝛãs immũis eſt a culpa. illis
ignoſci non potent qͥ a quo diſcerẽt habẽtes operam
nõ dederũt.di.xxxvij..ſi.Quedã autẽ oꝛdinatões ⁊
materie que concernũt ꝑticulariter aliquos ſtatꝰ ho
minũ.vt que ꝑtinẽt ad miniſtratõem debitã ſacroꝛũ
debẽt ſcire curati. Medici que dirigũtur ad eos. Ju
riſperiti que ſtatuũtur de eis.⁊ hmõi. als iſta neſciẽ⸗
do peccatũ eſt. Unde leo papa. Si in laicis intolera
bilis videt᷑ inſcientia.quãtomagis in clericis.nec ex⸗
cuſatõe digna eſt necvenia.diſ.xxxviij.⁊.i.q.iiij.cir⸗
ca finẽ.vbi agit᷑ de ignoꝛantia.Dicit ibi glo. magna
⁊ notabił ꝙ ignoꝛãtia iuris canonici ſiue ciuilis.qua
ſi neminẽ excuſat.⁊ hoc intellige cũ ius tale eſt quod
aliquis defacili ꝑ ſeipᷣm ſcire potuitvel etiã per alios
dũ tamẽ habuit copiã peritoꝝ.ff.de iu.⁊ fac.igno.l.
iuris. Ignoꝛãtia legis diuinał que facit hoĩem ce⸗
cũ ſp ũaliter eſt neſcire que habẽtur in ſacris ſcriptu⸗
ris ꝑtinentia ad finẽ ⁊ bonos moꝛes neceſmarios ad
ſalutẽ. Jpſa enĩ ſcriptuta cõtinet quicqͥd pertinet ad
ius naturale.lam illa duo pꝛincipia iunis natural.
ſcilʒ quod tibi nonvis fierivide ne alteri facias.⁊ que
cũ q; vultis vt faciãt vobis hoĩes vos facite il habẽ
tur in ſcriptura ſacra pꝛimũ eſt Thob. iiij.alið mat.
vij. Decalogus etiã qͥ eſt ð iure naturali habet᷑ Exo.
xx.Dicit etiã gratiaſꝰ.i.q.iiij.circa finẽ ꝙ ignoꝛantia
iuris naturalis oĩbo adultis dãnabilis eſt. ⁊ de hac
intelligit᷑ illðᷣ apli.i.Coꝛin.xiiij. Ignoꝛãs.ſ.q̃ ſunt ðö
iure naturali.ignoꝛabit᷑.a deo.i.repꝛobabit᷑⁊ illud
Gꝛeg. Qui ſtultus fuit in culpa.i.ignoꝛans.ſapiẽs
erit in pena.d.xxxviij. Qui ea. Qui ergo ꝑpetrarʒ ſoꝛ
nicatõem vſurã ſymoniã mendaciũ.⁊ hmõi:ex igno⸗
rantia neſciẽs eſſe peccata nõ excuſat᷑ a dãnatiõe.Sʒ
vltra hmõi pᷣcepta naturalia ꝑtinet etiã ad ius diui⸗
nũ ea que ſunt fidei.ſ.articuli⁊ ſacramenta eccleſie q

in articulis cõpꝛehendũtur. Quauis enĩ ratio natu

ralis.nõ dictet iſta aut doceat.tamẽ dicſat ratõvt ce
dat deo in his que ipſe reuelat in ſcripturis q̃ pdica⸗
ta ſuntꝛ⁊ publicata ꝑ oꝛbem⁊ cõſirmata muacul.Et
ſi quis natus eẽt in deſertovel in carcereꝛ nunq; que
ſunt ſidei audiretnõ excuſaret᷑ non credẽdo.Et rõ eſt
qꝛ dicunt docto.ꝙ talis ſi nõ ponat on tie .

ſed vinat lege nature.diuina gratia nõ deſereret eum
quin ei reuelaret credenda.ſicut euenit Coꝛnelio 2*
turioni. Act. x. Tenetur ergo qlibet ſcire explicite ar⸗
ticulos fidei ſicut: credere tenet᷑ ſm Lbo.ij. ij. qſti. ie
Iſta enĩ publice pꝛedicat⁊ ſolẽniʒat eccleſia Et q;uis
quilibet fidelis ex cõgruentia deberet ſcire ſymbolũ.
non tamẽ eſt neceſſariũ. nec etiam ꝙ ſciat oꝛdĩate ar⸗
ticulos ſicut? pcepta decem dũmodo ſciat talia eſſe
p̃cepta implenda⁊ illa credenda.De ignoꝛantibo igi
tur iſta dicit᷑ inuectiue. Diere.ij. Lenentes legem ne
ſcierũt me. Er Sap̃. ij. leſcierũt ſacramenta dei. ſed
vt dicit Bꝛeg. in moꝛali. Qui ea q dei ſunt neſciunt.
a dño neſciutur.i repꝛobãtur. Et hiero. In bis que
ptinent ad ius diuinũ vt pᷣcepta⁊ articulos.paru di⸗
ſtat in vicio deciperevel decipi poſſe xpᷣianũ.xvi.q. c.
Sicupis. Talis ergo dicere poteſt. lumẽ oculoꝛum
meoꝛũ nõ eſt mecũ.Etvt dicit᷑.ij. Reg.v Cecꝰ clau
dus non intrabunt in templũ deuſ.glie. Cecus qui
noꝛat que ſunt dei. laudus qͥ ea ſciens non ope⸗
raf recte.Eſt ⁊ tertia ignoꝛantia.ſ.facti.hec non excu

ſat niſi quis det operam rei licite ⁊ adhibeat ſufficiẽ
tem diligentiã. ⁊ intelligenda eſt ſic regula iuris g⸗

noꝛãtia facti non iuris excuſat extra de reg. iur.li. vi.
Et vt dicat᷑ quis ꝓbabiliter ignoꝛarevt excuſel dicit

glo. i. q. iiij. circa finem. ꝙ non requiritnr ꝙ ſit nimis

ſcrupuloſus ⁊ curioſus. ec ꝙ ſit nimis negligens et
diſſolutus in inquirẽdo.ff.de iur.⁊ fac.igno.l. Nec

ſupina. Si qͥs ergo dat operã rei illicite vnde ſequit᷑

aliquod malũ qð neſcit non excuſat᷑ puta ſi quis lu-/

dit ad ſaxavel cũ gladioꝛ inde ꝑcutit aliquẽ quẽ nõ
videt. ⁊ ſic ignoꝛat.non excuſat᷑ a peccato.Sicut eti⸗
am non ercuſat᷑ a peccato Lamech.qui occidit ſagit⸗
ta Cayn eſtimãs eum feram ſilueſtrẽ ex eo ꝙ cecꝰ erat
Vnge illicitũ erat ei opus venandi licet faceret pꝛo⸗
pter vtilitatẽ ſcʒ pelliũ pꝛoveſtimẽtis. Nam tũc car⸗
nibus nõ veſcebant᷑ vt.xv.q.i.S.obijcit᷑. Sicut etiã
non excuſat᷑ Loth.cum nelſcies filias eſſe ſuas.cõcu
buit cum eis.quia operã dedit rei illicite.ſcʒ ebꝛietati
vñ ſecuta eſt ula ignoꝛãtia.vñ Aug. Inebꝛiauerunt
loch filie eius.⁊ ſe neſciẽti immiſcuerũt.qᷓpꝛopter cul
pandꝰeſt nõ quantũ ille inceſtus ſed q̃ntũ illa ebꝛie⸗
tas meret᷑.xv.q.i. Inebꝛiauerüt Scðo vt ignoꝛan
tia facti excuſat opoꝛtet ꝙ adhibeat᷑ debita dcgerra⸗
vñ ſi quis aptando tectũ domꝰ ꝓijcit tegulas factas
invia qð in ſe eſt opꝰlicitũ.ſed nil dicit nec ſignũ po
nit ſuꝑ hoc pꝛopter qð aliqͥs trãſit iuxta neſciẽs opꝰ.
⁊ ex tegula ab illo piecta frangit caputilli neſciẽs ali
quẽ trãſire inde certe nõ excuſaret᷑ a culpa nec a pena
vñ nec excuſant᷑iudei in facto quo cruciſixerũt xpᷣm.
qꝛ neſciebãt ipᷣm eſſe xpᷣm.nec credunt adhuc veniſſe
meſſiã.⁊ hoc quia nõ adhibuerũt debitã diligentiã
vt dicit gratianꝰ.i.q.iiij.O.vl.circa finẽ.vñ ipſe xpᷣs
dicebat eis. Scrutamini ſcripturas.⁊ ipᷣe ſunt q te/
ſtimoniũ phibẽt de me Johã. v. Pꝛopterea dicit eſa.
vi.Exceca coꝛ ppli huiꝰ.i.ꝑmitte.iſta materia eſt mł
tum dilatabilis.puta ſi qͥs accedit ad ſacram̃tũ ne⸗
ſciens.i.nõ recoꝛdat᷑ de aliquo criminali ↄmiſſo. vel
ſentẽtia quã incurrit.⁊ ſic nõ ↄfeſſus ex eo qꝛ non ad
hibuit diligentiã ad examinãdũ conſcĩam nõ excuſa
tur a peccato Nota ſi platus vel paterfamilias neſcit

4. . *

Titulus Quintus

cimina manikfeſta ſubdiroꝝ qꝛ non adbibet düigen

tiam ad inqrendũ.⁊ ſic nõ punit ⁊ illi pereũt. non ex

cuſat᷑.ſicut nec heli nõ puniẽs peccata filioꝝ vñ regu
la iuris.nõ poteſt eſſe recta excuſatio paſtoꝛis ſi lupꝰ
oues comedit⁊ paſtoꝛ neſcit.extra de regu.iur.Quã
uis.Er quia multa in hmõi ꝑpetrãtur.iõ dicere põt
qlibet.lumẽ oculoꝝ meoꝝ nõ eſt mecã. ⁊ veniã pete⸗
re cũ eodẽ.ignoꝛãtias meas ne memineris Scien
dũ ꝙmptr pt ↄtingere ſnczatl in qualibet pᷣdicta⸗
rũ videlʒ affectata.craſſa.⁊ inuincibił.ignoꝛatia affe
ctata eſt qua qᷣs refugit q̃ debet ſcirevt liberiꝰ peccet
ſine remoꝛſu conſcle. de qua ps. neluit intelligere vt
bene agerer. Et iob.xxi dixerũt deo.recedea nobᷣ.ſciẽ
tiam viaꝝ tuaꝝ nolumꝰ. hec in nullo excuſat immo
Hm tho. auget ſen potieſt ſpeciale pctim̃. Scðdo ig
noꝛantia ſiue iuris ſiue facti poteſt eſſe craſſa ⁊ ſupi⸗
na.⁊ hec eſt quando qᷣs non recuſat ſcire immo velꝗ
let ſed negligit addiſcere pꝛopter laboꝛem ſeu occupa
tiones.⁊ inq rerevel legere cũ poſſet.hec qtũ ad ea qᷓ
quis debet ſcire ſine reſpectu xp̃ianitatis vt pꝛecepta
dei⁊ ecclie ſeu reſpectu ſtatus vel officij vł exercicijvł
religioſus q̃ ſunt religionis.ſeu cumtus q̃ ꝑtinẽt ad
curã.qduocatꝰq ꝑtinẽt ad iura.medicꝰad medicinã.
⁊ hmõt ſi neſciat.excuſat᷑ quidẽ a tãto ſed non a toto
id eſt non eſt ita graue peccatũ ſicut ſi faceret ex certa

ſcliẽtia. Unde Gꝛego grauius ex infirmitate.i.paſſio

ne qᷓ; ignoꝛantia peccatur.de peni.diſt.ij. Sciendũ
Quantũ vero ad ea que nõ tenet᷑ ſcire vt aſtrologiam
phuloſophiã.poeſim⁊ hmõi.nõ peccat ignoꝛ ĩdo.qͥn
immo ſunt quedã que meliꝰeſt neſcire qᷓ ſcire. vt di⸗
cit Aug.diſtin.xxx viij.c. Quãuis.vt ea que inſtigãt
ad malum.Et dicit᷑ ignoꝛantia craſſa ⁊ ſupina ad ſi⸗

militudinẽ hominis craſſi qui nõ bene videt q̃ ſunt

ante ſe.nec tamẽ ↄtinue peccat cũ manet illa ignoꝛã⸗
tia ſed tũc cũ debuit vel debet ⁊ negligit hoc agere

Tertia ignoꝛantia eſt inuincibilis que nullo ſtudio

humano vinci poteſt. vt eſt in pueris nõ habentibꝰ
vſum rõnis.⁊ amẽtibo.⁊ hec excuſat a toto. Unde ea

qjue fiũta fatuis ſeu deficientibovſu ranonis nõ ĩpu

tantur eis ad peccatũ nec ad penam nec quo ad deũ
nec ad mundũ.ſiue illa que faciũt ſint ↄtra legem di
uinã vt homicidiũ.blaſphemia⁊ huiuſmodi.ſiue cõ⸗
tra legem humanã.vt nõ confiteri. nõ cõicare ſemel
in anno.⁊ huiuſmõi.vt.xv.q.i. Aliquos.⁊.capᷣ.ſeq.
Etiam ſi ex culpa ſua incidiſſet qͥs in talem amentiã
vł furiam.ſiue ex nimijs ieiunijs.vigilijs. ſiue ex ali
qua paſſione amoꝛis vel doloꝛis.Dicit etiã Ul.ꝙ cũ
aliquis dubitat de aliquo facto vel fiendo vtꝝ ſit lici
tum vel illicitum.⁊ cõſulit peritos.⁊ facit quod in ſe
eſt ad innuendũ veritatẽ ſi ſibi conſulat᷑ contrariũ ve
ritati quod ille ſequitur ſatis excuſat᷑. quia poteſt di⸗
ci in eo ignoꝛantia inuincibilis vt in dubio ſciſmate.
cui debeat adherere in bello dubioſo quo ad ſubdi⸗
tos.⁊ hmõi. In his tamen que ſunt de iure natumli
vel diuino quantũcũq; conſuleretur ſibi ignoꝛanna
peritiſſimis ↄtrariũ veritati nõ excuſaret᷑ a peccato ił
lud agẽdo.quia in hmõi nõ poteſt habere locũ igno

rantia inuincibilis quo ad habẽtes vſum rõis.cQut

ergo neſcierũt que ſunt legis humanalis. neq; intel⸗
lererũt que ſuni legis diuinalis:in tenebꝛis bulant

ld
onn

We
i
u
Nrdi
nide⸗

icin,
ineſe
Peece

lgeeſe

Unme
Wer
ſuſ
n
n
ite;
i
len⸗

Nhn

nan
nlen
e
i
loſt
Nhent
ce
sniß
on
nien

den

id eſt operãtur ignoꝛãtes que debẽt ſcire de cõtingen
tibus factis in his vt ſequi᷑ in pð. Mouebũtur td ẽ

remouebũtur omnia fundamẽta terre.i.homĩes qui
ſunt de terra.fundamenta.ſ.ſpiritualia edificij virtu

alis.vt fides.i.Coꝛin.iij. Fundamentũ aliud nemo

poteſt ponere pᷣter id quod poſitũ eſt qð eſt dñs Je⸗

ſus.i.fides xpᷣi:charitas.Apłs ad Ephe.iij. In cari

tate radicati⁊ fundati. Hiero.undamentũ oĩm vir⸗
tutũ humilitas.his amotis nulla virtꝰ ſuꝑeſt. Et iõ
ait dñs E ſa.xliij. Educ foꝛas populũ cecũ.⁊ oculos
habentẽ.foꝛas eccłiam militante⁊ triũ phantẽ.Educ
id eſt educes tu.ſ.deus.

LTertia cecitas eſt in J.iI.

eligendo cũ videlicet quis cognoſcit eſſe malũ quo.d

vult facereꝛ tamẽ facit.qð nõ poteſt eſſe niſi qꝛ ⁊ ſi in
vniuerſali cognoſcit eſſe malũ vt foꝛnicationẽ.furtuʒ
homicidiũ⁊ huiuſmodi tamẽ in paniculari ulũ actũ

nõ cognoſcit eſſe malũ.ſed videt᷑ ſibi eſſe bonũ. Nam

vt dicit D yoniſius.Nullus intendens ad malũ ope
ratur.Et de talibo dici poteſt illud pð. Oculos hñt
⁊ nõ videbũt,habẽt quidẽ oculos ad cognoſcẽdũ in

vniuerſali ſed nõ vident illud eſſe malũ in particula⸗
ri. Uñꝛ⁊ dicit philoſophꝰin libꝛo ethicoꝝ. ꝙ oĩs malꝰ

eſt ignoꝛãs.⁊ talis ignoꝛãtia nõ eſt ſpeciale peccatũ.

ſed quedã circunſtatia que reꝑitur in quolibʒ pecca
to.Etad idem facit qð dicit᷑ in pꝛouũᷣ.Errat qui ope⸗

rant᷑ malũ. In hoc eſt erroꝛ qꝛ videt᷑ ei qui malũ agit
detẽtus paſſione vel habuu vicioſo tunc bonũ agere
non enĩ niſi rerũ ignoꝛãtia poteſt errari.vt dicit Au

guſt. diſt. xxxviij. q;uis. onne magnꝰerroꝛ ⁊ mona
cecitas eſſet ſi quis eſtimaret lapidem terreumvel vi

treum magis pcioſum qᷓ; adamantẽvel topaſiõ Sic
errat vt cecus qui aliquid terrenũ vel diuitiaꝝ vł ho

noꝛis vel delectatiõis coꝛꝑalis pᷣponit mandatis dei
ſeu delectatiõibo ſempiternis. In figurã huiꝰ legit ꝙ

Maas rex amonitaꝝ cũ bellaret ↄtra viros Jabes ga

laad in hocvoluit eos habere federatos ⁊ pacificos ſi

omniũ erueret oculos dextros.⁊ ſic eẽnt in obpꝛobꝛi

um ilrael.icReg.i.Naas eſt diabolꝰ q pugnat cõtra
filios iſrael.i.ſideles. Interpᷣtat᷑ enĩ iſraelvidens deũ

ſcʒ ꝑ fidẽ.hoc ãt eſt pactũ qð vult habere cũ fidelibꝰ
vt cruat oculos dextros.i.reſpectũ ad deũ vt regłas

ſeu mãdata eius nõ habeãt in actibo ſuis.⁊ tũc non
curat dare eis moleſtiã.⁊ bellare cũ temptatiõibo.qꝛ

pacifice eos tũc poſſidet. Sʒ non debẽt huic acqeſce

re fideles.ſed habere recurſum pꝛo adiutoꝛio ad xpᷣʒʒ
2⁊ ſic liberati erunt.ſicut illi viri iabes galaad inuocã
tes deuote auxiliũ Saulis iſrahel regis liberati ſunt
Qui autẽ iam incurrit cecitate ſpũalem imuetur ce⸗
cum qui ſedebat ſecus viã ⁊ mẽdicabat.qui clamãs

ad ieſumvt videret.lumẽ recepit.Lu.xviij. Uel celi⸗

donium.i.cecũ a natiuitate qͥ lauans ſe in natatoꝛia
Syloe ad mandatũ xpᷣiviſum recepit. Johan.ix. hec
lotio fit moꝛtaliter in contritione ⁊ confeſſione.m⸗
nia nqulb .auretius in confeſſiõe lauantur.

pitulũ decimũ de pꝛecipitatiõe.

filia luxurie q et ſi freᷓnter pꝛocedit cxlu⸗

Recipitatio eſt ſecũda

p:ouideret q̊ad pencula futura euitoda ſiue intuẽda

xuria.tamẽ ex alqs vicijs etiã ꝓcedere põt.⁊ aliquan

do eſt ſpeciale peccatũ.aliqñ circũſtantia aggrauas

peccatuʒ. Difficile eſt autẽ intelligere put eſt ſpeciale
peccatũ.niſi cũ alio adiuncto. Et in hoc cõſiſtit ꝙ ho
mo de agẽdis vbi pᷣt eſſe dubiũ nõ habet ſufficientẽ
examinatõem⁊ conſiliũ mentis ſed ſubito diſponit ⁊

ponit ſe ad faciendũ qð mẽti occurrit cõtra ulð.Ni⸗

hil ſine ↄſilio facias.Eccli.xxxij.ſcʒ mẽtis. Ad hanc
inſtigat diabolus dicẽs mẽti qð xpᷣo ſuaſt Math.
iiij. Mitte te deoꝛſum.i.pꝛecipita te ad malũ.Etad
hanc pᷣcipitationẽ ꝑtinet ꝙ alids deficiat a docilitate
qua qᷣs diſcit ab alijs ſeu acqᷣeſcit eoꝝ ↄſilijs.⁊ a me
moꝛia qua reſpicit ad pᷣterita geſta.⁊ a rõe qua ùͥs be

ne eſt diſcurſiuus⁊ rõcinatiuus vt bene poſſit appli⸗
carevniuerſalia pꝛĩcipia ad ꝑticularia que ſuntvaria

⁊ incerta.que ſunt ꝑtes integralis pꝛudẽtie.ſ. docili⸗
tas.mẽoꝛia.⁊ rõ.Et mẽoꝛia ⁊ rõ nõ ſumũtur ꝓ potẽ⸗
tijs ſed ꝓ bono vſu eaꝝ.Et de hac loqns pðõ.li.pſal.
ait. Dilexiſti oĩa verba pᷣcipitatõis ligua doloſa.pꝛo⸗

pterea dñs deſtruet te in finẽ Ubi notat᷑: culpa ⁊ pe⸗

na ſubſecuta.culpa cum dicit. verba pᷣcipitationis.
pena cum ſubdit.deus deſtruet teꝛc.ſcʒ perdendo.
ſcʒ in moꝛtem eternam
Prꝛimũ eſtverbũ coꝛdis. —
Secundũ eſtverbũ oꝛis⸗
Tertiũ eſtverbũ operis

De verbo coꝛdis gait J.I.

idem Põ. Oui loquit᷑ veritatẽ in coꝛde ſuo. Ab iſto
verbo qð eſt pꝛopoſitũ faciendi aliqͥd incipit pᷣcipita
tio.vt.ſ.ſine ſufficienti examĩatõe ſubito diſponat fa⸗
cere qdðᷣ pꝛimo menti occurnit Job.xviij.Pꝛecipitabit
eũ.ſ.peccatoꝛẽ conſiliũ ſuũ⁊ ummittet in rethe pedes
ſuos.ꝑ hoc enĩ capit᷑ tenet᷑ diuerſis mal. Sed ꝓ
declaratõe huius materie.ſ.pᷣcipitatõis dicit be.tho.
ij.ij. q. liij. ꝙ pᷣcipitatio hic dici?᷑ ad ſiłitudinẽ in rebꝰ
coꝛꝑalibo.Dicit᷑ enĩ pꝛecipitari ſm motũ coꝛꝑalẽ qðᷣ
a ſuꝑioꝛi in ima venit ᷣm impetũ quendam pꝛopꝛij
motus vel alicuiꝰimpellentis nõ oꝛdinate deſcẽden-
do.ſicut ad litterã dicit᷑ de Raʒia ꝙpᷣcipitauit ſemet
ipᷣmvirilr in turbas. ij. Macha. xiiij.ne.ſe caperet᷑ a
gentilibo. ⁊ de mulieribo que circũciderẽt filios ſuos
vt obſeruarent legem dei ꝙ pꝛecipitauerũt eas ꝑ mu
ros ciuitatis.ij. Mach.vi. Summũ aũt anime bo
nũ eſt ipſa ratio.inqͥt Lho. Imum autẽ eius eſt oꝑa

tio ꝑ coꝛpus exercitata. Gꝛadꝰ ãt medij ꝑ quos opoꝛ

tet oꝛdinate deſcendere ſunt iſti.memoꝛia pᷣteritoꝛũ
intelligentia pᷣſentiũ.ſolertia in conſiderandis futurꝭ
euentibo.⁊ rõcinatio conferẽs vnũ alteri.⁊ docilitas
ꝑ quã quis acquieſcit ſententijs maioꝝ.que ſunt ꝑ
tes integrales pꝛudentie.ad quas pertinet bene con⸗
ſiliari.?⁊ per hos gradus deſcendit homo recte conſi⸗
liando. Si quis autẽ fera᷑ non agendo per impetuʒ
voluntatis vel paſſionis pertranſitis his gradibus
erit vicium pꝛecipitatiõls ⁊ impꝛudentie.dequo põt
intelligi illud Deutro.xxxij. cap. in cantico. Audite.
BGens abſq; conſilio ⁊ ſine pꝛudentia eſt.i.ꝑ viciũ pᷣ⸗
cipitatõis.vtinã ſapent quo ad pᷣterita recogitanda.
⁊ intelligerent quoad pᷣſentia oꝛdinãda.⁊ nouiſſima

BB 4

Titulus Quintus

gt ſi aliquis pꝛecipitãda facitaliquid ⁊ auertẽs ſe a
regulis diuinis.vt contemnẽs ⁊ re udians diuina

documenta ſic eſt moꝛtale. Et dicit᷑ ettam temenſag

talis pꝛecipitatio.Si vero pꝛecipitater agit abſq; cõ
temptu diuine regule.ſed cũ detnmento ſeu defean
eoꝝ que ſunt de neceſſitate ſalutis.iteruʒ eſt moꝛta
vel circũſtantia qͥ reꝑitur cũ moꝛtali ſicut cũ debeat
quis ſemel in anno cõſiteri ⁊ cõmunicare.ſubito ac/

cedit ad cõfeſſionẽ ſine aliqua pᷣcogitatõe.cum tñ ba

beat multa intricam̃ta ⁊ grauia peccata.pꝛopter q
pax dicit ⁊ multa omittit grauia q defacili menti oc
curriſſent.⁊ ſic ſubito cõicat indiſpoſitus. Iſte pᷣcipi⸗
tanter facit confeſſionẽ.⁊ eſt ibi moꝛtale pctm̃. Simi
liter ſi quis hñs diſputare cum infideliboꝛ de rebo ar
duis ponat ſe pcipitanter ad hoc ſine aliqua pᷣuiſio⸗

ne. vnde pꝛobabilr deficere poſſit?⁊ ↄfundi fides cui

obuiare potuiſſet ꝑ maturã pᷣuidentiã moꝛtale eẽt ni
ſi a ſpũſancto induceret᷑ ſicut apłi.qꝛ ſi pũſſanctꝰnon
eget tempoꝛe. Si autẽ aliquid pᷣcipitanter operatur
abſq; detrimento eoꝝ que ſunt de neceſſitate ſalutis
eritveniale.Et quia luxuria maxime abſoꝛbet conſi⸗

liũ ideo ponitur pᷣcipitatio filia luxurie. Temeritas

enĩ ᷣm Zho.vbi ſupꝛa.vno modo pꝛocedit eł impe⸗
tu voluntatis.vel paſſionis.alio modo ex cõtemptu
regule dirigentis ⁊ hoc ſecundũ pꝛopꝛie impoꝛtat te
mentas. Unde ex hoc dicitñ ex radice ſuꝑbie ꝓuenire
quia refugit aliene regule ſubeſſe.pᷣcipitatõ aũt ſe bʒ

ad vtrũq;. Undetemeritas ſub pᷣcipitatione cõtinet᷑

q;uis p̃cipitatio magis reſpiciat pꝛimũ.

Becunda pꝛecipitatio F.

eſſe poteſt inverbis oꝛis. Ecki.x. dicit. Labia inſipi
entiũ pᷣcipuabunt eũ.i.impꝛudẽs pᷣcipitanter loque

tur ſine examinatõe mentali ſeu locutõis Eccłi.ix.ðꝛ
Temerarius inverbo odibilis eſt. Dictũ eſt ꝙ teme
ritas dicit᷑ pꝛecipitatõ.Et ratio quare pᷣcepsad loqn
dum eſt oe ibilis qꝛ exquo ſubito loqͥtur qð mẽti oc⸗

currit nõ examinãdoverba opouʒ pᷣſuppoſita buma

na fragilitate quod dicat multa incõuenientia ⁊ di⸗
ſplicentia auditoꝛib.vnð odit᷑vñ dicitur Eccles.v
caueri pꝛecipitatio.
In ſententijs pꝛoferẽdis.
In dubijs decidendis.
In ſecretis edicendis.

De pꝛimo dicit Euariſtus papa.De omnipotẽs
vt nos a pᷣcipitande ſententie ꝓlatõe cõpeſceret. cum

omnia nuda⁊ aperta ſint oculis eiꝰ.mala.Sodome
noluit audita iudicare pꝛiuſq; maniſeſte cognoſceret
que dicebant᷑. Undeipᷣe ait.Deſcendã ⁊ videbo vtꝝ
clamoꝛẽ quivenit ad me oꝑe ↄpleuerint an nõ eſt ita
vt ſciam. Qõð fecitvt nobis exemplũ daret nepꝛecipi
tes in diſcutiẽdis ⁊ iudicãdis neßochs eſſemꝰ.ij. qꝛ/i
Deus. Hoc aũt figuratiue innuit᷑ in eo ꝙ dñs poſtu
latus de adultera iudicareꝛ dare ſentẽtia.nõ ſtati de
dit iudiciũ.ſed inclinãs ſe deoꝛſum digito ſcribebat
in terra.typice nos inſtruens inqͥt Gꝛeg.vt cũ ꝓxioꝝ
errata cõſpicimꝰ.non añ iudicemꝰrepᷣhendẽdo qᷓ; ad
conſcĩiam humilxr reuerſi digito diſcretõis ſolerter ex⸗
culpemꝰ⁊ quid ↄditoꝛi noſtro placeat quidue diſpli

Me remere quid loquans.Et pꝛecipue in trib debʒ

ceat examinatõe dirimemꝰ Hincbeatus Gꝛegoꝛius

„

ait. Rectoꝛes ecclie ⁊ qui publica iudicia exercent in
dictandis ſentẽtijs nullatenꝰleuitate aut furoꝛe du⸗
cti ſint pᷣcipites.xi.q.iij. SumoꝑeEt induci tibi exx⸗
plũ moiſi qui querelas populiz cauſas ingreſſus ta

bernaculũ referebat ad dñũm.⁊ poſtea rñdebat.vñ ⁊
Dauid qꝛ fuit pꝛeceps ad dãdam ſententiã cõtra mi
phiboſeth.iniuſte egit. Nam cũ Siba ſeruꝰſeu pcu⸗
ratoꝛ ipſius miphiboſeth filij Jonathe occurriſſet cũᷣ
animalibo oneratus victualibo.regi dauid fugientia
facie abſalonis regnũ vſurpatis ſibi offerẽs. interro⸗
gauit Dauid de miphiboſeth quid de eo eẽt. qͥ falſo

accuſat᷑ eũ.ſ.ꝙ ſtudioſe voluiſſet occurrere letꝰde ſua

eiectõe de regno invindictã.quia ablatũ fuerat a ſau

le auo ſuo.quod credẽs dauid nimis leuiter aſnta
. I eth ſua
eſſent id eſt ipſius Sibe.Et cũ poſtea reuerſus in re⸗

ter dedit ſentẽtiã.vt.ſ.bona collata miphibo

gnũ ingreſſo hieroſolima obuiaſſet ipe miphiboſeth
intonſo capite in ſignũ doloꝛis de eiectõe eius a reg

⁊ dauid qreret cau 3 qre non iuiſſet cũ eo.allegauit

impotẽtiã ſuã quia claudus erat.⁊ ille Siba decepe

rat eũ⁊ falſo infamauerat, ſuꝑ quoꝛ ſi mutauit ſentẽ/
tiam tamẽ iniuſte⁊ pᷣcipitant᷑ videt᷑ egiſſevidelicetq

diuideret adiuicẽ bona pꝛo dimidio ipe?⁊ SibaNã

⁊ ſi iniuſtã dederat pᷣcipitanter ſententiã deceptꝰ ver

bis illius.debuit reuocare totã poſtq; fallaciã ſᷣui de

pᷣhendit In dubijs quoq; decidẽdis multũ debʒ

vitari pꝛecipitatõ.⁊ ꝑmaxime in factis conſciẽtievbi

vertit᷑ periculũ anime.Uñ greg.ait. In rebꝰ dubis
non debet eſſe iudiciũ abſolutuũ.xxxiij.di. Habuiſſe.
Vbi dicit glo.ꝙ eſt triplex ambiguitas.ſ.iuns.facti
pſone.Et incipiendo a tertio ambiguo.quãdo.ſc,J
certum eſt factũ ſed dubitat᷑ quis fecernit.tũc põt fern
certa ſentẽtia. Non contra aliquã ꝑſonã deternmina⸗
te ſᷣm illð.ijq.i.cii.Neminẽ iudicetis ſuſpitõis arbi

trio. Sʒ in genere.ſ.qð qui fecerit tale delictũ quod

manikeſtü eſt ſit excõicatus niſi infm certũ tempꝰ in⸗
dicaueit.vt.v.q.i. Quidã.UVbi vero ſit ſcom ambi
guũ.ſ.facti quia.ſ.dubitat᷑ de aliquovtꝝ ſit factũ vel
nonnũq;ᷓ eſt ferenda ſentẽtia certa.vbi ſeqͥtur pᷣiudis
ciũ alteriꝰ.Et ad hoc facit verbũ greg.dicẽtis. Gꝛa⸗

ue eſt⁊ ſatis indecẽs vt in re dubia certa det᷑ ſentẽtia.
xi.q.iij.graue.Ut ſi dubitat᷑ vtũ aliqͥs iuſte aliquid
poſſideatvel nõ.ſeu vtꝝ ↄtraxerint aliqͥ in gradu vel
caſu ꝓhibitovł nõ.in tali dubio niſi ſufficiẽs pbatõ

nõ debet dari certa ſentẽtia in damnũ altenꝰ Sʒvbi
nulli fit pᷣiudiciũ ĩ dubio facti dat᷑ certa ſentẽtia abſ⸗

q; pcipitatõis vicio.puta cũ dubitat᷑ vtꝑ aliqͥs ſit ba
ptiſatus vel nõ vel vtrũ confirmatus vel oꝛdinatus.
veleccleſiavel hoſtia conſecrata debet baptiʒari.ↄſir
mari.vel oꝛdinanivel cõſecrati.ſi vere dubiũ eſt.quia

vt dicit Leo papa.non putatur iteratũ quod ignoꝛa

tur eſſe factũ.de conſe.diſt.i.Solennitates. ⁊ diſti.

lxvij.ca.Pꝛeſ biteri.· De pꝛimo ambiguo.ſ.iunis x

ceditur de ſimilibo ad ſimilia.vt diſti.xx. De libellis
vbi poſſint iura cõcoꝛdari nõ contrariari. vnde Leo
papa.In his que dubia ſunt vel obſcura id noueni⸗
mus ſequendũ qð nec euangelicis pᷣceptis ↄtrariuʒ.
nec decretis ſanctoꝝ patꝝ inuenit᷑ aduerſum di.xiiij

Sicut quedõ.Et intelligendũ eſt de illis decretis j

— — —

— — — —

—

g

reꝑiunt᷑ diuerſe opiniones ⁊ aduerſe ſolenniũ docto/⸗
rũ in aliqua materia nec habet?᷑ expᷣſſa circa hec decla
ratio ꝑ autoꝛitatẽ ſcripturevel determinatõ ꝑ eccliaʒ
tunc ꝑiculoſum eſt pᷣcipitare ſententiã.⁊ita vni opi⸗
nioni adherere ꝙ alterã condẽnet vt hereticãvł dam
nabilem.ſicut cognoſcere vxoꝛẽ menſtruatã aſſerere
ꝙ ſit moꝛtale.emere impᷣſtua venetiaꝝ.ſeu iura mon⸗
tis floꝛentie ꝙ ſit vſura? multa hmõi.In his igit q;
uis tutioꝛ via ſit eligenda⁊ conſulẽda vt de ſpon.co.
Juuenis.pcipue ante factũlõ tñvt dicit Guil. eſt
pcipitãda ſentẽtia cõdemnãdo alterã opinionẽ. Ad

quod eniã facit qð dicit be.Cho.in qðlibet.lſq qſtio

vbi agit᷑ de moꝛtali.niſi habeat᷑ expᷣſia autoꝛitas ſcri⸗

pturevel canonis vel rõ efficax non niſi ꝑiculoſiſſime
diffinit᷑ ⁊ boc eſt ↄtra multos pᷣdicatoꝛes ⁊ ↄfeſſoꝛes

modernos qͥ ſunt nimis faciles ad iudicandũ alidd
eſſe moꝛtale. Ilathan pꝛopbeta interogatus a Da⸗
uid vtrũ deberet domino deo templũ edificare.quia
pꝛeceps fuitad dandũ reſponſum dicens hoc domi
no placerevt pꝛopheta loquẽs.opoꝛtuit poſtea eũ re
uocare ſententiã. Nam dñs loquẽs pꝛophete dirxit ꝗ
hoc nõ faceret qꝛ multũ ſanguinẽ fuderat.ſed filiꝰ eiꝰ
templũ ediſficaret.vt habet᷑.qj. Reg. Sic⁊ Joſue. cuʒ
pꝛincipibo tribuum.quia pᷣceps fuit ad faciendũ pa
ctũ cum Gabaonitis amicicieꝛ ↄfederatõis ſimulan

tibo uülis ſe in remotiſſimis habitare nõ in terra pꝛo⸗

miſſionis ſed longo itinere ↄfractos.quia os dñi nõ
cõſulerunt.vt dicit᷑ Joſue.ix.decepti ſunt.⁊ quia iu⸗
rauerũt eis recomendatos habere ob reuerentiã iura
mẽti voluit dñs illos reſeruari.qͥ extermiari debebãt
In ſecretis etiã manifeſtandis debet qlibʒ cauere ne
ſit pceps alłs incidet in multa mala. ã pauciſſimi
reꝑiunt fideles ad ea ſeruanda.vñ hiere. ix. ðꝛ. Unꝰ
quiſq; a pꝛoximo ſuo ſe cuſtodiat.⁊ in oĩ fratre ſuo ñ
habeat fiduciã quia omnis frater ſupplãtans.i.de/⸗

cipiens in reuelando ſecreta. Sic Samſon quia pꝛe

ceps fuit ad reuelandũ ſecretũ etꝰ in quo conſiſtebat
foꝛtitudo ſus dalile cum pluries exꝑtus eẽt maliciaʒ

eius tonſo capite ab ea cũ doꝛmiret in gremio eius.

captus fuit a philiſteis ⁊ excecatus Judicũ/xvi.

Fertia pꝛecipitatio S..II.

—

care cũ non habeat expenſas ſufficieẽtes vel modum.
pꝛeceps eſſet in illo opere. Unde Calixtus papa int
Nos temꝑe egemus vt maturius qͥd agamꝰ Non pſᷣ

cipitemꝰ ↄſilia⁊ oꝑa noſtra.neq; oꝛdinẽ coꝛtrũpamꝰ2

diſtin. l. Ponderet. Op eſſet vtich pcipitatõis ſiquis
aliquẽ ſine noticia eius vel eraminatõe eligeret ſubi⸗
to in rectoꝛẽ vel ↄfeſſoꝛẽvel aſſumeretad ſacerdotium

vel ad religionẽ. vel ipᷣe aſſumeret aliqd opꝰ arduũ ſi

ne dilcuſſione ſue facultatis.Et ſicutvutuoſe opans
ↄſiderat circũſtantias. vt recte ſint ⁊ congruend finẽ
Ita⁊ econuerſo diabolus cum inſtigat ad malũ in⸗

Auucere conatvt ſubuo operet᷑ ſinealiqua examinatõ⸗
ne vel diſcuſſione periculi.vnde Oꝛige.Lenta virtus

⁊ cunctatrix ante iudicat qᷓ; incipiat quid decoꝛum.

quid honeſtum. Iniquitas omnia pꝛecipitat,de pe⸗

Capitulũ xI

non abꝛogata ſunt ꝑ contraniã cõſuetudinẽ. Ubi ãt

potelt eſſe in ope Sicut ſi aliquis appetens nouam
domũ fabꝛicare ſubito poneret ſe ad faciendũ fabꝛi⸗

niten. diſtin. ij. Inter hec. Sic maligni iudei tuba
ti contra chꝛiſtum arguentem incredulitatẽ eoum.
in Naʒareth duxerunt eum vſq; ad ſuꝑcilium mon/⸗
tis vt pꝛecipitarent eum Luce:liij. Ad hoc etiam fa
cit quod dicit᷑ Pꝛouerb.iiij. Uia impioꝛum tenebꝛo
ſa id eſt operatio. neſciuntvbi coꝛruant. id eſt ita pꝛe⸗
cipitãter agunt ꝙ non perpedũt pericula. ⁊ mala ad
que deuenient.ſicut⁊ pꝛeceps fuit Aſael in perſequ?⸗
do Abner ducem exercitus Iſboſeth.nec voluit deſi
ſtere ad verbũ ipius Abner.pꝛoprer quod coꝛruitoc
ciſus ab ipſo Abner.ij/ Regum.ij.Eſt autem hoc vi
cium ſᷣm Gꝛegoꝛi. in libꝛo moꝛal.ij. contra donum
conſilij. Impoꝛtat eniʒ quandam inoꝛdinatam. fe⸗
ſtinationem conſilij in agendo aliquid. ⁊ quis con⸗
tingat eſſe peccatũ in conſiliando non ſolum ſi eſt ni
mis feſtinus.ſed etiam ſi ſit nimis tardus. ita ꝙ pꝛe
tereat opoꝛtunitas tempoꝛis.tamen quia in inquiſi
tione conſilij multa particularia ſunt conſideranda.
pꝛopter quod dicit philoſophus in.vi. ethicoꝛum.ꝙ
opoꝛtet tarde conſiliari.directius tamẽ opponit᷑ pꝛeci
pitatio rectitudini cõſilij q; tarditas ſuꝑflua q̃ babʒ
quandã ſimilitudinẽ recti conſilij⁊c. H
¶ Lapitulum vndecimũ
Ade Inconſideratione.·

0 dicitur
ia luxune ᷣm Bꝛego. in.

L xxxi.moꝛał.nõ
quod ſemper pꝛocedat. ab es pꝛocedit eniʒ etiam ab
alijs. Sed quia pꝛedictum vicium pertinet ad defe
ctum pꝛudentie ſeu ei contrariat᷑ q;tum ad illũ actuʒ
qui eſt iudicare.qui actus eſt rationis.Delectatõ au
tem⁊ pꝛecipue que eſt in venereis abſoꝛbet totaliter
rationem. ⁊ conumpit eſtimatiõem pꝛudentie.⁊ iðõ0
poniturfilia lucune. Eſt autem peccatum quia con/
tra pꝛudentiam ad quam ſpectat non ſolum conſilia
ri circa agenda ſed etiã de conſiliatis recte iudicare.
Sced non poteſt quis recte indicare de aliqᷣo niſi ꝑ
conſiderationem pꝛius habitam. Unde dicitur Pꝛo
uerbioꝛum.iiij. Oculi tui videant recta. ſcilicet per
intentõnem puram.⁊ palpebꝛetue id eſt conſidera/⸗
tiones pꝛecedãt greſſus tuas id eſt oꝑa tua: Contra
rium vero agit᷑ per inconſiderationem. quia ſcilicet iu

dicat quis ⁊ agit ſine oſideratione debita. Et pꝛo hu

iuſmodi declaratione dicit beaatus Thomas ſecũda
ſecunde.q liij.articu.iiij.ꝙ conſideratio impoꝛtat ac
tum intellectus veritatẽ rei intuenns. Sicut autem
inquiſitio pertinet ad ratonem. ita iudicium ad in⸗
tellectum. Unde ⁊ in ſpeculatiuis demonſtratiua ſci

entia dicitur iudicatiua inq;tum per reſolutiõem in
pꝛima pꝛincipia intelligibilia de veritate inquiſito⸗

rum duudicatur.⁊ cõſideratio maxime ꝑtinet ad iu⸗
diciũ. Undeꝛ defectus recti iudicij ad inconſidera⸗
tiõis viciũ pertinet.put.ſ.aliqͥs in recte iudicãdo de
ficit er eo ꝓcontemnit vel negligit attendere ea ex qʒ⸗
bus rectum iudicium pꝛocedit. Unde maniſeſtum
eſt ꝙ inconſideratio eſt peccatũ Nec eſt contia quod
dominus aitI hath, decimo. Nolite cogitare quo⸗
modo aut quid loquamini quod videtur pertinere
ad inconſideratoemel lam ſᷣm Thomõ/ Bebnne

ibi non ꝓhibet dñs cõſiderare q ſunt agẽda vel dicẽ
da quãdo homo habet opoꝛtunitatẽ ſed dat dñs fi⸗
duciã in illis verbis fidelibo. vt deficiete ſibi opoꝛtu⸗
nitate vel pꝛopt᷑ imꝑuiãvel pꝛopt᷑ ſubitã poccupatõ
nem in ſolo diuino cõſidant auxilio.A lioqͥn ſi pter⸗
mittat hõ facere quod pᷣt ſolũ ðinũ auxiliũ expectãs
videt᷑ de temptare.Et quauis quicũq; ↄſiliat᷑ opoꝛ
tet ꝙ multa ↄſideret⁊ ꝑ defectũ oↄcilij ſit pcipitatiõis
viciũ.⁊ ꝑ conſeqns defectꝰↄſideratõis nihilominus
inconſideratio ponit᷑ viciũ ſpeciale diſtinctũ a pᷣcipi⸗
tatione.quia cũ tota conſideratio eoꝝ que in conſilio
attendũtur oꝛdinantur ad recte iudicandũ.ideo con
ſideratio ꝑfici᷑ in iudicio. ⁊ incõſideratio maxĩe op⸗
ponit᷑ rectitudini iudicij: ſicut pᷣcipitatio rectitudini
ↄſilij Ziat᷑. Itẽ nota ſᷣm Tho.ij.ij.q.liij.art.uiij.q;
ſub inronſideratõe qͥ eſt ↄtra iudiciũ rectũ qͥ eſt actꝰ
pꝛudęẽtie includũturvicia incautele.⁊ incircũſpectio⸗
nis que ſunt ↄtra ꝑtes integrales pꝛudentie.q dicũt᷑
cautioꝛ circũſpectio.Et ſicut ad circũſpectõem ꝑti⸗
net ↄſiderare circũſtãtias eiꝰqð qͥs vult agere pꝛopt᷑
aliquẽ bonũ ſinẽ.vt.ſ.non ſolũ illud ſit bonũ ſᷣm ſe.
ſed etiã ᷣm circũſtantias. am ↄtingit aliqð ſᷣm ſe
conſiderandũ eſſe bonũ⁊ cõueniens ſini qð tñ ex ali⸗
quibo occurrẽtibo reddit᷑ malũ vel nõ opatiuũ ad fi/
nem.ſicut oſtẽdere ſigna amoꝛis alicui ſ̃m ſe cõſide⸗
ratũ videtur eſſe conueniẽs ad alliciendũ ad amoꝛc.
ſed ſi cõtingat in animo eiꝰſuꝑbia.vel ſuſpicio adu⸗
latõis.nõ erit hoc cõueniens ad finẽ. Non ↄſiderare
ergo tales circũſtantias ꝑtinet ad incircũſpectõeʒ Et
ſicut ꝑ cautionẽ ita accipiũtur bonavt caueãtur ma⸗
la in ſe.vł que hñt ſpẽm mali ſᷣm ea qvt in pluribus
accidere ſolent ſic ꝑ incautõem nõ conſideratur talia
Impij tanqᷓ; puluis quẽ pꝛoijcitventꝰa facie terre iõ
nõ reſurgũt impij in iudicio.neq; peccatoꝛes in cõſi⸗
lio iuſtoꝝ.po.i. Triplex eſt actꝰpꝛudẽtie qͥ neceſſa
ria eſt cuilbet.Pꝛimꝰeſt pᷣcipiẽte dño. Eſtote pꝛudẽ⸗

tes ſicut ſerpẽtes ¶) ath.x.ſ.cõſiliari circa agẽda per

inquiſitionẽ modoꝝ quibo fieri pᷣt. Scðs eſt iudica⸗
re de cõſiliatis.iu de his q̃ pꝛoponũt᷑ varia in conſilio
eligere qdᷣ magis ↄuenit Tertiꝰeſt imparare ſibi ſeu
iudicata exequi:i:quod qͥs eligit e multis agendum
illud facere efficaciter. Impij et peccatoꝛes.i.pꝛaui q̃ᷣ
ad deũ.Et hi impij pꝛaui quo ad pꝛoximũ Et hi pec
catoꝛes ſicut carẽt vera pꝛudentia que.ſ.eſt ſᷣm deũ
ita⁊ actibo eius.ſ.conſilio.iudicio.⁊ imꝑio. Pꝛĩo per
viciũ pꝛecipitatõis. Scðo ꝑ incõſideratõem. Tertõ
ꝑ inconſtantiã. Et hoc notat po in pᷣfatis verb a pꝛin
cipalioꝛi inchoando. Uiciũ inconſtãtie. ⁊ inexecutio
nis.ibi.tanq; pul. Uiciũ inconſideratõis ibi.iõ non
reſurgũt. Uiciũ pꝛecipitatõis ibi.neq; pctõꝛes Si
cut pꝛincipatł actꝰ pꝛudẽtie eſt imperare ſibi in eo qd
iudicauit fiendũ.i.executõi mãdare.ibi. eĩ ↄſiſtir dit
ficultas Multi enĩ bene cõſiliant᷑ ⁊ bene iudicant de
egendis⁊ tamẽ nõ exequũtur. Sic ꝑmaxime contma
pꝛudentiã eſtviciũ inconſtãtie ⁊ ideo de malis loq̃n
do ab hoc incipit dicẽs. Impij tanq; puluis an faci
emventi.ꝑ qð notat–᷑ incoſtãtia.Quid eĩ leuiꝰpulue⸗
re. Sicut ergo ventꝰfreq̃nter leuat pulu erẽ. devno lo
co ad aliũ.ita pctõꝛvt puluis ſiccus hũoꝛe gr̃e muta

tur devno oꝑe ad alið ꝑ inconſtantiã vento tẽprarõ

R——

nis a facie tene. ia ſtabilitate ppoſiti q ſibi eligedo
firmauerat.Cerra eĩ firma eſt. Ecchi. Tema autẽ in
eternũ ſtat. Uel ꝓijcitura cõſpectu ecclie ſignate per
terrãꝛ hoc quoad meritũ.⁊ ſi nõ quoad numerũ.
Quantũ ad ſcðᷣm.ſ.viciũ incõſideratiõis dicit iõ nõ
reſurgũt.Quia eĩvt puluis impij ſunt⁊ piectivento
temptatõis a facie terre.i.ecclie militãtis vel terre vi⸗
uentiũ.nil de ea curates.iõ nõ reſurgũt ab imis vicõ
rum ad ſuꝑna virtutũ. Non reſurgũt in iudicio.i.ad
ludicandũ ſeipſos ꝑ cõpunctõem.de qͥ apls ait.iiad
coꝛin.xi. Si noſmetipſos diiudicarẽꝰnõ vtiq; a dño
iudicaremur.pꝛopt᷑ qð nõ reſurgũt etiã in iudicio q;
eſt actus pꝛudẽtie.qꝛ nõ cõſiderãt q̃ debẽt ↄſiderare
ſed incõſiderate agũt cõtra illð ꝓuer.xiiij Labia ſapi
entis.i.pꝛudẽtis conſiderant piacita,.ſ. deo labia vi⸗

delicet coꝛdis.os impioꝝ ꝑuerſa. Quantũ ad tertiũ

ſcʒ viciũ pꝛecipitatõis inqͥt. Neq;ʒ pctõꝛes in ↄſilio iu
ſtoꝝ.ſ.reſurgũt.onſiliũ iuſtoꝝ eſt ↄſiliũ mẽtis ſeu
examinatõ agendoꝝ ſine quo nil agũt ſᷣm illð ꝓuer.
Aſtutus.i.pꝛudẽs oĩa agit cũ ↄſilio.ſ.mẽtis ſue. ſz
hoc ↄſiliũ non ſibi faciũt pctõꝛes. Sʒ vt ðꝛ ꝓpuerb.i⸗
pedes eoꝝ.i:affectꝰ.ad malũ currũt ⁊ feſtinãtvt effũ
dant ſanguinẽ. Sʒ de pcipitatõe dictũ eſt in capicło
pᷣcedẽti.⁊ de inconſtatia dicet᷑ in ſeqnti. Müc ergo
de incõſideratõe de q̃ ꝓuer.xiij.ðꝛ. Quiincõſideratꝰ
eſt ad loquendũ ſentiet maal.
Inconſideratio vicioſa triplex eſt.⁊ per eam nõ re⸗
ſurgunt impij in iudicio actus pꝛudentie.
Pꝛma eſt pꝛopꝛie defectionis.

Secũda eſt diuine oꝑationis.

Ternia eſt aliene conucrſatois.
De pꝛima dicit chꝛiſtus .F. .
Lu.vi.Quid vides feſtucã in oculo fris tuiꝛ ipᷣ tra⸗
bem in tuo nõ ↄſideras.i.notabilẽ defectũ tuũ.Eſt
ãt triplex defectõ in ſe q̃ nõ ↄſiderat᷑ ab ĩpijs ⁊ pctõꝛi
bꝰ.⁊ iõ ñ reſurgũt ĩ iudicõ recto ſᷣm pꝛudẽtiã vt iudi
cẽt de rebo ꝓut ſuntꝛ put dñt.ſj. ÿm affectũ ĩoꝛdĩatũ
Defectus ſue conditionis.
Defectus ſue offenſionis.
Defectus ſue pꝛofectõis.
Mlon enĩ homo ↄſiderat ſue defectũ cõditionis.ſ.
q;uilis ſit.⁊ iõ nõ recte iudicat de ſe eſtimãs aliquid
eſſe cum nihil ſit.ſ. ex ſe m aplm. Pꝛimũ ergo. vt ait
Berñ.in li.de conſideratione.a te incipiat cõſidera⸗
tio tua.non ſolum incipiat ſed in te finiatur quocun
q; euagetur a te reuocaueris eaʒ cum ſalutis fructu.
A facie enim conſideratiõis tue conditiõis occurret
tibi homo miſer ⁊ miſerabilis.pauꝑ.cecus.⁊ nudꝰ.
VNHomo inqͥ t Job.xiij.natus de muliere bꝛeuiviuens
tempe replet᷑ multis miſerijs qui qſi flos egreditur ⁊
conterit᷑ et fugit velut vmbꝛa⁊ nunq; in eodẽ ſtatu ꝑ
manet homo inquit dolens ꝓꝙ ſit homo ab humo de
niuatus⁊ in ipᷣam reuerſurus.erubeſcẽs ꝙ ſit nudꝰ.
qꝛ natꝰ.Et nudꝰegreſſus ſuʒ de vtero mris mee Job
lploꝛãs⁊ q̃ſi murmurãs.qꝛ natꝰſit ad laboꝛẽ nõ ad
honoꝛẽ. Hõ eĩ naſcitad laboꝛẽ.⁊ auis ad volatũ Job
xiiij Natꝰde muliereꝛ ob hoc cũ reatu.ps.l.in pctis
peꝑit me mr̃ mea.ſm aliã lrãm.repletur multis mi⸗
ſerijs, ⁊ ideo cum fletu.Eccłes.ij. Cuncti dies eius

rrrre —

laboꝛibo⁊ erũnis pleni ſunt.nec ꝑ noctẽ quidẽ qᷣeſcit
vere multis miſerijs:qꝛ coꝛꝑis ⁊ anime ſimul. Quid
enĩ calamitatevacat naſcenti in peccato.⁊ fragili coꝛ
poꝛeꝛ mente ſtenili. Nullũ animal natũ fragiliꝰ coꝛ⸗
poꝛe.Anima vero ſcẽtia ⁊ virtutibovacua.laſcitur

A aia noſtravt tabula mſa in qua nihil eſt pictũ ſᷣm
phũm. Gꝛeuiviuẽs the.⁊ iõ cũ metu.ſ.moꝛtis ſem⸗
ꝑ Jaco.iiij.Que enĩ eſt vita veſtra vapoꝛ ad modicũ

parens.⁊ deinceps exterminabit᷑ Et iſtud bꝛeue tem
pus ſemꝑ incertũ.quia neſcitis diem neq; boꝛam.q
dñs venturꝰſit. Math.xxiiij. Qui q̃ſi flos egreditur

2 conterit᷑ Habet enĩ aliqd apparentieꝛ vigoꝛis ĩ iu
uentute ſus.ſed cito ꝑ ſenectutẽ ſuam decidit⁊ marce
ſcit. Eſa.iiij. Omnis caro fenũ.⁊ om̃is gloꝛia eiꝰ q̃ſi

flos feni.exiccatũ eſt fenũ ⁊ cecidit flos eius. Nunqᷓ;
in eodẽ ſtatu ꝑmanet.ſed mutat᷑ de etate in etateʒ.de
ſanitate in infirmitatẽ. de ſciente in obliuioſum de di
uite in pauꝑem.de bono in malũ.ps. Pencula ĩfer⸗

ni inuenerũt me. Quia igit᷑ homo nõ cõſiderat hanc

ſuã viliſſimã ꝑditionẽ.ideo nõ reſurgit in iudicio ve/⸗
rovt reputet ex ſe nihil habere niſi miſeriam⁊ caſum.

ſed de ſe pᷣumit⁊ ſuꝑbit. Sedvt dicit Gꝛego.in moę⸗
rabł. Conſideret homo elatꝰquid mereat᷑ in terra. Si

angelus in celo pꝛoſternit᷑ ſiilli parcere noluit quẽ in
celis in tanta gloꝛia ſublimauit.ſcʒ lucifero cũ ſuꝑbi

uit de peni. diſtin. ij. ca. vlti. Scðdo non cõſiderat

peccatoꝛ defectũ ſue offenſionis.quãtus ſit quantũ
cunq; nociuus.cũ auferat ſibi ſummũ bonũ. indu⸗
cat ad eternũ ſuppliciũ, auferat ſibi omne meritũ.Et

ideo quia homo nõ conſiderat nõ reſurgit in iudicio

vero cũ inſtigat᷑ ad malũ.ſed quaſi nihil mali ſibi in
de eueniat.ſed magnũ bonũ illud iudicat ſeu deter⸗
minat faciendũ. Sedvt dicit dominꝰ Eʒech. xviij.ſi
gquerterit ſe iuſtus a iuſticia ſua oẽs iuſticie eiꝰnõ re/

coꝛdabũtur.ſ.ad pꝛemiũ. ipſe in iniqͥtate ſua moꝛiet᷑

ſcʒ moꝛte eterna.ſuꝑ quiboverbis dicit Gꝛego. Hoc
nobis maxime conſiderandũ eſt.qꝛ cum mala com⸗

mittimꝰ?ſine cauſa,.i.vtilitate.bona trãſacta ad men⸗

tem reuocamꝰ.quia in ꝑpetratõe maloꝝ nulla debet

eſſeifiducia pꝛeteritoꝝ bonoꝝ.de peni.diſtĩ.iiij. Hoc

nobis.Quod eſt cõtra multos qui credũt per opera

bona facta ſalutem cõſequi etiã ſi malũ faciãt. Saul
quodã temꝑe optimꝰfuit. ⁊ malta bona fecit pꝛopter

deũ⁊ ſalutẽ populi.tñ quia auertit ſea iuſticia inobe
diens ⁊ ðino mãdato repꝛobatꝰ⁊ dãnatus eſt. vt pʒ
in.i. Reg.xv. Item qꝛ nõ ſufficiẽter cõſiderat pecca⸗
toꝛ circũſtantias aggrauãtes offenſiones ſuas.ilðᷣo
nõ reſurgit ad vitã gratie in iudicio penitẽtiali qꝛ nõ
digne penuet. Unde dicit Aug.in li.de penitẽtia Lõ
ſideret peccatoꝛ qualitatẽ crimĩs in loco.in tꝑe.in ꝑ⸗
ſeuerãtia.in varietate ꝑſone⁊ quali hoc fecerit tẽpta⸗
tioneꝛ in ipſiꝰvicij multiplici executõe Cõſideret q̃n
tũ ꝑſeuerauit⁊ defleat⁊c.de pe.diſ.v.ca.ij. De hmoõi
autẽ circũſtantijs ꝗᷓ ſint de neceſſitate confitende ha
bes in.iij.pte. Tertio nõ conſiderat malꝰ defectuʒ
ſue male pꝛofectõis. Non enĩ ſolũ exigit deꝰ a nobis
vt euitemꝰmalũ ſʒvt faciamꝰbonũ ⁊ pꝛoficiamus in

pono ſ̃m illud apłi ad Phił. Que retro ſunt obliui⸗

ſcẽs.ſ.mala ad ea nõ reuertẽs.in anterioꝛa me exten/⸗
dẽs.ſepficido magis ac magꝭ ad bꝛauiũ ſequoꝛ ſu⸗

ꝑnevocatõis. lam invia dei nõ ꝓficere eſt dekicere.
Quia igit᷑ peccatoꝛ⁊ negligẽs nõ ↄſiderat defectũ ſui
ꝓfectus.ideo nõ reſurgiè in iudicio debito in agẽdo.
ſcilʒ melioꝛa.ſed ↄſueta ſua mixta bonitate vel nria

tepiditate. inconſiderãdo igit᷑ qualis ſis⁊ qlis fuerꝭ

inquit Bernar.in lib.ij.de conſideratõe.comꝑanda
ſunt poſterioꝛa pꝛioꝛibo.pꝛoſeceris ne in virtute.ſapi
entia.⁊ĩtellectu.in ſnauitate moꝝ an ab his ſoꝛte qdᷣ
abſit defeceris Patiẽtioꝛ ſis an impatiẽtioꝛ ſolito.ira
cundioꝛ leuioꝛue.inſolẽtioꝛ aut humilioꝛ. affabilioꝛ.

aut auſterioꝛ exed bilioꝛ an difficilioꝛ. puſillanumioꝛ

an magnanimioꝛ ſeriuſmagis aut pluſculũ diſſolu⸗
tus.timoꝛatioꝛ aut foꝛte fidetioꝛ qᷓ; opoꝛtet late patet
hic cãpus in hoc genere ↄſiderãdi.O poꝛtet.innote⸗
ſcat tibi ʒelus tuus.clemẽtia tua diſcretioq; modeꝰ

ratrix eaꝝvirtutũ.qualis videlʒ in donãdis iniurijs

ſis.qlis in vlciſcendis q; in vrroq; ꝓuidꝰmodi. loci.
tpis obſeruatoꝛ. Hec ille.Ad tollendũ ãt hmõi defe
ctũ.i.pfectus multũ valet conſideratio moꝛtis. Unð
Job. xvij.dicitur. Spũs me attenuabit᷑.ſ.magis ac
magis ꝓficiẽdo ⁊ dimittẽdo groſſiciẽ ſenſualitatis et
ↄſcle.⁊ hoc iõ qꝛ dies mei bꝛeuiabũt᷑ſ.hoc ↄſideran⸗
do.⁊ ſolũ mihi ſuꝑeſt ſepulchꝝ tꝑs nõ bñs apliꝰ ad
ꝓficiẽdũ. Suꝑ qͥ boverbis Job dicit Gꝛego.xiij.mo.
Qui cõſiderat qualis erit in moꝛte ſꝑ ſit timidꝰĩ oꝑpa⸗
tionę.nibil qð trãſeat appetit.cũctis pñtis vite deſi⸗
derijs ↄtradicit.⁊ peneſe moꝛtuũ cõſiderat. q; ſe mo
nituꝝ minime ignoꝛat.
— 9 —W/ 6
ecuda incõſideratio ·F. Il
eſt diuine oꝑatois.de q Ela.v. lanuuũ e?. ſ. ði
nõ ↄſideratis.pptea captiuꝰ ductꝰẽ ppłs meꝰ.ſ.dia
bolo ꝑ petm̃.Et ẽ triplex dei oꝑatõ.q qꝛ ñ ↄſidcrat᷑a
pctõꝛibo iõ nõ reſurgũt ĩ iudicõ recto.ſʒ male iudicãt

Pꝛima operatio qua cũcta regit

Scða oꝑatio qua aliquos deſerit.
Tertia oꝑatio dei qᷓvniuerſa cognoſcirn.
De pꝛia ðt xpᷣs Joã.v.Pr̃ me oꝑat᷑ vſqꝙmõ ⁊ ego
oꝑoꝛ ſcʒ ſił cũ eo.⁊ loqᷣt᷑ de oꝑe regimĩs ⁊ gubnatiõis
mũdi quã ſꝑ cõtnue oꝑat᷑ deꝰ dans vnicuiq; creatu
re qð ſibi ↄgruit ⁊ nulli deficit:vñ ðꝛ math.vi. Coſi
derate lilia agri quõ creſcũt q̃ non laboꝛãt neq; nen
deꝰ veſtit illa talibo coloꝛibo qͥ cõgruũt eis. Et aliꝰ

euãgeliſta ait Lu. xij. Cõſiderate coꝛuos.nõ ſerũt ne

q; ↄgregãt in hoꝛrea⁊ dñs paſcit eos. Dicũt eĩ natu
rales ꝙ eoꝛũ naſcũt᷑ cĩ plumis alb ꝓpt᷑ qð ex ꝑntes
eſtimates illos pullos ñ ſuos ꝓpter diſſilitudinẽ co⸗
loꝛis deſerũt eos.⁊ ñ nutriũtvt alie aues ⁊ aĩalia puł

los ſeu filios ſuos.ſʒ deꝰñ deſerit eos Ipe eĩ vt ðt pẽ

dat iumẽtis eſcã ipoꝝ⁊ pulł coꝛuoꝝ ĩuocatibo eũ mõ
ſuo vocẽ foꝛmãtibo ad inſinuãdũ appetitũ cibiPctõ⸗
res ãt qꝛ ñ ↄſiderãt hãc dei ꝓuidẽtiã⁊ gubnatõʒ ñre
ſurgũtĩ iudicõ recto ſʒ aſtuteꝛ ꝑ fallacias ⁊ ꝑ nimiaʒ
ſolicitudinẽ ꝓcurãt ſibi tꝑalia qᷓ̃i ꝑ ſe ꝑ ĩduſtria ſuaz
ſibi poſſint puid ere.ñ ex ði gubᷣnatõeꝛ puidẽtia. pa
nit dñs ppłm ſuũ ĩ deſto qſi innũerabilẽ. xl. muilia ſo
lũ apti ad pliũ fuer nũerati ĩ deſtovltra ſenes ⁊ par⸗
uulos młieres.pane celi ſuauiſſimo.i:mãna.xlãnis
vt pʒ exo.xvi.pauit⁊ heliã tꝑe famis ĩ toꝛrete Carith

moꝛante ꝑ coꝛ uum deferentem panem et cames tiij⸗

Titulus Quintus

Reg.xvij. Reſpicite filij natöes hoĩmꝛ ſcitote qꝛ nul

lus ſperauit in dñoꝛ derelictꝰeſt. Eccliaſt.ij. De ſcõᷣo
oꝑe ðꝛEcchłvij. Cõſidera oꝑa dei⁊ vide.qꝛ nemo pᷣt
coꝛngere quẽ ille deſpexerit. Deſpexit aute quẽ dele⸗
rit gra ſua. Nullũ aute deſerit deus niſi ille pꝛiꝰdeſe⸗
rat deũ. Multa fecit xpᷣs ad coꝛrigendũ iudã vt emè
daretſe de pctõ ſuo.Terruitverbis dicẽs Tle autem
homini illiꝑ quẽ tradaregoꝛc. Attraxit bñficijs ab
luendo pedes.⁊ coꝛpus ſuũ in ſacramẽto poꝛrigẽdo
Oſtendit ſe noſſe.vndeꝛ pᷣdixit.nec tamẽ maniteſta⸗
uitalijs. Sed nec ꝑ iſta coꝛrexit ſe. quia derelictus a
deo quẽ ipſe reliquerat cupiditate deuickus. Quãta
fecit pꝛo còuerſioneꝛ illuminatiõe ulius populi iuðᷣo
rum. Vicia eoꝛũ repꝛehẽdit.erroꝛes detexit eos veri⸗
tatẽ edocuit.inſidiantes illi ſcribas ⁊ phariſeos vt ca
perẽt in verbo ↄfutauit:miraculis innumeris doctri
nam ſuã appꝛobauit.paſſionẽ ſuſtinuit.p eis roga⸗
uit. poſt reſurrectionẽ multi ex patribo reſurgentes et
apparẽtes eis declarauerũt ipᷣm eſſe Meſſiã ꝓmiſ⸗
ſum in lege.ꝑ apłos veritatè hanc manitfeſtauit 2 pꝛe
dicauit.ſigna terribilia future deſtructõis euenirevo
luit nec tamẽ ꝑ iſta ſe coꝛrexit. Uenite et videte ait pẽ
opera dei terribilis in cõſilijs ſuper filios hoĩm.cum
videlicʒ eos qͥ benefaciũt aliqñ deſerit occulto ſuo iu
dicio nobis ignoto ſed nunq; iniuſto. Uñ ſanctiviri
hoc conſiderates nõ de ſuis operibo pᷣſumũtr.ſed ſꝑ
timent ne occultis eoꝛũ demeritis a deo deſerantur.
Job.xxiij.A facie eius.ſ.deiturbatus ſum⁊ conſide
rans timoꝛe ſolicitoꝛ. Sed peccatoꝛes qui hoc nõ cõ
ſiderant nõ reſurgũt in iudicio vero.extimãtes ad pla
citũ ſuũ ſe poſſe coꝛrigereꝛ minis⁊ penis alios emen

dare. Detertio oꝑe dicit᷑ Job. xxxvij. Subterom⸗

nes celos ipſe de conſiderat. Et ꝓuerbᷣ. v. Reſpicit
deus viã hominis.i.vita⁊ cõuerſatõem.⁊ om̃es greſ⸗

ſus eius ipſe cõſiderat.i.affectus. Hoc cõſiderantes

electi der ꝙ deus ſeimp videat omnes cogitatões eoꝝ
⁊ opera.ſibi cauẽt ne oculos diuine maieſtatis offen

dant Sieut etiã quicũq; ſeruus qui ſciret ſe a domi

no ſuo optimoꝛ ſapiẽtiſſimo intueri.diligẽter attẽde⸗

ret ne quid qð ſibi diſpliceret ꝑageretvñ Hiero. Om
nia que faciut ſancti in conſpectu dei faciũt. peccato

res aũt fugiũt a facie dei.ſicut ðꝛ de Cayn qͥ poſt ho⸗

micidiũ⁊ deſperatõem egreſſus eſt a facie dei. de pe.
diſt. i. Etvenit.Etideo nõ reſurgũt impij in iudicio
recto in vitãdo peccata.qꝛ nõ conſiderãt ꝙ deꝰ videt

oꝑpa eoꝝ.quaſi nõ curet dicẽtes cũ quibuldã infideli
bꝰ. Quid nouit de ⁊ quaſi ꝑ caliginẽ iudicat.Nu⸗

bes latibulũ eius,.noſtra nõ conſiderat Job.xxiij.

Lertia inconſideratio.ꝭ.in.

*

Nõ que ſua ſunt ſinguli conſiderãtes.ſ.tm̃.ſed q̃ ali

oꝛũ.⁊.i. Pe.ij.dicit᷑. Ex bonis operibo vos conſiderõẽ

tes gloꝛiſicent deũ in tempe viſitatõis.Debet ãt tri⸗

plex eſſe cõſideratio circa alios.cuiꝰↄtrariũ viciũ eſt.

Circa ſubditumvt reguletur.
Circa virtuoſum vt imitetur.
Circa pꝛauum vt excitetur.
Debet ſiquidẽ pꝛelatꝰdiligenter ↄſiderare ↄuᷣſatõ
nem ſubditoꝝ ſuoꝝ. ⁊ examinare vt coꝛrigere valeat

quod aitapłlus Phil.ij.

enata. Unde pꝛouerb.xxvij. Diligeter agnoſce vul⸗
tum pecoꝛis tui.⁊ omnes greges tuos coſidera Et in
huiꝰſigurã dicit᷑ eui.xiij. de lepꝛoſo Cõſidera bit eũ
ſocerdos.quia.ſ.ſi apparẽt in eo ſigna mãifeſta lepꝛe
debet eũ ſetare a ceteris ne alios inficiat. Unde Pie

ro. Reſecande ſunt carnes putnide moꝛbida ouisa
caulis pellenda eſt ne totũ coꝛpus coꝛrũpatur. grex

inficiak.xxiiij.q iij. onſiderare etiã debet nõ ſuã vti
litatẽ.ſed ↄmunẽ ſicut dicit᷑ de nia ſummo ſacerdo
te “.cõtulit ſead regem conſiderãs cõmunẽvtilitateʒ

vniuerſe młtitudinis.ij. dacha.iiij. Sed qꝛ impij

non cõſiderant hoc in ſubditis ideo nõ reſurgunt in
iudicio ad recte iudicandũ⁊ diſponendũ de eis. ⁊ iõ
cum eis coꝛruũt in malũ.ſicut Hely ſacerdos et iu⸗
dex cũ filijs ſuis Ophniꝛ finees.i.Reg.üij. Se⸗
cundo debet conſiderari couerſatio bonoꝝ ad imitã⸗
dum⁊ ꝑmaximevita xpᷣi. Quia vt ait Auguſ. oĩs xpᷣi
actio.noſtra eſt inſtructõ. Hebꝛe.iij. Conſiderate fra
tres apoſtolũ⁊ pontificẽ confeſſiõis nr̃e Jeſum qͥ fide

lis eſt ei qᷣ fecit illũ.ſ.deo ad exequendũ oẽm volũta⸗

tem eius. Plus enĩ mouent exempla qᷓ verba. vñ q;
uis Aug.audiſſet doctrinã optimã beati Amb.pᷣdi⸗
cantis.ex qua ab erroꝛe manicheoꝝ exutus eſt, tñ ad
plenã ↄuerſionẽ eius⁊ ſumẽdã religionẽ xpᷣianã ma⸗

gis mouit cõſid eratio vite Anthonij heremite.⁊ ſim

pliciani.cũ quo ↄtulit de factis ſuis. ⁊ Clictoꝛini cuiꝰ
exemplũ Simplicianꝰſibi ad imitandũ induxit. v
⁊ eccłia oꝛat. Sanctoꝝ tuoꝝ ad melioꝛem vitã exem⸗
pla nos pꝛouocẽt.impij. Sed nõ cõſiderãt eoꝝ vitẽ

niſi foꝛte ad curioſitatẽvel detractionẽ. iuxta illð põ.

Conſiderat peccatoꝛ iuſtũ.⁊ querit moꝛtificare eum.
Magis conſiderãt conuerſatõnẽ mũdanoꝝ ad imi
tandu.⁊ ideo male iudicãt de agendis ᷣm cõem eno
rem. Tertio debz cõſiderari vita pꝛauoxꝝ vt ex his qᷓ
ſpſi faciũt pꝛopt᷑ mũdũ hõ excitead faciendũ pꝛopt
deũ conſiderãdo qð ſi fit tm̃ pꝛopt᷑ pctm̃ Uñ ſequit
mo:s eterna.quid fieri debeat pꝛopt᷑ deũ. vñ ſequit᷑
ſummũ pꝛemiũ põ.Oculis tuis ↄſiderabis,. ⁊ retri⸗
butionẽ peccatoꝝvidebis.qꝛ.ſ.finis maloꝝ moꝛs ẽ.
VUñ hiere.ij.dicit. Trãſite ad inſulas⁊ videte.⁊ĩ Ce
dar mittiteꝛ ↄſideratevehemẽter⁊ videte ſi factũ eſt
huiuſcemodi ſi mutauit gens deos ſuos ⁊ certe ipſi
nõ ſunt dij.populꝰvero memutauit gliam in idolũ.
Obſtupelcite celi ſuꝑ hoc Idolũ dici pᷣt quelibʒ crea
tura quã quis ſupꝛa deũ diligit.vt pecunia delecta⸗
tio carnis.potẽtia⁊ hmõi. Un ⁊ auanciã dicit apłe.
qð eſt idoloꝝ ſeruitꝰ.Si ergo pctõꝛes creaturis mũ
di tãto deſiderio afficiũturꝛ inſeruiũt vtvideant᷑ pꝛo
dijs hĩe.qͥd fieri dʒ ꝓvero deoꝛ cultu eiꝰ. Et nõ ſolũ

ad ↄſiderãdũ oꝑa hoĩm.ſʒ etiãẽ minimoꝝ aĩaliũ bꝛu

toꝝ inuitat Salomon dicens pꝛouerbᷣ. vi. Clade ad
foꝛmicã o piger.⁊ conſidera vias eiꝰ⁊ diſce ab ea ſapi
entiã.que cum non habeat ducem. nec pꝛeceptoꝛem
nec pꝛincipem.parat ſibi in eſtate cibum.⁊ cõgregat
in meſſe qð comedat in hieme.Sic ↄgreganda ſunt

in vita pᷣſenti merita vt in futuꝝviuat. Sʒ impij nõ

eſtimãtes bona niſi que vider nõ reſurgũt in iudicio
vere pꝛudentie vt pꝛouideant ſibi in futurũ.vnde ha

beant adviuendũ in alio ſeculo cũ nõvaleant fodere

tũc per penitentiã,:⁊ mendicare tũc erubeſcantqꝛ eis

— — — — — —

2 SN — =—.

g
big
Nſan
n
aim
rß
.t
et i

mii
aß

mie
nwi⸗

eni
hos
inn
ahe⸗
iſpt
Hilcut
zui

H.

N

ee.

de

ſiu
nnnd,
ulpcn
1alu
ung
wrs
bantn
Etnoſ
idin
Ctt
abal
ache⸗
11069

c

Capitulü XII

nil darek. vt fecit villicus iniqᷣratis qͥ ob hoc laudatꝰ
ſuit.quia pꝛudẽter ſibi pꝛouidit in futuꝝ relaxando

debita.⁊ ideo opoꝛtet qð fame moꝛiant᷑ eterna.
¶U Capitulũ duodecimũ de inconſtatia.

ta filia lurune. que m Tho. ij.ij. q.liij. ĩ⸗
poꝛtat receſſuʒ quẽdã a bono ꝓpoſito dil⸗
finito. Hmõi autẽ receſſus pꝛincipiũ habʒ avi appe⸗

titiua ſeu volũtate: lon enĩ recedit quis a pꝛioꝛi boꝰ

no pꝛopoſito niſi pꝛopter aliqð qð ſibi inoꝛdiĩate pla

cet. Sed iſte receſſus nõ cõſummat᷑ niſi ꝑ defectũ rõ

nis.que fallitur in hoc qð repudiat id qð recte acce
ptauerat.Et quia cũ poſſit reſiſtere impulſui tepta⸗
tionũ ſiue paſſionũ ſi nõ reſiſtat hoc ex debilitate ipᷣi
us. ſe nõ tenetfirmiter in bono ↄcepto.⁊ iõ incõſtãtia
q;tũ ad ſui cõſummatõem ꝑtinet ad defectũ ratõis.

Sicut autẽ omnis rectitudo rõis pꝛactice ꝑtinet ali

qualiter ad pꝛudentiã.ita omnis defectus eiuſdẽ ꝑ⸗
tinet ad impꝛudentiam. Et ideo inconſtãtia ſᷣm ſui
cõſummationẽ ꝑtinet ad impꝛudentiã.Et ſicut pᷣci⸗
pitatio eſt defectus circa actum cõſulij. Inconſidera

tio circa actũ iudicij. Ita inconſtãtia eſt defectus cir

ca actum pᷣcepti.qui actus pertinet ad pꝛudẽtiã.Ex
boc enĩ aliquis dicitur inconſtans.quia ratio deficit
in pꝛecipiendo ea que ſunt conſiliata iudicata.Eſt ãt
peccatũ.quia cũ ad pꝛudentiã ꝑtineat pᷣferre maius
bonũ minoꝛi bono.⁊ ꝑ conſeq̃ns deſiſtere a melioꝛi
bono.ſ iam pꝛopoſito quod fit ꝑ inconſtãtiam perti
net ad impꝛudẽtiam.ſed pꝛudẽtia eſt virtus ergo im
pꝛudentia que ſibi cõtrariat᷑ eſt peccatũ. Dicit᷑ auteʒ
inconſtãtia.a Gꝛego.in moꝛal. Filia luxunie nõ quia
non cauſet᷑ etiam ex alijs vicijs.ſed quia luxuria to⸗
taliter extinguit iudicium rõnis. Inconſtantia auteʒ
q;tum ad ſui cõſummatõeʒ vt dictũ eſt ꝑtinerad de
fectum ratiõis. VUnde⁊ philoſophus dicit in ethico.
qð incontinẽs concupiſcentie totaliter nõ auqit ratõ
nem. Et Sapien.xiiij.dici Omnia cõmixta ſunt in
conſtãtia nuptiarũ inoꝛdinatio mechieꝛ impudicicie
Pertinẽt autem ad incõſtantiam defectus intelligẽ/
tieet ſolertie et pꝛouidentie que ſunt partes integra⸗
les pꝛudentie.Et intelligentia hic nõ ſumit᷑ pꝛo potẽ

tia ĩtellectiua ſed eſt quedã recta eſtimatio de aliquo

particulari fine. Solertia eſt qñ ex impꝛouiſo occur⸗

rit aliquid agendum ſubito inuenire quod cõueniat
operi Pꝛouidẽtia eſt reſpectu alicuius diſtãtis ad ea

que in pꝛeſenti occurrũt oꝛdinanda. Deficere autem
in bmõi pertinet ad inconſtantiã.

De vicio inconſtantie F. I.

põt exponi illð pe. lxxvij. auerterũt ſe ⁊ nõ ſerũauer̃t
pactũ quẽadmodũ patres eoꝝ ↄuerſi ſunt in arcum
pꝛauũ auerterũt ſe.ſ.a deo recedẽtes ad quẽ erãt ↄu⸗
ſi ꝑ penitẽtiã vel religiõis aſſumptõem. vel oꝛdis ſa⸗
cri. vel alicuiꝰboni ppoſiti.hiere.ij. auerſio tua incre
pabit te. ⁊ puer.i. Auerſio puuloꝝ intficieteos. ⁊ nõ
ſeruauerũt pactũ.ſ.factũ in bapuiſi mo vel penitẽtia vł
religione aſſumpta aut oꝛdine.hiere.xi. Induti ſuꝑ
eos oĩa verba pactibuiꝰqð pᷣcepivt facerẽt ⁊ nõ fece⸗

rũt quẽadmodũ patres eoꝝ cõuerſi ſ untꝛc. Arcꝰpꝛa

Mceonſtantia eſt quar

uus dici poteſt qui cũ videtur qð debeat emittere ſa
gittas.cũ trahit᷑ rrangitur.⁊ ſic deficit. Et ſic incõſtä
tes cum eſt tẽpus operandi.⁊ pꝛopoſuerãt⁊ pꝛomiſe
rant.tunc deficiunt. Uel arcus pꝛauus eſt qui cum
debet iacere ſagutas cõtra alios reuertitur contra ſe⸗
Sic aliqui cum deberẽt coꝛda obediẽtie flecti ⁊ mit⸗

tere ſagittas bonoꝝ operũ contra diabolũ mittũt ſa

gittas maloꝛũ opeꝝ.⁊ hoc cõtra ſe ad vulnerandũ ſe
⁊ alios malo exeplo Oʒee.vij: reuerſi ſuntvt eẽnt abſ
q; iugo facti quaſi arcus doloſus.⁊ boc quemadmo

dũ patres eoꝛu. ipᷣi enĩ allegant cõſuetudinẽ ſuox an
teceſſoꝛũ ꝙ ita fecerũt ipſi. Hiere.xvij. indurauerurr
ceruicem ſuã⁊c.Pꝛocedit autẽ inconſtãtia.i.nõ perꝰ

manere firmꝰ in pꝛopoſito boni quod dererminauit
agendũ led ab eo recedere ex triplici cauſa.
Pꝛimo ex inoꝛdinatione affecnonis.

Secundo ex hoꝛroꝛe tribulatõis.

Tertio ex ſubtractione delectationis.

De pꝛio dicitur S. ſecidus
Saßp̃.iiqj. Inconſtãtia cõcupiicentie.i.ex inoꝛdinata
affectione pꝛocedẽs ꝑuertit ſenſum ſine malicia.ſcʒ a
pꝛopoſito boni. Jacob.i. Unuſquiſq; temptat᷑ a con
cupiſcẽtia ſua abſtractus ⁊ illectus.abſtractꝰ.ſ.a p⸗
poſito bonoꝛ illectus a ſpecie boni qð ſibi cõcupiſcẽ
tia ſuggerit.Et ſeqͥtur.deinde cõcupiſcẽtia cũ conce⸗
perit. ſ. affectũ mali parit peccatũ dum enĩ afficit᷑ ho
mo inoꝛdinate ad iſta terrena. diuitias. voluptates
honoꝛes.⁊ hmõi.qᷓ;uis pꝛoponat frequenter ꝑſiſtere
in bonis pꝛopoſitis ⁊ exequi qð ratõ ſuadet agere.cũ
offert᷑ aliquid diuitiaꝝ vł delectatõis carnalis.vł ali
ud ad qð inoꝛdĩate eſt habituałr affectõnatus incõ⸗
ſtans efficitur frangẽs om̃e bonũ ꝓpoſitũ. Uñ ſalus
toꝛ in euãgelio.Luce. viij. dicit ꝙ ſemẽ cadens intet
ſpinas quod natũ nõ ꝑuenit ad ꝑfectiõem. ꝛ ſuffo⸗

catũ fuit a ſpinis hi ſunt qͥ audiũtverbũ dei ſed a ſoli

citudinibo huiꝰvite ⁊ voluptatibo eũtes ſuffocãtur.⁊
fructũ non faciũt.Terra eſt coꝛ eoꝝ. Spipe ibi oꝛte
affectões nimis inoꝛdinate.Semẽ boni ortũ ꝓpoſi⸗
tũ boni ↄceptũ ex inſpiratõevel pꝛedicatiõe.ſʒ fructꝰ
impedit᷑.quia affectões ille nimis młtiplicate interũ

punt pꝛopoſitũ ⁊ inconſtans efficit᷑. Galaam cũ fuit

vocatꝰa Balach rege oabitarũ:ad maledicẽduʒ.
pplo deivt extermmaret᷑ ab angelo admonitꝰ ꝓpoſu
it nõ dicere niſi ea qdñs ꝑ eũ mandaret dicendũ vel
loqui faceret.qð ⁊ ter fecit. Sʒ illectꝰ ⁊ inclinatus af⸗
fectu honoꝛis⁊ pecunie quam appetebat ab illo rege
mutauit pꝛopoſitum docens illũ quomodo poſſet il
los deuincere videlicet mittendo ad caſtma iuuencu⸗
las oꝛnatas ad alliciendum eos ad foꝛnicandum cũ
eis Et licet populus ille pꝛopoſuiſſet⁊ pꝛomiſiſtet ſer
uare mandata.⁊ per conſequẽs non foꝛnicari.tamen
multi inoꝛdinate affecti ad voluptates foꝛnicati ſunt
ſed puniti ſunt occiſis.xxiij.milibus.⁊ ille Balaam
cum his qui dederunt eis illam occaſionem perie⸗
runt.vt habetur lumeni.xxij. Affectio etiam inoꝛ⸗
dinata ad pꝛopinquos facit homines incõſtantes.⁊
recedere a pꝛopoſito perfectõis aſſumpto Unde gre
go. in. vij.moꝛal. Sunt pleriq; qui non ſolum alie⸗

na non appetũtverũetiã cuncta qᷓ poſſederat in mðo

„–
.

CTitulus Quintus

derelinquũt ſemetipos deſpiciunt. nulla pñtis vite
“ requirũt. ab huiꝰmũdi ſe actionibo ſeꝑant. ſʒ
tñ adhuc vinculo camalis cognatõis ligati:dũ amo
ri pꝛopinqtatis indiſcrete deſeruiũt:iad ea ſepe ꝑ affe
ctũ cogitationũ reqeũt qͥ iã cũ ppꝛio deſpectu ſube⸗
gerũt Cũq; plusqꝙ; neceſſe eſt carnis ꝓpinqͥs diligũt
retracti extenꝰa coꝛdis parẽte diuidũt᷑ Na ſepe q̃ſdã
videm mũdũ⁊ opꝑe⁊ ꝓfeſſione reliqᷣſſe.⁊ tñ ꝓ inoꝛdi
nato affectu ꝓpinqͥꝝ ptoꝛia irrũꝑe.terrenaꝝ reꝝ iur⸗
gijs vacare.libertate intime qͥetis relinqre ⁊ moi ſtu⸗
dia ia detracta reꝑare.hec oĩa greg.Et egovidi tales
in talia incidere.⁊ tandẽ pꝛopter inoꝛdinatũ affectũ
pꝛopinq̃ꝝ coꝛꝑe⁊ aĩa male foꝛtunari.om̃e ꝓpoſuum
boni dimittere.Et paulo infra ſubdit ibi grego.Sic
qͥſq; dʒ ꝓpin qꝝ neceſſitatibo ↄpati vttñ ꝑ copaſſiõʒ
nõ ſinat vim ſue iutentõis impedirivt affectꝰ mentis
viſcera ĩpleat.⁊tñ a ſpũali ꝓpoſito nõ auertat ⁊ amo
re ſpũaliũ dilectõʒ in ſe ꝓpinqͥꝝ vincãt.Oð pulcre fi
uratũ in illis vaccis oſtedit qs applicauerũt phili⸗
ſer ad ferendũ plauſtꝝ ſuꝑ qð poſuerãt archã dñi.
ðꝛ enĩ de eis.i.Regum.vi.Tollentes duas vaccas
que lactabãt vitulos iunxerũt ad plauſtrũ vituloſq;
earũ clauſerũt domi Et paulopꝰibãt indirectũ vacce
ꝑ viã q̃ ducit bethſamis.⁊ itĩere vno gradiebãt᷑ ꝑgẽ⸗/
tes ⁊ mugietes ⁊ nõ declinãtes neq; ad dextera neq;
ad ſiniſtra. Uacce iſte deſignãtviros ſpũales ⁊ pꝛela
tos.⁊ Doctoꝛes.qͥ in plauſtro mentis dñt poꝛtare ar
chã ſcĩe ſacre ſcripture.in qᷓ ꝑmaxime ſunt xpᷣi miſte⸗
ria abſcõdita figurata ꝑ ea que in archa erãt. Uituli
ſunt eoꝛũ pꝛopinqͥ vel filij ſpũales. Bethſamis inter
p̃ᷣtatur dom ſolis ſignãs domũ glie. Debẽt ergo pᷣla
ti⁊ doctoꝛes cũ ſuꝑna ſciẽtia ad eterne lucis habua⸗
culũ ſe dirigere⁊ cũ incedũt attendẽtes neceſſitatibꝰ
pꝛopinq̃ꝝ vł ſilioꝛũ ſpũaliũ coꝛpalibovel ſpũalibus
deſignat ꝑ clauſurã eoꝝ. mugire quidẽ dñt ꝑ ↄpaſ
ſione ad eos.ſed colla poſterius nõ flectere. nec ab iti
nere ceſſare.ſed bethſamis tendẽte.nõ declinãdo ad
dexterã neq; ad ſiniſtrã.i.viã rectitudĩs tenendo.ad
vicina en is latera ꝓ affectu pigneꝝ nõ declinare ſi
cut fecit Job.qͥ audita nõ dico neceſſitate moꝛte filio
rũ quaſi mugitũ dedit.dum tonſo capite in terrã coꝛ
ruit. ſed mugiẽs recto itinere iuit. quia os ad laudeʒ
del aperuit dicens. dñs deditꝛc.

Becundo pꝛocedit in. J. II

conſtãtia ex hoꝛroꝛe afflictõis. Quãuis enĩ ds ꝓpo⸗
nat firmiter ſe habere in bonis oꝑibo⁊ nõ declinare a
rectitudie ꝓpter quecũq; adueria ſibi occurrẽtia.qñ
videt ſibi de ꝓpinquo ĩminere aliqð magnũ piculũ
tribulatõis.aut qñ incipit pati anguſtias ⁊ doloꝛes.
recedit a ꝓpoſito aſſentiẽs alicui malo vt euadat ma
la imminẽtia. Uñ ðꝛ Jaco.i. Vir duplex animo in⸗
conſtas eſt in oibovijs ſuis.Sicut ſimplex aĩo ðꝛ qͥ
in oĩbo operibo ſuis reſpicirad deũ omnibo pᷣponẽs
cõmodis mũdi. Ita dupleꝑ eſt qͥ reſpicit ad ſalutem
anime⁊ coꝛꝑis.vnũ animũ.i.affectũ habẽs ad deũ.
aliũ ad conſeruationẽ coꝛꝑis ſui necad deũ habʒ ita
animũ quin admitteret aliqͥd ſeu faceret contra deũ
pꝛo ſui conſeruatõeꝛ ſuaꝝ reꝝ.Hicigit᷑ inconſtãs eſt
in omnibo vijs ſuis.quia cito recedit a ꝓpoſito ꝓpt᷑

aduerſa. De hmõi dicit po. In ignẽ deijcies eos. in
ignẽ.ſ.tribulatõis.in miſerijs nõ ſubſiſtent.i.nõ fir⸗
mi ſtabũt in ↄcepto pꝛopoſitovirtutis. Diſcipuli do
mini fecerũt ſibifirmũ pꝛopoſitũ tꝑe paſſiõis appꝛo
pinquãte ipᷣm nõ deſerere.⁊ petrꝰ magis ꝓmittẽs in
carcerẽ⁊ in moꝛtẽ ire ſecũ ſed cum viderẽt ſibi ĩminere
piculũ moꝛtis capto a iudeis in oꝛto oẽs fugierunt.

Perrꝰ ad interrogatõem alioꝝ ne crederet᷑ diſcipulus

eius.ter eũ negauit cum iurameto Mat.xxvi.⁊ ſic fu
erũt inconſtates in ꝓpoſito Sʒ timẽdo moꝛtẽ carnis
tue.ait Aug:,da bis moꝛtẽ aĩe tue.Eſto fideł vſq; ad
moꝛtẽ.⁊ dabo tibi coꝛonã vite.Apoca.ij fideł. ſ.ſer⸗
uado ꝓmiſſa in baptiſmate.videlʒ abꝛenũciare dia⸗
boloꝛ temptatõibo eiꝰ.firmꝰꝑſiſtẽdo in via mãdato
rũ.⁊ hocvſq; ad moꝛte incluſiue.i.etiã in his in qͥᷣbꝰ
ſeqᷣt᷑ moꝛs.q eſtvltimũ temibiliũ.ſcũs Uꝛciſinus me
dicus iã ſuſtinuerat multa martiria conſtãrer pꝛo fi
dexpᷣi.ſed ductus ad decollandũ cepit expaueſcere.
⁊ quaſi a pꝛopoſito recedere.ſed ↄfoꝛtatus vᷣbis ſan⸗
ctivitalis reſumptovigoꝛe ſpũs moꝛte ſuſcepit Non
coꝛonabit᷑ niſi qͥ legitime certauerit.inqͥt apłs.Coõtra
aduerſa temptationũ ⁊ tnbulatõis ła.ſ.ꝙ ſit ↄſtans
vſq; ad moꝛtẽ.Qui enĩ nimis timẽtꝛ hoꝛrent aduer⸗
ſa hi non ſunt apti advincẽdũ inimicos ſpũales.vñ
nec ad regnũ. Uñ in huiꝰ figurã legimꝰ in li. Judic.
vij.ca.ꝙ cũ GBedeon deberet pugnare contra madia
nitas ⁊ multis militibo cõgregatis cũ eo de pplo dei.
Pꝛimo ex iuſſu dei ſequeſtrati ſunt a bellare debenti
bus oẽs pauidi⁊ remiſſi ad domos ſuas. Scðo fa⸗
cta eſt iteꝝ alia ꝓbatio ſeu examĩatio eoꝝ qͥ deberent
pugnare.videlʒ de oĩbo ↄgregatis ⁊ ꝑgẽtibꝰad potã⸗
dqũ ad aquaꝝ ffuenta.qᷣ nõ genuffexi ſed erecti aquã
ſumerẽt manu ad os ꝓijciendo.illiyt apti ad victoꝛi⸗
am cũ gedeone ſoli aſſumerent᷑ alij vero q flexis ge⸗
nibꝰ de fluuio aquã biberẽt. illi vt inepti remitterent
ad pꝛopꝛia.ſicq; ꝑ hãc diſcuſſionẽ treceti ſoli ex.x.mi
libo remãſerũt cũ gedeone qͥ ex dei oꝛdinatõe boc mõ
pugnãdo vicerunt.ad caſtra hoſtiũ accedentes lage⸗
nas oẽs in ſiniſtra manu tenuerũt in quibovel ſuꝑ qͥ
bus lampades accenſas habebantr er in dextra tu⸗
bas.quibus buccinãtibus et lagenas fictiles inuicẽ
percutiendo frangentibus. ſicq; luminaribꝰ lampa⸗
dum apparentibus exterriti hoſtes in fugem cõuer
ſi ſunt⁊ occiſi.vt exponit Gꝛegoꝛius in moꝛatł. libꝛo
iij.capi.xxviij. Bedeon ſignificat chꝛiſtum qͥ eſt ca⸗
put exercitus populi dei et iudex eccleſie. Interpꝛeta
tur enĩ gedeon circuiens invtero. Unde apte figurat
chꝛiſtum qui ſua diuinitate cuncta circuiens com
plectens. ⁊ per humanitatem in vtero virginis fuit.
Magdian interpᷣtatur de iudicio.ſignans demones
qui de iudicio iuſte iudicãtis dei repuli ſunt ab hu⸗
mano genere.congregan cũ gedeone ad bellãdum
ſunt cuncti fideles.Sed multi ſuntvocati.pauci ve⸗
ro electi.ſcʒ qͥ habeantvictoꝛiã deinimicis. Nã qͥ ni⸗
mis hoꝛrent aduerſa timentes pelli ſue hi apti non
ſunt. Inſuꝑ⁊ qui ſapientes ſunt hauriẽtes aquas.ſ.
doctrinarum flexis genibus in terra.id eſt que ita vs
cant lectiõevel auditioni diuinoꝛũ ꝙ ea opere nõ ſer
uãt curuati ad trena.hi etiã victoꝛiã hr̃e nõ poſſunt.

pauci ergo ſunt qui remanent cum xpᷣo pugnantes.

—

üt
ein
nri
ſnen
nn

lce

Muli
anz
igt
Al
ede
micee
nc
insne

aei⸗

eſene.
wete
Guſe
ſen
Madee
1n
ode.
hen
Sp
zom
N
nui
n
u
runi

.

an Oςe

14
in
7
s
Hrer
lbelinn
ahuut

ninnn
cn
niſ/

Capituluũ

quiſciliq; non cunui ſed recti remanent rectitudinem
vite. ſeruantes diuinam doctrinam quam hauriũt.

Et hi trecẽti ſunt.i.habitãtes ꝑfectã noticiã. ꝑfectaʒ
pᷣm fidẽ trinitatis.Centenarius eĩ nũerus ſignificat
ꝑfectõem⁊ ternari trinitatẽ. Numerus etiã trecẽtoꝛ
ßm greg. cõtinet᷑ in litera Thau.q crucis ſpẽm tenet.
cui ſi ſuꝑ trãſuerſam lineã id qð in cruce eminet ad⸗
deret᷑ iam nõ crucis ſpẽm teneret.ſed ipſa crux eẽt In
bis ergo trecẽtis ſequẽnbo gedeonẽ ſignantur hi qᷣbꝰ
Dictũ eſt a xpᷣo.Si quis vult poſt mevenire abneget
ſemetipᷣʒʒ ⁊ tollat crucẽ ſuã⁊ ſequat᷑ me. Hi ergo ferũt
crucẽſignatã in Thau ꝑ carnis ſui moꝛtificatõem.ꝑ
pꝛoximi in malis cõpaſſionẽ.ꝑ paſſionis xpᷣi fiduci⸗
am ⁊ ꝓtectõem.armati incedũtad bellũ.iſ.tuba pᷣdi⸗
catõis vel publice confeſſionis cũ expedit.lampade⁊
radio exẽplaris cõuerſatõis vel miraculoꝝ coꝛuſcatõ

nis lagenis coꝛpoꝛeis.qͥbus cõfractis ꝑ fatigatõeʒ la

boꝝ tolerationẽꝛ toꝛmentoꝛũ. ⁊ omniũ aduerſoꝛum
letam per paſſionẽ deuicti ſunt inimici infernoꝝ ⁊ ip
ſi cum victoꝛia reuertũtur ad ciuitatẽ ꝓpꝛiã ſuꝑnoꝝ:
qꝛ conſtãtes fuerũt.ſic dictũ fuit Jo. Apoca.vij. Hi
ſunt qͥvenerũt ex magna tribulatõe.ſ.cõſtantes ĩ eis
modo coꝛonãtur.

Tertio pꝛocedit in cõ .J.

ſtantia ex ſubtractõe delectatois. Sine gaudio ſeu

Delectatõe aliqᷓ diu qͥs ſtare nõ pᷣt ſpũalivel mũdiali.

XLonringit ãt ꝙ aliqͥs aſſuetꝰↄſolatõibo mũdi cõpũ⸗
ctus abſtinere ꝓponit a vicijs ⁊ firmiter permanerei

via moꝝ.Sed cũ nõ ſtudet in ſpũalibo delectani..in

ſtigat᷑ a conſuetis vicijs ⁊ triſticia tactꝰde ſubtractiõe

eoꝛũ delectatõis inſtigatõi aſſentit illius delectatõis
recedens ꝑ hoc a cõcepto ꝓpoſito boni⁊ ſic incõſtãs
efficit. Uñ JYJac.iij.ðꝛ. Ubi ʒelus ⁊ cõtentio.ibi incon
ſtantia ⁊ omne opus pꝛauũ.⁊ licet ibi loquat᷑ de ʒzʒelo

inuidie.pbt eti intelligi de ʒelo amoꝛis mali.In vtro
q; enĩ ʒelo pꝛopter triſticiã ex carẽtia delectatiõis cu⸗

pite ſequit᷑ incõſtantia ⁊ receſſus a bonmis ꝓpoſitis.
vt pʒ in ſaul qui ex ʒelo inuidie ꝑſequẽs Dauid ali⸗
qũñ recognoſcẽs peccatũ ſuũ ꝓpoſuit ⁊ pmiſit nõ ꝑſe
qui.Et pᷣcipue qñ potuit occidere Dauid Saulẽ in
ſpeluncã ingreſſum ad purgandũ ventrẽ. ⁊ altera vi⸗
ce cũ de nocte acceſſit ad tentoꝛiũ ſuũ tollens haſtaʒ
eius. ſed poſtea inſtigatus eodẽ zʒelo pſecutus eſt ꝑ⸗
ſecutõem ſuã iniuſtã.Et videt᷑ hoc ꝑtinere ad ſpẽale
viciũ qð dicit᷑ mollicies. Dicit eĩ phũs in.vij.ethico
ꝙmollis dicit᷑ qͥ recedit a bono pꝛopt᷑triſticias cau⸗
Eins ex defectu delectationũ quaſi cedẽs debili mo⸗
uenti.vnde ꝑſeuerantie opponit᷑. Pꝛo cuiꝰ declaratõ
ne dicit be. tho. ij. ij.q. cxxxvij.ꝙ laus ꝑſeuerantie in
hoc cõſiſtit ꝙ aliqͥs nõ recedat a bono pꝛopt᷑ diutur⸗
nã tolerãtiã difficiliũ ⁊ laboꝛioſoꝝ.cui directe oppo⸗
nit᷑ ꝙ aliqͥs defacili recedat a bono pꝛopter aliq̃ dił/⸗
ficilia que ſuſtinere nõ poteſt. ⁊ hoc ꝑtinet ad ratiõeʒ
molliciei. Nam molle dicit᷑ qð ſacile cedit tangenti.
non aũt iudicat᷑ aliqd molle qdð cedit foꝛtiter ĩpellẽti
Namꝛ⁊ parietes cedũt machine ꝑcutienti.Et iðo nõ
reputat᷑ aliquis mollis ſi cedat aliquibvalde graui
impellentibo. Uñ philoſophꝰ dicit in. vij. ethicoꝝ. ꝙ

ſi qᷣs a ſoꝛtibo impellẽtibo delectatõibo vincit vel triſti

XII

cijs. nõ eſt mirabile ſz cödonabile ſi Ztendtl. Mani
feſtũ eſt autẽ grauiꝰimpellit metꝰ piculoꝛũ qᷓ; cupi

ditas delectationũ. Unde tuliꝰ dicit ĩ pꝛio de officijs
Nõ eſt cõſentaneũ qui metu nõ frangit᷑ eũ frangicu⸗

piditate.nec qui ſe inuictũ a laboꝛe pꝛeſtiterit vinci a
voluptate. Ipſa etiã voluptas attrahendo foꝛtiꝰ mo

uet q; triſticia de carentia voluptatis retrahendo. qꝛ

carentia voluptatis eſt purus defectus Mollis ergo
pꝛopꝛie eſt qͥ recedit a bono pꝛopter triſticias cauſa⸗
tas ex defectu delectationũ. Eſt autẽviciũ diuiſum ⁊
diſtinctũ ſpecie a vicio molliciei.de quo dictũ eſt ſu⸗
pꝛa in.c.devicio cõtra naturã. Mam ullð pertinet ad
luxuriam⁊ opponit᷑ caſtitati.Iſtud ad inconſtãtiã et
opponit᷑ ꝑſeuerantie.Quod enĩ aliquis cedat debili
mouenti quod ꝑtinet ad molliciẽ. hoc poteſt eſſe du⸗
pliciter. Uno modo qꝛ difficiliꝰpoteſt delectatõnum

abſentiam ſuſtinere.⁊ hec mollicies ꝑtinet ad incon⸗

ſtantiã.Alio modo naturali diſpoſitoe.quia videlʒ
habet animã minꝰconſtantẽ pꝛopter fragilitatẽ com
plexionis.⁊ hoc modo comꝑant᷑ femĩe ad maſculos.
vt dicãtur mulieres quaſi molles ⁊ maſculiviri.qua⸗
ſi viriles.⁊ ideo per quãdã aſſimilationẽ qui mulie⸗
bꝛia partiũtur dicũtur molles quaſi muliebꝛes effe⸗
cti· quod ꝑtinet ad luxuniã. Sciẽdũ etiã ꝙ delicia
eſt quedã mollicies ſᷣm philoſophũ in.vij.ethicoꝝ.⁊
ſᷣm thomã mollicies pꝛopꝛie reſpicit defectũ delecta⸗
tionũ.delicie autẽ cauſam impeditatiuã delectatõeʒ

puta laboꝛc: bmõi. Uoluptati eni coꝛpali opponit᷑

laboꝛ.Et ideo res inq;tum ſunt laboꝛioſe intatũ im⸗

pediũt volu ptates. Delicioſi autẽ dicũtur qͥ non pñt

ſuſtinere aliquos laboꝛes.nec aliquid qð voluptatẽ
dimittat. Unde ðꝛ Deutro.xxviij. Tenera mulier et
delicata que terrã ingredi non valebat.nec pedis ve⸗
ſtigiũ in terra figere pꝛopter molliciẽ Itẽ inq;tum in
ludis ſolatijs.⁊ hmoi:eſt ibi quedã remiſſio ſeu reqͥ

es qᷓ opponit᷑ laboꝛi.Et iõ ſicut nõ poſſe ſuſtinere la

boꝛioſa ꝑtinet ad molliciẽ:ita⁊ nimis appetee remiſ
ſavel quãcũq; quietẽ in ludis.ſolatijs.vel recreatõi⸗
bus coꝛꝑalibo. vel in nõ ſurgẽdo ad vigilias noctis
debitas. ꝑtinet ad molliciẽ. Sed nota ꝙ duplex eſt
mollicies ⁊ delicia. Una criminalis de qua ðꝛ ꝓuer.
xviij. Qui mollis ⁊ diſſolutus eſt in opꝑe ſuo frater eſt
ſua opera diſſipantis.Et.i.Chimo.v. Uidua viuẽs

in delicijs moꝛtua eſt.ſcilʒ in anima. Aua ſpirituaek.·

de qua Eſa.xlvij. dicit᷑ de anima lapſa ad terrena ex

vita ſpirituali. Non vocabenis vltra mollis⁊ delica⸗

ta. Et Canti.Que eſt iſta que aſcendit de deſerto de
licijs affluens.ſ.ſpũalium Cuglor Etpꝛouer · vii.
Delicie mee eſſe cum filijs hominũ. U⁵e

Capitulum.xiij. de amoꝛe ſui.

¶Hoꝛ ſni eſt

ninta fi

lia luxurie. Sed notandum ſᷣm Thomã
ſecunda ſecunde.q.xxv.axi.v. Amare ſe⸗
pſum contingit tripliciter. ß
Uno modo pꝛout eſt cõmune oĩm.
Secũdo modo pꝛout eſt pꝛopꝛiũ bonoꝝęꝛ·

Tertio modo pꝛout eſt pꝛopꝛiũ maloꝝ.
Homo eni dicit᷑ aliquid eſſe duplłr. Uno mõ ſᷣm

ü

Citulus Quintus

ſuam ſubſtantiãꝛ naturã Et m hoc oẽs eſtimãt ſᷣm
bonũ cõmune ſe eſſe id quod ſunt.i.ex aĩa ⁊ coꝛpoꝛe
cõpoſitos⁊ ſic om̃es hoĩes boni⁊ mali diligũt ſeipᷣos

inq;tũ diligũt cõſeruatõ em eſſe ipſoꝝ.qð naturale ẽ

vñ necvici5 Scðo mõ ðꝛ hõ aliqͥd eſſe ſᷣm pꝛinci
palitatẽ.ſicut pꝛinceps ciuitatis dicit᷑ eſſe ciuitas vñ
qð pꝛinapes faciũt dicit᷑ facere cluitas.Sic autẽnõ
omnes eſtimãt ſe eẽ id qð ſunt.Pꝛincipale eĩ in hoĩe

eſt mens rõnal.Scðariũ eſt natura ſenſitiua ⁊ coꝛn
galis.quoꝝ pꝛimũ apłs noĩat hoĩem interioꝛẽ.ſcðᷣm
vero hoĩem exterioꝛc.ij.Coꝛin.iiij.dicẽs.Licet his q
noſter eſt hõ exterioꝛ coꝛrũ pat᷑.ſ.coꝛpꝰ.tñ is qͥ noſter

eſt hõ interioꝛ renouat᷑ de die in diem.i.mẽs rõnalis
Mall igit᷑ eſtimãt pꝛĩcipale eſſe in eis naturã ſenſiti
uãvt coꝛpus. Uñ nõ recte cognoſcẽtes nõ vere dili⸗
gunt ſeipos.qꝛ nõ ſᷣm id qð vere eſt pꝛincipale ĩ eis.
Boni vero cognoſcẽtes vere ſeipos. vere ſeipᷣos dili⸗
gũt.qꝛ ſᷣm qð vere ẽ pꝛĩcipale in eis.i.ſᷣm mentẽ na⸗
turaleꝛ hoc eſt diligere ſeipᷣm quod pᷣcipit᷑. exquo po
nit᷑ pꝛo exẽplo dilectõis ꝓximi dũ dicit᷑. Leui.cix. Di
liges amicũ tuũ ſicut teipᷣm.Et loco amici ðꝛ Mat.
xxij.a xpᷣo ꝓximũ tuũ.⁊ hoc ꝑtinet ad virtutẽ carita⸗
tis. Sed amoꝛ quo pcteꝛes amãt ſeipᷣos.i.ſᷣm coꝛpꝰ

2 ſenſualitatẽ eſt pctm̃ ⁊ cauſa multoꝝ maloꝝ. Et de

boc intelligit᷑ illð pð.m expoſitõem auguſ. Incenſa
igni⁊ ſuffoſſa.ab increpatõevultus tui ꝑibunt. Ubi
Aug.Qĩa pctã pꝛocedũt aut ab amoꝛe male inflam

mãte.⁊ hec ſunt incẽſa igni.ſ.oꝑa mala aut a timoꝛe
male bumiliãte.⁊ hec ſunt ſuffoſſa.qꝛ deijcit ⁊ quaſi

ſuffodit aĩm timoꝛ.Sʒ ꝑibũt.i.faciẽt hoĩes ꝑire tłia

oꝑa faciẽtes añ faciẽ dei increpãtis pꝛopt᷑ hmõi.LTi
moꝛ enĩ malus ab inoꝛdinato amoꝛe ꝓcedit.Ex eo eĩ

quis tumet dũ expectatvel dubitat alid qð amat ſi
bi auferri vel ledi. Iſte amoꝛ ſui ſᷣm ſenſualitatẽ ſᷣm
Aug.in.iiij.de ci.dei.eſt ille qͥ ediſicat ciuitatẽ babi
lonis.i.ſtatũ dãnatõis creſcẽs vſq; ad cõtemptũ dei

Incenſs ̊ igni.i.amates ſeipos ſᷣm naturã ſenſualẽ

peribũt dño increpante in iudicio,.triplici rů’ᷣe.
Pꝛimo qꝛ deo inimicant.
Scðo qꝛ ꝓximo iniuriãtur.
Tertio qꝛ invicio multiplicãtur.

qꝛ vere eſt vltimus finis oĩm ad quẽ oẽs alij fines re
ducendi ſunt.per amoꝛẽ ſui talis habet ſeipᷣm.vtvlti
mũ.⁊ ſic fruit᷑ ſeipſoꝛ vtit᷑ deo. Dicit autẽ Aug.ꝙ nil

peius qᷓ; frui vtendis ⁊ vti fruendis. Amat eni ſe et

cõſeruatõem ſui.vt gaudeat ſᷣm ſenſualitatẽ non cu⸗
rans deũ offendere vt ei cõplaceat.necvellet moꝛi eti
am deũ in głiavidendo.ſed patriã facit de exilio.hic
vtit᷑ deo q̊ frui dʒ.qꝛ nõ amat deũ pꝛopt᷑ ſeipᷣm.ſedvt
ei ꝓſperet᷑: bene faciat Et iſtas cõditiões vere a mici
cie quas deberẽt habere cũ deo⁊ cũ rõe.ad ſeipᷣos ſe⸗
cundũ ſenſualitatẽ hñt nõ ſᷣm ratõem. Apparet hoc
E illa quinq; q̃ ſunt pꝛopꝛie amicicie ſᷣm phũm in.ix
ethicoꝛũ. Amicus enĩ vult ſuum amicũ eſſeꝛ viuere
Secũdo vult ei bona.Tertio ad honoꝛẽ laboꝛat⁊
dꝑatur.Quarto cõuiuit ei delectabiliter. Quinto cõ⸗
coꝛdat cum ipſo eiſdẽ delectatus⁊ cõtnſtatus cũ eo.

Immicatur quidem F..
deo amoꝛ ſui.qꝛ vbi dʒ qͥlibet deũ hr̃e vt vltimũ finẽ

Mali autẽ hoĩes amtes ſe nolũt cõſeruare ſtegri
tatẽ mẽtis.ſed coꝛpoꝛis etvite ſenſualis.SGecũdo nõ
appetunt menti ſpũalia bona et ði gloꝛiã. ſed coꝛpo
ri delertabilia. Tertio nõ operãtur neq; laboꝛant ꝓ
virtutibo acquirẽdis⁊ ad honoꝛẽ deiſed ad delectan
dũ coꝛpus.⁊ pꝛopter hoc ſuſtinẽt magnos laboꝛes.
⁊ pericula vt pʒ in furtis.adulterijs⁊ alijs malis q̃ ꝑ
petrãt quotidie.Quano nõ eſt eis delectabile redire
ad coꝛ⁊ cõuiuere mẽti gaudioſe ⁊ hoc lõ.qꝛ inueniũt
ibi mala? pñtia⁊ pᷣterica peccatoꝝ.⁊ futura penaꝝ q̃

hoꝛrẽt.nec gliant᷑cũ deo loqͥ in oꝛonibo ⁊ lectõibo.ſed

gaudẽt⁊ ↄuiuũt delectabilłr cũ ſenſualitate ſ ĩ hmõi
querẽtes verſari q ſenſibo ſint placibilia. Quinto nõ
ſibiipſis cõcoꝛdãt.i.rõni.pꝛopt᷑ conſciam remoꝛdẽtẽ
nec cũ voluntate dei ſed bñ ↄcoꝛdãt cũ appetitu ſen⸗
ſitiuo ipᷣi obedietes.Et qꝛ permaxime dedin luxune
amãt ſe ſᷣm ſenſualitatẽ.cum illa maxime abſoꝛbeat
rõem ideo ðꝛ iſte amoꝛ ſui filia luxurie.⁊ ſi in alijs ⁊
cũ alijs vicijs reꝑiatur. Ad hũc amoꝛẽ ſui ꝑtinere vi

det᷑ pꝛudẽtia carnis,.de qua dicit apłs Ro.viij. Sa⸗
piẽtia carnis inimica eſt deo. Dicit eĩ b. Tho. ijij. q

lv.arti.i.ꝙ cũ pꝛudẽtia ſit circa ea que ſunt ad finem
totius vite ideo pꝛudẽtia camis pꝛopꝛie ðꝛ ſᷣm ꝙ ali⸗

qͥs bona carnis hʒ vt vltimũ finẽ vite ſue. ⁊ qꝛ ꝑ hoc

deoꝛdinat᷑ circa vltimũ finẽ qui nõ ↄſiſtit ĩ bonis coꝛ
boꝛlan5 eſt pctm̃.dʒ enĩ diligi caro itavt oꝛdinet᷑ad
onũ aĩe ſicut ad finẽ.nõ ꝙ in ea conſtituat᷑ finis.⁊ñ
ſolũ eſt peccatũ ſed etiã moꝛtale.quãdo videlicʒ cõſti

tuit᷑ finis in hmõi delectationibo carnis. Ita videlicʒ

ſtudens diuerſ vijs ⁊ modis quõ poſſet delectare ſen
ſualitatẽ ꝙ ꝑatus eſt facere cõtra dei legẽ Ubi dicitur

Ro.viij.ꝙ pꝛudẽtia carnis legi dei ſubiecta non eſt.
Et ſub pꝛudẽtia carnis includit᷑ etiã pꝛudetia mũdi
inq;tũ.ſ.exterioꝛes res mũdi querũt᷑ pꝛopt᷑ camẽ.de

quaLuce.xvi.ðꝛ filij hꝰſeculi pꝛudẽtioꝛes ſunt filijs

lucis.Et GBaruch.iij:ſilij Agar q̃ſierũt pꝛudẽtiam q̃
de terra eſt. Sed ꝙ aliqͥs aliqñ inoꝛdinate afficiatur

ad aliqð delectabile carniſ.⁊ ſic adhibeat ſtudiũ ⁊ di

ligentiã ad ↄſeq̃ndũ illã delectatõem.nõ tñ ibi conꝰ
ſtituẽs finẽvel in eo qð ↄ pcepra fit. erit tunc veniale

pꝛudẽtia carnis.⁊ hoc eſt qð ait apłs. Carnis curã

ne feceritis in deſiderijs.

Becundo per amoꝛc K. II.

ſui ĩoꝛdĩatũ iniuriat᷑ s ꝓxio młtiplłr. Et pꝛio qdẽ.qꝛ
młta q ſuꝑflue expẽdit ad delicias ſuas⁊ delectatõs
ſubtrahit pauꝑibo Et qͥs ẽ tã ĩiuſtꝰ.inqᷣt ãb.qᷓ qͥ mł
toꝝ ſubſidia ſuas delitias ꝑat.dixlvij. Sic hi. In q̃ᷓ
magis adhuc delĩquũt clerici qͥ bõa ſeu redditꝰ eccła
rũ q ſunt paupeꝝ vltra ſuã neceſſitatẽ ↄuntũt ĩ delici⸗
as carnis. qͥs ĩuehit Hiero.dicẽs Natꝰ ĩ tugurio et

ruſticana domo qͥ vix rugiẽtẽvẽtrẽ milio ł cibario ba⸗

ne ſaturare poterã nũc ſilaʒ⁊ mella faſtidio. xij.q.ij.
glia.⁊ loq?᷑ i ꝑſona eoꝝ Berñ.ĩ mõibo ad idẽ.la⸗
mãt nudi:clamãt famelici? ↄqrũt᷑ de clericis dicẽtei
Nob fameꝛ frigoꝛe miſabiłr laboꝛãtibo qͥd ↄfert tot
mutatoꝛia ł extẽſa ĩ ꝑticꝭ.ł plicata ĩ mãtic nimẽ qð
effunditis.Nõne crudelr nobis ſubtrahit᷑ qð inanit
expenditꝭ.Et nos dei plaſmatõ.⁊ nos xpᷣi ſanguine
redẽpti ſumꝰ.vita nra cedit vobᷣ in ſuꝑfluas copias

ſ
it
ſtoe
eqr
ſd?
tur
locol
fuite
loon

cqzi

nicun
ſione
or?
mpt
adult
ſniam
H
per.
buſtus
must

amno:e

lultpn
ſlapt
fiumm
fnen
Uituit
neſora⸗

fii⸗

oſce
710 tr.
ſuiin⸗
cluitau
inimp
debiti

vVyeo⸗
Ulcem.

deberea

Purtae

incorper

luderer

numin
anſg
ranna
incant
qui no
poꝛis!

officig

remn
fump
bil cun
moꝛſu
glam
voles
intelle⸗
latio fe
no ij.
tuei
hidi
nns eſt
ceſt

.
ſten
e
1
ti

NEn

nmn
wi
Z

Lhidre

Ami
mci
an
l⸗
Ma

nin

Auf
Diz
mfre
mgn
rcet
bonuse
mintt
oci
a

.
ANNA n.

En
n⸗
was

afen

volẽes ſatiſfacere appetitui ſenſitiuo ſuo ꝑdet aia
intellectiuam multa vicia incurrendo.⁊ eſt ibi re
latio recipꝛoca.ibi eam Ponit aut aplus.ij. Chi

IIII

noſtris neceſſitatibꝛ detrabunt quicquid veſtrꝭ
vanitatiby accedit.hec ille. Hoc torũ ꝓcedit ex ni
mio amoꝛe ſui.Caritas eni que ↄriatur ſibi nõ qͥ

rit que ſua ſunt.dicitapłus.i.Coꝝ.xiijiſcʒ tantũ
ſed ⁊ que ſunt alioꝝ. Uñ ⁊ de alexandꝛo maß dici
tur ꝙ cũ ſemel eſſet cum magno exercitu in qdaʒ
loco ſterili ⁊ inaquoſo.⁊ ſitiret ipᷣe cũ exercitu ſuo
fuit oblatus ſibi ciphus aque.ſed cõſiderans pð
eo omnes alij bibere nõ poterant effudit in terra
d́; illã. Ex iſto amoꝛe ſui nimio ñ ſolũ nõ ſobue
nitur ꝓximo in neceſſitate.quinimo⁊ multe oppᷣſ
ſiones ⁊ fraudes ⁊ iniuſticie ⁊ pdationes ꝑpetuã

tfGur ⁊ adulteria? inceſtus ⁊ſtupꝛa.que oia ſunt cõ
tra primos in magnaʒ iniuriam eoꝝ. Uñ Dauid

—

agdulteriũ oꝑatus eſt cum berſabee niſi ex nimio
ſui amoꝛe ſatiſfacere volens ↄcupiſcentic ſue. Uñ

filius eius amon ↄſtupꝛauit germanam ſuam ni

—

ſi ꝓpter amoꝛem ꝓpꝛiũ. Un Nemroth cepit eſſe ro⸗
buſtus venatoꝛ bominũ.i.opꝓpꝛeſſoꝛ.Geñ.x.⁊ pꝛi

„ 5° 7

mus tyꝛannus volens alijs dominari niſi ex ſui

amoꝛe. ¶n Romulus ſolus occiſo germano vo⸗/
luit pᷣmus obtinere regnum romanoꝝ.marius ?

ſylla pluries cõſulatum. Julius ceſar demũ impe

rinum multis iniurijs ⁊ ſtragibo ploꝝ niſi ex ſui a

oꝛe.vt ait Auguſt.de ciuiſdei. Uñ ⁊ Plato di⸗
xit ciuitatem illam bene regi in qua quis ꝓpꝛios
neſcit aff ectus.i.am oꝛem ꝓpꝛium. Et Sane.ait.
ꝙꝙ ſi iſta duo ꝓnoĩa meũ ⁊ tuum tollerent᷑ de mun
do ſcʒ quo ad effectum ⁊ affectnin omnis guerra

⁊ cõtrouerſia ceſſaret.que duo ꝑtinent ad amoꝛẽ
ſui inoꝛdinatum.hec eſt cauſa omnis diſcoꝛdie i
ciuitate. Nam qꝛ quilibet nimis ſe amans vult
in impoſitionibo ⁊ grauaminibo p̃ ceteris ⁊ vltra

debitũ alleuari. ⁊ in honoꝛibo ſuꝑ alios exaltari
vnde oꝛiũtur ſecte ſeditiones ⁊ ꝑſecutiones adin

. 7

nicem. Mangauit dñs in veteri lege miluũ nõ

debere comedi.cuius vox eſt mio mio. qꝛ vicʒ pꝛo

pter tales moꝛes milui nos non vult fideles. ſibi
incoꝛpari.⁊ in cauſa ꝓpꝛia ſtatuerũt iura.nullꝰſit
iudex ex eo ꝙ amoꝛ ꝓpꝛius mentem excecat.
Tertio per amoꝛem ſui.J.i
nimium peceata multiplicant᷑ tales eniz defaclii
tranſgrediũtur oĩa mandata dei ⁊ eccie.cum ſint

grauia ſenſualitati ſe nõ poſſe ieiunare affirman
incantationes.diuinatioes ⁊diuerſa ſacrilegia ſe
qui non curant⁊ facere vt ↄſe equant᷑ ſanitatẽ coꝛ⸗
poꝛis ſui qð inoꝛdinate amant. Si in clero ſunt

officia diuina euitant ab ouiby ſuis lanam ec lac

reqrunt cũ omni diligetia.de animab autem eo⸗
rum parũ curant.ſi in religiõe.de cerimonijs ni⸗h
hil curant de cõitate paꝝ dum eis bene ſit. Hica
moꝛ ſui eſt ille de quo xpᷣs ait. Johᷣ·xij.Qui amat

.

aiam ſuam ꝑdet eam. qui eni amnat aiaʒ ſenſitiua

eſt ibi re

mo.iij.que mala pꝛoueniant ex amoꝛe ſui dicens.

Erũt in nouiſſimis tꝑibus hoĩes ſeipos amãtes

AUVbi dicit b. tho.ſuꝑ hbũc locũ. Radix totius iniqͥ

tatis eſt amoꝛ ſuijpius ſcʒ im ſenſualitatẽ Ex hac

radice ſunt diuerſe ſpẽs iniquitatis qſequenter

enumerat aplus. Cupidi quo ad bona exterioꝛa
appetẽdo etiã nõ ſua. Elati elatio eſt ſpecies ſuper
bie qua ſcʒ ſuꝑ alios ſe pꝛefert. Suꝑbi.quo ad ali
as ſpecies ſuꝑbie. Bla ſphemi quo ad deum. ma/⸗
ledicẽtes de deo. parentib nõ obedientes in his
que debent. Ingrati.quo ad benefactoꝛes.⁊ reſpe
ccu benericioꝛũ receptoꝛum. Sccleſti.grauia ali⸗
qua peccata admittentes còtra ꝓximos.vt homi⸗
cidium ſodomam.⁊ hmõi.Sine affectiõc.quo ad
affectũ charitatis. Sine federeii ſine pace.rimi
natoꝛes.i.imponẽtes crimina falſo alijs. Incoti
nẽtes quo ad luxuria metis. Immites.i.iracũdi
⁊ nõ mãſueti.Pꝛoditoꝛes vlł ciuitatuʒ vł ꝑſonaꝝ.
vel ſecretoꝛum. Incõſtantes.i.in ꝑſeuerantes in
ꝓpoſitis vel impatietes.Tumidi id eſt pᷣſumptuo
fi vltra vires ſuas opera aggrediẽtes.Eeci id ẽ nõ
habẽtes rectũ vſuʒ ratiõis. Uoluptatũ amatoꝛes
nõ ex paſſioe.ſed ex habitu luxurioſi. Speciẽ qui⸗
dem pieatatis habẽtes. ſed virtutem eiꝰ abnegan
tes.vt hypocrite ⁊ hos deuita.Sed vt dici puer.
xliiij.extrema gaudij luctus occupat⁊ ſempiternꝰ
Etvt dici Apoca.xviij.Quãtum ſe exaltauit ⁊ in
delicijsfuit tantũ date illi toꝛmẽtum ⁊ luctum.⁊
aliquãdo etiã in vita pᷣſenti ꝑ mittit deꝰ tales ad
miſerias deuenire. Narrat Petrus damianus ꝙ;
dux venetie cõſtantinopolitanevꝛbis habebatvx/
oꝛem q tam tenere⁊ delicate viuebat? tam artifi⸗
cioſa voluptate ſe mulcebat. vt ſe cõibus aqs de/
dignaret᷑ abluerc.ſʒ eiꝰſerui de roꝛe celivndiq; col
lecto laboꝛioſum ei balneũ pᷣparabãt.cibos ſuos
nõ tãgebat ſed ab eunnchis eiꝰ alimẽta queq; mi⸗
nutius cõſcindebãtur in fruſtula.que mox illa cũ
fuſcinulis aureis ⁊ bidẽtib oꝛi ſuo liguriẽs adhi
bebat. cubiculũ eius tot aromatibo ⁊ thimiamati
bus redolebat.vt etiã dictu fetitũ ſit ⁊ auditu in
credibile. Sed dum adhuc viueret vibꝛato ſuper
eam iudicij mucrone. coꝛpus omne cõputrauit.
itavt totuʒ cubiculũ intolerabili fetoꝛe cõꝑleret.
nulluſq; illam ferre potuit.nõ ↄſueta.nõ ſèruulꝰ
vix vna ancilla nõ ſine ſpẽꝝ redolentiũ auxilio in
eius ſeruitio remãſit.que tñ raptim accedẽs cur⸗/
ſim recedebat.diutius hoc languoꝛe detẽta ⁊ mi⸗
ſerabiliter cruciata. amicis qͥʒ letantibo diẽ clau⸗

ſit extremũ. Hincpõt illud adaptari qð ſcriptuʒ
eſt. Quantũ ſe exaltauit ⁊ in delicijs fuit tantũ da
tę ei toꝛmentũ ⁊ luctũ. Hec PPe.
CLapitulum ruij. de amoꝛe pñtis ſeculi.
Hoꝛ pꝛeſentis ſeculi
ponũ a Breg. vt dictũ eſt ſup filia luxu
rlie. Et vr h̊ pctm̃ in h̊ oſiſtere.qꝛ hõ ni⸗
mis affic ad vitã pñtẽ ꝓpter delectatiões q̃ habẽ
tur ex reb mũdi.Et qꝛ inter has maxime ſunt de⸗
lectationes veneree.iõ ponit᷑ amoꝛ pntis ſeculi fi
lia luxurie. Et cũ tam ioꝛdinate qᷣs afficit᷑ ad mũ⸗
d ſeu ad ꝑmanendũ in mundo ꝓpter delectabilia
eius ꝙ fruatur eo ponẽs ſcʒ finem ſuũ in vita pñ/
ti cupiens in mũdo ꝑpetuari.⁊ nil curans de ſuꝑ
na felicitate.iſtud moꝛtale eſt ⁊ multis vitijs cõ⸗
mixtum. Et de hᷣ intelligit᷑ illud Jaco.uij.Qui vo
luerit eſſe amicꝰ huiꝰ ſcculi inimicus dei ↄſtitue
retur Et illud.i. Joh.ij. Qui diligit mynqani eſt

caritas patris in eo. Etad idem facit qð ait Hie
ro. Difficile imo impoſſibile eſt vt pñtibo qͥs frua
⁊ futuris bonis ⁊ in vtroq; ſeculo appareat gloꝛio

ſus.⁊ de delitijs tranſeat ad delitias.ſed affectan
do in mũdo ꝑmanere vt ꝓſit alijs vel vt ipᷣe in vᷣtu
tibo ꝓficiat.łvt de peccatis magis ſariſtaciat. ſeu
quodã appetitu ſenſuali vel naturali qͥ̊ vt diẽ Bo

etius.omne aial vitã tueri laboꝛat.Et ſᷣm ꝙ xpg

Diryit petro. Lu ſenueris alius te cinget ⁊ ducet qͥ
tu nõ vis ſcʒ ligãdo.⁊ ducet te ⁊c.ſ.ad moꝛtẽ. Jo.
VYlti. Illã nõ volebat inſtinctu ſenſualitatis vł na

ture.ſed ſᷣm rõem.⁊ h̊ nõ eſt pctm̃.vel ſi eẽt aliquã

ſeculi põt intelligi ilud ps.Eoꝛrupti ſunt ⁊ abo⸗
minabiles facti ſunt in ſtudijs ſuis nõ eſt qui faci
at bonũ nõ eſt vſq; ad vnũ.ps.xiij. Naturaliter qꝗͥ
libet vitat ⁊ deteſtatur deſtructiõem reꝝ ⁊ coꝛru

tulũ lInoꝛdinatus affectꝰ ad vitã pñtẽ eẽt veniale

ptiõem ⁊ abominatiõem ⁊ boni defectioem.Naʒ
bonũ eſt qð oia apetũt inquit pᷣs.Et ecõtra ma
lum ꝑ ſe nemo appetit ᷣm Dioni.Et iõ Jo.euãge⸗

72

liſta in pᷣma cañ.c.ij.admonet nos dicẽs. Nolite
diligere mundũ neq; ea que ſunt in mũdo.qꝛ om

ne qð eſt in mũdo.i.in amatoꝛibb mũdi.aut ẽ con

cupiſcentia carnis.aut cõcupiſcẽtia oculoꝝ.aut
ſupꝑbia vite.⁊ mũ dus ꝑibit ⁊ↄcupiſcẽtia eius Si
quidem ab amatoꝛibo mundi querunt delitie ſeu

dDelectationes carnis.circa q̃̊s eſt ↄcupiſcẽtia car

nis.i.luxuria ⁊ gula.querũtur ⁊ diuitie.circa q̃s

eſt cũcupiſcentia oculoꝝ.i.auaricia. Appetunt᷑ et
honoꝛificentie que reſultant ex laude hominũ ſeu
fama. potentia dignitatũ.ſapientia ⁊ hmõi.circa
guas eſt ſuꝑbia vite. Sed deficiũt oia iſta cuʒ de

ſiderijs ſuis nam coꝛpus coꝛrũpitur ⁊ in terram
cõuertitur.diuitie coꝛrũpunt᷑ ⁊ ↄuertunt᷑ in terrã
finaliter.qꝛ de terra facta ſunt ⁊ in terraʒ pariter

cõuertũtur.Inqᷣt ſapiẽs. Potentie ⁊ dignitates
coꝛriũpunt᷑ ⁊ deficiũt ⁊ ſub terra poſitis pedib cõ

culcantur. Et ſic coꝛrupti ſunt ⁊ abominables fa

cti ſunt in ſtudijs ſuis. Studiũ eni eſt animi ve⸗
hemens applicatio circa aliqd ſᷣm Tulliũ ⁊ Tho.

OQue auũt ſint ſtudia mũdanoꝝ ad que vehemẽtiſ⸗

ſime applicant animũ oñdit ſcriptura dices. Om
nes a maioꝛi vſq; ad minoꝛẽ auaricie ſtudẽt Hie

re.vi.Et ꝓuerb.xxiij.ðꝛ de quibuſdã. Moꝛant᷑ in
vino ⁊ ſtudent calicibo epotandis.i.ad multũ tbi
bendũ.Et paulopoſt. Sicut regulus venena dif
fundet ſcʒ vinũ potatũ. Regulus ẽ qdẽ ſerpẽs cu
ius venenũ maxime eſt moꝛtifeꝝ.ſed nil ita moꝛ⸗

tiferꝑ humanis ingenijs vt luxuria eſt inqt ſene.
que ex nimio potu ⁊ cibo pcedit.Et Hiere.xxi.do

minus ait.ſ.ſuꝑbis ↄfidentib de virib ſuis.dici

tis. Quis pꝑcutiet nos ⁊ qs ingrediet᷑ domos no
ſtras.Et viſitabo vos iuxta fructũ ſtudioꝝ vro⸗
rum dicit dñs. Succendã igneʒ.Ecce quõ abho⸗

minabiles facti ſunt in ſtudijs ſuis.qꝛ dixerũt ꝑ

affeccũ nõ eſt deus ille.ſ.qui eſt verus dñs in celo

Ded de creaturis miſeris qᷣbs ſtudent fecerunt ſi

bi deos. delitijs diuitijs ⁊ honoꝛificẽtijs uibus

ſunt immerſi.Et ſicut ait aplus. Ro.i. Mutaue

runt gliam incoꝛruptibilisdei in gliaz imaginis

Et Ecc̃i.viij. Omnes in coꝛruptione ſumus.⁊.ij
Thimo.uij Hoies mente coꝛrupti.Coꝛrupti ſt
ergo amatoꝛes mũ di mẽte ⁊ coꝛꝑe cũ diuitijs⁊ de

. .ôèôêDê H
S d * . . . . ☛ ⸗ — ,
. . . 4 8 2 . 8 „ . . 4 .

eoꝛruptibilis bominis volucrũ.quadrupedum ?

ſerpentũ Serpentes comedęetes terram ſunt aua
ri. volucres ꝑ aera volãtes ſunt ſupbi alta querẽ
tes.qᷓdrupedes ꝑ lutũ incedentes ſunt luxurioſi.
Iſti omiſſo cultu ⁊ ſtudio veri dei totũ ſtudiũ ſuũ

ponũt ad iſta vt videãturꝓ dijs ⁊ ſummis bonis

habere ea. Et ſic coꝛrupti ſunt abhominabiles fa
cti ſunt in ſtudijs ſuis nõ eſt qui faciat bonũ.quõ

bonũ facere pñt qð ſit verũ bonũ.cũ mũdus nõ
babeat neq; acciꝑe poſſit ſpiritũſctm ſᷣm doctri
nam xpᷣi.Jobᷣ.xiiij.a qͥ ꝓcedit omne bonũ.Nuũcei
mũdi amatoꝛes cognoſcũt vᷣm deũ Job.i. Mu/
dus euʒ nõ ↄgnouit. Nolite ̊ diligere mundũ ne
HG ea qͥ in mundo ſunt. In mundi amatoꝛiby exqᷓ
coꝛrupti ſunt abominabiles facti ſunt in ſtudijs

ſuis nõ eſt qui faciat bonũ nõ eſt vſq; ad vnũ. vbi

tria pñt notari in amatoꝛibo mũdi ꝓpter qᷓ mdꝰ

no eſt diligẽdus 'm ſniam Johis euãgeliſte. No⸗

lite diligere ⁊c.

Pꝛimũ defectibilitaſmũdialitat. ibi. Coꝛrupti
BSecundum vilitas entitatis.ibi. Abominables
facti ſunt.

Tertium nullitas pbitatis.ibi. Non eſt qui faci⸗
gt bonum ⁊c.

Nuantum ad pꝛimum. d. I.

ectus mũdi quõ ipᷣe deficiat cõtinue cuin reb-

ſuis q̃sp ſummis bonis habẽt amatoꝛes mundi

oñdit ps.cũ dicit de eis. Coꝛrupti ſunt ⁊c. In ?
cũ amoꝛ huius mundi q erat in deſcendẽtibo a cz

yn qͥ pꝛimus edificauit ciuitatẽ in mũdo vocans

eaim Enoch. Beñ. uij.qð interpᷣtatur dedicatio-

qꝛ ſe totaliter ꝑ amoꝛem dedicauerat mũdo.Lñ

qꝛ iſte amoꝛ ſeculi ſubintrauit in generatiõe.ſety

effecta eſt mala ⁊ coꝛrupta mente ⁊ coꝛꝑe.vñ dicit

Beñ.vi.Coꝛrupta eſt terra coꝛam deo ⁊ repleta ĩ

iquitate.ꝓpter qð deus immiſit diluuiũ vniuerſa
le ⁊ ſic coꝛrupti.ſunt oẽs qui erãt in mundo.exce⸗

ptis reſeruatis in archa. Quãuis autẽ coꝛruptio
ſtricte impoꝛtat mutatiõem ſeu deſtructiõem rei
qᷓ;tum ad foꝛmam ſubaleʒ ſicut vinũ ðꝛ coꝛruptfũ

qñ efficitur cõplete acetũ vel marcidũ.⁊ aial dici

tur coꝛruptũ cũ moꝛitur ⁊ effici᷑ cadauer.tamen

largius ſumit in ſcripturap mutatione etiam ᷣm
aliquã q̃litatẽ coꝛꝑalem vel ſpũalem.Etſᷣm h̊ dic

aplus.ij.Coꝝ.uij. Is qui noſter eſt homo exteri⸗
oꝛ coꝛrũpitur ſcʒ ſᷣm diuerſaꝝ varietatẽ q̃litatuzʒ

*

litijs ⁊ honoꝛificẽtijs ſuis: Uñ in li. Sapi.ponit
locutio eoꝝin mũdo iſto.⁊ poſtea in alio declarãt
quõ coꝛrupti ſunt ⁊ ad nihilũ redacti.Uenite in⸗
quiunt ad ſuos ſequaces. Sapᷣ.ij. ⁊ fruamur bo
nis q̃ ſunt.ſ.in mũdo iſto ſcʒ inherẽdo eis totalis

pꝑamoꝛẽc.Utamur creatura tanq; in iuuẽtute ce⸗
leriter. vino pᷣcioſo ⁊ vnguẽtis nos impleaamus.

Non pᷣtereat nos flos tꝑis.Coꝛonem nos roſis
anteq; marceſcãt. Nullũ pꝛatũ ſit qð nõ ꝑtrãſeat

luxuria nr̃a.nemo ſit exoꝛs luxurie noſtrevbiq; re
linqᷓmus leticie ſig qm̃ hec eſt ꝑs noſtra ⁊ beceſt

ſoes. Oppꝛimamus paupexreʒ iuſtum ſcʒ h diuſos

Nzr z8 — — — —. — —. — — —

nle
zmir
hun
nrin
wiſelii,
mnse
Gmnabige
rdnig,
i
Gacti

mnnß

4

ſeckegi

mangt
mosnti
1iari
nden
Nunirt
mud/
ee con
tnan
üda
tobura
rume
inalo,
aie,

—
lmi

modos auaricie.Non pcamus vidue.nec venera
inur canos mulci tꝑis.Sit foꝛtitudo nr̃a lex iiu⸗

ſticie ſcʒ ꝑ ſuꝑbiam.hec ibi.Coꝛrupti ſunt cũ ſuiſ

amatoꝛibo ⁊i inferno ſe recipiẽtes.⁊ pᷣ anguſtia ſpi
ritus gemẽtes dicũt.Laſſati ſumꝰ in via iniqͥta⸗
tis ⁊ ꝑditiõis.Quid nobᷣ ꝓſuit ſuꝑbia.aut qͥd di⸗
uitiaꝝ iactãtia ↄtulit nob. Tranſierũt oĩa illa.tꝗ
ᷓ vmbꝛa Sap. v. Nolite ᷓ diligere munduz ex qᷓ
coꝛrupti ſunt oẽs mũdi amatoꝛes cũ ſuis.⁊ defe/

cerũt qᷓ;citius.⁊ deficiũt. cuiꝰ ſi celerrimꝰ defectꝰ*

⁊ coꝛruptio tripliciter põt oftenid
Sens eſogbtini. ̃ͦUłͤ
Secundo ex figuris.
Tertio ex experientiiss. HM
Scripture tam ſacre q;ᷓ alie inſinuãt clare qci

to tranſeat vita huius mũdi cũ ſuis vanitatibus
Vñ apłs.i.Coꝝ.vij.Quivtunt᷑ p mũdo tãq; qͥ nõ

vtantur.i.nõ multu inhereãt ꝑ amoꝛẽ ipᷣiꝰ rebus
Et ſubdit.Pꝛeterit eni figura huius mũdi Sub
ſtantia vtiq; mũdi ſcʒ elementoꝝ ⁊ celoꝝ ⁊ hoim
nõ pᷣterit.ſed ſtat in eternũ.pᷣterit aũt figura.iiap
parẽtia q̃ pulcra ⁊ ſuauia apparẽt in mũdo.Et qᷓ;
cito pᷣtereat. Job.xx oñdit dices. Gaudiũ ypocri
te ad inſtar puncti. ere mũdus eſt hypocrita qͥ
Hym aorentti exterioꝛẽ vr̃ bonus. ⁊ iᷣm rei vᷣita/
tem
dus iſte vr̃ in iſtis ſenſibilibꝰ rebꝛ bonus.ſj plenꝰ
falſitate ⁊ malicia. Gaudiuʒ aũt ⁊ oĩs delectatio

eius eſt ad inſtar puncti qᷣ eſt qͥd indiuiſibile. Naʒ
de pᷣteritis delectatiõib nihil habes ſicut nec de

—

terito tꝑe niſi reatũ. de futuro nihil obtines · ſo

um nüc inſtans habeo qð ſubito tranſit. ducit
inqt idem in bonis dies ſuos.ſ.mũdani ⁊ in pun

cto ad inferna deſcẽdũt.vicʒ; in moꝛte. Idem on/⸗
dit Greg.dicẽs in.i.moꝛal.Cũ mũdi gla repẽti⸗
nus finis intercipit.bꝛeuis pculdubio innoteſcit
fuiſſe. Et in qᷓdam omeł.ait.Ecce mñdus q diligi
tur fugit.⁊ qꝛ labentẽ mundũ retinere non poſſu⸗
mus neceſſe ẽ vt cũ ipᷣo labamur.⁊ Bern.in qͥdaʒ
ſermone Omnis delectatio mũdi huiꝰ vniuerſa⸗
q; eius gła ⁊ qᷣcqͥd in eo ↄcupiſcit pꝛſus modicũ ẽ

in illius felicitatis ⁊ głe ↄꝑatione ſi tũ modicũdi

ci debet ⁊ nõ potiꝰnihil.Quõ coꝛrupti ſunt ama/
toꝛes mũdi mẽte ⁊ coꝛꝑe oñdit Johel dicẽs vcla⸗
ta locutione Audite ſenes ⁊ aurib ꝑcipite oẽs ha
bitatoꝛes terre.⁊ paulopꝰ. Reſiduũ eruce come/
dit locuſta.reſiduũ locuſte comedit bꝛucꝰ.reſidu⸗
um bꝛuci comedit rubigo.exꝑgiſcimini ebꝛij.⁊ v/

lulate oẽs qui bibitis vinũ in dulcedine.qm̃ pe⸗

rijt ab oꝛe vro.Quautũ ad ſenſum litteralẽ Nico.
de ly. de qtuoꝛ monarchijs mũdi exponit ſignatꝭ
ꝑ crucam.locuſtam.bꝛucum.⁊ rubiginem g qᷣb

deuoꝛatus ⁊ coꝛruptus eſt mũdns ꝑ bella innũe

ra.ſicut ꝑ illa corrũpũtur ⁊ ↄſumunt᷑olada.Eru
ca ̊ fuit monarchia aſſiriov. ꝗ cũ exercitibi ſuis
cõſumpſit mundũ in ꝑtib oꝛientis. Lo cuſta fuit
manarchia medoꝝ ⁊ ꝑſaꝝ que ĩ alia ꝑte mũdicõ⸗

ſumpſit ⁊ deuoꝛauit multa. GBꝛucꝰ fuit monar⸗

chia grecoꝝ.q̃ mũdũ in alia ꝑte coꝛrupit. Rubi/
go fuit monarchia romanoꝝ.q in ꝑtibo occidẽtiſ

deſtruxit qð remãſerat occiſis innumerabilibus

milibo ꝑ pᷣlia ⁊ pᷣcipue ciuilia. Uinũ quo ebꝛij ſũt

malus ⁊ plenus miſeria ⁊ neqͥcia.ita mun

homines ⁊ ſopoꝛati eſt amoꝛ mundi.dulcedo eiꝰ
eſt delectatio eoꝝ que ſunt in mũdo.ſed dñt boie
excitari ⁊ ↄſiderare qm̃ perijt vinũ oĩs amoꝛis ⁊
delectatiõis q̃ ſunt in mndo. Coꝛrupti ſunt ꝗ̊ oẽs
ille monarchie cũ ſuis bonis vanis. Greg.aut in

li. xxxuij.moralł.exponit ſpũaliter de vitijs qᷓ coꝛꝛ:

rũpũt mũdũ in mente dicẽs erucã q̃ incedit toto

coꝛꝑe lururiã ſignificare qᷓ aliqs mũdanos cõſu/
mit.Locuſtã q̃ volare vr̃.ſed cadit ꝑ ſuꝑbiã ⁊ ela⸗

tionẽ ⁊ pᷣſumptiõem q alios coꝛrũpit in mundo.
Bꝛucũ vero gulã.qꝛ multũ deuoꝛat. Rubigineʒ

ſcz ventũ vꝛentẽ dieit ſignificare iram q̃ ſubito i⸗

cendit vel auariciã q̃ vꝛit mẽtem. Ebꝛios diẽ ſigfi
care amatoꝛes mũdi.· Expꝑgiſcimini ̊⁊ nolite di⸗/
ligere mũdũ qm̃perijt vinũ. Scðo onditquõ mũ
dus ⁊ vita pñs cito traſeat cũ ſuis gaudijs ꝑ figu
ras.i.ꝑ ea qᷣb aſſimilat᷑. Aſſimilat᷑ eni valde reb
caducis vicʒ vmbꝛe floꝛi.feno.nebule ſeu vapoꝛi.

tele. ⁊ alijs hmõi.Homo inqͥt ps. Uanitati ſimił

factus eſt.i.mutabilitati.dies eius ſicutvmbꝛa pᷣ
tereũt. Mũdus ðꝛ a motu Et q;uis oia ſint i mo
tu iu? ilud Boetij. Stabiliſq; manẽs das cun⸗
cta moueri. ꝓpter qð omia vanitas.Hõ tñ dᷣꝛvani
tas vauitatũ. E ccls.i.qꝛ ſuꝑ oia mutabilis affe/⸗
ctu.intellectu.ſenſu.loco.a lteratõe.coꝛruptione
⁊ nunq; in eodẽ ſtatu ꝑmanet.Job.xiij.Dies ciuſ
ſubdit põ.ſicut vmbꝛa pᷣtereũt.Quantoquis ma⸗
gis inſequit᷑ ymbꝛã ſuã.rantomagis fugit ꝛ imꝑce
ptibiliter vmbꝛa deficit. Clama dixit dns ſel Eſa
Ye qͥ rndit.qͥd clamabo.cui dñs.Ois caro fenũ et
oĩs głia eius q̃ſi flos agri.Exiccatũ eſt fenũ ⁊ ce⸗
cidit flos.qꝛ ſpũs dñi inſufflauit in eo. Eſa.uij.
Vere fenũ eſt ꝓpłs.ſicut eni fenũ naſcitur viride⁊

paulatim creſcit.ſuꝑueniẽte vero caloꝛe arefit. et

ꝑ falcẽ de terra euellit᷑. ⁊ ab aialibo comedit᷑. Flos
ex herba pꝛoducit᷑ pulcher ⁊ amabilis aſpectu ſed
paulopoſt decidit ⁊ marceſcit ⁊ ꝑ nihilo habetur

ita hõ naſcit᷑ de muliere vt fenũ de terra pñs viri

ditatẽ viuacitatis in iuuẽtute.ſed caloꝛe natura⸗

li paulatim ↄſumẽte humidũ radicale ſeneſcit. de

cidit indurat᷑ ⁊ areſcit.⁊ꝑ falcẽ moꝛtisð agro mũ

di tollit᷑. ⁊ vmibo coꝛpus comedendũ tradit᷑. Aia

vero ſi amoꝛẽ ſeculi ſecũ hʒ a beſtijs inferni deuo⸗

ratur. Flos eni ẽ gła hois ⁊ honoꝛ quẽ hʒ in mũ/⸗

do pulcritudo ⁊ delectatio ſed cito tranſit ⁊ ꝓꝑ ni⸗
hilo eſtimatur.Quc eſt vita nr̃a inqͥt Jacob in ca
nonica ſua.Uapoꝛ ad modicũ parẽs.⁊ deinceps
exterminabit᷑.ſicut eni nebula de terra ł de aq̃ᷓ cx/
ijt ⁊ paulatim in aera aſcẽdit ſed cito app arẽte ſo
lis radio diſioluit᷑ ⁊ ad terram ipꝑceptibilis reſol⸗

nitur.ita hõ apparet aliq;tuli ĩ mũdo ⁊ caloꝛe fe⸗
bꝛiti diſſoluitur ⁊ ad terrã ꝓſternit ne ampliꝰ vi⸗

deatur.Et Eʒechias in cãtico ſuo ait. Pꝛeciſa eſt
velut a texẽte vita mea.dũ adhuc oꝛdirer ſuccidit
me.de mane vſq; ad veſꝑaʒ finies me.Eſa.xxxviij

Aſſimilat᷑ vita nr̃a tele q oꝛditur cuius vna ꝑs eſt

texta.⁊ tñ inuoluta manet.⁊ paꝝ de ea vr·alia te

xenda ⁊ etiã nõ vr ſolũ illa ꝑs in ꝗᷓ laboꝛak ꝑ mul⸗/
tum laboꝛẽ ⁊ motũ vr. Sed telã materialẽ nõ pᷣci

dit terens cõiter niſi cũ ↄpleuerit.qꝛ dominiũ hʒ

in b̊ ſuꝑ eam. ſic de tꝑe pᷣterito vite noſtre nihil vr

7 de futuro minus.ſed ſolum adbabemns in pꝛc

–
4

ſenti bꝛeue eſt ⁊ quaſi momentaneũ in quo laboj⸗
ramus repleti multis miſerijs nec eſt in volũta⸗
te noſtra qñ pᷣcidat᷑.ela vite noſtre.ſed eſt in ma⸗
nibo dei q ſolus hʒ dñiũ moꝛtis ⁊ vite.⁊ cũ credi⸗
mus durare vt in iuuẽtute añq; ꝑficiat᷑ ⁊ deuenia
tur ad ſencctã ipᷣe pᷣcidit ſubito Et iõdicebat Eſto
te ꝑati.qꝛ neſcitis diẽ neq; hoꝛã. Mat.xxv.Et di
es dñni ſicut fur in nocte ita veniet.ait apłs O mi
ſcra vita inqͥt Aug. Quãtos decepiſti.qᷓ;tos ſedu
xiſti.q dũ videris vmbꝛa es.dũ exaltaris fumus
es.dũ extolleris nibil es.dulcis eſſtultis. amara
es ſapiẽtibo.Et btũs Sebaſtianus ex his legebat
in libꝛo quẽ angelꝰ añ eũ tencbat aꝑtũ ait. hec vi
ta fugitiua eſt. hec ab initio mũdi in ſe credẽtes fe
fellit ſe expectãtes decepit.de ſe pᷣſumẽtes deriſit.
⁊ vt oib ꝓbetur eſſe mẽtita nullũ oĩno ſecuꝝ red
dit. bec imꝑat crimina.ſuadet ſcelera.hec admo⸗
net furẽ vt rapiat.iracũdum vt ſeuiat.mendaceʒ
vt fallat. Damaſcenꝰ aſſimilat ſtatũ mũdi ſeu vi⸗
tam pñtem cuidã fugienti añ vnicoꝛnẽ inſequẽtẽ
eũ qͥ cadere incipiẽs in foueã ꝓfundiſſimaʒ ſe reti⸗
nuit manibo applicans ſc ad quãdã arbuſculũ ⁊c̃.
Vicde in legẽdis Jacobi de voꝛagine circa fineʒin
biſtoꝛia barlaamldDefectio mũdi ⁊ glłe ⁊ deleccatõ
ꝙ cito ſit peritura oñdit᷑ exgientia q eſt ren mgr̃a
vbi ſunt pᷣncipes gẽtiñ inqͥt Baruch.iij.⁊ ꝗ dñan
tur ſuꝑ beſtias q̃ ſunt ſuꝑ terrã.i.ſuꝑ hoies beſtia
liter viuẽtes ⁊ luxurioſe.qͥ in auiboceli ludũt.i.in
ſuꝑbis ⁊ ambitioſis.qͥ argẽtũ theʒauriſant ⁊auꝝ
in qͥ ↄfidũt hoĩes ⁊ nõ eſt finis acqſitiõis eoꝝ.Et
rñdʒ ſibijpᷣi docẽte exꝑiẽtia q̊tidiana Et extermi⸗
nati ſunt.i.e terminos mũdi miſſi ſunt ꝑ moꝛtẽ
⁊ ad inferos deſcenderũt.⁊ alij in loco eoꝝ ſurre/⸗
xerũt.vbi eſt potẽtia ⁊ dñium Aſſueri qͥ reguit ſu
er centũuigintiſeptẽ ꝓpuincias.vbi victoꝛie cele
res ⁊ hput Alexãdri magni.vbi diuitie regis
X reſi vel Salomonis.vbi foꝛtitudo herculis vł
hectoꝛis.vbi pulcritudo helene vel abſalonisvbi
laſciuicleopatre ⁊ amonis.vbi gla ⁊ magnificẽ/⸗
tia Julij ceſaris vel auguſti octauiani imꝑatoꝛis
vbi fama ſapie areſtoteł.pictagoꝛe.ſocratis.pto/
lomei.⁊ platonis.vbi eloquẽti a demoſtenis.titi
linij ⁊ tullij maronis.Exterminati ſunt ⁊ ad in/
feros deſcẽderũt oia hec relinquẽtes ⁊ nil ſecum
niſi culpã cũ pena poꝛtãtes Coꝛrupti ſunt omẽs
hi aia ⁊ coꝛꝑe.Et vt magis ꝑticulariter videat᷑ va
nitas ⁊ defectio mũdi adducamꝰin mediũvnum
qoĩa q̃ amanta mũdanis erhe el .Calom lo
Magnificaui oꝑa mea

quẽs de ſeipᷣo ait Eccs.ij
edificaui mihi domos plãtauivineas.feci hoꝛtoſ
⁊ pomeria.⁊ ↄſerui ea cũcti generis arboꝛib.Ex⸗
truxi mihi piſcinas aq̃rũ vt irrigarẽ ſiluã lignoꝝ
germinãtiũ.poſſed i ſeruos ⁊ aneillas.multghepa
miliã habui armenta q̊ʒ ⁊ magnos ouiũ greges
vltra oẽs qͥ fuerũt ante ine in hierm,. coaceruaui
mihi arpenr ⁊ auꝝ ⁊ ſubas regũ ac ꝓuinciarum
Feci mihi cantoꝛes ⁊ cãtatrices delitias filioꝛuʒ
hoim.ſciphos⁊ vꝛceos ad vina fundẽda in mini
ſterio ⁊ ſuꝑgreſſus ſum opib oẽs qͥ fuerũt añ me
in hierlm. Sapia qͥʒ ꝑſeuerauit mecũ ⁊ oĩa q̃ deſi
derauerũt oculi mei n negaui eis. nec ꝓhibui coꝛ
meũ quin omni voluptate fruerct᷑.Et ſubdit.Cũ

Citulns

me cõuertiſſem ad vniuerſa oꝑa que fecerantma
nus mee.⁊ ad laboꝛes in quibs fruſtra ſudaueraʒ

reperi in oib vanitatẽ ⁊ afflicctiõem animi ⁊nibil
ꝑmanerce ſub ſole. In pᷣdictis vᷣbis oñdit ſalomò
ꝙ exꝑtus eſt ⁊ habuit oẽm magnificẽtiam eoꝝqa
manturla mũdanis.ſcd in.iij.li. Reg.in pluribuſ
c.in.ij.ꝑalip.magis diffuſe ⁊ diſtincte declaratur
magnitficẽtia eiꝰqͥ ad diuitias.delitias.potentiã

⁊ ſapiam eius.Nam qᷓ;tũ ad potentiã ipᷣe fuit ma

gnus rex ⁊ regnauit ſuꝑ totũ ꝓpłm dei.xij.tribuũ
Fuit ſibi ↄceſſum viuẽte patre ſuo Dauid cũ eſſet
annoꝝ.xij.repꝛobato a regno adonia quem iuua

bat Joab pᷣnceps ⁊ exercitus ad hñdũ regnũ ⁊ a/

lijs pluribo.clamauitq; ois ꝓplus. viuat ſalomõ
rex.aſcẽditq; vniuerſa multitudo poſt eũ.⁊ꝓplus
canentiũ tibijs ⁊ letantiũ gaudio magno vt habe

tur.iij. Reg.i.Sublimitatẽ regni ſui ⁊ dñij oſten

dit ſcriptura cũ dicit.iij. Reg.uij.c.ꝙ ſalomõ erat

in ditione ſua habenſ oia regna ſecũ a flumine ter

re philiſtim vſq; ad terram egypti offerentiũ mu
nera ⁊ ſeruientiũ ſibi cunctis diebo vite ſue.⁊ ibi
noian?.xij.magni pncipes quoꝝ quilibet ſuo mẽ/
ſe in anno ſalomoni ⁊ familie ſue neceſſaria mini
ſtrabat ad victũ.hũit q̊ʒ magnam paceʒ in regno

ſuo.Dicit᷑.i.ꝑalip.xxix.qꝙ hẽbat pace ex omni par⸗

te in circuitu habitabatq; iuda ⁊ iſrł abſq; timo/⸗
re vllo a Dan vſq; berſabee cunctis dieb ſalomo

nis.Tãta aãt erat familia curie eius ꝙ de nullo a⸗

lio dño mũdi legi᷑ vrputo.Nam.iij. Reg.uij.de⸗
ſcribit᷑ cibj quẽ volebat om̃i die ꝓ familia ſua vbi
dicit᷑.Erat aũt cibb ſalomonis ꝑ ſingłos dies.xxx

choꝛi ſiłe.⁊.lx.choꝛi farine.x.boues pingues.⁊.xx
paſcuales.⁊.c.arietes excepta venatione capꝛea⸗

rum ceruoꝝ ⁊ bubaloꝝ ⁊ auiũ altiliũ.putoqꝙcho
rus fuerit ponderis mẽſura mille libꝛaꝝ.Er qͥ pt

veriſiir ↄpᷣhendi ꝙ familia ſua erat circa triginta

milia ꝑſonaꝝ hẽbat q̊ͥʒ qdragintamilia p̃ᷣſepia eqͥ

rum curuliũ.⁊.xij.milia equeſtriũ.iij. Reg.uij.et
ij. palip. De diuitijs einagr iſ. Kexr. des de⸗

dit ſalomoni diuitias ⁊ glam vt nemo fuerit ei ſi
milis in regiba cunctis retro dieb. Omneſq; qͥ re

manſerant de amoꝛreis · etheis.iebuʒeis.phere⸗
ʒeis.fecit ſibi tributarios. Regins q̊ʒ Sabba de

dit ſibi.cxx.talẽta auri ⁊ aromata młta nimis ge
maſq; pᷣcioſas Et vt ðꝛ.iij. Reg.x.Erat põdꝰ au⸗

ri qð offerebat ſalomoni ꝑ ſingulos annos ſexin
gentaſeragintaſex talentoꝝ auri excepto eo qð of
ferebãt viri qͥ erant ſuꝑ vectigalia ⁊ ſuꝑ negocia⸗
toꝛcs.Et oẽs reges arabie duceſq; terre. Ubi ſci⸗
endũ ꝙ talentũ eſt triplex jᷣm catholicõ. Pꝛimũ ẽ
l. libꝛaꝝ ſᷣm aliqͥs.lxxvij.libꝛaꝝ ſᷣm alios.cxx.li⸗
bꝛaꝝ Sumẽdo aũt mediũ ſcʒ ꝙ eſſet.lxxij.libꝛaꝝ.

introitus eius aſcendebat ad qdragintaſeptẽmi

lia nõgentaqᷣnquagintaduas libꝛas auri. Libꝛa
aũt auri valet circa.xc.ducatos. Erat ̊ introi⸗
tus eius ãnualis quadro milioni ⁊ cinquecento
cinquãtacinq; miliaria.⁊ qᷓtrocẽto quaranta du⸗
cati ſine alijs introitibo cõibo. Argentũ autẽ erat
in tanta copia vt nullius reputaret᷑ pꝛecij diebus
eius.Fecit inſuꝑ templũ mirabile in hierlm deo
qð famoſum erat in toto oꝛbe vtʒ in.iui. Regũ di

uer ſis.c.ad cuius opus.lxx.milia viroꝝ erant oc

nn
nnbl
tſlen⸗
Mnn
rn
Meni
earn
Dmbed
ſtaicke
ni
Hüͤn
lons
iah⸗
rehobe
fioſn
Möa
minetm
nrüm
ſoeti
ahoons
WMotmn
ungo
migut
Gnno⸗
ſlomo
on
ui
aſurt
sin
icr
hee
“
zmgn
iin,
gn

genson
mnccet

as dn

Gohr
Hnines
tign
Nos an
l
lpon
Cic

deN

cupati ad inciſionem lapidum de montibyvt dici

„

tur.iij. Reg.v.⁊ in.vij.annis ↄpleuit tam grande

opus.Fecit deindedomos ſuas ad habitanduũ in
xiij. annis. De ſapiẽtia ⁊ fama eius ſcribit᷑.iij. Re

— .

gum.uij.ꝙ ſalomon erat noiatus in vniuerſis ge
tibo ꝑ circuitũ. Locutus q̊ʒ eſt tria milia pabolaſ

2⁊ fuerũt carmina eius qͥᷣnq; milia ⁊ diſputauit ſu

per lignis.i.arboꝛibi a cedro q eſt in lybano vſq;
ad ꝓſopũ q̃ egredit᷑ de pariete.⁊ diſſeruit de iumẽ⸗
tis ⁊ volucribo ⁊ reptilibo ⁊ piſcibo.⁊ veniebantde
cunctis ꝓplis ad audiendũ ſapiam ſalomonis.et

in. iij. Reg. x.c. ðꝛ. ꝙ regina ſabba venit a finiboter

„

re audire ſapiaʒ ſalomonis.⁊ vidẽs domũ famili
am ⁊ oꝛdinẽ miſtrantiũ nõ remanſit in ea alitus

5p admiratione ſapie ſue. Uñ⁊ dixit ei. Vidi ocul

meis ⁊ pbaui ꝙ media ps nũciata nõ fuerit mihi.
Maioꝛ eſt ſapiẽtia tua ⁊ oꝑa tua qᷓ; rumoꝛ quem

audiui Et in.iij c.legi ꝙ pᷣcedebat ſ. apiẽtia Salo
monis ſapiẽtiã omniũ oꝛiẽtaliũ ⁊egiptioꝝ.⁊lapię

tioꝛ erat cũctis hoĩbo. hec ſibi fuit collata diuinitꝰ
in ſomnis put poſtulauerat a pꝛincipio regni ſui
in ſui puericia. ⁊pᷣcipue in iudicãdo populum.qð
marime oñdit in pᷣncipio ⁊ pᷣmo iudicio ⁊ ſenten
tia quam tulit ↄtendentib duab meretricibus
coꝛam eo vtʒ ibi. De dilitijs iam dicta ſunt ab eo
ſed turoe eſt dicere de voluptatibo eius.cũ vt dici
tur.iij. Reg.xi.Fuerũt ei vxoꝛes q̃ſi regine ſeptin
gente ⁊ ↄcubine trecente his copulatꝰ eſt ſalomõ
ardentùſimo amoꝛe. Et auerterũt mulieres coꝛ
ciꝰ. Cũ q; iam ſenex eſſet depᷣuatũ eſt coꝛ eius per
mulieres. Ubi notandũ ꝙ in tanta magnificẽtia
ſua.potentia.fama ⁊ abũdantia nõ eſt auerſu
deo niſi ꝑ inoꝛdinatũ amoꝛẽ voluptatũ.⁊ niſi pe⸗
nituerit coꝛruptus in aĩa ⁊ coꝛꝑe eſſet⁊ damnatꝰ
Sed bhebꝛei dicũt ⁊ plures doctoꝛes.ſancti eũ pe
nituiſſe. ⁊ tũc feciſſe hũc libꝛũ Ecẽs. UVn intitulãt
eũ hebꝛei de pnia ſalomonis ·qͥd g̊ ↄduſit oĩa erꝑ
tus. reperi in oibus vanitatem ⁊ afflictiõem? nil
ꝑmanere ſub ſole ſed oĩa deficere. Coꝛrupti ſũt g
omnes mũdani in amoꝛe mundi.⁊ ideo nolite di
ligere mundum. .

*

Becundo contemnen F.m

dus eſt mundus non amandus ꝓpter vilugtem
entitatis eoꝝ que ſunt in mdo Uñ dicit Abho⸗/
minabiles facti ſunt in ſtudijs ſuis. Res fede ſũt
viliſſime ⁊ abbominabiles.dicit aũt ꝓpha.Abho⸗
minabiles facti ſunt in ſtudijs ſicut ea q dilexet᷑t
ſcʒ amatoꝛes mũdi.Ea eni eſt vis amoꝛis vt talẽ
te eſſe neceſſe ſit q̃le eſt.id qð amas m aug.⁊ hug.
Habet eni amoꝛ vim vnitiuaʒ ⁊ tranſſoꝛmatiuã
ſm Dioni.Cũ ꝗ̊ vilia ſunt qͥ amant᷑ a1 muũdanis ⁊
abominabilia ⁊ ipi q̃ efficiũtur abominabiles.
Tilitas aũt ⁊ abominabilitas mũdialium appa
ret triplici reſpectu.
Pꝛimo reſpectu materie qualitatis.
Secũdo reſpectu aie nobilitatis.
Tertio reſpectu mixture anxietatis.
AOualitas materie mũ dialiũ eſt valde vilis vñ
8ꝛ: Hiere. uij. Stultus ꝓplus meus ine non cogᷣ
uit. Filij inſipiẽtes ſunt ⁊ vecoꝛdes. Sapientes
ſunt vt faciant mala.bene aũt facere neſcierñt. A

ſpexi terram ⁊ ecce vacua erat ⁊ nihil q̃ſi diceret.
Ecce ſtulticia maxima hoĩm qꝛ totũ amoꝛẽ ⁊ co
gitatũ ſuũ ponũt ad terrena ⁊ mũdana.cũ tñ va⸗
cua ſit terra veri ⁊ firmi boni.⁊ nihil ſit qð in ea
appareat boni.nihil eni eſt qð de ſe tendit in nibi⸗
lum.⁊ſicut omnia ex nihilo facta ſunt.ita ex ſe ha
bent redire in nihilũ.Quid aũt vilius dici poteſt
imo ⁊ nücupatur tali noĩe q̊ͥ nihil vilius nil abo/
minabilius eſt ſcʒ ſtercꝰ.Ecci.xxij.De ſtercoꝛe bo
um lapidatus eſt piger.qͥ deo nõ ſeruit ſed mũdo
Piger eni in dei oꝑe hmòi lapidat᷑.quatur.ꝓcuti
tur.⁊ occidi? de ſtercoꝛe bouin.i:de poſſeſſoe tꝑa
lium ꝑ inoꝛdinatũ affectñ diuitiaꝝ qs pꝛedicato
res ſancti qͥ vt boues ſcidunt terram peccatoꝛuʒ.
ſed ad fructificandũ reputãt ſtercoꝛa im expoſiti⸗/
onem Greg. Uñ aplus ad phil.uij. Omnia arbi⸗/
tratus ſunt vt ſtercoꝛa vt xpᷣm lucrifaciaʒ.Et Jo
belis.i.ðꝛ Cõputruerũt iumęeta in ſtercoꝛe ſuo.
Oð exponit Greg.dicẽs ꝙ h̊ eſt mũdi amatoꝛes
in luxurie fetoꝛem vitam finire. Uñ E cci.ix.dicit᷑
Omnis mulier foꝛnicaria vt ſtercꝰ ↄculcabitur.
Et de gła peccatoꝛis ðꝛ.i.Math.ij. Glia eiꝰſter⸗
cus ⁊ vermis.⁊ qͥd ſunt auꝝ argentũ ⁊ alia metal
la in quib pcipue ↄſiſtũt diuitie niſi fer terre.qd
ſericum vñ fiũt pulcra oꝛnamenta niſi ſtercꝰ ver⸗
miũ.qͥd varia vnde glłant᷑ hoies niſi pelles vmiũ?
muriũ.panis ⁊ vinu ⁊ alij fructus ex terra naſcũ⸗
tur q pinguefit ſtercoꝛibo aĩaliũ.⁊ ſumpta in cibũ
⁊ potũ in ſtercus ⁊ vꝛinã ↄuertũtur.Et qͥd eſt ipſe
ho qᷓ;tũ ad materiã inqͥt Ber.niſi ſperma fetiduʒ
ſaccus ſtercoꝝ cib vermiũ.cuius finis talis ẽ ip
ſum qͥʒ tale ẽ ym phᷣm. Quis finis luxurie.nonne
ſtercus.qs finis delitiaꝝ eius ⁊ potus.nõne cru
ciatus aliqn vẽtris vel capitis cũ nimis eſt ⁊ de/
mum ſtercus.qͥs finis dominij.nõne ſeruitus. qs
finis honoꝛis.nõne frequẽter ↄfuſio.qͥs finis boj
minis q̊ ad coꝛpus:.nonne cinis.Unde Job.xx.
HVoc ſcio a pᷣncipio exqͥ poſitus eſt hõ ſup terram
ꝙ laus impioꝝ ẽ bꝛeuis.Et paulopoſt. Si aſ cẽde
rit in celũ ſuꝑbia eius ⁊ caput eius nubes tetige⸗
rit q̃ſi ſterqͥliniũ in fine ꝑdet᷑.⁊ qͥ eam viderant di
cẽt.vbi eſt.velut ſomniũ euolãſ nõ inueniet᷑ ſicut
Coſdroe rex ꝑſarũ qͥ ita ſuꝑibiuit vt facta ſibi tur

ri argẽtea faccret ſe adoꝛare vt deũ.ſʒ ↄfuſꝰ captꝰ

⁊ decapitatus eſt ab heraclio imꝑatoꝛe? in ſterq
liniũ redactꝰ. Nolite ꝗ̊ diligere mũdũ ⁊c. Secun
do oñditur vilitas mũdi reſpectu nobilitat aie.
ps.Abyſſus abyſſum inuocat.Abyſſus cuinõda
tur fundꝰ eſt deus infinitus cuiꝰmagnitudis nõ
eſt finis. abyſſus eſt aia nr̃a infinite capacitat/ in
potentia.iũq; eni põt tm̃ veritat intelligere vł
bonitatis gre hr̃e quin adhuc plus acqrere poſſit
ſeu accipe.abyſſus ̊ inuocat abyſſum.qꝛ aia qua
ſi infinite nobilitatis appetit deũ nobiliſſimum ⁊
ſummũ bonũ qð clarius loquens ps.dicit. Siti
uit aia mea ad deũ fontẽ viuũ.xeciſti eni nos do
minead te ⁊ inqᷣetũ eſt coꝛ nimdonec reqeſcat i te
inqᷣt Aug.in li.ↄfeſ.Eſt ̊ aia nobiliſſima in ſe ⁊re
ſpectu nobilitatis eius oia terrena viliſſima ſunt
nõ ſolũ metalla ⁊ aĩalia.ſed ⁊ celũ⁊ ſydera.ſolælu
na.ſicut vinũ ⁊ ſi in ſe ſit pᷣcioſum ↄꝑatũ tñ balſa
mo viliſſimũ erit. aurũ in ſe nobile⁊ carien ſed

Citulus Bexius

comꝑatum adamanti.carbunculo vel topaſio vi
le erit. Sic nobiliſſima aĩia cũ ſit.vilia ⁊ abomia
bilia ſunt reſpectu eius cetera ꝓpt qd dicebat ber.

O aia inſignita dei imagine.decoꝛata ſiłitudine.

redempta xpᷣi ſanguine. deſpõſata fide.dotata ſpi
ritu.deputata cũ angelis.capax beatitudinis. he
res bonitatis ꝑticeps rõnis:qͥd tibi cũ carne. q̃ſi
dicat.quo amoꝛe inheres iſtis reb mũdi q̃ oꝛdi/

nantur ad carnem cũ ſis ita nobilis.⁊ ipᷣa ſcʒ ca

ro ita vilis vt ſit qᷓſi infinita diſtantia magis qᷓ;i⸗
ter celũ ⁊ terram.ſieit aũt res nobilis ⁊ pcioſa ſi
cõiũgatur rei multũ ignobilioꝛi vilificat᷑. ſiẽ ſiqᷣs
cõiũgeret aurũ cũ luto.vel bonũ vinũ cũ aceto vł
aqua.ita aia in ſe nobilis efficit᷑ vilis ⁊ impura et
abominabilis.cũ amoꝛe ↄiungit᷑ cũ iſtis munda⸗
nis rebo.ꝓpt qð ðꝛ ꝙ abomiabilisẽ dño impiuſ⁊

impietas eius.Sapᷣ.rxuij. Habitatio q̊ʒ anie pꝛo

pꝛia in celo eſt in qͥ habitare ꝑ affectũ debet ſᷣm il
ud Phil. iij. Noſtra ↄuerſatio in celis eſt.ſed ter
ra cum omnibo q̃ in ea ſunt eſt vt punctus ſᷣm a⸗
ſtrologos reſpectu celi.Quã vilis eſſet qͥ ꝓ maß et
nobiliũſſima ciuitate capet vnũ vile tuguriũ qua⸗
le eſt mũdus reſpectu celi. Sed nec totũ mundũ
ſeu terram cũ omniby bonis ſuis qͥs vnqᷓ; poſſe/

dit.quis aũt poſſedit vnq; totũ auꝝ aut argẽtuz.

aut lapides pᷣcioſos mũdi.qs dãnatus eſt ſilis oĩ

bus gentibo vel aĩaliby terre. qs obtinet ocʒ hono
re ⁊ glam.nõnc ſiqs a multis laudat᷑ ab alijs ei ð
trahitur ⁊ maledicit᷑.qs oẽm voluptatem intẽtã
venereoꝝ vel ciboꝝ ↄſecutus eſt.ſed cũ oĩs dele/⸗
ctatio ſenſualis paſſio ſit.vñ ⁊ cum tranſmutati⸗
one coꝛꝑali ſi inoꝛdinate ⁊ non moderate accipit
nocet q;plurimũ ⁊ viliſſima creatura efficit quia
ſimilis beſtijs Eccs.iij.Dixi de filijs hoĩm vt pꝛo
baret eos deus ⁊ oñderet ſitłes beſtjs. Wiliſſima

demüũ oñnditur omnis creatura reſpectu głe ſup⸗

ne ſeu beatitudinis diuine ad quã videndam ⁊
fruendam aia eſt creata. Oculus eni nõ vidit nec
zuris audiuit nec in coꝛ hois aſcendit q̃ pꝛepara
uit deus diligentibo ſe. nõ mundũ ſed ſe deũ.i.co
rinth.ij. Uiſio illa tanta pulcritudinis eſt.tãtoq;
amoꝛe digniſſima vt ſineilla Plotinus phs aiazʒ
duibuſtiberr qᷓ;tiſtibet bonis repletam eſtimet in
feliciſſimam ait Aug.de ciui.dei Ex hac ſequitur
gaudiũ immẽſum cuius ↄpationc omne gaudiũ
⁊ delectatio mũdi viliſſima ⁊ abominabilis ẽ.vñ
Bern. Alud eſt vm gaudiũ ⁊ ſummum qð nõ de
creatura.ſed de creatoꝛe ↄcipit᷑ qð cũ acceꝑis ne⸗
mo tollet a te. cuius cõꝑatione ois iocũditas me
roꝛ eſt.omnis ſuauitas doloꝛ ẽ.omne dulce ama
rum.omne decoꝝ fedi.⁊ omne qð delectare põt
mMoleſtũ. Et ſap̃.xi.ðꝛ. Tanqᷓ; momẽtũ ſtatere ſic
etſt ante te.ſ.o deus oꝛbis terraꝝ ⁊ tanq; gutca ro
ris ante luchanũ q; deſcẽdit in terrã Abominabi
les fiũt g̊ hoies amatoꝛes mũdi ꝓptervilitatẽ q in

mũdo reꝑitur comꝑatione aie reſpectu ſue capaci

tatis habitationis ⁊ vltimijfinis ſcʒ glie.t ideo
Nolite ᷓ diligere müdum ⁊c. Tertio oñdit vili
ras mũdi.i.eoꝝ q amant᷑a mũdanis reſpcũ anxi
etatis ⁊ mixture que eſt in ipᷣis diuitijs.honoꝛifi
centijs. delitijs ⁊ hmõi. Riſꝰ doloꝛe miſcebit᷑ ait
Sgalomon ꝓuer.xuij. Job. v. Homo nafcitur ad

laboꝛem.Et in figuram huius dictum fuit Adeĩ
ꝑſona totius humani generis ſpinas ⁊ tribulos
germinabit tibi. GBeñ. iij. ſcʒ terra q;tũ cũq; colas
Sic qᷓ;tũcũq; qͥs querat fructũ delectatõis ex ter
ra coꝛpis ſui diuerſis exercitijs.tñ ſpinas diuſaꝝ

Irietatũ affligentiũ eũ vel tribulos remoꝛſionis
conſcie patit᷑. vt nõ integre letari poſſit velnõ ↄſe

quendo vt libet vel timẽdo ne ꝑdat. Uñ ⁊ Boeti
us de philoſophica ↄſolatiõe dicit ꝙ multi ama⸗
ritudinib falicitas huius mũdi reſi pſa eſt. nec eſt

ait idem aliqͥs tam cõpoſite felicitatis qui nõ ali

qua ex ꝑte cũ ſua foꝛtuna rixetur. Nam ſi habʒ ali
quis diuitias.aliqñ nõ hẽbit filios.vel ſi hʒ ma⸗
los inde cruciat᷑.ſi bonos timet ne moꝛit ſi hʒ di

uitias ⁊ filios aliqñ nõ hẽbit natales nobiles. ſi

nobilis ſit. nõ hẽbit honoꝛes.ſi honoꝛes młtas i⸗

uidias ⁊ inimicicias patiet.vel infirmitates gra⸗
ues incurret.⁊ſic ſemꝑ hʒ in mũdanis cũ gaudio
mixtam aliquã anxietatẽ achab reguũ hebat iſrł
et qꝛ non poterat hr̃e vineã naboth. de q̃ volebat
viridariũ facereex triſticia infirmatus ẽ.iij Reg.
xxi. Aman agagites erat pᷣmuſ in curia aſſueri bo
noꝛatiſſimus ab eo.⁊ qꝛ vnus hõ ſcʒ mardocheꝰ

nõ honoꝛabat eũ vt ceteri nihil reputabat tantã

felicitatẽ. In li.Heſter.iij c. Achitophel ſapientiſ
ſimus qꝛ nõ fuit factũ ſᷣm ↄſiliũ ſuũ ita amarica⸗
tus eſt ꝙ laqueo ſe ſuſpendit.ij. Reg.xvij.O cum

q;to laboꝛe ea q ſunt in mũdo qrun diuitie. deli⸗
tie.voluptates.honoꝛes dignitates.cũ q;to timo

re nõ amittendi poſſident᷑ ⁊ ſolicitudine. cũ qᷓ;io
doloꝛe gdũtnr vel auferũtur. Sʒ ſi oia babeant
ad mutũ qð nunq; eſt nihil tñ ſecũ de mundo exi
ens ferre põt hõ.qm̃ inqᷣt põ.Cũ intcrierit nõ ſu⸗
met dia.i.aliqd ex omnibo.nec deſcẽdet cũ eo glia
eius.Etiõ nõ ſunt hoĩs bona q ſecũ ferre nõ põt.
ait Amb.ſ.vera ⁊ pꝑmanſura bona ſed ⁊ ipᷣis ma⸗
lis penalibo plenus eſt mũdus in tota vita hoĩis
vt veriſſimũ inueniat᷑ qd ðꝛ E cẽs.ij.Cuncti dies

eius laboꝛibo ⁊ erũnis pleni ſunt nec ꝑ noctẽ qui

dem requieſcit. Et certe mirũ eſt quõ cũ mũdus
fit plenus tot calamitatibo hoĩes diligãt ipᷣm vł
vitam pñtem q potius moꝛs dicenda eſſet.Enu
merat aliq̃s ex his miſerijs ⁊ anxietatibo q̃ baben
tur in mũdo cõiter Aug.in.xxij.de ciui.dei.cxxij.

dicẽs Quid eni eſt qð cũ laboꝛe memmimus ſine

laboꝛe obliuiſcimur.cũ laboꝛe addiſcimꝰ ſinela⸗
boꝛe neſcimus.cũ laboꝛe ſtrennui ſine laboꝛe in /⸗
ertes ſumus.Sed pᷣter puerilis etatis penas ſi⸗

ne qᷣb addiſci nõ põt a pueris.qͥd maioꝛes volũt

qui vix aliqd vtiliter volũt.q̊t ⁊ q;dtis penis gen?
agitetur humanũ que non ad maliciaʒ pꝑtinẽt ini
quoꝝ.ſed ad ↄditioem ꝑtinẽt miſeriãq; cõmunẽ

Quis vllo ſermone dixerit.qᷣs vlla cogitatõne cõ
pᷣhendit.qᷓ;tus eſt metus.qᷓ;taq; calamitas ab oꝛ

bitantib atq; luctu.a damnis ⁊ dãnatiõibo. a de
ceptionibo ⁊ mẽdacijs hoĩm. a ſuſpitionibo falſis
ab hoibo violentis.a facinoꝛibo ⁊ ſcelenibalienis
qnquidem ab eis ⁊ depᷣdatio ⁊ captiuitas ⁊ vin/⸗
cula ⁊ carceres.exilia ⁊ cruciatus.⁊ amputatio
membꝛoꝝ.⁊ puatio ſenſuum.⁊ oppꝛeſſio coꝛpor.
ob obſcenam libidinem oppꝛimẽtis explendam.⁊
alia hoꝛrenda multa ſepe cõtingunt.Quid ab in

s
a
elg
ns

Capitulũ. XIIII.

numeris caſibus qui foꝛinſecus coꝛpoꝛi foꝛmidã

tur.eſtibo ⁊ frigoꝛib⁊ tẽpeſtatibꝛimbꝛib alluuio

nibus.choꝛuſcatiõibi.tonitruiſ.grandine.fulmi
ne.motib.hiatibuſq; terraꝝ oppꝛeſſionibbruina
rum.ab offeuſionib ⁊ pauoꝛe. vel etiam malicia
lumentoꝝ.a tot venenis fructuũ aquaꝝ.aurarũ
beſtiaꝝ.vel etiam moꝛtiferis moꝛſibi.a rabie que

cõtingit ex rabido cane.vt etiam q blanda ⁊ ami⸗
ca ſuo dno beſtia.nonnunqᷓ; vehemẽtius ꝛamari

us q; leones dꝛaconeſq; metuant᷑.facitq; hominẽ

quem foꝛte cõtaminauerit ↄtagione peſtifera ita
rabioſum vt a ꝑntibo cõiuge filijs plus omni be/⸗

ſtia foꝛmiderur. Que mala patiutur nauigãtes.qᷓ

terrena itinera gradiẽtes.Quis ambulat vbicun
q; inopinatis nõ ſubiacens caſib.de foꝛo quidaʒ
rediens domũ ſanis pedib ſuis cecidit pedẽ fre⸗
git ⁊ ex illo vulnere vitã finiuit. Quid videt᷑ ſedẽti
ſecurius de ſella in qua ſedebat heli ſacerdos ceci
dit ⁊ moꝛtuus eſt. Agricole ĩmo ⁊ oẽs homines
quot ⁊ q;tosla celo a terra vel a ꝑnicioſis anialib⸗
caſus metuũt vt araneis.ſcoꝛpionibi.ſerpentibi.
bufonibo tarantolis.vel nociuis fructib.contra
millefoꝛmes demonũ incurſus.quis in innocen
tia ſua fidit.qñquidẽ ne qͥs fideret etiam ꝑpuulos
baptiʒatos quibo certe nil innocẽtius ẽ.aliqñ ſic
vexant vt in eis deo ſinente iſta monſtret᷑ huiꝰ vi⸗
te flenda calamitas ⁊alterius deſiderãda felicitas
iam vero ex ipᷣo coꝛꝑe tot exiſtũt moꝛboꝝ malavt

noõ libꝛis medicoꝝ cũcta compᷣhẽſa ſint in quoꝛũ
pluribo ⁊ pene oibo ipᷣa etiã ad iumenta ⁊ medica
menta toꝛmenta ſunt.vt homines a penaꝝ exitio

penali eruantur auxilio Nonne ad hocꝑduxit ho
mines ſitientes ardoꝛ imanis.vt vꝛinam qͥʒ hũa
nam vel ctiam ſuam biberent. Nonne fames ad
hoc vt a carnib hominũ homines abſtinere non
poſſent.nec inuentos moꝛtuos hoiĩies.ſed quoſa
le ꝓpter hot occiſos.nõ quoſſibet alienos.verũeſi
am filios matres incredibili crudelitate q; rabi⸗

ga eſuries faciebat aſſumerent. Ipe poſtremo ſõ⸗
nus qui ꝓpꝛie quietis nomẽ accepit qͥs verb expli

cet ſepe ſomnioꝝ viſis q; ſit inquietꝰ. ⁊ q;magniſ

licet falſaꝝ rerũ terroꝛibo aiam miſeram ſenſuſqʒ
pꝑpturbet. Ab hmoõi mñ miſerijs q̃ſi quibuſdã inferꝭ

vite non liberat niſi gratia ſaluatoꝛis xpᷣi dei ⁊ do

mini noſtri ieſu.hoceni nomẽ eſt ei ieſus qͥ ſalua/⸗

toꝛ interõtatur.hec ille. Tiberat ſiquideʒ gra xpᷣi
ab hmõi miſerijs mũdi ꝑducendo ad glaʒ vbi nõ
erit moꝛs.neq; luctus.neq; clamoꝛ. ſed nec vlluſ
doloꝛ vt ðꝛ Apoc.xxi.ſed ꝑſectum plenumq; gau⸗
diũ ⁊ quies.nõ auteʒ liberãtur a malis amatoꝛeſ
mũdi.ſed de pñtibo vadũt ad ꝑpetuũ luctũ infer⸗
ni.vbi moꝛs ſine moꝛte defectus ſcʒ omms boni
ſine defectu. finis infinitus vt dicit Greg. in lib.
moꝛał. O vere immenſa cecitas ⁊ fatuitas amare

mundũ iſtum plenũ tantis miſerijs.vbi et ſiquid

boni eſt mixtũ eſt cum multis anxietatib.⁊ exin⸗
ge puenire ad maioꝛes ⁊ ꝑpetuas calamitates.
Nolite ergo diligere mundũ ⁊c.qꝛ abominabiles

facti ſunt ꝛ . J

In tertia parte pꝛinci.S.iI.

pali notabatur nullitaspbitatis in mundo.qꝛdi

citur. Mon eſt qui faciat bonum ſed ex amatoꝛibꝰ

mũdi qui mundo volũt frui nõ eſt vſq; ad vnum
id eſt nec vnꝰ tm̃ ex eis ⁊ loquitur de oꝑe vere bo⸗

no ſcʒ meritoꝛio ⁊ grato deo. Quãuis eni tales q

ſunt in moꝛtali faciant multa de genere bonoꝛuʒz

vr elemoſinas.ieiunia.oꝛationes.⁊ hmõi.nulluʒ
tamen eoꝝ eſt opus meritoꝛiã nec vere bonũ.⁊xò

eſt ᷣm b.tho.in pma ſcðe.qꝛ nullũ opus hominis

poteſt eſſe meritoꝛiũ ⁊ deo acceptũ qð fit ſine gra

ſʒ amatoꝛes mði ſtſñ gr̃a ⁊ inimici deivt dictũ ẽ.õ

Et iõ exeis ñ ẽ qᷣ faciat bonũ.Cõtraria ñ pñt ſiłi⸗

eſſe Cũ aũt ex amoꝛc mũdiꝓcedant innuera ma⸗
la ideo amatoꝛes mũdi non poſſunt facere bona.
nõ eſt qui faciat bonũ ex eis.Quãta peccata oꝛiã/⸗

tur ex amoꝛe mũdi oñdit Auguſt.in.xxij.de ciuit᷑.

dei.c. xxij.dicẽs.Quid amoꝛ ipe tot reꝝ vanaꝝ at
qᷓ; noxia v.et ex hoc moꝛdaces cure.ꝑturbatiões
metoꝛes.foꝛmidines.inſana gaudia.diſcoꝛdie. li
tes.bella.inſidie inimicicic.fallacia ⁊ audacia.a⸗
dulatio fraus.furtum rapina.perfidia.ſuperbia
ambitio.inuidentia.homicidia.paricidia.crude
litas.ſeuitia.nequicia.luxuria.petulantia.iinpu
dentia.impudicici a. foꝛnicationes.adulteria.in
ceſta.⁊ contra naturam vtriuſq; ſexus tot ſtupꝛa
atq; immundicie.quas turpe eſt dicere ſacrilegia
hereſes.blaſphemie periuria.oppꝛeſſiones inno/⸗
centium.calũnie.circũuentiones.pᷣuaricationes
falſa teſtimonia.iniqua iudicia.violentie.latro⸗
cinia.⁊ quicqͥd taliũ maloꝝ in mente nõ venit. et
tamen de vita iſta hoĩm nõ recedit. hec vtiq; ho⸗

minſñ ſunt maloꝝ ab illa tñ erroꝛis ⁊ ꝑuerſi amo

ris radice venientia cũ qua omnis filius adã na⸗

ſcitur. hec ille.Et ſic ptʒ ꝙ nõ eſt qui faciat bonuʒ

ex amatoꝛibo mũdi.qꝛ vnũ ſolum ex tot peccatis
eſt ſufficiens ad tollendũ gratiam.⁊ ꝑ ↄſequẽs oẽ

bonũ meritoꝛiũ.ſed ⁊ſiquid faciũt amatoꝛes mũ

r de genere bonoꝝ ⁊ iſtud multũ tepide atarde⁊
indebite factũ.qꝛ vel ꝓpter mũdũ faciunt ⁊ ſic cõ⸗
gregauerũt mercedes ⁊ miſerũt cas in ſacculũ ꝑ⸗

tuſum vt dicit᷑ aggei.i.Quia ꝓpter malũ fiuem et

vanum non inde fructũ ſuſcipiunt. vel ſi faciunt
ꝓpter deũ nõ tamen cũ illa diligentia ⁊ ſolertia ſic
ea que faciunt ꝓpter mundũ. Un Greg. diſt. xl vij
dicit. Omnes huius feculi dilectoꝛes interrenis
rebo foꝛtes ſunt.in celeſtibo ſunt debiles.naʒ ꝓ ta⸗
li gła deſudare vſq; ad moꝛtẽ appetũt.⁊ ꝓ ſpe ꝑpe

tua nec paꝝ quidẽ in laboꝛe ſubſiſtunt Pꝛo terre⸗

nis lucris quaſſibet iniurias patiunt᷑ ⁊ tolerãt.⁊
ꝓ celeſti mercede vł tenuiſſimi vbi ↄtumelias fer
re recuſant.Terreno iudici tota die etiã aſſiſtere

foꝛtes ſunt. In oꝛatione vo coꝛã dño vł vniꝰ hoꝛe

momẽto laſſant᷑ Sepe nuditatẽ.deiectionẽ.famẽ
q;/ SS diuitijs atq; honoꝛiba tolerãt.⁊ ea⸗
rũ reꝝ ſpe ſe ꝑ abſtinẽtiã cruciant ad q̃s adipiſcẽ

das feſtinãt.hec ibi.Quis ex mũ danis ſuſtinet il
los laboꝛes ꝓ deo q̊s ſuſtinet ꝓ reb mundi. certe

nõ eſt vſq; ad vnũ.vtʒ in ruſticis.mercatoꝛibo.ar
tificib.ſtipẽdarijs.nautis.⁊ alijs.Et qð peius ẽ
ex inſenſibilicate pꝛoueniens eſſe ſubſentibus de
liciasputabant. Job.xxx.ſub ſpinis tot laborum
ꝓ mũdo videtur peccatoꝛibo feliciter manere ⁊ in
delitijs.O ſi poſſemus ait Ausuſt. noſßot ccta

Titulus ſexrtus

re et nobiſcum amatoꝛes mundi excitare vt eent

rantum amaroꝛes dercgeum ſunt ſecult perturt
Demum etiam tanta eſt miſeria huius vitevt nõ

ſit qui faciat bonum ſemper etiam quantumꝙ;
ſanctus nõ eſt vſq; ad vuũ ſcʒ xpᷣm ipᷣo excepto cũ
matre ſua.Nõ eſt qui faciat bonũ ſuꝑ terrã ⁊ non
peccet. vt ðꝛ.iij. Reg.viij.? Eccs.vij. Quinimo ſe

pties in die cadit iuſtus.qꝛ ſeptẽ modis.ꝑ iq̃ran/⸗
tiam ꝑ negligẽtiã.p incõtinẽtiã ſenſuũꝑ impatieẽ
tiam. p inſipietiã diuinoꝝ.ꝑ ingratitudinẽ ꝑ affi

cientiã.i.affectũ inoꝛdinatũ.nolite ̊ diligerce mũ

dũ. ã ⁊ in figurã anathematiʒauit dñs theſau⸗

ros Jericho.vt nullꝰ de eis acciꝑet qͥcq;. Jericho

interpᷣtat᷑ luna.⁊ ſignificat mũdũ valde mutabi⸗

lem cuius res nõ debent accipi a fidelibi vt eis in
hereãt.ſʒ qͥlibet dʒ eas igni diuini amorꝭ ecpone

re vt ſᷣm ipm ea diligat ⁊ poſſideat.ałs ↄriũ faci/

ens ſiẽ Achoꝛ lapidabit᷑ eterna damnatõeꝑxpᷣm
ſaluatoꝛẽ. Qui eſt bndictus in ſecula ſecloꝝ amẽ.

ria dono ſapie ſᷣm tho.ij.ij.q.x

beat faſtidiuʒ de deo ⁊ de donis eius. Unde illa

eclaratiõe dic idẽ tho.vbi.S. ꝙ nomẽ ſtulticie a
uuvoꝛe vr̃ ſumptũ eſſe. Uñ vſido.diẽ in li.echi.q;
ſtultns eſt q pter ſtupoꝛẽ nõ moue?᷑.⁊ differt ſtul⸗
cicia a fatuitate.qꝛ ſtulticia ĩpoꝛtat hebetudinem
emdis ⁊ obtuſionẽ ſenſuun. Fatuitas aũt ipoꝛtat

ꝑ caliter ſpũalis bᷣuatioõem ſenſus.Et iõ ↄpueniẽ⸗

er ſtulticia opponit᷑ ſapie. Sapiẽs eni ſᷣm yſi.di⸗
ers eſt a ſapoꝛe qꝛ ſicut guſtꝰ eſt aptꝰad diſcreto
niẽ ſapoeis clboꝝ.ſic ſapies ad ↄpᷣſcendũ q̃litatem
gen, 2 cã. circa ſpũalia. Et ſic ſtulticia opponit᷑ ſa

mam fatuus caret ſenſu dijudicãdi.ſtultꝰ aũt ha⸗

ex ſenſum hebetatũ.ſapiẽs aũt ſubtilẽ.inſipiens

Mir vt dic yſido grius eſt ſapiẽti eo qeſt ſine ſapo

e viſcretiois ⁊ ſenſus.Uñ idẽ vr inſipiẽtia ⁊ ſtul

ticia.pᷣcipue aũt vr ſtultꝰ qn qs deficit in ſnia iu⸗
icij q artendit᷑ circa altiſſims cãm ſ.deũ qͥ ẽ finis
eimꝰz ſummũ bonũ.QOð aũt patiat᷑ qͥs ſtupoꝛeʒ

Nu hebetudinẽ in iudicãdo circa vltimũ finẽ pot

eſſe dupliciter. Uno mõ ex naturali indiſpoſitioõe
icut accidit in amentibo.⁊ tal ſtulticia nõ ẽ pccm̃

nõ eſt volũtaria.Alio mõ inq;tũ qͥs immergit

enſum ſuũ reb terrenis ex qͥ reddit᷑ ſenſus eiꝰ in
ceptus ad ꝑcipiendũ diuina ᷣm illõ.i.Cox.ij. aia

ls hõ nõ ꝑcepit ea q dei ſunt ſic ⁊ hoĩm hñiti gu/

ſtum infectũ humoꝛc nõ ſapiũt dulcia.⁊ tal ſtul/⸗
cicia eſt pctm. Uñn ðꝛ ꝓuer.i. Pꝛoſꝑitas ſtultoꝛuʒ
adet cos nullꝰ aũt pdit᷑ niſit᷑ pctm. Ncc obſtat
ſi dicat᷑ ꝙ pctim̃ ẽ volũtariũ.ſʒ ſtulticia ẽ inuolun
taria.qꝛ nullꝰvult eſſe ſtultꝰ.q;uis eni nullꝰ velit

ſtulticiã. vult tñ ea ad q̃ ↄſequit᷑eſſe ſtultũ.ſcʒ ab/

ſtrahere ſenſuʒ ſuũ a ſpuᷣalibo ⁊ imergere terrenis
Nã ⁊ idẽ ↄtingit in alijs pctis. Nam luxurioſus
vult delectatiòem ſine q̃ nõ ẽ pctm̃.vellet enĩ frui

ladon efm tho.ij.ij. q.xl vi.ar.iij .
eſt filia luxuùrie.⁊ ad ipᷣaʒ ꝑtinet hõ ha
mo vicia q nierat Greg.xxxi.moꝛał. inter filias
lururie.ſ.odium dei.⁊ deſperatio futuri ſeculꝑ⸗
vinẽt ad ſtulticiã q̃ſi due ꝑtes eiꝰ. Pꝛo huiꝰ mere

cetie ſicut oria. Fatnitas aũt ſicut pura negatio
5

delectatiõe ſine pctõ.Et qꝛ ſtulticia ſᷣm ꝙ eſt pec
catũ puenit ex h̊ ꝙ ſenſus ſpũalis eſt hebetatꝰ vvp
noõ ſit aptus ad iudicãda ſpũ alia.. NHaxime autez
ſenſus immergit᷑ ad terrena ꝑ viciũ luxurie qͥ ẽ cir

ca maximas delectationes quibo ratio maxie ab⸗

ſoꝛbetur iõ mãrime naſcit᷑ ſtulticia hmoi er luru
ria. UVñ ðꝛ ꝓuer.vij. Statim eã ſeqͥtur ſcʒ meretri
cem.ignoꝛans ꝙ ad vincula trahatur ſtultꝰ? Gre.
Qui ſtultus fuit in culpa ſapiẽs erit in pena.diſt.
xxxvij.qͥ ea.De ſtulcicia loqui pð. Simul inſipiẽs
⁊ ſtultus ꝑibunt.ps.xlviij.q;uis vt dictũ eſt inſi/
piens videatur eſſe idem qð ſtultus ait ſumendo
ꝓpꝛie terminos ipᷣos.tñ aliqñ ampliantur ⁊ reſtri

guntur termini in ſuis ſignificationibꝰ.vt h̊. Nã

inſipiens põt dici qͥ nõ ꝓſpicit in futuro. Stultꝰ
autem qᷣ neſcit in quo malo ſit nunc in pᷣſenti jm
glo.vel ſic. Inſipiens qui nõ attendit mala pñtia

vel futura. Stultus aũt qui ⁊ ſi attendit non ca⸗/
uet.vel ſic. Inſipiens cui res nõ ſapiũt ꝓut ſunt.
Stultus aũt cui res q̃ nõ debent ſapere ſapiunt.
Diuina eni ⁊ ſpũalia in ſe optima ſunt ⁊ ſuauiſſi⸗

ma ſuꝑ oĩa. iuxta illð ps.cxviij.Quaãdulcia fauci
bus meis cloquia tua ⁊c. Eloquia dñi dulcioꝛa

ſuꝑ mel ⁊ fauum.Terrena ⁊ carnalia in ſe anime

amara ⁊ aſpera ſunt ᷣm illud Aug. Omnia ſunt

aſpera.⁊ tu domine ſolus es requies.ſed vtrique
peribunt. Peribunt etiam a pᷣſenti vita ⁊ terre⸗
na vel in anima ⁊ coꝛꝑe.vbi Aug.ſic ait.Pone te
in manu xpᷣi eſto pꝛudens ⁊ pſpiciens tibi in po⸗

ſtremo.ſi non ita facis ſimul inſipiens ⁊ ſtult pe

ribis.Eſt eni triplex ſtulticia.
Pꝛima ſpiritualis ⁊ gratioſa.
Secunda ſpiritualis ⁊ criminoſa.
Tertia generalis ⁊ obpꝛobꝛioſa.

fiat vt ſit ſapiens.vbi Ambꝛoſi.in glo. ſic ait.In
ſcripturis diuinis ſapientia ꝓ aſtucia ⁊ callidita⸗

te ponitur ergo ſiqͥs videtur inter vos ſapiens eẽ

in hoc ſeculo.i.aſtutia mundi.ſtultus fiat.i.mũ⸗
danam ſapiam hoc eſt faſtũ ⁊ elaciõem de illa de/
ponat vt ſit ſapiens.quaſi dicat.vt non ſolũ vide
atur ſed vere ſit ſapicns.et quare.Quia ſtult? ſe⸗
culo pꝛudens eſt deo.hec ille.Ergo bec ↄſiſtit i cõ
temptu terrenoꝝ ⁊ moꝛtificationc vicioꝝ.q vidẽ
tur ſtulta apud mundi ſapientes.i.Coꝝ.i.Que
ſtulta ſunt mũdi elegit deus. Uñ Greg.in.x. mo⸗
rał cractans illud Job. Deridetur iuſti ſimplici/
tas ⁊ quaſi lampas contempta ait.Sapiẽtis in
ſtoꝝ eſt nil ꝑ oſtencatiõem infringere.ſenſum ver
bis apꝑire vera vt ſunt diligere falſa deuitare. bo/
na gratis exrbibere mala libentius toleare q; face
re nullam iniurie vltiõem querere.ſed hec iuſtoꝝ
ſimplicitas irridetur.qꝛ ab huius mũdi ſapienti
bus puritatis virtus fatuitas creditur.Ome qd
innocenter agitur ab eis ꝓculdubio ſtultuʒ repu/
tatur. Et quicqͥd in oꝑe veritas appꝛobat.carna⸗
li ſapientie fatuũ ſonat. quid nanq; ſtultius vide
tur mũdo qᷓ; mentem verbis oſtendere.mihil cal⸗
lida machinatõe ſimłare.nõnulł iiurijsotũelias
reddere. ꝓ maledicẽtibpoꝛare. pauꝑtate qrere poſ⸗

Depiea ſtulticia.i. Coꝛin. F.I
iij. Siquis videtur inter vos ſapiens eſſe.ſtuttu·

—

— —

— —

ni

⸗

Gee
“

n
le
oen
Nhe

in

icki⸗
noͤſi
Gn
Nifn
Bhinn
a
uſon
Guboe
los
mune
unt
nae

Reneſe
ℳ

Nle,

4

D
ſhent
f
N

ſeſſa relinquere. rapienti nõ reſiſtere. percutienti

maxillam alterã pᷣbere. Uñn bene huiꝰ mũdi dile⸗

ctoꝛibo ille egregiꝰdei ſapiẽs ſ. 6 moyſes ait. Abo⸗

minatiõe egyptioꝝ imolabimꝰdeo nr̃o.Oues qᷣp
pe egyptij edere dediguan.ſed qð egyptij abomi⸗

nsããtur ſᷣ iſrlite dño offerũ t.qꝛ ſimplicitatem ↄſcie
quã iniuſti quiq; velut infima abiectaq; deſpici⸗

unt.hac iuſti in vtutis ſacrificiũ vᷣtũt. Et excolẽ

teſ iuſti puricatẽ ac mãſuetudinẽ deo imolãt.qua

abominates repꝛobi fatuitatẽ putãt.hec ibi. Per
tinet &̊ ad iſtã ſanctã ⁊ ſpũalẽ ſtulticiã ꝙ bõ ñ mo

ueot᷑ iniurijs alioꝝ.ex eo vicʒ ꝙbomini nõ ſapiũt
terrena ſed celeſtia ſola.⁊ hec ẽ vera ſapia.Namq;
aliqs nõ moueat?᷑ iniurijs ex eo ꝙ eſt ſimplicit᷑ cix/⸗

ca oia ſtupidus h̊ ꝑtinet ad ſtulticiaʒ ſimpliciter.
ſicut in amẽtib qͥ nõ diſcernũt qͥd ſit iniuria.⁊ ſi
militer ꝙcontemnat terrena ex eo vicʒ ꝙ impedi
unt ꝓfectũ ſalutis affectio illoꝝ ⁊ occupatio.⁊ qꝛ
vilia cogſcũtur reſpectu celeſtiũ ꝑtinet ad ſanctã
ſtulciciã. Et ẽt loqͥ de de diuinis⁊ ſpñalib magni
fice vlrra humanũ modũ.Uñ cũ paulꝰ loqret᷑ ciʒ
herode.⁊ qbuſdã alijs magtibo de diuiſiõe qᷓ; ha⸗
buerat ⁊ doctrina xpᷣi dixit ei qdã. Inſanis paule

Multe littere ad inſaniã te adducũt qͥᷣbotñ ipᷣe re

ſoondit.nõ inſanio.ſed vᷣba ſobꝛietatis ego loq̊ꝛ.
Acc.xxvi.Sic ⁊ pᷣdicatio aploꝝ de deo incarna⸗

to ⁊ crucifixo ſtulticia repurabat᷑ ſapiẽtidmundi

i.Coꝝ.i.Placuit deo ꝑ ſtulciciam pᷣdicattõis ſal
uos facere credẽtes.hec ſancta ſtulticia hoiem ſi⸗
bijpᷣi ſtulcũ reputare facit.ꝓuer.xxx.Dixit vir cui
locutus ẽ dñs.Stultiſſimꝰſum viroꝝ.ſapia non
eſt mecũ.⁊ Señ. Si qñq; fatue delectari volo nõ
eſt mihi lõge qᷣrendũ. me rideo epła.xxxvi

eſt ſpalis ⁊ crimioſa filia luxurie griat᷑ ſapie vẽ q̃
ſcʒ accipit ꝓ cã altiſſima ⁊ fine vlcimo ipᷣm deum.
ſ̃m ꝙ pᷣus dicin.i.meth̊.ꝙ ad ſapiẽtẽ ꝑtinet ↄſi⸗
derare altiſſimã cãm ſcʒ deũ.per quã de oib iudi
cat.⁊ ad quã oꝛdinat oĩa ⁊ ꝑreglas diuinas diui⸗
ne ſcz legis vel interne inſpiratiõis deſe ⁊ alijs in
teriꝰexteriuſq; diſponit.Et hec ſapia q̃ deſurſum

eſt. Jac.iij. Huic g ſapie oriat᷑ ſtulticia vitiũ ſpãle

q ↄoſiſtit in h̊ vt dictũ ẽ in i.ꝭ.qꝙ hõ ꝓpt nimiã imer
ſionẽ ad terrena ad qð pᷣcipue iducit luxuria nõ ẽ
aptꝰad iudicãda ſpũalia ⁊ diuina ⁊ pᷣcipue guſtu
ſPpũ ali.hec ̊ qͥ ſ apia mũ di ðꝛ accipitp altiſſima cã
⁊ vltimo fine.vl aliquẽ finẽ malũ ſic hõ ðꝛ ſapiẽs
ad male agẽdũ ſic abuſiue ðꝛ bonus latro qͥ ꝑ ap
tas vias ſcit ꝑuenire ad ipᷣm finẽ ↄſequẽdũ ſcʒ fu⸗
randi.vel accipit ꝓ vltimo fine aliqð bonũ terre⸗
nũ vt diuitias.vł aliqð bonũ coꝛꝑeũ.vt delectati
ones carnis. Pꝛimã appellat iacobo ſapiaʒ diabo
licã.ſ.q oꝛdinat᷑ad malefaciẽdũ Scðaʒ terrenã q̃
oꝛdinat᷑ ad diuitias.Tertiã aialẽ q̃ oꝛdinat᷑ adde
lectatiões coꝛꝑis.terrena aialis ⁊ diabolica ſcʒ ẽ
iſta ſapia Jac.iij. Sed vere ſtulticia ẽ.vñ ⁊ diuiti
q ↄſtitucrat finẽ ſuũ in terrenis dictũ fuit a deo ł
ab angelo. Stulte hac nocte aiaʒ tuã repetẽt a te
ſ.demões. q̃ ãt ꝑaſti cuiꝰerũt Luc.xij.Et de luxu

rioſo ðꝛ ꝓucr.vij. JIgꝛat ꝙ advincula rabetiue⸗

Et de aſtutis ad malefaciẽdũ ðꝛ Hiere.uiᷣjt Filij ĩ

Eapituli x Y.

ſipiẽtes ſunt ⁊ vecoꝛdes.ſapiẽtes ſũt vt faciãt ma

la: qñ aũt facere neſcierũt.hec aũt ſtulticia hoiem

decipit q; eciſtimat in creatur reqem inuenire ſʒ

nõ requiẽ iuenit ſed angaſtias. ꝓucr.v. In mulci⸗
tudie ſtulticie ſue decipiet᷑ In pctõ detinere fac qꝛ
nõ videt ꝑiculũ ſuũ ſicut freneticꝰgaudet in frene
ſi ac ſi ſanꝰeſſet. Uñ ðꝛ ꝓuer.xuij. Sapies timet?⁊
declinat a malo. ſtultꝰ aũt crãſilit ⁊ ↄfidit. Coꝛ
rectiõem ſeu flagella ſentire nõ ſinit puer.xvij.plꝰ
ꝓficit apud pꝛudentẽ vna coꝛrectio qᷓ; centũ pla⸗
gæ apud ſtulrũ.virtutẽ eneruat Ecci.vi.Nõ te ex⸗

tollas in cogitatiõe aie tue velut thaurꝰ ne foꝛte

elidat᷑ vtus tua ꝑ ſtulticiã.que noxia ſinit affectat
ꝓuer.i. Uſqueqͥ ꝑuuli diligitj infantiã ⁊ ſtulti ea

ꝗ norxia ſunt cupiẽt. Noxia ei ſt aĩe ⁊ coꝛꝑi iſta ter⸗

rena.nam nimietas ciboꝝ ⁊ venereoꝝ cui dediti

ſunt q diuia nõ guſtãt.moꝛtẽe accelerãt. infirinita

tes inducũt.⁊ honoꝛes ⁊ diuitie qᷓ qrunt᷑ multis
anguſtijs afficiũt.male cũct rebo vtũtur vn? Seę

ne. in epła.x. Stulto nulla re opꝰ ẽ.nulla ei rc vti

ſcit.ſed oĩbo eget.Ois ſtulticia laboꝛat faſtidioſui
Jgminis generat ꝓuer.iij. Stultoꝝ exaltatio iã⸗
minia.Señ.iĩ epła.hũil res ẽ ſtulticia abiecca ſoꝛ
dida.ſeruił.mulc affectibo ⁊ ſeuiſſimis ſbiecta ⁊c

rtia ſtultitia eſtgene. .n

ſac coiter ꝓ

itiũ. Sic eni ſapia
vVtute ponit᷑ acẽt ab ethnicis moꝛalibo.ſᷣm ꝙdicit

Señ.ꝙ ſapiẽs nõ ↄturbabit᷑ qᷣcqᷣd acciderit ei.ſic
ecõtra ſtulticia viciũ ẽ.⁊ſignificat qð cũq; ſcʒ moꝛ
tale ꝑ ꝙ qs poſtpoſito ſũmo bono inbheret creatu
re vt vltimo fini ⁊ ſũmo bono.qͥs eni nõ ſtultũ di
ceret eũ qꝗ vnũ obolũ pᷣponeret oi theʒauro mũdi
Tałẽ qᷣcũq; pctõꝛ.pponit eni pecũiaz.delectatõʒ
venereã potẽtiã ⁊ hmõi.q vana ſt ⁊ trãſitoꝛia deo
⁊ mãdat eiꝰ⁊ felicitati ſuꝑne.Uenerũt inqͥt ſapi.
mihi oia bona ꝑit᷑ cũ illa.ſ.ſapia q̃ deꝰ ẽ ſeu vtꝰ in
fuſa ⁊ ð hmõi ðꝛ Ecci.i.Stultoꝝ infiniẽ nũerꝰ
Quãuis ãt qðlibʒ pctm̃ poſſ dici ſtulticia pᷣcipue
tñ ſcriptura noĩat aliqͥ̊s pctõꝛes ſtultos. Etpma
ſtulticia ẽ iñ ↄſiderãdo dei circũſpectiõeʒ po.xciij
Stulti aliqñ ſapite.qͥ plãtauit aurẽ ñ audiet.ſcʒ
vᷣ̈ba vr̃a.aut qͥ vinxit ocłIm ñ ↄſiderat.ſ.coꝛda vr̃a

⁊opꝑa. qͥ coꝛripit gẽtes ñ arguet eos.ſ.de iiqᷣtatib

vr̃is Secũda ẽ in pᷣrẽdo ſuã cogitatiõeʒ alijs.ꝓ
xxvi.Sapiẽtioꝛ ſibi vr̃ ſtultꝰſeptẽ viris loquenti
bus ſnias.Et vt diẽ Breg. Stultus eſt eni qͥ i eo
ſe pᷣmũ eſtimat vt bona q̃ viderit ſcʒ in alijs diſce
re cõtemnat di.xxij. de conſtantinopolitana.TLer
cia in habendo de incertis temerariam opinionẽ
ſeu hoim ſuſpitõeʒ.C ccs.x.Stultꝰ i via ãbulans
cũ ipᷣe ſit inſipiẽs.id eſt.malus omnes exiſtimat
inſipientes.i.malos. Quarta in habẽdo vanã
gliationẽ Ecci.xiij. Attende ne ſeductus in ſtulti
cia ſcʒ inanis gliatiõis humilierł.Catho. MNec te
collaudes.nec te culpaueris ipᷣe.hoc faciũt ſtulti
q̊s glła vexat inanis.vñ Daui der inani gła fecit
numerare ꝓplm vt glłare᷑in multitudine humili
atus fuit ꝑ ſubtractõem ſeu diminutionẽ.lxx.mi
liũ de pplo ſuo ꝑ peſtẽ qð recognoſcẽs dicebat ad
dñm. peoꝛ vt tranſferas iniqtatẽ ſcrui tui.qꝛ ſtul
te egi nimis.ij.Reg.xxuij. Quinta eſt in illicita

Citnlus ſextus

vel vana deuotione Ecełs.v. Diſplicet deo infide

lis ⁊ ſtulta ꝓmiſſio.q̃lis fuit votuʒ Jepte qͥ deuo⸗

uit deo offerre qð ſibi pmo occurreret dedomo re

uertenti cũ victoꝛia a pᷣlio. Uñ ⁊ filiã occurrẽtem
in ſacrificiũ obtulit. Judi.xi.vbi dicẽ Hiero.ꝙ fu/⸗
it ſtultus in vouẽdo.Et in decre.ðꝛ ꝙ ſtulta vota

frangẽda ſunt.xxij.q;uij.in malis Serxtaſtulti

cia eſt in miuoꝛa maioꝛib pᷣponẽd o.Eccs.ij.ſtul
eus in tenebꝛis ambulat.ſ erroꝝ ⁊ ignoꝛãtie Uñ

Hiero.Nonne rõnalis hõ dignitatẽ amittit qͥ v

ieiuniũ caritati vel vigilias pᷣfert ſenſuũ integri⸗
tati de ↄſe.di.v.c.nõ mediocriter.Et Crib.dic ꝙ;
aliqͥ iurãtes ꝑ deũ vr̃ eis paꝝ dicere ⁊ minus obli
gari.ſed ſi iurãt ꝑeuãgeliũ.tũcqͥd maius agerevr
qbus ipe ait dicendũ eſt.ſtulti.ſcripture ꝓpter de

um nõ de ꝓpter ſcripturas factus eſt.xxij.q.i.Si

aliq̃. Septima ſtulticia ẽ incàtationibo ⁊ diuia
tionibo inherẽdo. Hiere.x. Stultꝰfactꝰ eſt omis

hõ a ſcia ſua.ſ.diuinatiõis incãtatiõis ⁊ hmõi.et

paulopoſt. Gladius.ſ.diuine ſnia ad diuinos eiꝰ

*△

quiſtulti erãt. Ad qð facit qð ait Aug.xxvi.qõ.ij.
Qui ſine ſaluatoꝛe ſalutẽ vult hr̃e.⁊ ſine vera ſapi
entia eſtimat ſe fieri poſſe pꝛudẽtẽ ſcʒ ꝑ artẽ noto⸗
riam ⁊ diuinatiões ⁊ hmõi.nõ ſanꝰ ſed eger.non
pꝛudẽs ſed ſtultꝰ⁊demẽs in egritudine aſſidua la
boꝛabit. Octaua terrenis affectũ infigẽdo Job

v. Uidi ſtultũ firma radice.i.fixũ in tꝑalib affẽu
⁊ maledixi pulcritudini eiꝰ ſtatim.i.cognoui ũl,

apparẽtiã ꝓſpitatis cito deficiẽdã puer.xvij.qͥd ꝓ
deſt ſtulto hr̃e diuitias.q.d.nihil.exq̊ nõ Vid
ad qð oꝛdinate ſunt. Nonaẽt ſtulticia incredu⸗
litatis ſcʒ nõ credere q̃ a ſanct viris pᷣdicta ſunt.

Lu.vlti O ſtulti ⁊ tardi ad credendũ in oib q̃ lo

cuti ſunt ꝓphe. Mas ſtulcicia ẽ nõ credere vir ſa

piẽtiſſimis ⁊optimis ſicut fuerũt auctoꝛes fidei?

martires ſancti.ac doctoꝛes eccie ⁊ credere phis.
gẽtilibo acpoetis.⁊ hiſtoꝛiogphis ⁊ mercatoꝛibi.
qui oẽsalbũdat falſitatibo in ſuis dictis. Deci
ma ſtulticia eſt pᷣdicationis infructuoſe Treñ.ij.
Pꝛophe tui viderũt tibi falſa ⁊ ſtulta.nec aperie/
bant iniqtatẽ tuã vt te ad pniaʒ reuocarẽt Pꝛo⸗
phᷣe ᷣm BGreg dicunt᷑ ibi pdicatoꝛes qꝛ ꝓcul fant
id eſt ea qᷓ ſpectãt ad futurã vitã.hi vident᷑ eis fla
du ſub rone veri cultodiuini ⁊ ſane doctrine pᷣdi⸗
cãt falſa. Stulta dicũt dũ eà q nõ ꝑtinẽt ad ſalu⸗
tem docẽt curioſa ⁊ inutilia Uñ apłs.ij.ad Thi.
ij. Stultas aũt ⁊ ſine diſciplina q̃ſtiões deuita.
UVindecima ſtulticia ẽ locutiõis indebite. Eſa.
xxxij.Fatuus fatua loquit᷑.⁊ ꝓuer.xv.Os fatuoꝝ
ebullit ſtulticiã ſiẽ fecit Nabal viris dauid ꝓpter
qð dauid ppoſuerat occidere eũ ꝓpter ipꝛoperiuʒ
illis dictũ.ſed abigail vxoꝛ eius eũ placauitdicẽs
de ipᷣo nabal. Stulticia eſt in eo ⁊ ᷣIm nomẽ ſuuʒ
ſtultꝰẽ.i. Reg.xxv. Duodecima ſtulticia ẽ iſtabi
litatis ⁊ iꝑſeuerãtie Ecci.xxvij. Stultꝰvt lũa mu
tatur. Et Bal.iij.inqͥt apłs. Sic ſtulti eſtis vt cũ
ſpũ ceꝑitis nũc carne ↄpſumami. Tertiadecima
ſtulticia c luxurie. Judi.xix.dixit ille qͥ receꝑat in
domũ ſuã hoſpicio leuitã cũ vxoꝛe ſua cũ vellent
ea abuti.ceſſate a ſtulticia hac.⁊.ij. Reg.xiij.dixit
thamar amõ volẽti eã violare.noli facere ſtulticiã
hãc Quartadecia ſtulticia ẽ adulterio fauere.ſ.ĩ

eis

retinẽdo adulterã puer. xviij. Qui tʒ adłterã ſtul⸗

tus eſt. qꝛ ſcʒ fouet eã in pctõ ⁊ ſeipᷣm vituꝑat Uñ

Crib. Siẽ crudel ⁊ iniquꝰẽ qͥ caſtã dimittit.ſic fa
tuus ẽ ⁊ iniquꝰqͥ merecricẽ tʒ. Patronꝰeni turpi
tudinis ẽ qͥ celat crimẽ vxoꝛis.xxxij.q.i.ſii Qui
tadecima ẽ rñſionis indebite.pꝓuer.xviij. Qui pᷣuſ
rñdet qᷓ; audit ſtultũ ſe eſſe demõſtrat ↄfuſiõe di⸗

gnũ vel ẽt cũ qͥs rũdet male ei qͥ male locutꝰc.ſ.cãũ
tumeliã Un ꝓuer. xxvi. Nõ rñdeas ſtulto iur̃᷑ ſtui

ticiã ſuã ne ei ſiłis efficiarꝭ Debes tñ aliqñ rñderi

cũ coꝛrectiõe vel punitiõe ſi ad eũ ſpectat officiũ
ad repᷣmendã audaciã eiꝰ ꝓpter qð ibi ðꝛ Reſpon
de ſtultoſᷣm ſtulticiã eiꝰ.ſ.coꝛrigẽdo cũ oꝑtet ne ſi
bi ſapies videat. Sertadecima ẽ interrogatio

nis incõgruſ.Eccs.vij.e dicas qͥdputas cãe eſt
ꝙ poꝛa tꝑa melioꝛa fuerũt qᷓ; nũc ſunt. Stulta e

eni huiuſcemodi introgatio.nã difficile ẽ ſcire qli

tatẽ tꝑm pᷣteritoꝝ ſeu ↄditione hoim qᷣ in pᷣterito
fuerũt.qꝛ ⁊ ſi aliq̃ mala narrant᷑ magis publica ⁊

enoꝛmiga nõ tñ alia cũ inumera fuerint ſẽꝑ mala

mũdi.Sed ⁊ q;to plꝰviuit plꝰ exꝑit᷑ malicias ho
minũ q; i pᷣteritũ fuerũt.⁊ ſic vident᷑ hoies deteri
oꝛes eſſe. Rõ tñ h dictat ſic debere eſſe qꝛ ſic q;to a
liqd flues ab aliqͥ pncipio magis elõgat᷑ tãto pau

latim magꝗ debilitat᷑ in ſuo vigoꝛe.ſic ⁊ mũdꝰ q;/
tomag ꝓcedit vlteriꝰtãtomag deficit a vtute na

turali ⁊ a feruoꝛe ſpũs ⁊ gre inchoato ꝑxpᷣm De
cimaſeptimaẽ ſtulticia loq̃ cicat nimie Eccłs.x.

ſtultus vᷣba multiplicat ꝓuer xxix.Zotũ ſpm̃ ſuũ

ꝓfert ſtultꝰ Et ibidẽ. Uidiſti hoiem velocẽ ad lo⸗
quẽdũ ſtulticia mag ſꝑanda eſt ſcʒ de illo qꝛ ſapi⸗
ens pꝛius ↄſiderat qd loqtur. Decimaoctaua c
ſtulticia inobie i. Reg.xiij.dixit ſamuel ſauli.ſtul

te egiſti.nec cuſtodiſti mandatũ dñi.mat.vij ois

qui audit vba mea inqͥt xpᷣs ⁊ nõ facit ea ſilis erit
boi ſtulto qͥ edificauit domũ ſuã ſuꝑ arenã ⁊ deſcẽ
dit pluuia ⁊ venerũt flumina ⁊ flauerũt vẽti i do⸗
mũ ullã.⁊facta ẽ ruina eiꝰmag Decimanona eſt
ſtulticia mũdane leticie.Eccls.vij.Coꝛ ſtulcoꝛuʒ
vbi leticia puer.x. Per riſum ſtultus oꝑat᷑ ſcelus
Uigeſima ſtulticia ẽ ocioſitas ⁊ accidie puer.
xij. Qui ſectattium ſtultiſſimus eſt.⁊ Eccs.uij.
Stultus complicat manus ſuus.
6 Trulus ſextus ðe gula. S
Capitulũ pᷣmum de GBula ⁊ de ſpeciebus eius
epena ⁊ remedijs.

UAla eſt vnum ex ſeptẽ

.

capitalibꝰ vitijs De q̃ͥ Vitio inqt mbᷣ
Bula a ꝑadiſo regnãtẽ expulit diſ.xxxv
ſexto die. põt aũt ſic diffiniri. Gula e inoꝛdinatuſ
appetitꝰ cibi ⁊ potꝰ.Dicit᷑ aũt gula appetitꝰinoꝛdi
natus ſᷣm b. tho.ij.ij.q.xlviij.art.i.in eo recedit
ab oꝛine rõis in qͥ ↄſiſtit bonũ vᷣtutꝭ moꝛalis.et
qꝛ ex ̊ aliqͥd ðꝛ pctm eſſe ꝙ vᷣtuti oriat᷑.iõ gula ẽ
peccatũ.Sed ſciendũ ſᷣm tho.vbi.S.qꝙ duplex eſt
appetitꝰ. Unꝰ qdẽ naturalis qͥ ꝑtinet ad vires po
tẽtie vegetabilis in qͥb nõ põt eſſe vᷣtꝰ⁊ viciñ eo ꝙ
nõ põt ſubijci rõni. Uñ ⁊ vis appetitiua diuidit᷑õ
nutritiuã digeſtiuã ⁊ expulſiuã q ꝑtinẽt advegeta
tiuã vt ꝑtes eiꝰ.Et ad talẽ appetitũ.ſ.naturalem
hmõi vegetatiue ꝑtinet eſuries ⁊ ſitis vbi non eſt

1
*

T

— — ℳℳℳ⸗ -——

Nih
Nrci

Nn

mn
e
Air
lied⸗
hinhl
imten
rreßi
gaſe
M
s iect
onni
iſnrän
nnpeen⸗
hia
ſan
lcush

iwh
ici,
nens
n N
ds
bcͤnin

rütidne

manons
orſtu
cCde
1160sr,

inqnat hoiem.i.cibi ⁊ po

peccatum. Uñ Greg. Sepe ſine culpa agitur d

venit ex culpa.vñ ⁊ ſine culpa cũ eſurimus come

uuus in cuius ↄcupiſcẽtia vitiñ gule ↄoſiſtit· Cn æ
piꝛimꝰmotus gule impoꝛtat inoꝛdinatiõem in ab
petitu ſenſitiuo.ꝗᷣ nõ eſt ſine peccato qð vr eſſe cũ
gquis appetit cibũ vel potũ non ꝓpter ſuſtentatõe,
ſed ꝓpter delectatiõem. Uñ excedẽs in qtitate cj/
bi vel potus nõ ꝓpter ↄcupiam cibi ⁊ potus.ſed ꝑ
erroꝛem eſtimãs eo indigere.nõ ꝑtinet ad gulam

Et de ̊ vitio loquit᷑ pẽ.ↄtra qͥſda ps·lxxvij . Ad/⸗

puc eſce eoꝝ erant in oꝛe ipoꝝ.⁊ ira dei aſcẽdit ſu
per eos. Ubi tria notantur. S
Pꝛimo materia ec q̃ gula ꝑpetrat᷑.ibiadhuc eſce.

Secundo culpa in qua aia maculatur.ibi.erant

in oꝛe ipoꝝ. Dð
Lertio pena a qua ꝑſona cruciatur.ibi. ⁊ ira der

aſſendit ſupeos. „
Peria huius vitij eſt.

eſca ⁊ potus.Et de eſca qð eſt pncipale dicit ad/

huc eſce eoꝝ.⁊ loquit᷑ de coturnicid qſ dedit wdůs
illi plo iudeoꝝ in deſerto ↄſtituto appetenti alioſ

cibos qua manna qð dabat dñs eis ꝗqtidie de ce/⸗
lo. Ubi ſciendũ q eica in ſe qcunq; nò eſt mala.ſʒ

„

bona.qꝛ creatura dei.i.Thi.uij.Omis creatura

bona. ? nibil reij ciendũ qð cũ gratiarũaccione ꝑ
cipit᷑. Et ſaluatoꝛ Mach. xv. nõ qð intrat i os co/

turam nõ maculat hoiem ſpã alr. In q̊ͥ redargutꝰ
cſt erroꝛ qꝛũdã iudeoꝝ eſtima tiũ q̊̃ſdã cibos vt

qui ſunt lege veteri ꝓhibiti ex ſui natura malos?

maculare aiam eoꝝ eſu.ſed.b.tho.in.iij.õ gẽtiles

g. cxxiij.hoc repbat triplici rõe.ſ.aliquẽ cbũ m
ſe malũ. Pꝛimo ſic. qð fit ſcᷣm rõem nõ eſt pccm̃.
fit aũt vnũ quodq; ſᷣm rõem qñ oꝛdinat᷑ ſcom qð

cõgruit debito fini.Finis aũt debitus ſumptõis
ciboꝝ ẽ ↄſcruatio coꝛꝑis ꝑ nutrumtũ.Quicũ q; er
go cid h̊ facere põt.gᷓ abſq; peccato põt ſumi.nul

lus g cibi ſumptio ſᷣm ſe eit peccatũẽ. Scvo ſic.

Uti reb ad qð ſunt oꝛdinate nõ eſt ſcdᷣm ſe malũ
ſunt aũt plante ꝓpter aialia.aialiũ vᷣo qdã ꝓpter a
lia.⁊ oia ꝓpter hoiem.Uti q̊ plantis vel aialiũ car
nib ad eſum vel ad qcqͥd aliud homini ſunt vti⸗

lia .nõ eſt ſcõm ſe pccm̃. Tertio ſic Hefect pcti

ab aĩia deriuat᷑ ad coꝛpus ⁊ nõ ecõuerſo.pctm̃ eni

dDdicimꝰ p̃ᷣm ꝙ deoꝛdinat᷑ volũtas. Cibi aũt imme
dlate ad coꝛpus ꝑcinẽt.nõ aũt ad aiam. Nõ ergo
ciboꝝ ſumptio ſᷣm ſe põt eſſe peccatũ niſi qtũs re
pugnat rectitudini volũtatꝭ.Qð aũt cibi ſumptõ

repugnat reccitudini volũtatis ↄtingit triplicit᷑.

Uno mõ ꝓpter repugnantiã ad ꝓpꝛiũ finẽ ciboꝛũ.

ſicut cũ aliqͥs ꝓpter delectatiõem q̃ eſt in cibis vti
tur cibis oriantibo ſaluti coꝛꝑis.vel ſᷣm ſpẽm vt ĩ
firmus fructus herbas ⁊ hmõi:q nocent cõiter il
li.vel ſᷣm q;titatem.vt cũ nimis comedit de aliq̃

do mò ſᷣm ꝙ repugt cõditioni eius qͥ vtitur cibis

. vel eoꝝ cũ quib ↄuerſat᷑.Exemplũ pᷣmi ptʒ vt cũ

quis comedit accuratius qᷓ; ſua ↄditis vel facul/⸗

tas exigit.vt ſi ruſticus vtat᷑ cibis gentiliũ ſeu no

tas ſcõm ſus ſubaʒ ⁊ na ſ errOS 7dorre L e
nubere ⁊ a cibis abſtinere.ſ.quibuſdã tanq; deſe

Simnm

biliũ. Exemplum ſecũdi.vt cum quis vtitur alija
imus cibis qᷓ; ſe habeant moꝛes eoꝝ cũ quibo cõuerſat᷑
dimus.qð tñ ex culpa pᷣmi ꝑentis eſt factũ vt eſu
riamus di.v.c.ad eius.Alius eſt appetitꝰ ſenſiti½

Tertio mõ ſᷣm ꝙ cibi ſunt aliq̃ lege phibiti ꝓrali

quã cãm ſpalem.puta in vetere lege aliqui cibip⸗

hibebant᷑ comedi ꝓpter ſignificatiõem ſpũ alẽ.pu⸗

ta poꝛcus.miluus.coꝛuus.aquila.⁊ hmoõi.q liẽõ⸗
ficant vitia vicʒ luxuriã poꝛcus raptũ ⁊ auariciã

miluus tarditatẽ ⁊ craſtinatiõem coꝛuus.delicio

ſitatẽ aquila q vicia vult das ꝙ nõ incoꝛpoꝛemꝰ

nob In lege eccie ꝓhibet᷑ eſus carniũ ſexta feria ꝑ

totũ annũ ⁊ ieiunijs ⁊ lacticinia in qdrageſima.

In aliqo etiã religionibo phibet regula vel ↄſtitu
tiones aliqb cibis vti vt carnibo.nõ qꝛ malis.ſʒ

ad ↄcupiam refrenãdam. vt ðꝛ de oſe.di.v.carnẽ.

2 q? ũla cerimonialia legis veteris nuc ceſſãt ſer⸗

uari nõ debẽt.iõ illis vci poſſumus cibis tũc ꝓhi

bitcis.ſed a ſignificatis cauere dẽmus i.a vitijs.

Pꝛohibitũ etiã fuit geẽtil bo ad fidẽ ↄuerſis ꝑ apo
ſtolos veſci idolotitis ꝓpter ſpẽm mali vitandã.

ne ſcʒ aliqͥ crederet hillos facere in vencratiõem
idoli qð ad idolatriã ptineret als de ſe pctm̃ non
eſlet. Itẽ ꝓhibitũ fuit ianguine ſuffocato veſci.qa
iudei erãt ex lege aſſueti abſtinere a taliba que ad⸗
huc ſeruabãt.⁊ iõ ne redderẽtur odioſi eis ⁊ gues
in ↄuerſatione vtendo cibis qͥ illis erãt abomina
tioni fuit ad tpᷣs ꝓhibitũ ꝓ fraterna ↄcoꝛdia. Ad
erroꝛẽ igitur ꝑtinet que manichei ſeq bant᷑eſtima
re eſcum aliquẽ de ſe eſſe malã vñ apłs.i.Lhi.uij
In nouiſſimis tꝑibo recedẽt qͥdã a fide at tendẽtei
ſpiritib erroꝛis ⁊ doctrinis demonioꝝ ꝓhibẽtiũ

malis.Eſca igit᷑ nõ eſt viciũ gule ſed materia cir⸗
ca auã exercetur ex ↄcupiſcẽtia ad ißam.

. ⸗

—

ſcʒ in q̊ ↄſiſtit culpa buius vitij. Sciendũ ꝙ cõſiꝰ
ſtit in deſiderio inoꝛdinato cibi vł potus dũ.ſ.ap

perunt?᷑ pter deleccatiõem coꝛꝑis nõ ꝓpter ſuſtẽta
tiòem ad quã ſunt oꝛdinati.Et hoc notat᷑ cũ dici
tur in ps. Erant in oꝛe ipᷣoꝝ ſcʒ q habuerunt deſi
deriũ comedẽdi carnes ꝓpter delectatiõem Aug.
in li.ↄfeſſi. Juſſiſti dñe vt ad alimeta ſic ad medi⸗
camẽta accedamꝰ. Sic.n.ſumit᷑ medicina nõ ad

delectationẽt.ſʒ ꝓpter neceſſitatẽ ſcʒ ad pᷣſeruãduʒ

coꝛpꝰ a moꝛte.⁊ eũ timoꝛe ſumit᷑ ne ledat.ita cibꝰ

dʒ ſumi ad ſuſtẽtandũ coꝛpꝰne deficiat ⁊ cũ timo

re ne offedat ex nimia ↄplacẽtia.vñ Job. Anq; co⸗
medã ſuſpiro.ſ.timẽs offẽdere.Quaãuis aũt dum
q ſanꝰexñs ⁊ indigẽs cibo vlł potu cũ delectatõe
comedat ⁊ bibat plꝰ⁊ minꝰdelectatꝰſᷣm ꝙ hʒ gu⸗
ſtũ meliꝰ diſpoſitũ ⁊ ſᷣm q̃litatẽ cibi ⁊ potꝰ.ipᷣa de
lectatio de ſe nõ eſt mala cũ ſit naturał.ſed cũ cõ⸗

placet ſibi in cibo ⁊ potꝰ vſu ꝓpter ipᷣam delectati

nnẽ nõ ꝓpt ſuſtẽtatiõem ibi ẽ petm̃.ſiue cũↄmedit

vel bibit pncipalłr ꝓpter delectatiõem ipᷣaʒ.ſiue co

medat ꝓpc ſuſtentationẽ ſed in ipᷣo eſu ⁊ potu iam

cũ temptatur comedere ꝓpter ipam delectionẽ vñ
ita ꝙ guat ſtomachũ vel caput ⁊ hmnõi. Secun/

Auguſti.in li.ↄfeſſi.de bᷣ ſe excuſat dicẽs.Dũ ad qͥ
etem ſatiecatisex indigentia modeſtia tranſeo.in

ipſo tranſitu inſidiatur mihi laqueus concupiſcẽ
tie. Et cum ſalus ſit cauſa comedendi et biben ⸗

di adiungit ſe tanquam pediſſequa iocunda gu⸗

tale nõ ſit directe cõtra pᷣcepta decalo
recte ſeu ꝑ quandã reductiõem ym th
vicʒ cõtra pᷣceptum de ſanctificatiõe ſabbati.in qᷓ
intelligitur pᷣcipi quies in vltimo fine.Sed ꝑ gu

Citulus ſextus

loſitas. et plerũq; p̃ire conatur vt eius fiat cauſa
Quamuis autem gula ſit vitium capitale.⁊ avul

garib dicatur moꝛtale nõ tñ ſemꝑ eſt moꝛtale . ſʒ

tüüc eſt moꝛtale ſᷣm b. tho.ij.ij.q.cxlviij. arti ij. qñ
ter deleccatiõem gule homo auertitur ab vltio

—

fine qð fit cũ inheret tin delectationivt fini ꝓpter

—

quẽ deũ cõtemnit parꝰ ſcʒ facere ↄtra pᷣcepta vði
vel eccleſie vt deteccationes bmõi aſſequat᷑ de hoc

ſcʒ cum eſt moꝛtale intelligenda eſt auctas Gre.
didcætiſ xxx. moꝛał. Dum vitio gule non reſiſtitur
omne . ͤ hone ne⸗ foꝛtiter egerunt ꝑdunt.⁊ dum
venter nõ reſtri in vtutes
untur. vel etiam ᷣm Lho. põt boc intelligi ꝙ gu⸗

igicnr ſimul cuncte vᷣtutes obꝛu⸗/

la vᷣtutes auferant᷑ non tam ꝓpter ſe qᷓ; ꝓpter vitia

quue ex ea oꝛiuntur. Nam dicit idem Greg. in pa⸗
ſtoꝛali Dum venter ꝑ ingluuiem extẽditur. vᷣtu⸗
tes anime ꝑ luxuriamdeſtruũtur.ſed ſi q; inoꝛdi
nate appetit vel querit delectatiõem cibi vel pot?ꝰ
nõ tñ ꝙ ꝓpter ̊ ſit ꝑatus facere ↄtra dei mandata
tunc erit veniale qð cõmuniter accidit cum in ea
peccatur niſi ſit aliquis habituatus in criminibi
Et ſᷣm hũc modũ intelligendũ eſt qdð ait Auguſt.

in ſermone de purgatoꝛio.Quotiens aliqs in ci/⸗

do ⁊ potu plus accipit q; neceſſe eſt.ſcʒ ex delecta

4 9

tioue ad minuta peccata nouerit ꝑtinere. di xxv.

.multi ſunt. Quãuis autem boc vitiũ cũ eſt moꝛ
11 tñ indi⸗
vbi ſupꝛa

lam homo auertit ſe ab vltimo fine ↄoſtituẽs eum
in tali delectatione. Neceni omnia peccata moꝛ⸗
talia dire cte ↄtrariant᷑ pᷣceptis decalogi.ſed ſola
illa que iniuſticiam cõtinent. qꝛ pᷣcepta decalogi

ſpecialiter ꝑcinent ad iuſticiam ⁊ ꝑtes eius. ExBH

eciam gula eſt cõtra dilectiõem dei que facit deuʒ
ſuꝑ om na diligere vt ſummũ ? vltimum finem.
ſz gula facit tnagis diligere delectatões ciboꝝ qᷓ;
deum cuius ſignum eſt qꝛ facit cõtra pcepta dei
yt cõſequatur hmõi delectationes Et ſᷣm tho. q. e
arti.iij grauitas alicuius peccati attendatur pꝛi
mo ⁊ pncipaliter ̃m materiam in qua peccatur
Fm quaʒ peccata circa res diuinas ſunt maxima
ſecũdo ex ꝑte peccantis.i.deoꝛdinatiõis volunta
tis.tertio ec parte cffectus ↄſeqentis i.mali qð
inde ſequitur. Scoòm pmũ gula non habet mart
mam grauitatem.qꝛ non eſt circa diuina. ſed cir⸗

ca oꝛdinata ad ſuſtentatiõem.Nec q;tum ad ſecñ

dum.ĩmo ſᷣm illud magis alleuiatur qᷓ; aggraua

tur vitimu gule.tum ꝓpter neceſſitatem ſumptio

nis ciboꝝ. tum ꝓpter difficultatem diſcernẽdi .· et
mogerandi id qð ↄuenit in talibꝛ vnde apparet de
mal icia volũtatis. Sed ſᷣm tertium pcipue attẽ/⸗
ditur granitas eius vt dicatur multum graue.qꝛ
multa mnala oꝛiũtur ex eo. Uñ ſuꝑ illud.Qui per⸗
cuſſit egyptum cũ pᷣmogenitis dicit glo. Egyptꝰ
qð interptat᷑ tenebꝛe.ſignificat gulam que obte⸗/
nebvꝛat aiam ⁊ caput fumoſitatib. Pꝛimogenita

em eius ſunt luxuria cõcupiſcẽtia ſuꝑbia.⁊hmõi
q̃ generat gula.Qõ aũt ðꝛ Ada ꝓpter gulã de para⸗

duo expulſus illud fuit magis ꝓpter radicem ei⸗

us ideſt ſuperbiam quam pꝛopter ipſam gulam.

cultũ ⁊ſolicitudinẽ quã debẽt erga deũ

OQuantum ad tertium .
ſ.de pena qua punit᷑ gula.nota hoc cum dicit.E

ira dei aſcẽdit ſuꝑ eos.ſcʒ guloſos.jra dei eſt pu⸗
nitio eiuſ qua puniuit ũllos.ſcʒ ignem mittendo

de celo qui cõbuſſit illos ⁊ occidit. Unde dictꝰ eſt

locusille ſepulchra cõcupiſcencie.quia ibi ſepulti
ſunt moꝛtui pꝛopter concupiſcentiam gule. Pu/

nitur autem cripliciter
Snown coꝛpoꝛali

ecundo pena ſpũali

Tercio pena gehennali

Quãtum ad pꝛimũ dicitur Ecẽi.xxxvij/
Pꝛopter crapulam multi perierunt. Multi em
moꝛiun? ꝓpter inoꝛdinatã ſumptionẽ cibi ⁊ potꝰ.

Ungde Rhai. Exceſſus ciboꝛum cõſumit ⁊ cõpu⸗
treſcere facit coꝛpus bumanum. et macerat egri⸗

tudine diuturna. ⁊tunc eum moꝛte crudelioꝛi cõ⸗

ſumit. de conſe.di.v.c. Nihil ſic iocundum. Hic

et Hier.Ipocras docet in amphoꝛiſimis.raſſa
⁊ obeſa corpoꝛa opimis que creſcendi menſuram
impleuerint.niſi cito ablacioue ſanguinis minu⸗
antur in paraliſim et ꝑeſſima moꝛboꝛum genera

erumpere. ſcz eſt neceſſe.Et gahenus doctiſimus
Ipocratis interpꝛes athletas quoꝝ vita ⁊ ars ſa⸗

gina eſt. Dicit in echoꝛtatione medicine.lccviue
re poſſe diu nec ſanos eſſe de con.di.v.c.le tales
Et de quodam podagroſo narrat ipᷣe idem ꝙ pꝛo

ſcriptus ⁊ de pauperat? cum nõ poſſet ita vacare

guloſitatibꝰſuis factꝰeſt ſenus.Narrat de q̃dam

abbate. qui cum iret ad balnea. qꝛ quaſi ꝑdiderat
appetitum ꝓpter nimiam epulatiõem captꝰ invia.
⁊ductus ad radicofanũ fuit incarceratꝰ. zaudita

„ h ꝝᷓ̊-„

cauſa itineris fecit eum dñs caſtri mancre in qua

dam camera vbi nõ erant niſi fabi crude.⁊ aqua⁊

ſine cibo ⁊ potu per aliquos dies ꝓpter qð ille con
ſumptis ſuꝑftius humoꝛibofameductus comedit
illas fabas ⁊ ſanatus eſt. Ecci. xxxvij. In multis

em eſcis erit infirmitas Sene.Uoluptates non
tantũ voluptuoſos excecãt.ſʒ ⁊ ipotẽtes reddunt

⁊ cõtractꝰ⁊ lepꝛoſos.⁊ diuerſis alis infirmitati⸗

bus affligũt. Inducit quoq; ⁊ pauꝑtatẽ.vᷣm illud
ꝓuer.xxi.Qui diligit epulas in egeſtate erit.⁊ qui
amat vinũ ⁊ pinguia non ditabit᷑. Unde ⁊ pdigus
filius cõſumpta iubſtantia in gula ⁊luxuria cepit
egere. Luce. xv. Secũda punitio ſeu pena quei

curriturꝓpter gulam eſt ſpũ alis qꝛ videlicet amit⸗

tunt᷑ ꝑ eam et deſtruũ᷑ oẽs virtutes que ſuperant

oia bona tepoꝛalia. In huiꝰfigurã legi᷑ w Nabu⸗
zardan pꝛiceps. coq̃ᷓ: um deſtruxit muros hierſm

ad deſignãdũ qꝛventer cui multitudo coqͥꝝ deſer
uit ꝓpter viciũ ſcʒ gule edificia virtutuʒ ad ſolum
redigit.vt ait Gratianꝰ.xliiij.diſ.s.i.Quod fides

ruinã patiat᷑. patet in illo populo hebꝛeoꝝ de quo

legit᷑.i.oꝛinth C.x.Sedit populus mãducare⁊ bi

bere ⁊ ſurrexerũt ludere.id eſt feſtiuare in venera⸗

tione vituli aurei declinãtes ad idolatriã Quam
ſpem habere poſſunt de deo vl de britudine q̊x de
us vẽter eſt. vt dicit apłs Et gloꝛia i cõfuſiõe eoꝝ
qui terrena ſapiũt.ad phil.iij. Hi ſunt galoſi gni
abere ha
bent ꝓ vẽtre ſuo. VUerus em̃ dei cultoꝛ cum ſurgit

0— —, — -.-4

—– — —
=– =— = = — RE

m
nir
nus
ſy
e
s
na
ün
Aien
n
ole
mmors
tes ie
den

ſcdu

mane cogitat pꝛimo de deo ſe ei recomẽdans. Sʒ
guloſus cogitat qͥd debeat in mans comedere qd

magis delectet. De coqna templũ facit. de menſa

altare. ibi ponit viccimas carnes varias. mini⸗

ſtri ſunt ſerui mẽſe.oꝛatiõcs ⁊ lectiões ſunt locu⸗
tiones de cibis ⁊ vinis qͥ ſint melioꝛes.hi dicunt
Lomedamus ⁊ bibamꝰ.cras eni moꝛiemur.⁊ ſic
erimꝰq̃ſi nõ fuerimꝰ.necenĩ aliã vitam ſꝑant.ſed
cũ ſe reꝑiunt in igne inferni tũc exꝑiũtur aliaʒ vi⸗
tam.Caritatem ꝓxim ignoꝛãt. Sicut diues ille
qui epulabat᷑ quottidie ſplẽdide ⁊ laʒaro mendi
co ⁊ vlceroſo quẽ qͥttidie videbat.nec micas qͥdeʒ
q̃ cadant de meſa ei dabat ꝓpter qð tandẽ moꝛtuꝰ
ſepultus fuit in inferno.Qui eni habucrit ſu baʒ
mũdi huiꝰ.⁊ viderit fratrẽ ſuũ egere ⁊ nõ dederit
quõ caritas dei eſt in illo.i.Jo.iij.q.d.nõ eſt vtiq;
Pꝛudęetiã pſternit gula.qꝛvt ait Hiero. Piguis
vẽter.i.gule deditꝰcraſſum ſenſum generat.diſti.
xluij.S.fi. Fumoſitates eni ciboꝝ ⁊ potuũ aſcen/⸗
dunt ad caput ⁊ obtenebꝛãt itellectũ vt male poſ
ſit diſcernere vᷣm ſicut ptʒ in herode in ↄuiuio po
ſito ꝙ neſciuit diſcere ſe nõ obligatũ ad ꝓmiſſa in
iuſte.ſed ĩpꝛudẽter ⁊ crudeliter ad petitionẽ puel/⸗
le iuſſit amputari caput Joh̊is baptiſte. Juſticia
exilio religat᷑ qͥs eni tam iniuſtus tam auarus in

qͥt Ambꝛo.qᷓ; ꝗͥ multoꝝ alimẽta nõ ſuũ vſum ſed
abũdantiã ⁊ delitias facit.di.xlvij.ſicut hi.qð fac
guloſus ita comedẽs pᷣcioſa ꝙ multi pauꝑes poſ

ſent ex illo ſumptu viuere.qð irriſiones. detracti
ones.pditiones.homicidia fiũt in mnhe Noöne
abſalon frẽm ſuũ ꝓditoꝛie inↄuiuio occidi fecitvt
babet᷑.ij. Reg.xiij.Foꝛtitudo ꝑ gulã infirmat᷑. Uñ
⁊ qͥ certat in agone ab omnib ſe abſtinet.i.Coꝝ.
ix.ſq; guamine ciboꝝ ⁊ potuũ vt ſit foꝛtis ad bel⸗/
landũ.Foꝛtiſſimus eni ille holofernes.cuiꝰterro
rem oẽs foꝛmidabãt in ↄuiuio nimis comedẽdo
⁊ bibẽdo ita debilis ẽ effectus ꝙ ab vna mliere.ſ.
Judich fuit decapidatus. Judichiij. Temꝑanti
am aũt fugat ex toto.ſicẽ vnũ ↄriũ expellit aliud.
Sed vẽter mero eſtuãs facile deſpumat in libidi⸗
nes vt ait Hiero. In cuius figurã noe ebꝛius fa⸗
ctus nudauit femora.Geñ.ix.Sed ⁊ ſeptẽ doua
ſpũſſancti ex gula ruũt.qð figuratũ fuit Job.i.c.
qñ ſeptẽ filjs ꝓob ↄuiuantibꝰ in domo pᷣmogeni
ti domus ꝑcuſſa a vẽto ruens oppꝛeſſit oẽs.Figu
rant eni ᷣm Greg.ſeptẽ dona ſpuſſancti ſepteʒ fi
lij Job. Demũ pena gehẽnali punitur gula. Atten
dite inqͥt ſaluatoꝛ ne guent᷑ coꝛda veſtra crapula⁊
ebꝛietate.⁊ ſuꝑueniat in vos repẽtina dies illa.ſ.
iudicij vos ↄdemnans. Ponit apłs Rom.xuij.
comeſſationes ⁊ ebꝛietates inter oꝑa tenebꝛaruʒ
qꝛ ducũt ad tenebꝛas eternas.Sicut &̊ ira dei a⸗
ſcendit ſuꝑ eos ſcʒ guloſus ſcʒ incendiũ ignis.ita
ignis eternus ꝑatus eſt guloſis.

Beſpeciebuſ gule que 5. n

fectionis excedit. Nonnunqᷓ; abiectus eſt qð deſi
derat.⁊ tamen in ipᷣo eſu immenſi diſiderij deteri
us peccat.de ↄſe.di.v.c.quinq;.ſuꝑ h̊ datur vᷣſus
Pꝛopꝛie laute nimis ardenter ⁊ ſtudioſe. Quõ au
tem iſti modi vel circũſtantie gule faciãt diuerſaſ
ſpẽs b. tho.ij.ij.q.cxlviij.ar.uij.ſic declarat. Gu
la impoꝛtat inoꝛdinatam ꝓcupiam ededi.In eſu

autem duo cõſiderant᷑ ſcʒ ipᷣe cibo qͥ comeditur.et

eius ↄmeſtio.õt ergo inoꝛdinatio ↄcupie atten
di.vno mõ q;tum ad ipᷣm cibũ q ſumit᷑ ⁊ ſic qtuʒ
ad ſubamvel ſpẽm cibi qrit aliqs cibos lautos.i.

pcioſos.qᷓ;tum vero ad qlitatem querit cibos ni

mis accurate pᷣparatos qð eſt ſtudioſe.q;tum ad
q;titatem excedit in nimis comededo. Alio mõ i
oꝛdinatio ↄcupie ↄſideratur in ipᷣa ſumptione ci⸗
bi.⁊ hoc vel qꝛ pᷣuenit debitũ epᷣs comedẽdi.⁊ ſic
eſt ꝓpere.vel qꝛ nõ ſeruat debitũ modñ in edendo.
qð eſt ardẽter. Pꝛopterea aũt coꝛrupte circũſtan/⸗
tiarũ diuerſaꝝ facit diuerſas ſpẽs gule ꝓpter diũ
ſa nociua ex quibo moꝛaliũ ſpẽs diuerſi ſcenk. In
eo eni qͥ querit lautos cibos excitatur ↄcupiſcen
tia eius ex ipᷣa ſpẽ cibi.In eo aut qͥ puenit tempuſ
deoꝛdinant᷑ ↄcupia ꝓpter impatiẽtiam moꝛe ⁊ ſic
de alijs.De his põt induci illud ps.lxxvij. ¶an
ducauerũt ⁊ ſaturati ſunt nimis ⁊ deſideriũ eoꝝ
attulit eis.Et loquit᷑ ps.de illis guloſis qͥ erãt in
deſerto in populo dei.Sed qᷓ;tũ ſit deteſtabile vi⸗
cium gule ondit Amb.in ſermo.di.Sexto die be
ſtie create ſunt.⁊ cũ heſtijs oꝛta eſt poteſtas edẽdi
⁊ vſus eſcaꝝ.vbi cibo cepit ibi finis factꝰeſt mũdi
ibi cepit ſua incremẽta neſcire vbi ceperũt diuina
circa eũ oꝑa feriari.quo iudicio declaratũ eſt ꝓg
cibos mũdus hr̃et imminui ꝑ qs deſijt augeri.et
infra. Eouſq; pᷣuaricari nemo nouerat ⁊ adhuc
oꝛta nõ eſſet q pᷣma eſt pᷣuaricatio Indictũ eſt iciu
nium.i.abſtinẽtie lex a dño deo pᷣnaricatio legis
a diabolo. Serpẽs gule ſuadet.dñs ieiunare de/
creuit.culpa ꝑ cibum.cognitio infirmisatis in ci

bo.firmitas vᷣtus in ieiunio.di.xxxv. Sexto vbi

oſtendit Ambᷣ.qͥnq; mala er vicio gule. Pꝛimuʒ
qꝛ facit hoiem vt aial bꝛutũ ſicut eni beſtie come⸗
dunt cũ trahit appetitus eas ad cibũ ſine diſcreti
one vel aliq̃ ↄſideratione.ita ⁊ guloſus nõ reſpiẽ

necad diẽ.nec ad modũ.nec ad neceſſitatẽ.ſed ad

appetitũ.⁊ h̊ ſigtum fuit in eo ꝙ in eadem die ſci⸗

licet in pᷣncipio creatiõis rerũ q̃ create ſunt beſtie

poſtea ereato hoĩe fuit data lnia comedendi cum
dñs dixit.de omni ligno ꝑadiſi comedite ⁊c̃. Señ
ij.tullius.Si videris iſtos epulatoꝛes velut opi⸗

mos boues ſtertere ⁊ ſudare intellige eos? Señ.

quoſdã vẽtri obediẽtes loco aialiü numeremꝰnõ
hoim. Secũdum malũ qꝛ impedit vtutis pfectũ
Un ⁊ Greg.dicit i li.moꝛalł.ꝙ que ñ vincit vitiũ
gule male põt alia vincere.i.q;to coꝛpus implet᷑.
ranto aiĩa minoꝛatur. Qð figuratũ fuit in h̊ ꝙ da⸗

ta Inia comedendia deo non creauit poſtea alias

quinq; ſunt vt ponit Greg.in li.moꝛal.di.Quin

7

digetie tꝑa pᷣuenit.aliqñ tꝑa nõ pᷣuenit ſed cibos

lautioꝛes q̃rit. aliqñ que ſumenda ſunt ꝓcurari
accuratius expeti.aliqñ aũt ⁊ qlitas ciboꝝ ⁊ tem
pus cõgruit.ſed in ipᷣa qᷓtitate ſumẽda meſurã re

q; modis nos gule viciũ temptat.aliqñ nanq; in

nouas creaturas. Et ſic dicit Amb. mundu fini
tum ꝑ cibũ gule mũdũ ſq; minoꝛẽ diminutũ.id?
hoĩem in pfeccu ſpuali. Tertiũ qꝛ eſt maloꝝ initi
um. nam omnes penalitates ⁊ miſerie? moꝛs q̃g
patimur iᷣm coꝛpus ⁊ ignoꝛãtia ⁊ indinatões ad
vicia ꝓceſſerunt ab illa inobedientia Ade ⁊ vicio

ð ? .
5

lle ̃ᷣm illum verſum ſapientis.? DHala.i.maxil⸗
rmart. bois ade.malo.i.pomo malo. contulit
omnia mũdo coꝛꝑalia ⁊ ſpualia.vnde dicit hanc
fuiſſe pᷣmam puaricatõem ſcʒ q́;tum ad exterioꝛa

vicia. Quartũ malũeſt. qꝛ obſcurat intellectũ et

aufert deü. Job. xxviij. Non inuenitur ſapientia
in rerra ſuauiter viuenttũ.i.guloſoꝝ.Lulliꝰmen
te recta vti non pũt cibo ⁊ potu repleti.In cuius
figuram poſt gulam cõmiſſam ſe abſconderũt pꝛi
mi gentes quaſi amantes renebꝛas ne viderẽtur
a deo. Et hoc eſt qð ait Amb.Latebꝛa poſt cibuʒ
Quintũ malum eſt.qꝛ inducit luxuriec fluxũ DHi
cre.v. Saturaui cos ⁊ mechati ſunt. Hiero.Quo
modo iuuencula in feruoꝛe iuuẽtutis poſitadapi
bus ⁊ vino plena de caſtitate erit ſecura.q.d. ma
le. Et in huius figuram ↄmiſſo vicio gule fecerũt
ibi periſomata co operiẽtia pudenda.qꝛ ſenſerũt
ſſttimulũ carnis Et hoc eſt qð dicit Amb.Cogni⸗

tio infirmitatis in cibo.⁊ ideo ſerpens gule ſua

det ⁊ temptat de ea.vñ ⁊ xpᷣm temptauit in deſer⸗
to dicẽs. Si filius dei es dic vt lapides iſti paneſ
fiant. Mathᷣ.uij.qꝛ nouit inde multa lucrari. et
frequẽter illud ſuggerit ſᷣm moꝛaleʒ ſenſũ.vt lapi
des duros abſtinẽetie ⁊ ieiunioꝝↄmutet in panes
relaxatiõis pnie ⁊ recreationis coꝛpꝑis.⁊ hoc ſi fi⸗
lius dei es.ſiꝓ qꝛ filius dei es ꝑ fidem et gratiam
Deus vult filios ſuos letari nõ cruciari.⁊ regnũ
dei nõ eſt eſca ⁊ potus.ſed iuſticia ⁊ pax ⁊ gaudiũ
in ſpũſancto inqͥt aplus Ro.xuij. Sedverum eſt
ꝙ regnũ dei non acqritur ſolũ ꝑ abſtinentiam ci
boꝝ.ſed ꝑ iuſticiam ad quã ꝑtinet ieiunia inſtitu
ta nõ frangere.neq; ꝓpter delectationes comede⸗

re. vel aliqd ꝓpter comedendũ inoꝛdinatũ facere

qðð⁊ diabolꝰ xpᷣo ſuggerebat. vt ſcʒ faceret mira⸗
cula illius ↄuerſionis ſinc cauſa vꝛgente.quia ali
ter ſibi poterat de cibo ꝓuidere ſed guloſi mãdu⸗

cies gule.

Pꝛimo mãducauetũt aliqui in exceſſiua q;titate

Secũdo manducauerũt aliqui cũ lauta ꝗᷓlitate.
X ertio mãducaueruũt tertij de accurata ſtudio/⸗
itate.

Quarto man ducauerũt q̃rti ex nimia auiditate.

opoꝛtunitate. .
MDeuma ergo ſpecies gu KR

le ſeu modus eſt nimis comedere. vel etiã bibere

Quinto manducauerunt quinti ſub tempoꝛis in

qð eni dicit᷑ de eſu totũ ſciendũ eſt de potu.ſed lo⸗

cutio in hmõi fit de eſu qꝛ ibi magis offendit ⁊ fre
quẽtius q; in potu. Cũ aũt ita exceditur in q;ti⸗

tate vt incurratur ebꝛietas.illud eſt vnũ vicium
ſpale de quo dicet᷑ infra. Eũ vero bibit᷑ vltra debi

7

tũ ſed citra ebꝛietatem ꝑtinet ad hanc ſpẽm gule.

Ab boc vicio deuicti ſunt multi ex illis ebꝛijs in

cauerũt⁊ſaturati ſunt nimis.comederũt cotur
nices quas dñs fecit circa caſtra eoꝝ euolare q̃s
captas comederũt in nimia q;titate.ſed puniti ſt
igne de celo guloſos illos cõburendo vt habet᷑nu
meri.xi. Et ꝑpetrari põt iſtud viciũ ita circa viliſ
ſimos cibos ⁊ potus ſicut circa delicatos ⁊ pᷣcio⸗/

deſerto de quibo ðꝛ in vᷣſiculo allegato. Mandu⸗

cauerunt ⁊ ſaturati ſunt.vbi notantur plures ſpe

Citulus Bexununs

ſos. Uñ dicitur Eʒech.xv.hec fuit iniquitas ſoꝛo
ris tue zodome ſaturitas panis ⁊ aque.De quan

titate aũt cibi ⁊ potus nõ põt dari vna certa regu

la omnibo ſ̃ᷣm eandẽ mẽſuram.ſed plus ⁊ minus

exigitur ſm varietatẽ ↄplexionũ ⁊ fatigationum
Unus etiam ⁊ idẽ plus indiget vno tꝑẽ qᷓ; alio ſe

cũdñ diſpõem ſui coꝛꝑis.Un phus in li.ethi.nar
rat de quodã foꝛtiſſimo viro dicto mnons cõe⸗
debat ſolus aliqũ vnũ bouẽ nec erat guatꝰſtoma

chus eius.Et aliꝰqꝛ debilis etiã de paud buccel⸗

lis panis guabat ꝓpterea inqᷣt xpᷣs. Mach.xi. Ue
nit Johes baptiſta nõ mãducas neq; bibẽs ſcʒ cõ
munia cibaria.⁊ dicũt.demoniũ hʒ. Uenit filius

hois manducãs ⁊ bibẽs ſcʒ cõi mõ.⁊ dicũt.Ecce
ho voꝛax ⁊ potatoꝛ vini.⁊ iuſtificata eſt ſapientia
ab oibus filijs ſuis. Et hoc vltimũ verbũ tractãs

Aug.ait.Oſtendit ſilios ſapie intelligere necĩ ab
ſtinedo nec in manducado eſſe iuſticiã. ſed ineq̃ni
mitate tolerandi inopiam ⁊ tꝑaudi abũdantiã ⁊

nõ ſe coꝛrũpendi di.xli.qð dicit ⁊ appellat filios

ſapie diſcipulos xpᷣi a qb dicit ſe ſapiam iuſtifica

tam i.iuſtam ⁊ ſanctam in comedẽdo moderate.

Tm̃ſ̃põt⁊ dʒ qͥs comedere ⁊ bibere q;tuʒ credit
ſe indigere ad ſuſtẽtatiõem ⁊ executiõem eoꝝ q̃ ſi
bi incũbunt agẽda.ita vt nõ vſq; ad nauſeam ſu⸗
mat.ſed cũ aliqli adhucappetitu finẽ faciat.Cum
aũt ex delectatiõe cibi vel potꝰplꝰ ſumit q; ſibi di
ctat ↄſcia opoꝛtunũ tũc peccat. Etde crapula car
niſpꝛiuij ex
ibi eſſe moꝛtale.dicit eni ibi Greg.cũ oẽs laici ſc⸗
culares illa die plus ſolito ⁊ ceteris dieb accura
tius cibos carniũ appetãt ⁊ niſi noua q̃dà auidi⸗
tatevſq; ad mediã noctẽ ſe ingurgitẽt.nõ aliter ſe
hmõi ſancti tꝑis obſeruatiõem ſuſciꝑe putãt ſcʒq̃
drageſime qð vtiq; nõ rõni ſʒ voluptati.imo cui⸗
dam mętis cecitati aſcribendũ cẽ. UVñ nec a tali cõ
ſuetudine auerti pñt.⁊ iõ cũ venia ſuo ingenio re
linquẽdi ſunt ne foꝛte peioꝛes exiſtãt ſi a tali ↄſue
tudine phibeant᷑ Hec glo.ibi dicit cũ venia.i.tꝑa
lis punitiõis nõ gehẽnalis.Neq; tñ oẽs exceden⸗
tes illo tꝑe in q;to vel q̃li ↄdemnãdi ſunt de moꝛ
tali.ſed qͥ faciũt nimiũ exceſſum auertẽtes ſea ðo
b. etiã Aug.dieit eſſe rephẽdẽdas comeſſationes
⁊ ehꝛietates que fiunt in dieb ſolennibi.vt diſti.
xluij.Ccomeſſationes

BGecunda ſpecies eſt

comedere cibos nimis delieatos ꝓpter delectatio

nem vt caupones.faſonos.pꝑnices.carnes vituli
nas.lẽpꝛedas.ſtruriones.⁊ hmõi.vina ſolẽnia vt

maluatitũ.vernaciũ.grecũ.trebeanũ.⁊ hmõi.hu

ic deditus erat diues ille qͥ epulabat᷑ qtidie ſplen⸗
dide.de q̊ xpᷣs dicit ꝙ moꝛtuꝰeſt ⁊ ſepultꝰ in ifer⸗

no Luxvi. In hãc ẽt ſpẽm gule vident᷑ lapſi hi de
qbs ait põ.—ãducauerũt ⁊ ſaturati ſunt nimis
noõ eni erat cõtenti cibo cõi ⁊ vtili ⁊ ſuaui manne

de celo.ſed appetierũt carnes ⁊ ſolẽnes.vñ cotur⸗
nices dñs dedit.Nüũe.xi.Si tñ qͥs vtat᷑ cibarijsð

licatis ꝓpt᷑ infirmitatẽevel debilitatẽ b exigentem

ant generis nobilitatẽ.vt pᷣnceps.aut ꝓpter tẽꝑis

72

cõgruitatẽ.vt in nuptijs ⁊ ↄuiuijs diſcretis poteſ
8 Vieri eni pot vt ſi⸗

ſe hoc abſq; peccato.

is q̃ habẽtur di.uij.deniq;.cũ glo.vt

gen

„

nin
ni
Un
bid
ler
ef
na
glale
nh
,

inns
bmnon
ſeſ⸗
int
looch
un
un⸗
Gches
utn,
gent
Imnpi

Capitulũ Sꝛimum

ne aliquo vicio cupiditatis vel voꝛacitatis pᷣcio⸗
ſiſſimò cibo ſapiẽs vtatur. Inſipiens aũt fetitiſſi
ma gule flãma in viliſſimũ inardeſcat.Et ſanins
maluerit qͥs moꝛe dñi piſce veſci qᷓ; lenticula mo
re eſau nepotis abꝛahe.aut oꝛdeo moꝛe iumẽtoꝝ
Di.xli.qͥſqͥs.et in e.di.idẽ dicit.c.Nõ cogant᷑ diui
tes cibis panꝑm veſci.vtantur ↄſuetudine infir
mitatis ſue ſed doleant ſe aliter abſtinere nõ poſ
ſe Si eni ↄſuetuninẽ ſuã mutãt egrotant. vtãtur
ſu ꝑfluis ⁊ dent pauꝑibo neeeſſaria.vtant᷑ pᷣcioſis
⁊ dent pauꝑib vilia.hec ille.Uñ laudabileẽ a pu
eritia etiã filios nobiliũ aſſueſcere cibis groſſioꝛi
bus qð fecic mater.b. Ber.erga filios ſuos nobi
les ⁊ diuites. Sed ⁊ ligurgus echnicus ſed rectiſ
ſimus oꝛdinauit in legiboſuis adoleſcentulos ru
re nutriendos cibis vilib. Sũme aũt repᷣhẽſibi

le eſt iuuenculos ad tabernas accedere.pignola/

tas ↄfectiones ⁊ alia guloſa comedere.maluati⸗
ca ⁊ greca bibere.ĩ cõuiuijs cũ alijs iuuenibo reꝑi
re.Cũ iſtis eni lambacitatibo inducũtur ad oẽm
turpitudinẽ zodomiticã ⁊ hmõi.Nimis inarde⸗
ſcit in eis ↄcupia carnalis ſanguine in eis feruen
te abſq; h̊ ꝙ ligna tanta ad augmentandã flamaʒ
apponant.Cõuiuia aũt facere vbi cõiter lauta pᷣ⸗
parant᷑ cũ ex amicicia vel alia cauſa fiunt de ſe nõ
ſunt repᷣhẽſibilia. Nam ⁊ Job ꝑmittebat filijs ſu
is ↄuiuia facere inuicẽ.Job.i.Et Joſeph pᷣꝑauit
fratribo ſuis cõuiuiũ.⁊ abꝛaaʒ angelis hoſpitib⸗
ſuis BGeñ.xviij.⁊ pᷣcipue cũ in ↄuiuijs abſunt qͥn⸗

q; circũſtantie q̃s ponit Greg.dicẽs. Sciẽdũ ꝙ

cõuiuia tũc ex caritate veraciter ꝓderũt cũ in eis
abſentiũ nullius vita moꝛdet᷑.nullus ex irriſiõe
repᷣhenditur. Nec inanes ſeculariũ negocioꝝ fa⸗
bule.ſed vba ſacre lectionis legunt᷑ ⁊ audiunt Lũ
nõ pluſq; neceſſe eſt coꝛꝑi deſeruit᷑di.xluij.ↄuiuia
Et.qꝛ raro ẽ quin in cõuiuijs multa vana ⁊ irri⸗
ſoꝛia immiſceant᷑ ⁊ vltra debitũ comedat᷑ ⁊ dele⸗

ctetur.iõ refert Aug.documẽtũ ſibi a b. AImbꝛo.

traditũ vt vitaret ↄuiuia quibo terminis tempe⸗/

Lertia ſpecies gule ẽ J. VI

po nere nimis de temꝑe ⁊ cura ad pꝛeꝑandum ci⸗
bos vt magis delectent.puta vt ſint variati.aſſa
ti.lixi cum aromatib.cum ſapoꝛib ⁊ hmõi. q̃vi⸗
cio laboꝛauerunt filij hely ſacerdotis.Nã cũ ꝓpłs
accederet ad offerendũ ſacrificia aialium ad alta
re ſᷣm mandatuʒ legis veniebat puer qui ſcʒ erat
miniſter ſacerdotis ⁊ dicebat offerenti.da michi
carnes.i.ꝑtem aialis occiſi.vt coquã ſacerdoti.

MNon eni accipiam coctam ſed crudã. qð faciebat

vt accuratius poſſp ſuo ſacerdoti pᷣparari Et offe

rens rñdebat. Incendatur pᷣus ſᷣm moꝛeʒ adeps

⁊ poſtea accipiẽs.⁊ ille ſcʒ miniſter nequaqᷓ;. Si
non dabis accipiam eam vi. In ollis q̊ʒ vbi coq/
bantur carnes mittebat tridetem ⁊ trahebat cru
dum de lebete. vt habet᷑ i. Reg.ij. vbi ſubditur ꝙ
grande erat peccatuʒ eoꝛum.vñ in punitione in
bello ↄtra philiſteos occiſi ſunt. Et pᷣcipue ĩ hoc
ſolent delinquere diuites ⁊ etiam pᷣlati eccie Uñ
Alanus in planctu nature ait. Hodie gula vitiũ
ꝓfundius ſe poꝛrigit in dominos ⁊ pᷣlatos qui

ſalmones lucios ceteroſq; piſces equipollenti ge
neroſitate inſignes varijs decoctionum cruciãt
martirijs balneãtes officio ſacri piꝑis fonte bap
tiʒant vt multifoꝛmem ſapoꝛis gram ↄſequãtur.
Alius miuiſtroꝝ contundit.colat alius⁊ cõficit.
ſubſtantiam vertit in accidens naturam mutat
in artem.vt ſaturitas tranſeat in eſuriẽtem Hec
ille. Sed magnã ↄſciam ſibi debẽt facere tales de
tanto tꝑe qð amittunt ⁊ faciũt miſtros amittere
ꝓ hbmõi pꝛeꝑatione ⁊ expẽſis ſuꝑfluis quibo dr̃ent
pauꝑibo ſubuenire.Et foꝛte etiam illi de quibo ðꝛ
Manducauerũt ⁊ ſaturati ſunt ⁊c̃.in h̊ vicius in
ciderũt. Nam ceperũt illas aues in copia ⁊ deſic⸗
cauerũt vt poſtea poſſent ſibi accuratius pᷣparare
in eſum. Sciendũ etiam ꝙ ſumere cibos immun
de ⁊ ſine ↄgruente pꝛeꝑatiõe vbi cõmode pꝓuidere
põt vicioſum eſt ꝑtines ad viciũ negligẽtie vel in
ſenſibilicatis Unð Hiero. Nec affectate ſoꝛdes
nec exquiſite delitie laudem pariunt.qð inducit
Gratia.xli.diſt.clericus.ꝭ.ſicut de cibis ſic et de
veſtibo.qð aũt aliqͥ̊s ſanctos cibiſ cineres legimꝰ
pᷣlibaſſe vel immiſcuiſſe vt b. Germa.epᷣus anthi

ſidioꝛẽſis.⁊ ſan.Franciſcus dicit Ul. Hoc fuiſſe

laudabile ⁊ virtuoſum ex oge oꝑantc.nõ ex opere
oꝑato.i.ex intentione oꝑantiũ.vt ſcʒ ſubtraben/
tes ſe ab omni delectatione ſcʒ coꝛꝑali redderent
magis capaces ⁊ apti delectatiõib ſpũalibo ⁊ af⸗
fectui ad diuina a deo ad hoc inſpirati.ſʒ iſtud o
pus in ſe nõ erat laudabile.vñ nec imitabile niſi
quis ſir a deo inſpiratus eſſet.

Muarta ſpecies G ule. 5 VIII.

eſt nimis ardenter ſeu nimia auiditate cibũ vl po

tum ſumere.ad qð ꝑtinere videt᷑ comedere nimiſ
a naturali cõditione vel aſſuefactione.tamẽ ⁊coꝛ
poꝛi nocet.qꝛ non ita bene poteſt cibo digeri qua⸗
fi integer deglutitus.⁊ minus bñ edificat. Et cũ
ꝓcedit ex inoꝛdinato appetitu delectationis gule
peccatum eſt. Hoc vitio eſau ſupatus ꝓpter vnaʒ
cſcam ſcʒ lentiſedulium vendidit pᷣmogenita ſua

Mam vt narratur Geñ xxv. Cũ reuertere? Eſau

de agro feſſus ad domũ inueniẽs ꝙ germanꝰ eiuſ
Jacob coctũ lentiũ ferculũ comederet.petiuit ab
co vt ſibi de illo ferculo ad eſum daret. cui Jacob
dixit Uende mihi pᷣmogenitatua qð ⁊ fecit᷑ ex ni⸗
mia auiditate illius edulij ꝑuipẽdens ea ꝓ tauili
pcio vendere.vñ ⁊ guiter peccauit ſimoniã ↄmit
tens.qꝛ ius pᷣmogeniture tüc ſcʒ in lege nature e⸗
rat ſpuale.lã pᷣmogenitus tenebat locũ ⁊ offici⸗
um ſacerdotis Jacob aũt emẽdo ðꝛ non peccaſſe
qꝛ potius redemit q; emit vexationẽ ſuã.Et i hac
ſpecie gule ita peccat᷑ viliſſimis cibis ſicut pᷣcioſis
imo frequẽter offendũthoies non faciẽtes ſibi cõ
ſciam ꝓpter vilitatem cibi ⁊ cũ maioꝛi delectatiõe
gule comedunt᷑ aliqñ herbe fructus.cepe.allia.et
bmõi q; carnes. Non attendẽtes ꝙ viciũ gule in
pꝛimis pentib non fuit circa caupones ⁊ ↄfectio
nes ſced in fructibb. Sed vt dicũt hebꝛei ᷣm ꝓpalle
gat Mico.de lyra fuit fructus ficus Vñ Aug. In
omniby his reb non vſus reꝝ ſed libido in culpa
eſt. Jdem Uiles cibi appetenter accepti undegtur

Citulus Sertus

ꝓuentum abſtineutie.Dauid antem aquam con⸗

cupitam effudit.xli.di.c.delitie.Hiſtoꝛia Dauid
habet᷑.ij. Reg.xxiij.vbi ðꝛ ꝙ cũ quadã die Dauid

appeteret bibere de aqua ciſterne bethlecẽ dicẽs.O
quis mihi daret de aqᷓ ciſterne q̃ eſt in bethleẽ ſu⸗
bito tres ſocij eiꝰ foꝛtiſſimi a ſeipᷣis iuerũt.⁊ per
mediũ caſtroꝝ inimicoꝝphiliſtijm q tũc habebãt
ſtationẽ in bethleẽ tranſeũtes hauſerũt aquaʒ de
ciſterna bechleem ⁊ ſibi appoꝛtauerũt.ſʒ noluit bi
bere dicens.abſit vt giculũ aiaꝝ hoꝝ ego bibam⸗
ſed libauit eam dño. Infirmi vel ſani qui ſciũt vł

exꝑti ſunt aliquid cibivel potus nocere infirmita

tibo eoꝝ ⁊ tñ ſumũt ꝓpter auiditatem vtiq; peccãt
in hac ſpecie gule.⁊ h̊ plus ⁊ ninus ſᷣm exceſſum
quẽ faciũt.Narrat etiã Greg.in.iij.dialog.de q̃⸗
dam ſanctimoniali q̃ quãdam lactucã in oꝛto vi⸗
ſa m colligẽs cũ nimia auiditate comedit ꝓpt᷑ qð
adiabolo arrepta eſt.ſed ab equitio liberata ẽ.h̊
etiam vitio peccauerunt iſti qui manducanerũt.
vt dicitur Deſideriũ eoꝝ ⁊c̃.

anticipare hoꝛã leu extra hoꝛã ſtatutãvel cõſuetã
comedere ſine cã vꝛgẽte.Nam ſi exigit infirmitas
vel cã alia rõnabilis omnis hoꝛa eſt idonea.uʒ
non leiunat᷑ cõis modꝰ xpᷣianoꝝ ẽ bina comeſtio
ſcʒ pꝛandiũ ⁊ cena.⁊ ꝑ ̊ ſanius viuit᷑.qui eniↄme
duũt pluries in die vt alalia bꝛuta ſunt.nec ſanevi
uere pñt cũ ponãt indigeſtũ ſuꝑ indigeſtũ.vñ ma
li humoꝛes generãtur.⁊ caput etiã fumoſitatibuſ
eſt guatũ ⁊ male aptũ ad ſpũalia.Et h̊ niſi magnꝰ
laboꝛ excuſet.vt laboꝛantes in agris.viatoꝛeſ.pu
eri dũ ſunt in augmento.Qui aũt de mane ſurgẽ⸗
tes de lecto ſubito volũt comedere ⁊ bibere ⁊ pᷣci⸗
pue in dieb feſtiuis añq; vadãt ad eccam nimis

ingdeuoti ſunt.ↄtra q̊ͥs ðꝛ Eccls.x. Ve tibi tra cu⸗/

ius rexꝓpuer eſt.⁊ cuiꝰpncipes mane comedunt.
Lerra eſt hõ puer eſt ſenſualitas q appetit ſenſibi
lia vt puer.pncipes eiꝰ ſunt ſenſus. Ue aũt illi qꝗᷣ
regitur a ſenſualitate ⁊ cuius ſenſus vacãt comeſ
ſationibo tẽpeſtiue.qꝛ guloſus eſt.Eſa v. Ue qᷣſur

gitis mane ad ebꝛietatẽ ſectandã.Qñ vero ieiunua
ri dʒ vt in dieb ſtatutis ab eccia.ſemel tim come:⸗

di dʒ ⁊ circa hoꝛã nonã.pᷣueniẽdo aũt notabiliter
impatiẽtia amoꝛe ⁊ appetitu gule vitiũ eſt.vł etiã
comedere poſt pꝛandiũ de ſero.⁊ ſi nõ oꝛdinatet⸗
men buccellã panis vel plures fructus vitiũ ẽ et
nõ ieiuniũ.vt dicet᷑ in. c.ſe. In hãc ſpẽm gule inci⸗
dit Jonathas filius Saul qͥ facto pᷣrepto a rege
patre ſuo ſaul ꝙ nullus aliqͥd comederet dũ ꝑſeq/
tur philiſteos ) qͥs bellũ gerebat Ipᷣe Jonathas
trãſiẽs ꝑ campũ inſequẽdocũalijs inimicos paꝝ
mellis accepit cũ vᷣga quã gerebat in manu qð re
perit in qᷓ dam arboꝛe ⁊ comedit fameductꝰ ꝓpter
qð cũ poſtea reuertẽs a ꝑſecutione inimicoꝝ cum
ſuis Saul ↄſuleret dñm nõ potuit hr̃e rñſi/ umppk

Hoꝛã nonevt in tertia ſine cã rõnabili ſed mere ex/

trãſgreſſiõem illã.Et hac cõꝑta qͥs ꝑpetrarat vo⸗
luit occidere illũ ſed ꝓpls eripuit eũ de manibꝛ ſu
is vt hẽt.i. Re.xiiij. In his oib qͥnq; ſpẽbo ad di-
ſcernendũ qñ ſit moꝛtale vel veniale ſumẽda ẽ re/

gula dara ſuꝑius in.c.pᷣcedenti.S.iij.vicʒ ꝙ cũ tã

ta eſt inoꝛdinatio volũtatis ſeu affectio ad conſe⸗
quendam delectatiõem gule in quocũq; dictoꝛuzʒ
modoꝝ ꝙ videt ſe ꝑatũ ad faciendũ cõtra mãda⸗

ta dei vel eccie tũc eſt moꝛtale.alias veniale.

—

lK .§. X

ſunt quinqʒ. Pꝛimum eſt lectio ſeu auditio ſa

ſcripture. Hoc vſus eſt xpᷣus cũ temptatus ð gu⸗

la in deſerto dixit. ſcriptũ eſt. Nõ in ſolo pane vi⸗
uit hõ.ſed in omni verbo qð ꝓceditde oꝛe dei.ipᷣe
eni ſermo hoꝛtatur ad abſtinentiã. Spũalis eti
am cib inducit obliuionẽ ⁊ cõtemptũ cibi coꝛꝑa⸗
lis. Secũdum eſt elongatio ab his q̃ dant occaſi
onem excedendi in cibo ⁊ potu.vt ſunt delectabi⸗
litas.varietas.nimietas ciboꝝ ꝓpter qð dicitur
Melius eſt ire ad domũ luctus quã ad d omum
conuiuij.Ecẽs.vij.qꝛ in ↄuiuio ſunt occaſões gu
le ⁊ alioꝝ vicioꝝ.Tertiũ eſt cõſideratio cene eter
ne ad quã inuitati ſumus cuius eſuries induẽ ſa
turitatem.qꝛ beati qui eſuriũt ⁊ ſitiunt iuſticiaxʒ
⁊c̃.Inuitatus eni ad ſolennem cenã non curat de
pꝛandio pᷣcedenti. Apoc̃.xix. Beati qui ad cenaʒ
agni nuptiaꝝ inuitati ſunt. Quartũ eſt modera⸗/
ta occupatio ꝓuerb.xxi.Deſideria occidũt pigrũ.
noluerũt quicqᷓ; oꝑari manus eius.tota die ↄcu⸗
piſcit ⁊ deſiderat. Patitur enĩ ocioſus famẽ vni⸗
uerſalem oculi deſiderant videre vanitatẽ.aures
rumoꝛes.olfactus odoꝛes gula cibos.quã famẽ
nõ habet occupatio.Quintũ eſt oꝛatio. Unde põ.
De neceſſitatib meis eripe me dñc.eceſſitat eſt
eſt eni comedere ⁊ bibere ſed immiſcet ſe gula.⁊iõ
oꝛat ne ſub neceſſitate ſubꝛepat voluptas.In cu⸗
ius figuram ſocrus ſymonis q;ᷓ tenebat᷑ magnis
febꝛib oꝛantibo apłis xpᷣm ꝓ ea.ſanata eſt Lu.uij
Socrus ſymonis eſt ſẽenſualitas.magne febꝛes ſt᷑
ſpẽs gule.Quinq; eni ſunt febꝛes.ſcqʒ ephimoꝛa q̃

durat vna die ⁊ eſt in ſpiritibo.fleumatica. tertia

na.quartana q ſunt in humoꝛibo.ſ.fleumate,cole
ra quo ad tertianammelaneolia q̊ͥ ad quartanã.
ethica que eſt in oſſibi. Febꝛis eſt exceſſiuꝰcaloꝛ et
gula inoꝛdinatus appetitus. ie rreere

Amb.in ſermone Ut ſciamus nouel
lum non eſſe ieiuniũ pmam legẽ con
ſtituit de ieiunio ſcʒ cũ dixit.de ligno ſcientie bo⸗
ni ⁊ mali ne comedatis. Geſt.ij. Lex abſtinentie
a dño deo cepit pᷣuaricatio legis a diabolo.diſti.
xxxv.ſexto.Et hoc in ſtatu innocentie.ſed poſt la
pſum renouauit legem dicẽs Joelis.ij.Couerti⸗

mini ad me in toto coꝛde veſtro in ieiunio ⁊ fle

tu ⁊ planctu.Eſt autem ieiuniũ triplex. Pꝛimuʒ
ex lege naturali Scðm ex lege diuinali.Lertium
ex lege poſitiua ſeu humanali.diuerſimode tamẽ
Naʒ ex lege naturali eſt ieiuniũ generali mõ non
determinato nec ad certũ diem neq; ad boꝛaʒ co
medendi nec ad q;titatẽ cibi.Dictat eni rõ natu⸗
ralis homini vt carneʒ ſuã ita domet ieiunijs ab
ſtinentia eſce ⁊ potꝰ vt ſpiritui ſit ſubiecca ꝑ coti

qð fit qñq; er gula.qñũq; ex incuria.

— — C — —U „☚ —

em
ſne

K

Re

Ne
aß
hileeg
an
aai
ng
Nnr
Monn
Nie
danitn

Bindu

kuſian
rd
en
nogen

eigi.
Nie n
Wi
Vi n

diſn

iw

geen⸗
unor
wunu!
Ge
inn

71

nunnd
Uubſe⸗
aboen⸗

S

Capitulũ ſecũdum

nentiam ⁊ eleuari aliqñ poſſit in deum.ſed nõ di⸗
cat ꝙ magis vna die certa qᷓ; alia nec ꝙ hoꝛa no⸗
na comedat nec qa laccicinijs abſtineat.⁊ ideo ex
hac lege difficulter põt ſciri qñ peccatur omitten
do.Ex iure diuinali eſt ieiuniũ tripliciter.vicʒ ex
pnie inũ ictione.⁊ voti ꝓpꝛij obligatione. ⁊ veter
legis traditione. Impoſitio pnie qͥ fit ↄfitẽti a ſa
cerdote de ieiuniõ ſicut de alijs rebo ꝑtinet ad ſa⸗
tiſfactiõem ꝑtem ſacramẽti pnic̃m Pe.de pal.
Sacxr̃a aũt ſunt de iureduuno.ita &̊ iſtud obligat
qꝙ dimittere ipᷣm mere ex negligẽtia eſt petem moꝛ
cale.ſecus ſi ex impotẽtiavł infirmitatevel obliui
one vel etiã differẽdo ipm facere cũ ↄfeſſoꝛ non a⸗
ſtrinxit eũ ſta ad certũ dieʒ quin poſſet altera ſup
plere. Poſſet etiam ꝑ illũ ↄfeſſoꝛem vel aliũ in ali
ud ↄmutari ſed nõ ꝓpꝛia auẽte.Silłr cũ redditio
voti ſit de iure diuino ſiqͥs vouet ieiunare niſi ir⸗
ritetur vel ↄmutet᷑ ꝑ eũ qͥ põt ex negligẽtia omittẽ
do vel ex vicio gule eſt moꝛtale.ſecus ſi ex impotẽ
tia vel obliuione.ſed ſi ex deuotione pponit nõ tñ

vouet ieiunare aliqᷓ die vt ſextis ferijs.ſabbat. vt

dieby marialibo.i.illis ferijs quibo illo anno feſtũ
annũ ciate occurrit dimittẽdo ñ peccat ſalteʒ moꝛ
taliter etiã ex mera negligẽtia. Nõ tñ ꝓpter illa de⸗
bet dimittere ieiunia eccie.ſed potius ea ſeruare

ſi vtrũq; facere neqᷣt. Jeiunia ſuꝑſtitioſa dimitte/

re dʒ.vt comedere vna die vnũ boluʒ alia die du
os ⁊ hmõi. In lege veteri pᷣceptũ cerimoniale erat
iudeis ieiunare certis diebi.ſᷣm illud Zach.viq.

Jeiuniũ q̃rti ſq; mẽſis iunij.ieiuniũ quintiieiu⸗

nium ſeptimi.ieiuniũ decimi erũt vobis in ſolen
nitates. Cauſam aũt q̃re ieiunabãt certis diebuſ
illoꝝ menſiũ ponit Hiero.di.lxxvi.c.ieiuniũ.Sʒ
qꝛ nũc cerimonialia ex toto ceſſant nullo mõ illa
ſeruan da ſunt. Et ſiqͥs ſeruaret qꝛ in lege manda

ta.iudaiʒ aret ⁊ moꝛtaliter peccarct.Ex iure bũa⸗

nali obligat ieiuniũ tripliciter.ex oꝛdinatõe regu
lari.ex ſtatuto eccleſie vniuerſali.ex cõſuetudie ge
nerali.In omni eni religione ſunt aliq̃ ieiunia de
terminate inſtituta ꝑ regulã vel ↄſtõcs.q̃ pᷣtermit
tendo ex negligẽtia mera peccatũ eſt nõ tũ moꝛta
le niſi ꝑ cõtemptũ omitterẽtur vel ſi ꝑ regulã in p
cepto eſſent.ſicut ðꝛ de minoꝛib ꝙ ex pᷣcepto hñt
regule ſue ieiunare oib ſextis ferijs ⁊ a feſto oim
ſanctoꝝ vſq; ad natiuitatẽ.Ex ſtatuto eccleſievni

uerſali ieiunia quicunq;omitteret ex negligentia

vel gula nõ iufirinitate vel obliuione cũ credit ſe
bene poſſe ieiunare moꝛtale eſt. ⁊p ꝗlibet die omiſ
ſa vnũ. Secus ſi ſibi vr ſe nõ poſſe ieiunare abſqʒ
leſione ꝑſone cũ habeat cãm aliquã dubitãdi.nõ
tñ ſufficiẽtem.ſed poſſet ieiunare.⁊ ſic intellige di
cium b.cho.ij.ij.q.celvij artci.iij.⁊ in.uij. diſt. xv.
Pe. de pał.in.uij.circa bᷣ ſic dicit Jeiuniũ ſcʒ eccle

ſiè cadit ſub iure poſitiuo.vñ eius trauſgreſſio ſi

ne cã eſt moꝛtale.Anñ vero fractio eius eſt cũ cã li/

ces nõ ſufficiẽti.tũc eſt veniale.vt in his qͥ legãt in

ſtitutã in cõpletoꝛio.OQn vero eſt ſufficiẽs ſimpli/⸗
citer tũc nulta culpa eſt vt in neceſſitate.ex de ob/⸗

ſer. ieiu. c i.Qui ãt nõ aduertẽteſ de ieiunio come
dũt in mane ſiqᷣdẽ tenebant᷑ ſcire ꝙ eſſet iciunium

nõ tñ tenent᷑ poſtea cõtinue ieiunare cũ iã ſint ob

ligati ad aliam diem.ſ.remittendo omiſſam ·⁊ ſi

non liceret ſibi ea die plus comedere nimiſ graua

rerur. nec cũ toto hoccſſer ven ieiuniu yter niini
am hoꝛeanticipationẽ. ſed ſi nõ tenebat ſcire non
reputat᷑ fractio ieiunij.vñac ſi eſſet ieiunus põt il

ladie ieiunare ſcʒ comedẽdo hoꝛa debitap pꝛãdio
qꝛ ieiuniũ homini indictũ nõ ſolnit᷑ niſip actum
humanũ q requirit intentiõem ⁊ deliberatiõʒ ve⸗

ram vel p̃ſumptã bec ille Quedã aũt ieiunia ſunt

ex cõſuetudine.⁊ ſi ex ↄſuetudine generali vt vigi
lia Johis baptiſte. oẽs fideles aſtringit.ſi exoſue
tudine ꝑticulari alicuius patrie. illos aſtringit.

ac ſi eſſet ex ſtatuto eccie ſcripto.vt di.xi.In his.⁊

c.catholica.Que aũt ſint ieiunia ex ſtatuto eccle/⸗
ſie vel ↄſuetudince declaratur in..ſequẽti.

Mota qui ſunt dies ie⸗ J.

iunandli ex pcepto eccleſie.pᷣmo quidẽ tota qdra⸗
geſima exceptis dnicis diebi. vt de cõſecra.diſtir.
v. c. q̃drageſima.⁊ de ↄſe.di.in.uij.nõ licet. tẽ vi
gilia natitatj dñi. ex e.c.i. Itẽ vigilia pẽth vt nota
tur.lxx vi.di.S.neceſſario.Itẽ vigilia aſumptois
beate marie. c e. c. . Jtem nariuiratis ſue ðꝛ a qui
buſdam inſtitutũ in extrauagãti. Ego auteʒ vidi

quãdam extrauagantẽ Bonifatij vbi inſtituit ſe
ſtum viſitatiõis beate marie.⁊ ↄſuluit vigiliaʒ ie

iunare ſicut ieiunat᷑ vigilia aſſumptiõis ⁊ natiui

tatis marie.Lũ ̊ vtroq; ſimul fiat mẽtio .⁊ claꝝ

ſit de vigilia aſſumptionis qð in pceptũ.videtur
idem dicẽdũ eſſe de vigilia natiuitatis MNoli tñ pᷣ/
cipitare ſniam ⁊ pᷣcipue cũ Pe.de pal.dicat nõ eẽ
in pᷣcepto. Nec miru qꝛ nõdũ emanauerat dicta

extrauagãs.ſed qꝛ illa nõ vr eſſe pmulgata in po⸗

pulo foꝛtenõ aſtringit. Item in vigilijs aploꝝ p/⸗
terqᷓ; philipi ⁊ iacobi ⁊ iohis euãgeliſte.De vigi⸗

lia aploꝝ Gartholomei ⁊ Jacobi ? Macthie diẽ

Pe. de bal. vbi oſuetudo hʒ ꝙ ieiunet᷑ ibi ligat.
alias nõ.ſed tutiꝰ die nt *
lioꝝ apłoꝝ ⁊ h̊ cõiter tenet᷑ ⁊ eſt magis ᷣm iura.

Item in vigilia Johis baptiſte ex eccie ↄſuerudie

vniuerſali. Ite vigilia Laurẽtij ex generali ↄſue/⸗
tudine ſᷣm Inno. Itõ leiunia q̃ttuoꝛ tꝑm q ſunt q̃ᷓ

ter in anno.et qñ ſunt declarat᷑ in iſto vſu. Uult

tutiꝰ dicik ꝙ ſint in pᷣce pꝑ ſicut ⁊ a

crux.lucia.cinis.⁊ cariſmata diua. Ur ieiunetur
qrta ſequẽs feria.At eſt ſenſus ꝙ pꝛima qrta feria

poſt feſtũ crucis de mẽſe ſeptẽbꝛis.⁊ iteꝝ pᷣma q̃r

ta feria poſt feſtũ ſancte lucie.⁊ iteꝝ pᷣma qrta fe/
ria poſt pᷣmã dnicã qᷓdrageſime.⁊ iteꝝ pᷣma quar/⸗

ta feria poſt feſtũ ſpuſſancci.Debet etiaʒ ieiunare
duoby alijs dieb ſequẽtibo ſcʒ ſexta feria ⁊ ſa bba/

tho.di.lxxvi.c ſtatuimꝰ Et in ipa diſt.aſſigtur röõ

de iei Enge q̃ttuoꝛ tꝑm ⁊ de ieiunijs hebꝛeoꝝ ſed
pleniꝰ a b

pleni? a b tho. ij. ij. q cxlvij. Jeiuniũ aut aduetꝰ.
rogationũ.ſexte ferie ꝑ totũ annũ.ſunt de cõſilio
nõ in pᷣcepto.De aduẽtu dubitat᷑ vrrũ ſit in pᷣcep⸗

to cleriqs ⁊ religioſis.et a qbuſdam h̊ credi᷑ ab

alijs tenet Zriũ ⁊ hoc cõius.ſ.ꝙ nõ ſit in hcegto.·

ec de obſer.ieiu cõſiliũ.niſi aliqui religioſi vt mi⸗

noꝛes qhabent ex pᷣcepto regule ſue ieiuniũ a feſto

oĩm ſanctoꝝ vſq; ad natale.⁊ oẽs ſextas ſerias ꝑ
totũ annũ.Item die dnico ieiunare nõ ↄuenit.et

ſi quis hoc faceret q̃ſi agens contra ↄſuetudinem

populi xpᷣi ani vel etiam ex aliqua ſuꝑſticiõe pec/
OD z

X

earet. et hoc modo pbibetur. diſt. xxx. ſiquis p̃ſby W

ter. alias non videtur eſſe pctĩ.di.lxxvi.vtinam.
De ieiuniis conſuetun S. I
dinarijs dicit Pe.de pał.in.uij.diſt.xv.q ad ieiu
nia ↄſuetudinaria ipᷣa ↄſuetudo obligat.etiam ſi
ſcriptura nõ dicat.argu.diſt.xi.c. In his rebSi
er go cõſuetũ eſt in aliqᷓ dioceſi ꝙ ieiunet᷑ certodie
illi de dioceſi tenẽtur obſeruare ſicut ⁊ tenerẽtur.
ſi epᷣus indiceret. Uñ ⁊ de ↄſe.di.v.dicit᷑. Jeiunia
in eccleſia ↄſtituta a ſacerdotiboſine neceſſitate rõ
nabili nõ ſoluant᷑.Cõſuetudo eni rõnabilis ⁊ pꝛe⸗
ſcripta obligat.di.xij.c.illa.Et h̊ quo ad indige/
nas. Alienigene vero ſi veniũt animo cohabitan
di extũc ligãtur ieiunio ↄſuetudinario ſicut ⁊ ſcri

pto.Si oũt tranſeant ſolũ ꝑ terrã nõ ligant᷑ conꝰ

ſuetudinibo ⁊ ſtatutis.⁊ tñ tenent᷑ nõ ſcandaliʒa⸗
re.vñ occulte comedere pñt ſᷣm moꝛẽ terre ſue nõ
publice.qꝛ ſi eſca ſcandaliſaret frem meũ ⁊c.arg.
di. xij.illa. Cñ vr ꝙ cõſuetudo laicoꝝ nõ liget cle⸗
ricos nec ſeculariũ clericoꝝ religioſos.qꝛ diſtin/⸗
cti ſunt modi abſtinentie inter hos tres ſtatus ⁊
plures abſtinentias hnt clerici qᷓ; laici ⁊ religioſi
̃ (lerici ſeculares. Uũ nou oꝑtet ꝙ ad ieiunia il
loꝝ ligentur quoꝝ etiaʒ ↄſuetudinib a ſuis ieiu⸗
nijs nõ abſoluũtur ſᷣm regłam iuris.quẽ non ho
noꝛo nõ onero. Un illoꝝ cũ quiboviuit moꝛes ſer
uare dz. qꝛ tñ quilibet tenet᷑alteꝝ nõ ſcandaliʒa⸗
re.ideo vbi eſt ↄſuetudo ieiunare. vt puta in feſto
ſancti Marci laicis ſequetib ⁊ clericis facienti-
bus ꝓceſſionem ſiue letaniã maioꝛem. religioſi ſi
cut nec ad ꝓceſſõem.ſic nec ad ieiuniũ tenent᷑. ſed
publice ꝓpter ſcandalũ non debent bis comedere
Uee vbi eſt ieiuniũ iure inductũ.cõſuetudo q̃ pᷣua
let iuri excuſat.licet generaliter dicat᷑ ꝙ ↄſuetudo
que eſt cõtra ſanctos canones nõ e rcuſet.qð veꝝ
eſt qn ꝑ alios canones in ſe vel in ſimili nõ fulcit
ſi aut eſt de iſta arg. di. uij. c. ſtatuimus. vbi agit᷑
de ieiunio qᷓdrageſime.Excuſant᷑̊ a ieiunio ⁊car
niũ eſu indigene ꝓuintie vel dioceſes vbi nõ ieiu/
natur eti a viris moꝛigeratis vt in vigilijs iaco
bi barcholomei ⁊ mathic.Nõ aũt ſi ribaldi ⁊ ma
li.licet plures numero q nec ieiunia ſeruant quia
ns eſt còſuetudo ſed coꝛruptela. Itẽ excuſant᷑ alie/
nigene q;uis in terra eoꝝ ieiunet᷑ ex q̊ veniũt ani
mo remanendi.Sʒ q tranſitũ faciũt ꝑ terrã ſicut
nõ obligant᷑ ad ieiunia illius terre.ſic nõ liberan
ꝗa leiunijs ⁊ abſtinẽtia terre ſuue.
De lacticiniis.vnum .J.iI
poſſint comedi tꝑe ieiunioꝝ. Nota ꝙ ſiqs in ieiu
nijs ab eccia inſtitutis extra q̃drageſumam come
dit lacticinia in locis vbi ↄſuetũ eſt nõ comedere
peccatũ eſt.als ſi cõſuetũ eſt talia comedi cõiter ł
ꝓ maioꝛi ꝑte pñit comedi.di.lxxvi.c.vtinã.⁊ tho.
ij.ij.q.clvij. Inno.ſimpliciter dicit ꝙlacticinia co
medere ieiunijs eccie extra qᷓdrageſimã ẽ peccatũ
ſed nõ ſoluit ieiuniũ.pmum cõmunius tenet᷑ Sʒ
maioꝛi declaratione hoꝝ Pe.de pal.in.uij.dif.

xv. ſic dicit. Comeſtio acrietſtlogin qᷓdrageſima
intergicta cſt vt diſt. uij. deniq;. ſlon aũt in alijs
leiumijs niſi cõſuetudo hoc habeat quã vbiq; ſer⸗

de etate cõmuniꝰ tenetur.

uandam in ieiunijs dicuut Aug. Ambᷣ.⁊ Hiero
nimus di.xij.illa.⁊ diſt.lxxvi.c.vtinam. Veñ cui

iniunctũ eſt ieiunare ſimpliciter non habet niſi a

carnibo abſtinere ita ꝙ ieiunare etiã cũ lacticinijs

põt. Bꝛitones vero comedẽtes butirũ in q̃drage
ſima vident᷑ excuſari qꝛ in illis in quibus eccia di
ſpenſare poteſt ſciendo ⁊ diſſimulando diſpenſat.
ſi tñ ita diſſimulat ꝙ nec punit excõicatione nep
hibet verbo qꝛ multa ꝑ patiaʒ tolerant.q̃ ſi dedua
cta eſſent in iudicio.nõ coleraren?᷑.ſed ſi eccia que

tenetur ad coꝛrectiõem fraternam.nõ puniret ne

qꝙᷓ; coꝛrigeret de facto ꝑticiparet in crimine. Nſam
⁊ ſi ſimplicem foꝛnicatiõem non puniat.pꝛedicat

tamen eam illicitam. Uñ cum eccleſia ſileat nec
eis ꝓhibeat.nec pᷣdicet eos male facere alias et ſi
aliud pᷣuilegiũ non habeant excuſant.hecille. Itẽ
ſi ſextis ferijs ſine cauſa infirinitatiſ comedit car

nes moꝛtale eſt. de cõſe. di. iij. c de eſu carniũ. Itẽ

in ſabbatis comedere carnes in locis vbi eſt on
ſuetum vliter nõ comedi moꝛtale ẽ de conſe. diſt.
v.qꝛ dies. Secus ſi cõſuetudo patrie habet ꝙ; co⸗

medantur.vt in francia.cathalonia ⁊ alijs ꝑtibv.
qꝛ tunc ſtabitur cõſuetudini diſt.xij.illa aũt.Ex⸗

cipitur tamen ab iſta regula dics natiuitatis duni

qñ eſt ſexta feria.qꝛ tnnc licie comedũtur carnes
etlam ab omnibi.niſi ex voto ſuo vel regulari ob⸗

ſeruantia teneread non comedendũ er de obſer.
ieiu.c.cõſiliũ.Et multomagis vr idem dicenduʒ

qñ natalis eſt in tali die ſabbati

quis ieiunarc ſiuc ad ieiunia. Nota ſᷣm tho.ij.ij.

q.cxlvij.ꝙ nõ tenetur qͥs ex neceſſitate pᷣcepti ad

ieiuniũ eccleſie vſq; ad finem tertij ſeptẽnij.i.xxi.

anni.qꝛvſq; ad illud tempus eſt in ſtatu augmen

ti. Rõem ibi potes videre.dicit enĩ ſic. In pueris

eſt euidens cã nõ ieiunandi.tũ ꝓpter debilitatemn
nature ex q̃ puenit ꝙ indigent cebo ⁊ nõ multo in

ſimul ſumpto.tum etiam qꝛ indigent multo nu⸗

trimẽto ꝓpter neceſſitatem augmenti qð fit de re:
ſiduo alumenti.⁊ iõ qᷓ;diu ſnnt in ſtatu augmenti
qð eſt in pluribꝰ vſq; in finem tertij ſeptennij nou
tenent᷑ ab ecciaſtica ieiunia obſeruauda. Cõueni⸗
ens tñ eſt vt etiã in hoc tꝑe ſe ad ieiunandũ exerce
ant plus ⁊ minus ſᷣm modũ ſue etadj.Qñq; tñ tri
bulatione imminente in ſignũ pnie artioꝛis etiaʒ
pueris ieiunia indicũtur.ſicut legi de Niniuitis
Jone.c.iij. Sʒ Pe. de pal.in. uij.dicit ꝙ circa ter
tiũ ſeptenniũ adoleſe benriig quidã ſunt alijs foꝛ
tioꝛes relinquit᷑ arbitrio cõfeſſoꝛis ⁊ ↄſilſo medi⸗
cine ſcʒ ieiunaꝛe vel non.Eſt tamen coueniens ꝙ
etiam infra iſtud tempus ſe exerceant ad ieiunan⸗
dum plus ⁊ minus iᷣm poſſibilitatẽ ⁊ etatẽ. No⸗
uitij quoq; ⁊ iunioꝛes in religionibo iuxta pᷣlato⸗
rum ſuoꝝ in hmõi ſe dabent gerere.Ul.⁊ Jo.an.

in nouel.iuꝑ.c.conſilium.er de obſer.ieiun.ponit

diuerſas opiniones de etate qua quis obligatur
et dicit aliquos dicere ꝙ maſculus in.xuij.anno.
femina in.xij.Alij aliter.et in nulla ſe firmat Al⸗

legat autem Hiero.arguentem eos qui in tenen

annis poſitos onerant ieiunijs.Dictuʒ · b. tho.

—

17.8

redemptione veld
penſatione ieiunioꝝ. Nota rib

dem

lota ꝙ die Johaãa
nes an.in nouel. Jeiunia eccleſie non poſſe redi/

mi niſi ex magna neceſſitate.ſed ieiunia volunta-
ria poſſe auctoꝛitate ſuperioꝛis ⁊ cauſa vtilitatis

maioꝛis. Et declarat eſſe ieiunia voluntaria.leiu
nia ex voto vel ex iniunctione penitentie. Quidazʒ

bene. Ille qui eſt obligatus ieiunio ex voto vel ex

generali inſtitutione eccie ſi niulla adeſt neceſſiraſ

vel vtilitas vꝛget.nõ poteſt redimere tale ieiuniũ
Si ãt adẽ ncẽitas aliquã.tũc ſi ẽ nccitas q collat
oẽm poſſibilitatẽ ad ieiuniũ.talis abſq; aliquadi
ſpeniatione vel redemptione dimittere põt. Sed
ſit talis neceſſitras que non tollat ex toto poſſi⸗
bilitatem ſed inducat magnam difficultatem.pu
ta ꝙ talis ꝑ ieiuniũ caderet in capitis debilitateʒ
vel coꝛꝑis.ita ꝙ non poſſet nec in oꝛatione nec in
alijs bonis ſe exercere. In huiuſmodi autem caſu
oteſt redimere ieiunium debituʒ pecunia elemo
ſinali.auctoꝛitate tamen ſuperioꝛis.Sumiliterſi
adeſt aliqua publica vtilitas quam aliquis ieiu/

nando implere non poſſet. ſicut eſt aliqua bonap

dicatio ⁊ neceſſaria.⁊ diſcurſus ꝓpter eam. vel di
ſcurſus alius ꝓpter neceſſitatem vel vtilitatem ec
cieſie.⁊ buiuſmodi.cum quibus non poulet ieiu

nare cunc etiam habet locum diſpenſatio vł redẽ
ptio in ieiunio.auctoꝛitate tamẽ ſuperioꝛis ⁊ ma

xime dioceſani. Ricar.in.uij.dicit q; ſi neceſſitas
immineat ſtatim peregrinandi.vel multum labo
randi vel ꝓpter conſeruatiõem vite coꝛpoꝛalis vel

Apter aliquod neceſſarium ad vitam ſpirituaiem
cum quid laboꝛibo non poteſt ieiunare.non o bli

*

gatur talis ad ieiunium.quia non videtur fuiſſe
intentio eccleſie ſtatuentis ieiunia per hoc impe/
dire. alias magis pias ⁊ neceſſarias cauſas. Un/

de videtur recurrendum ad ſuperioꝛis deſpenſa⸗

tieonem niſi foꝛte vbi non eſt conſuetum. quia ex
bocipo ꝙ prelati diſſimulant.videntur annuere.
Dicit etiam ꝙ ꝑegrinatio ad loca ſancta ex deuo⸗
tione que differri non paſſet eſt iuſta cauſa dimit/
tendi ieiunium ſi cum laboꝛe itineris ieiunarenõ
ſ
4

BGegd de ercuſatis a ie F. .

unio. Nota ꝙ excuſantur a peccato quedam ꝑſo

ne non obſcruantes pᷣdicta ieiunia.Et pꝛimo iti⸗
nerantes aut nullum laboꝛantes quibus immi⸗

net neceſſitas tunc peregrinandi ?⁊ magnas dic⸗

tas faciendi.vel etiam multum laboꝛandi ſi viue
re volunt vel ſuam familiam ſuſtentare vel nõ in
currere notabile nutrimentum ſui ſtatus. ⁊ cum

laboꝛe vel itinere non poſſunt ieiunium obſerua/
re.excuſantur.alias ſi poſſunt vtrunq; facere cõ/⸗

mode tenent᷑ ieiunare.Et ſimiliter ſi poſſuut dit/
ferre iter aut ſubtrahere vel diminuere laboꝛem.
ita vt poſſint ieiunare ⁊ ex hoc non incurr̃ant de⸗

trimentum ſui ſtatus.tenentur ad ieiunium. De
hoc habes.ij.ij.q.cxlvij. Si autem non eſt neceſſa

ria ꝑegrinatio.tuncſᷣm Pe.de pal.peccat aggre⸗

diendo ꝑegrinationeʒ indiſcreteſcʒ tempoꝛe quo

65

ieiunare debet. nec pꝛopter iter poteſt. Si tamen

indiſcrete aggreſſa eſt peregrinatio.nõ compati/

ens ieiunium nec perplecus eſt. licet ſe angerc. ſii
pꝛopter culpam q;uis ſit infirmus durante infir

mitate non tenetur. Secundo ſeruitoꝛes nobiliũ
ſi ex cauſa pꝛeueniunt hoꝛam comedendi vel etiẽã

ſi pꝛelibant modicum ante hoꝛamvel quaſipꝛopt
. AN continuatõem tempoꝛis totum poſſit computa⸗
faciunt bancdiſtinctiõem circa materiam hanc-c

ri vna menſa.Qui eciam pᷣguſtanc cibos domino
rum ad faciendam credentiam quo caſu etiã lice
ret pᷣguſtare carnes ſi tali die dñs licite comedat.
vel etiam ſi ſurgit de menſa vt portet enxeniuʒ a⸗
licui.vel etiam ſi ſeruiũt vel legunt in menſa reli
gioſoꝝ cum licentia ſuperioꝛis Guil Tertio cur
ſoꝛes quoꝝ vſus neceſlarius eſt dominis vel ciui
taci ſi non poſſunt cum ieiunio iter agere.excu

ſantur.ſecus cum modicum vadunt vel quieſcũt

niſi indigerent ex laboꝛe pᷣcedente vel eciam iapxi

mo debentes magnum iter facere.oꝑtet ꝙ reficiã

tur. Guil. Hi ſ̃m de de pał. videnturexcuſari.n
ſolum ſi ſine cali officio non poſſunt viuere.quia
tunc pauꝑtas excuſaret.ſed etiam ſi aliter ponẽt

viluere ſed non eque bene.qꝛ aliud eſt de illis qͥ ad

certum diem ſe locant.qꝛ non debent ſe locare ni
ſi poſſint tunc ieiunare ſi habẽt alias vnde viuãt

Aliud eſt de alio qui locat ſe ad totum a inum et

ad totale ſe vitium.qui exciperet ꝙ nunq; diebus
ieiunij itineraret non inueniret qui eum reciperʒ

Quarto pauꝑes ⁊ mendicantes qui non poſſunt
tantum habere ad vnam refectiõeʒ ꝙꝙ ſufficiat eis

excuſantur.ſecus ſi haberent ad ſufficientiam.ni
ſi ex cedenti inedia non poſſent ferre ieiunium.·
Tho.ij.ij.q.lvij.Et videtur etiam poſſe comp⸗
bendiillos qui non babent eis pᷣparãtes neceſſa

ria ieiunio.et ipᷣi huic non poſſunt vacare. Quin

to pꝛegnantes ⁊lactantes ſi debilitas impedit eaſ
vel ſi ex hoc timetur de periculo earum aut aboꝛ

ſum vel defectus alimenti pueri.cxcuſantar a ie/
ieiunio immo deberent dimittere ieiuniũ Guil.

Sexto infirmi.debiles.ſed pꝛo qus infirmitate.
vel quanta debilitate excuſentur arbitrio bonivi
ri ſtatur. Et ſiquidem fuerit manifeſta cauſa ne⸗
ceſſitatis vel euidens quãuis infirmitas non eſt
neceſſarium petere diſpenſatiõem.ypm Guil.ꝛpꝛe
ſertim cõſuetudine ſic ſe babente ᷣm tho. Si au
tem ſit dubium vtrum ſit cauſa neceſlaria peten⸗
da eſt ab epo loci ſi mode haberi poteſt copioſa
diſpenſatio vel a ꝓio ſacerdote ſi tñ haberi non
poteſt eus.non tamen querat cecum ꝓ ↄſilio in
hmõi. Item de cõſilio rõnabili medicine infirmꝰ
ſolnens ieiuniũ vel comedens carnes diebo ꝓhi⸗
bitisnon peccat ſed peccaret medicus ſi ſine cau⸗
ſa rõnabili vel ſaltem dubia talia mãdat veloꝛdi
nat infirmis.ar.xxiij.q.i.quid culpat᷑. Septimo
ſenes ſi ſunt multũ debiles eo modo pñt excuſari

ſicut dictũ eſt de infirmis.rõne aũt ſeneccutis tctä

tum nõ excuſant᷑ſi ſunt foꝛtes ad ſufferendũ ieiu⸗
nium.nec eſt determinata etas ab aliqͥ vſq; adqͥs

annos qͥs tenetur ad ieiuniũ. Octauo de vcoꝛidꝰ

dicit Innocẽ.ꝙ qᷓ;uis debeant dimittere ieiunia
que habent ex voto ꝓhibentibus viris.xxxiij.que
ſtiõe. v. Manifeſtum.non tamen ieinan eccleſie

6 4

Titulus ſextus

Sed foꝛte ꝓpter ſcandalum vitandum poteſt ſa⸗
cerdos diſpẽare cũ tali.di.l.xt cõſtitueretur.idẽ
Hoſti.ſed Pe.de palł.in.uij.dicit ꝙ hoc vr eẽ ſcã⸗
dalum phariſeoꝝ.⁊ ꝑ ↄns cõtemnendũ ſi nõ vult
vir vroꝛem ieiunare.niſi foꝛte ꝓbabiliter timere?
infirm cas vel debilitas.De fructib multis ieiu⸗
nij ⁊ roõib ielunij qdrageſimalis. hes in ꝑte. uij.

ps. Humiliabam in ieiunio aiam meam. Jeiuni

um ſumitad tria m tho.ij.ij.q.cxlvij. ar. i. Pꝛi
mo ad carnis ↄcupie repᷣſſiõem. Uñ apłs.ij. Co⸗
rinth.vi.ait.In ieiunijs.in caſticate erhibeamus
noſinetipᷣos pᷣmittit ieiuniũ caſtitati qꝛ ꝑ ieiuni

um caſtitas ↄſeruat.vt eni NHier.dicit Sine cere
re ⁊ hacho friget venus.i.ꝑ abſtinentiã cibi ⁊ po⸗
tus friget luxuria ⁊ ſᷣm hocexponit᷑ iſte vſus. In
leiunio humiliabã. i moꝛtificabam.aiam meam.
Scæo aſſu⸗
mitur ieiuniũ ad mẽtis eleuatiõem in diuina,.qꝛ

id eſt.ſenſualitatem a ↄcupiſcẽtijs.

homo ieiunus eſt magis liber a fumoſitatibo ce/⸗

— —„

rebꝛi.vñ magis apcus ad intelligẽdũ Un Aug.in.

ſerm. Jeiuniũ mẽtẽ eleuat.⁊ i ſignũ hꝰ deDaniel.

legit᷑ ꝙ poſt ieiuniũ triũ ebdomadaꝝ accepit ele⸗
uatiõem mẽtisa deo a diuina myſteria ↄtemplã⸗
da Danieł.x.Et qꝛ humiliatio eſt maxime neceſ/
ſaria ad eleuatiõem mẽtis ad diuina.⁊ ieiunium.
humiliat coꝛpus ⁊ aiam. ideo bñ ðꝛ. Humiliabã
Tertio ieiuniũ valet ad culparũ ſa /

in ieiunio. Tertcio ieiun D
tiſfacciõem.Dũ ſcʒ affligimus coꝛpus recõpẽſa⸗
mus deo de iniurijs q́s fecumus nimis coꝛpꝰ de⸗

lectando mãdata eius ꝓpterea dicit dñs. Joel.

ij. Cõuertimini ad me in toco coꝛde veſtro.in iei.
iunio.fletu.⁊ planctu.Et Aug.dicit ꝙ ieiuniũ fa
cit coꝛ cõtritũ ⁊ humiliatum. Humiliabaʒ ergo
in ieiunio.ſletu.⁊ planceu.ſ.ſatiſfaciẽdo. Qui eni
ſatiſfacit humiliat ſe ei cui ſatiſfacit quẽ ſuꝑbie
rat inieriãdo. Et qꝛ ieiuniũ ad pᷣdicta tria oꝛdia⸗
tur. i illis tꝑib fuerunt ſpaliter ab eccia inſtitu/
ta ieiunia.in quib oꝑtet hoies magis purgari a
peccatis ⁊ eleuari ad diuina ꝑ deuotiõem. ⁊ ma/
gis liberos eſſe a voluptatibꝰ ad qs magis incli⸗

nant᷑ tꝑe veris ſuꝑabũdãtibꝛ humoꝛib . Hec au

rem ſunt cempꝑa paſce ſeu dũice reſurrectiõis i cu⸗
ius vigilia celebꝛat᷑ baptiſmꝰ p quem abluimura
peccatis.⁊ in cuius die generaliter ſumi debetur
ab omniby ſacroſancta cõmunio.⁊ xpᷣus ꝑ reſur/⸗/

rectõem eternitatẽ inchoauit.⁊ iõ pᷣcedit ieiuniũ

qᷓdrageſimale ꝑ qð aia purgata a peccatis libera
ↄcupiſcẽtijs magis apta ſit ad diuina eleuari.⁊
hac rone etis ſunt inſtituta ieiunia in vigilijs.in
pᷣcipuis feſtiuitatibo? ſolennitatiby vt magis poſ
ſit ad ſpũalia eleuari.Et in q̊ttuoꝛ tꝑibo anni p p

curatione gre.ꝓ oꝛdinandis in vtilitatẽ ꝓpli xpia

ni Sed notandũ ꝙ tripliciter põt ↄmitti defectꝰ

circa iſta ieiunia inſtituta ꝑ que defectũ hõ nõ hbu
miliat aiam ſuꝗ in ieiunio.qꝛ nõ facit volũtatem
dei.ſed ſuã.⁊ ideo nõ eſt deo gratum. Uũ cũ qui⸗
dam ieiunãtes ↄq̃reren? q̃re deus nõ acceptabat
eoꝝ ieiuniũ dicetes qᷓre ieiunauimus ⁊ nõ aſpexci
humiliauimus aias noſtras ⁊ neſciſti. Rndit
eis deus ꝑ Eſa.lviij.Ecce in die ieiunij veſtri iue⸗

ſti

nitur voluntas veſtra.q.d.nõ vere vos humilia⸗
ſtis · non ᷣm volũtatem meam ſed veſtram ieiu⸗

naſtis.⁊ ideo non ccaudiui vos. 1.
Et Pꝛimo ec mentali indiſpoſitione.
Secido ex cibationis plurificatioue.

Tertio ex hoꝛe notabili anticipatione.

Quantum ad pꝛimũ .vn
qꝙ leiuniũ coꝛpale ſit
diſpoſitio mentis. Uñ dicit dñs Joeł.i. Sancti
ficate ieiuniũ facitè modo debito vt ſit ſanctituʒ
id eſt. mihi dedicatum. Et hbo—
Excludendo vanum reſpecuuum.
Exhibendo liberũ affectum
Addendo pium effectum.
DPꝛimo quidẽ debet tolli de mente ois intẽtio
vana q; põt eſſe multipler ſᷣm illũ verſum Abſtinz
eger.egens.cupidus.gula.ſymia virtus. Jeiunat
enim aliqͥs qꝛ ſentit ſe guatũ cibo ⁊ ſi comederet
ſibi noceret.ſicut pᷣma die q̃drageſime. Aliꝰ ieiu
nat qꝛ nõ hʒ ad comedendũ ſi habet patiam aliqᷣd
eſt. Alius ieiunat ꝓpter auariciã qꝛ nõ vult tm̃ ex
pendere bis comedendo.vel qꝛ hʒ lucra p manib⸗
in apocheca q̃ nõ vult a mittere vñ vſq; fero mãe/
bit ieiunus. Alius ieiunat ꝓpter gulaʒ qꝛ foꝛte itu
rus eſt ad aliqð cõuiuiñ.⁊ ideo vt famelicus acce
dat ⁊ melius comedat illa die vel pᷣcedenti iciu⸗

nat Alius ieiunat ꝓpter hypocriſim vt ſymia que

effigiat actus bumanos.⁊ tñ hõ non eſt ica ſcʒ by
pocrita ieiunat vt teneatur bonus qui tamen no
eſt bonus Quicũq; iſtoꝝ ieiunat alias nõ ieiuna⸗
turus non ſeruat pᷣceptũ eccic. Cũ ieiunaret in⸗
quit dñs iſtis Each.vij.nũdqd ieiuuiũ ieiunaſtis
mihi. .d. nõ ſed vobᷣ. Sed vos cũ ieiunatis dicit
xpᷣs. Math.vi. Molite fieri ſicut ypocrite triſtes
ſed puro reſpcũ ⁊ intentione ppter deũ ꝛadobedi
endũ eccie iciunate. Scðo oꝑtet hr̃e affectũ libeꝝ
a peccato ↄmiſſo ⁊ ↄmitrẽdo. Nihil eni pdeſt ieiu
nare ⁊ alia religiõis.i xpᷣianitatis oꝑa facere niſi
mens ab iniquitate coherceatur inqt Pius papa

de pe. di.iij.nihil ꝓdeſt.ſ.ad vitã eternam. Qui ei

facit ieiuniũ qðcunq; in moꝛtali nõ valet ſibi ad
meritũ nec ad fatiſfactõʒ.valet tñ ſibi ad ſatiſta⸗
ciendũ pᷣcepto eccie ſᷣm Alb.in.uij.vt non peccet
moꝛtaliter ſernando ieiunium qð incurreret ſi ñ
ſeruaret. Et iõ q;tumcunq; peccatur dimittere
nõ dzʒ. Melius tñ ⁊ vtiliꝰ ſi ꝑ ↄfeſſionẽ vł ſaltem
cõtritiõem liberaret affectũ ſuũ a ſeruitute pecca
ti. Mat.vi.Lu autem cũ ieiunas vnge caput tu
um.⁊ faciem tuam laua.i.cõſcientiam.ſ.a pecca⸗
tis.Et Eſa.lviij.dicit dñs. Hoc eſt ieiunium qð
elegi.diſſolue colligationes impietatis.id eſt ma
las ſocietates cum quibus ligatus es in officjs
vel contractibus vel maleficjs. Solue faſcicu⸗
los depꝛimentes te.id eſt. obligationes reſtituti⸗
onum.et eos qui confracti ſunt liberas ſcilicʒ di
mitte qui ſolucre nõ pñt nõ in carcere teneas et
omne onus diſrumpe ſcilicet peccati per contri/
tionem.Tertio opoꝛtet adhibere pium affetum
per oꝛationem quo ad deum. Bona eſt enim oꝛa⸗
tio cum ieiuuio dicit Thobias.xij. Magiſenim
debet tali temꝑe inſtav oꝛationi.Et vt mag oꝛo

deo gratũ opoꝛtet ꝙ; tollat

ieinii
n Af⸗
1 unr
e⸗Ar
runaip
wemer
ſpnuni
ie⸗
buelen
si
mf
ace
Ciuſn
ummamn

sno⸗

.

ürn
oonnn
Nei n
Aſoi
Auſn
renmne
gank

aunie

ſit deuota.egrediatur ſponſus de cubili ſuo ⁊ ſpõ
ſa de thalamo ſuo dicit dñs. Joeł.ij.ſ.ad oꝛandũ
abſtinẽdo ſe ab actu ↄiugali.nõ tñ niſi de cõi ſen⸗

ſu ⁊ cõtinẽtia vtriuſq;. Ad hoc hoꝛtant᷑ doctoꝛes
nõ pcipiũt.vt.xxxiij.q.iij.q̊tienſcũq;. Debet adhi⸗

beri pius affectus ad ꝓximũ dando ei elynã.qð ẽ

ad bñ eſſe ſeu ad ꝑfectiõem nõ ad neceſſitatẽ ieiu⸗
nij ᷣm Alber. Unñ dñs Eſa.lviij. Hoc eſt ieiuniũ

qð elegi.frange eſuriẽti panẽ tuũ ⁊ egenos ⁊c̃. de

bet adhiberi pius effectus ad ſeipᷣm vt cũ diſcre
tione ſumat cibũ vitando ſuꝑfluitarẽ ciboꝝ ⁊ ne
ceſſitatẽ ſumendo. Uñ Hiero. Sint tibi ieinnia

pura qͥttidiana ⁊ moderata.Quottidie pꝛandere
quottidie eſurire de conſe.diſ.v.ſint tibi.

HBecudo viciatur ieiu F. X.

nium cũ comedi pluribo vicib qᷓ; vna Pꝛo cuiꝰ

declaratione dicit,. b. tho.ij.ij. q. cxlvij. ar. vi. ꝙ ie⸗

iuniũ eſt ab eccleſia inſtitutũ ad ↄcupiaʒ refrenã⸗/
dam. ita tñ ꝙ natura nõ ſoluatur ſeu deſtruat᷑.ad
hoc aũt ſufficere vr̃ vna comeſtio ꝑ quã hõ et na/⸗/

ture ſatiſfacit ⁊ tñ ↄcupiſcẽtie aliqᷣd detrahit di⸗/

minuẽdo comeſtõnũ vices Et iõ eccleſie modera
tione ſtatutũ eſt vt ſemel in die a ieiunãtibo come
datur Siqͥs ergo comedat pluries in die frangit
ieiuniũ. Uñ nota de collatione q̃ fit de ſero dicit
b. tho.vbi.S.q electuaria ⁊ ſi aliqͥ mõ nutriãt nõ
tamen aſſumunt᷑ ad nutriendũ.ſed ad iuuanduʒ

digeſtiõem. vñ nõ ſoluunt ieiuniñ ſicut nec aliaꝝ

medicinaꝝ aſſumptõ.niſi foꝛte aliquis in fraudẽ

electuaria in magna q;titate aſſumat ꝑ modũ ci⸗
bi. Pe.de pal.in.uij.dixv.ſic dic. Bina comeſtio

frangit ieiuniũ eoꝝ ſcʒ que cõiter ſolent ſumi i ci⸗

bum vbi etiã fructus ceraſa.pira.⁊ nuces ↄputã⸗

tur qꝛ in loco refeccionis aſſumũtur vt in pꝛãdio
et cena. ⁊ herbe etiã.qꝛ ſancti patres herbis veſce
bantur.Excipitur cũ cã medicine ſumũtur.tunc

eni non ſoluũt ieiuniũ eccleſie ſed nature.lectu
gria ⁊ omnia alia hmõi q̃ ↄſueuerũt ſicut ſpẽs ſu

mi poſt pꝛandiũ ad iuuandũ digeſtiõem. etiã ſi ex
taliba ↄfecta ſint q̃ ꝑ ſe in cibũ ſumi ↄſueuerunt.

Duũ mõ ſint alterata ſicut ꝑ decoctiõein vel ↄfectio
nem q nõ in cibũ.ſed in cibi adiutoꝛiũ cõiter abv
tentib aſſumũtur.vt in dactilis nucibo ↄfectis⁊

pignolata.ſiłr nõ ſoluunt iel uniũ.hec ille Qð aũt
dicit Pe. nõ ſoluere ieiuniũ fructus cuʒ ſumunt
cauſa medicine vr intelligendũ cũ ſumunt᷑ ne vi/
num ſine aliq̊ ſumptũ diluat ſtomachũ. ⁊ ſic no/⸗
ceat. Unñ cum cõis vſus xpᷣianoꝝ ſit facere colla⸗

tiõem de ſero aliqui paꝝ ſumere cũ potu ſine alia

cõſideratione q;uis nõ intendãt ſumere ꝑ moduʒ

medicine.ne ſcʒ vinũ noceat ſed innitant᷑ conſue/

tudiniq̃ ea rõne vr̃ introducta. pie eſt interpᷣtan/⸗
dum factũ coꝝ c excuſandñ ⁊ h̊ niſi ſumerẽt ĩ no⸗

tabili q;titate vel de pluribo generib fructuũ vel
ſtudioſead nutriendũ. Et qꝛ panis eſt pncipał ci⸗

bus oꝛdinatus ad nutriendũ. minus ↄgruũ videę

tur panẽ ſumere. Sũmere aũt huccellã panis frꝗ

„

gitur ieiuniũ. potus aũt ᷣm tho.vbi ſupᷣ.qꝛ mag

aſſumit᷑ ad altera tõem coꝛꝑis ⁊ ad digeſtiõem ci

bom q; ad nutrimentũ. licet aliqͥ mõ nutriat ideo
licet pluries ieinnantiby bibere infra vnẽ diẽ. poſ

ſet tñ ita imoderate ſumere qð peccaret ⁊perderet

meritũ ieiunij. Pe.de pal.idem dicit ſcʒ ꝙ potus

nõ ſoluit ieiuniũ ſiue poſt pꝛandiũ ſumat᷑ ſiue añ
Sumere aũt ſine cauſa magna malũ eſt ⁊ ſi non
frangatur ieiuniũ.niſi in fraudem hoc faceret ad
ſubueniẽdũ ſcʒ fami biberec.Al.⁊ Pe.dicit eniʒ
Pe. de pal.in.nij.ꝙ ſiquis nõ ꝓpter famẽ velvolu
ptatẽ.ſed timoꝛe ne deficeret pᷣ anxietate die iein⸗
nu ficus vel poꝛrectã vel aliqd hmõi pᷣlibaret añ
hoꝛam ↄmeſtionis q̃ſi ꝑ modũ medicine nõ fran

geret ieiuniũ.hoc tñ nõ pᷣdicandũ eſt Ricar.autẽ

in.uij.di.xv.circa h̊ ſic dicit.Quãauis aliqui dicãt
ꝙ bibere vinũ vel ceruiſiã in mane ⁊ comedere eie

ctuaria de ſero delectationis cꝗ frangat ieiunium
credo tñ ↄriũ.qꝛ q;uis illa aliqͥ mõ nutriãt ĩ hoc
tñ nõ eſt pncipaliter vſus eoꝝ alłs etiã frangerz ie

iuniũ bibere de ſero vinũ vel ceruiſiã in collatiõe
qꝛ hʒ aliqd de nutrimento.Si tñ hõ in mane cer
uiſiam vel vinũ biberet nõ ad extinguendũ ſitim
ſed famẽ.⁊ in ſero acciꝑet magnã electuarioꝝ qᷓ;ti
tateim ad ſubueniẽdũ fami talis faceret fraudem
ſtatuto.⁊ ꝑ ↄns frangeret ieiuniũ de re.iur.certũ.
li.vi.Credo tñ de bono ⁊ equo cauendũ eſſe a po⸗

tu vini vel ceruiſic ⁊ ſiſibꝛ magis in mane q; in ſe

ro.qꝛ potus ſumptuſ poſt pꝛandiũ ⁊ ſiti ſubuenit
⁊ digeſtõem adiuuat inqᷓ;tũ ꝑ potũ faciliꝰ⁊ ↄuẽiẽ
tius defertcib ad ſingula mẽbꝛa.ſumptus auteʒ
leiunio ſtomacho vt plurimũ nocet.hec ille. Itez

dieb ieiunioꝝ ꝓ q̃libet vice q̃ comedit vltra vnaʒ

vice peccat moꝛtaliter ſ̃ᷣm Jo.neapol.in q̃libʒ qꝛ

reducit iſtud pᷣceptũ ad negatiua.ſed durãdus di

cit in.uij.hᷣ eſſe tm vnũ peccatũ moꝛtale qꝛ fractõ
vnius pᷣcepti ꝓ vna die.ſed tanto gᷓuiꝰ qᷓ;to pluri⸗
bus vicibo coiedit illa die.⁊ iſtud cõius tenet᷑.⁊
hoc niſi nouo cõtemptu pluries comederetqꝛ tũc
verũ e ffet dictũ Jo.ſed ſiqs excuſatus a ieiunio ł
ꝓpter defectũ etatis vel ꝓpter laqoꝛẽ vel aliaʒ cãm
rõabilẽ.poſtea tñ vti cibiſ q̃drageſimallbi⁊ exvo/⸗
luptate vel incuria vtitur lacticinijs ouisvl car
ue mortalitet peccat.qꝛ cõtra pᷣceptum facit eccle
ſie que oꝛdinauit tali die vti quadrageſimalibus
cibis,.vt diſt. uij.c.deniq;. ä

7 7 „ 7 . 5
LTertio viciatur ieiuni.. F.
um ex boꝛe nimia anticipatione.Circa qð Pe. de
pal.in.uij.di.xv.diẽ ſic. Jeiuniũ frangit᷑ notabiliſ
hoꝛe anticipatiõe ſine cã.ſ.rõnabili. Dico aũt ho

ra nonã ↄgruã omni tꝑc etis in q̃drageſima. nec

oꝑtet expectare tũc veſꝑaʒ diei ᷣm officiũ vt.ſ. aũ
q; celebꝛet᷑ veſptinũ officiũ nõ comedat᷑.deoſe.di.
i.ſolẽt.Et tardiꝰ dʒ comedi in q̃drageſima q; ina
lijs ieiunijſ.⁊ſic in q̃drageſima pꝰoffm̃ veſpaꝝ añ
boꝛã veſꝑtinã lʒ edere.Exq̊ ↄſtat ꝙ nona traſit ſiẽ
in alijs ieiunijs poſt officiũ noni lʒ añ hoꝛam no
nã du tñ ↄſtet hoꝛã ſexte trãſiſſe.pᷣt tñ in h diſpen
ſare circa hoꝛã vł ꝓpt᷑ debilitatẽ . v ꝓpter lectiõem
vel ꝓpter iter. vel ꝓpter alias pias cas.velꝓpter ho
Pieegebecille⸗ ; b. tho. ij. ij. q. cxlvij. art. vij. aſſi
gnans rõem quare hoꝛa nona eſt cõueniens hoꝛa
comedendi pꝛo ieiunio ſic dicit · Jeiunium oꝛdi/⸗
natur ad delectionem culpe et rẽpꝛeſſionem car⸗

nis. Ita tamen ꝙ per hoc natura non multum

TCitulus ſextus

èl

grauetur.Eſt autem debita ⁊ cõmunis cõſuetu2⸗

do hominibo comedendi circa hoꝛam ſextam. Et
ratio eſt qꝛ iam videtur eſſe completa digeſtio no
cturno temge naturali caloꝛe interius reuocato
ꝓpter frigus noctis circũſtans.diffuſio humoꝛis
per membꝛa coopante ad hnc caloꝛe diei vſq; ad
ſummũ ſolis aſcenſum.tum etia quia tũc pᷣcipue
nature coꝛꝑis humani ind iget iuuari cõtra exte/⸗
rioꝛem aeris caloꝛeʒ ne humoꝛes interius adurã
tur Et ideo vt ieiunans aliquã afflictiõem ſenti⸗
at ꝓ culpe ſatiſfactiõe cõueniens hoꝛa taxatur co
medendi ieiunantibo circa nonam cõiter.ctiã iſta
boꝛa congruit myſterio paſſionis chꝛiſti que com
pleta fuit hoꝛa nona quado inclinato capite tra⸗
didit ſpiritum. Jeiunantes eni dum ſuam carnẽ
affligunt paſſioni xpᷣi cõfoꝛmant᷑.nõ tñ requit᷑ ho
ra determinata ſᷣm ſubtilem extimatiõem.ſʒ ſᷣm
groſſam extimatiõem ſufficit eni ꝙ ſit circa hanc
hoꝛam.hec ille. Lardare autem poſt nonam q̃cũ
qʒ hoꝛa non viciat ieiuniũ niſi fiat ex ſuꝑſtitione.
Qð autem in veteri teſtamento ieiunarẽt vſq; ad
veſꝑam i.ſero cõgruebat talis hoꝛa illi ſtatui qui
aſſimilatur nocti. Status autem noui teſtamen

ti aſſimilat᷑ diei ⁊ ideo ſufficit hoꝛa nona. Rdqð

facit qð dicitur de conſe.diſt.i.ſolent.vicʒ ꝙ in q̃
drageſima nullatenus credendi ſunt ieiunare qꝗᷣ
ante manducauerũt qᷓ; veſꝑtinum celebꝛetur offi
cium.Ex quo ca.videtur ꝙ non ſit bene factum

eæos qui tenentur ad officiuʒ diuinũ comedere in

quadrageſima ieiunio non dictis veſꝑis.ſicut
etiã in alijs ieiunijs eccleſie extra quadrageſimã
non dicta nona.cum etiam ſit circa hoc commu
nis conſuetudo.que eſt optima legum interpꝛes.
2 legem fac .

MHeꝛietas eſt ſpecies gu
le Diuiditur eni gula in comeſſationes
oebꝛietates.ſicut genus in ſpecies ſecũ
dum tho.ijij.q.cl.arti.i.de quibo aplus Roma.

xiiqj. Non in comeſſationibo ⁊ ebꝛietatibꝰ. Sʒ ſciẽ

dum qᷓ; triplex eſt ebꝛietas.
Pꝛima eſt ex vino diuinali.
Secunda ex vino criminali ·
Tertia ex vino materiail.
Pꝛima eſt ex feruoꝛe diuini amoꝛis cum qͥs ita

eo repletur ꝙ alienatus ſit ab actionibb mundi.

ale enim vinum diuini amoꝛis letificat coꝛ ho
minis.⁊ facit hominem audacem ⁊ ſecurũ in om
nib periculis ⁊ loqueutem abundanter ⁊de diui
nis que carnales non intelligunt. Unde turbe iu
deoꝝ audientes apoſtolos quãdo inebꝛiati ſuut
ſpirituſancto ꝙloquebantur magnalia dei varijſ
linguis.dicebant eos ebꝛios.ſed Petrus apoſto
lus ſurgens ad pᷣdicandum oſtẽdit eos ebꝛios ex
vino diuinalis amoꝛis non materiali m ꝓpham
Joel Ad hanc ebꝛiatiõem inuitantur fi deles.Cq.
v.vbi dicitur. Comedite amice bibite ⁊ inebꝛia⸗
mini car iſſimi.hoc vino amoꝛiſimmenſi ad nos
fuit chꝛiſtus inebꝛiatus cum crucem aſcendit.vñ
dominus latinus in ſequẽtia An te fecit ſic amoꝛ
ebꝛium vt nec crucem putes obpꝛobꝛium amo rj

,

Tapitulum tertium de ebꝛietate.

—

gratia. In huius figuram Noe inebꝛiatus vino
vinee ſuůe iacebat denudatꝰ ⁊ irriſus a filio. Sic
et chꝛiſtus ebꝛius amoꝛe ſalutis vince populi ſui
in cruce denudatus manſit irriſus a iudeoꝝ po/
pulo.vt exponit Auguſt.de ciui.dei ps.Inebꝛia⸗
buntur ab vbertate domus tue ſcʒ ſance domus
eccleſie triumphantis vel etiam militantis. Se
cunda ebꝛietas eſt ex amoꝛe mundi ⁊ voluptatib
ſeculi Tale vinum facit homines doꝛmire in ini⸗
quitatibo.cadere hinende diuerſis peccatis.in/⸗
ſenſibiles eſſe in flagellis diuinis.et de tali vino
dicitur ꝓuerbᷣ xxiij.Ne intuearis vinũ dum flaue

ſcit in vitro.blande eni ingreditur.ſed in noniſſi,

mo moꝛdebit vt coluber.⁊ quaſi regulus venena
diffundet.i.noli attendeꝛe ad voluptatem duʒ; in
coꝛpoꝛe fragili vt vitrũ apparet pulcra ⁊ ſuauis.
Nam cum quis reſpicit ⁊ immoꝛatur in hmõi co
gitanionibs intrat inventrem mentis delectabili
ter.ſed poſtca cõſcientiam moꝛdet ⁊ veneno pec/⸗
cati animam replet.Exꝑgiſcimi ebꝛij ⁊ nõ a vino
ait ꝓpheta Joelis.i.ſcʒ non vino materiali ſed cri⸗
minali.Et Treñ.iij. Inebꝛiauit me abſinthio ſcʒ
mundus. Abſincthiũ eſt amarũ.Et vt dicit Boe.
Fclicitas huius mũdi multis amaritudinibo re
ſperſa eſt. Lertia ebꝛietas eſt ex vino materiali de
qua aplus.Nolite inebꝛiari vino in q̊ eſt luxuria.
Sed ſciendũ ſᷣm tho.vbi.S.arti.i.q ebꝛietas du⸗
pliciter accipitur. Uno mõ ꝓut ſignificat ipᷣm de
fectum hois qui accidit ex vino multo potato ex
quo fit vt non ſit compos rõnis. Et ſᷣm hoc non
noiat culpam ſed defectũ penalemoſequẽtẽ ex cul
pa.Alio mõ põt noiare actũ in quo qᷣͥs incidit in
hunc defectũ. qᷣ actus ſi ſcienter fiat ita ſcʒ ad/
uertat ꝑ talem potũ poſſe amittere vſum rõnisvł

ꝓbabilłr dubicʒz. ⁊ tñ tractꝰ deleccatõe potꝰ nimis

..

bibit.erit moꝛtale.qð plenius declarabitur.j.in

ſequenti.S.Et ſicut alia vicia habent directe gria

ita ꝙ vnũ eſt receſſus a vtutis medio ꝑ exceſſum.
aliud ꝑ defectũ.ſicut auaricia pdigalitati puſilla
nimitas griat᷑ pᷣſumptioni.⁊ hmòi. ſic ebꝛietati

opponi viciũ.ſed innoĩatum ſᷣm tho. Siqͥs enizʒ

ſcienter intm̃ a vino abſtineret vt natura multuʒ
grauaret᷑ nõ eſſet imunis a peccato. UVñ aplus.i.
ad Zhimo.v.ait.Noli adhuc aquaʒ bibere pꝛopt
ſtomachũ tuum ⁊ frequẽtes infirmitates tuas.
Idem videret᷑ſi multũ limpharet ita vt noceret?
pᷣcipue qñ h̊ ageret ↄ monita vel oſilia ſuꝑioꝝ.di
cit enĩ pvůs in.uij.ethi.ꝙ inſenſibilitas q̃ opponit
tꝑantie qꝛ nõ multũ ↄtingit.iõ tã ipᷣa qᷓ; oẽs ſpẽs
eiꝰq̃ opponunt᷑ diũſis ſpẽbo tꝑantie noĩe carent.

De ebꝛietate dicitur IFl.

xxxv. dſtiinctione.Ante omnia.q ebꝛietas fomeſ

eſt ? nutrix omnium vicioꝛnm Et pſalmi.cvi.de

peccatoꝛibus loquens ait. LZurbati ſunt ⁊ moti

ſunt ſicut ebꝛius.⁊ omnis ſapientia eoꝝ deuoꝛa⸗
ta eſt.vbi tria. õ “
PBeunumn effectus inebꝛia tiõem conſequens.ibi
urbati ſunt ⁊ moti ſunt.
Secundum actus immoderatõem continẽs.ibi
Zertium defectus ratiouem abſoꝛbens.ibi.Et

i⸗
ud
Mi
un
en .
Nns
6,0.
Pen
tinn
nn
Aw
nſe
vuiſi
en
Wi
Ais.
niio
wl
noſe
zu
iſe
toſg
Boe
te
nde
Wrn
wusr
inr
t
Bird
m3
i
lceſn

.

nn⸗
4
ushe
iN

“

iN

A ſecudo inchoando

omaſs ſapientia eoꝝ deuoꝛata eſt.

Actus continuus immoderantiam aſcribitur et
expꝛimitur in ebꝛio.ibi.ſicut ebꝛius.Ebꝛius euiʒ

dicit᷑ quaſi extra bꝛiam.i.regulam ſcʒ rõnis ⁊ de/
bite moderationis.dicit eni b.tho:ij.ij.q.cl.cul
pa ebꝛietatis ↄſiſtit in imoderato vſu ⁊cõcupiſcẽ
tia vini.qð cõtingit tripliciter. Uno mõ ꝙ neſci ⸗
at potũ imoderatũ eſſe ⁊ inebꝛiare potentẽ.et ſic
ebꝛietas põt eſſe ſine peccato,⁊ ſic creditur noe fu

iſſe inebꝛiatũ. Geñ.ix.Unñ Amb.Pꝛimus noe vi
neam plantauit dedit naturam.ſed ignoꝛauit po
tentiã.di.xxxv.ſexto die. Nam in pᷣma etate nõ v.
tebantur hoĩes vino nec carnib di.e.ab exordio
Secundo mõ ſic ꝙ ꝑcipiat qͥs potũ imoderatuʒ
eſſe.non tamen eſtimat eũ tm ꝙ inebꝛiare poſſit.

⁊ ſic ebꝛietas põt eſſe cũ peccato veniali.Qð autẽ

dicit Aug. Ebꝛietatem eſſe peccatũ moꝛtale ſi ſit

aſſidua in li.de purgatoꝛio.⁊ di.xxv.S.alias.non

ſic eſt intelligendũ ᷣm tho.q̃ſi ipᷣa frequẽtatio fa⸗
ciat moꝛtale.ſed qꝛ nõ põt eſſe ꝙ hõ aſſidue inebꝛi
etur quin ſciens ⁊ volens ebꝛietatẽ incurrat.duʒ

multo magis erxperitur vini foꝛtitudinẽ ⁊ ſuã ba⸗
bilitatem. Lertio mõ ꝙ aliqͥs bene aduertat poj
tum eſſe immoderatũ ⁊ inebꝛiare valentẽ.⁊ tamm
magis vult ebꝛietatẽ incurrere q; a potu abſtine-
re.⁊ talis ꝓpꝛie ðꝛ ebꝛius.qꝛ moꝛtalia recipiũt ſpe
cliem nõ ab alijs q ꝑ accidens eueniũt ⁊ pter intẽ
tionem. ſed ab eo qð ẽ ꝑ ſe intentũ.⁊ ſic ebꝛietas ẽ
peccatũ moꝛtalc.qꝛ ſᷣm hoc volens ⁊ ſciens puat

ſe vſu rõnis q̃ ſjm vtutem oꝑatur ⁊ peccata decli
nat.⁊ ſic peccat moꝛtaliter ꝑiculo peccati moꝛta⸗
liſſe exponens. Uñ Amb.in li.de patriarchis Ca
uendũ dicimus ebꝛietatẽ ꝑ quã peccata cauere ñ
poſſumus. Nam q ſobꝛij cauemus.ꝑ ebꝛietatẽ is

rantes cõmittimus.neſciũt qͥd loquũtur qui vi⸗
no niimio indulgent. iacent ſepulti · xv. q.i. Sane
O etiã ſit moꝛtale ebꝛietas ꝓbatur ꝑ illud quod

habet di. xxx v. epus.vbi ðꝛ ꝙ clericꝰ ebꝛietati deb⸗

ulens aut deſinat aut cõione puet᷑.ſiłr ⁊ laicꝰ.ſed

talis pena nõ unponit᷑ niſi ꝓ moꝛtali Item qᷓ;uis

ſit licitũinſirmo vel debili vti multo cibo vel po⸗
tu vltra ↄſuetũ ad puocandũ vomitũ ſᷣm cõſiliũ

medicine.qui tñ no reputandus ſuꝑfluus.nõ reqͥ

ritur ꝙ ſit potus inebꝛians ad puocandũ vomi⸗

tum qꝛ etiam potus aque tepide vomitũ ꝓuocat.

Vñ nõ excuſaret᷑ꝑ hoc qͥs ab ebꝛietate ſᷣm Tho.

qᷓ;uis faceret cã medicine.⁊ꝑ ↄñs peccaret moꝛta
liter.⁊ ſumẽs niſi crederet ex ilo potu nõ poſſe in

conſuleret vel ꝓpinaret h eſtimãs. Itẽ ſiqͥs daret
alicui ad bibendũ multũ ad inebꝛiadũ eũ. vel eſti
mãs q ex nimio potu quẽ qᷣs ſumit.inebꝛiet᷑. ⁊ ꝙ
ſi auiſaret non faceret.vel apte impedire poſſet ſʒ
ex leuitatevt inde ſolatium ſumat.ꝑmittit inebꝛi
ari. vel etiam ponit ſtudioſe ſal in vino vel alið
inebꝛiare valens occulte peccat moꝛtaliter.extra
de iniu. ⁊ dam. SDi culpa. Labernarij etiã ſi per⸗
pendunt aliquos ex nimio vino ſumpto inebꝛia⸗

n qð exꝑti ſunt pluries vt in ebꝛioſis ⁊ non curat
Apter auariciam grauiter peceanunn.

Capitulüũ. II.

K.II

Altimo

Ouantum ad pꝛimum.

ſcʒ effectus ſequens inebꝛiatiõem eſt multiplex.

Vnñ dicit᷑ in ps.notabo ibi. Turbati ſunt ⁊ moti

ſunt.Sequitur eni turbatio ⁊ rumultuatio ⁊ in⸗

iurie ⁊ detractiões cõtumelie.manifeſtatio ſecre⸗

toꝝ libidiniu executio.⁊ alia. Un ꝓuec.xx. Luxu
rioſa res eſt vinũ.i.cauſans luxuriam ⁊ tumultu

oſa ebꝛi etas.i.generans tumultũ. Hiero. Uẽter
mero eſtuans defacili deſpumat in libidincm. Et

Erib.dicit ꝙ nil eſt itH demoni amicũ ſicut ebꝛie
tas ⁊ laſciuia que eſt mater oĩm vicioꝝ. Amb. q̊ʒ
in ſermone ponit mala qͥ ſequũtur ex ebꝛietate di
cens.vinũ itaq; nec peꝑcit ſuo auctoꝛi ſcʒ Noe ſed
ebꝛietas illius nobis ſuadet ſobꝛietatem.⁊paulo
poſt. Manebat anq; vinũ inueniret᷑ in oĩ b incõ
cuſſa libertas.nemo ſciebat a conſoꝛte nature ſue
obſequia ſeruitutis exigere.nõ eſſet hodie ſeruitꝰ
ſi ebꝛietas nõ fuiſſet.Obrepſerat quidẽ is frne pᷣla

tionis inuibia.manebat adhuc prnue pietatis re/

uerentia. Leſa eſt pietas dũ ridet᷑ebꝛietas. Non
illis itaq; ſolis nocent vina q̊s temptãt.:ſed ⁊ ũliſ
ampliquoꝝ oculis temulenta ebꝛioꝝ mẽbꝛa nu
dantur. Et infra legimꝰꝙ pf̃em loth inebꝛiauer̃t

filie in monte.Fuit itaq; ebꝛietas oꝛigo inceſtus

peſſime regeneratricis ꝑtus detcerioꝛ.hec ille.diſ.
xxxv.ſexto die. Multe qͥʒ rixe ⁊ diſcoꝛdie ⁊ bomi
cidia ſequũ tur ex ebꝛietate vt exꝑientia docet.
ctus tollens vſum rõnis quia omnis ſapiẽtia eo
rum deuoꝛata eſt. Unñ ꝓuer.xx.dici Qui miſcetur
his ſcʒ vino ⁊ ebꝛietati non erit ſapiens. Et Oſee
uij.dicit᷑. Foꝛnicatio ⁊ ebꝛietas auferũt coꝛ. et qᷣa
peccatum cõmittitur ꝑvſum liberi arbitrij qui ẽ
facultas rationis ⁊ voluntatis.ex quo inebꝛio ra

cio ſopita eſt videt᷑ ꝙ ea mala que facit ebꝛius. vt
homicidia, cõtumelie.⁊hmõi nõ imputari ſibi de

beant ad culpã. In zriñ eſſe videt᷑ qð phᷣuð ait in

iij.ethi.ſ. ꝙ ebꝛioſus meret᷑ duplices maledictio⸗

nes.ad h̊ dicit b.tho.vbi.S.arti.uij.ꝙ in ebꝛieta⸗
te ſũt duo attẽdẽda ſcʒ defectus ↄſequẽs.⁊ actꝰ pᷣ⸗
cedens.Ex ꝑte quidem defectus cõlequẽtis in q̊
ligatur vſus rõnis.ebꝛietas habet excuſare pecca

tum inq;tum cauſat voluntarium ꝑignoꝛantiaz
Sed ex parte actus pᷣcedentis videtur eſſe diſtin

guendum videlicet qꝛ ſi ex actu illo pᷣcedente ſub⸗
ſecuta eſt poſtea ebꝛietas ſine peccato.tunc pecca

tum ſequens totaliter excuſatur a culpa. Si au⸗
B otu nõ poſſe in tem actus pꝛecedens fuit culpabilis.ſic non to⸗
ebꝛiari.Et ſiłr medicus vel alius qᷣ hoc ſibi ſcient

taliter quis excuſatur a peccato ſcilicet ſequenti.

quia ſcilicet redditur voluntarium ex volũtate pᷣ
cedentis actus inquantum ſcʒ aliquis dens ope
ram rei illicite incidit in ſequens peccatum. Di⸗/
nanuitur autem peccatum ſequens ſicut et dimi
nuitur ratio voluntarij. Unde Zäuguſtinus Con
tra Fauſtum ait. Inebꝛiauerunt Toch filie eius
et ſe neſcienti miſcuerunt. Quapꝛopter culpan⸗
dus eſt quidem, non tantum quantum ille ince⸗

ſtus. ſed quantum ebꝛietas illa meruerit. xv.que
ſtione pᷣma.Inebꝛiauerunt vbi dicit gloſa ꝙ na⸗
tura non pat̃itur ꝙ aliquis neſciens coeat.led di

“ä .

. „

Titulus ſextus

es hebetatur er immoderata cibi ⁊ potus ſumpti

citur.Loth fuiſſe neſciens qꝛ neſciuit eas fuiſſe fi
lias ſuas.ſed eſtimauit vxoꝛẽ capite alienato.diẽ
tñ idẽ tho.qꝙ foꝛte ebꝛietas loth fuit ſine peccato.
tũ cetiam còmixtio cũ filiab fuiſſct ſine pctõ ipſe
tñ filie loth non excuſanta peccato. qᷓ;uis fecerint

one.et q;tum ad h̊ ponit᷑ hebetudo ſenſus circai⸗
telligẽtiam. Scðo q;tũ ad appetitũ qͥntuplicit
deoꝛdinat᷑ ꝑ imoderatiõem cibi ⁊ potus q̃ſi ſopi⸗
to gubnaculo rõis.⁊ ſic ponitur inepta leticia.

Tertio ;ᷓtũ ad inoꝛdinatũ verbũ ⁊ ſic poniẽ mul
tiloquiũ. Quarto q;tũ ad inoꝛdinatũ actũ ſeu
geſtu. ⁊ ſic ponitur ſcurrilitas q etiã poſſet referꝛi
ad verba turpia. Ex ꝑte aũt coꝛꝑis ponit imũdi-/
cia.q põt attendi ſiue 'm inoꝛdinatã emiſſionem
qrũcunq; ſuꝑfluit cũ.vt ꝑ vomituʒ.⁊ hmõi ſiue
ſpãliter ꝑ inoꝛdinat᷑z emiſſionẽ ſemis vt ꝑ polluti

„2

imaginantes ꝙ totus mũdus defeciſſet.ſicut ʒo⸗
doma vt vel ſichumanũ genus ſeruaret᷑. qꝛ ñ ſůt
ſfaciẽda mala vt eueniãt bona nec vnq; fuit diſp-i⸗/
ſatũ inter patrẽ ⁊filiã.Qð aũt dicit pᷣus ebꝛium
mereri duplicẽ maledictiõem. h̊ dicit ꝓp᷑ duplex
peccatũ ſcʒ ebꝛietatis ⁊culpe ſequẽtis ex ebꝛietate
nõ ex eo ꝙ pctm̃ aggrauet᷑ ex ebꝛietate ↄmiſſũ ma

giſq; ſi ex certa ſcia. vel loquit᷑ ſᷣm legẽ cuiuſdã pie onem in vigilijs k ſomnis.⁊ de bis pleniꝰdicẽdũ
tati.qui vt ðꝛ.ij.polit᷑ ſtatuit ꝙ ebꝛij ſi ꝑcuterent —

plus punirẽtur q; ſobꝛij ꝛboc qꝛ plures iniurian De his filiabus gule po .F.I

tur.Et in hoc vt dic Ariſt.videt᷑ reſpexiſſe ad com teſt exponi illud ps.v. Sepulcrũ patens ẽ guttur
munẽ vtilitatẽ vt ſcʒ cobiberent᷑ iniurie.magiſq ecoꝝ ſcʒ guloſoꝝ liguis ſuis doloſe agebant. iudi
ad veniã q debet haberi de ebꝛijs ꝓ eo ꝙ non ſunt ca illos deus.vbi tria pñt notari. “
cõpotes ſui.Ad qð facit qð ait Amb.in li.de pr̃i⸗ ꝛimo ꝙ eſt in ſui ꝓgenie totius boĩs infectiua.
archis. Si q̃ ꝑ vinũ ebꝛij deliquerit apud ſapienꝰ ibi.ſepulcrũ patens eſt eeec.

tes iudices venia quidẽ facta ſed leuitatis dãnã⸗

tur auctoꝛes.xv.q.i.ſane.vbi gloſa.i.minoꝛi pe⸗

na qᷓ; ſi ex certa ſciẽtia feciſſent.damnant᷑.i.redar

guuntur etiam eos qui nimis fuerũt faciles ad i-
6 Copitulum quartũ de filiaby gule qᷓ ſunt qͥnqʒ

capitale quinq; filias generãs ſᷣm gꝛe/

in.xxxi.moꝛal.ſcilicet.

Hebetuèé

Ineptam leticiaam..

Multiüoquium.
Scurrilitaten.
Immundiccaam.
OQuare aũt dicatur viciũ capitale.b.cho.ij.ij. q
cxlviij.ar.v.rõem aſſignat dicẽs. Uiciuʒ capitale
dicit᷑ ũlud ex q̊ multa oꝛiũtur ſᷣm rõeʒ cauſe ftina⸗
lis inq;tum ſcʒ hʒ finẽ multũ appecibilẽ. vñ ex eiꝰ

appetitu hoies ꝓuocãtur multipliciter ad peccan
dum.Ex h̊ aũt reddi? aliquis finis multũ appeti

bilis ꝙ bʒ aliquã de cõditionibo felicitatis q̃ ẽ vl
tro appetibilis.ꝑtinet aũt ad rõem felicitatis de/
lectatio vtʒ in li.i.⁊.uij:ethic.⁊ iõ viciũ gule q̃ eſt
circa dalectationes tactus ſeu guſtus.q ſunt pᷣci
pue inter alias ponitur viciũ capitale Quãuis ãt
ipᷣe cibo circa quẽ eſt gula nõ hẽat rõem finis.qꝛ ñ
querit᷑ ꝓpter ſe ſed ꝓpter aliud ſcʒ ꝓpter coꝛꝑis nu⸗
tritiõem.tñ qꝛ ille finiaqͥ eſt ↄuerſatio vite eſt ma
xime ꝗppetibilis q̃ ſine cibo ↄſeruari nõ põt.Inde
eſt etiã ꝙ ipᷣe cib eſt maxime appetibilis ⁊ ad hoc

fere totus laboꝛ vixe bumane oꝛdinat᷑ ᷣm illð ec

cleſiaſtes.vi.Omnis laboꝛ hois in oꝛe eius.⁊ ta⸗

men gula magis eſt circa delectationes cibi qᷓ; cir

ca cibos deleccatio aũt ſᷣm ſe eſt appetibilis. Qð
aũt quinq; filie eius aſſignent᷑ b.tho.vbi.g. ar.vi.

aſnignat rõem dicẽs. Gula ꝓpꝛie ↄſiſtit circa imo
deratam delectatiõem q̃ eſt in cibis ⁊ potibo. ⁊ iõ
illa vicia inter filias gule cõputant᷑ q ex imodera
ta delectatiõe cibi ⁊ potus ↄſequũtur. que quidẽ

pñt accipi ex ꝑte aĩe vel er ꝑte coꝛpis.Exꝑte auteʒ
aie qdrupliciter. Pꝛimo qᷓ;tũ ad rõem cuiꝰ aci

Secũdo ꝙ in ſui cõgerie deceptiõis eſt cõtentius

ibi.liguis ſuis ⁊c̃.

Tertio qy eſt in ſul fine punitionis ſuſceptiua. ibi

iudica ilos tccccc. 1.
AQuantũ ad pᷣmũ dicit Sepulcrũ patẽs ẽ gut/
tur eoꝝ. Sepulcrũ recipit cadauera qᷓ putreſcũt.
vnde cũ aꝑiunt᷑ qñ recẽter ſunt ibi poſita exalat fe
toꝛ inficiẽs ſeu coꝛrũpẽs oẽm aerẽ circũſtantẽ et
hoĩes aſtãtes. Sic gule viciũ vt ſepulcrũ aꝑtũ in

ficit totũ hoiem ꝑ fuias generant᷑ ex eaa Secũ

do vltra filias q̃ generant᷑ ex ea ſcʒ gula qᷣdaʒ etiã
alia vicia addũtur.vt detractio.deriſio ꝓditio.a
dulatio.⁊ hmõi.vñ ſubdit liguis ſuis doloſe eße
bant. Nã in ↄuiuijs incipiũt hoĩes dediti gule lo
qui de aliqͥ bñ.⁊ poſtea vᷣtũt ſe ad male loquẽduʒ
de eo. Ecce dolꝰ. Uñ aug.tẽbat eõ menſaʒ ſuã ſcri
ptos hos vᷣſus.Quiſqͥs amatdicqᷓ abñtũ rodere

vitã. Hãc mẽſã indignã nouerit eẽ ſibi. Poſt ↄvui

uia ẽt tractant pditiòes vtʒ inouiuio abſalonvbi
interfectꝰẽ amon ꝓditoꝛie i ↄuiuio adonie.· Ibi fi

unt adulatiões vbi ẽ dolꝰ.Quantũ ad tertiũ.qa

iſta mala ſunt ⁊ nullũ malũ ipunitũ.iõ ſubdit.iu
dica illos deꝰ.i.iudicabis punieẽdo. Uñn Jaco.v.
Epulati eſtꝭ ſuꝑ terrã ⁊ in luxurijs enutriſtis coꝛ⸗
da vr̃a ecce ignis deuoꝛabit carnes veſtras.
Ad pmum reuertendo. Notac-mp—
“ ꝑ hebetudinem inficit᷑ intellectus.
Secũdo ꝑ ineptam leticiam diſſoluit᷑ affectus
Tertio ꝑ multiloquiũ deſtruit᷑ affatus.
Quarto ꝑ ſcurrilitatẽ incõponit᷑ geftus.
Quinto ꝑ immũdiciã coꝛrupitur coꝛpus.
Deima fil la gule hebe.F. I.
tudo ponit᷑. Pꝛo cuiꝰ declaratiõe dic b. tho. ij. ij.
q.xv.ꝙ hebes opponit᷑ acuto.Acutũ aũt ðꝛ aliqᷣd
ex eo ꝙ ẽ penetratiuũ ⁊ eõ hebes ðꝛ q̃ſi obtuſꝰ pe⸗
trare nõ valẽs.Sic ꝗ̊ᷓ in coꝛꝑalibo ðꝛ aliqs acuti
ſenſus qͥ põt ꝑciꝑe ex remotis aliqð ſenſibile vt vi
dẽdo/audiẽdo.⁊ hmõi.Eteõ vᷣr ſenſus hebetati qᷓ
nõ põt ꝑciꝑe niſi ex ꝓpinqͥ mas ſenſibilia ⁊ nõ ꝑua
Ita ðꝛ acuti ſenſus circa intelligẽtiã qͥ ſtatim ad

appᷣhenſionẽ ꝓpꝛietatis rei vel effectns naturã rei

uti
rin
zͤmu
wrunti

tigt,
cuutſe
tmmir

Gonuß
is

zm

comp̃hendit inq;tum vicʒ vſq; ad minimas con,
ditiones rei ↄſideradas ptingit. Ille ecotra dicik
bebes circa intelligẽtia qͥ ad gnoſcẽdaã veritatcʒ
rei ꝑtingere nõ põt niſi ꝑ multa media ei exrpoſira

Et tũcetiã nõ põt ꝑtingere ad oiaſiderada pfe⸗

cce q ꝑtinẽt ad rõem rei. Sicut igitur hebetudo i
poꝛtat quandã debilicatẽ mẽetis circaaſideratõeʒ
ſpũ aliũ bonoꝝ. In h̊ aũt differtia cacitate metia
que ponit᷑ filia luxurie. vt.S. ptʒ.qꝛ cecitas mẽtis

impoꝛtat nõ debilẽ ſed oĩmodãà puatiõem cogni⸗

tiõis ipoꝝ ſpũ aliũ borvꝝ. Et cũ talis hebetudo

ſeu groſſicies intellectus ꝓcederet ex naturali di/
ſpoſitione.ſicut ſunt mẽte capti ⁊ alij rudes ⁊ mł

tum materiales vclex infirmitate ſuꝑueniẽte q al
terat potentiã fantaſticã ⁊ memoꝛiã.⁊ ſic reddit ĩ

telligentiã groſſam peccatũ nõ eſſet. Sed cũ ꝓce⸗

dit talis hebetudo ex negligẽtia vel faſtidio ↄſide
randi ſpũalia ⁊ ſalutifera.tũc eſt peccatũ moꝛtale
qñ ex b̊ reddi᷑neptus ad ↄgnoſcendũ neceſſaria

ad ſalutẽ alłs veniale.Difficile tñ eſt ad intelligen
dũipᷣm peccatũ pᷣciſe ꝑ ſe. Ex hoc tñ ꝙ aliquis ſit
hehes circa ſpeculatiua theologie vel philoſophi
ca ⁊ aſtrologica nõ curans de his nullũ peccatuʒ
eſt ſi nõ hʒ officiũ qð noticiã hoꝝ reqrat.et rõ eſt.
ꝙñ ſt᷑ neceſſaria ad ſalutẽ Et qᷓ;uis hebetudo mẽ

tis inueniat᷑ cõi mõ qᷓ;tũ ad eligibilia in omni pec
cato.qꝛ pctm̃ obſcurat mentẽ.Et puer.xuij. dicit
Errãt qui opant᷑ malũ tñ ſpũali mõ ponit᷑ hebetu
do filia gule inq;tũ vicʒ ꝓpter fumoſitates ciboꝛũ

⁊ potuũ ꝑturbates caput obſcurat᷑ ſeu ingroſſat᷑ ĩ
telligẽtia Hiero. Galienus in exhoꝛtatiõe medici
ne ait. Athletas quoꝝ vita ⁊ ars ſagena eſt.necvi

uere poſſe diu nec ſanos eſſe.ani maſq; ita nimio
ſanguie ⁊ a dapibo q̃ſi luco inuolutas nihil tenue

nihil celeſte.ſed ſꝑ de carniba eructuare ⁊ de vẽtr⸗
ingluuie cogitare.de ↄſe.di.v. Ne tales ſicut ecõ⸗
tra abſtinẽtia ↄfert ad ſapientie ꝑceptiõem ſᷣ̃m il⸗
lud Eccłs.ij. Cogitaui coꝛde meo a vino abſtra⸗
here carnẽ meã vt aim meũ trãſferrẽ ad ſapiam.

Becunda filia gule di .J. II

apitulũ

citur inepta leticia q̃ inficit affectũ ⁊ diſſoluit.de
q̃ ðꝛ Job.xxi.Tenent tympanũ ⁊ lyꝛã ⁊ gaudẽt ad
ſonitũ buccine ⁊ in puncto adinferna deſcẽdunt

ſequat᷑ om ie peccatũ.⁊ maxime qðpcedit ex habi

tu inqᷓ;tũ ſq; malus letatur de actu peccativł fine
ſm illud ꝓuer.ij. Letant᷑ cũ malefecerint.⁊ exul/

tant de reby peſſimis AZñ talis leticia nõ ẽ filia gu
le que eſt ſpale peccatũ.ſed inepta leticia q̃ eſt va⸗

ꝗa ⁊ incõpoſita pcedẽs ex inordinata ſumptione
cibi ⁊ potus.vñ vigoꝛ affectus animi reſoluit᷑ ⁊in

aniter hilareſcit.Uñn ðꝛ.ij. Eſdre.uij.ꝙ ve in oẽm

mentẽ ↄuertit in ſecuritatẽ ⁊ iocũditatẽ cũ ſcʒ ni

mium ſumit᷑. Et ex hac pꝛocedit ⁊ ad hanc oꝛdiat
ſaltus.cantus.tripudiũ.ludus.biſtrionatꝰ.actꝰ
inſtrumentoꝝ diu erſoꝝ ſonitus.q frequẽter fiũt
iii fineouiuioꝝ.· Uñ Exo. xxxij. dicit ꝙ ſurrexit po
pulus mãducare ⁊ bibere.⁊ ſurrexerut luderc.i
eſt.ſolaciari.⁊ tripudiare.⁊ hmõi.Uñ ⁊ b.tho.ij.

ij. q · clxix.ar.iij. dicit ꝙ exceſſꝰ in ludis.i.ſolatija
qui eſt cõtra virtutẽ eutrapelie ſeir iocũditati ꝑci

2imn

queviciat locutiõem eſt multiloquiũ ſeu loquaci
tas de qͥ puer.x. In multiloquio nõ deerit petm̃.

er ad vicium inepte leticie qð vtiq; peccatus eſt.
qũq; moꝛtale.qnq; veniale Pꝛo cuius declara
tione dicit idẽ ꝙ in omni eo qð eſt dirigibile ſecũ
dum rõem ſupꝑfluũ ðꝛ qð regulã rõis excedit.Di⸗/

minutũ aũt aliqᷣd ðꝛ ſᷣm ꝙ deficit a regula rõnis

Ludicia aũt ⁊ iocoſa vᷣba vel facta ſunt dirigibi⸗
lis ſᷣmrõem.Et iõ ſuꝑflun in ludo dicit᷑ excedit
regulã rõnis.Et h põt eſſe dupliciter. Uno mõ ex
ipᷣa ſpecie actionũ q aſſumũtur in ludo.qð quidẽ
genus ludi dicit ſm Tulliũ ene illiberale. petulãſ
ſlagitioſum.obſcenũ.qñ ſcʒ vtitur qͥs cã ludi tur
pibus factis vel vbis vel his q vergut in nocumẽ
tum primi.q ſunt peccata moꝛtalia. vt datrabere
deridere.⁊ ↄtumeliari.⁊himõi.⁊ſic ludus ille erit
peccatũ mortale ⁊ inepta leticia in hmõi actu vei
aſpectu volũtaria ⁊ affeccata. Unpuer.xuij.ſuper

ullud Riſus doloꝛe miſcebit᷑.æ exrrema gaudij ſu
ctus occupat. dicit glo. luctus pperuus. ſed luctꝰ
ꝑpetuus nõ debet᷑ niſiꝓ moꝛtali.Alio mõ exceſluſ
põt eſſe in ludo ſᷣm defectũ debitaꝝ circũſtãtiarũ
puta cũ aliq vtunt᷑ ludo vel locis vel tpibe indebi
tis. aut etia ꝓpter ↄuenientis negocij vel ꝑſone vt
cñ fierent ludi cheatrales in eccłijs vr tꝑe qdragc.
ſimali qð eſt tempus pnie.vela ꝑſonis ecciaſticis

nõ dñt intereſſe nuptijs vel ↄumuijs vbi ludi hinꝰ
modi fiũt Et h̊ quide põt eſſe moꝛtale ꝓpter vche/
mentia affectus qñ vicʒ delectatiõem ludo ppoitt
delectationi dei ſeu mandatoꝝ obſeruatiõi itavt

nõ xefugiat facere ↄ pᷣcepta dei vel eccie vt ↄſequa

tur leticiã ſeu delectatõʒ ludi viſi vel exerciri. al⸗

crit veniale.cũ ſcʒ nõ ita afficiutur ꝙ veilet aliqᷣd
cõtra deũ ↄmittere Cliciũ eſt tñ etiã in defectu lu
di ſᷣm cho.vbi. S. arti.uij.qꝛ ↄ rõem eſt vt aliquis
ſe alijs oneroſum exhibeat dũ ipᷣe nihil delectabi⸗
le exhibet ⁊ delectatiões alioꝝ moderatas ipedit
rephẽdendo.ſ.vel ꝓhibẽdo vel fugiẽdo.Illi i lu
do deficiũt qui nec ridiculũ aliqð ipᷣſdicũt.et di⸗

centibo moleſti ſunt qꝛ ſc alioꝝ modicos ludos

nõ recipiũt.⁊ hi dicũtur agreſtes.vt phᷣus dicit in
uij.ethi. Minus tñ viciũ defectus in ludo qᷓ; ex/
ceſſus vt phᷣus dicit in.ij.ethi.ꝙ pauci amici hñ/

di ſt ꝑꝑdelectatiõem.qꝛ paꝝ delectatiõis ſufficit

ad vita q̃ſiꝓ cõdimento.ſicut parũ ſalis ſufficẽ ĩi cc

bo. Auſteritas aũt ꝑ quã aliqͥ nec alijs efferũt de⸗
lectatiões collocutionũ nec ab alijs recipiũt que
cõnumerant᷑ ab andronico inter vᷣtutes nõ exclu
dit qdẽ oẽs delectatiões ſimpliciter.ſed ſuꝑfluas

oderatas.De choꝛeis dicet᷑ in c.ſe.

xtia filia gule

*.

Ex comeſtiõe eni ⁊ potu inoꝛdinato cõiter ſequi
loq̃citas. Un dic̃ Greg.in paſtor. Niſi gule dedij

tos immoderata loq̃citas detineret.diues ille ꝗᷣ
epulabat᷑ qcidie ſplendide. Lu.xvi:In ligua gra⸗

urfläma nõ arderer In buias figuram egyptuſ qᷓ
interptat᷑ tẽbꝛe ſignificãs gulã q fac icellem cebꝛo

ſumꝛ hebetem ꝑeuſſa fuit ranis q̃ ſunt loq̃ces q̃ſi

ſemꝑ garrulãtes.ad innuẽdum ꝙ viciũ gule facit
boiem loquacem, hoc aũt viciũ multũ noce Dici

CTitulus Bextus

—

tur enĩ puer.xv. Lingua immoderata cotetet ſpi
bitũ.i.teruoꝛẽ ⁊ deuotiõem.Quilibet põt h̊ in ſe⸗

ipo experiri. qꝛ exr loqcitarc cxbauri? ois ſpae de⸗
uotionis ⁊ cum vult legere oꝛare vel meditari oc
currũt.fantaſmata circa audita ⁊ dicta ⁊ interrũ

pñt attentiõem ⁊ oñter feruoꝛẽ ipediũt. ſiẽ lebes
fup ignẽ niſ coopiatur coopculo nõ facile feruet.

q? caloꝛ euapoꝛat᷑. Et iõ in figurã dñs declarauit

in iveteri lege vas qð cooꝑculũ nõ hr̃et eſſe imũ dũ

.*

reſtringit os ab ocioſo ſermone. ad criminalia de
riuatur vt detractiões.ſuſurratiões.ſubſannati⸗
ones. ↄtumelias. ⁊ hmõòti alia q moꝛtalia ſũt. Sʒzʒ
⁊ ſpa ocioſa verba de ſe venialia ſunt.diſponẽtia

*

temptũ dei dicerẽtur vel in malũ finẽ inducendi
alios ad criminale vel cũ ↄplacẽtia fruitiois.i: tä

.

omni verbo ocioſo qð locuti fuerint homiĩes red/
dent rõe m de eo in die iudicij. Dicit᷑ t verbum

.

„

1

„

. .—.

.

tur Scurilitas.i.iocularitas vel iocũditas qdã

⁊ nõ eo vtendũ qꝛ viq; ᷣn Ore. Mens q nõ ha⸗
bet reſticcionẽ locutiois ⁊ cooꝑculũ ſilẽtij ĩmñda
efficit coꝛã deo. ⁊ ̊ eſt qð ðꝛ Jaco.i.c. Sie

tñ ad moꝛtẽ aie pñt eſſe moꝛtale pctm̃ qn.ſ.in cõ⸗

ta delectatione ꝙ ipᷣam pᷣponit mãdatis dei vł ec

ocioſum ſᷣm Gre.in moꝛal.verbũ qð caret neceſ/
ſitate vel iuſta vtilitate. Neq; eni ocioſa ſunt que
dicunt᷑ in emẽdo vel vendẽdo vł alijs exercitijs li
citis inde q̃rẽdo victũ ſuũ vel gubernatiõe fami⸗

lie. Sed dieby feſtiuis vel alijs dieb ſtando vl eũ
do cũ amicis ſocijs vel vicinis loquẽdo diuerſs
fabulas ⁊ truffas.qnq; de guerris.qñq; de pala⸗
tinis vel nugis cẽtinouellis ⁊ hmõi.illa ſũt ocio ccatione gule.ſed ex ↄſilio medicine comedit adꝓ
ſa. Et vt dicit Bern.in li.de ↄſideratione. ſiuge i uocandũ vomitũ in remediũ alicuiꝰlanguor abſ

oꝛe laicoꝝ ſunt nuge in oꝛe ſacerdotũ ſũt blaſppe

mie. vtpote.qꝛ os eoꝝ ↄſecratũ eſſe dʒ ⁊ totũ deo

ſolutionis peccatoꝝ. dicit aũt Hiero Quotiẽſ lo
quimur aut nõ oꝑtuno tꝑe.aut nõ in oꝑtuno lo⸗/

co aut nõ vt ↄuenit audietibo ſermo malus ꝓce/
dit de oꝛe noſtro ad deſtructiõem eov q audiunt. .
qð ꝓhibet apłs.õſideremus &̊ qd loqmur.qꝛ ꝓ
omni verbo ocioſo reddituri ſumꝰ rõem indie iu

72

dicqꝗ. xxij. q.v.quotiẽs.De vitijs q pcedũt a ligua
habes. S. in pᷣma pte tituli.⁊ c.ij. 7

—————v—S Sððõ

em tho.ij. ij. q. cxlviij.arti.vi.pueniens ex defectu
rõis q̃ ſicut nõ põt vᷣba cohibere ita nõ põt cohi⸗

dere geſtus exterioꝛes. Uñn glo dicit. Scurrilitaſ

id eſt iocũditas q̃ riſum mouereſſolet. Et ſuꝑ epi

ſtolas pauli dicit idem tho.ꝙ ſcurrilitas eſt vᷣbũ
ioculatoꝛiũ q̊ aliqui volũt male placere alijs. Im

poꝛtat g̊ͤſcurilitas g
aqg inhoneſtatẽ ſᷣim tho. Et talia vᷣba vel geſt? put

geſtũ vel locutiõem ꝑtinenteʒ

oꝛdinunt᷑ ad moꝛtalia vt ad lururiã.ſunt moꝛta⸗
lia.dicit idem ſuꝑ eplas pauli tractans illð eppᷣ.

v. Ois imũdicia aut foꝛnicatio aut ſtultiloquiu;
aut ſcurilitas q ad rem nõ ꝑtinet nõ noĩet᷑ in vob

itari oc

ſe religioſum eſſe.i.xpᷣianũ nõ refrenas lingu ſuã
buius vana ẽ religio.cõterit etiaʒ lingua imode/

Muinta filia gule dici. F. V.
de qᷣbuſcũ q; ſuꝑfluitatibo vt de emiſſõe ꝑ vomitũ
p̃m illud Eſa.xxviij. Omnes mẽſe eoꝝ replete ſũt
vomitu ſoꝛdiũ. Et licet vtilis ſit vomitus pꝰ ſuꝑ
fluam comeſtiõ em vel potationẽ tamẽ vicioſum

Et nõ ſolũ hoc eſt moꝛtale qñ aliquid turpe qͥs fa
cit aut dicit vt ꝓpuocet ad luxuriã mentis vel coꝛ?

poꝛis.ſed etiã cũ er quadã leuitate ⁊ ſolatio qñ ex

illo aliqs inducit᷑ ad aliqð moꝛtale qꝛ ꝑ accidens

tare aplus in eo ꝙ dicit. Scurilitas q ad rem nõ
ꝑtinet.i:ad actũ ↄiugalei. ¶ñ ex h̊ ꝙ vidit Abi⸗

melech yſaac iocantẽ cũ wbecca opinatus eſt üla

eſſe vxoꝛẽ ſuã Geñ.xx.Iſido.aũt ponit ſcurilitatẽ

inter filias luxurie.Nec bᷣ eſt ↄriũ ei qð dictũ eſt.

qꝛ qq; a gula.qnq; a lururia ꝓcedit. Ex abundi
tia eni coꝛdis os loqtur. Mar. xij. Et lõ lururio
ſus ex laſciuia qᷓ abũdat in mete verba laſciua lo
quitur q ꝑcinẽt ad ſcurilitatẽ.Et cũ qͥs guleẽ de⸗
ditus deleui etiã vᷣba ⁊ geſtus ꝓfert. Uetoſitates
etiam ex oꝛe vel ex ꝑte inferioꝛi ſtudioſe emittere

ſenſibiliter ob leuitatẽ ⁊ riſum puocandũ ad ſcu⸗

rilitatẽ ꝑtinet ⁊ ad pctm. Secus ſi ex inaguerten
tia vel ex infirmitate cui aliter obuiari nõ poteſt.

E ſeruata tñ modeſtia put fieri põt.De verb turpib⸗
cleſie Sed ⁊ ꝓpterea ſaluatoꝛ dicit. Math.xij. de tia Put neri p rpi⸗

⁊ luxurioſis habes.S in ti.v.de lururia.

.

eſt ſubdere ſe huic neceſſitati ꝓpter ĩmoderantiaʒ

qʒ dediſie vr. er de iniu.⁊ dam.c.ſi culpa. Secus
aut eſſer qñ talia fie rẽt inter virũ ⁊ vxoꝛc etlaz ad
ꝓuocandi ſe ad actũ ↄiugalẽ. Et h̊ foꝛtevoluit no

4

cibi ⁊ potus ex delectatiõe gule.Si tñ nõ ex dele)

q; peccato eſt. Uidet᷑etiam ꝑtinere ad immũdici⸗

bua lutuletis veſtes cibis deturpãs.qð aliqñ ac/⸗

cidit ex nimia voꝛacitate ⁊ auiditate ſumẽdi cibũ
Oð aũt phariſei diſcipulos repᷣhẽderũt.qꝛ nõ la

uabãt manus cũ mãducabãt. Match. xv. Non eſt

credendũ ꝙ diſcipuli xpᷣi eſſent imũdi ⁊ imodeſti
in comededo.ſed qꝛ nõ ita pluries lauabt manꝰ⸗
ſuas in cadẽ comeſtiõe ſicut phariſei faciebãt. diẽ
Marcus euãg· ꝙ ſuꝑſtitioſum ⁊ vacuũ erat. tñ
faciebãt vt viderentur obſeruatoꝛes legis ex eoꝙ

diñs diẽ Eſa.i. Lauami mũdi cſtote ſed dñs loq

„ .

batur de locutionc aĩea peccatis ⁊ mũdicia coꝛ

vrpore 921 ſſe dʒ ⁊ totũ deo am ꝙ aliqᷣs comedat ſicut poꝛcꝰ oꝛe iũcto mani
dedicatũ.vñ egredi hñt illa potentiſſima verba ? c all de
ſanctiſſima ↄſecratiõis coꝛꝑis ⁊ ſanguĩs xpᷣi ⁊ ab

.

dis ⁊ coꝛꝑis.vel etiam cũ erant in via ⁊ nõ brent.

ita aptitudinẽ ad lauandu manus nõ curabat de
hmõi lotione edocti a magro eoꝝ ſummo qꝛ non
lotis manibo mãducare panẽ nõ coinqnat hoieʒ.

Math. xv. cũ de ſe nõ ſit pctm.ſed pᷣcipue ad ĩmũ

diciam filiã gule ꝑtinet pollutio coꝛꝑis.qꝛ ex ĩoꝛ⸗
dinata ſumptiõe cibi ⁊ potus coꝛpus pati imun

diciam vel in vigilia vel in ſomnis vbiẽ aliquan

do moꝛtale pctm̃ qñ ſcʒ in vigilia ⁊ volũrtaric pꝛo

curata ex ↄtactu turpi vei ex cogitationedelibera
ta vel moꝛoſa lurxurie.Dehac apłs ad Epb.v. olis

foꝛnicatoꝛ aut imũdꝰ nõ hʒ hereditatẽ i rexpᷣi.

et dei. Hec hereditas ᷣm tho.ſnꝑ eplas eſt fruitõ

dci que quidẽ nfecta br in rn liin ſieru giens

Capitulũ

3

tamen totaliter vt ſcʒ ſancti comp̃ᷣbẽdant deũ co

gnoſcẽdo⁊ diligẽdo q;tũ cogᷓſcibilis ⁊ diligibiliſ

eſt. ſic enĩ ſolus a ſeipo fruit᷑ deꝰ. ⁊ qꝛ q̃ſi ꝑtialis ẽ
nõ totalis.iõ dicit.nõ hʒ hereditatẽ in regno xpᷣi.
id eſt.ꝑtẽ in illa fruitiõe.qð regnũ ðꝛ xpᷣi.qꝛ ꝑ xpᷣʒ
habet᷑.Et h̊ imũdicia ꝑtinet ad molliciẽ de qᷓ ſupᷣ
dictũ eſt. Sed vbi pollutio ſeu imũdicia in vigi⸗
lia ſit oĩno inuolũtaria ↄ intẽtiõem nõ eſt pctm.
vt cũ pcedit ex infirmitate.ſicut patiẽs fluxũ ſemi

nis qui in lege veteri hẽbat᷑tmũdus.Leui.xv.vel

etiã cũ qͥs audiẽs ↄfeſſionẽ in ea audit valde t᷑pia
aut loquẽs cũ mulieribo ex cã honeſta.inde ſequi
tur pollutio carnis vel diſtillatio ſeminis aliqᷓ cõ

rra volũtatẽ ⁊ intentionẽ ſuã ex q̃litate ↄplexiõis

vel ꝑ violẽtiã ↄctus alteriꝰipᷣo ſꝑ volũtate renitẽ
te Vñ Aug. emo impudice vtit᷑ coꝛꝑe niſi pᷣus
ſpũs ↄcepta neqͥcia. Itẽ Iſido.nõ põt coꝛrũpi coꝛ
pus ſcʒ vitioſe niſi pus animꝰ coꝛruprꝰ fit.xxxij
q.vi.Qñ auteʒ accidit in ſomnis quõ ibi ↄtingat
petm̃ in pollutione videndũ eſt in..ſe.
¶ Capitulũ quintũ de pollutione in ſomnis.

Epollutione noctur⸗

ſiue nocturna.vtrũ ſit pctm̃. Nota ꝙ ðᷣ

ipᷣa poſſumus loqͥ tripliciter. Aut ſᷣm ſeipam.aut

ym cãm ſuã.aut ſᷣm ſequelã.Cõſiderãdo g̊ ipᷣaʒ ſe
cundũ ſe pollutio nõ eſt pctm̃ nec etiã veniale.rõ
huius eſt ſᷣm b. Zho.ij.ij.q.cxluij.arti.uij.Omne
pctm̃ depẽdet ex iudicio rõis.qꝛ etiã pᷣmi motꝰ ſẽ
ſualitatis nõ habẽt ꝙ ſit pectm̃ niſi inq;tũ iudicio
rõnis repᷣmi poſſũt Et iõ ſublato iudicio rõis tol
litur rõ peccatoꝝ. In doꝛmiendo aũt hõ nõ habz
indiciũ rõnis libeꝝ. Nullus eni doꝛmiẽs eſt qui

nõ intẽdat aliquib ſiłitudinibo fantaſmatnm ve

lut reb ipᷣis.⁊ iõ id qð agit hõ doꝛmiẽs cũ nõ ha⸗
beat liberũ iudiciũ rõis nõ imputat᷑ei ad culpaʒ.
ſicut nec id qð agit furioſus aut amens.Hoc idẽ
oñditur ex auẽte Iſi.li.ſuĩaꝝ dicẽtis.Nõ eſt pec/
catã qñ nolẽtes nocturnis imaginibꝰ iũlludimur
diſt. vi. Patet etiã idẽ ex verbis phi dicẽtis in pꝛi⸗
mo cchi.ꝙ ſᷣm dimidiũ vite.i.ſomnũ nondiffer fe
lix a meſero.necſtudioſus.i.vᷣtuoſus avicioſo.ſʒ
ſᷣm peccatũ differt virtuoſus a vicioſo ſicut luxa
tenebꝛis.&̊ in ſomnis ſᷣm ſe nõ põt accidere pccm̃
Nec ob.illud Job.xxxiij.ꝑſomnũ inviſiõe noctur
na qñ ſolet ſapoꝛ occupare hoĩes ⁊ doꝛmiũt in le⸗
cto tũc aperit aures viroꝝ et erudiẽs inſtruit eoſ
diſciplina ſcʒ inſtituẽs ⁊ increpãs ꝑ reuelatiõem
Ex quibo verbis vr ꝙ in ſomnis poſſit hõ agere
ſᷣm rõ em vel cõtra rõem qð eſt bene agere vl pec/⸗
care.ałs fruſtra repᷣhẽderet᷑ vel inſtrueret᷑ Naʒ vt
rñdet b.tho.vbi.Sõ.appꝛehẽſio rõ nis nõ ita impẽ/
ditur in ſomnis ſicut iudiciũ eius qð ꝑficit᷑ ꝑ cõ/
uerſionẽ eius ad ſenſibilia q̃ ſunt ᷣma pᷣncipia co
gnitionis hũane.⁊ iõ nihil ꝓhibet hoĩem aliq̃d ð

nouo appꝛehedere ſᷣm ſe in doꝛmiẽdo vel ex ipſis

reliquijs pᷣcedentiũ cogitationũ ⁊ fantaſmatib
oblatis vel ex reuelatione diuina vel ex imiſſione
angeli boni vel mali.Sed iudiciũ ipᷣius rõis im
peditur.⁊ iõ peccare nõ põt in ſomnis.hec b.cho.

Et noca ꝙ q;uis pollutio nocturna ĩ ſe nõ ſit pec⸗

na ſeu eueniẽte in ſomnis ſiue diurna

catum rõne iam dicta. dare tñ opam ſtudioſe ad
hũc finem.puta ꝑ nimiã comeſtiõem ⁊ potũ vt ſe⸗
uat᷑ pollutio.ctiã ſi faceret nõ obdelectationem
ed ad alleuiatiõem nature ⁊ ſanitatẽ eẽt moꝛtale
ſicut ſi in vigilia volũtarie ſe pollueret obſanita⸗
tem ſolũ.nõ excuſareta moꝛtali.qꝛ facit directe ʒ
finẽ intentũ a natura q nõ eſt alius in emiſiõe ſe.
minis volũtaria niſi generatio.q ꝑ illũ modũ ſeqͥ
nõ põt.ſed appetere habere pollutionẽꝓpter alleui
ationẽ nature tm̃ ſine peccato.i.ſine h̊ ꝙ det ope⸗
ram.ſed via naturali nõ eſt pctm̃ Siłr ſiqs come
dit nimis vel nimis calida ex qͥ dubitat ſibi ex
ſequi pollutionẽ in ſomnis qꝛ als exꝑtus eſt huiꝰ
modi.nõ tñ ꝓpter h̊ illa ſumit ſed vt ſatiſfaciat gu
le nõ ꝓpter h̊ eſt moꝛtale.Cõſiderãdo aũt pollutõ
nem nocturnã ſᷣm cãm ſuã tũc põt ibi eſſe pctm.
7 nõ pctm.nõ in ſe ſed in ipᷣa cå. Pꝛo cuius decla
ratione dicit b. tho.ij.ij.vbi.S. ꝙ triplex põt eẽ cã
huiuſmodi pollutionis. ”M

Pꝛima cauſa coꝛpoꝛalis.
Scða cauſa interioꝛ animalis.

Tettia cã extrinſeca ſpũalis.
Quantũ ad cãm coꝛꝑalem cũ humoꝛ ſeminał
ſuꝑabũdat in coꝛꝑe.vel cũ eſt hũoꝛis reſolutio ꝑ

nimiã calefactionẽ vel ꝑ aliã quãcũq; cõmotionẽ

ſomniat doꝛmiẽs ea qͥ ꝑtinet ad hmõi expulſionẽ
hũoꝛis ſuꝑabũdantis vel reſoluti ſicut et accidit
qñ natura guat᷑ ex aliq̃ ſuꝑfluitate alia ita ꝙqnq;
foꝛmant᷑ in imagine fantaſmata ꝑtinẽtia ad emiſ
ſionẽ taliũ ſuꝑfluitatũ.Si igi᷑ ſuꝑabũdãtia bio
ris ſit ex cã culpabili puca ex ſuꝑfluitate cibi ⁊ po
tus.tũc nacturna pollutio hʒ rõeʒ culpe ex cauſa
ſua nõ in ſc.ſed ſi talis ſuꝑabũdantia vłreſolutio
talis humoꝛiſ nõ ſit ex cã culpabili nõ eſt culpa ẽt
in c̊ ſuas. Secũda cã pollutiõis põt eſle interi⸗

oꝛ aialis.puta cũ exacogitatõe pᷣcedẽtiotingit ali

quã doꝛmiẽtẽ pollui.Cogitatio aũt q̃ in vigilia p
ceſſit qñq; ẽ pure ſpeculatiua puta cũ Aꝗliqs cã di⸗

ſpenſationis cogitat de peccatis carnalibeqñq; ẽ

cũ aliq̃ affectione vl ↄcupie vł hoꝛroꝛis Cotingit
aũt ꝙ magis pollutio nocturna ſequit᷑ ex cogita⸗
tione carnaliũ vicioꝝ qᷓ; excogitatõne aliaꝝ dele
ctationũ.qꝛ ex h remanet quoddã veſtigiũ ex ĩcli⸗
natione in aia.ita ꝙ doꝛmiẽs faciliꝰinducit᷑ i ſua
imaginatiõe ad aſlentiendũ in actibo ex quibo ſeqͥ
tur pollutio ⁊ ſic hʒ rõem culpe ex ꝑte cãe cũ ſq; co
gitatio pᷣcedẽs fuit cũ delectatõe ſenſuali.fuit ibi
veniale moꝛtale aũt ſi fuiſſet cũ deliberatiuo con
ſenſu. Sʒ ſi cogitatio pᷣcedẽs carnaliũ actuũ fuit
pure ſpeculatiua vel cũ hoꝛroꝛe ⁊ diſplicẽtia tunc
pollutio inde ſequẽs nõ hʒ rõem culpe etiã venia⸗
lis.nec in ſe nec in cã ſua. Tertia vo cã eſt ſpũa
lis extrinſeca cũ ſcʒ oꝑatione demonis ↄmouent᷑
fantaſmata doꝛmiẽtis in oꝛdine ad talẽ effectum
Et h quidẽ qñq; ex peccato pᷣcedẽti ſcʒ negligẽtia
pparandi ſe ↄ demonũ illuſiones. Un ⁊ in ſero in
cõpletoꝛio cantat᷑ hoſtẽq; nr̃m cõpꝛime ne pollu⸗
antur coꝛꝑa. Qñq; puenit h̊ abſq; culpa hois ex
ſola neqͥcia demonis.ſicut in collationib patruʒ
legit᷑ de quodã qͥ ſꝑ dieb feſtiuis patiebat᷑ polluti
onẽ h̊ diabolo ꝓcurãre vt eũ impediret a ſac cõio
ne.nũqᷓ; ᷓ pollutio in ſe eſt pctm.ſed Nliqn ect⸗

4 . ”õ èèð . 4 è “

Cuulus

pᷣcedentis peccati.cum ſcqʒ culpa eſt in cauſa ſua.
Ad qð facit qð ðꝛ di.vi.c.teſtamentũ.⁊.c.ſe.
Cõſiderando aũt pollutiõem in ſomnis qᷓ;tũ ad

ſequelam eius.i.q;tũ ad id qð ſequit᷑ poſt eam.ſic

põt ibi eſſe peccatũ moꝛtale vel veniale vel nullũ.
Solet eni aliqñ poſt pollutionẽ ⁊ pᷣcipucillã q̃ in
cipit in ſomno ⁊ terminat᷑ in vigilia exurgere qdã
cõplacẽtia ⁊ ſi qdẽ illa ↄplacẽtia ſit de pollutione
habita rõne alleuiatiõis.vt ſic melius ſeruiat ðo
magis liber a ſtimulis carnis vel etiã rõne exone
rationis nature quã ſentiebat guatã ⁊ inde alle⸗
uietã ⁊ nõ rõne alicuiꝰ delectatiõis nõ credit᷑ eſſe
ecczeg. Ded ſi illa delectatio quã aliqͥ mõ habe⸗
at ſenſualitas in ipᷣa pollutiõe doꝛmiẽdo excita
ta a ſomno placet ſubito vel repẽte ita ꝙ illi dele⸗
ctationi ex deliberatione nõ ↄſentit ſic eſt veniale
nõ quidẽ rõne pollutionis ſed rõne delectatiõis
facte in vigilia.Si vero excitato plene a ſomno ñ
repẽte ſed deliberate delectatiõi aſſentit ita ꝙetiã
placeret ſi hret vas debitũ rereptiõi talis materie
extra mr̃ioniũ vel cũ appetitu futuri coitus.tunc

eſt moꝛtale.nõ quidẽ ipa pollutio initiata ĩ ſom/⸗

no ⁊ terminata in vigilia qð iã pᷣceſſit.ſʒꝓpter no⸗
uũ deliberatũ ↄſenſum habitũ poſt pollutionem
HPHec Alex.in ſcᷣa ꝑte.ij.xxx.qñ aũt pollutio ĩpedi
at celebꝛationẽ vł cõionẽ.hes in.iij.ꝑte ti.xuij.
Qapitulum ſextum de choꝛeis.

ad imeptam leticiam filiã gule ⁊in cõui

uijs frequẽtant᷑ q ſit ibi peccatã ⁊ quã

tum.Nota qꝙ Alex.in.uij.di.xvi.ſic ait. Choꝛea⁊
hmõi ludi ſiue fiant cantu ſiue muſicis ſᷣm ſe nõ
ſunt mali.qꝛ pñt bene fieri aliqñ.ſed triplici ex cã
ppt fieri mali ex circũſtãtia.quaꝝ vna ⁊ pᷣcipua ẽ
mala intẽtio vt qñ fiunt ad oñdendũ vel ꝓuocan
dum libidinẽ ſicut fere mõ oẽs exercẽt.Et iõ eccle
ſiaſtice ꝑſne talia depoſuerũt.qꝛ etiam in ſignis

gaudij nõ eſt cõicandũ cũ peccatoꝛibo.Alia cauſa

eſt qñ nõ fiũt ſuo tꝑe vt tꝑe triſticie puta q̃drage⸗
ſime ⁊ hmõi.qꝛ ſicut Ecci.xxij.ðꝛ. Muſica in lu
ctu impoꝛtuna narratio.et h̊ mõ interdicit peni⸗
tenti ne ſit in ludis.qꝛ dum penitet tpᷣs eſt flendi
Laueat ſe penitẽs a ludis ⁊ Pecraculis inqͥt Au/
guſt. Tertia cã eſt ſumpta er officio ꝑſone ſiẽ cleri
cis interdicit᷑. venatio ⁊ alij ludi.qꝛ in ſoꝛtẽ domi
electi alijs exercitijs dñt occupari Puto aũt inqͥt
idẽ ꝙ quinq; ↄcurrẽtibo ad choꝛeã nõ ſit repᷣhẽſi⸗

bilis Pꝛimo ſcʒz ꝙ ſit tpe debito vt tꝑe gaudij.ſ.

in nuptijs. vel in tꝑe victoꝛie.vel liberatiqis hoĩs
vel patrie.vel in aduentu amici de terra longinq̃
Secudo ꝙ ſit cũ honeſtis ꝑſonis de quib non

ſit mali pᷣſumptio vt cũ leccatoꝛibo ⁊ leccatricib.

Lertio ꝙ fiat a ꝑſonis ſecularibo. Nam monia
lib ⁊ monachis ⁊ clericis ꝓpter ꝙ dñt in alijs oc
cupari oẽm choꝛeã puto illicitã Quarto ꝙ hone
ſto mõ fiant nõ geſticulationiba nimijs inhoneſt

⁊ inoꝛdinatis. Quinto ꝙ cantus vel muſica ex/

citãs in hiſnõ ſitde illicitis ſedde moꝛiba ł de deo
De melodia nõ ẽ curãdũ.qꝛ in taliba neceſſe ẽ fieri
melodis leuẽ q aliqᷓ̃liter exomat modũ choꝛiʒan⸗
di.hec Alber. Eſt aũt peccatũ moꝛtale hoc ᷣm

.—

BGuit:.quando fiunt choꝛee ad incitandum ſe vel
alios ad libidinem extra matrimoniũ.ſiłr ſᷣm ip

ſum ſi ducãt᷑ſeu fiant ex cõſuetudine etiaʒ ſine coꝛ
rupta intentione.cũ adeopuocent ad libidinẽ qð

dicit Hiero.ꝙ nõ credit viro ſi dicat ſe illeſum e⸗
uaſiſſe a ſpectaculis taliũ. Hoc aũt vjr ſic intelli⸗
gendũ qñ fieret ita inoꝛdinato affectu ⁊ indifferẽ

ter ꝙ etiã ſi ſcirent tales vel ↄſiderarẽt aliq̊s in ⸗
dead libidinẽ trahi ⁊ ↄ-cupiam malã vel ab eccle⸗

ſia ꝓhiberi adhuc tamen eis vterent᷑ Qðò fiant co⸗

472

ree in eccleſijs vt cõſueuit fieri in eccłijs ruralib⸗
in ſolennitatib eoꝝ cũ hoc in notabilẽ vergat ir⸗

reuerentiã dei.videt᷑ eſſe magis moꝛtale qᷓ; venia⸗

le. Similiter cum fiunt a clericis vel religioſ cũ

monialibo vel ſecularibo cñ b̊ ſit in magnũ ſcãda⸗

lum alioꝝ ⁊ ꝑiculum ⁊ ruinam ipᷣoꝝ.Cũ autem
a clericis vel religioſis fit inter ſe non in pᷣſentia
lauicoꝝ ex q̊dã ſolatio ⁊ ſi leuitate nõ tñ moꝛtale.

De choꝛeiſantibuspoteſt. :

Echoꝛeis que pertinẽt

moꝛaliter exponi illud ps.xcvi.Inflãmabit ĩ cir
cuitu inimicos eius.ignis ſcʒ a deo ꝓcedens ĩfla⸗
mabit ⁊ nõ ↄburendo ſeu ↄſumendo.ſed affligen
do Guiſſime inimicos dei.i.pctõꝛes qͥ nõ diligũt

deũ nec ſeruãt mãdata eꝰ ſʒ ↄriãt᷑ volũtati eꝰrebel
lates ſeei qͥ ambulãt in circuitu.iur illð qð ps.ali
bi ait.In circuitu impij ambulãt detrenis ad ter⸗

rena ſe reuoluentes cõtinue donec cadant affectu
⁊oꝑe ꝓcedant.jvel in circuitu.i.in choꝛeis ſe exer
centes vbi fiũt circuitꝰmulti.vbi tria tangunt᷑.
Pruno ponit intẽſum cruciatũ.ibi.Inflãmabit.

Secundo adijcit appꝛehenſum tripudiatum.ibi.

in circuitu.

Tertio innuit expꝛeſſum reatũ.ibi.inimicos eiꝰ.

Et quia pena culpe.xe S.I

ſpondet ? ꝓpter eam affligitur. Incipiat᷑ a ſecũdo

vbi notatur culpa.⁊ ſpãlis culpa cũ dicit᷑ incircu

itu.ſ.ambulãtes.Lripudiatus ſeu choꝛea eſt qui
dam circuitus vtʒ ad ſeuſum.de vno eni loco mo
uent choꝛeiʒantes ⁊ diſcurrẽtes cito ad eundem

redeũt hoc frequẽtantes. Iſtud aũt eſt iter diabo

li ipᷣe eĩ circuit. Uñ interrogatꝰ a deo vnde veni⸗

ret rñdit.Circuiui terram ⁊ ꝑ ambulaui eã. Job.

i.Et.i.Pe.v. Aduerſarius veſter diabolus tãqᷓ;
leo rugiens circumit querẽs quẽ deuoꝛet.Qui q̊
tripudiãt cũ faciant iter diaboli cũ eo ſe reperiet
in termino inferni. Inflãmabit in circuitu ſcʒ eũ
tes.õ ſolum aũt ſequũtur tripudiãtes iter dia
boli. quinimo diabolus ipᷣe inſidiãs eis vt aſſeſi⸗
ſoꝛ equo ducit eos.qð pulchre oñdit Jo.apoc.lx.
vbi dicit ꝙ de puteo abyſſi quẽ vidit aſcendit fu⸗
mus foꝛnacis magne ⁊ obſcuratus eſt ſol ⁊ aer.⁊
de putei fumo aſcẽderũt locuſte ſuꝑ terrũ. Et ha
rũ ſiłitudinẽ ponẽs dicit ꝙ locuſte iſte erant ſilłes
equis paratis ad pᷣliũ ⁊ ſuꝑ capita eoꝝ canq; co ⸗

rone ſumiles auro.⁊ facies earũ tanqᷓ; facies ho⸗

minũ.⁊ habebãt capillos ſicut capillos mulierũ
et dentes eaꝝ ſicut dentes leonũ ⁊ habehant loꝛi
cas ferreas ⁊ vox alaꝝ ſuaꝝ ſicutvox curruũ ⁊ eqͥ
rum multoꝝ currentiũ in bellũ.⁊ habebant cau⸗

das ſiłes ſcoꝛpionibo.⁊ aculei erãt in caudis eaxꝝ

Capitulũ

et poteſtas caꝝ nocerehoĩbo menſibo. v. ?⁊ bẽbant
ſupꝑ ſeregẽ angelũ abyſſi.cui nomon bebꝛaice aba⸗

don latine exterminas. Notatevba ſingula.ſigna

te miſteria. Locuſte iſte ſunt mulieres choꝛiʒãtes
puteus abyſſi vñ iſte aſccdũt eſtpfunditas inferni
vñ ſuggeri tale exercitiũ choꝛeiʒãdi ademõibo. Fn
mꝰfoꝛnacis magne cũ qͥ erũt locuſte de puteo ẽ in
citamẽtũ ⁊ ſignů magne cõcupiſcẽtie ⁊ laſciuie vñ
ꝛtũ habẽt choꝛree ⁊ cũ qua fiunt.Et bic fumꝰ ob
ſcurat ſolẽ ⁊ aerem id eſt co cupiſcẽtia obtenebꝛat
viros etiã ſapiẽtes ⁊ doctoꝛes.⁊ aerem.i. cõtẽpla
tiuos ⁊ ſpũales hoĩes.vt ptʒ in dauid ſalomone.
et in vitaſpatrũ ꝑ pla exempla. Heu aſcẽdũt ſuꝑ

terrã.ſ.choꝛeizãtes diſcurrẽdo ſiẽ locuſte ſaltãtes

⁊ ſiẽ locuſte regẽ nõ habẽt.vt dicit puer.penul.vñ
inoꝛdinate incedũt ita tales ratõeʒ nõ hñt regẽtẽ
eas.ſedvt bruta aĩialia hincide leuitate diſcurrũt
Et ſicnt locuſte quibo plagata fuit egyptꝰnihil vi⸗
ride deliquerũt ſuꝑ terrã ſed totũ coꝛroſerunt.vt
ptʒ Exo.x.Ita iſte hmõi vanitatẽ tripudioꝝ viri⸗
ditateʒ boni ꝓpoſiti qð eſt in hominib auferũt in
laſciuiã inclinantes.Qualiter aũt ſint oꝛnate iſte
locuſtevnde magis excitãt cõcupiſcentiã hominũ
declarat dum ſequit᷑. Quod erãt ſimiles equis pa
ratis ad bellũ. Sicut hominesvtunt᷑ equis fale⸗
ratis ad impugnandum inimicos.Ita demones
vtunt᷑ mulierid oꝛnatis ad expugnãdum ſeruos

dei qui ſunt inimici demonũ.Et ſicut equus odo
rat ꝓcul bellũ. Job.xxxix.⁊ appetit curręre ad cã⸗

pum./ Ita vane inlłieres inquirũt de locis vbi poſ/
ſint oſtẽtari.⁊ currũt ad talia loca in qbꝰ dyabo⸗
lus deij ciat ⁊ pſternat młtos gladio cõcupiſcẽtie
Coꝛonc in caputſimiles auro ſunt mitre.balthea

ſeu ſerta que poꝛtãt in capitibo deaurata vel gem⸗

mata cũ magna ſuꝑbia q ſunt ſigna triũphoꝝ qͥs
dyabolꝰhabz de / ſeruis dei ꝑ eas Sedvt dicit᷑ jſa.
xxviiij. Ue coꝛone ſuꝑbie.Ad hanc cõ pꝛimẽda rex
ccloꝝ dñs ieſus ꝑ ꝑmiſit ſe in deriſum ⁊ penã ſpi⸗
nis coꝛonari.Facies eaꝝnõ dicit eſſe facies homi
num. ſed tanqᷓm facies hominum. quod dici⸗

tur pꝛopter fucos. Exterminant eni m facies ſu/

as vtdici. Mathei.vi.i.extra tminos naturales

trahũt dum ſcilicʒ ſint nigri vł crocei coloꝛis per

ceruſam ⁊ purpureũ coloꝛem picte appaꝛẽt albe et
rubicunde. Unde ſicut larue.i.maſchare nõ dicũt

facies ſed tanq; ſacies hominũ.ſic ⁊ ille qꝛ ſub co/
loꝛibo additis latent facies ꝓpꝛie naturales. Sed

qua fiducia inquit Hiero.erigit ad celos vltum

quẽ cõditoꝛnõ agnoſcit. De capillis etiaʒ dicit ꝙ

habebãt q̃ſi capillos mlieꝝ.⁊ hꝓpter capillos ali⸗
arũ appoſitos vl ſericũ poſitũ ad ſi imilitudinẽ ca⸗/

7

pilloꝝ.Nõ em̃ ſunt capilli mulieꝝ illaꝝ a qͥb ab/

ſciſi ſunt nec eaꝝ que deferũt cũ appoſiti ſunt⁊ ad

placitũ deponũt᷑. Et mirũ eſt ꝙ cum mlieres ſint
multũ timide quõ nõ expaue cũt poꝛtare capilloſ
moꝛtuaꝝ. Scd vanitas vel potius diabolus aſſe
curat eas.ſed valde debẽt metuere ne ſiẽ abſalõ ca
pillis ſuis q̊s nutri ebat ad magnã vanitatem ſu

ſpenſus remãſit ad arboꝛc.vñ ⁊ moꝛtuꝰ eſt. ſic ip

ſe ſuſpẽdant᷑ in infernũ. Detes eaꝝ qᷓs dicit ioh eẽ
leonũu ſignificat earũ crudelitatẽ ⁊ inſatiabilitatẽ

Sicut eni leo eſt aial rapax q̃ſi inſaciabile.ſic mu

lieres vane rapiũt a viris ſuis occulte vł'ab ama
toꝛibo ſi ſunt inhon eſte nunqᷓm ↄtentant᷑ de veſti

12r „ „

bus ⁊ oꝛnamentis ſi vidẽt vicinã vel ꝓpinquã ha

bere oꝛnamentũ qð ipᷣe nõ gerant adeo infeſtant

viros ꝙ vixpñt viuere cũ eis.⁊ ita crudeles ſunt
ꝙᷓ ⁊ ſi debita habeãt viri ⁊ ſatis laboꝛet viuere vo
lunt eis fieri ſiles etiã ſi deberẽt ad vſurã accipere

vel vſuras exigere.ſed ne reſpicias in mulierẽ mł⸗/

tiuolam.ẽcci.ix.ðꝛ. Loꝛice ferree q̃s hẽbant iſte
locuſte.ſignificant incoꝛrigibilitatẽ eaꝝ.ſicut enĩ

in loꝛica vna mallea nõ ſeꝑatur ab altera.ita ĩ hu

iuſmodi vna vanitas ↄſueta vnũ oꝛnamentũ ſo⸗
litũ dimittere nolũt.Et ſi aliqñ ad pᷣdicatiõeʒ ali
cuius vel admonitiõem ↄfeſſoꝛis dimittũt aliqð
qᷓ;citius pũt.reuertũtur ad pſtina.Canis reuerlꝰ
ad vomitũ.ij. Pe.ij. Uox alaꝝ ipᷣaꝝ ſicutvox cur
ruum ⁊ equoꝝ Ale locuſtaꝝ ſũt bꝛachia extenſa

in choꝛeis vel velocitas in diſcurredo. ox ẽ can
tus riſus ⁊ rumoꝛ ſaltus ⁊ deriſiones.qͥ ſentit᷑ in

hmõi.⁊ ſicut exercitus magnus ſolo tumultu ali
qñ hoſtes fugat ⁊ vincit.⁊ clamoꝛe ſuo aucs i ter
ram cadere facit.ita exercitus choꝛeaꝝ ductus a
diabolo vincit bonos viros.⁊ hñtes pẽnas vtutũ
in terrà affectũ ſcʒ carnaliũ cadere facit.qꝛ aliquã
do q̃dam curioꝛitate ducti ad aſpiciendu ad deſi

deria carnalia dilabunt᷑. Caude ſcoꝛpionũ i ipᷣis

cũ aculeis ſunt vel ad litterã.caude ꝓlixe veſtimẽ

toꝝ vbi eſt venenũ peccati ꝓdigalitatis ⁊ ambiti

onis q affliget aias eax.vel cauda ẽ finis tał ope⸗
ris in q̃ nil remanet niſi remoꝛſus ↄſcie q pũgit ð
tanto ſcelere ⁊ amiſſo tꝑe.Poteſtas eaꝝ ad noce/⸗
duʒ ðꝛ eſſe ꝑ.v.menſes.qꝛ cõiter a paſcha vſq; ad
mediũ autũ ni fieri ſolent.ſicut reges ⁊pncipes ta
li cꝑe ſolent ad bella ꝓcedere vſq; ad mediũ autũ
ni vt cõſument ⁊ auferãt hoſtib q hyeme laboꝛã
do qſierũt.ita diabolus poſt paſca ĩmediate ↄgre
gat exercitus choꝛeaꝝ vt qð ↄgregaueũt ⁊ acqſi
erũt fideles in aduẽtu ⁊ qᷓdrageſima meritoꝛuʒ ꝑ
oĩones.ieiunia.cõiõem.ↄfeſſionẽ ⁊ hmõi.totum
faciat ꝑdere ꝑ opus choꝛcaꝝ. Rex abylſſi qͥ eſt ſuꝑ
locuſtas eas ducẽes.eſt diabolus q ⁊ extermiatoꝛ
dici?.qꝛ hic eſt finis huius inuẽtionis ⁊ oꝑis exc᷑⸗

minare aias.i.extra terminos ꝑadiſi eijcere Hici/

ro. Memẽto ſꝑ ꝙ padiſi colonũ miłr de paradifo
eiecit.⁊ ſic ptʒ ꝓpoſitũ.vicʒ ꝙ diabolus eſt ductoꝛ
choꝛeiʒãtiu.⁊ ſicut eiꝰ intereſt circuitus ita i cir⸗
cuitu facit diſcurrere choꝛciʒãtes.ſed inflamabit
deus in circuicu ſcʒ ambulantes.

. 9 „
In tertia parte oſtendi.ꝭ.iii
tur reatus buius actus tripudiandi cũ dꝛ.imini
cos eius. Inimici eius ſcʒ dei ſunt qͥ ambulãt in
circuitu.lil facit hominẽ inimicũ dei niſi pctm̃
moꝛtale.hoc eni tollit amiciciã ⁊ caricatẽ dei ⁊po

nit inimiciciã Eſa,.lix. Iniqᷣtates veſtre diuiſert

inter vos ⁊ deum vr̃m.i.diuiſionẽ ⁊ inimiciciam
fecerũt.Et Jaco.in cano.ſua.uij.c.Qui voluerit

eſſe amicus huius ſeculi.inimicus dei ↄſtituetur

Amicus mũdi eſt qͥ amat pompas.laſciuias.ſuꝑ

biam. vanam glam. ⁊ qꝗᷣ vulc placere boib in pec/
catis q̃ oĩa reꝑiunt᷑ in choꝛeis.⁊ iõ ꝑ eas efficit᷑ qs

inimicus dei. Inflamabit in circuitu ambulãtes

—

—

——

2

LCLCLCitulns Bextus

qui ſcʒ er hoc ſunt inimici dei. In buius figuram
eſt ꝙ Johan.baptiſta ad tripudiatũ ſaltatricis fi
lie herodis in conſpectu cõuiuantiũ fuit ſibi am⸗
putatũ caput. Math.xuij.ſic ꝑ choꝛeas ⁊ ſaltus
tripudioꝝ qͥ fiunt in cõuiuijs aufer᷑ cuput Johã

ni.q interpᷣtatur in quo eſt gtia.inq;tum vicʒ ba

bens gr̃am exercẽs vel videns ea ꝑ q̃ in pꝛaua deſi
geria incurrit vel ꝑ occaſiões peccatoꝝ q̃s admi⸗
ſerat eam ꝑdit Uñ Aug.dicit ꝙ melius eſt diebuſ
dñicis arare vel fodere qᷓ; choꝛeas ducere. Sʒ cer
tum eſt ꝙ arare vel fodere in diebo feſtiuis ex hoc
amitteret᷑ gratia dei ⁊ efficere? aliqs inimicus dei
Moulier vt dicit Oꝛigenes eſt arma diaboli. ca⸗
fnt peccati.expulſio ꝑadiſi.Et aliqñ diabol? bel⸗
lat cũ homine ꝑ aſpectũ mulieꝝ.aliqñ ꝑ audituʒ
vocis mulieꝝ.aliqñ ꝑ tactum in choꝛeis.aliqñ ꝑ
omnes iſtos modos ſimul bellat cũ hoĩe Naʒ ibi
vidẽtur totaliter cũ ſuis oꝛnatibo ibi audiuntur li
ſuis cantiba ⁊ channis ⁊ locutionib ⁊ manu tan
guntur. ⁊ iõ ibi diabolus foꝛtiter pugnat ⁊ vicit.
Non miꝝ ſi choꝛeiʒantes ſunt inimici dei cũ fa⸗
ciant q oia mandata dei ⁊ ſacramenta que ſũt me
dicine dei.Nõ ʒ baptiſmũ militant.qꝛ cũ in bap⸗
tiſmo ꝑ patrinũ tenẽtem ad baptiſt. mũ ꝓmiſerunt
renũ ciare diabolo ⁊ pompis eius.ꝑ choꝛeas pꝛo
miſſionẽ frangũt ſequẽtes diabolũ ⁊ pompã eius
⁊ oꝑa.Cõtrã ſacramentũ cõfirmatiõis.qꝛ cuʒ in
ipo ſuſceperũt ſignũ crucis in ſignũ ꝙ ſunt redẽ⸗
ꝓtc ſanguine xpᷣi effuſi in cruce. ipᷣi ſibi uimponũt
in capite ſignũ diaboli oꝛnamentũ.ſ.variũ diabo
lica inſtigatiõe Cõtra ſacrtin oꝛdinis.qꝛ cũ oꝛdi⸗
nẽtur cderici ad cantandũ officiũ ⁊ verba dei ⁊ p⸗
cipue in feſtis ad ↄſolatiõem ſpũalem pli ipᷣi offi⸗
cilant in eccia diaboli que eſt locus vanitatis vt ĩ
theatris ⁊ plateis cantando cantilenas vbi ſunt
verba diaboli.i.amoꝛis carnalis ⁊ verba diaboli
li vana ⁊ turpia ꝑ que auertunt plurimos a veſpe
ris ⁊ pᷣdicàtionib.õtra ſacramentũ matrimo⸗
nij.qꝛ inulta mala deſideria ↄcipiũtur ↄtra fideʒ
datam ibidẽ nõ ↄtentus vxoꝛe ſua. Cõtra ſact̃m
pni⸗ qꝛ totã ↄpunctiõem ⁊ ↄtritõem euacuant in
mõi vanitatibo quã ſibi in qᷓdrageſima acqᷣſier̃t.
oõtra ſacrm eucariſtie qꝛ cũ ſuſceperũt xpᷣm in
cõlone paſcali ipᷣm eijciũt extra ciuitatẽ anime ad
cruciſigendum ipᷣm in ſua ↄuerſatione mũ dana.
Cõtra extremã vnctiõem.qꝛ pedes qͥᷣvncti ſtoleo
ſancto qͥ ad illos q eũ receperũt vñ ⁊ q̃ſi conſecra
ri ſunt deo eos mouent ad offenſam dei. Nõ ſolũ
aũt choꝛeiʒantes efficiuntnr inimici dei ſed ⁊ʒom
niũ ſanctoꝝ. Nam in feſtis oim ſanctoꝝ eas exer
cent.⁊ q;ᷓto feſtũ eſt ſolennius tantomag his va⸗
cant.Nullũ ergo ſanctoꝝ interceſſoꝛẽ habere po⸗
terũt in futuro iudicio cñ oẽs offenderint ¶Unde
⁊ Greg.in.uij.dialogoꝝ narrat de quadaʒ puella
dicta. Muſa.cui de nocte apparens virgo maria
cũ magno comitatu virginũ puellaꝝ q̃ albis erãt
indute.cũ quibo cũ muſa affectaret aſſociari ⁊ cũ
eis eſſe.dixit ſibi vᷣgo maria ꝙ ſi vellʒ cũ eis eẽ ab
ſtineret deinceps ab omni leuitate ⁊ riſib ⁊ iocis
⁊ tripudiatu.ſaltu.cantu.⁊ hmõi iocis puellarũ
⁊ ſic in die triceſimo veniret p ea.qð cũ puella age

rec ⁊ parentes mirarent᷑ de tanta ↄpunctione ſeu

cõpoſitione ⁊ mutatione eius interꝛogarent cim
ipᷣa expoſuit illis viſionem ⁊ ꝓmiſſionem ſibi fa⸗
ctam a vᷣgine maria.qð ⁊ impletũ eſt. Nam.xxv.
die febꝛe coꝛrepta in.xxx.poſtea apparẽte vᷣgine ip
ſa cum puellaꝝ muleltnchne egrotante cepit cla⸗
mare.· Ecce dña venio.ecce ve nio Sicq; inter hec
verba ſpiritũ reddidit ⁊ cũ illis ſanctis virginibi
ad ꝑadiſum aſcẽdit.ſicut ̊ nõ potuit illa muſa aſ
ſociari ſanctis.niſi abſtineret ab hmõi iocis ⁊ va
nitatibi.qꝛ tales ſunt mimici dei ⁊ ſanctoꝝ. Ita
nec choꝛeiʒzantes niſi hmõi dimittant. Qui autẽ

non aſſo ciantur ſanctis.cum demonijs opoꝛtet
aſſociari.⁊ hoc in vltimo notatur. SðD

Demum propeimo ...n

—

ſciendũ eſt ꝙ iſtos ꝑ choꝛeas in circuitu diſcurrẽ
tes⁊ inimicos dei ⁊ ſanctoꝝ ſe facientes deus in
ſlãmabit.i.in flãmam ignis infernalispijciet.vbi
faciũt tripudiũ ⁊ circuitũ.de quo dicit Job.xxuij
Trãſibũt ab aquis niuiũ ad caloꝛeʒ nimiũ ⁊ eca
tra.ſ.a caloꝛe nimio ad aq̃s nimiũ frigidiſſimas
Ecce circuitus cõtinuus inferni.⁊ hoc eſt qdðᷣ dñs
repꝛomittit ꝓ hmõi actiba ꝑ Eʒech.xxv.di.tripu⸗
dianti. Pꝛo eo ꝙ plauſiſti manibo ⁊ ꝑcuſiſti pede
⁊ gauiſus es ex toto affectu ſuꝑ terram iſrł.idcir⸗
co ecce ego extendã manñ meam ſuꝑ te ⁊ tradã te
in direptiõem. ⁊ interficiaʒ te.ſ.moꝛte eterna.In
buius ſiguram etiaʒ legitur Exo.xxxij.ꝙ cũ mõy⸗
ſes deſcẽdiſſet de monte cũ tabulis.x.pᷣceptoꝝ et
appꝛopinquãs ad caſtra ꝓpli iſrłvidiſet choꝛos.i.
tripudiatus ⁊ vitulũ aureũ fabꝛicatũ ante quem
boꝛeiʒabant.iratus ira ꝑ ʒelũ ↄꝓfregit illas tabu
ke reputans indignũ margaritas vᷣboꝝ dei po ⸗
nere ante poꝛcos ⁊ aſſumptis ſecũ leuitis interfe
cit vigintitriamilia ex iſtis qui choꝛeasducebant
antevitulũ.Uitulus aũt eſt aial laſciuũ.vñ iĩnuit
ꝙ choꝛee deferuiũt laſciuie.Et ſicut illi oculi ſũt
coꝛꝑaliter a moyſe legiſſiatoꝛe.ita choꝛeiszantes a
xpᷣo datoꝛe legis euanhelice in igne occidentur.i.
cruciabũtur. Inflãmabit inqͥt ps.in circuitu ini⸗
micos eiuſ.ſicut ignis ẽ inter omnia elemẽta ma
xime actiuꝰ.ita illi qui inflämabunt᷑illo igne ma⸗
xime cruciabunt᷑. Hic eni ignis dicit Aug ⁊ ſi et⸗
nus nõ ſit.miro mõ eſt grauis. Excedit eni omnẽ
p·nam quã paſſus eſt in hac vita.nunq; in carne
tanta inuenta eſt pena. Licet mirabilia paſſi ſint
martires toꝛmenta.⁊ multi neqᷣter qᷓ;ta ſepe ſuſti
nuerũ ſupplicia.de pe.diſt.vij. .vlti. Inflãmabit
aũt ⁊ vrit nõ ↄſumendo nec aiam q̃ imoꝛtalis eſt
nec poſtea coꝛpus ſed cruciãdo ſuꝑnaturali mo ⸗
o vt inſtrumentũ diuine iuſticie. Sicut etiã ſa⸗
Namandra viuit in igne ⁊ nõ ↄſumit᷑ ⁊ certi vmes
viuunt in aqua bulieti cuiuſdã fontis ⁊ inde edu
cti moꝛiũtur.yt dicit Aug.de ciui.dei li.xxi.c.uij
Et ideo non eſt impoſſibile vł incredibile ſi repꝛo
bi viuũt in igne inſerni. .

4

m ſepᷣtimum̃ de deriſione.

dinatam eni cibi ⁊ pot us ſumpcionem

boĩes labuntur ad deriſiõem q;uis ex alijs etiam

⁰α
Eniſio requeterermul
tiloqio ⁊ ex vicio gule pcedit. Poſt ioꝛ⸗

——

=ẽꝛ,. —— —— „ — — — — .

—

—. 0 — —,

— — — S—— — — WNWNss — —

— Dr ———r

7 — 2 —. —,.—

—S“”o

—£

cauſis oꝛiatur.Et pot diffiniri ꝙ eſt actus pꝛeci⸗

pue locutiõ is q̊ qs intẽdit ad erubeſcẽtiã ⁊ ↄfuſi
onem aliũ inducere.Et idem eſt illuſio a ludo.i.

a ioco deriuata.⁊ etiã ſubſannatio Differt tñ irri
ſio a ſubſannatione in mõ.qꝛ irriſio fit oꝛe.i.vᷣbo
⁊ chachinnis vñ a riſu dici᷑. Subſannatio auteʒ
naſo rugato ⁊ vt dicit glo.ſuꝑ ps.Cõueniũt autẽ
in finc.qꝛ idem intendũut ſcʒ ↄtuſiõem inducere ⁊

erubeſcentiam ei erga quẽ faciũt. Pꝛo hbuius ma

terie declaratione dicit.b.ho.ij.ij.q.lxxv.ar.i.qꝙ;

peccata vᷣboꝝ pᷣcipue penſanda ſunt ſᷣmn intentio

nem ꝓferẽtis.Et iõ ſᷣm diuerſa que qs intẽdit cõ
tra aliũ loquẽs hmõi peccata diſtinguũtur.ſic au
tem aliqͥs ↄuiciando ſeu cõtumeliãdo intẽdit cõ/

uiciari honoꝛem depmere ⁊ detra hẽdo diminue⸗

re famam ⁊ ſuſurrãdo tollere amiciciã.Ita ⁊ irri
dendo intendit ꝙ ille qͥ irride erubeſcat ⁊ ↄfunda
tur in ſe.Et qꝛ hic finis eſt diſtinctus ab alqs cuʒ
finis det ſpẽm in moꝛalibo.iðo deriſio eſt peccatũ
ſpãle diſtinctũ a cõtumelia.detractiõe ⁊ ſuſurra⸗
tione.qᷓ;uis in hoc ↄueniãt qꝛ ꝑ oĩa iſta intendi?
nocumentũ pximi ꝑ vᷣba malũ dicẽdo.Et qꝛ no⸗
cereꝓximo notabiliter ſeu h querere ſiue verbo ſi
ue facto eſt ↄtra caritatẽ ꝓximi.qꝛ dilectio maluʒ
ꝓximrnõ oꝑatur inqͥt apłus.ideo ſicut ⁊ illa.ſ.cõ
tumelia detractio ⁊ ſuſurratio ꝓpꝛie ⁊ foꝛmaliter
ſumpta ſunt moꝛtalia.ſic ⁊ deruũio ꝓpꝛie ſumpta⁊
ſtricte Et ad intelligendũ nocumetu qð ſequit᷑ ex
pᷣdicc ꝓximo ſciendũ eſt ſᷣm cho.vbi.S.ꝙ de ope⸗
re virtuoſo meret᷑ aliqs apud ꝓximos honoꝛem?⁊
bonã famã ⁊ apud ſeipᷣm bone ↄſcie glam ſᷣm iũlð
ij.Coꝝ.i. Gloria noſtra hec eſt teſtimoniũ ↄſcie
noſtre.q̃ eſt quadã clara noticia ſibi de bono ſuo.

vyñ quietẽ hʒ mens ⁊ ſecuritatẽ.ſᷣm illud ꝓuer.xv

Secura mens ec bona ſcʒ ↄſcia q̃ſi iuge ↄuiuiuʒ
Ecõtrario de actu vicioſo ⁊ turpi apud alios tol

litur boĩs honoꝛ ⁊ fama.Et h̊ intendũtotumelio
ſus ⁊ detractoꝛ ⁊ ſuſurratoꝛ.⁊ꝓpter hoc dicũt tur

pia ⁊ vicioſa de alio. Apud autem ſeipſum per tur
pia.i.vicia q̃ ſunt moꝛtalia ꝑdit hõ ꝓpꝛie ↄſcie glo

riam ꝑ quandã erubeſcẽtiam ⁊ ↄfuſionem. Et ad

hunc finẽ dicit turpia de alio deriſoꝛ vt faciat eũ
verecũdari ⁊ ↄfundi coꝛã alijs.Eſt aũt erubeſcen
tia ſᷣm Jo.damaſcenũ timoꝛ dehonoꝛatiõis Qui
aũt ↄſciam alicꝰ inqᷣetat ↄfundẽdo ipᷣm ſpãle no⸗
cumentũ ei infert.qꝛ illa qes vt dictũ eſt magnuʒ
bonũ ſibi eſt.ſic etiã fama ⁊ honoꝛ q̃ anferũtur ꝑ
cõtumeliã ⁊ detractiõem ſunt mag bona. Et cuʒ
boc intẽdit ſcʒ nocere illi inducẽdo eũ ad magnã
cõfuſionẽ ⁊ erubeſcẽtiã ẽ pctinñ moꝛtale. Uñ ðꝛp⸗
uerbᷣ.iij. Abhominatio eſt dno ois illuſoꝛ.Nuilꝰ
ãt ðꝛ Abominabilis deo niſi ꝑ moꝛtale.Si qͥs au
tem intẽderet inducere aliquẽ leuẽ erubeſcẽtiam
alicui ſicut fit aliqũ pueris ⁊ diſcipuliſa magiſtrꝭ
ad coꝛrectionẽ vel animatiõem ad addiſcẽdũ ſeu
de aliq̊ leui defectu naturali ob ſolatiũ ſicut ſocij
deridebant b.tho.in ſcolis apellãtes bouẽ mutũ
vel ſicut fit ſimpliciby ⁊ quaſi inſenſat veniale vr

dũ tñ nõ ꝓuocen?᷑ ex hoc in notabilẽ iraʒ ⁊ ad blaſ-
pↄhemandũ ⁊ alia mala.Non obſtat ſi obijciat᷑ ſic

Imitar:i deũ nõ eſt peccatũ ſed meritũ.ſed deꝰ ir/⸗
ridet ⁊ ſubſannat aliqͥͥs ergo ⁊ nos iſtðò licite age⸗
re poſſumus.dicit᷑eni ps.ij.de dño.Qui habitat ĩ
celiſ irridebit eos ⁊c̃. Et ꝓuer.i.inqͥt ſapĩia E go q̊ʒ

riſerunt me. locuti ſunt labijs ⁊ mo

ti ſunt labijs ⁊ mouerunt caput.

in int erictu veſtro ridebo et ſubſannabo cum in
gruerit ſuꝑ vos repentina calamitas.Et Job.ix.
De penis innocentũ nõ rideat.qꝛ rideredei aliter
fit q; irriſio hoim. Nam ridere dei eſt õm Grego.
Aifſlictioni nolle miſereri.Irridere dei eſt ↄfulio⸗
nem eternam ꝓ peccatis iuſte infligere.ſubſanna
re eius eſt terribilem faciem malis onñdere. Iſta

aultem facere erga ſubiectos.ſ.iuſtam punitiõcm

exercere non eſſet illicitũ.alias ſecus.

iſeru mouerũt caput.
ps xxi.loqui? ꝓphᷣa in ꝑſona chꝛiſti patientis.cui

inter cetera penaꝝ ⁊ doloꝝ genera hoc fuit ſpecia
le.multiplerx illuſio ſeu deriſio ſibi facta.vñ ⁊ cuʒ

pᷣnunciãs diſcipulis ſuis ſecreto ipam paſſioneʒ
enarraret inqͥt. Ecce aſcendimus hieroſolimẽ ⁊c.

Et paulopoſt. Tradetur eni gentibo ad illudedgu

Lu.xviij.Ex h̊ oñditur guitas huius peccati que
ita eũ afflixit. Tria g̊ nocant᷑ in vᷣſu pᷣdicto.
Pꝛimo deridẽt generalitas.ibi.Oẽs videntes.
Secundo recipiẽtis illuſiõem dignitas.ibi.me.
⁊ deum pfem ⁊ ſpꝛmſanctum.
Tertio illuſionis varietas.ibi deriſerũt me locu

Muantum ad pꝛimum.

Si diligẽtiꝰ cuãgelioꝝ biſtoꝛias intueamu: oẽs

reꝑiunt xpᷣm deriliſſe. i. de omui genere bominum
vicʒ reges.pᷣncipes.ſacerdotes.ſcribe.i.doctoꝛeſ

legis.milites pilati.i.ſtipendarij ⁊ populares Ys
ctus ſum in deriſum omni populo meo.ait ipe ꝑ
Hierc.xx.Et de rege herode dicit᷑ Lu xxiij. Spꝛe

uit illum herodes cum exercitu ſuo ⁊ illuſit indu
tum veſte alba quaſi fatuũ iudicando.⁊iõ albis.i.
lineis quibo veſtieban?᷑ fatui induit.Et pus dici

de iudeis ꝙ in domo capphe ſummi pontificis te

nentes eũ illudebãt velando faciem eiustdando

alapas dicebant ꝓphetiſa no bis chꝛiſte ⁊c. Mili⸗

tes autem pilati poſt ſententiam eius illuſerunt

ponentes coꝛonam de ſpinis in capite.⁊ arundii⸗
nem in manu quaſi ſceptrũ.⁊ veſte rubea vt pur⸗
purea regia induerunt in deriſum. Johan.xix.Er
in cruce pendentem deridebant eum pꝛinci pes (¶

ſacerdotũ cum eis ſcʒ turbis dicentes. Alios ſal-

uos fecit ⁊c. Lu.xxiij. Sic ergo omnes videntes

me deriſerunt me.ſed heu quia nõ ſolum illa vice
ſed quotidie chꝛiſtus illuditur ⁊ deride?. Qui eni

ficte agunt penitentiam nõ dolentes de oibo non

cõnfitentes integraliter vel nõ ſatiſfacientes iſti

chꝛiſtum dirident quaſi velantes faciem eius ac
ſi non videret fictionem eoꝝ ſicq; nouis peccatiſ

ſue fictionis percutiũt. Unde Job.xxxix.dicitur

de ſtrutione ᷣm Brego. ſignantem hypocritam
qualis eſt talis ꝙ deridet equum ⁊aſcenſoꝛem eiꝰ
id eſt iuſtum vere penitentem ⁊ deum qui regit ip
ſum ⁊ ducit. Hinc et Auguſt.in ſermone. Peni⸗
tentes ſi tamen eſtis penitentes ⁊ nõ irridentes
eſtis mutate vitam. Reconciliamini deo penite/⸗
tiaʒ agis.genua figis.et rides.ſubſannas dei pa
tientiam.de pe.diſtinct.iij. Penitentes ſcilicet fi
cte penitendo. Sed qui penitentiam agunt Sed
frequenter recidiuant videntur etiam um ri

Tunlus V.

riderc Uñ Iſi.in li.de ſum.bo.rriſoꝛ eſt ⁊ nõ pe
nitens qui adbuc agit qð penitet. nec videt᷑ deum
poſcere ſubditus.ſed ſubſanare ſuꝑbus Canis re
uerſus eſt ad vomitũ ⁊ penitẽs ad peccatũ.de pe.
di.uij.irriſoꝛ.Canis reuerſus ad vomitũ ẽ pecca
toꝛ iterãs ſtulticiã ſuam. Interpᷣtatiue talis vide
tur irridere i.ad ſilitudinẽ irridẽtis facere. Naxʒ
ſiqᷣs de offenſa gui cõmiſſa dño ſuo veniã petitaʒ
obtineret ⁊ ſubito ei poſtea alapã daret.⁊ ſic itexꝝ
faceret. diceret᷑ vtiq; talis dũm ſuũ irridere. Phi
curioſe qrentes de ieſu cũ nõ audiũt q̃ rõ naturał
demõſtrat.cũ herode curioſe deridẽt eũ fatuitatẽ
reputãtes paſſionẽ xpᷣi.⁊ hec eſt alba veſtis ei ĩmii
ſa. Nos pᷣdicamus xpᷣm crucifixũ gẽtibvt grecis

ppᷣis ſtulticiã ait apłus.i.Co.i.Et qͥ miniſtros ec

cleſie xpᷣm repñcantes coꝛonãt.i.circũdãt ſpinis
tribulationũ ecactionũ ⁊ hmõi.ponũt arũdinceʒ
vacuã ꝓ ſceptro euacuantes eoꝝ iuriſdicciõem cũ
velint de factis eoꝝ iudicare ſalutãtes vt xpᷣm et
ꝑcutiẽtes iniurijs vt ſubditũ reũ xpᷣm deridẽt cũ
militibo pilati Lu.x.Qui vos ſcʒ miniſtros eccie
ſunit me ſꝑnit.Et q iuſtos in cruce tribulatõnuʒ
et ꝑſecutionũ poſitos derident,.q̃ſi ſe nõ valentes
iuuare.⁊ a deo derelictos.xpᷣm derident⁊ illudũt
in cruce pendentẽ.ſicut iob tribulatũ deridebant
aliqͥ.vñ dicit. Nũc derident me iunioꝛes oꝑe ⁊c̃.
Omneo igitur videntes me inqͥt põ.vidẽtes ſcʒ ꝑ
fidem deriſerũt me ꝑ diuerſa ſcʒ peccata ꝑpetran

do ⁊ iterando. Apłus ad Hebꝛe.vi.de hmõi inqᷣt

Rurſus crucifigẽtes filium dei in ſemetipᷣis ⁊ o⸗
ſtentui hñtes.i.deriſioni.hec tamen deriſio inter
pᷣtatiua generale peccatũ eſt non ſpeciale.quia ꝑ

omne peccatũ ↄtingit fieri eam.

ſcʒ illuſionẽ recipiẽtis dignitatẽ. Sciendu ꝙ ma
xime digaitatis fuit xpᷣus qꝛ verus deus.Et ideo

fuiſſimu pccm eſt irriſio. Pꝛo cuius declaratiõe

notandũ ym tho.ij.ij.q.lxxv.arti.ij.ꝙ irriſio non

fit miſi de aliqͥ malovel defectu. malũ aũt ſi ſit ma
gnũ nõ ꝓ ludo accipit᷑ ſed ſerioſe.vñ ſi in deriſum

vel illuſum vertaĩ.vñ illuſionisvel irriſionis no
mẽ ſumit᷑.boc eſt qꝛ accipi᷑ pit ꝑuũ. Põt aũt ali⸗
ꝗqð malũ accipi vt ꝑuũ dupliciter. Uno mõ qꝛ ſᷣm
ſe eſt ꝑuũ.⁊ ſic ponere illuſum vel irriſum malum
vel defectũ alicuius ꝑſone qꝛ in ſe eſt ꝑuũ ſicut ali
qñ deriden?᷑ clerici male legẽtes.⁊ hmõi eſt venia
le ⁊ leue ym genus ſuũ.Alio mõ rõne ꝑſone accipi
tur malũ alicuius vt ꝑuũ.ſicut defectus pueroꝛũ
⁊ ſtultoꝝ parũ ponderare ſolemus ꝓpter defectuʒ
rõnis in ets.⁊ ſic aliquẽ deridere de aliquo qͥ tam
nõ eſt puer neq; amens eſt oino ꝑuipendere · et ſic
vilem riputare vt de eius malo nõ ſit curandũ ſʒ
ſit q̃ſiꝓ ludo hñdũ.hoc eſt moꝛtale ⁊ ſpũale pccm̃
⁊ ↄtra caritatẽ qꝛ cõtemnit.⁊ guiuſqᷓ; cõtumelia
que eſt etiã in manifeſto.nam vjr ex ea eſſe maioꝛ
cõtemptus ⁊ dehonoꝛatio.⁊ tãto guius qᷓ;to ma
ioꝛi reuerentia eſt digna ꝑſona cui infertur. Eſt g̊
triplex irriſio H M
Pꝛimo irriſio dininoꝝ.
Secundo irriſioꝓpinquoꝝ.
Zertio irriſio viroꝝ iuſtoꝝ.

GBrauiſſimũ eſt peccatũ irridere deũ ⁊ q̃ dei ſůũʒ

ſ̃m illud.uij.Re.xix.Cui expꝛobaſti quẽ blaſphe
maſti.⁊ ſuꝑ quẽ exaltaſti vocẽ tuã.ſ.deridẽdo⁊po
ſtea ſubdit. Ad ſanctũ iſrt᷑. Et ſitrderidere ſacram

ta eccleſie tanqᷓ; in vtilia ⁊ nõ vera.ſicut derident

iudei.⁊ quidã mali catholici irridentes qð credi
⁊ dicit᷑.ſ.xpᷣm eſſe in hoſtia cõſecrata.put fecit illa

vidua q ridebat cũ cõio ſibi a gregoꝛio papamini

ſtrare? ſuꝑ q̊ tn fuit oñſa veritas ꝑ miraculũ ł ver

ba ſacreſcripture.Etiem miracula q deꝰ oꝑatur ꝑ

ſanctos.ſicut legi de illo magiſtro ſcolariũ qͥ au⸗
diens pᷣdicare miraculũ factũ de filio ſanguie tin
cto qð euenit mulieri filanti in feſto ſancti Petri
martiris ꝓ eo ꝙ deridebat eius ſanctitatẽ.irriſit
ille magiſter dicẽs fictiõem eſſe fratrũ ꝓpter qð fe⸗
bꝛ e coꝛreptus eſt gui.ſed facto votoq ab hmõi ab
ſtineret ⁊ in deuotionẽ hret ſanctũ ſanatus c.Et
de mulcis alijs legitur qͥ deridẽtes miracula ſan
ctoꝝ diuine vltionis iudiciũ exꝑti ſunt in ſe.
Secũda irriſio q̃ eſt magnũ peccatũ ẽ ꝓpinqͥꝝ ⁊ p
cipue ꝑntũ.cũ maxime filij debeãt eos honoꝛare.
qꝛ ab eis receperũt eſſe poſt deũ Uñ ðꝛ ꝓuer.xxr.
Oculũ qͥ ſubſanuat pr̃em ⁊ qͥ deſpicit ꝑtũ matris

ſue effodiãt eũ coꝛui de toꝛrente.⁊ comedãt eſ filij

aquile.Coꝛui de toꝛrente ignis infernalis ſũt de⸗
mones qͥ oculũ luminis naturalis ⁊ gre auferũt

irridẽti pr̃em cũ ſit gue moꝛtale.Aquila eſt ſignũ

imperij. vñ imꝑatõꝛẽ ſignificat. Filij aquillaꝝ ſũt
ptates inferioꝛes terrene ab ca deriuate.⁊ iſte co⸗
medũt irriſoꝛes ꝑntũ multis guaminibyeos affli
gẽtes.Cam filius noe qꝛ pꝛem irriſit cũ vidiſp eũ
ebꝛiũ iacere ⁊ in pudẽdis nudatuʒ.ᷣ etiã fratribo

nũcians maledictionẽ ſeruitutis incurrit ĩ filio
⁊ ſua poſterioꝛitate.Geñ.ix.Et vt dꝛ.ij. q. vij. ſen

tentia cam filij noe damnant᷑ ſcʒ maledictionẽ ði
incurrẽtes qͥ pudẽda ſuoꝝ ſuꝑioꝝ qͥ pr̃es ſpiritu
ales ſunt.i.eoꝝ mala oꝑa non occultant ſed irri⸗

dendo ⁊ diſfamãdo alijs manifeſtant.qð frequen

ter faciunt laici ⁊ alij ſubditi. Tertia deriſio g
uis eſt iuſtoꝝ de q̃ dicit᷑ Job.xij.Deridet᷑ iuſti ſim

plicitas ⁊ lampas contempta apud cogitationes
dinitũ. vide ibi expoſitiõem Gre.in moꝛal.li.viij
ſed tales irridẽtis reꝑieteſ ſe ĩ iferno iĩ alia vita di
cũt vt hr̃ ſapᷣ.v.hi ſt.i.iuſti q̊s hũimꝰi deriſũ ⁊ ĩ ſi

militudinẽ ipperij.ſ.ĩ mũdo exnñtes. Nos ĩſenſati
vitã illoꝝ eſtiabamꝰiſaniã ⁊ finẽ illoꝝ ſine hono⸗
re.Ecce quõ ↄputati ſt᷑iter filios dei.cũ heliſeꝰ vir
iuſtꝰ⁊ ꝓpha aſcẽderet i bethel quẽdã locũ ł villãvł
caſtrũ.qꝛ caluꝰerat.qͥdã pueri ceperũt eũ irridere

dicẽtes. Aſcẽde calue aſceẽde calue.qba cũ maledi⸗
xiſſz ꝑꝑ deriſionẽ ñ odio łliuoꝛe vindicte motꝰ.ſʒ
ʒelo diuie iuſticie quã vidit exigere h̊ vt puniren⸗

tur ⁊ alij exeplo eoꝝ ſibi cauerẽt ab irriſioc iuſtoꝝ

q̊ facto duo vꝛſi exeũtes de ſilua.xlij.pueros ex il
necauerũt vt hr̃.uij. Re.ij.Et hec ðriſio valde no

ciua ẽ pᷣcipue ĩcipietibo iuſticiã.i.bñ facere ⁊ a vi⸗
tijs abſtinere.nã multi a bonis retrahũt᷑ vt vitẽt

tles irriſiões ne vocitẽt ſcti ⁊ hipocrite ł aliqᷣd hbu

iuſmõi. Uñ Gre.in moꝛał.Qui ĩ alioꝝ actib oꝛi
riocupiſcũt bõa mox ea mãu exꝓbꝛatiois euellũt
Iſtam appellat Bern. maliciam herodianã.qͥ he⸗
rodes vt xpᷣm extingueret multos pueros recen i

— UU

———W

Capitulũ

natos occidit. Sic irriſoꝛes peſſimi vt xpᷣi hono⸗
rẽ qͥ ex bonis oꝑibo reſultat ⁊ famã extinguãt mul

tos nouiter ↄuſos vita gre ſue irriſionib puant.
imo crudelioꝛes herode inuen iunt᷑ qꝛ herodes iã
natos.iſte necdũ natos ſʒ ↄceptos aliqᷓ ſig pniev

cõtemptus mũdi ondẽtes.ſubito diuſis vbis de
riſoꝛijs detrahũt a bono. ⁊ ſic multas aias ꝑdũt

de quib ſunt reddituri rõeʒ deo.nec tñ dʒ qs ꝓpt
irriſiõeʒ euitandã alioꝝ dimittere bona. Nãvtdi

cit xpᷣs Lu.ix.Qui me erubuerit ⁊ meos ᷣmones

ſcʒ omittẽdo me ſeqͥ bona ota facere pᷣdicare ⁊ hu
iuſmodi timoꝛe ne irrideant᷑.⁊ filiꝰhoĩs erubeſcʒ

eũ cũ venerit ĩ maieſtate.i.ↄfũderʒ facietↄfuſõe et

na. In bniꝰfigurã legit.ij. Eſdre.viij ꝙ cũ thobi⸗
as irrideret iudeos reedificãtes paulatim hierlʒ
diruptã a nabuchodonoſoꝛ dicit. Si aſcẽderint
vulpes tranſiliẽt muꝝ eoꝝ lapideũ.nõ dimilerũt
pterea illi qͥn ſeq̃rent᷑ edificiũ.ſʒ oꝛauit. Neemas
dicens. Audi deꝰiſrł qꝛ facti ſumꝰdeſpectio.Cõ/⸗

uerte obpꝛobꝛiũ nr̃m ſuꝑ caput eoꝝ.nõ deleat᷑ in

iquitas eoꝝ a facie tua qꝛ irriſerũt edificãtes.vñ
⁊ opus ↄſumauerũt ĩ ↄfuſionẽ irridẽtiũ.⁊ gloꝛiã
ſuã reedificãt hierm diruptã.qꝛ aĩaʒ vtutib exi⸗/

minatã a diabolo bonis oꝑibo renouãt ꝑpniam.

Ooõ frequẽter aliqͥ deſpiciũt dicẽtes ꝙ nõ ꝑſeuera
bũt ſʒ q̃libet leuis tẽptatio vel tribulatio deijciet

eos.ſed nõ ꝓpter h̊ dñt omittere ſad oꝛoibo iuuare
ſc.⁊ ſic ꝑuenit᷑ ad ꝑfectũ.De b. Frãciſco legi᷑ ꝙ in
pncipio ſuepuᷣſiõis pueri inſeqbant᷑ cũ lapidibꝰ ⁊
luto vt fatuũ reputãtes ⁊ irridẽtes nec tñ ille ice
pta bona dimiſit.ſic b. Dñicꝰcũ pᷣdicaret heretici
⁊ alij pᷣui irridebãt lutũ in eũ ꝓijciẽtes.⁊ paleaſa
tergoꝓ de riſu glligãtes.q̃ oĩa vir ſccũs fidei ma
nimitate ↄtẽnebat ↄtinuãs pᷣdicatiõe recolensi
lud Mat.v. Bti eritis cũ vos oderit hoĩes ⁊ ex
bꝛauerũt ſcʒ deridẽdo.⁊ eiecerint nomẽ vr̃jm tã
malũ ꝓpter filiũ hoĩs. Unde notanter dicit᷑. ſper⸗
nere mundũ.ſꝑnere nulluʒ.ſpernere ſe.ſperni per
hoc datur gloꝛia dei. r

Muantum ad tertin J. iI

ſcʒ illuſionis varietas.notat᷑ in eo qð ðꝛ. Deriſer̃t
id eſt.riſũ hũerũt.locuti ſunt labijs dicẽtes.vach
q deſtruis tẽplũ dei ⁊c.mouerũt capita ſua q̃ſi re
uerẽtiã exhibẽtes.ſʒ realit᷑ deſpiciẽtes.⁊ ſic varijs
moõis fit deriſio ſʒ vno fine.ſ.in ↄtẽptũ ⁊vilipẽdiũ
irriſi. Sʒ vt ðꝛ ꝓuer.xix. Parata ſunt deriſoꝛib⸗
iudicia.Heriſoꝛes ipᷣe deridet ſcʒ eternalit᷑ puniè
do.hoc eſt irridere dei Ad qð facit qð ðꝛ. Eſa.xxx
tij. Ue qͥ ſynis.nõne ⁊ ipᷣe ſꝑueris.cũ deſier cõtẽ/⸗
nere ↄtẽneris.Debet qͥlibet cauere a deriſiõe ho
miuũ.⁊ diabolũ qͥ noᷣ illudere q̃rit.deludere ipᷣʒ
ſuꝑando.ſic ars deludit᷑arte.ait Cato.Diabolus
eni ſic illudit nobis dũ ꝑ aliq̃ q̃ ſuggerit nobis vt
nobis bona ⁊ vtilia trahit ſecũ ad interitũ aſſen⸗/
tiẽtes.ſiẽ aliqͥs qͥ induceret aliquẽ ad intentũ ſuũ
ſub dolo nocumẽtũ ei inferẽdo.derideret eum ſic
diabolꝰ.ſed iõ xpᷣs ſuſtinuit oẽs irriſiões iſtas vt
nos erueret de manib eius ⁊ doceret nos ſuo exẽ
plo ei illudere.hᷣ̊ oꝛabat põ.dicẽs Ne irrideãt me
inimici mei. demones.qð faciũt vincẽdo in tẽpta
tionibi. Un Treñn.i. Uiderũt eã hoſtes ⁊ deriſert

ſab bata ſua.nã cũ demones vidẽt aiam ſignacaʒ
hierim de q̃ loquit᷑ ꝙ ſeruat qͥdã de genere bono

rũ vt feſta ⁊ hmõi.ſed alijs vitijs inſiſtere diuerb

ſicut faciebãt iudei.deridẽet de hmõi.ſic etiã deri⸗
dẽt religioſos qͥ mudũ dimiſerũt vt ſabbatũ.i.qe
tem religionis poſſiderẽt.⁊ tñ diuerſis paſſiõib⸗
vel ↄcupiſcẽtijs iplicant᷑ viliũ reꝝ vt ðꝛ in collati
onib Pannutij.Sed eõ viriliuſti deridẽt ⁊ illu⸗
dũt diabolo ꝑfecte oib reſiſtẽdo ⁊ h̊ ẽ qð ðꝛ Dꝛa⸗
co iſte.põ.ciij.quẽ foꝛmaſti ad illudẽduũ ei Foꝛma

uit q̃pe deꝰ dꝛaconc.i.diabolũ nõ dꝛaconẽ ſed an

gelũ bonũ.ſʒ effectꝰẽ dꝛaco ꝑ ſin uꝑbiã ⁊maliciã
⁊ eo veneno malicie ſue qͥrit nos caꝑe.ſed deꝰ ſua
gra facit vt iludamur ei ſeʒs reſiſtẽdo.ſed ipᷣe dꝛa⸗
co q̃ſiuit caꝑe xpᷣm ⁊ detinere.ſʒ ei xpᷣs illuſit ꝓo
nẽs ei eſcã ſue hũanitatis quã caꝑe volens hamo
abſcõſo ſue diuinitat captus c.⁊ ſic illuſus a xpo
Unñ dñs ad Job.c.xl. Nũqᷣd illudes ei.ſ.diabolo
ꝗ̃ſi aui.ſuꝑple vt ego. aut echere poteris leuiathã
hamo ſcʒ de mari.ſicut ⁊ ſancti iludunt diabolo
cũ eũ vincũt detegẽdo inſidias.ſic b.dñicꝰ illuſit
diabolo qñ apparẽs in foꝛma ſymie vt eũ ipedirʒ
a lectione iuſſit ei vt teneret ei cãdelã donec arde⸗
ret pedẽ ⁊c̃. Sic qñ b.margaretha pꝓſtrauit diabo
lũ qͥ ad carcerẽ venerat ad ſuadendũ vt aſlentirer
pncipi di.Sternere ſuꝑbe demõ ſub pedibo femie
Cui diabolꝰ. dimitte me.qꝛ ſatꝭ illuſiſti mibi.an
bꝛo. Illudit᷑ diabolꝰ vt ſe moꝛſu ſuo vulneret er
ſe armet quẽ debilitatũ putauit.de pe.di.diſt, ca.
oteſt fieeir. MẽReea
pitulũ octauũ depdigalitate.

Rodigalitas exgula et

A

luxuria frequeter ꝓcedit ꝓpter volupta
tes ↄſequẽdas.Un ⁊ Lu.xv.ðꝛ de filio
ꝓdigo ꝙ diſſipauit ſubaʒ ſuã viuẽdo luxurioſe.
Frequẽter eni ſ̃ᷣm tho.ad intꝑantias declinãt ꝓ⸗
digi.tũ qꝛ exq̊ ſuꝑflue expẽdũt in alijs ẽtebovolu
ptuoſis expẽdere ñ verent᷑ ad q̃s mag iñclinat cõ
cupia carnis.tũ etiã qꝛ cũ nõ delectant᷑ in bonoꝰ

tutis q̃rũt ſibi delectatiões coꝛgales.Et inde ẽ

phs diẽ ꝙꝙ multi ꝓdigoꝝ ſunt intꝑati.uij.ethi.gu
le igi᷑ tractatui annecti ꝑꝑ quã multa pdige expẽ
duut᷑ q;uis ex muld alijs vitijs poſſit oꝛiri. vt ex
iactãtia luxuria ⁊ hmõi. Coõſiſtit ãt h̊ viciũ i expẽ
dendo ſuꝑflue diuitias vbi ⁊ qñ ñn oʒ ⁊ minꝰ debi
toeas amando Dicit autem phᷣus in.ij .ethicoꝛũ
ꝙ pꝛodigalitas opponituret virtuti liberalitatis
et vicio illliberalitatis.id eſt.auaritie. Pꝛo cꝰ
declaratiõe dixit b.tho.ij.ij.q.cxix.ar.i.q i moꝛa
lib attẽdit᷑ opõ vicioꝝ adiuicẽ ⁊ advᷣtutẽ ſcõʒ ſu
ꝑabũdãtiã ⁊ defectũ ſʒ diũſimode.Nã qᷓ;tũ ad eſ/
fectõeʒ diuitiaꝝ auarꝰſuꝑabũ dat plꝰdebito dili⸗
gẽs eas.ꝓdigꝰat deficit minꝰdebito ſolicitudiez
caꝝ gerẽs.⁊ ſic opponit᷑liberalitati q̃ diligit eas.
vt dʒ.qᷓ;tũ vᷣo ad extioꝛẽ vſũ diuitiaꝝ ad ꝓdigali⸗
tatẽ ꝑtinet excedere qͥdẽ ĩ dãdo.deficere ãt ĩ retinẽ
do acqᷣrẽdo.Ad auariciã ãt ꝑtiuʒ eõrio.deficere
in dando.ſuperabundare autem ĩ retinendo ⁊ ac
cipiendo.⁊ ſic pꝛodigalitac opponitnr auaricie.⁊
quamuis pꝛodigalitas ⁊ auaricia ſint contra vir

tutẽ liberalitatis tñ auarus magis ðꝛ illiberalqᷓ

Litulus

ꝓdigus.Et eſt rõ.qꝛ aliquid denoĩatur ab eo qð
eſt pᷣncipalius Sicut aũt in libalitate q̃ mediũ tʒ

pᷣcipna eſt datio ad quã ⁊ receptio ⁊ retẽtio oꝛdi⸗

nant᷑.ita ⁊ auaricia ⁊ ꝓdigalitas pᷣcipue attẽdun
turym datiõem. Uñ qͥ ſuꝑabũdat in dando ðᷣꝛ ꝓ⸗

digꝰ. q ãt defic auarꝰ ⁊ illiberal.mag at recedit a

vcute libalitatis q̃ oſiſtit i dãdo ꝑ ðfcʒ dãdi qᷓ; ꝑ
exceſſum. Qñq; aũt idẽ erit ſił auarus ⁊ pdigꝰ ſᷣm

tñ diũſa oꝑa.Lõtingit enĩ qñq; ꝙ aliqͥs excedat i
dando ⁊ ſic erit ꝓò igꝰ.puta facit ↄuiuiũ ſuꝑfluũ
vel veſtẽ exceſſiue pᷣcioſam vel ludit ⁊ hmõi.⁊ſimł
cã h̊ excedet in accipiẽdo ⁊ ̊ vel ex q̃dã nccitate.
qꝛ dũ ſuꝑabũdat in dando deficiũt ei ꝓꝛia bona
vñ cogit᷑ indebite acqrere.puta ꝑ fraudes vſuras

2 hmõi.qð ꝑtinet ad auariciã vel etiã ꝓpter inoꝛ⸗
dinatiõem amittitOũ eni nõ dant ꝓpter bonũ q̃ſi
cõtẽpta vᷣtute nõ curãt vñcunq; ⁊ qlitercũqᷓ; acci
piãt.⁊ ſic nõ ſᷣm idẽ eſt aliqs ꝓdigꝰ⁊ auarus. Eſt

9

aüt pᷣdigalitas pctm̃.vñ ⁊ ꝓdigus filius vituꝑat᷑

iu euãgłio de pᷣa ꝓdigalitate Lu xv. Huiꝰ rõ eſt
ſn tho.vbi.S.ar.ij.qꝛ ex hᷣ ẽ aliqͥd vicioſum ꝙ coꝛ
rũpit bonũ vᷣtutis.·ſed vᷣtus liberalitatis coꝛrũpi
tur ꝑ pdig litatẽ q̃ ↄſiſtit in medio q̃ ſq;ʒ non exce
dat nec deficiat a debito affectu ⁊ vſu diuitiaruʒ
Sicut aũt illud mediũ coꝛrũpi ꝑ exceſſum ita ⁊
defeccũ.ſed ꝓdigus excedit in dando ⁊deficit in
vctinẽdo diuitias.⁊ ꝑ ↄns eſt pcti moꝛtale qͥdeʒ
qñ eſt magnus exceſſus veniale cũ ẽ modicꝰ.Et ẽ
atrendẽdns hᷣ exceſſus nõ ſolũ ſᷣm qᷓ;titatẽ.ſʒ pᷣm
ꝓotio nẽoſiderata q̃litate ꝑſone potẽtis nobilis

vel plebei ⁊ hmõii Ipᷣa ẽt pdigalitas aliqñ ex aua

ricia ꝓcedit Nam aliq idcirco alipdige erpẽdũt
vt ſic captẽt fauoꝛẽ aliquoꝝ a qͥb diuitias acqui⸗/

rant.iſomꝑando aũt iſta duo vicia adinuicẽ gui

us ẽ auaricia qᷓ; ꝓdigalitas triplici rõe ſᷣm tho.ij
ij.q.cxix.ar.ij.i Pꝛima ẽ qꝛ auaricia magis defic
a vᷣtute oppoſi ta.magis eni ad liberalempertinet
dar e.in qᷓ deficit auarꝰ. Uñ apłs monet diuiteſ fa
clile cribere ⁊ cõicare ſua.i.Thi.vl.qð tñ intelli⸗
gendũ eſt ym ꝙ oꝑtet vt pauꝑibo nõ adulatoꝛibe.
qꝛ h̊ eſſet pdigaliétas. Secuda rõ ẽ.qꝛ: pdigꝰ eſt
vtilis multis.ſ.illis qbus dat. auarus aũt nullii
nec ſcʒ etiã ſibijp̃i. Uñn ðꝛ Eccłs.vi.Uir cui dedit
deus diuitias nec tribuit ei ptãtẽ vt comedat ex
eis.qꝛ vicʒ ex auaricia nõ audet vti etiã ad ſuã vti
litatẽe bonis ſuis timẽdo ne deficiãt ſibi. Peccat
eni pdigus nihilominꝰ in ſeipᷣm dũ bona inutilit᷑
ↄſumit vñ viuere dʒ. Peccat ⁊ in ꝓximũ ↄſumẽ/
do bona ex qᷣb alijs puidere dʒ.Et pᷣcipue h̊ᷣ appa
ret in cłic qͥ ſunt diſpẽſatoꝛes pauꝑm q̊s defrau⸗
dant ꝓdige expendedo.vn Ambᷣ.Quis ẽ tam ini⸗
quꝰ qᷓ; q multoꝝ ſubſidia ſuas delitias parat.di.
xlvꝗj.ſicut hi.Et Hiero.Tibi o ſacerdos de alta
rio viuere nõ luxuriari.i ſuꝑflue ⁊ delitioſe ꝑmit⸗
titur. di.xlij.ꝭ.i.Sed tñ ſic ſibi ⁊alijs nocetpdigꝰ
ſuꝑ lue expẽdendo ꝙ aliqboꝓgeſt.ſ.qͥbꝰ dat. Sed
auarꝰnec ſibi nec aljs. Un ppÿs in.uij.ethi.diẽ ꝙ
multomelioꝛ vr ꝓdigꝰilliberali.i.auaro.i.minꝰ
malus. Certcia rõ eſt. qꝛ viciũ ꝓdigalitatis ẽ ma⸗
gis ſanabile.⁊ h tum qꝛ hõ declinat ad ſenectuteʒ
q eſt oria ꝓdigalitati.tũ qꝛ ꝑ h̊ ꝑuenit ad egeſtatẽ
doefacili diminuẽdo ⁊ inutiliter conſumẽdo.⁊ ſic

pauꝑ factus nõ põt in dando ſupabũdare.tũ etiã
qꝛ defacili ꝑducitad vtutẽ ꝓpter ſiłitudinẽ quam
hʒ ad ipᷣam liberalitatẽ. Sed auarꝰnõ defacili ſa
nat᷑.qꝛ magis diſtat a vtute.Auarꝰ etiã declinãs
ad ſenectutẽ magis inardeſcit in cã.qꝛ mag tümʒz
ſibi deficere tꝑalia. Uñ Hiero.Oia vicia cu ſene⸗
ſcete ſeneſcũt. ſola auaricia iuueneſcit. vᷣm ẽ.qꝛ in

ꝓgigali tate adiũgunt᷑ qñq; młta vicia intꝑantie

er ſic tales ꝓdigi poſſent e peioꝛes auaris.vt diẽ
pbᷣs in.uij.ethi.ſed h̊ eſt rõne illoꝝ alioꝝ vicioꝛũ
nõ ex ſeipᷣa.nõ aũt ꝑgeinec ad ꝓdigalitatẽ ſed ad li⸗

beralitatẽ ꝙ aliqs ola ſua det pauꝑibo ſᷣm ↄſiliuʒ

xp̃i.math xix.vt ſeq̃tur xpᷣm pauperem

—

multaꝝ ad deũ nõ appꝛoximabũt. po xxxi.põt ex

poni de pdigis. Aque q fluxibiles ſunt ſignificãt

tꝑalia qꝗ ↄtinue fluũt ab vno in aliũ ⁊ tandẽ in de
fectũ. Un xpᷣs ſamaritane ait. Jo.uij.Qui bibẽit
ex hac aqᷓ ſitiet iteꝝ.qͥ ei tꝑalia acqᷣrit mag ac ma
gis ſitit appetẽdo alia.Diluuiũ ipoꝛtat ſupꝑabũdã
tiã exceſſiuã aq̃ꝝ exqͥ fructꝰterre nõ ſequitſʒ ꝑdit.
Vñ ⁊ apte ſigt ſuꝑfluũ ⁊ inoꝛdinatũ vſum tꝑaliũ
ſeu diuitiaꝝ exq̊ nõ ſequit vtilitas ſeu fructꝰ rõ⸗

nabil ſʒ ↄſuinptio.⁊ h̊ ↄtingit in ꝓdigalitate. Ui/⸗

dent᷑ auc hoies deo appꝛopinq̃re qꝛ ita largꝰ libe
ralis ẽ deꝰ ꝙvideat᷑pdigꝰ. Un Bern. Si dici fas
eſt nimis ꝓdigꝰes tuis.ſʒ certe deꝰ⁊ ſi liberaliſſi⸗
mꝰſit ⁊ largiſſimꝰñ tñ ꝓpꝛie ꝓdigꝰqꝛ nil dat niſi ſe
cũdũ ſuã ſũmã ſapiaʒ ⁊ rõem quã nos intelligere
aliqũ ñ valemꝰ.õ ꝗ̊ apꝛopinq̃t pdigꝰdeo ſiẽ vr
qꝛ nõ ei aſſilat᷑ ĩvtuteè ſeu imitat᷑ſʒ elongat᷑ ſiẽ figu
rate ondit᷑ de ꝓdigo filio qͥ abijt in regionẽ longin

quã a prf̃c. Lu. xv. vñ bene dicit᷑. In diluuio aqua

rum ⁊c̃.vbi tria notantnr.
Pꝛimo vitij ꝓpꝛietas.ibi.In diluuio.
Seðdo ſui varietas.ibi.aquaꝝ multaꝝ.·
Certio mali noxietas.ibi.nõ appꝛoximabunt.

oiluiuiũ viciũ pꝓdigalitatꝭ vt dictü ẽ ſigficat ppſt
abũdatiã ⁊ expẽſionẽ tꝑaliũ.Talłẽ ſilis ei q lihꝛe
pᷣcioſũ ifundit vaſi plenovł ponit ĩ vaſe coꝛrupto

yl dat ꝓ nihilo qᷣ totũ ꝑdit.Pꝛodigꝰifundit liqͥꝛẽ

tꝑaliũ vaſi pleno cũ dat ñ idigẽti ſʒ diuiti.ſʒ vt di
cit Pꝛoſꝑ. Habẽti dare nihil ẽ alið qᷓ; ꝑdere.i.q.
ij.paſtoꝛ. Uñ dñs docuit cũ hõ facit ↄuluia dʒ vo
care pauꝑes ñ diuites qͥ ñ indigẽt. Lu.xuij.⁊ vᷣgo
maria i cãtico dic dñm ipleſſe eſuriẽtes ñ diuites
bonis ſuis. Uñ i figurã uij. Re.uij ðꝛ ꝙcũ ĩpleta
eẽnt vyvaſa oleo diuinitꝰ pcurata ſtetit oleũ ne effũ
deret᷑. Ciqͥꝛẽ aũt ponit ꝓdigꝰi vaſe imũdo.qñ dat
tꝑalia malł vt hiſtrionibꝓ luxurijs exercendis et
hinõi ꝗ illð Bñfac iuſto ⁊ ñ deder pctõri.vñ Au
gu. diẽ ꝙ q dãt hiſtriõib ⁊ meretricib fouẽt illos
ĩ pctõ di.lxxxvi.qͥ venatoꝛib. Tertio ꝓdigꝰliqͥꝛẽ
tpaliũ dat ꝓ nihilo qn expẽdit iutilr ꝓ iactatia et
oñtatiõe qð frequentfit.ſic̃ fecit aſſuerꝰgrãde ↄui
uiũ ſuis vt onderet iactãtiã ⁊ diuitias gle ſuc.he
ſter. i. ſ dic xpᷣs.ſi ego głifico memetipʒ gla mea ni
hil ẽ. Jo.viij.Diſſipat qdẽ ſubampdigus triplicit᷑

Pꝛimo coꝛrũpendo ipᷣam materialem.nã deſtrij

„H. II

—

bi nõ ſufficere ſua capi

it multũ pannũ in faciendo ſuꝑflua ⁊ vana.ſiẽ pʒ

in veſtibo lingulatis.pfoꝛatis ſeu ſtãpatis.in reti
cellis aurũ ⁊ ſericũ in terturis ſeu rechamat. co

rium in ſotuloribo pfoꝛatis ⁊ planulis altis.mul

7172

ta aialia in cuinis voluptuoſis.⁊multa alia in

haſtiludijs.tripudijs.hiſtrionibo ⁊ equis.iut il/

lud Hoꝛa. xq. Imberbis iuueniſ tan ie cuſtodere

moto.gaudet equis canibuſq;. Pꝛeterea aũt iu⸗
uenes ſunt magis inclinati ad h̊ viciñ.qꝛ vt dicit

pßpus Innenes ſunt magne ſpei put ſeʒ ſpes ipoꝛ⸗

tat paſſionẽ nõ virtutẽ.⁊ iõ nõ curat multũ expe⸗

dere etiã ſi ſuꝑflue qꝛ ſperãt multa in futuro luc/

ri ⁊ ſic ſupplere.ſed inde aliqñ veniũt ad magnazʒ
auꝑtatè ⁊ miſeriã.ſicut ille pdigus miſſus i vil⸗
m ad paſcendũ poꝛcos q nec de ſiliqs poꝛcoꝛuʒ

poterat ſaturari.Lu.xv. Secũdo duſipat ꝓdigꝰ

ſubam tꝑalẽ eam diripiẽdo.nam vt dicẽ Señ ois
ꝓdigus fur eſt aut mente aut officio.qꝛ cũ videtſi

»

verecũdiã tñ ꝑ aliqͥs modos vt vſurã ſecretã ꝑ de
poſita pignoꝛa ⁊ hmõi:ꝑ ſacrilegia auferendo rez
cccie vel bona cõitatis. Uñ dic ſapiẽs ꝙ pdigꝰnõ
debet poni ad officiñ ciuicatis pᷣcipue vbi habeat

ter eni accidit ex iuſto dei iudicio ꝙ in ſuba male

acqſita ⁊ cũ multo loboꝛe ſuccedit heres pdiguſq

in ꝑuo tꝑe totã diſſipet diu ↄgregatã ad vtriuſq;

damnatiõem ⁊ male acqͥrẽtis ⁊ male vtẽtis qð ce eam
mariam cepit fremere ⁊ totus ↄcribulatus cotur

dit in augmẽtũ pene ipᷣius legãtis.⁊ ꝓptereadiueſ

in inferno petebat mitti laʒaꝝ ad frẽs ne expdigo
vſu diuitiaꝝ q̃ſeiſ male dimiſerat augeret ei pena
Tertio diſſipat ꝓdigus ſubaʒ rõnalẽ eam diuidẽ⸗
ſoꝛoꝛ mea. rñdit diabolus.nõ eſt hecvcoꝛ tua. ſed

do.nam vt hẽat ad expendẽdũ qrit ſibi facere ami

cos qͥ ſibi ſua cõicent qð ſi nõ faciũt intrat ſectas

⁊ pcialitates adheret malis ⁊c.vel guat indebite
ſi eſt officialis vel dñs vt poſſit ſequi põpas ſuas

ꝓpdige ⁊ inde inmentib ſubditoꝝ vel alioꝝ ſequũ

tur odia.diſcoꝛdie ⁊ in imicicie. Salomõ.qꝛ gua

uit nimis ſubditos ſuos ꝓpter exceſſiuã pompam
curie ſue ꝓdigalitatẽ nõ obſtãte ꝙ magnos red
ditus aliũde hret minus dilectus fuit a ꝓplło.⁊ ſi
toleratus Sed qꝛ filius cius roboam voluit ſeqᷣ
illam pompã ⁊ gqᷓuamen patris ſui receſſit maioꝛ

pars populi.i.x·trib ab eo faciẽtes ſibi aliũ regẽ.

DDeo ſecun

ta q habes.S. de iactantia. ti. uij.c. uij. vbi narrat

–— .

ſcʒ Jeroboam vt hr.iij. Reg.xij.Oiſſipat etis ſbaz
pꝓdige qͥ eſt ꝓcuratoꝛ ⁊ factoꝛ ſeu diſpeſatoꝛ bono/
rũ alioꝝ ⁊ inutiliter diſpẽſat.ſic villicꝰq diffama
tas ẽ apo dñʒ ſuũ qꝙ;

de varijs ſuꝑfluicatibo q ſpectat ad iactãtiã ⁊ ad ꝓ
Sꝛot ⁊ iſte ſunt quaſi aque multe.
ꝓ ibi ad deũ nõ apprximabũt. eſi figura gramatica
lis qᷓ ſcʒ minꝰðꝛ ⁊ plus intelligit.i.ate elongabũ⸗
tur.Dicet᷑eni eis. Ite maledicti in ignẽ eternũ ⁊c.

E ſuriui enĩ ⁊ nõ dediſtis mibi maducare ⁊c̃.ſedq
debuiſtis pauꝑibo dare dilapidaſtis. In vita etis
ueniẽtiãdeueniut

iſta ad magnam miſeriã ⁊ incõ

t aliena.⁊ ſi nõ maniſte pt V
cleſiam rogauit maritu vt ꝑmitteret ioco miiſe i
traꝛe in eam ⁊ aliq;tulũ oꝛare.qð ⁊ fecit.Et cum
oꝛaret añ imagine virginis marie vt eaꝭ iuuaret

noõ ſuffic tibi ꝑditio tua niſi ⁊ tec
penaꝝ.quõ auſus es petere nocere velle mihi de⸗/
uotis. vade ſathana.nuũqᷓ; alicui ex mihi deuotis
ampliꝰnociturꝰ.qͥ ſubito cũ mapᷣ vlulato diſguit
cet militẽ vᷣgo rephẽdit᷑ di.o miſer quõ ꝑꝑ modicũ

diſſipaſſet bona ipiꝰ.Lu.xvi

ſaux repone vbi iueniſti ⁊ deo cũ vxore tua fideli

20 tertia paxte nota.F. IIII

—

—
—

Vñ legit᷑ de miraculis vᷣginis marie de q̊ͥdã no
bili ⁊ diuite qͥ cũ bona ſua pdige in ↄuiuijs ⁊ mu⸗
neribe ⁊ alijs vanitatib ſua ↄſumpſiſſet.incepit e
gere nec poile cõtinuare illã pompã ⁊ expẽſas ſoli

tas ſuꝑfluas.qð reputans ſibi ad maxim verecũ

diã deſꝑatione ductꝰ iuit in deſertũ inuocãs aꝑ/⸗
te diabolũ vt adiuuaret eũ ⁊ ſubueuiret.ui de⸗
mon apparẽs qſiuit qͥd vellec.Qui rndit ꝙ pecu⸗
niam ⁊ diuiti as ſibi ꝓcuraret vt ſolitus erat ⁊ ip
ſe daret ſibi ſeu faceret qcqᷓd vellet.Qui duo tan/
tũ petijt ſcʒ abnegatiõem fidei:ſeðo vt duceret in
de ad annũ vxoꝛẽ ſuã ad en in illũ locũ qð totuʒ pꝓ
miſit ⁊ docuit modũ hñdi diuitias ſcʒ vt foderet

in certo loco dom ſue ⁊ inueniret theſaurũ qoto
tũ euenit. Et tũc cepit iteꝝ ꝓdige expẽdere ⁊ viue

—

re moꝛe ſolito Sʒ in ad annũ dixit vxoꝛi ꝙ opoꝛte

pat eã ſecũ ad certũ locũ ꝓficiſci ſun ſpecie alicuiꝰ

deuotiõis. Surgẽs ̊ mane eqtauit cũ ea.erat au
tem deuotiſſima bte vginis.⁊ in via inuemes ec

ab omni malo euẽtu. Incipiebat eni timere doꝛ⸗

tractare bona tꝑalia expẽdendo. Qꝛ qͥ ſibi nequaz mitauit in oꝛatione et beatavirgo maria ſumpta

eſt cui bonus erit.Ecẽci.xuij q.d. Nulli.Frequen

foꝛma eiꝰ egreſſa ẽ ecciam.⁊ dixit viro expectanti
ꝓſeq̃ mur iter.⁊ aſcẽdens equũ ſecnta eſt eũ q cre⸗

debat eam eſſe vxoꝛẽ ſuam. Cũ aũt aꝓplicuiiʒ ad

locũ deſigtũ cepit vocare diabolũ.qui ſubito ap⸗
paruit.⁊ vidẽs mulierẽ quẽ cognouit eſſe vgineʒ

bari ⁊ clamare ↄ militẽ dices.o ꝓditoꝛ maledicte
quõ decepiſti me. mirat ille dices.quõ decepi.nõ
ne duxi ad te vxoꝛẽ meã vtpimiſi:ecce adeſt.iſta eſt

illa quã maxime odi q̃ maxime gſequit᷑ me ꝛoſtru
it toto conamine oꝑa inea.hec e mj illius ieſu na

zareni qͥ ꝑ crucẽ ſuã cũ ſocijs meis me debellauit.

⁊ de maniba nr̃is genꝰhũanũ eripuit.hecẽ q Da
ria vocat᷑. Ad quẽ ᷣmonẽ miles exterritꝰ treme
bũdꝰſubito ꝓiecit ſe ad pedes vginis venia petẽs
At illa tribur arguit diabolũ vicho:e maledẽc di
qras hre ſocioſ

pecunie ita ꝑmiiiſti te decipi ⁊ ad tm neſas dedu⸗

ci vt fideʒ abnegares ⁊ vxoꝛẽ tuã diabolo expone

res. Age pniaʒ de pctõ tuo ⁊ deꝰtibi igſcet tm ice⸗
lus. Reutere ad illã ecciaʒ vbi vxoꝛ tua deſcendit
adoꝛãdũ ⁊ ibi eã iuenies.ODomũ ãt reutẽs ulahe

— .

ter ſeruias iĩ futuꝝ ↄfitẽdo pctm̃ tuũ.⁊ſic diſꝑuit
Et miles reuᷣſꝰ iuenit vxoꝛẽ ſuã i illa eccia.⁊ ola de
linquentes ꝓ deo laudabilicer vixerunt deuotiſ
ſimi facti virginis Harie.

Septimꝰtitulꝰde Ira.capitulũ pᷣmũ de ira ⁊ ibi

de diüp mõis ire ⁊ nocument eius ⁊ remedjs

Ra ponitur i.

triceſimo moralium et ab alijs docto⸗
ribus vnũ ex vitijs capitalibus, Pꝛo

cuius declatione ſciendu m Tho. ij. ij. q. cl vij.
arti.i. ꝙ ita ꝓpꝛie loquendo eſt paſſio apetitꝰ ſen⸗
ſitiui a qua vis iraſcibilis noiatur. Circa paſſio
nes aũt anime dupliciter in eis põt malũ inueni
ri. Uno mõ ec ipᷣa ſpecie paſſionis q̃ cõſiderat᷑ m
obiectũ paſſionis.ſicut inuidia ᷣm ſpẽm ſuã im/
poꝛtat quoddã malũ.Obiectũ aũt eiꝰ.i.materia
circa quã ẽ triſticia de bono alioꝝ qð ſᷣm ſerepu⸗
gnat rõni. ⁊ is inuidia mox noiata impoꝛtat ali⸗/
quid mali.vt dicit phus in.ij.ethi. Hoc aũt ñ cõ
uenit ire qͥ eſt apetitus vindicte.i.punitiõis.vin
dicta eni põt bene ⁊ male appeti.Alio mõ inuenit᷑
malũ in aliq paſſione ſᷣmq;titatẽ ipᷣius.i.ſᷣm abũ
dantiam ⁊ defectũ.⁊ ſic pot malũ inueniri in ira.
qñ quis iraſcit᷑ plus vel minus debito pᷣter rem
rectam. bec tho.⁊ licet omẽs ſint inclinati ad irã
magis tñ colerici rõne nes golerioms mlieres
aũt rõne debilitatis rõnis. Un

In Ecci. x. Nõ ẽ crea
ta ſuꝑbia hoib nec ira nationi mulieꝝ.q.di.licet
viri magis indiuent᷑ ad ſugbiam. ⁊ mulieres ma
gis ad iram nõ tñ ſe iuſte pnt excuſare quaſi crea⸗
ti ſint cũ ea ⁊ vitare nõ poſſint.qꝛ boc falſum eſt.
Et ecci.xxx.ðꝛ. Non eſt caput nequius ſuꝑ caput
colubꝛi i.ita venenoſum. Et non eſt ira ſuꝑ iram

mulieris.

ſta ait.ps.xxx.Milſerere mei dñe qm tribuloꝛ. cõ
triſtatus eſt in ira oculus meus.aia mea ⁊ vẽter
meus. M)ulte ⁊ varie ⁊ q̃ſi cõtinue ſunt tribula⸗
tiones hoim. ꝓpter qð dicit apłus.i.ad Lhe.iij.
nemo moueatł.i.turbetur ⁊ a bono recedat in tri
bulatiõibo his.ſciẽtes qm̃ in his poſiti ſumꝰ Tri
bulatio eſt omne id qð affligit hoiem ⁊ q̃ſi tribu⸗
lꝰpũ git.Ex his hõ turbaĩ ꝑ paſſionẽ ſʒ h̊ hũanũ ẽ
⁊palſſiõibo nec meremur nec demeremur nec lau
dabiles nec vituꝑabiles ſumꝰ ſᷣm ppᷣm in.iij.eth.
Et hoc iõ qꝛ naturales ſunt.⁊ naturalia nõ ſunt
in potecate noſtra ea auferre.vñ ⁊ nec motus ire
Nemo aũt peccat in eo qð vitare nõ põt m Aug.
Nõ ſolũ aũt ctxbatur ſed ꝑ tribulatiões frequen
ter ꝑturbat᷑.i.totus vel ſimul turbat᷑ et appetitus
ſenſualis ⁊ appetitus rõnalis.⁊ hoc eſt pctm̃.A q̃
miſeria petit liberari dicẽs. 2 Diſerere mei deꝰ q/
niam tribuloꝛ.cõturbatus eſt ſcʒ ꝓter tribulato
nes in ira ſcʒ in oculus rõis. ⁊ aia ſcʒ potẽtia vo
luntatis.⁊ venter ſenſualitatis.vbi notant᷑ tria.
Pꝛimo auxilium diuinale.ibi miſerere mei.⁊c.
Secundo vicium capitale expꝛcſſatum.ibi.con/
turbatus eſt. . MW UNW
Tertio excidium populare inſinuatur. ibi. Ania

* . ſ. ſd „ . d
A ecudo inchoando :F. II.
viciũ capitale eſt ira que tunc eſt viciũ cũ in ea cõ
turbatur oculus ⁊ anima. intellectus ⁊ volũtas
Nam in ira ⁊ ꝑ zelũ que virtus eſt ⁊ ſi turbat᷑ ocu
lus rõnis.nõ tn aĩa.i.volũtas.ſed in ira ꝑ viciuʒ
cõturbatur frequẽter.i.ſimul turbatur oclus rõ
nis cum aia.i.volũtate.Uñ ira diffinit᷑ put ẽ pec
catũ ꝙ eſt inoꝛdinatꝰ appetitꝰ vindicte ᷣm Aug?.
Alia diffinitio ẽ Damaſceni ſc; ꝙẽ accẽſio ſangui

nis circa coꝛ. ſed hec eſt materialis ⁊ ↄueuit etiaʒ
ire ꝑ ʒelum. Capitale aũt ð m b. tho. ij. ij. queſt.
Aviij.ar. vi. qꝛ er e multa alia vicia oꝛitur. ö
aũt ex ira multa vicia oꝛiant᷑.habeĩtpᷣ duplici roõe
Dꝛio ex pte ſui obiecti qð hʒ multũ de rõe appeti
ſti qð ſua dignitate allicit Alio mõ ex ſuo impetu
da.Eſt aũt ira magis viciũ capitale qᷓ; odiũ qð tñ
gruuius peccatũ còiter qꝛ habet ira finẽ multũ ap
petibile qꝛ ſcʒ ap ecit malũ ſub rõne boni.i. iuſtił
magiſq; odiũ q; appetit malũ ſub rõne mail.
Philoſopho ſpecificatuur.
A chꝛiſto graduatur. .

AQuantũ ad pᷣmũ peccatũ ire variatur.qꝛ aliqñ;

eſt moꝛtale.aliqñ veniale. Pꝛo cuiꝰ declaratione
ſciendũ pſᷣm tho. vbi.S. ar.iij ꝙ motus ire põt eſſe
inoꝛdinatus ⁊ ↄnter pctm̃ triplicitet vicʒ.
Pꝛimo er ꝑte mali qð alteri aſpetit. S
Secũdo cx ꝑte modi qͥ intenꝰqͥs iraſcitur.
Tertio ex ꝑte facti qð exteriꝰ oñditur. 1
Er pᷣte mali qð iratus appetit.tũc ira eſt pecca⸗
rũ moꝛtale qñ ſcʒ qͥs appetit iniuſtã vindictã ſeu
punitiõcm pximi notabiliter dãnoſam ⁊ p̊ pᷣm de
liberatã rõem. Iniuſta ant vindictã apetit cum

qjuis appecit eũ puniri qui nõ meruit.vt qͥ non fee

ſibi iniuriã qua eſtimat.vel ſi fecit ſibi iniuriã vtł
alteri. appetit eũ notabiliter vł plus puniri q; me
ruit.puta dixit verbũ iniurioſum.qs deſiderat
pter h̊ illũ occidi vel vulnerari ⁊ hmõi. vel etiaʒ ſi
meruit iuiuriã faciẽs guiter puniri affectat iratꝰ
a quocũq; illã punitionẽ illi inferri vel a ſevłalia
pꝛiuata ꝑſona.⁊nõ ſᷣm legittimm modum a deo
oꝛdinatũ.vel etiã ⁊ ſi deſiderat illũ puniri a iudiOg
ce de eo qð meruit.h̊ nõ appetit ꝓpter bonuz iuſti⸗
cie ↄſeruãdũ.ſʒ ꝓpt᷑ malũ eiꝰqͥ ſibi nocuit vt er ma
lo eiꝰ ſatiet᷑. Et qðlibet hoꝝ ẽ moꝛtale.qꝛ q carita
tẽ ⁊ 3 iuſticis incedit.Sʒ ii appeteret tale malum
nõ deliberate ſʒ ᷣm ſubitũ motũ ꝓput motꝰ ire ſen
ſualispᷣuenit iudiciũ rõis.vl etia deliberate rõis
appeterʒ ꝑuũ malũ.ita ꝙ etia illð nocumẽètũ actu
iuſferre nõ eſſʒ moꝛtale vt trahere pueꝝ ꝑ capillos
eſt veniale. Ex ꝑte aüt modi q̊ qͥs iraſcit᷑ interiꝰ
ſi ita ardenter iraſcit᷑ er vehemetia ire decidat
a dilectiõe dei vł ꝓximi. qð ſolet ↄtingere cum ira
trãſit in odiũ.tũc etiã eẽt moꝛtale Jutx illud Aug.
in regula.ne ira trãſeat in odiũ⁊ trabẽ faciat ð fe
ſtuca.⁊ giaʒ faciat homicidã.qð nõ fit niſi ꝑ moꝛ
tale Et de h̊ͥ ðꝛ Job.v. Uirũ ſtultũ interficit ira ⸗
cũdia.als eſt veniale. Ex ꝑte facti exteriorn eẽt
moꝛtale ira inqᷓ;tũ ex ira qs inducit᷑ad crialia ̃ᷣm
ulud ꝓuer.xxix. Uir iracundus ꝓuocat rixas vbi
dicit glo. Janua oim vicioꝝ iracuudia.q clauſa
vᷣtutibiinterdicit᷑ quies.aꝑta ad ome facinꝰarma
bitanimꝰ. vł cũ qͥs ex ira oñderet ſig odij.⁊ex boc
ſcãdaliſaret notabiliter ꝓximos alias ira ẽ venia
le vt accidit in qͥtidiana ira eoꝝ qͥ gerüt curã do⸗
ta es ⁊ turbaris erga p
ſcðm.ſ.de ſpẽbo ire dicit phᷣus in. iij. ethi. ꝙ ira⸗
cũdoꝝ.qͥdã ſunt acuti.qdã amari.qͥdã gues.⁊ſic

moꝝ ⁊ ſbᷣditoꝝ ꝓpter s dixit xpCᷣs.marche.ſolici

urima Lu.x Quãtũ ad

hnalg
tion.
Rah

Nceuun

Miſ
ifnxr
Man
ſirſi
nunid
Miön
Mar
Nen
wrir
onn

GNOH

1

nriid
lli,
eni
nta
un.
ſteſen
ntis
ün
aphs
tlun
ledeatr

S

Nte

ſulkt
ſuatit
Giine
erſcen

Capitulũ

. 111 —

poteſt dici triplerſt pecies ire ſcʒ acuta. amara.⁊

uis.Cui ↄcoꝛ.in ſnia Gre.⁊ Damaſce.in.ij.li.di⸗

cẽtes.q tres ſunt iraſcibilitatis ſpẽs.ſ.fellea quã

ppᷣus vocat acutam. q leue ſcʒ babet pᷣncipiũ ⁊ ſbi

tum motũ.Secũ da ðꝛ inania ſeu iſania quã pſᷣs

vocat amarã q̃ ſqʒ ꝑmanet ⁊ in vetuſtatẽ deuenit

Tertia ðꝛ furoꝛ quã phus apꝓpellat guem q̃ ſcʒ ob

ſeruat tpᷣs ad ſuppliciũ inferẽdũ.hec differẽtia ſpe
cieꝝ ire nõ attendi pncipaliter ᷣm circũſtantiaʒ

tꝑis ſed ſ̃m facultatẽ hois ad iram.vel ſᷣm firmi⸗

tatẽ in ira ⁊ ex cauſa diuerſs firmitatis in ipᷣa.

Peo cuius declaratiõe diẽ b. tho.ij.ij.q.clviij. ar
ci vel qua pena plecti.⁊ ̊ deliberato.tertio da?᷑
eũ ſnia vt tali pena puniat᷑.ſicut ̊ in hoc pꝛoceſſu⸗
minus piculũ eſt reo iudicari.i.examinari qᷓ; poft

ti.v.ꝙ inoꝛdinatioiire põt attẽdi ex duobo. Pꝛio

quidẽ ex ipa oꝛigine ire.qͥ.ſ.hʒ leuẽ cam.⁊ hecira

tinet ad acutos qͥ nimis cito iraſcũtur ⁊ ꝓ q̃libʒ

eui cã. ↄtra illud Jacobi. Sit hõ tardus ad iraz

Alio mõ põt attẽdi inoꝛdinatio ire ex ipᷣa durati⸗
one ireq̃ ſq; ꝑmanet ⁊ nimis ꝑſeuerat.Et hec põt
eſſe dupler no mõ.qꝛ cã irc ſcʒ iniuria illata ab
altero nimis manet in memoꝛia vñ ex h̊ diutinaʒ
triſticiam cõcipit. Etiõ ſibijpᷣi amarus eſt.ↄtra il
lud Ephe.uij.Ois amaritudo ⁊ ira tollatur a vo
bis. Et Leui.xix.Nou cris memoꝛ iniurie ciuiuʒ
tuoꝝ.qð ⁊ Sene.dicit de Julio ceſare ethnico ſcz
ꝙ oĩm memoꝛ eſſet niſi iniuriaꝝ. Alio mõotingit
ꝑmanẽtia ire ex ꝑte vindicte quã quis o bſtinato
animo q̃rit ⁊ ð ꝑtinet ad difficiles ſeu ſues qͥ noõ

dimittũt irã nini puniãt.Sʒ vt ðꝛ Eccłs.vij: Ira

in ſinu ſcʒ metis ſtulti reqͥeſcit.Et Amb. Ira etiã

. . ——

ſepe in crimẽ inducit innocẽtes.qꝛ duʒ pluũs iuſto

iraſcimur ⁊ volumus aliena cohercere ipᷣi guioꝛa
cõmittimꝰ.ſ.iniuſte puniẽdo.xieq.iij Ira⁊ loqui
tur ibi de phutifar prono ioſeph.qꝛ ex eo ꝙ nimis

iratus eſt ↄ ioſeph ex falſa accuſacione ſue vxoꝛis
ſibi credẽs nõ quieuit ira eius q̃uſe Bonnuit 2 in
iuſtiſſime ſcʒ eũ incarcerãdo vt hr Geñ.xxxi
dit Gre.in.v.moꝛał.circa finẽ ad pᷣdictas ſpecies
ſeu modos ire. Quartũ eoꝝ ſcʒ q cito iraſcuntp le

xxxix. Ad

.

uucã ⁊ tarde dimittũt iram. ⁊ hos dic peioꝛeſ alij
Et in vitaſpatrũ dixit quidã ex illis ꝙ iracũdꝰ.i.

qui leuiter iraſcit᷑ ?⁊ tenet irã etiã ſi moꝛtuos ſuſci
taret nõ poſſet deo placere.Quantũ ad tertiũ ſcʒ
de gdiby ire ponit dñs Jeſus Math.v. cum die.

Oĩs qͥ iraſci: fratri ſuo reus erit iudicio.qͥ aũt di⸗
xerit fratri ſuo racha reus erit ↄcilio.q autẽ dixe⸗

rit fatue reus erit gehene ignis.qͥ gdus ſᷣm Tho.

vbi.S.nõ ptinet ad diũſaſ ſpẽs ſed accipiunĩ pᷣmp
ceſſum hũani actus in q̊ pᷣmo qᷣd ẽ coꝛde aliqͥd ↄci
pitur. Et q;tũ ad h̊ ðꝛ.qᷣ iraſci fratri ſuo. Secun⸗
dũ eſt cũ ꝑ aliq̃ ſigna excerioꝛa ira manifeſtat᷑ exte
rius.⁊ anqᷓ; prupat in effectũ.et qᷓ;tũ ad hũcdixit

Qui aũt dixerit racha q̃ diccio ſᷣm Hiero.eſt inter

iectio iraſcẽtis ſᷣm hebꝛcũ idioma.ſicut apud noſ
heu eſt interiectio dolẽtis.⁊ nil aliud ſignificat ni

ſi doloꝛẽ in cõi.⁊ pape interiectio admiratis. Sz
qꝛ apud latinos nõ eſt aliqᷓ interiectio iraſcet/ Jõ

dimiſſum fuit illud racha ĩ ſuo idiomate bhebꝛeo
ſignãs irã in voce abſq; expᷣſſione vbi impoꝛtãtis
calũniã maledictiõis ⁊ hmõi. Tertiꝰ gdus ireẽ
qñ ꝑducit᷑ ad effectũ.Eſt aũt effectus ire nocumẽ
tũ alterius ſub rõne vindicte.minimũ aũt nocu⸗
mentũ eſt ꝙ fit ſolo vbo Et iõ q;tũ ad ̊ dixit.qu.

debet bonüũ ꝓpter hec dimitti.·

dixerit fatue. ſub quo verbo comp̃henditur omis

imiuria qͥ fit ꝓximo in locutione vel oge exira. E
loquit ibi xpᷣs de ira q̃ eſt pctm̃ moꝛtale.vt cuʒ eſt

. APerenineraltle da nni grun ex liuoꝛevindicte
t

in illo ꝓceſſu ex mõ loquẽdi ondit dñs qniꝰ e=᷑
peccatũ in ſcðo gdu q; in pmo.⁊ in tertio q; in ſe H
cũdo.Et h̊ innuiĩ licet obſeure ex mõ loquẽdi ꝑſi
militudinẽ ꝓceſſus iudiciarj. Naʒ eũ adducitkre

us ad iudicè. pᷣmo de crimine iudicat᷑i.examina?ł

vtrũ fecit vel nõ ſeu q;ẽtrum ⁊ quò fecerit.reꝑto
aleficiũ ꝑpetrauerit. ſcòo fit cõſtliũ ſeu collocu
tio iudicis cũ ſuis cõſiliarijs ſi debeat ſibi ignoſy-

examinatiõem de pena ſibi debita ꝓpter deli ctum
tracxari.qꝛ dũ examinat᷑ adhuc eſt ei locus defen⸗/

ſionis ⁊ põt cõuinci de crimie.⁊ nõ cõuinci.ſʒ ab

ſolui.Et iteꝝ minus piculi ſcʒ iminet cũ de prnna

ſibi danda tractat in cõſilio q; poſtq; eſt lata Inia
qꝛ cũagit᷑ de pena eius põt ſibi ignoſci vel alleuia
ri pena ſibi debita.ſed poſt ſniam datã nõ hʒ expe
ctare aliqð remediũ ſed ꝙ executioni mandet᷑. ia
xpᷣs ex ipᷣo mõ loquẽdi vult ondere ꝙ minus gue

peccatũ eſt ⁊ ſi moꝛtale cũ qͥs ſolũ hʒ iraʒ in coꝛde
puto cũ odio q; cũ ipᷣe iram moꝛtalẽ oñdit exteriꝰ

us in facie turbulẽtavł clamoꝛe quiſ nulli faciat
iniuriã. Et h̊ iõ qꝛ ſeandalizat vidẽtes eius iram

Silr minus gue eſt ⁊ ſi moꝛtale iraz manifeſtare

ab ex. ſed in incõfuſo q; ir ondere ſuã cũ nocumẽY

to ꝓximi icʒ cõtumelias inferẽdo vel ꝑcutiendo et

hmõi: Sũt eni dus in culpis maioꝛ vel mioꝛ q
bus debet᷑ maioꝛ vel minoꝛ pena in purgatoꝛio
in inferno.ſicut etiã in merit bonoꝝ opeꝝ.Et in

q̃libet illoꝝ gduũ intelligit᷑ vt diccu eſt ci ra ẽ ta

lis ⁊ tanta ꝙ ſit moꝛtale. Uñ cũ dicit.ſiqͥs dixerit

facue.reus reit gehẽne ignis.i.inferni ielligit c

boc facit aio notabiliter iniuriadi.als põt eiſe ve

veniale.⁊ aliqn nullũ pctm.ſ.cũ pr dictet filio.vł

magiſter diſcipulo.tu es fatuus.cã coꝛreccionis.
Nam ⁊ xpᷣs ſine peccato dixit dicipłis.Lu.vlti.

O ſtulti ⁊ tardi coꝛde ad credendũ.&t qꝛ qꝗ iniuri
atar ꝓximo vᷣbo vel facto.tenet᷑ ad ſatifactioeʒ . p
pterea ſubdit xpᷣs. Cũ offers munꝰtuũ añ alcare

munus.i.cuiuicunq; boni opis facere diſponis.
aß altare.i.in cõſpcuũ diuine maieſtatis ſcʒ pt de

um illud faciedo.⁊ ibi recoꝛdatus fuer.qꝛ frater

tuus.i.pximꝰ hʒ aliqͥd adũſum tc.i.qꝛ cũ eũ offen

diſti ꝑꝑ qð es ei debitoꝛ.relinq̃ ibi munꝰ tuũ ⁊t va
de ⁊c. Iſtud iter dʒ fieri mete nõ coꝛꝑe.i.diſponei
mente añq; fecias illud bonũ opus ſatiſfacere p⸗9/

ximo de iniuria illata.puta petedoveniã ⁊ hmoi ·
Et tali diſpoſitiõe pᷣmiſſa facias illud bonũ opꝰ.
vt ſic iſto mõ ſit meritoꝛiũ qð aliter nõ eſſet te n6
diſpoſito ad recõcilis

dum cum ꝓximo.non tameę

ℳ

pꝛincipale ſcʒ excidiũ plare qð ſequit᷑ exira ꝑꝑ qd
dicit pg. xxx. LZurbatus eſt oculus meꝰaia ? ven

ter q vtiq; plura ſunt. Sciendũ ꝙex ira cũ ſepa?

mente triplex excidiũ ſeu cxcermitlijcceaͤlt.

. ſ
₰ . . . R .

Excidit eni quis a conditione virtuali.
A compoſitione coꝛꝑali.
Acõuerſatione fraternail. .
Pꝛopter iram oẽs vires ſeu potẽtie aĩe ⁊ virtu

tes alterant᷑. Nam oculus intellectus obtenebꝛa
tur qꝛ vt ait Cato.Ira ipedit aiĩm ne poſſit eerne

re veꝝ. Uñ dit᷑ Gre.ꝙ cũ rectoꝛ eſt in ira nõ debʒ
tũc iudicare ſnialiter.qꝛ iudiciũ rõis eſt obfuſca⸗
tũ.dicit eni Reſtringẽda eſt ſub rõne ptãs.nec qᷣd
agendũ pᷣuſqᷓ; ↄcitata mẽs ad tranqullitatẽ rede/
at. Nam ↄmotiõis tge iuſtũ putat omne qð fece⸗
rit.xi.ꝑ.iij.c.illa.Narrat hiſtoꝛia ecciaſtica p the
odoſius imꝑatoꝛ ⁊ ſi deuotꝰ tñ cum audiſſet quẽ
dam ex militibo ſuis ſibi caꝝ a tumultu plari oc
ciſum apud theſalonicã qꝛ ꝑmiſit ſe ira ſuccẽdi fe
cit doloſe vocare ꝓpłm ad ludos cretenſes vbi ob
vindictã fecit plures occidi:ꝓpter qð poſtea a bea.
Amb.Mediolani nõ fuit ꝑmiſſus intrare ecciaʒ
niſi öus facta publica pnia.xi.q.iij.c.cũ apð.ra
tcurbat animũ.i.volũtatẽ adeo vt ſi totus mũduſ
ſfilo teneret᷑ iratus frangeret nõ curãdo de mundi
totius deſtructione vt ſatiſfaceret ire ſue. Uñ p/⸗
uerb.xxvij.ðꝛ. Ira nõ hʒ miſericoꝛdiam. neq; erũ
pens furoꝛ. Sic de alexãdro magno legit᷑ multuʒ

ſuribũdo ꝙ ira ſuccenſus occidit militẽ ſibi cha⸗

riſſimũ de qͥ poſtea ira digeſta ita doluit ꝙ q̃ſi ſe⸗
ip̃m occidere voluit. Ira turbat vẽtrẽ memorie.
Igeo vẽter ſignificat memoꝛiã qꝛ ſicut in ventre
reponunt cibi comeſti ita in memoꝛia retinent le
cta vel audita.Sed cũ ira mẽtem ſuꝑat.omne ex
emplũ mãſuetudis ⁊ patiẽtie a memoꝛia excidit.
ttr oĩs bñficij immemoꝛ fit eius ↄ quẽ turbat᷑. Sic
ptz in ſaul qᷣ ita iratus fuit ↄ̊ dauid cũ audiuit pu
ellas cantare.ſaul ꝑcuſſit mille.⁊ dauid.x.milia.
qſiuit augieges occidere oblituſ multoꝝ ꝛma
gnoꝝ bñficioꝝ qͥ ſibi ⁊ ꝓpło fecerat.i.Regũ. xviij.
Et ſic turbat᷑ in ira oculus rõis.aia volũtatis.et
vyenter memoꝛatiõis.Et qꝛ in potẽtijs ſunt virtu
tes.turbatis ſubiectis turbant᷑ ⁊ accidẽtia eoꝝ.i.
vtutes.qð pulꝛe declarat Gre.in. v. moꝛalł cir
ca finem dicẽs. Quãta ſit iracũdie culpa penſemꝰ⸗
Rquã dũ mãſuetudo amittit᷑ qͥ ſq;virtus eſt ad tẽ
perantis ꝑtinet.ſuꝑne imaginis.ſ.dei ſilitudo vi

ciatur.qꝛ de deo ðꝛ Sap.xij. Tu aũt dñe cũ tran

quillitate iudicas ⁊ põ. Qm tu dñe ſuanis ⁊ mit

dine agendũ ſit.neiſciat᷑.ſicut ſcriptũ eſt Ecẽs.vij.
Ira in ſinu ſtulti reqeſcit. Per 1 vita amierleur.
ſq ſpũalis. ⁊ ſi ſapia teneri videat᷑ Uñ ſcriptum ẽ
Ira pꝑdit ⁊ pꝛudẽtes.p iram iuſticia amittit᷑ ſicut
ſcriptũ eſt Jaco.i.Jra hois iuſticiã dei nõ oꝑatur
qʒ dũ pturbal mens iudiciũ ſue rõis exaſpat.om
ne qð furoꝛ ſuggerit rectũ putat.piram cõcoꝛdia
rumpit᷑.ſicut ſcriptũ eſt puer.xxix. ¶lir animoſus
parit rixas. ⁊ vir iracũdus effodit peccata. JIracũ
dus qᷣpe pctã effodit.qꝛ etiã malos q̊s ad ðiſcor⸗
diaʒ ꝓuocat.peioꝛes facit.per irã ſpũſſancti ſplẽ
doꝛ.i.gratia ſeptifoꝛmis excludit᷑.quo ↄ in vetu⸗
ſta tranſſatione ſcriptũ eſt. Suꝑ queʒ requieſcet
ſpũs meus niſi ſuper bumilẽ ⁊ quietũ.Cũ bumi⸗
lem diceret ꝓptinus quietũ adiũxit. Si gᷓira men⸗
ti quietũ ſubtrahit ſuã.ſpũiſancto babitationeʒ

to diſſipatur. Nam ire ſue accenſum e
palpitat.coꝛpus tremit.lingua ſe pᷣpedit.facies
igneſcit.exaſꝑantur oculi.nò recognoſcũtur noti.

claudit.hec Gre. Secũdo ꝑiram incidit qͥs a

cõpoſitione coꝛꝑali.Dʒ eniᷣs eſſe bñ ꝓpoſitꝰ ĩ ge

ſtibo ſuis.qð ꝑtinet ad modeſtiã ſᷣm illud apłi ad

phil.aij. Modeſtia vr̃a nota ſit in oibus hoĩbus
ſed ira deuictus vt dicit Gre.in.v.moꝛal.ad aꝑ⸗
tam morx inſaniam ducit᷑.⁊ vſq; ad ſuꝑficiẽ.ſ.coꝛ⸗
palis diſpõis ab intimo ogirarlong fundamen⸗
imulis accenſum coꝛ

Oꝛe quidẽ ſermonẽ fœmat.ſed ſenſꝰ qͥd loquatur
ignoꝛat. In qͥ itaq; iſte abreptitijs longe eſt qͥ acti

onis ſue ↄſcius nõ eſt. Uñ plerunq; fit ꝙ vſq; ad
manuo ira pſiliat ⁊ eo furoꝛ mẽbꝛa foꝛis inictib-

exercet q̊ inter ißam membꝛoꝝ dñam mentẽ cap⸗

tiuam tenet.hec Gre. Uñ ⁊ merito figurat᷑ ꝑ illũ

demoniacũ qͥ veſtimentis ſuis dilaceratis nudꝰ

incedebat.hominesvexabat.in monumentis ma

nebat. Mat.ix.Talis enim vebemẽs ira celerat

moꝛtẽ ꝓpter qð ðꝛ ꝓucr.xxx.velus ⁊ iracũdia mi⸗
nuent dies. Uñ ⁊ aialia iracundia.vt canis qͥ de⸗

facili moꝛdet ⁊ latrat ſunt bꝛeuis vite.Et de illa
Silla cõſule romanoꝝ. larrat Aug de ciui.dei.

ꝙ p ira cũ turbulẽtiſſimus eſſet.fracta eſt ſibi ve⸗

na ſanguiĩs in coꝛꝑe.vñ moꝛtuus eſt. Tertio ꝑ

iram cadit q̃s a cõuerſatione hoim. Quilibet eni

cauet ſibi hre familiaritatẽ cũ iracũdis velouerſa
tionẽ ne ↄtumeliet᷑ ab eis ſeu ↄtendere hẽat.Unð
BGreg. in.v. moꝛa. Per iram gẽa vite ſocial amit⸗
titur ſicut ſcriptũ eſt. Noli eſſe aſſiduus cũ homi
ne iracũdo ne diſcas ſemitas eius:⁊ ſumas ſcan
dalũ aie tue.qꝛ qui ſe ex humana rõne nõ tꝑat.ne
ceſſe eſt vt beſtialiter ſolus viuat vt fere ſilueſtres
imo nec ſecũ quiete habitare põt ſolus.ſed ↄ ſeip⸗

ſum iratus frangit aliqñ vaſa vel cartas vel als

ſcipᷣim ꝑcutit. Uñ legit in vitaſpatrũ de quodã ira
cũdo ꝙ cũ non poſſiet cũ alijs couerſari ob ſuam

iram. demũ acceſſit ad locũ ſolitariũ vt ſine iravi

ueret.ſed cũ qᷓ̃dam die ꝓ aqua iuiſſet ad fontẽ im⸗
pleto vaſe ex aqua fontis ad aquã bauriendaʒ ſe
luclinauerat ⁊ poſito ſuꝑ terrã caſu effuſa ẽ aqua
verſato vaſe.Sed iſte iteꝝ ipleuit alia aq̃ aliqᷓ ira
ꝑmotus.ſed cũ iteꝝ vas euerſum fuiſſet ille infu⸗
riatus vas illud ↄfregit.ſicq; ꝑpẽdit ꝙ nõ alij ſed

annarc matcas Imtude iß̃emet cã crat ſue ire.Cõuerſant᷑aũt cũ talibꝛ de⸗
es.ꝑ iram ſapiẽtia ꝑdit᷑ i.pꝛudẽtia.vt qᷣd.q̃ ve oꝛ/ m

mones libẽter. Un aplłs ad ephe.uij. Sol nõ oc⸗
cidat ſuꝑ iracũdiam vr̃am.nolite locum dare dia
bolo.q.ð.ꝑ iracũdiã diabolꝰhabitat in vob.etſᷣ
cũ ſol rõis ſuccũbit ſuꝑ irã.i.qñ tanta eſt ꝙ tollit

vſus debitꝰ rõis.qnimo iracũ di vident᷑ peioꝛs

diabolo. Nã diabolꝰ nõ fuit auſus pᷣcipitare xpᷣʒ
de pinnaculo.ſed dixit. Mitte te deoꝛſum.ſʒ pha
riſei ð xpᷣm repleti in ſynagoga ira ꝓpter verba eiꝰ
vera ⁊ ſancta duxerũt vſq; ad ſuꝑciliũ montis vt
pᷣcipitarent eũ.LTuce.uij.

9

Rd pꝛimu pꝛincipale J.

reuertendo. de remedijs ire nota cũ ðꝛ Miſerere

mei dñne qm̃ tribuloꝛ.hoceſt enĩ remediũ pᷣcipuuʒ
rogare deũ vt det ſibi patientiã.⁊ liberet eũ a mi⸗
ſeria turbationis ⁊ tre q̃ͥ nõ minus tribulat men⸗

tem q; ipa aduerſitas vel iniuria illata Uñ Aug.

l

2*

. *
N
N

Capitulũ

in ſermone.Quod mala equanimiter toleremus
id eſt.ſine turbatione ab illo eſt ſcʒ deo.nõ noſtra
patiẽtia.qð põ.recognoſcẽs dicebat Zu es patia
mea dñe.i.cã patiẽtie mee.vt exponit magiſter in
bᷣmo ſniaꝝ eam ſeʒ mihi dando qꝛ a menõ habeo
eam.Et iõ qꝛ q̊tidie tribulamur diuerſis miſerijſ

eſt petẽda ab eo patia ſeu manſuetudo dicẽdo.mi

ſerere mei qm̃ tribuloꝛ.Tria autem ſunt que va⸗
lent ad tolerandam iranm.
PRꝛimo pᷣuiſio cũ memoꝛig paſſionis.
Secũdo ↄpaſſio ex dictamine rõnis.
Tertio ſubtractio materie turbationis.
Pꝛimũ ⁊ ſecũdũ remediũ ponit Bre.in.v.mo
rał.circa finẽ dicẽs duobo modis facta poſſidere

aĩm ira diſueſcit. Pꝛimũ eſt vt anq; inciꝑe aliqdi

cipiet mens ſibi oẽs q̃s põt ſibi inferre ↄtumeli⸗
as qͥs pponat qtũs redẽptoꝛis ſuiꝓbꝛa cogitans
ad aduerſa ſe pꝛepat Que nimiꝝ veniẽtia tãto foꝛ
tius excipit q;to ſe cautius ex pᷣſciẽtiꝗ armauit. qᷣ
enĩ impꝛouide ab aduſitate dephẽdit᷑ q̃ſi ab hoſte

doꝛmiens inuenit᷑ hec gre. Pꝛeuidẽdo aũt aduer

„ „ — „

ſa qᷣ ſibi pñt inferri ⁊ reinemoꝛando q̃ xp̃s pꝓ co ſu

ſtinuit cũ omni patia ⁊ mãſuetudine dʒ velle eum

imitari ⁊ ſine turbatiõe velle ſuſtinere iniurias.i.
Pe.ij. Chꝛiſtus paſſus ẽ pꝓ nob.vobis relinquẽs

exemplũ vt ſeq̃miniveſtigia eius.q cũ maledicere

tur nõ maledicebat. cũ pateret᷑ non ↄminabat᷑.Et

Miere.Cũ tractaret᷑ de moꝛte eius loquẽs ad do
minũ ait.E go nõ ſum turbatꝰte paſtoꝛẽ ſequens
de q̊ in ꝑſona eius loquẽs ait.Ego q̃ſi agnꝰ man
ſuetus qͥ poꝛtat᷑ ad victimã Hierxe.xi.greg.ſi paſ
ſio xpᷣi ad memoꝛiã reuocet?.nihil eſt adco aduſuʒ
qð eq̊ aĩo nõ toleret᷑.Oia enĩ qͥ pũt aim magis ex/

citare ad iram ⁊ appetitũ vindicte fuerũt facte cir

ca eũ.Nam iniuſte paſſus ẽ ab his quibꝛ maioꝛa

cõtulerat bñficia.ſ.iudeis ⁊ coꝛꝑalia ⁊ ſpũalia et

omnibo modis.In ſu ba.qꝛ ablata ſunt ſibi veſti⸗
menta. In fama.qꝛ mult cõtumelijs infamatꝰ ẽ.
In ſuis adherẽtib vt in diſcipulis ⁊ mr̃e. In ꝑſo
na.qꝛ flagellatus.coronatus.ſpinis crucifixuſ eſt
⁊ tñ nunq; iratus ſeꝓ crucifixoꝛibo exoꝛauit ne pe

rirẽt dicẽs.pater ignoſce ⁊c. Secũdũ remediũ

cõtra irã eſt ᷣm Gre.in.v.moꝛał.vt cũ alienos ex
ceſſus aſpicimꝰ.nr̃a in qͥb in alijs exceſſimꝰ deli⸗
cta cogitemus.ↄſiderata eni infirmitaſ ꝓpꝛia ma
la excuſat nobᷣ aliena.patiẽter qᷣpe illata iniuriaʒ
tolerat qͥ pie memiuit qð foꝛtaſie adhuc hẽat tole
rari.Erubcſcit enĩ pctã alijs nõ ꝑcere qͥ vel deo vł
ꝓximo recolit ꝑcẽdo peccaſſe.hec gre. Ad hoc fac
qð ðꝛ Ecẽi.xxviij. Homini hõ ſeruat irã ⁊ a deo q̃
rit medelã.q.d. dictamẽ rõis eſt vt velit ſibi ig/⸗
ſci a deo ⁊ in magnis offenſis.⁊ ipᷣe nõ velit igſce
re ſed tenere irã ↄ pximũ in ꝑuis Uñ ⁊ ille ſeruus

cui dimiſſum fuerat debitũ decẽmiliũ talentoꝛuʒ

qꝛ iratꝰẽ ꝗ ſeruũ ex eo ꝙ nõ ſoluebat ſibi centũ de
narins in qͥb debitoꝛ erat ſibi.ſed tenẽs ſuffoca⸗
bat euʒ ⁊ in carcerẽ miſit adeo diſplicuit dño ſuo
ꝙ tradidit eũ toꝛtoꝛibo q̊uſqꝗʒ redderet vniuerſuʒ
debitũ vt hẽ Mat.xviij. Tertiũ remediũ ↄtra
iram eſt rollere occaſiones vicʒ dura vᷣba⁊ea que
magis accẽdũt irã ſt eni ira accẽſio ſanguis.In
cendiũ aũt ignis diminuiꝑ ſubtractionèe ligno⸗

IYraſcimini

rum vel infuſiõem aque. Ligna quemagis sccen
dũt ſunt dure rñſiones.dura verba q̃ dici nõ dñt

ſed taceri.Uñ in vitaſpatrũ cũ abbati.M.oyſi di

cta fuiſſet mas ↄtũelia interrogatus ſi fuiſſet ira⸗

tus.rñdit illud ps.Lurbatꝰſum ⁊ nõ ſuʒ locutꝰ.

Cauendũ tñ ne qͥs adeo taceat o dura loquenteʒ

⁊ turbatũ vt ex taciturnitate ſua mag illũ accen⸗

dat.qꝛ pᷣ̊ malũ eſſet ſed tũc potius loquẽdũ eſt ſelfl

cũ manſuetudine.nam vt ðꝛ ꝓuer.xv. Rñſio mol
lis frangit irã.ſermo durus ſuſcitat furoꝛẽ. De qͥ̊⸗
dã ẽt poo legit ꝙ cũ verberaret diſcipulũ ſuũ ꝓ de
fectu pmiſſo aduertẽs ꝙ ira ei incipiebat dñari.
ſuꝑſedit ⁊ vocauit aliũ ſuũ diſcipłm qͥ nõ erat paſ
ſionatus pcipies ei illũ vberare.Sciendũ ẽt ᷣm
Bre. in.v.moꝛa. Nõnunq; dũ aſcẽſus animuſꝑ
iram a ↄſueta locutione reſtringit᷑ ꝑ acceſſum tꝑi:ſ
penitꝰa dilectione pximi ſeꝑat᷑ ⁊ acrioꝛes ſtimuli
ad mentẽ veniũt.cauſeq; qͥ guius exaſperẽt oꝛiun

tur. ⁊ ira in odiũ vertit᷑.plerũq; ira ꝑ ſuentiũ clau

ſa intra mentẽ vehemẽtius eſtuat.⁊ clamoſa taci
tas voces foꝛmat.verba ſibi q̃b exaſꝑet᷑ obijcit.et
durius exaſꝑata q̃ſi in cãe examine rñdet.Qðò ſa⸗
lomon bꝛeuiter inſinuat di.Pꝛeſtolatio impioꝝ
furoꝛ. Et ante nos qͥdã ſapiẽs ait. Cogitationes
iracũdi vipere ſunt generatiões.mentẽ? comedũt
mr̃em ſuã.hec gre.Talis ̊q neſcit irã vincerc mẽæ
tem clauſam.dʒ vel cũ illo ↄ quẽ eſt iratus ſi põt
molliter loqui.vel ſi credit ex hᷣ excreſcere cũ ali
patre ſpũali vel amico ſapiẽti reſerare. vt ſic paſ/

ſio conquieſat. „
et nolite pec. J.
curi qᷓ dicitis in coꝛdibo vris ⁊ in cubiliba vris cõ
pũ gimini.põ.uij.Ubi nota ꝙ tripliciter nos poſ
ſumus habere ad iram. ÿ
Pꝛimo mõ zelatiue ⁊ ꝑ rectũ
Secũdo mõ remiſſiue ⁊ ꝑ defectũ.
Tertio mõ viciatiue ⁊ ꝑ exceſſum .·
Et ſᷣm quodlibet illoꝝ põt exponi vᷣſus vt pꝛi⸗
mũ pcipiat᷑ ſic exponẽdo. Jraſemi )ʒ vicia alioꝝ·
ꝑ ʒelũ.⁊ nolite peccare.i.qꝙ nõ excedatis in ʒelo.?
vt verꝰ ſit zelus in coꝛrigedo alios ⁊ iraſcẽdoõ eo
rũ defect?q dicitis in coꝛdibo vr̃is ⁊ in cubilibave
ſtris ↄpũgimi.i.penitemini.a de peccat interioꝛi
bus.iſta dicũtur in coꝛdibo ſcʒ affectu.⁊ de pctis
extraioꝛibo q̃ agunt᷑ ꝑ coꝛpꝰ.⁊ iſta dicũtur.i.fiũti
cubilib. Eſt eni coꝛpꝰtanq; cubile in q̊ͥ requieſcit
animꝰ Eſt eni ᷣm Aug.pnia q̃ͥdã iraſcẽtis vindi-
cta puniẽs in ſe qð dolet ↄmiſiſſe de pe.di.iij.Pe⸗
nitetia. Sed ad plenũ ʒelũ ⁊ neceſſariũ ꝑtinet nõ
ſolũ iraſci ⁊ punire ſuos defectꝰ.ſed etia alioꝝ de
bito mõ inq;tũ põt ⁊ dʒ.Jraſcit᷑eni inſtꝰpeccatis
paleꝝ.i.maloꝝ ſed nõ odit inqͥt Aug.vi.q.i:xfi.
Vn diẽ Crib.Qui iraſcit᷑ cũ cã nõ eſt reꝰ.naʒ ſi ira
nõ fuerit ſcʒ ꝑ ʒelũ nec doctrina ꝓficit.nec iudicis
ſtant.nec crimia ↄpeſcunt᷑. Uñ.i.mat.ij.inqᷣtMa
thathias iſtruẽs filios ⁊ ad zelũ legis exhoꝛtãs ꝑ
exẽpla.Helias zelãdo ʒelũ legis recept?eſt in celũ
qð br.uij. Reg.ij.zelũ aũt pᷣcipue legis helias oñ
dit dũ iratꝰ falſos ꝓphᷣas q idolatrare faciebant
ꝓplm q̃dringẽtos occidit ĩ toꝛrẽte Ciſon vt hr. iij
Peg rvii. Adbuc aũt zelũ inualfat zemng 4 ctõx
. „„

Titulus vlN

Uñ Hiero.ad Ripariũ.Legi ſinomaſtrẽ.i.vin⸗
dictam Finees.auſteritatẽ belie ⁊ ʒelũ ſymonis

chananei.petri ſeueritatẽ.⁊ anani ⁊ ʒaphirã tru
cidantẽ.pauli ↄſtãtiam qͥ elimã mac vijs dñi re
ſiſtẽtem.eterna ſeueritaie dãnauit.õ:
taſ cria ꝓ deo punire.ſʒ pietas. Uñ in lege ðꝛ Si
frater tuꝰ ⁊ amicꝰtuꝰ⁊ vxoꝛ q̃ in ſinu tuo doꝛmit
depᷣuare voluerit veritatẽ.ſit manus tua ſuꝑ cos
⁊ effundes ſanguinẽ ipᷣoꝝ.xxiij.q.viij.legi ſinoma
ſtrẽ Si iudicialit᷑ accuſando fuerit ↄdẽnatus ex
ira ꝑ zelũ.de finees hr̃ Nume.xxv.qͥ motꝰira ꝑ ʒe⸗

lum vnũ de pᷣncipalioꝛibo tribo iuda qͥ ↄ legeʒ dni
miſcebat᷑ cuʒ madianita in ipᷣo actu peccati occi⸗
dit.de helia hr.uij. Re.i.ꝙ ſuꝑ duos qͥnq̃genari⸗
os fecit ſgꝗnẽ de celo deſcẽdere ↄburentem cos.de
zelo ſimonis ꝓ eodẽ vr̃ bic ſumi ſimon ⁊ petrꝰqui
pinomius erat.⁊ hiſtoꝛiã de anania ⁊ ſaphira ha

bes.act.v.glo.tñ ibi exponit de ſimone germano
thatei apli tangẽdo biſtoꝛiã qͥ hr in legẽda eoꝝ ſcʒ
de ſerpẽtibo ꝑ magos ꝓcuratis q̊s apii miſerut ſu

er eos ad affligendũ eos ex ʒelo dei Hacira ꝑje

lũ motus mathathias occidit nũciũ regis anthi
ochi q eũ iuitabat exꝑte regis ad ſacrificandum
idolis.⁊ iudeũ qͥ coꝛã eo ſacrificabat vtʒ.i.mach.

ij. Hac ira mot?ꝰxpᷣs expulit flagello vẽdentes ⁊ e

mentes in tẽplo. Jo.ij.De hac ira gre.in.v.moꝛa.
Si ſic ꝓxunos vt nos amare pᷣcipumur.reſtat vt
ſic eoꝝ erroꝛibo vt nr̃is iraſcamur.de hac ꝑ Salo

monẽ? Ecẽs.vij. NMelioꝛ ẽ ira riſu qꝛ ꝑ triſticiam
vultus coꝛrigit nimꝰ delinquẽtis. Ipᷣe tn zelus

rectitudinis qꝛ mentẽ inquietudine agitat mox

eius aciem obſcurat vt altioꝛa nõ videat qͥ bñ pꝛi
us tranqlla cernebat.qꝛ nec ſolis radiuſ cernitur
cuũ ↄmote nubes faciẽ celi obducũt ſed inde ſubti

lius ⁊ ad alta reducit᷑.vñ ad tpᷣs ne videat.reuer⸗

berat᷑.ſ.ira ꝑ zelũ. Nam ipᷣi recti emulatio eterna

poſt paululũ in tranqᷣllitate largiꝰappetit q̃ hee in
terim ꝑ ↄotionẽ claudit ſicut infirmãti ocło cũ
colliriũ ponit᷑. lux penitꝰnegat᷑ ſed pꝰ paululũ ple
nius recipit᷑. Eo vt exciudat᷑ defectꝰire cũ vti
oꝑtet.q̃ remiſſio ðꝛ ⁊ pctm̃ ẽ.et tũc ſicexponit᷑ jra
ſcimini cũ oʒ nr̃a ⁊ aliena vicia ⁊ nolite peccare
q.d.ſi h̊ nõ facitis.peccatis.nolite q̊ peccare non
iraſcẽdo. Pꝛo cuius declarationc dic̃.b.tho.ij.
ij.qclviij.ar.viij.ꝙ ira dupir põt intelligi. Uno
mõ ꝓutẽ ſimplex motus volũ tatis q̊ aliqs nõ ex
paſſiõe ſed ex iudicio rõis infligit penã ⁊ ſic defe⸗
ctus ire abſq; dubio ẽ pctm̃. et h̊ mõ intelligitur
verbũ Criſ.cũ dicẽ ſuꝑ mat.Qui cũ cã nõ iraſcitur
peccat. Nam talis vicia ſeminat negligẽtiam nu
trit.⁊ nõ ſolũ bonos ſʒ ẽt malos inuitat ad pctm̃.
Iracũdia eni 4 cũ cã iracũdia nõ c.ſ ꝓpꝛie.ſed iu
diciũ.bec criſ.Jracũdia eni ꝓpꝛie itelligimotõ
paſſionis.qͥ ãt cũ cã iraſcit᷑i.cx rõne.ira eius nõ ẽ
ex paſſione ⁊ iõ iudicare ðꝛ nõ iraſci.Alio mõ ac⸗

cipit᷑ ira ꝓ motu appetitꝰſenſitiui qͥ eſt cũ paſſione

⁊ trãſmutatione coꝛꝑali.⁊ h motus ex neceſſitate
ſequit᷑in hoĩe ad ſimplicẽ motũ volũtatis.qꝛ na⸗

turaliter appetitꝰ inferioꝛ ſequit᷑ motũ volũtatis

apetitus ſuꝑioꝛis.niſi aliqd repugnet. ⁊ iõ nõ pᷣt
rotaliter deficere in 8 Peritn ſenſitiuo motus ire
niſi ꝑſubtractiõem vei debilitatiõem motus vo

crudeli

arboꝛes ſient᷑.ſed ferrũ ianubꝛio ĩ b
oꝑe qñ repbẽſio vapnnlel⸗ excedit modũ debitũ

luntarij.Et ideo ex cõſequẽti defectus paſſionis
ire vicioſus eſt ſicut ⁊ defectus volũtarij motus
ad puniendũ mala ſᷣm iudiciũ rõis.Eſt aũt paſ⸗
ſio ire vtilis ſicut ⁊ oẽs alij motꝰ appetitꝰſenſitiui

ad pꝛomptiꝰexequẽdũ id qð rõ dictat.alioqͥn fru
ſtra in hoie eſſet appetitꝰſenſitiuꝰ.cũ tñ natura ni
hil fruſtra oget. Si aũt qͥs nõ iraſcit᷑ ʒ vicia ſua ⁊
alioꝝ.vt cũ familiam pr̃ vel mr̃ vel ſubditus rẽoꝛ
ſecularis vel ecciaſticus vidẽt vel ſciũt delinque⸗
re ⁊ ex remiſſione nõ oꝛrigũt nec puniũt.ne ſeip⸗
ſos ira ꝑturbent vel delinquẽtes ⁊ amicos eoꝛuʒ
cõſtriſtentetũc defectus ireeſt pctm̃ ⁊ ðꝛ remiſſio
Coõtra q̊s ðꝛ diſt.i.ſiqs diaconus.Que eſt iſta bo

nitas iuſticie inimica.palpare criminoſos ⁊ cria

eoꝝ dimittere vſq; ad diem iudicij impunita. Et
Amb.dicit.Dũ vni indulget indigno ad plapſio⸗
nis ↄtagiũ ꝓuocat vniuerſos.Facultas eniʒ ve⸗

nie ineentiuũ pꝛebet delinquendi.xxiij.q.uij.eſt i

iuſta. Heli ſacerdos ſummus ⁊ ſi in ſe bonus.tñ
qꝛ nõ iratꝰfuit ↄ vicia filioꝝ mala moꝛte cũ filijs
ſuis interijt. Nec obſtat ſi dicat ꝙ deo debemꝰ aſ⸗

ſimilari iuxta poſſe ſ̃ᷣm illud Mat.v. Eſtote vos

ꝑfecti ſicut ⁊ pr̃ vr̃ ꝑfectꝰ eſt. deus aũt cũ tranqlli⸗
tate iudicat ⁊ punit ſine ira aliena.nam ira eiꝰde
qua ðꝛ Iratus eſt furoꝛe dñs in pyłm ſuũ.nõ ẽ cõ
ſcitati animi ſed iuſta ſupplicij ↄſtitutio.vt habet᷑
de pe.di.i.ſed ⁊ ↄcinuo.Sine alteratiõe aũt ⁊ cõ
citatione animi iraſci ⁊ punire nõ poſſumꝰ.rñdʒ
eni b. tho.vbi.S.qꝙ deo aſſimilari dẽmꝰ in apperi⸗
tu boni.ſed in appetẽdo ⁊ in mõ appecendi alſſimi⸗
lari nõ poſſumꝰ.qꝛ in deo nõ eſt appetitꝰſenſitiuꝰ
ſicut in nobis ſurgit motus ire cũ alteratiõe ⁊ob
fuſcatione rõis qͥᷣ m̃ põt ⁊ dʒ regulari rõe.hec eniʒ
ira ⁊ ſi in ipᷣa executione actus cũ.ſ.coꝛrigit iudi⸗
ciũ rõis aliq̃liter impediat.nõ tñ rectitudinẽ tol

lit rõis non eſt aũt q rõem vᷣtutis vt intermittat᷑

deliberatio rõis in eo qð eſt iã a rõne deliberatũ.

qꝛ etis ars ipediret᷑ in actu ſuo.ſ.dũ dʒ agere ſi tũc

deliberaret de agẽdis Tertio mõ intelligit᷑ illð
Iraſcimi itavt remouea? ira exceſſus qͥ ð ira ꝑ vi
ciũ ⁊ ſic exponit᷑. Jraſcimini.qð ↄtingit ꝗqꝛ huma
nũ eſt qꝛ qͥ nõ iraſcit᷑ ait Hiero.aut deuſ aut lapiſ
eſt. ſed nolite peccare.i.nõ hẽatis voluntaxẽ deli⸗
beratã.vel ꝑmanentẽ in ea.qꝛ tũc gue pccm̃ eſſet.
Unñ Ecci.ðꝛ.Graue ſaxũ ⁊ oneroſa eſt arena. ſed
ira ſtulti vtroq; guioꝛ Sed ex illa modica ira cõ⸗
pũgimini de his q facitis mẽte ⁊ coꝛꝑe incõueni
entia ſicẽ diẽ Hitro.⁊ vt dic gre.in.v.moꝛał.Cũ
zelũ animꝰ mouet᷑ curandũ ſũmoꝑeẽ ne becea
inſtitutio vᷣtutis aſſumi? mẽti ira dñet᷑.ne q̃ſidña
peat.ſʒ q̃ſi ancilla ad obſequʒ rõis ꝑata a rõis ter
go nunq; recedat.nã qᷓ;tũlibet ire ex ʒelo rectitu⸗
dinis ſurgat ſi imoderata mentẽ vicerit rõiptinꝰ
feruire ꝓtẽenit.hec ille.Qð aũt nõ ẽ ſᷣm rõem pcem̃
eſt qð cũ ↄtingit ↄpũgimĩ.Uñ in hniꝰ figurã ðꝛ i
veteri legi. Uir qͥ incidit ligna ĩ ſilua ſi caſu exceſ
ſum ferrũ de manubꝛio interfecerit ꝓximũ ↄfugi
ens ad vnã ex triba ciuitatibo refugij ſaluus erit ⁊
nõ occidet᷑ ſᷣm Hug.Uir incidit ligna qñ ferro i
crepatiõis ł punitiõis abſcidit vicia ex hoiboq ꝑ
dit᷑ de manubꝛio ĩ boc

S= ☛h e

Capitulũ

rõnis ira dominante.ex quo aliqñ ſequi? moꝛs ꝓ
ximi licet pᷣter intentioeui.qꝛ aſperitatis nimie i⸗
crepationec coꝛrectionem recipit nec ſalutem di
ſtin. xlv.cũ beatus.ſed moꝛtẽ ſcandaliTalis gſic
excedẽs vt ſaluet᷑. cõfugiat ad vnã ciuitatũ triũ in
quibo hoiĩes rei tuti ſunt vicʒ ↄtritiõem.ↄfeſſiõeʒ
vel ſatiſfactionẽ.q̃libet haꝝ includit alia duo ſal

tem ꝓpoſito ⁊ ſic cuudet raſcimini ꝗᷣ.q dicitis in
coꝛdibo veſtris ⁊ in cubilib vr̃is ↄpũgimi.ſivero

q̃s iraſcit᷑ ſine aliq̃ cã ↄ aliquẽ puta qꝛ nõ offendit
nec eũ nec alios.ſed qꝛ volixati ſue nõ aſſentit in

malũ.ſʒ repugnet ⁊ bhmõi vel ex cã iuſta puta. qa

offendit.ſed iratus appetit eũ puniri vltra debitũ

modũ ⁊ ſuꝑat ira rõem ł multũ obfuſcat ſicẽ reß
hẽſibile.⁊ ðꝛ ira ꝑ viciũ.qð eſt aliqñ moꝛtale.ali⸗

qñ veniale.vt dicet᷑.ſ. Hãc pꝓhibet ſalomõ dicens
Ecẽs.vij.Noli iraſci.ra eni in ſinu ſtulti requie
ſcit.et hc iram ſicut ⁊ oẽs alias paſſiones q̃s af
fectiões noiabãt dicebãt ſtoici eſſe malũ.⁊ nõ ca

dere in aio ſapiẽtis.i virtuoſi. Accipiebãt eni irãa⸗

Pur impoꝛtat viciũ ꝓut.ſ.qͥs iraſcit᷑ ð pximũ ma⸗
ſ eius intẽdẽs nõ coꝛreptionẽ vicioꝝ vel bonuʒ
cõe. Sed paripatetici dicebãt griũ.ſ.iraʒ ⁊ alias
paſſiones cadere in aio ſapiẽtis.Quoꝝ ſniaʒ Au

n in ir. de ciui.dei magis appꝛobat. Sumebant

i iram ⁊ alias pa ſſiões ꝓut ſunt motꝰ appetitus

ſenſitiui.⁊ ſiue ſint moderate ſiue nõ.⁊ ſic ſʒ non

nõ ſunt male.qꝛ ſi moderent᷑ rõne ſunt bone. vt.ſ

puniat᷑ delinquẽs ꝓpter bonũ cõe iuſticie ↄſeruan

dũ ꝑ eñ ad quẽ ſpectat.⁊ in h̊ eſt miſter dei ⁊ ſic re

linquũt vltionẽ deo cuius eſl.ſᷣm illud. MWea eſt
vltio Deu. xrxij.dum.ſ.appetit puniri malũ ꝑeuʒ

qui eſt miniſter dei in illo.

murmuratiõibo que ſunt j deũ ⁊ 3 pᷣlatum.

Efiliabus irxepꝛecipue

Lapituluũ.ij. de indignatione.⁊ ibi de varijs

de indi gnatione ⁊ murmuratione que
ex indignatione videt᷑ pꝓcedere ⁊ de hac
ps.Deſine ab ira ⁊ derelinq̃ indignatio
nẽ.noli emulari vt malignerꝭ. Ubi admonemur
reſecarc turbationẽ in mala plura tẽdentẽ ibi.De
ſine ab ira. Eliminare indignatiõem ex ea ꝓcedẽ/⸗
tem.ibi.derelinq̃ indĩnationẽ.Exulare murmu
rationẽ ex ipᷣa pueniẽtem.ibi.noli emulari vt ma
ligneris. Quantũ ad pᷣmũ dic apłs.Ilõ vos de
findẽtes cariſſimi ſed date locũ ire ne.ſ.illevoſ oc
cupet vt diẽ Amb.xi.q.iij. JraꝛtEt rõ eſt. qꝛ młta
mala ꝓcedũt ex ea.⁊ pᷣcipuè ſex que ſunt filie eius
ſᷣm Gre.in.xxxi.moꝛal.ſcʒ Rixa.
Tumoꝛ mentis.· H
Indignatio.
Lontumelia.
Llamoꝛ.
Blaſphemia.

Poteſt enĩ ira tripliciter ↄſiderari bm tho. ij. ij.

q.clviij.ar.vij.VIno mõ ſᷣm qẽ in coꝛde⁊ ſicexea

naſcũtur duo.ſ.indignatio ⁊ tumoꝛ mẽtis. Alio
mõ pᷣm q eſt in oꝛe.Et ſic triplex ſequit᷑ ex ea inoꝛ⸗

/

dinatio.qꝛ vel vox incõfuſe clamando.⁊ ad h̊ ꝑti/
net clamoꝛ vel ipꝛoꝑando ⁊ cõficiãdo ⁊ ſic eſt con
tumelia vł blaſphemãdo.⁊ ſicẽ blaſpopemiavl ma

ell.

.

ledictio.Tertio mõ ſᷣm ꝙ ira eſt in facto.⁊ ſicẽ ri

xa.pꝑ quã intelligunt᷑ oia nocumenta q̃ facto ꝑſo⸗
nis hominũ iniuſte irrogãtur.vt homicidiũ.vul
neratio.icarceratio.⁊ hmõi.deſine &̊ ab ira qꝛ ire

⁊ inſanie nihil eſt mediũ inqͥt Crib. Quantum

ad ſcm dic b. tho.vbi.S. ꝙ indisgtio eſt cũ qͥs tnr
batur aliquẽ reputãs idignũ vt ſibi pᷣ fecerit.ſʒ
derelinq̃ indigtiõem ait ps.ſᷣm aliã tranſiatiõeʒ

quã ponit Aug.ſuꝑ ps.loco eiꝰnos hẽmꝰ furoꝛe:⸗
Ad qð etiã hoꝛtat᷑ apls di.ad ephe.uij.Ois indig
tio ⁊ ira tollat᷑a vob. Solet aũt qͥs indignari cuʒ
videt aliũ exaltari quẽ reputat minꝰdignũ ⁊ ſe pa

ti vel nõ ita appᷣciari Et ſic frater ꝓpdigi cum audi

uit prem ſuũ cũ tanto gaudio⁊feſto ꝓdigũ recepii
ſe in domũ indigtꝰ ẽ ⁊ nolebat intrare Tu.xv.ſic

audientes.x.apli.de duob fratribo.ſ. Jo.⁊ Jaco

bo.ꝙ petiſſent pᷣ ceteris in regno locari vnus ad
derterã aliꝰ ad ſiniſtrã indigti ſũt.mat.xx. Sed
nõ dz qs indigri ex h̊.vñ Amb.Cariſſimi nõ indi

gnemini ſi mali floꝛẽt in mundo ⁊ vos mala pati

mini.MNõ eni eſt xpᷣiane dignitatis in tꝑalibo exal

tari.ſed potiꝰdepᷣmi.illi nihil hñt in celo.⁊ vos in

mũdo.⁊ iõ qᷣcqd vobis mali ↄtingat potiꝰ gaude

re debetis.Et Cri.Quid ergo turbami.nẽo vos

vidẽs malignos ꝓſꝑitatẽ hr̃e turbet᷑. Nõ eſt hic re
tributio vᷣtutis ⁊ vitij.ſed veluti qͥdã guſtus ð pe.
di. iij. Et ex bac indigtiõe frequẽter ſequunt᷑ mur
muratões ⁊ alia mala. Quantũ ad certiũ dic᷑

Noli emulari.i.oↄtriſtari vel indignari.ex depᷣſſi⸗
one tui ⁊ exaltatione maloꝝ ita vt maligneris.i.

maligne aliqͥd agas vel murmurãaãdo vel bla ſphe

mando vła bonoceſſando ⁊ hmõi.Et roem alſi

gnat ſubdẽs.qm qͥ malignt murmurando vel ali

qd malũ agẽdo exterminabũtur.i.extra termios
ſanctoꝝ vel viuẽtiũ ponent᷑.ſic inqͥt in illa ſctã iu
dich.QAni aũt impꝛoperiũ murmuratiõisptuler̃t
cõtra dñm exterminati ſunt ab extermiatoꝛe hic
Aug.ſuꝑ ps.ſuꝑ hunc vᷣſum. Credidiſi in criſtũ
q̃re crediſti.qͥd tibi pmiſit.ſi felicicatẽ hꝰ ſeculi ꝓ⸗

miſit tibi xpᷣus.murmura aancgus illũ qñ videſ
1

infidelè felicẽ. Quid tibipmiſit fclicitat niſi in re
ſurrectiõe moꝛtuoꝝ qͥq aũt in hac vita ipᷣe inq; ꝓ

miſit.an dedigris ſerue ⁊ diſcipule qð dñs ⁊ ma⸗

giſter.nõne ab ipᷣo audis.nõ eſt ſeruus maioꝛ ſuo

dño.nõ eſt diſcipłs ſuꝑ mꝗrjm. Illeꝓ te doloꝛes.

flagella.crucem.moꝛtẽ.obpꝛobꝛia.ſ.poꝛtauit. Et
qd hoꝝ iuſto debebat. qo tibi peccatoꝛi nõ debeẽ.
5r o tenedirectũ ocłm tuũ.ſ.fidei ne turbet᷑pᷣ ira
e

ine ab ira ⁊ derelinq furoꝛẽ.Noli emulari vt
maligneris Exemplũ in vitaſpatrũ legit᷑ de qͥdaʒ

ſancto viro qͥ ſeruiebat deo in heremo.cui quidã

deſeruiebat diſcipulus poꝛtãs ei neceſſaria ad vi
uendũ.quadã aũt die cũ iuiſſet ad ciuitatẽ inue⸗
nit oẽs apothecas clauſas.interrogauit de cã cũ
feſtũ nõ eſſet.dictũ eſt ei ꝙ qͥdã magnꝰ diues obie
rat ad cuiusfunus totus clerus ⁊ ꝓplus ↄuenie⸗
bat ad honoꝛandũ.acceſſit ad ecciam vbi ſepelie
batur vbi erãt parata luminaria innumera.⁊ cã
pane oẽs pulſaban᷑.⁊ oẽs ↄfluxerãt.His viſis re
uerſus ad heremũ ⁊ poꝛtãs heremite neceſſaria.
inuenit in via caput heremite.⁊ paulopꝰ bꝛachiũ
cũ manu.vn ꝑpẽdit illũ deuoꝛatũ a feris pe q̃
3

Titulus vI—

multũ eſt indigtus. piecit ſe in terrã dicẽs nõ inꝰ ſuꝑ omnes qui andiebant verbũ.nõ intelligẽtes
de ſurgere niſi deus manifeſtaret ſibi ̊ miſteriũ. miſteriũ q̃ſi murmurabãt reputãtes gentiles in⸗
quõ ille diues iniquꝰ moꝛtuꝰerat cũ tãto honoꝛc dignos tanta gratia. Uñ dicit᷑ ibi qobſtupuerũt
⁊z ille dei ſeruus cũ tanta miſeria.Et rñdit ei an/ qui venerant ex circũciſione dicẽtes qꝛ ⁊ gra ſpi⸗
gelus ꝙ io tantus honoꝛ fuat diuiti factus.vt re rituſſancti in nationibi.ſ.gentiliũ diffuſa eſt. Sʒ
muneraret᷑ad plenũ de oꝑb ſuis bonis.nam ĩ in et reuertente petro ad iudeos ceperũt ↄq̃ri de eo.
ferno erat. Heremita aũt vt purgaret᷑ a leuib ali ꝙ ad coꝛneliũ gentilem diuertiſſet.quibs ſatiſfec
quib peccatis ſuis.ſicerat moꝛtuus.ſed in para declarans quõ ſibi oñſum ẽ ꝑ viſionẽ.ſi.linthei ð
diſo erat. (cLelo ſubmtſſi pleni aialib imũdis ⁊ ei dictũ ꝙ ma
Dem rmuratioue 10 ctaret de illis ⁊ mãducaret ⁊c.qꝛ et gẽtes etiã vo
im WA cande erant a deo ad gam ſuſcipiendaʒ . Nec põt
ꝙ; ſᷣm Rober.holchot eſt querela cũ impatientia qͥs de deo iuſte ↄq̃ri qre det gram vni magiſq; al⸗
Et de hac inqᷣt põ.cv.cõtra ꝓpłlm illũ antiquũ ſig teri.⁊ q̃re magis vocauerit gẽtiles ad fidẽ qᷓ; iude

ficantẽ ſᷣm Aug.in geſtis ſuis ꝓplm rpᷣianũ.mur/ os qꝛ in eo nõ hʒ locũ acceptio ꝑſonaꝝ cum nulli
murauerũt in tabernaculis ſuis ⁊ nõ exaudierũt ſit debitoꝛ. Secũda qrela eſt ꝑ piã admiratiõeʒ
vocẽ dñi.et eleuauit manũ ſuam ſuꝑ eos ad puui Uidẽtes enĩ ſancti malos exaltari ⁊ bonos depꝛi

endũ.vbi tria demonſtrat bPꝓ. mi ⁊ ↄculcari.aliqñ ↄqrunt᷑ de deo nõ iraſcẽdo ſʒ

Et qrelã de deo inſinuat.ibi.murmurauerũt. admirãdo de iudicijs dei.et iſto mõ Hiere. xij.c.
Et ꝑmanentiam in malis demonſtrat.ibi.nõ ex, quaſi murmurãs deũ inqᷣt. Juſtus qͥdem es do
. . mine ſi diſputẽ tecũ.veꝝ tñ vera loquar ad te. q.
Et peuã de vicio deſigt. ibi eteleuauutt. d. Scio ⁊ ſic fateoꝛ te dñm in oibus oꝑibo tuis iu

agudierunt.

in 2 vYy ſtum.tñ miroꝛ de h̊ qð ego dicã.qð vtiq; verũ eſt
Quantum ad pꝛimum.§. II. vt cernit᷑. Quare via impioꝝ ꝓſꝑat᷑.via.i.ſtatꝰ ſ̃ᷣm
Tangit hiſtoꝛia qn reuerſis exploꝛatoꝛib de ter, mũdũ impioꝝ eoꝝ.ſ.qui in pietate fidei ⁊ xp=iane

ra ꝓmiſſionis audiẽtes terꝛam illã eis a deo pmiſ religionis deficiũt nõ credẽtes aliã vitã eſſe niſi p
ſam ciuitatibo foꝛtiſſimis munitã giganteos ho/ ſentẽ. Bene eſt biſqͥ puaricant᷑.i.egrediunt᷑ de via
mines ibi habitare.ceperũt diffidendo de pmiſſii mandatoꝝ tuoꝝ ſequẽtes viã demonũ.i.vicioꝝ
dei murmurare dicẽtes.Faciamus nobis duces ⁊ iniq̃ agũt.i. equitatẽ ⁊ iuſticiã nocẽtes pximii
vt reuertamur in egyptũ.Et h̊ egerũt in taberna- Plantaſti eos ⁊ radicẽ miſerũt.i.te oꝑante vel ꝑ⸗

culis ſuis.i.cũ eſſent ocioſi Non eni laboꝛãtibus mirtente vident᷑ firmati in diuitijs ⁊ honoꝛibus
ſed ocioſis bᷣ ↄtigit. dicit ibi go. Ubi ſcienduʒ q ⁊ potẽtia terrena ⁊ ita radicati⁊ fundati ꝙñ poſ
cũ murmuraxio impoꝛtet querelam.triplex reꝑi᷑ ſint ꝑdere talẽ ſtatũ ꝓſꝑicatis. Pꝛope es tu.ſ.oꝛi

querela cõtra dñm in ſcripturg. ceomn.ſ.tu deus. Nam ſi qͥd petũt ⁊ deſiderãt de re
Sema eſt eemunpeigenn. S= bus mũdi.qꝛ alia nõ qrunt.ipᷣiobtinent ac ſieos
Secũda eſt ꝑ admiratiöem. eceerxandiaa. et longe a renibo eoꝝ. Renes in ſcriptn
Tertia eſt ꝑ turbatiõem. ra ſignificãt delectatiões coꝛꝑales.qꝛ ex renib ex

De pᷣma dicit᷑ Mathᷣ.xx.in ꝑabola vinee ꝙ illi ciditur ſemẽ.vñ ſequit᷑ delectatio carnis maxima
qui venæũt hoꝛa pᷣma ad laboꝛandũ in vinea cũ Et vult dicere.Si q̃s apetũt delectatiões pᷣuas
nõ accepiſſent a ꝓcuratoꝛe.niſi vnũ denariũ ſiẽet tu es longe ab hmõi.i.nõ impedis ſʒ ꝑmittis eos
qui venerũt vm ecima hoꝛa. murmurauerũt ad, aſſeq qð cupiũt in hmõi Deinde loquit de ſe q iu⸗
nerſum patrẽfanilias dicẽtes. Hi nouiſſimi fece ſtus erat.Et tudñe noſti me.i.cognouiſti me.i.ſci

runt vna hoꝛa ⁊ pares illos nob feciſti ⁊c. Ubi di entia electiõis ⁊ appꝛobatiõis.⁊ vidiſti me.oculii

cit Gre.in omeł.qꝙ veniẽtes pᷣma hoꝛa ſignt pa⸗ tue gratie q ſunt dona ſi pũſſancti me inſpexiſti. er
tres pᷣmos veteris teſtamẽti.⁊ veniẽtes vndecia ꝓbaſti coꝛ meũ.i.multis tribulatiõibo.ꝑſecutioni

ſint ſanctos noui teſtamenti qᷣ recipiũt denariñ bus.temptationibo. examinaſti. recũ.i.in.oibꝛ iu
id eſt idẽ pᷣmiũ ſicut ⁊ ſancti antiqͥ teſtamẽti ⁊ pꝛi ueniſti me tecũ eſſe non recedendo a te ncq; a õtia

us qꝛ ĩmediate cũ moꝛiũtur.illi aut diu dilati ſũt tua.Ecce qrela de exaltatione impij ⁊ tribulatõe
Et illa murmuratio nõ eſt ꝓpꝛie aliq̃ qrela ↄͥ deũ. iuſti.Sʒ iĩmediate recurrẽs ad rõem illuſtratam

cũ quietiſſimi ſint. Sed ꝑ ſuppoſitiõem ðꝛ.i.dato a ſpũſancto.ſubdit.¶õgrega eos q̃ſi gregẽ ad vi/

p impoſſibile ꝙ cõqri vellent. declarat᷑ a ꝑte ꝙ nõ ctumã.q.d. Certe video iuſticiã tua dee in b Nam
fit eis iniuria vel diminutio debite mercedis.ſed qꝛ hmõi repꝛobos deputas ad damnatiõem eter⸗
iuſte vnicuiq; tribnit. Nico.tñ de lyꝛa ſuꝑ illuʒ te nam ꝓpter eoꝝ malã vitã.tu deus facis ſicut ma
xtuũ aliter dicit.ſ.ꝙ gẽtiles ↄuerſi ad fidẽ ſunt ve,⸗ cellarins facit qͥ vitulos ⁊ poꝛcos q̊s vult victia⸗
niẽtes vndecima hoꝛa.q receperũt tantã graʒ q ẽ re.i.occidere.dat eis pluries blada ⁊ bona pota⸗
quoddã pᷣncipiũ glie.qᷓ;tam ⁊ iudei in bncipio cõ gia quibo pinguefiãt vt ipᷣa aĩalia pinguioꝛa ſint
uerſi vt apłi cũ alqs diſcipulis vel etiã ſcti veterj in moꝛteꝛ ſic ↄgrega.i.ↄgregabio.vitulos autem
teſtamenti. Nõ eni eſt aliud gła qᷓ; gẽa ↄſummata qͥs nõ vult occidere ſed viuere ponit ad aratrum
Vñ Ro.vi.Gratia dei vita eterna.ſ.eſt.idẽtes ⁊ alios laboꝛes.Sic tu deꝰ das iſtꝭ repꝛobis abũ

ergo iudei ꝙ gẽtiles ↄuerſi ad fidẽ recipiebat gra dantiam tꝑaliũ vt plenius remunerẽtur in pᷣſen⸗

ciam ſpũ ſſancti in ſigno viſibili.ſ.in ſpecie ignis ti ſi q̃ bona faciũt.⁊ abũdatioꝛi pena ĩ inferno po

ſicut ⁊ apłi. Uñ ⁊ Act x.ðꝛ ᷣ loquẽte Pe.ſ.coꝛ⸗ ſtea cruciet᷑ ex malo vſu tantoꝝ bonoꝝ. Eleccos
nelio centuriont⁊ ſamilie ſue cecidit ſpũſſanctuſ aũt tuos affigis ⁊ laboꝛit exponis q̃̊s ad viram

* „
„ *
* 3 L

In

i
A
ſa
iude
hull
no
icoß
esd
in⸗
wisin
ai
nyfn
june
niüp
des
icor
Prim
g
noe

igin

n
riedt

ucſie

ſe
E

ölts
1808
ſaiu⸗
e
ol

nocims

catoꝛes qͥ.ſ.dicũt ſi eſt ſci

iuſtificaui coꝛ meũ.i.

reſeruas eternam. Et ſequitur de malis qui pꝛo⸗
ſperan?᷑. Et ſanctifica eos in die occiſiõis.i.ad cõ⸗

plementũ tpalis ꝓſꝑitatis eoꝝ in die occiſiõis.i.
moꝛtis ſue.ſanctifica.i pmittas vt heant honoꝛẽ
⁊ ſepulturã magnificã ac ſi eſſent ſancti: qð tñ eſt
eis ad maius iudiciũ.vñſ anctifica.i.ſanctificah

Hãẽãc etiã piam querelã ponit põ.di.Ecce ipſi pec

cia in excelſo. q.d. dens nõ
cognoſcit iſta facta mũdi nec curat de eis. Et ha⸗

bundãtes in ſeculo.i.in ſecularitate in vitis mũ

di.ſuꝑbia auaricia ⁊ luxuſla.obtinuerũt diuiti⸗
as in pecunijs veſtibo lapidibi pᷣcioſis.palatijs.
gris.⁊famulis.⁊ dixi iſta cernẽs fᷣm ſenſualitatẽ
2 bmũ motũ temptatiõiſ ego dauid Ergo ſine cã

manus meas.i.actus mei innocẽtes ſnerũt⁊ ſi ĩ
aliq̃ offendi. aque pnie laui ⁊ purgaui⁊ tñ fui fla⸗
gellatus tota die.⁊ caſtigatio mea in matutinis.

ſd eſt cũ reperi me in die gtie fui flagellatus diu/
ſis tribulationibi.⁊ tñ ſi aliqñ incurri in noctem

culpe fui a deo caſtigatꝰ diuerſis aduerſitatibus
ſed a deo illuminatus ſubito dixi ſᷣm rõeʒ. Si di

cebã narrabo ſic.i.talẽ eſſe retributionẽ maloꝝ q̃

lis cerni? in vita pnti ⁊ nõ alia.Eccc nationẽ filio

rum ctuoꝝ rep:obaui filioꝝ.ſ ꝑ adoptionẽ ⁊gram

2⁊ ſpalem amoꝛẽ.nam vt ðꝛ Judith.viij. Om̃eſ ab

initio qͥ deo placuerũt ꝑ multas tribulatiões trã

ſierũt fideles. Et Heb. xij. Flagellat de? oẽm fili⸗

um quẽ recivit.ſed ſi nõ eſt alia retributio q; iſta

pñs.cũ mali bona hẽant.⁊ boni mala.ratio autẽ
iuſticie dictat vt mala malus hẽat.⁊ bona bonꝰ.

ergo boni qͥ tot mala patiunt᷑ repꝛobi habebũtur

⁊ mali elecci ⁊ dilecti dei.Eſtimabaʒ vt cognoſce
rem ſᷣm h̊ iudiciũ ſuꝑficiale.qð frequenter fit ſᷣm
ſenſitiuam Sʒ b̊ laboꝛ eſt añ me.ſ.ad cognoſcen⸗
dũ q̃re deꝰ det bonis aduerſa.⁊ malis ꝓſpa.Oo⸗

nec intrem in ſanctuariũ dei.i.in ſecretũ ſuoꝝ iu
dicioꝝ ꝑ viſionẽ vel reuelationẽ. Et intelligaʒ in

nouiſſimis eom in fine qͥd eis reddat᷑. Nã vtdicit

Bre. in. uij. moꝛał.Occulta ſunt iudicia deivtiq;
cũ malus bona hʒ ⁊ bonuſ mala.ſʒ longe occulti

oꝛa.cũ malus mala ⁊ bonus bona hẽat. Nã icer/

tum ſi malꝰbẽat mala ad initiũ ſue dãnatiõis:vł

ad emẽdationẽ.⁊ bonus ſi bona hẽat ad maioꝛeʒ

ſui ꝓuocatiõem ad diligendũ deũ ex bnficijs mul

tiplicati an lla recipiat ad remunerationẽ bono/
rũ q̃ facit. Et iõ ſancti mag timẽt ⁊ dubitat in ꝓ/
ſperis q;ᷓ in aduſis.ᷣ aũt intelliget in nouiſſimis
qñ videbunt ſtatꝰhoim in alia vita. Uerũtñ deic/
ciſti eos.ſ. repꝛobos dũ alleuareni.i ſupꝑbe vterẽ/
tur bmõi bonis tpalibo.i.de ſtatu felicitatis tꝑal
ad ſtatũ miſerie dimreſiſſe.quõ facti ſunt in deſo
lationẽ. ſubito defecerũt ⁊c. Nõ eſt reſpiciendũ
ad pñtẽ felicitatẽ ſʒ futurã.nec ↄq̃rẽdũ ꝙ mali bo
nã heant.ſed ↄſiderandũ quõ vtant᷑.qꝛ ſi male tã
to maius iudiciũ eis pᷣparat᷑. Aliqñ etiãa murmu
ratio q̃ eſt ſine pctõ accipit᷑ p q̃dã qrela ſeu triſti⸗

cia ꝓcedẽte ex defectu boni ſpũ alis quẽ in ſevidet

vel in alijs.⁊ ſic ſumit᷑ in po.vbi loquena ph de
cõuerſione iudeoꝝ ad veſpeꝝ·i.in fine mũudi.ait.

neũ.i.ſine vtilitate cxercui mei ob
ſeruatione mandatom dei ⁊ opiby vᷣtuoſis ⁊ iuſt/
vvñ coꝛ efficit᷑ iuſtũ ⁊ ſanctũ.⁊ laui inter innocẽteſ

—

n.

qdu.i.ad incoꝛpandũ alios in eccia. Si vero nõ fu
erint ſacurati.i.ſi nõ ↄuertant᷑ quib pᷣdicabãt vt
optãt.murmurabãt.i.ↄtriſtabunt᷑ ꝭ illos ⁊ conq̃

rent de duricia eoꝝ. Tertia qrela eſt cũ turbatõe
⁊ iſta ꝓpꝛie eſt murmuratio ⁊pctm.De q̃ ꝛ Ecci.x
Uix pꝛudẽs ⁊ diſciplinatus nõ murmurabit coꝛ
reptus. Hãc docet cauere aplłs di. Phil. ij Om⸗
nia agite ſine murmuratiõib. Sʒ ⁊ iſts murmu
ratio mala tripler et.
Aliquãdo contra ſocinm.
Aliqñ contra pᷣlatum.
Aliqñ contra deiu²m.
Murmurat qnq; aliqᷣs.i.conqrit᷑ ᷣ ſociũ ſeu
ꝓximũ.qꝛ nð ſeruit ſibi ꝓut vellet. ¶ñ ðꝛ Eecle.
xxix. de eo qͥ accepit mutuũ a ꝓximo ⁊ cum repeti:
ab eo murmurat.ſic inqͥt. Multi q̃ſi adinuetõeʒ
eſtimauerũt fenus.i.q̃ſi inuenerũt nõ reddenduʒ
vnq; eſtimauerũt mutuũ eis factũ.⁊ ſequit᷑in au
ctoꝛitate.⁊ pᷣſtitert moleſtiã his qͥ ſe adiuuer̃t do
nec accipiãt oſculant manꝰ dãtis.⁊ in tꝑe reſtitu⸗
tionis poſtulabit tpᷣs.⁊ loqtur verba tedij ⁊ mur
muratiõis ⁊ tpᷣs cauſabit᷑ Si aũt poterit redder
aduerſabit᷑ aliqñ etiã murmurat qᷣs cũ vr̃ mimis
uari in obſequijs loꝑibo vt cũ pauꝑes ł religio⸗
ſi petũt elynas.⁊ hi a quibo petunt᷑. murmurant
dicẽtes. Iſti indiſcreti ſunt ⁊ nõ faciũt niſi petere
⁊ ſi dãt murmurã do dãt.Sʒ ðꝛ.i. Pe.uij.hoſpi⸗
tales.ſ.ad ſubueniendũ ſine inurmuratiõe. Sic
marctha murmurabat magdalenã qꝛ ñ iuuabat
eã ad miſtrandũ.Et iudas de eſffuſione vnguenti
dicẽs Ut qͥd ꝑditio hec ⁊c. Aliqñ imo ⁊ ſepe mur
muẽratio fitʒ pᷣſidetes.ſ.eo ꝙ nõ ꝓuideãt ſubdit⸗
vt vellẽt.lłnõ eqᷓliter oib.Sic murmurauit Pls
ille hebꝛeoꝝ ) movſen ducẽ ſuuʒ in deſerto Syn.

ↄqrendo de defectu cibi. vt hr̃ Exo.xvi. Et in ra⸗

phidim conqrẽdo de defectu aq̃ Exo.xv.Et cõtra
aaron ſacerdorẽ ſuũ ſummũ ꝙ vſurpallet ſibi ſa⸗
cerdotiũ ⁊ ꝙ fuiſſet cã ip̃e ⁊ moyſes moꝛtis. cclæ.
ſacdotũ qͥbuſti fuerãt ab igne nico adño ꝑꝑ ſu
pbiã ⁊ murmurationẽ coꝝõ moyſen ⁊ aaron vo
lẽtes vti ſacerdotio vt aaron.vt hr̃ Nũeri.xvi.⁊.
xvi. In qͥ murmuratiõtho mãſucete ſe hũerũt ʒ
murmurãtes de eig ⁊ recurſum hũerũt ad deum
cum oꝛõibo.Et ĩ eccia pᷣmitiua ſurrexit murmur
grecoꝝ.ſ.ↄuerſoꝝ ad fidẽõ hebꝛeos eo ꝙvidue eo
rũ deiſpiciebant᷑ in miſterio qtidiano vt ðor act.vi

Et ł qꝛ nimisguabãt᷑ in oꝑib manuũ vl qꝛ nõ ita

reqᷣrebant᷑ vt hebꝛee.qð reputabat ſibi ad ↄtẽptũ
vñ ↄqrebant᷑. Sʒ aplis oꝛdinãtib ſeptẽ diaconeſ
qͥ ſuꝑ ̊ hrent curã ſedatũ ẽ murmur.Iſtovicium
multũ ↄturbat ↄgregatiões rehgioſoꝝ ⁊pacẽ tol
lit.⁊ iõ graui᷑ puniẽdũ ¶Uñ ðꝛ di. xc. Alienus ſit a
fratrũ vnitate qͥ murmuraũuit.ct opꝰeiꝰ abijciaĩ qͥ
murmurãs extiterit.ne penas murmurãtin icur
rat.de qͥ ait apłs. Neq; murmurauerit ſicut qdã
eoꝝ murmurauerũt ⁊ ꝑierũt ab extermiatoꝛe.di
cit ibi glo.ſuꝑ vbo.Opus eiꝰabijciat᷑.opus cleri/⸗
ci pᷣcipue oꝛo ðꝛ ⁊ opꝰlaici ẽ oblatio.Et ſic vr di⸗
cere ꝙ clicꝰ ꝑꝑ murmurationem dʒ ſeꝑari ab ali⸗

is in oꝛone qſt excõicatꝰ. ⁊ laici oblatio nõ qʒ reci
pi. Aliqñ fit murmuratio 7 deũ. Uñ N une. xuij

—

dixit dñs. Clſqueq̃ multitudo bec peſſma mur/

murat contra me.Utiq; quedam blaſphematio
creature eſt vt q̃ plus accepit a deo qᷓ; alie creatu
re.ↄquerat᷑ de deo ꝙ nõ agit mõ ſuo ⁊ ſᷣm velle ſu
um qſi ſapiẽtioꝛ ſit deo ⁊ melius ↄgnoſcat qͥd ex⸗
pedit ſibi ⁊ alijs qᷓ; deus.o qᷓ; fatue ↄqueriũ infir⸗

mus de medico ex eo ꝙ nõ ſibi cõcedit cibos pla/

citos guſtui ſuo infecto ſed ibi diſplicibiles ⁊ tñ
vtiles. Vñ Treñ.iij.ðꝛ.Quid murmurauit hõ vi

tidie hoĩes iterãt.⁊ h̊ͥ ðꝛ in ſcða pte.

De ſecũdo

qð peius ẽ qꝛ dñs phibet hmõi murmuratiõcs q̊

ciũ deteſtãtis ⁊ ꝓphibẽtis. Uñ ⁊ ꝑ ſapiẽtẽ inqͥt Cu

ſtodite vos a murmuratiõe q nibil ꝓdeſt imo mł
tũ nocet.Et aplłs.i.Coꝝ.x.ſNeq; murmuraũitis

ſicut quida murmurauerũt.ſ.eoꝝ Et nota ꝙ tri⸗
pliciter murmurat᷑ de do.
Pꝛimo denimia ſeueritattr.
Secundo de nimia benignitate.
Uertio de aeris inequalitate.

— 8

Wurmurãt aliqͥ ⁊ ↄqrunt᷑ de deo cum multũ

affligunt mag pauꝑtate.ł infamia.łꝑſecutione.
vel infirmitate.aut teptatiõe dicẽtes deũ eſſe cru
delẽ erga ſe vel alios tribulatos ⁊ plꝰ adũ ſitatis

eis dare qᷓ; poſint poꝛtare.⁊ ſe a deo eẽ dẽlictoſ ⁊
abiectos.ſʒ o qᷓ; magnã falſitatẽ iſti loquunt᷑.oĩs
doctrina ſana gẽtiliũ ⁊ catholicoꝝ clamat deum
pijſſimũ ⁊ clemẽtiſſimũ foꝛe oẽm aduſitatẽ ab eo
ꝓcedere ⁊ electos ſuos ſibi acceptiſſimos mltipli
citer h̊ flagellare.⁊ tũc mag eis adeſſe.fidelis deꝰ
ait apłs.i. Co.x.q ñ ꝑmittet vos tẽptari ſupᷣ id

qð poteſt ſed cũ tẽptatiõe faciet ꝓuẽtũ vt poſitis
ſuſtinere.Et rõ ẽ qꝛ ipᷣe cũ tribuiatis ꝗᷣ ſt ꝑati ad
ſuſtinẽdũ poꝛtat onꝰ.Cũ ipᷣo inqͥt ꝑ ps.ſum ĩ tri

bulatiõe eripiã ¶ ·⁊ cito.qꝛ bꝛeuiſſima.⁊ q̃ſi mo⸗

mẽtanea ẽ vita nba.⁊ glificabo eũ cexinde. Hoc ãt

hʒ ꝓ certo oĩs qͥ colit te dixit.ſaray vxoꝛ thobie iu

nioꝛis.qꝛ vita eiꝰſi in tribulatiõe fůit.liberabit.

ſi in ꝓbatiõe coꝛonabit᷑ſi in cẽptatiõe ad miaʒ tu

am puenire licebit. Nõ eni delectar in ꝑditiõibꝰ

nr̃is ſʒ poſt tẽpeſtatẽ tranqͥllũ facis pꝰ lacrimatõʒ

hoc Gre.in moꝛa.loquit᷑. Si inqͥt deo iuſta pla⸗

cere ſcimꝰ⁊ pati nulla niſi q̃ deo placuerint poſſu

mus.iuſta ſt cũcta q̃ patimur.⁊ valde iniquũ eſt
ſi de iuſta paſſõe murmuramꝰ.hec ille.Certe mł
tũ eẽt arguẽdꝰreꝰ ſi murmuraret de iudice eo
facit eũ flagellis aliq;tulũ cedi cũ moereaferbil
ſimã meruerit. Cũ igit᷑ oẽss in mũdũ intremꝰcuʒ

debito moꝛtis eterne ⁊ oim penalitatũ quõ aude
mꝰmurmurare ⁊ ↄqri de deo pijſſimo ꝙ flagellet

nos tꝑaliter q eternalr meremur puniri.Sʒ ⁊ in

ipᷣis flagellis multiplicẽ oſolatione infundit ⁊ p⸗.
mij coꝛonã ſuꝑ iponit.Bea.vir qͥ ſuffert tep. qmm

cũ ꝓba.fue.acci.coꝛo.vite Jac.i. In oĩ tribulatiõe
eſt tẽptatio.i.motꝰad ĩpatiẽtiã.õ q̊ murmuran
dũ in tribulatiõibo ſed patiẽter ferendũ.cũ et ma⸗

Titulus vu

ximi ſancti qui innocenter vixerunt grauia paſi·
ſunt ⁊ libẽter. Uñ Job.xxxiij.ðꝛ de tribulato. Re
ſpiciet hoĩes ⁊ dicet.peccaui ⁊ vt eram dignꝰnon
recipi.i.tribulatus reſpiciẽdo hoĩes ſanctos ⁊ g/½
fectos q;ta paſſi ſunt fatetur ⁊ recognoſcit ſe pec⸗
catoꝛẽ ⁊ nõ tm̃ affligi q́;tũ meren ᷑ peccata ſua S·
cũdo murmurãt aliqͥ de nimia benignitate deik
qꝛ recipit magnos peccatoꝛes ad pniam ⁊ dat eii
nt magna dona. vel tolerat male agẽtes tàdiu i ma/
uẽs virp peccatis ſuis.q.d.Quõ audet ↄq̃ri ð
in tribulatiõibo cũ eas mereat᷑ p peceat ſuis.ſed

lis ſuis⁊ nõ punit.vel qꝛ dat impijs et ſceleratis

magnas ꝓſꝑitates Et ſic ſcribe ⁊phariſei murmua
rabat ↄtra ieſuʒ dicẽtes Quia hic hõ peccatoꝛees
rrrecipit ⁊ manducar cũ illis Lu.xv. Et itcrũ. Cu.
iiePetesy⸗ II. unm diuertiſſet.ſ.ad eundũ in domũ ſuam.ſʒ ma⸗
ſq; ꝑmanetia in h̊ officio notat᷑ cũ ðꝛ.õ exaudie
rũt vocẽ dñi.i.nõ obedierũt ſermonidñi.iſtð vi⸗

xix. Murmurabãt ꝙ ad hoieʒ peccatoꝛẽ.ſ.ʒache

xime oñdit. Lu.xv.ꝑ ꝑabolam.centũ ouiũ ⁊ decẽ

dꝛagmarũ ⁊ duoꝝ filioꝝ quoꝝ minoꝛ ꝓdige con⸗

ſumpta ſuba reuerſuſ eſt ad patrẽ ⁊c̃.q;ta ſit dño

deo cura de pctõꝝ ↄuerſiõe ⁊ q;dtũ gaudiũ ĩ curia

celeſti Uñ ⁊.ij. Re.xuij.dixit ſapiẽs illa młr the⸗

cnites.ec vult deꝰ ꝑire aiam ſed retractat cogiꝰ

tans ne penitus ꝑeat.qͥ a biectus eſt. Per hec et a⸗

lia verba induxit dauid ad reducendũ filiũ ſuum
abſalon exulem factũ ꝓpter fratricidiũ ad ciuita,
tem ſuã hierłm.Figuras in h ecciam q̃ pᷣcibo ſuis
qaditũ obtinet peccatoꝛib qͥ occidũt frẽm ſuũ.i a

nimũ peccantis ad veniã ⁊ ad ciuitatẽ eccie.vnde
exules facti ſunt. Qð aũt deus ſuſtineat pctõꝛes
mas benignitas ⁊ patiẽtia dei eſt nõ repᷣhẽdenda

ſed dulciter amplexãda ⁊ venerãda. Quis eſt eni
ille tã innocẽs ꝗ velit ſubito puniri de defectibus
ſuis.certe nullꝰ. Uñn ⁊ pocta.Si qͥtiẽs peccãt hbo

mines ſua fulgura mittit iupiter exiguo tꝑe nul⸗

lus erit.Expectat g diu vt victieius benignitate

hoĩes reuertan? Eſa.xxx.Expectat vos dns vt mi
ſereatur veſtri ꝓpterea exaltabit ꝑcens vopdᷣ. ⁊2 Da⸗

xime eni ſuã omnipotẽtiã ꝑcendo maniſeſtat n
et Hiero.Moderatio dei ac pietas ſolũ nrſm re,/
ditũ qᷓrit acnos cupit ſua longa bonitateſaluari
Sed ſi nõ cõuertimur ſi duri colli ſumus.ſi vſq
in finẽ in malis ꝑſeuerauimꝰ aſſidue peccantium
nõ miſeret᷑ deus diſt. xciij.diaconi. Quinimoq;to
qs diutius expectat᷑ ſi nõ reuertit᷑ guius punitur
AUVñ Ualeriꝰmaximꝰ.Lento quidẽ gdu ad ſuivin
dictam diuina ꝓcedit ira.tarditatẽq; ſupplicij g/
uitate ↄpenſat. Exemplũ notabile de carpo diſecc
⁊ fletũ exultationẽ infundis.O qᷓ; eleganter circa .
dam ↄuerſi ad fidẽ qͥ ſeductꝰ fuerat a iudeo ad fi⸗
dꝗẽ abnegandã.ſuꝑ q̊ oꝛãs hũit viſionẽ foꝛnac ar
dentis vñ exibãt capita ſerpẽtũ trahẽtiũ illos du

pulo iohis qͥ auide deſiderabat punitionẽ cuiuſ⸗

os iudeũ ⁊ ſeductũ ab eo paulatim in foꝛnacẽ.qð
ipᷣe carpus delectabiliter aſpiciebat ⁊ cito intꝰtra

hi eos optabat ex zelo iuſticie. Sʒ xpᷣs deſuꝑ apa
ruit eripiẽs eos de ꝑiculo ⁊ carpũ repᷣhẽdit ð ſuo
ʒelo dicẽs ſe iteꝝ ꝑatũ ad crucẽ ſubeũdũ ꝑꝑ pctõ
res Uide h̊ pleniꝰ in legẽdis in legẽda reſurrectõ
nis circa finẽ. Sʒ etſi ꝓſꝑa malis in pctõ ꝑſeuerã

tiba deus tribuit.hoc agit ad retribuẽdũ eis mer

cedẽ ð illo modico bono qð faciũt h̊ ne ſit irremu

nerari.⸗ Quarbem aſſit Cxik de pe diiij. qd er⸗
go turbamur. in fine. Tert mun
um de geris intẽperie vt cũ eſt multa ſiccitas vel

ertio alij murmurãt de

— — — — -----—

— — — –

unis
ſbe⸗
erg⸗
1n
u;
nis
44
t
kai
tnns
i
N
n
,

kuN

fnIH

wen
ſid
mrun
no
nm
un
cf

cum eſt nim a inundantia aquarũ. vel cum eſt in

tenſus caloꝛ.vel frigus ꝑdurans.⁊ hmoõi .q̃ſi deꝰ

nõ bene diſponat iſta. Sʒ iniuſte murmurat᷑e Nãà
vt ðꝛ Sap̃. viij. Sapiẽtia dei diſponit oia ſuaui⸗
er. ſed qꝛ nõ a git ſᷣm velle noſtrũ.iõ murmuramꝰ
quaſi ſimꝰſapiẽtõꝛes deo ⁊ velimꝰ eũ inſtruere q̊/
mõ debeat mu idũ gubernare.Exemplũ legitur i
vitaſpatrũ de quodã ſancto patreqᷣ nunq; in oꝛ⸗
to poterat habere herbas vel fructus bonoſ quia
ſepe murmurabat de aerls intẽperie accedẽs aut
ad quendã aliũ heremitã imenit eũ pulcrũ oꝛtũ
habere ⁊ oleriby ⁊ fructibo repletũ. JIntertogauit
quõ ci h̊ acciderit ⁊ qͥd facerct. Rñdit ꝙ colebat ⁊
ſerebat.⁊ reſiduã deo ↄmittebat nõ poſtulãs plu
uiam vl ſerenũ.ſed deo dimittẽs totũ·ex q̊ exem/
plo cõpunctus ſic ⁊ ipᷣe fecit.⁊ poſtea ipe bonum

Tertium peincipale JF. ii

ſcʒ penã quã deꝰinfertꝓ vicio murmuracois, on
dit ps. di. Leuauit.ſideꝰ manũ ſuã ſuꝑ eos.ſ.ad ꝓ
ſternendũ in deierto diuerſis moꝛtibꝰ. Uñ dixit
deus Nume. ruij. Oẽs qͥ murmurati eſtis in des/⸗
to a.xx.annis ⁊ ſupᷣ.⁊ murmuraſtis me.ñ intra

bitis in terrã ſuꝑ quã leuaui manũ meã vt habita

re vos facerẽ in ea pᷣter caleph ⁊ ioſuc.Et ſic ꝓpter

petm̃ murmnuratiòis qð fecerũt deũ qſi nò poſ/
ſet eos introducere in terrã ꝓmilſiõis.poſtq; reu
ſi ſunt exploꝛatoꝛes teꝛre illiꝰdicẽteſ illã pr̃iaʒ foꝛ
tiſſimã ⁊ inecxpugbilẽ.vñ ⁊ volebãt ducèẽ ſibi face⸗
re ad reuertẽdũ in egyptũ.illa qdringẽtamilia vi
roꝝ qͥ numerati ſunt nullꝰeoꝝ introiuit.ſʒ moꝛ⸗
tui ſunt diuerſ tꝑiby in deſerco except illis duob⸗
caleph⁊ioſuc.qͥ nõ murmurauerãt.⁊ h̊ ẽt figurat
ꝙ murmuratoꝛes nõ valẽt itrare i regnũ celoꝝ fi
guratũ ꝑ terrã illa.qð ⁊ gre. dic in omel. ſ. ꝙ nul⸗
lus qͥ murmurat i regnũ celoꝝ intrare põt. qð ve
rũ eſt qñ eſt moꝛtale.ſ.cũ odio dei ł hoim ltãta di
ſplicẽtia ꝙ decidat a caritate vel ꝓximi vł cũ ex lo
cutiõe murmuris ſequit᷑ notabile ſcãdalũ alijs.⁊

—

ſicut tale viciũ excludit a regno.ita ↄnter inducit
ad eternũ interitũ. Uñ in eplła iude ðꝛ · Ecce vẽit
dñs in ſctis milib ſuis facere iudiciũ ò̊ oẽs ⁊ ar⸗
guere oẽs ipios de oid opꝑib⸗ ipietat eoꝝ qͥba im
pie egerũt ⁊ de oĩbo duris ꝗ locuti ſunt 3 deuũ. Di
ſunt murmuratoꝛes ⁊ qruloſi ſᷣm deſideria ſua ⁊?
hec vᷣba dicutur ibi eẽ enoch.ſed in via iſta aliquã
do punit deus iſtos murmuratoꝛes. Uñn legit᷑ in
vitaſpatrũ ꝙcũ quidã frater audiret frequẽter cõ
fratres ſuos religioſos hr̃e varias ↄſolationes 7
dul cedines de diuinis in oꝛatiõibo ⁊ meditatõibꝰ

ſuis.ipe nibil tale ccperiret᷑ ſed aridũ ⁊ inſipiduʒ
ſe ſentiret ⁊ tedioſuʒ.q̃dã vice de nocte accẽſſit ad
eccleſiam ⁊ ante imaginẽ crucifixi ſtans cepit foꝛ⸗
titer murmurare ⁊ còqueri in hec vᷣba pꝛumpens
Dñe ſi ego ieruiſſem alicui terreno dño tanto tꝑe
q;to ſeruiui tibi in hac religione ⁊ cmdaboꝛaui ꝓ
tuo amoꝛe ipoſſibile eſſet qͥn aliqᷓ vice ondiſtet mi
hi aliqð ſig nũ amoꝛis ⁊ affectiõis ⁊ letã faciem ex
hibuiſſet ⁊ aliqð donũ vel gram iꝑtiret᷑. Ecce tot
annis ſeruiui tibi qᷣ diceris liberaliſſimus⁊ pijſſi
mus pᷣdicaris.⁊ nuũqᷓ; dediſti mihi vnõ ꝑuã ↄſola

tionẽ Alijs tot ↄcedis qð ſepe audio.mihi aũt es

ita crudꝰ. et q̃re dñe tãta duricia erga me.Ilũqᷣd

⁊ego ñ ſeruio tibi.cũq; bec⁊ ſili a loqret᷑.ecce ſẽſit

ſe ſubito vecte retro pcuſſ. u ex q̊ ictu cecidit in ter
rã qſi moꝛtuꝰ.Adueniẽtib fratrib aliqbꝰ ꝛneſci
tib caſũ ipᷣm necſloqͥ valẽtẽ adſinfirmariã depoꝛ

tauerũt vbi loqᷣlã ⁊ vires aliq;tulũ recupans ꝑa⸗

ſcẽs ⁊ ↄfitẽs fecit ſe poꝛtare ad ecciam añ illã ima

„

ginẽ crucifixi.ibi bumiliatꝰ dicere cepit O dñede

— „

*/

ſolari. Uñ ſic bũiliat ſẽtit 9
lum tertium de clamoꝛe.

Capitu

filias ire m Gre. ? tho. q in h ↄſiſtit ex

liq̊s dies mãſit infirmꝰ cũ tato fetoꝛe vt vix poller
ei aliqͥs ᷣuire. In q̃ infirmitate petm̃ ſuũ recodð⸗

us meꝰ q;iuſte qᷓ; pꝛie me ſuꝑbiſſimũ murmura /
toꝛẽ caſtigaſti. grs cibi ago dne de/ meꝰ.neccnizʒ
aliud mereoꝛꝓꝑ ipatiam ⁊ ſuꝑbiã meã.Et ſubito
audiuit vocẽ libi dicetẽ. Optz builiari qꝗᷣ ult e,.
Eti eſ ſpuůalef

ra voces clamoſas ſzpfuſas pferre. mi

ſceturq; cõiter cũ ↄtumelia vł cõtentiõe De clä0,

re ãt inqᷣt pẽ. Inueterauer̃t oſſa mea dũ camarẽ
tota die. Oſſa aie ſt᷑ vires aie naturales vt intelle
ctus volũtas ⁊ hmõi.in qᷣb ↄſiſtit robur aie eb⸗

onatĩ ſiẽ in oſtip materialibo oſiſtit robur coꝛpis,
Iſte ant vircs inueteraſcũt.i:debilitant ad bn oℳ
perãdũ ꝑ clamoꝛẽ vicioſũ.Sed ſciendũ ꝙ eſt tri /

plex clamoꝛ vicʒ. Elamoꝛ intenſe affectiõis.

Tertius excitat ad ſcandaliʒationem. J

.

NPꝛimus clamoꝛ eſt cũ F. l.
qs mas affectu deſider at !petit aliqd adeo mit
lud ps. lamaui in toto coꝛde meo exaudi medo
mine diẽ gre. ꝙ multũ clamat qͥ miti amat. vñ et
moſes cu ſup mare rubrũ cũ filijs iſet manerec?z
pharao eos pſcqreład rducẽdũ ſĩ egyptum.oꝛanti
moſſi ſilẽter dixit dis.Quid amas ad mę. Ero
di. xuij.Clamoꝛ ciꝰerat intẽſum deſideriũ q̊ͥ oꝛa/
bat. Iſte aũt clamoꝛ intat in aures dei its ꝙ me,

ret᷑ exauditionẽ.ſic dñs repꝛomittit di.inpps.cla⸗

tũ ſic chananea clamãs pꝰieſũ fuit exaudita ⁊ ſa⸗

nata filia. mat.xv. ſic cecmag' ac mag' clamans.

miſerere mei fili dauid,.fuit uülũinatꝰ. Luc. xviij.
ſizꝰ ⁊ pdicatoꝛ iſto mõ dʒclamare ĩ plło.ſ.ex itimo
affcu.⁊ ſic audit᷑ vtuoſe ⁊ fructuoſe.ſicxpᷣs clama

batri tẽplo ñ ſolũ voce ſʒ itẽſo deſiderio.ſiqs ſitit.
veniat ad me ⁊ bibat. Jo. vij.ſic⁊ iſes bap.ð:vox
damãd i oſerto mat.iij. de p̊ ãt clãoꝛe nõ itellig

— —„ — —

vᷣbũ p.qꝛ i ipo ñ iueteraſcũt ſʒ iuuenelcẽt oſſa aie

lamoꝛ hoꝛrẽde vł indefenſe offenſiõis. ¶la ,/
moꝛ ↄfuſe ꝑrurbatiõis. Pꝛimus ipetrat exau/
ditiõem. Scdus ꝓuocat celeſtẽ punitionem

mabit ad me ⁊ ex midiã eũ. Uñ ⁊ de ꝓplo iſrl cuz ꝓ
pter pctã ſua diuſis tribulatõibo ⁊ coptiuitatbuſ
vꝛgeret᷑ ðꝛ ĩ ps.Clamauer̃t ad do.cũ tribularétur
⁊ de nccitatibo ſuis libauit eos vtʒ in li.iudi.R to

Becundus clamoꝛ eſlt F. Il.

celſo clamoꝛ veſter.ſjveſtroꝝ ſceleꝝ qꝛ talia ieiu⸗
„7 FF §

poꝛrenda aliqua comiſſa Iniquitas Elſa.lviij. ſ9o
Uite ieiunare ſicut vſq; in hãc diem vt audiat᷑in ex

Titulus VII.

nisa cũ his nõ placent.Tria aũt vicia pᷣcipue ſunt

que pre ſui hoꝛroꝛe clamant ad deum vindictam
⁊ celerem punitiõem.
Sodomiig.
Oppꝛeſſio pauperum.

De pmo dicit dñs ad cayn poſtq; Abel kratrez

ſuũ occidit. Uox ſangninis fratris tui damat ad
me de terra. GBeñ.uij. Et qͥd niſi vt tm ſcelus de/⸗
beam punire celeriter. vñ ſubito factus eſt vagus
pfuue ⁊ tremulus in mebris De ſcðo dixit
dns abꝛahe.Clamoꝛ ſodomoꝝ ⁊ gomoꝛreoꝝ aſcẽ
dit ad með terra.et qͥd clamabat illoꝝ nefas.niſi
ſubitam vindictam.q̃ q;citius ſecuta eſt ſi nbuerß
illis qnq; ciuitatibo igne ⁊ ſulphure. De tertio
dici?᷑ Exo.iij.Cclamoꝛem eoꝝ audiui ppter durcii
am ⁊c̃. ⁊ loquit᷑ de oppꝛeſſione facta hebꝛeis a pha
raone ⁊pplło ſuo que cito punita eſt ꝑ multa flagel
la.Demũ aũt in mari rubꝛo ſubmerſopharaõe cũ
exercitu ſuo.Exo.xuij.et Jaco.v. Ecce merces o⸗
perarioꝝ veſtroꝝ que fraudata eſt a vob.clamat
et clamoꝛ eius in aures domini introiuit ⁊c.Dici
tur etiã clamare peccatũ dũ trahit ad aliud ⁊ cla
mat vindictam cũ nõ penitet.ſed addit qͥs malũ
malo. ſᷣm illud Eſa.xxxuij.Et clamabũt piloſi al
ter ad alteꝝ.Qð exponẽs Gre ait Piloſus ad pi
loſum clamat dũ ꝑpetrata iniquitas ꝓpetrandã
vocat.Oc hoc clamoꝛe intelligit᷑ dictũ ps.qꝛdum
gquis clamat tota die.i.dũ addit peccatũ peccato
ſic inueteraſcũt ⁊ magis acmagis debilitant᷑ po⸗
tentie anime ad bñ oꝑandũ.Et qð inueteraſcit ꝓ
pe interitũ eſt.dic̃ apls.⁊ ſic clamat vindictam.

Lertius clamoꝛ eſt pꝛo.j.iiI

cedes ex turbatione. ⁊ hic eſt filius ire. de qͥ apłs
qad Eph̊.uij. Omnis clamoꝛ ira ⁊ indigtio tollat᷑
a vobis.Et licet de ſe illud nõ ſit moꝛtale.põt tñ
elſe vel rõne cãe ipᷣm ꝓducẽtisvt ſicedat ex odio
vel ira moſtali.vel rõne materie in eo ↄtinentis.
vt ſi damãdo ↄtuineliã inferat vel cõtentionẽ cõ⸗
tra veritatẽ rei ipastãtis.vel rõne ſcandali ex eo
ſequẽt .vt cũ fit a notabli ꝑſũa ex ira vñ alij nota
biliter ſcandaliʒent Et Co mõ dicit ps.in ꝑſona
xpᷣi patieẽtis de iudeis.Aperuerũt ſuꝑ me os ſuũ
ſicut leo rapiẽs ⁊ rugiẽs qn vidʒ pilato clamãtes
vocib magnis dicebãt. Crucifige crucifige eũ.vt
teſtant᷑ oẽs cuãgeliſte.Et de h̊ etia põt intelligi di
ctũ ps. Inueterauerũt oſſa mea du clamarẽ tota
Die. l. frequẽter. Et qꝛ hmõi clamoꝛ cum ira gene
rat ſcãdalũ.⁊ ꝑ irã et filias eiꝰ hõ ſcadaliʒet ⁊ ſcã
glizet᷑ ſepe.iõ de ſcãdalo in.c.ſ.- e. dicendũ eſt.

gpitulu quartu de ſcandalo multiplici. —

andalum oꝛitur in a
liquo ex clamoꝛe inoꝛdinato alteriꝰ et
ex alijs vitijs ꝑtinentib ad irã.necnõ
ex multis actib varijs alioꝝ pctõꝝ Diffini? aut
ſic. Scandalũ eſt dictũ vel factũ minus rectũ pᷣ/
bens occaſionẽ ruine.que diffinitio trahi? ex ver
bis Hiero.ſuꝑ Hat. Pꝛo cuiꝰdeclaratione
dicit b. tho.ij.ij.q.xliij.ar.i.vt hiero.dicit qð gre
ce ſcandalon ðꝛ.uos offenſam vel ruinã ⁊ ipactio

nẽ dicere poſſumꝰ Cõtingit enĩ qñq; ꝙ alicui er⸗

ponit᷑ aliqd in via eunti coꝛpali cui rei ĩ ingens
diſponit᷑ ad ruinã ſiue caſum. vt ſi ponat lignũ vł
lapis in quẽ ipingat.vel aliqð lubꝛicũ ſi un beze
ponẽs diſponat᷑ ad caſum.⁊ talis obex dicũ ſcan⸗
dalũ.Siulr in ꝓceſſu vic ſpũalis ↄtingit aliquem
diſponi ad ruinã ſpũ alẽ alteriuſex dicto vel facto
inqᷓ;tũ.ſ.aliqᷣs ſua ſuaſiõe vel inductiõevel exẽplo
trahit aliũ ad peccandũ.Et h̊ ppꝛie ðꝛ ſcandalũ
Unñ ps. Juxta iter.ſ.q̊ incedebam i via ſpũali bo⸗
noꝝ opeꝝ ſcandalũ poſueũt mibi.ſ.inimici mei
hoiĩes mali.⁊ h̊ malis exẽplis ſuis. Nihil aũt ſᷣm
ꝓpriã roem diſponitad ruina ſpũalẽ niſi ꝙ hʒ ali
quẽ defectũ rectitudinis.qꝛ id qð ẽ ꝑfecte rectum
magio iuuat hoiem circa caſum qᷓ; ad ruinã indu
cat.⁊ iõ ↄueniẽter diffinit᷑ vt dictũ eſt. Declaran⸗
do aũt ſinglas ꝑticulas diffinitiõis.iõ in diffini
tione poni: dictũ vel factũ.nõ aũt ↄcupitũ.q̊ etiã
mõ ↄtingit peccare.qꝛ dicta⁊facta exterioꝛa ſunt
⁊ alioꝝ ſenſiba obijciunt᷑ vñ qͥs põt induci ad rui
nã. Sʒ ↄcupita vel cogitata ab intra ſunt ⁊ vide

n nõ pnt vn nec ſcãdalizare ſeu ad ruinã diſpone
re valẽt. Jõ aũt ſubdiminꝰrectũ.nõ qꝛ rectũ ſit

qᷓ;uis aliud ſit mag rectũ.ſic dicimꝰrectũ eẽ pᷣua

re mãdara.ſʒ recti ſeruare ↄſilia.ſʒ ðꝛ minꝰrectũ
qꝛ hʒ aliquẽ defectũ rectitudis illð dictũvł factũ

Et h vel qꝛ ẽ ſᷣm ſe malũ ſic pctm̃.vł qꝛ hʒ ſpecieʒ

mali ſic cũ aliqs recũbit i idolio q;uis ᷣm le ñ ſit

ctm ſi aliqs h̊ faciat nõ coꝛrupta intetiõe tñ qᷣa
; ſpẽʒ ſeu ſilitudinẽ veneratõis idoli.põt alteri
pᷣbere occaſionẽ ruine.⁊ iõ aplłs monet.i.Lhep̃.v
Ab oi ſpẽ mali abſtinete vos.Cõpꝛehẽdunt᷑ᷓ i mi
nus recto tã ea qͥ m ſe ſt mala qᷓ; ea q̃ hñt ſpeciem
mali.Dicit᷑ aũt pᷣbẽs occaſionẽ ruine ⁊ ñ pbẽſcãʒ
ex eo qꝛ cã ĩpoꝛtat iductiuũ ꝑfectũ ⁊ ſufficiens ad
aliqd.Occaſio ãt dic cãm ſeu iductiuũ ⁊ inſuffici
ens a ſe. Nihil ãt pᷣt ec alteri ſufficiẽs cã pcti qð ẽ

ſpũuũalis ruina niſ a volũtas. Sʒ dictũ łfetm
0

alteriꝰ p̃t eẽ alteri ſolũ cã ĩ pfecta ⁊ aliq̃lit᷑inducti
ua ad pctm̃.nõ aũt ꝑfecta cã.⁊ iõ ðꝛ occaſio vt im

poꝛtat cãm iꝑfectã ñ cãm ꝑ accidẽs ſꝑ ⁊ tñ nihil ꝓ

hibet ĩ qbuſdã diffinitiõib poni id qð ẽ ꝑ accdes
Itẽ nota ꝙ ðꝛ pᷣbẽs occaſionẽ.aliud ẽ ei pbereoc⸗
caſionẽ.aliud ex ſe occaſionẽ acciꝑe Dictũ eni vel
factũ alteriꝰpõt eẽ alteri cã peccãdi duplicit. vno
mõ ꝑ ſe.alio mõ ꝑ accidẽs. Per ſe qͥdẽ qñ aliqnis

ſuo malo vᷣbo ł facto itẽdit aliũ iducere ad malũ

vel ẽt ſi h̊ ipᷣe ñ intẽdat.tñ ipᷣm vᷣbũ vł factũ ẽ tale

qð de ſui rõe hʒ ꝙ ſit iductiuũ ad peccandũ.puta
cũ aliquis publice facit aliquod peccatum. foꝛni
catiõis.blaſphemie ⁊ hmõi.vł facit qð hʒ pcti ſili

tudinẽc.vt ſi vir hẽat multã familiaritatẽ cũ mlłie
re ſuſpecta ⁊ tũc ꝓpꝛie h faciẽs pᷣbet occaſionẽ rui

ne. ? eſt i eo ſcãdalũ actiuũ qð ẽ ſpãale pctm. Per
accidẽs at vbũ vniꝰ vł factũ ẽ alteri ſcãdalũ qñ et

pᷣter intẽtionẽ oꝑant vł loquẽt ⁊ pᷣter ↄditioneʒ
oꝑis vł vᷣbi dicti aliqs ꝑꝑ malã ſui diſpoſitioneʒ
ex oꝑe alteriꝰ inducit᷑ ad peccandũ.puta cũ aliqs
inuidet bonis oꝑibo alterius.et tũc q facit actum
rectum nõ dat occaſionẽ inuidẽti ruine ſue qᷓ;tuʒ
in ſe eſt, ſʒ ille ſumit ſibi occaſionẽ bm illð Ro. vij
Occaſione autem accepta ꝑ legem ⁊c.Et iõ eſt ibi

— ʒ—

—

—

ſcandalũ paſſiuum ſine actiuo.i.abſ. q; 5 alids.
det illi occaſionem ruine ſed paſſiuũ ſimul ⁊ actii

uum eſt er eo. ⁊ ſic qñq; reꝑitur ſ. candaluʒ actiuũ
ſine paſſiuo vt cum intendit ſuo one inducere ad
malũ ſed ille nõ acquieſcit.qñq; actiuũ ⁊ paſſiuũ
vt cũ quis agit malũ intendẽſ alium inducere ad
ruinã vel de ſe illud opus eſt ad boc inductiuum.
⁊ alius ex ruit in peccatũ.qñq; paſſiuũ ſine acti
uo. vt cũ quis ex bonis oꝑibo alicuius ruit.puta
inuidẽs.detrahẽs.iraſcens ⁊ hmoi. ·r

De ſcandalo quomodo §. 1
poſſumus ipᷣm anobis remouere docet ps. diccs
in põe.cxvij. Pax multa alipene legem tuam⁊
nõ eſt illis ſcandalum. Sed cõtra qꝛ qð eſt neceſ⸗
ſarium euitari non põt.ſed neceſſariũ eſt euenire
ſcandala xpᷣo dicẽte. Neceſſe eſt vt eueniant ſcãda
la. Mat. xviij. Ergo diligẽdo legem dei etiã per hᷣ

—

ſcandalũ vitari nõ poterit.rñdet b. tho. ij. ij. q. xl/

fitate abſoluta quin ſe; bomo poſſit vitare ſcan/⸗
dala inq; tũ ſunt peccata ſed de neceſſitate cõditi
onali. Et h̊ tripliciter vel qꝛ neceſſe eſt preſcita a
deo vel pᷣnũ ciata euenirevt cõiunctim accipiatur
que quidẽ ꝓſcientia nõ tollit.libertatem arbitrij
uin hõ lbere ſubeat vel vitet ſcandalũ vel neceſi
dicik vtilitate finis.qꝛ vtilia ſunt vt qui ꝓbati
ſunt manikfeſti fiant. vel neceſſe dicit bᷣ pᷣupoſita
cõditionehoim qui fragles ſunt ⁊ a peccatis ſibi
non cauent. ſicut ſi medicus videns aliq̊s indebi
ta dietavtẽtes dicat.neceſſe eſt illos infirmari qð
intelligendũ eſt ſi nõ mutcant dietã.2 hoĩes ſi nõ
mutant ↄuerſationẽ eoꝝ malã neceſſe eſt oos ſcan
daliʒare ⁊ ſcandalizari multipliciter ſed docʒ p.
Recie ↄuerſari ⁊ ſic vitare ſcandala dicẽs.pax mł
ta diligẽtiby legem tuam ⁊c. vbi tria
ZRumo ꝑfeccioem oꝑis ibi.diligẽtib⸗ legẽ tuam.
Secũdo ↄſecutiõem inde muner.ibi.pax multa
Tertio euitationẽ cris.ibi.nõ eſt illis ſ candalũ.

*
Quantum ad pꝛimum. F. Il.
ſciendũ ꝙ lex dei ꝑ maxime eſt lex caritatis finis
omnis legis. omnis lex vno ſermõe impletur ait
Aplus Diliges ꝓximũ tuũ.qð ⁊ dilectiõem dei in
dudit Et.i.Lbi.i.Finis pꝛecepti eſt caritas ⁊2c.
Unũ quidẽ pᷣcceptum eſt vnitate finis vnius qp
pter deũ. Pꝛopter qð xpᷣus dicit. Hoc eſt pᷣceptũ
meũ vt diligatis inuicem. Multa aũt eſt in vir/

iij. ar. ij. ꝙ auẽtas illa nõ eſt intelligende de neccſ⸗

tute ꝓpter qð dicit᷑. Tex cõtinens multa pꝛecepta

quederiuan?᷑ ab en ⁊ ad eum reducuntur Diligit
autem lex iſta recogitatione ſepe de ipa meditãdo
quõ debeat impleri ſᷣm illud Lerx dei eius ſcʒ ca⸗

ritatis.in coꝛde ipᷣius.ſ.iuſti.Et ps.cxviij. Quo⸗

modo dilexi legem tuam.tota die meditatio mea

eſt. Secũdo lectione vel auditione legendo vł au

diendo ſepe de ipᷣa lege caritatis. Uñ xpᷣus dixit le
iſperito in lege ſ. ſcri pture. qᷣd ſi criptũ eſt. quõ le/

gis. et rũdit. Diliges d̃m deum tuum. Quce. x.
Baruch. iij. Audi iirt mandata vite. Tertio dili
itur efficaciter exercitatione.i. Jo. iij. Filioli di⸗
gamus non verbo neq; lingua.ſ.tantuʒ.ſed oꝑe

et veritate.i· vera operatione. Pꝛobatio dilecrõis

erhibitio eſt oꝑis.ait Gre. iniomel. Et vt dicitur

pmo. Jo. ij. Qui diligit pimum. in luce manet. et
candalum in eo nõ eſt. 1

Gecudomunns quod.nI.
ſequitur ex ipadileccione legis.i. caritatis eſt pax
⁊ pax multa vt notat.pS.cxviij.di.pax multa.pax
inqͥc Aug in.xix.de cii.dei.dulce nome.duicioꝛ
res adeo vt ola apetãt pacẽ. Et mali quidẽ nulla
veram bñt pacẽ.qꝛ nõ eſt paxunpijs dic dñs Eſa.

Nam ſi ↄfelſoꝛes ⁊ pᷣdicatoꝛespmittãt eis pacem
cũ deo abſoluẽtes a pctis q̊s nõ dñt.⁊ ab hoſtibꝰ-
exterioꝛibo.tñ nõ hñt verã pacẽ.Et hocẽ qð inue?
bit dñs q ſacerdotes.ſ.antiq ppli dices Hief. viij
Sanabant cõtritiõem.i.exterminiũ ⁊ deuaſtatio
nem mentiũ filie populi mei.i cuiuſſibet aĩe cum
ignomia dicentes. Pax pox ſcʒ erit vobis. ⁊ non
eaat pax.ſ.vera. Iinpꝑfecti autem ſed boni ꝑ gram
pacem quidem babent.ſed non multam. imo mo
dicam. Sentiunt eni multam repugnantiaʒ car
nis ad ſpiritum.⁊ ſi pualeant.ſepe eciam cũᷣ ho ⸗
minibus neſciunt pacem habere.ſed defacili tur⸗
bantur. ⁊ turbant pacem alioꝝ cum tamen apls.
i. Coꝝ.x.doceat vitare ſcandala alioꝝ ⁊ loquit᷑ 5
idoloticis cibis appoſitis.qui ⁊ ſi poſſet cis veſci
abſq; peccato.ſi tamen aliquis dicat eſſe idoloti⸗/
cum. vtputa reputans ꝓhbibitum illud comereno
debet cui dici comedere ſed abſtinere nec ne tur⸗
bet ülum.⁊ inducat ad ſimilia faciendũ vel adiu
dicaudum iülum comedentem de peccato graui.
Vnde dicit. Si fieri poteſt quod ex vobis eſt cuz
omnibus hominibus pacem habentes Sed ꝑfe/⸗
eti in caritate ⁊ veritate qᷣ ꝑfecte diligũt legeʒ dei.
illi hůt multam pacẽ Eſt eni pax effectꝰ caritatis.
ym tho. ij.ij. q.xxix. Uñ ſicut poſita cauſa onik ek
fectus.ita data magnitndine cauſe ſequit effectꝰ.
multitudo.pfecta igitur caritas eritꝛmłta⁊mag
ax.nam cũ talis hẽat paſſiões ſedatas parũ bel
iſentibin carne ſua.deo etiã ꝑfecte ſuhiectꝰ cũ oĩ⸗

bus ⁊ in omnibo inuenit pacẽ.ſeruãs ullud In oi⸗

* —

bus requiem q̃ſiui.Ecci.xxuij.Et ſic cauent a ſca

dalis qð reſtat declarandnu. ⸗
1 3

tatis pfecte euitat᷑ crime qð eſt frequẽs ⁊ multuʒ
cõe.ſ.ſcandalũ. Uñ dic. on eſt illis ſcãdalũ.qd
quidem põt eſſe tripliciter.
Pimo ſcandalũ actiuũ ⁊ infra intentiõem.
Scdo ſcandalũ paſſiuũ ꝓpter defectiocm.
Zertio ſcandalũ occaſionatiuũ pᷣter intentiõem.
Diligẽtibo le gẽ dei ⁊ ufectis in caritate nõ ẽ in
illis aliqð boꝝ ꝓpꝛie ⁊ↄplete.ſcandalũ aũt actiuũ

772

ſm b. tho.ij. ij. q. xliij.ar.ij.eſt cũ aliqͥs ſuo dicto vł

— ——

facto inoꝛdiato itedit aliũ trahere ad aliqð pctm̃
ᷣ aũt ſp ẽ pctm̃.nã oẽ qð recedit a rectitudine rõ⸗
nis ẽ pctim.ſʒ ꝑ ſcãdalũ actiuũ recedit᷑ a rcĩtudine
rõis vtʒz ex diffinitiõe eiꝰ.cũ ðꝛ qð ẽ factũvlł dictũ
minꝰrectũ i.ñ rectũ.ᷣ ẽt oñdit apłs di. Ro.xuij .
Si ꝑpꝑ cibũ fr̃ tuꝰↄtriſtat᷑.ſ.ſumẽs iñ ſcãdalũ iam
nõ pᷣm caritatem ambulas.Et loquitur de idolo
titis. ſed illud quod eſt contra caritatem vel pꝛe⸗
ter caritatem dei et ꝓximi peccatuʒ eſt. Pertinet

Titulus VII.

eni ad caritatem impedire pximũ a peccato q;tũ
in eo eſt. qð fit ꝑ fraternã cotrectionẽ qͥ eſt actꝰex/

terioꝛ caritatis.ſed ꝑ ſcandalũ actiuũ ex intentõe

querit qͥs nocumentũ ſpũale.⁊ ſic agit ↄ caritatẽ
⁊ acrũ fraterne coꝛrectiõis.Eſt aũt nõ ſolũ pctm̃.

ſed ſpãle diſtinctũ a ceteris ſcandalũ actiuũ ⁊ exc i

tentione. Et rõ eſt.ſᷣm tho q.e.art.iij.Fnis qͥ in⸗

tendiĩ in oꝑiba humanis ↄſtituit ⁊ dat ſpim ĩẽ mo

ralibo ſiue vitijs ſiue virtutibo vñ vbi eſt ſpãlis fi
nis in ope.ibi eſt ſppalis virtus vel viciũ oppoſitũ

Sed in tali ſcandalo eſt ſpãlis finis.ſ.intendere

ruinam ſpũalẽ. i peccatũ ꝓximi.et q;uis ex qͥlibet
aceu peccati poſſit qͥs intendere ruina pximidum
ſq; agit illud ea intentiõe vt ſuo exemplo vel vbo ĩ

ducat aliũ ad malũ.vt furando o ccidẽdo. peierã
do.foꝛnicando.⁊ hmõi ꝓpter qð omne pctm̃ pot
eſſe materia ſcandali actiui.tñ vltra maliciã ma/
rerie ex illa ſpãli intentione inducẽdi aliũ ad ma⸗
lum ꝑ illud habet qð ſit ibi ſpalc peccatũ.ſed põt
etiã reꝑiri iſtud pccm̃ ſpeciale ſcandali ſine mate⸗/
ria alioꝝ peccatoꝝ.cũ vicʒ q̃ͥs facit aliqͥd qð de ſe
nõ eſt malũ ſed habet ſilitudinem mali intendenſ
ꝑ illud inducere ad ruinam ſi icut ſiqs recũberet i

idolio vel comederet idolotica ea intentiõe vt in

ducerʒ alios ad ſilłia faciédũ inueneratõem idoli

ð tñ ipᷣe nõ veneraretur.illud de ſe malũ nõ eſſi
ſed ꝓpter intentionẽ pꝛauã ↄmitteret ſpãle pecca⸗
tũ Uã ⁊ apls admonet a talibo abſtinere etiã nõ
intendẽdo ruinã ꝓximidicẽs. Ro ruij.
eſt mducare carnẽ ⁊ nõ bibere vinũ.nec in q̊ fra

ter tuuſoffendit. aut ſcandaliʒat᷑.aut infirmatur

ſcz agere qͥ.ſ.qͥs põt ↄmittere ſine niculo vel detri
mento ꝑſone ſue. Ct appellat offenſionẽ indigna⸗

tionẽ alicuiꝰ ʒ eũ qui peccat. Infirmitatem vero

ꝓmptitudinẽ ad ruina. Scandalũ aũt ip̃am ipa
ctionc.ſ.ruinam in pctm̃ vel retardatio a bono.
et ab oiba cauendũ Eſt aũt iſtud pctm̃ aliqñ moꝛ
tale aliqñ veniale ſᷣm tho in. uij lã moꝛtaleẽ cuʒ
quis ꝑ ſuũ verbũ vel factũ quodcũq; intẽdit idu

cere ad moꝛtale Silr etiã ſiqs ꝑ act peccati moꝛ
calis intẽdit iquer̃ ad veniale eẽt moꝛtale.puta

ſiqs inferat alicui umceliã. detractionẽ.⁊ deriſi
onem notabilẽ.vt faci
iuſmodi.Sed ꝑ actũ pcvenialis intẽdit induce
re ad pecm̃ veniale ẽt veniale eſt. De tali ſcandalo
moꝛtali diẽ xus Mat.xviij. Qui ſ. cãdaliʒauerit
vnũ de puſillis his.expedit eivt ſuſi pẽdat᷑ mola aſi
nsaria in collo eius.⁊ demergar in ꝓfundũ maris
vbi diẽ Hiero. Multomeliꝰc p culpa bꝛeuẽ reci⸗
pere penã quaʒ cternis cruciatibo ſeruari. ſʒ pena
eterna non debet᷑ niſiꝓ moꝛtali. Uñ ex h̊ onñdit᷑ſcã
dalũ actiuũ aliqñ eẽ moꝛtale.Ad qð etiã facit qð
ait apls.i.Coꝝ.viij.vbi loquẽsdeſ. candaliʒãtibꝰ
alios oꝑ bo ſuis.inqͥt.ꝑcutiẽtes ↄſciam fratrũ in
firmã in xpᷣm peccat/.ſed pctm̃ qð in deũ amittit᷑
eſt moꝛtale.qꝛ ſolũ moꝛtale auertit a deo. canda/
liʒare aũ t alios ẽ peccare indeũ ſᷣm inductã auctẽ
Agd idẽ facit qð ait Aug.de pe.di i.noli putare te
nõ eſſe homicidã cũ fratri tuo malũ ꝑſuades ſcilʒ
moꝛtale.ſi eni fratri tuo malũ pſi uades.occidiſte
⁊ aliqñ frẽm ipᷣm cũ.ſ.aſſentit ꝑſuaſio ni male.qð
ẽſcandaliʒare,nõ aũt o ccidit᷑ aia niſit iꝓ moꝛtali ĩ

1

Bonũ nõ

Wuu iraſci vl indigri ⁊ hbu

Balaaʒ ariolus filios iſrł.ſeu potius docuit ba

qstum. ſ. pꝛiuatur ꝑ üũlud gratia.ſic ſcandalizauit

laac regẽ moabitarũ quõ ſcandaliʒ aret pptin iſrk.
ꝓut ðꝛ Apoc.ij.Docebat balaac.ſ.ipᷣe balaam mit
texe ſcandalũ coꝛã filijs iſrl. cõſulendo vic; ꝓÿmu
lieres oꝛnatas.moabitas mitteret ad caſtra filio
rum ifrł cũ idolis eaꝝ vt inclinarẽt eos ad foꝛni

candũ cũ eis ⁊ ꝑ hocad idolatrandũ qð malũ ſe/

cutũ c.ſed acriter punitũ cũ illis q ↄſuluerũt ⁊ de

gerũt illud ſcandalũ vtʒ Nume.xxuij.Iſtud autẽ

ſcandalũ actiuũ nõ eſ in pfectis ⁊ de ipis loquit᷑

auctas ps.Non eſt illis ſe candalũ actiuũ.ſ.ꝑfect’.

Et rõ ſᷣm tho.qe.arti.v.qꝛ ſcandalũ acciuũ pꝛo

pꝛic eſt cũ aliqͥs facit vel dicit aliqd intendẽo idu⸗

cere ad ruinã. vel ſi nõ intendit hocipᷣm.tñ opꝰ ta
le eſt vt natũ ſic inducere aliũ ad ruinã qð euenit

qꝛ inoꝛdinatũ eſt. ad pfectos aũt ꝑtinet ea q agũt
ym reglam rõnis oꝛdinareym illud.i.Coꝝ.xuij.

Omnia honeſte ⁊ m oꝛdinẽ fiãt in vob.⁊ cipuc
hanc cautelã adhibent in his in quibo nõ ſolũ ipᷣi

nõ offenderẽt ſed etiã alijs offenſionẽ ꝑarent Et ſi

3

qd in eoꝝ dictis vel factis ab hac moderatioe de⸗
ſit h̊ puenit ex infirmitate humana ſᷣm quã a ꝑfe⸗

ctione deficiũt.nõ tñ intm̃ deficiũt vt multuʒ ab
oꝛdine rõnis recedat᷑ ſed modicũ 2 leuiter qð non
eſt tã magnũ vt ex h̊ rõnabłr poſſit ab alio ſumi

occaſio peccãdi.⁊ pᷣcipue moꝛtaliter qð impoꝛtat

ſtricte ruinã Docuit xpᷣs ſuo exemplo vitare alio

rũ ſcandalũ qñ ſoluit tributũ cũ tñ nõ teneret᷑ di.

Petro. Ut nõ ſcandalizemus eos.vade ad mare?
mitte hamũ. Math. xvij. Quo exẽplo docz Bre.
cum qᷣs ſcandaliʒat᷑er infamia orta q aliq̊s debẽt

oñdere innocẽciam ſuã ſeexcuſando ad tollendũ

72 .

ſcandalũ oꝛtum. xi.q.iij inter verba. S candaluz
paſſiuũ ðꝛ ſᷣm tho.ij ij. q.xliij.arti. iij. cũ qͥs ex diꝗ⸗

ctovel facto alterius bono vel malo vel hñti ſpẽʒ

mali ſcandaliʒat᷑ i.in aliqð pctm ruit. Nõ eni ru
it qs ruina ſpuali niſi ꝑaliqð peccatũ. nõ eſt eniʒ
ſcandalũ paſſiuũ ſpãle pctm qꝛ ex dicto vel facto

alterius ↄtingit aliquẽ ruere ᷣm quodcũq; genꝰ

peccati. Nec hocipᷣm qð eſt ſumere occaſionẽ pecx
candi ex facto vel dicto alterius ↄſtituit ſpecialez

rõem peccati.qꝛ nõ impoꝛtat ſpãlem defoꝛmitatẽ

ſpecali virtuti oppoſitam Et hoc ſcandalum paſ/
ſiuũ qñq; eſt veniale cũ.ſ.quis ex facto vel dicto

alterius inoꝛdinato ruit in veniale peccatũ.moꝛ

rale autem eſt cum ex inoꝛdinato facto vl dicto al
terius labitur in moꝛtale ſiuc hoc intendat ſiue ñ

intendat ſe candaliʒzãs ⁊ aliqñ ſine pctõ alteriꝰ qs
ſcandaliʒat᷑ guiter peccãs.ſicut cũ qͥs turbaĩ ł ali
qð aliud malu agit ex bono oꝑe vel doctrina rõa

bili alterius. Et ſic phariſei audito verbo a xpᷣo

ſq; non quod intrat ꝑ os ⁊c.ſ. cãdaliʒati ſunt ma⸗
thei.xv.Et ſic apoſtoli ex paſſione chꝛiſti ſcanda/
liʒati ſunt. am videntes euʒ capi ⁊ ita male tra

ctari amiſerunt fidem de eius diuinitate quã pꝛi

us crediderant per multa ſigna pꝛobabilia edo 6

cti.Et ſic in ruinam ceciderunt Secũdum illud

quod pꝛedixerat eia dicens.Omnes vos ſcanda⸗

lum patiemini in me nocte iſta. Matbei viceſi⸗

moſexto. Et certum eſt ꝙ in xpᷣo nullum fuit pec
catum.nec etis id aplłis pᷣdictibo fideʒ xpᷣi quo.d

S

— —

—„ —

— —-ʒ

— — —

. 2
— — —,. —— — — 0æ „„„„„ — —

——, — — ———

inoꝛdinato facto ꝑmi
aliqð malũ.et iõ ſignãter ðꝛ mat.xviij. Ue mũdo
a ſcandalis. Multi eni incidũt in maꝗ pctã qᷣbꝰ
ve dãnatõis reſeruat᷑ ec factis ⁊ dicc alioꝝ.Docʒ

Capitulũ. IIII.

tamen erat iudeis ſcandalũ vt vꝛ.i.Coꝝ.i.Et ſie

ſcãdalũ actiuũ erat nõ in xpᷣo ſed in ſcãdalizatis.

qꝛ ipii ſe ſcandaliʒabãt er indiſpoſitõe ſua ſumen⸗
tes ſibi ruinã ex facto vel dicto xpᷣi qð nõ erat de

ſe inducciuũ ad ruinã ſed ad vtutẽ.m tho.vbi.
Et Mat. ci. Beatrus qᷣnõ fuerit ſcãdaliʒat⸗ ĩ ine
id ẽ.qͥ vidẽdo vel audiẽdo paſſionẽ meã nõ in de/

dignet᷑ er öᷣ credere diuinicatẽ meã ppter ignomi/

nià paſſionis Hocaũt ſcandalũ paſſiuũ ꝓpꝛie nõ

repi? ꝑfectis in caritate. ⁊ ſi dicit põ. Nõ eſt illis

ſcʒ ꝑfeccis ſcandalũ paſſiuũ ⁊c. Et rõ ſᷣm tho . ij · ij
q.xliij.ar. v. Scandalũ paſſiuũ ĩpoꝛtat quãdã cõ
monitionẽ animi a bono in co qͥ ſcandalũ patit᷑.

Nullus ant ↄmouex?q rei ĩmobili firmiter inberʒ

Maioꝛes aũt ſiue ꝑfecti ſoli deo inherẽt cuiꝰ ẽi⸗
mutabilis bonitaa.qꝛ ⁊ ſi inher ẽt ſuis pᷣlatis nõ
inherẽt eis niſi inq; tuũ ipᷣi plati inherẽt xpo.ſᷣm il
lud.i.Coꝝ.uij. Imiratoꝛes mei eſtoreſic ⁊ego xpᷣi
Vã q;=tũcunq; videit alios in ſuis dictis vł fact
inoꝛdinate ſe hre ipi a ſua reccitudine nõ recedũt
gm illud ps. Qui ↄfidũt in dño ſicut mõs ſyon.ſ.
firmi crũt.nõ ↄmouebit᷑ ineternũ q hitat ĩ hieriʒ.
Nõ q̊ in his qͥ pfecte adherẽt deo ꝑ amoꝛX inuenit
ſcandalũ.qᷓ;uis eni ꝑfecti viri ex infirmitate car⸗
nis incidant interdũ in aliq̃ peccata venialia nõ
tñ ex alioꝝ dictis vel fac
ctam rõem ſcandali.ſed põt eẽ in eis aliq̃ ꝓpinꝗᷓ⸗
tio ad ſcandalũ ſᷣm illud põ. Mei aũt pene moti
ſunt pedes.qꝛ zelaui ſuꝑ iniq̊s ⁊c. Qð auteʒ dixit
xpᷣs petro. Scandalũ es mibi. Math. xvi. ibi ſu
mit impꝛopꝛie ſeu large ſcondalũ ꝓ ipedimẽto nõ
lonẽ ſuã xpᷣs diſcipulis in via Petrus pietat
affectu ad eũ poſuit ſe aũ eũ q̃
icer ſuũ ad locũ paſſiõis di. Pꝛopitiꝰ eſto tibi.nõ
erit tibi h̊.iõ xpᷣs dixit ſibi Uade poſt me ſcanda⸗

fſeʒ xps fuit ſcandalizatus ſed qꝛ cum narraſſet
pait

lum es mihi:i.impedire vis paſſionẽ.Nõ ̊ ꝑfecti

ſed ĩꝑpfecti ⁊ mali ſunt qͥ defacili ſcandalũ paſſiuũ

LH

incurrũt. Uñ Hiero.diẽ ſuꝑ illud Mach.xvii ·

Qui ſcandaliʒauerit vnũ de puſillis iſtis diẽ No
ta ꝙqͥ ſcandaliʒat᷑ guulus eſt.i.iꝑfectꝰ.maioꝛes ei

id ẽ ꝑfecti ſcãdalũ nõ recipiũt.O qᷓ;ta fatuitaſl hbo

minũ vt imitari velint exempla maloꝝ.⁊ non ꝓ⸗
boꝝ. Quis ẽ ille ta demẽs qͥ ſi videat aliũ in fluui
uim ſe iactare.vel ſe vulnerarc.aut res ſuas ꝓijce⸗
re.velit illũ imitari etiã ſi ſit potẽs vel ſapiẽs ⁊ ñ
potius illũ irrideat illũq; imite? qͥ qrir pmotõem
bonoꝝ ſuonet q̃ ſunt vera bona niſi vᷣtuoſa oꝑa
O qᷓ;ta fragilitas ꝑſonaꝝ vt ex q̃libet leui vᷣbo vl
ittat ſe ſcandaliz ari.i.ruere ĩ

aũt xpᷣs ibidẽ vitare occaſiones qͥba qͥs ſcandali⸗

zatur di. Si oculuſtuꝰ dexter ſcandalʒat te erue
eñ ⁊ pijce abs te.Et idẽ diẽ de pede ⁊ manu. Ubi
notandũ ꝙ nõ dʒ illud intelligi.ita ſuꝑficialłr ſiẽ
fecit ille iuuenis qͥ audiẽs ab.pe.martire cũ ſiꝭ/

bi ↄfeſſus eſſet ꝙ pede calcẽ dediſſet matri.abſci⸗

dit ſibi pedẽ ſed tñ miraculoſe fuitꝑ eũ ſi ibi reſtitu
tus.Quãtũ igit᷑ad ſenſum l̃alẽ vult dicere xpus
ꝙ ſi oculus.iiaſpectus alicuiꝰ rei.puta młierj ſca

ctis ſcandaliʒaut᷑pm ꝑfe⸗

dalizami

dalizat te.i.dat tibi occaſionẽ ruendi in peccatũ

tempcatiõis ↄcupie.vel odij vel auaricie ⁊ hmõi.

ita ſcʒ ꝙ ex viſu talis rei vel ꝑſone ruis in pctm̃ vł
foꝛtiter ipugnaris remouea te talẽ aſpectũ nõ re
Ficige illud.⁊ ſic oculũ ſalubꝛit᷑ eruiſti ⁊ nõ ſcan

alũ recipics inde. Silr de pede ⁊ de manu itelli
gẽdo ꝓ pede acceſſum ad aliquẽ locũ qvideat᷑ mul
tũ vtilis.ſed ſi exendo ad talẽ locũ ſcandaliʒaris.
qꝛ ibi ſunt q te ad pctm̃ inducãt.nõ vadas et pe⸗/
dem abſcidiſti. Si manꝰtua dextera.i.aliqð opꝰ
etiã qð in ſe eſt piũ vel ſpũale eſt inductiuũ ad pec
catũ.puta audire ↄfeſſionẽ alicuiꝰvñ cadis in la-
ſciuiã.vel quẽ nõ intelligis in ſuis factis ꝑꝑ iqᷣꝛã⸗
tiam tuã abſcide.i.nõ facias tale opus. mo ꝛalit
vero oculꝰderter eſt ↄſideratio ſpeculatiua vel ex
ercitiũ vite ↄtẽplatiue vel doctoꝛ aut ↄſiliariꝰ vel
pᷣlatus alicuiꝰ.manus eſt exercitiũ vite actiuevel
aliqͥs amicꝰvł bñfactoꝛ q̊ indiget ł oꝑãndo vel in
viuẽdo ł ſubueniẽdo ncẽitati ſue.· Pes ẽ affectio ĩ
aliquã ꝑſonã. Uñ Aug.Pes meus ẽ amoꝛ meꝰco
feroꝛ q̃cũq; feroꝛ.q̃ affectio ⁊ ſi videat᷑ pũal ſi ſcã
daliʒat te qꝛ inde płimũ tgis amittis ⁊ i dei amo
re tepeſcis vel in temptatões incidis qᷓues vł als
quietẽ ꝑturbas.de h̊ murmura᷑ ꝑꝑ indiſcretã buj
iuſmodi ↄuerſatiõcm.Oĩia iſta tollẽda ſt etiã ſivti
lia mniltũ viderent᷑ vt nõ incidat qͥs ĩ ſcadalũ paſ⸗
ſiuũ.Et idẽ de affectiõiba inoꝛdinat ad liberos ⁊
ad honoꝛes officia ẽᷓdꝰ⁊ hmõi. Uñ ⁊ ꝓuerb.xxij.
Noli eſſe amicꝰhoi iracũdo ⁊c̃.ne ponas ſcãdalũ
aĩe tue.Et Ecẽi.vij.ðꝛ. Noli q̃rere fieri iudex ſi nõ
vales vᷣtute erũpere iniqͥtates.ne ponas ſcanda⸗
lum in agilitate tua.Et Ecc̃i.xxxij. Ne tradas te
vie laboꝛioſe.ne ponas anime tue ſcandaluʒ.Et
xpᷣsait Jo.xvi.Hec locutus ſum voh vt nõ ſcan⸗
i. Scandalũ occaſionatiuũ ẽ qð eſtꝑac
cidẽs ⁊ pᷣter intẽtionẽ vt cũ qͥs ſuo dicto ł facto ĩ
oꝛdinato nõ intẽdit dare alteri occaſionẽ ruine ſʒ
ſolũ ſue ſatiſfacere volũtati.⁊ ſic ſcanaalũ nõ ẽ ſꝑʒ
ſpãle pctiñ qꝛ ꝙ ẽ ꝑ accidẽs nõ Norueſ. pẽz ᷣm b.
tho.ij.qͥ.q.xluij.ar.iij.Et ſcanod.lũ põt eſſe ⁊ veni
ale ⁊ moꝛtale. Ueniale cũ.ſ.qͥᷣ? ↄmittit actũ pcti
venialis ł actũ qͥ ſᷣm ſe E bz aliquã ſpein
mali cũñ aliq̃ leui indiſcætioe vñ aliqͥs ſcandaliʒa
tur ſen trabi põt adaliqð petm̃.moꝛtale aũt cũ cõ
mittit actũ peccati moꝛtalis alijs manifeſtũ.ſiue

etiã qꝛ ↄtẽnit ſalutẽ ꝓximi.vt ⁊ ꝓ ea ↄſeruãda ñ ꝑ

mittat aliqͥs facere qð ſibi licuerit qᷓ;tũcũq; quis
ſcãdalizet᷑. ⁊ tẽ ẽt unizro qꝙ eẽt ð ſe veniale ! ha
beret ſpẽm mali eſtimãdo ꝙ aliqᷣs ex tali actu eiꝰ
ruẽt ĩ aliqð moꝛtale ⁊ ſine ſui ꝑicło vel detrimẽto
poſſet illud dimittere ⁊ nõ faceret.qꝛ nõ curat de
ſalute ꝓpximi dũmõ ſue volũtati ſatiſfaciat.eſſet ei
mortale qꝛ caritatẽ q̃ qͥs tenet᷑ puidere ſalutip⸗

ximi ſiẽ młr ꝑpẽdẽs ł eſtimãs ex ſignis aliquẽ tra

hi ad ↄcupiicẽtiã ſui eẽ mrioniũ.offerat ſe indiffe
renter aſpectui illiꝰ nõ intẽdẽs ex bᷣ illũ inducere
ad ↄcupiſcẽtiam ſuam ſed nec etiã de bᷣ curãs ſed
volẽs ſatiſfacere volũtati ſue ſeu leuitati ĩ diſcur
rendo ꝑ loca vel moꝛando ad boſtium domus vł
feneſtras ex quadam curioſitate vel vanitate. vt
laudetur de pulchꝛitudine.moꝛtale eſſet. Se⸗
cus aũt ſi hoc non eſtimaret vel non bene poſj

Cithlus vII

ſed illa dimittere. vt qꝛ opoꝛtet ire ad ecciam. vei

„ — — * *„

alia loca.⁊ aliqñ eũ vicinis moꝛari in via ne red

dat ſe alijs oneroſam.⁊ de eo diſplicẽtiaʒ habeat.·
Silxr cũ quis hʒ nimiam familiaritatẽ cũ aliq̃ ꝑp

ſonaſuſpecta ⁊ ſentit hoĩes ſcãdaliʒari nepharia
de eis iudicando ⁊ loquẽdo.nec vult dimittere ñ
curani ꝙ alij ſcandaliʒent᷑ quis nõ intẽdat aliqð
nephariũ.nec illos ſcandalizare.cũ nõ ſubſit cau
ſa neceſſaria illiꝰfamiliaritatis peccat moꝛtaliter

dando occaſiõem talis ruine. Et de bocintelligi
illud Mat.xviij. Ue illi ꝑ quẽ ſcandalũ venit. ve

uaut impoꝛtat damnatiõem eternã.Et ſignãterdi

cit venit.q.d.etiã ſi ̊ nõ intẽderet ſcq; ſcandaliza

re.tñ opus eius talę eſt ꝙ indevenit ſcandblũ.O
qᷓ; ð̊ miſerabile pctm̃ in mũdo abũdat.⁊ nullã vi
dent᷑ ſibi hoies facere ↄſciam.oꝛnatus mulierum
tamvanus.tripudiatus.⁊ cantus.qð eſt niſi ma
kni ſcandalũ ⁊ laqueꝰaiaꝝ. Ecce mulier inqᷣt ſa⸗
mon ꝓuer.vij.In habitu oꝛnata meretricio ad

capiẽdas aias.q.d.ad hoc oꝑat᷑ ille oꝛnatꝰ ad ſcã

dalizandũ ⁊ capiendũ aias peccato luxurie. Uer⸗
ba ⁊ geſtus laſciuijs plena q dicũt q̊̃tidie iuueneſ
inuicem ex loquacitate vel ſolatõ qͥd ſunt niſi ma
nũ ſcandalũ ſibi ⁊ alijs audiẽtibꝰ.Coꝛrũpũt enĩ
onos moꝛes colloquia mala ait.aplłs.i.coꝝ.xv
Cõtumelie.detractiones.deriſiones.ſuſurratio
nes.ↄtentiones. ⁊ ꝑturbatiões generãt vtiq; ma

gnũ ſcandalũ alijs.Ecci.xxiij. Suꝑbi⁊ maledicꝰ

ſcandaliʒabit ſcʒ alios.GBlaſphemie ꝑiuria.male
dicciones.fraudes nõ audire diuina.⁊ nõ ſume⸗
re ſacr̃a.⁊ alia mala oꝑa qͥ vidẽt filij in ꝑntiboſuis
qd ſunt niſi magna ſcadala eis vt ſilia diſcãt oꝑa
ri. Mala vita mãifeſta rectoꝝ ⁊ platoꝝ eccie am
bitio.auaritia.ſimonia.pompa veſtiũ. exquiſite
cepule.ſpẽs varie luxurie.nõne magnũ ſ. candaluʒ;
totius ꝓpłi xp̃iani. Uñ dñs Malach.ij. Scanda
liʒaſtis plurimos in lege ſcʒ ꝓpter exempla male
vite vrc.Et Miero.de eis.HPi vᷣtunt᷑i laqueũ toꝛ⸗
tuoſum ponẽtes ſcandalũ in oĩ loco.xxuij.qõ.iij.
Tranſſerũt. Sʒ vt dicit Gre. Scire dñt pꝛelati

„

ſi vnq; delinquũt.: tot moꝛtibo digni ſunt q̃t ex
empla ꝑditionis ad cceros trãſmittũt.ij.q.i.no
tũ. debet g qlibet auWe vᷣ̈bo vel facto aliqneʒ
ſcandaliʒet.iux illud aplłi.ij.caꝝ.vi. Nemini dan

— *

tes vllam offenſionẽ vt nõ vituꝑet᷑ miſteriũ nrjm

ꝑfecti in caritate vtiq; ſunt liberi etiã ab hᷣ genere

icandali. Nam ⁊ ſi ↄmittũt aliqñ aliq̃ pctã.tamẽ

non ſunt talia ⁊ tam mag ꝙ aliqᷣs rõnablr/ poſſit

ſibi ſumere occaſionẽ ruine ſpũalisbmtho.vbi.ẽ

ar. vi.⁊ ſic de hmõi. Pax multa ⁊c. ⁊ dum ꝑſeue
rant in ꝑfectione. pñt eni a gra diſcedereꝛ tunc fa
lca eoꝝ mala q̃ nota fiũt magis ſcãdaliʒãt qᷓ; alio
rum. t ex h̊ͥ aggrauat᷑ pccm eoꝝ magiſqᷓ; alioꝛ.
⁊ ſi arguat᷑ in ↄriũ qꝛ petrꝰ poſt aduentũ ſ puſſan⸗
cci fuit in ſtatu ꝑfectoꝝ.⁊ tñ getiles ↄuerſos ſcan
dalizauit in obſeruatione legaliũ. Un dic aplus
ad gallachas.ij.Cũ vidiſſem ꝙ nõ recte ambula⸗/
ret ad veritatẽ euãgelij dixi cephe.i.petro coꝛã oi⸗
bus. Si tu cũ iudeus ſis gẽtiliter ⁊ nõ iudaicevi
uis.quõ gẽtes cogis iudaiʒare g̊ ⁊c. Rñdet b.tho
mas vbi.p.arti.vi.ꝙ petrus peccauit qͥdẽ ⁊ repꝛe
benſibilis fuit ſᷣm ſniam auguſtini ⁊ ipius pauli.

õ

uig Hiero. dicat cõtrarium in hoc ꝙ ſubtrabe
bat ſea gẽtilibo vt vitarʒ ſcandalũ iudeoꝝ.qꝛh̊ in

caute aliqliter faciebat.ita ꝙ gẽtiles ad fidẽ ↄuer
ſi ſcandaliʒabant Nõ tñ factũ petri erat ita graue

peccatũ ꝙ merito poſſent alij ſcandaliʒari.⁊ ſicpa
tiebant᷑ ſcandalũ paſſiuũ abſq; boc ꝙ iu petro eet

ſcandalũ actiuũ ſed indiſpoſitio aut imꝑfectõ eo
rum eos ſcandaliʒabat. ́́ůð

Dueritur vnum bona. . V.

ſint dimittenda pptᷣr ſcandalũ alioꝝ vitandum

Et pᷣmo de ſpũaliba bonis. Scðo de tꝑalib Ter

tir̃ de ſacr̃alibo ⁊ vtrũ mutanda. Et p fundamen
to huins materie ſumat᷑ regula iuris q̃ ðꝛ Utiliꝰ

ſcandaluʒz naſci ꝑmittil qᷓ; veritas dimittat᷑.erẽ de

reg.iu.vtilius.vbi glo.ibi.⁊ b.tho.in.uij.notant
triplicem veritatem.ſ.vite.doctrine.⁊ iuſticie.⁊

dicit Hiero.ꝙ dimittendũ ẽ ppter ſcandalũ.ſ.vi

tandũ omne qð pᷣtermitti põt ſalua triplici veri⸗
tate ſcʒ vite doctrine⁊ iuſticie.Quinĩmo ⁊ vitas
iuſticie ⁊ doctrine qñq; ppter ſcandalũ dimitten

da eſt.ſ̃m tho. Ray.⁊ Ul.vn dantur vᷣſus. Eſt ve

ritas vite doctrinc iuſti cieq;· Pꝛimũ ſꝑ habeduo

alia ꝓpter ſcãdalũ linqᷓ.ſ.aliqn. Dð inteltigencuz

eſt nõ quidẽ vt doceat᷑ aliqᷓ falſitas ꝓpter ſcanda⸗

lum pitandũ ſed vt taceat᷑ veritas nõ neceſſaria.
Et ſilr nulli fienda eſt iniuſticia.ſ.vt damnet᷑ ino
cens ꝓpter vitandũ ſcandalũ alioꝝ.ſed doꝛmire

põt ſeueritas vt nõ puniant᷑ q meruerũt de bõis

igitur ſpũaliba q repiun? in veritate vite iuſticie-
doctrine.cũ querit᷑ vtrũ ſint dimittenda ppt᷑ſcan

dalũ vitandu. Rñdet b. tho.ij.ij.q.xliij.art.vij.

qõ iſta nõ hʒ locũ in ſcandalo actiuo qꝛ nibil faci

endũ eſt cũ ſcãdalo actiuo qð eſt factũ vel dictum
minus rectũ ſed hʒ locũ in ſcandalo paſſiuo Pꝛo

cuius declaratione notandũ ꝙ in ſpualibo bonis

qdã ſunt de neceſſitate ſalutis q pᷣtermitti ñ pñt
abſq; pctõ moꝛtali. Manſfeſtũ ẽ aũt ꝙ nullusdʒ
peccare moꝛtalłr vt alteriꝰpctm̃ ipediat.Et rõ eſt.

qꝛ magis tenet᷑ qᷣlibet ſuã ſalutẽ ſpũalẽ diligere qᷓ

cuiuſcũq; alteriꝰcũ nõ ſolũ ipᷣe actꝰ dilectõis.ſed
etiã ipᷣe oꝛdo diligẽdi ſit in pᷣcepto.qͥᷣ eſt vt pꝛius ⁊

magis ſe qᷓ; aliũ diligat ſᷣm tho.Fatueꝗqᷓ faciũt q
ꝓpt᷑ tollẽdũ ſcãdalũ alioꝝ qᷓ;tũcũq; gue perierat

vel aliqð crimiale faciũt.qð tñ frequeter accidit.
qaimo nec veniale ↄmitcẽdũ eſt pꝓpter alioꝝ ſcan
lalũ vitandũ.qᷓ;uis h̊ aliqñ dixerint. qð b. Tho.

vbi. S. repꝛobat.Et rõ ẽ ſᷣm ipᷣm.qꝛ b̊ implicat cõ⸗

traria Nã ſi facienqñ eſt iã nõ eſt malũ nec pctĩ.
Nullus eni peccat faciẽdo qð dʒ.ſi aũt pctm̃ ẽ eli
gibile nõ eſt. ̊ fieri nõ debet.Ad qð facit quod ait
Aug.xxij.q.ij.Faciat cũ ſaluti hoĩs niſi peccãdo
conſulere non poſſit.iam ſe exiſtimet nõ hr̃e qð fa
ciat.Et qᷓ;uis ꝑ veniale non to atur homini gra
tia ꝑ quã eſt ei ſalus.tamen inqᷓ;tum veniale di ⸗

ſponit ad mortale.⁊ ſic vergit in detrimẽtũ ſalu⸗

tis. Unde cõtra veritatem vite põt bene qͥs aliqũᷓ
facere quid qð ex genere eſſet veniale vtverbum o
cioſum et tamen dicendo ad tollendum ſcauda /⸗
lum vel ad ſubleuandum tedium. tunc non erit
peccatum nec pꝛopꝛie ocioſum niſi materialiter.

Quedam alia bona ſpiritualia ſunt que non ſunt

—— r v — — — — — —.,

——,—,)..W —.—

—— —

— — — —

——- = -

— — ——ð — — — — — — — —..—

unia⸗
ino
nmir
ehits

7

n
s
niſn
un
36, /
ns
uit
mit
40
i
iin
on

eczt
ingt
ed
Pi
11
gn
.

hmoi ſpũalia bona ſcandala ↄcitando.Et

ſcandalũ. ?2 ſi int incerdu occultanda vel differẽ/
da ꝓpter ſcandalũ puſilloꝝ vt dictu eſt. Si ̊ pꝛo

.

Caphiti

de neceſſitate ſalutis. vt dare elemoſins. ieiu⸗

nare ingredi religionem ⁊ hmõi.Et in his diſtin

guendũ de ſcandalo qꝛaut ſcandalũ qð exeis oꝛi
rur pcedit ex malicib cũ ſcʒ aliquivolũt im edire
dicit
ſcandalũ phariſeoꝝ qͥ de doctrina xpᷣi ſcandaliʒa
ban?᷑.⁊ hoc eſſet tõtemnendum ſicut xpᷣus docuit
Math.xv. dicẽs Sinite eos ſcʒ ſ. candaliz ari nec
dumittatis bona oꝑa ꝓpter tale ſcandalũ ex mali/
cia pcedens aut ſcandalũ ꝓcedit er infirmitatevt
ignoꝛantia.⁊ ðᷣꝛ ſcandalũ pulilloꝝ. Et ꝓpter b ſcõ
dailum ſpũalia oꝑa ſunt occultanda vel interduzʒz

differenda vbi ꝑiculũ nõ imminet quſq; redditca
rõne ſcandalũ eſſet. Si aũt poſt redditã rationeʒ

ᷣ ſcandalũ duret.iam videt᷑ ex malicia eſſe. Et ſic

Apter ipᷣm nõ ſunt hmõi oꝑa ſpũalia dimittenda.

Totandñ etiam ᷣm b. tho.vbi.S.ꝙ in veritatevi
te ⁊ doctrine ⁊ iuſticie nõ ſolũ comphendit id qð
eſt de neceſſitate ſalutis ſed etiã illud ꝑ qð ꝑfecti⸗
pueni ad ſalutẽ.ſᷣm illud i.Coꝝ.xiij.Einulami⸗
ni cariſmata melioꝛa. Uñ cõſilia nõ ſunt ſimplici
ter pᷣtermittenda necetiam oꝑa miſea rricoꝛdie pbe
erẽ⸗

„

pter ingreſſum religionis alicuius ꝑntes vei alij
ſcandanliʒant᷑ vſq; ad moꝛtẽ aĩe vel coꝛꝑis.nõ dʒ
aliquis ppter h̊ dimittere ingredi religionẽ.⁊oia
mala q̃ inde ſeqrent᷑ nõ imputant᷑ ei qͥ ingreditur.
ſed illis qui faciũt ſeipos ſine cauſa ſcandaliʒateſ
Si tñ ex aliq̃ dilatione iſta ſcandala aufferrivcri
ſulr eſtimarenĩ ⁊ illi ꝑiculũ nõ imminerec nõ valẽ
di poſtea religiõem ingredi differre deberer. Sci
enduin etiã ꝙ obſeruatio ↄſilioꝝ ⁊ impletio ope/
rum miſericoꝛdie ſunt qñqʒ de neceſſitate ſalutis
qð ptʒ in his qͥ iam nouerũt ↄſilia.⁊ in his in qᷣbo
er debito iminet defectiby alioꝝ ſubuenire vl i tẽ/
poꝛalibo.puta paſcẽdo eſurientem. vel in ſpũ alibo

docẽdo ignoꝛãtes.ſiue fiant debitũ ꝓpter iniũ ctũ

officiũ vtz in platis.ſiue ꝓpter neceiſitatẽ indigẽ⸗
tis. ⁊ tũc eadẽ rõ eſt de bmòi ſicut de his q ſunt ð
neceſſitate ſalutis. Quantũ igitur ad veritatem
doctrine cñ ðꝛ ppter ſcandalũ eſſe dimittenda. ᷣ
eſt ſic intelligendũ ſᷣm b. tho.vbi.S.vt nõ quidem
doceat falſum aliqð ꝓptervitandũ ſcandalũ.qꝛ hᷣ
eſt de neceiſitate ſalutis ſcʒ nõ docere falſitatẽ ſed
veritatẽ.⁊ etiã nõ tacere veritatẽ cũ eſt neceſſe ꝓ ſa
lute alioꝝ. Uñ Cri.dicit ꝙ nõ ſolũ ꝓditoꝛ ẽ veri
tatis qͥ tranſgrediẽs veritatẽ palaʒ ꝓ veritate mẽ
daciũ loquit᷑. ſed etiã qͥ nõ libere veritatẽ ꝓnũ ciat
quã libere pnũciare oꝑtet.aut nõ defendit verita

tem quã defendere cõuenit. pditoꝛ eſt veritatꝭ xi.

q.iij.nolite. Sed ipᷣe actus docẽdi põt pᷣtermitti
gm ↄgruẽtiam tempoꝝ⁊ꝑſonaꝝ ab co cui incum
bit officiũ ðocendi vel ſimpliciter qñ ex doctrina
ſeu pdicatione nõ ſequit᷑ aliqͥs fructus? ſcandalũ
alioꝝ.vel ſᷣm qᷣ.ſ.qͥ ad aliquã materiã.puta in a⸗
liqua ciuitate vei caſtra ſacerdotes ſunt ↄcubina
rij q̃ſi oẽs.nec eſt ſpecies coꝛrectiõis eoꝝ·qꝛ pᷣlati
nõ curant imo foꝛte ſunt in cadẽ damatione. Si
pᷣdicatoꝛ dicat ppło eos vitando in officijs ⁊ ſac/
mentis nec ſpꝑat ꝑ ̊ remediũ adhiberi ſed ſcanda
lum ſeqͥ.pmo ipᷣoꝝ clericoꝝ.ſcðo pri.qui nihilo

minus nõ vitabũt eos.audiendo etiã hoc eſſe p:e
ceptum eccleſie.vel contemnent eos et ſacrameta
eoꝝ. vt qͥd ꝑditio hec.q̃re nõ potiuſ reticẽdũ ppło
⁊ ignoꝛantia qͥ iuris poſitiui ẽ excuſabit eos.hec
Duran.oꝛdi.mino.in ſum.Et multa ſilia poſſent
hica near neccſl rſc Diſpeniar
celeſtis ſeminis nobᷣ eſt iniuncta.Ue ſi nõ ſparſe⸗
rimus.vt ſi tacuerimus Intelligit᷑ eni hᷣde doctri
na neceſſaria ad ſalutẽ.⁊ cũ ſperat᷑ fructus ecſi alij
inde ſcandaliʒent᷑. alias tacere docet. Hiero.xi.q
iij.quõ rge. Quantũ adveritatẽ iuſticie quõ ſit
dimittenda ꝓpter ſcandalũ ſcʒ coꝛrectio. Scien⸗

dũ ſᷣm b.tho. vbi S. ꝙ cũ penaꝝ inflictio nõ ſit ꝓ⸗

pter ſe expetẽda ſed infligũtur pene vt qᷣdaʒ medi⸗/
cine ad cohibendũ peccaãta. Ideo intm̃ hñt rõem
iuſticie inq;tũ Pectats ꝑeas cohibẽtur ⁊ſi nõ ipiꝰ
delinquẽtis qͥ ſi ex punitione maxime ſcandaliʒa
retur nõ pᷣtermittẽda eſſet punitio.ſed tñ alioꝝ q

ex punitione peccãtis ſibi cauere a malis ne ſilia

patianĩ.ſed ſi ex inflictiõe penaꝝ ſeu punitiõe ali⸗
cuius vel piuriß delinqnetig plura ⁊ naioꝛa ma
la poſſent ſeqͥ vel pbabiliter dubitaret᷑ de hmõi.tẽ
inflictio penaꝝ nõ ↄtinebit᷑ ſub iuſticia.⁊ tũc pũi
re nõ ꝑtinet ad veritatẽ iuſticie.⁊ ꝑ ↄñs non puni
re nõ eſt q iuſticiam.Et hͥ pᷣcipue accidit qñ mul⸗

titudo eſt in ſcelere vel aliqs qͥ bʒ magnam ſeq̃laʒ

adherentiũ. Uñ Aug.dicit. In hmõi cqis vbiper
graues diſſenſionũ iciſſuras nõ huius vel illiꝰ ho

minis ꝑiculum ſed ꝓpłoꝝ ſtrages iacet. detraben

dum eſt aliqͥd ſeueritati vt maioꝛibo malis ſanã⸗
dis caritas ſincera ſubueniat. diſt.l. vt ↄſtitneret
⁊ di.xluij.c. cõmeſſationes.⁊.xxiij.q.uij.c.nõ põt
Coꝛrectio aũt fraterna qꝛ oꝛdinał᷑ ad coꝛrecciõeʒ
⁊ emendatiõem eius qui coꝛrigit᷑iõ cũ de tali coꝛ
rectione veriſiłr creditur ꝙ ſcandaliʒet᷑. nõ tenet᷑
ad eam nec eam facere debet. fecus ſi nõ ſcandali
ʒatur ipᷣe coꝛrectus.ſed alij ex eius emendatõe.qꝛ
tũc nõ dimittẽda. Quantũ ad veritatẽ vite ꝑti
net vt nõ ſolũ quis abſtineat a malis ed etiaʒ ab
his q̃ hñt ſpẽm mali.Et ꝑꝑ b̊ digit apłs.Si eſca
ſcandaliʒat frẽm meũ nõ manaſicabo carnes ine
ternũ.i.Coꝝ.viij. Loquit᷑ enide carne idolis im
molata quã comedere pᷣgaae coꝛam ſimplicibus
habebat ſpẽm mali qꝛ erir credere ꝙ h̊ faceret
in veneratiõem idoli.Et ſicſcandaliʒabant᷑ in il/

lo q;uis non eſſet malũ nõ comedendo in venera

tiõem idoli.Et idem dicendũ eſt de quocunq; ci⸗
bo ſcʒ ꝙ cũ quis ſcandaliʒatur ſuꝑ eſu illius ab a

lio vt qꝛ eſt cõtra moꝛem patrie vel cõtra cõem ꝓ

hibitiõem q;uis in ſe illũ cibũ poſſet licite edere.
debet abſtinere ne alios ſcandaliʒet vel rõem aſſi
gnare. puta ſi ex infirmitate hoc facit.ibum aũt
neceſſarium ſibi ad vitam ſiue carnium ſiue alia⸗
rum rerum.non debet pꝛopter ſcandalum alioꝝ·
hboc dimittere ſimpliciter. quia hoc ꝑtinet ad ne⸗
ceſſitatem ſalutis ſᷣm Thomam vbi ſupꝛa. arti.
viij. ſed ſedare ſi apte pot. Infamiam etiam iniu
ſte exoꝛtam vnde homines quaſi credentes h ſcã/
daliʒant dʒ p poſſe purgareillis modie q licire
põt vel oñdendo inocẽtiaz ſuã ⁊ falſitatẽ obloqᷣn
tium vel appꝛobationes faciendo inducerevt con
uincatur de mendacio velꝝ alios modos iuſtos

Et h notat 8Sugei c. non ſu
fine dicit. Nobis neceſſaria eſt vita noſtra ſcʒ bo/⸗
na. Alijs ant fama nofrnrn.

— — —

ralibo bonis vtrũ ſint dimittẽda ꝓpter ſcandaluʒ
coꝝa quibo repetũtur. Rñdet b.cho.ij.ij.q.xliij.
arti.viij.Diſtinguẽdum eſt de hmõi bonis qꝛ aut
noſtra ſunt.aut ſunt ad ↄſeruandũ ꝓ alijs nobᷣ cõ
miſſa.ſicut bona eccie cõmittũtur pᷣlatis.? bona
cõia quibuſcunq; reipublice rectoꝛibo Et talium
cõſcruatio ſicut ⁊ depoſitoꝝ imminet his quibuſ
cõmiſſa ſunt ex neceſſitate Et iõ nõ ſnnt ꝓp᷑ſcan⸗

dalum dimittẽda quin ſcʒ repetant᷑ vel ꝑmittẽda

auferri.ſicut nec alia qͥ ſunt de neceſſitate ſalutis
Et ſic b.tho.cantuariè. archiepᷣus nõ dimiſit qͥn
repeteret res eccie qᷓ;uis iude ſequeret᷑ ſcandalum
regis anglie.Si vero bona tꝑalia noſtra ſunt.et
ipᷣoꝝ dñi ſumus dimittere ea diſtribuẽdo ſi peneſ
nos ſunt.vel nõ repetendo ſi apud alios ſunt pꝛo
pter ſcandalũ qñq; debemus qñq; nõ debemꝰ. ſi

enĩ ſcandalũ ex hoc oꝛiatur ꝓpter ignoꝛãtiaʒ vt qꝛ

puter eſſe ſua qui detinet vel ꝓpter infirmitatẽ ali
oꝛum qð ſupᷣ dictũ eſt eſſe ſcandalũ puſilloꝝ tunc

vel dimittẽda ſunt totaliter vel aliter ſedandum

ſcandalũ puſilloꝝ ꝑ aliquã admonitiõem. Unde
Aug.in ſermone dñi in mõte.Dandũ eſt qð nec ti
bi nec alteri noceat q; ab hoĩe credi põt. Et cũ ne
gaueris qð petit.iudicanda eſt ei iuſticia.Et me⸗
lius ei aliqd dabis cũ petetẽ iniuſte coꝛrexcn ali
qñ vero ſcandalum qð naſcitur ex repetitiõe ſuo⸗
ruʒ bonoꝝ ꝓcedit ex malicia.qð ceſt ſcandalũ pha
riſeoꝝ: Et ꝓpter eos qᷣ ſic ſcandala ↄcitant nõ ſũt

tꝑalia dimittẽda.qꝛ h̊ noceret bono cõi.daretur

enĩp hoc malis occaſio rapiẽdi aliena.⁊nocerʒ ẽt
ipis rapiẽtib q retinendo aliena in pccõ ꝑmane/

rrentc. Uñ diẽ Greg in li.moꝛał.qꝙ cũ quidaʒ tem⸗/

Titulus vVI.

c.non ſunt audiẽdi vbii
onem.ad que tñ non tenebanẽ de neceſſitate ſalu⸗
tis ſieut ꝙ Ambꝛoſius phibuit Thodoſiũ intraæ
re ecciam ante publicam pniam factã vel eum in

De ſecundo ſq; de tẽpo. J. x

poꝛa la nob rapiũt.ſunt tolerãdi. Quidam vero

ſeruaca equalitate ꝓphibẽdi nõ ſola cura ne noſtra

ſubtrahãtur. ſene rapiẽtes nõ ſua ſcipᷣos ꝑdant
hec Greg Si eil paſſim pꝑmitreret᷑ hoibo malis
rane aliena. vergedet hoc indetrimentũ veritatis
vite ⁊ doctrine ⁊ iuſx
Juſte tñ ⁊ pie eccia abſt det a decimis exigẽdis in
terr in quibo nõ eſt oſuetudædecimas ſoluere ad
vitandũ ſcãdalũ hoim. Sicut etiã apłs ſeminãs
ſpũalia coꝛinthis pic abſtinuit a recipiẽdo ſeu pe

tendo tꝑalia ab eis ne offediculũ daret euanglio
ne ſcʒ illi ſcandalizarent᷑ ſi petiſſet ab eis quod nõ

erat ↄſueti.hec tho. Si aũt tyꝛanñus aliqᷣs tene/

ret aliq̃ bona eccie ⁊ ex repetitiõe inde ſe equeretur

ſcandalũ nõ ſolũ tyꝛanno ſed eccic ſeu ꝓplo vł cle
ro ʒ quẽ ille malignaret᷑ ita ꝙ maius elſet dãnuʒ
ſequẽdũ erx tali repetitione ⁊ rehabitione q; ex eiꝰ

re vecatiõem ſuam. Et qð dictũ eſt ꝙ non dñt di⸗
mitti talia ꝓpter ſcandalũ intelligendum vide⸗
tur pꝛopter ſcandalum in illius ſolius.vłita ꝓñ
ſequat᷑ aliud maius ſcandalũ.De facto b.cho.cã⸗
tuarieñ.põt dici ꝙ forte illis tꝑalibo q repecebat
crant annexa ſpualia quoꝝ rex nõ erat capax. ſiẽ
ius ꝑcipiendi decimas ⁊ hmoõi.vel etiã qꝛ milta fe

ꝛ ſic eſſet ̊ regulã iuris.

—
—
— , *

—U

cerunt ſancti ad ſuperogatiõem ⁊ maioꝛcʒ pfecti

choꝛo ſtare ⁊ hmoi,.

Zertio de ſagamentis . xI

vel etiam ſacramentalibi ⁊ vſu eoꝝ vtrũ falſitts
aut fictio vel mutatio f eri debet ꝓpter ſcandaluz
vitandũ.Et dicendũ ꝙ nulla fictio vel abuſuas-
mutatio ſubalis fies debet. Un nunq; debet da⸗

ri hoſtia nõoſecrata ne indigne accipiens ad iudi
cium ſui ſumat.qꝛ ꝑ hoc nõ euadit iudiciũ ſumẽs
⁊ ſacerdos moꝛtaliter peccat.Sed ſi peccatoꝛ eſt

notoꝛius negare debet q;tumcũq; ſcandaliʒetur

ſi ocultus denegare nõ dʒ Silr Srer ſcandalum
vicandũ ↄfitentis qͥ ſi nõ abſolui: pmittit ſe mul⸗

ta mala factuꝝ. vt deſperatũ. nõ debet abſoluere
eum ſi nõ ꝓponit ſe a moꝛtalibo abſtinerc. Simiii

ter nõ debet qͥs ꝓpter quodcunq; ſcandalũ vitan/

dum vel ſue infamie vel alion turbatiõis celebꝛa-
re in moꝛtale exiſtẽs ↄtritus ⁊ hmõi.De ſacram?⸗æ
talibo aũt licet dicãt Guil.⁊ archidi.ꝙ poſſit fieri
fictio in eis ꝓpter vitandũ ſcandalũ.puta in alid
monaſterio de moꝛe eſt ꝙ ↄſecreut᷑ virgines qᷓ ↄnſe

cratio eſt qͥd ſacramentalc.in cuius officio illa 4

cõſecrat᷑ dicit ſe eſſe vᷣginẽ ⁊ ſic eſt ibi fictio ſeu mę
daciũ ſi hoc dicat dum conſecrat᷑ qͥ occulte amiſit
virginitatẽ. ꝙ ſi illa verba nõ diceret vel nõ cõſe⸗
crart?᷑.haberet p coꝛrupta ⁊ ſic magnũ ſcandalum
⁊ infamia ſequeret᷑ ei. Uñ dicũt pᷣſati ad tollendua

ſcandalum tale poſſe fieri talẽ ↄſecratiõem cũ il/
lis verbis virginitatis.ſed Al.⁊ Tho.⁊ Pe.de pa

lu.in.uij.aſſerunt oↄtrariũ ſcʒ ꝙ hoc fieni non deg/
bet.qꝛ nec ſacramẽta neq; ſacralia ꝓpter vitandu
ſcandalũ debent mutari.ſed poteſt adhiberi que/
dam cantela ad tollendũ ſcandalum.puta vt fi=t

que non ſunt de ſubſtantia velivirginalis.vt ac/
cenſio candelaꝝ ⁊ hmõi.mutatis bis quc ſuntde

ſubſtantia veli virginalis. verba ſcʒ quedicuntẽ in
impoſitione veli mutato noie virginitatis in no

men caſtitatis. Satis cõcoꝛ. Hoſti.⁊ Goff. ꝑ id
qð habetur ex qd me.cau.c.i. Nomen virginitat⸗

congruere poteſt coꝛrupte.ſi continens ſit. Mu
tatio in ſacramentis quo ad ſubſtãtiã fieri nõ po
teſt ꝓpcer ſcandalum vitandum vel alia de cauſa

etiam ex diſpenſatione pape.quia ipᷣa ſunt de in /⸗
ſtitutione diuina.poſſet autem fieri in his que nõ
ſunt de ſubſtantia ipᷣo diſpenſante.vt circa ritus
eoꝝ.Diſpenſauit aũt Greg.in quodaʒ loco ex ne
ceſſitate ſcʒ ꝓpter carentiam epᷣoꝝ ꝙ ſumplices ſa⸗

cerdotes poſſent criſmare ſeu ſacramentũↄfirma
tionis cõferre ad tollendum ſcandalũ vt ptʒ diſ.
n eperie eba xcv.c.ꝑuenit.qð de iure cõmuni fieri non poteſt.
carẽtia.licitũ ⁊ iuſtũ vr.hoc eni videt᷑ eſſe reddime

yt ibi ſubditur in.c.ſe.⁊ glo.⁊ b. Lho.in.uij.jn q̃
ſolus papa diſpenſare poteſt et non alius.alias

non eilet ibi ſacramentum confirmationis ſi per

alium fieret q; ꝑ epᷣm. ſᷣm Tho.
Capitulum quintum de blaſphemia.id eſt ma

ledictione que fit multipliciter contras deum vel
creaturas.

=

4

.
..
1

. ſumi bie blaſphemlapmale ictõe
utetiam vulgariter ſumit. Pꝛo cuiꝰ ðclaratõe

fs Tho. diẽ ſe.ſe.q.lxxvi.art.i.ꝙ maledicẽ ideʒ
eſt ꝙ malũ dicere Dicere aũt triplłr ſe bʒ ad id qð
dicit. Uno mõ ꝑ modũ enũciatõis. ſic aliqͥd exp
mit᷑ mõ indicatiuo. Et ſic maledicere nihil alið
eſt qᷓ malũ aluꝰ referre.qð ꝑtinet ad detractõeʒ
vnð detractoꝛes qñq; malechci dicũtur.Sic ſu
mitur leui.xix. Surdo ñ maledices.i.abſenti ñ
detrahes. ⁊.xi.q.iij.in cunctis. Ubi diẽ gre.ſcri
hens cuidã epᷣo infamato iniuſte.Sãctitas via
debet mẽtẽ ſuã a maledicoꝝ rumoꝛibo hoĩm atʒ
obtrectatiõib diſiũgere.⁊ ſola q interne vite ſt
atʒ vtilitati ſubditoꝝ ꝓficiũt cogitare. Sic etiã
ſumit di. xlvi. Clericꝰmaledicꝰ cogatur ad poſtu

landũ veniã. Scdo mõ dicere ſe hʒ ad id qð ðꝛ

ꝑ modũ cauſe. Et h̊ qͥdẽ pᷣmo ⁊ pncipałr cõpetit

deo ꝗᷣ oĩa ſuo vᷣbo feẽ. ᷣm illð põ. Dixit ⁊ fca ſũt.

Conſeqnt ouenit hoib qꝗͥ vᷣbo ſuo alios monent
ꝑimpiũ ad aliqᷣd faciendũ. Et ad pᷣ inſtituta ſũt
verba imꝑatiui modi. Et iſto mõ cũ iudex ꝓfert
ſnĩam pene in aliquẽ vel cũ pꝛelatꝰ eccłie exccõi
cat aliquẽ illũ maledicit. Si ̊ hoc ſac̃ ſub rõne
boni.ſ.iuſticie vt pctm̃ puniat᷑ vt iuſticia dictat
maledicere nõ erit pctm̃ nec ꝓpꝛie maledictio.qꝛ
intẽtio eius nõ fert ad malũ ſʒ ad bonuʒ. Di vo
ſub rõne mali faciat intẽdens malũ illiꝰ q ↄdem
natur inq̃ntũ malũ.ſic maledicere.i.excõicatõeʒ
inferre. vł aliã ſniam pene ſpũalis vel tꝑalis erit
pctm̃ moꝛtale.qꝛ ↄ; caritatẽ ⁊ iuſticiã Sic ſumit
xxuij.q.iij.S. Ipe dñs. De bᷣ ẽt uge dic⸗gen. He
us qui malediẽ meritũ eiꝰ deſigt cui maledicit ⁊
ſmmiam ꝓmit. vtpote quẽ nõ fallit neq; qlitas pec
cati.neq; peccãtis affectꝰ. Hõ autẽ qui pᷣ nõ põt
ſcire.nec ꝓpoſitũ mẽtẽq; alteriꝰ videre aut cogᷣſce

xc põt. Jdcirco ẽt ſi iudicant vł ſnĩiam ꝓmentis

intuitu pferat maledictuʒ.nõ põt eẽ maledicẽdi
cauſa vbi ignoꝛat᷑ peccant affectꝰ. hec ille. Uult
dicere ꝙ nõ pᷣt quis iuſte cõdemnari de pctõ oc/⸗

culto.Quãuis eniĩ peccant affectns in ſe non vi

deatur.ſiẽ nec coꝛ homis.tñ ꝑcipi põt ex aliq̊ ma

nifeſto pctõ ꝓ quo pena infligeda eẽt affect eius
Sima; Gults ſciri nõ poſſit qͥs ſit maledictusa
deo vᷣm finalẽ repbatõem.tñ ſciri por qs ſit a ðo
maledictꝰpᷣm reatum vite pñtis.Tho.ybi.S.
Tertio dicere ſe hʒ ad id qð ðꝛ.vt expᷣſſio qda⸗ʒ
affectus deſiderãtis id qð vbo expmit, Et ad h
ſunt inſtituta tba optatiui mõi.Facere ãt aliqd
et velle illð ſe ↄſequut᷑ in bonitate ⁊ malicia. Et
ſic maledicere aliquẽ.ſ.optando ei malũ non ob
aliqð bonũ ſed ob malũ eiꝰ ẽ pctm̃.Et de hac in

quit Aug. Hũanũ vitiũ tũc ſcit maledicta ꝑfer
re cũ foꝛte conuitijs aut iniurijs puocat᷑. Qð vi
ciũ volens rſecare apłs. ne maledicta maledict

2* Eutria hulcijs guo cemus. mandatũ nccariũ
fol uit vt benedicamꝰquo conuitiandi vitiũ re/

„

——

ecetur nõ quo adiudicãdi vᷣitas que hoies la⸗
tet pnunciandi auẽtas perimat᷑.xxuij.q.lij.ca.
deus qui. Ponit aũt aptus hoc Ro xij. vbi ait.

Benedicite ⁊ nolite maledicere.Sicut ⁊ dexõ0
dicit Pe.in pᷣma canõica.ij.c. um maledicere

nõ maledicebat cũ pateret᷑ nõ cõminabatur. Er
de hac hic agitur.que cõmuniter ꝓcedit ab ira.

Et poſſet ſic diffiniri ꝙ impᷣcatio ſeu appetittio

alicuius mali ↄ aliquẽ ꝑ vᷣba expᷣſſa.

De maledictoe inquit .§. 1.
pſalmiſta loquẽs deiniqs. quoꝝ os maledictõe
et amaritudine plenũ eſt. eloccs pedes eoꝛuʒ
ad effũdendũ ſanguinẽ.Contritio ⁊ infelicitas
in vijs eoꝝ.ps.xiij.Ubi tria notantur.
Pꝛimo deſcribit maledictõeʒ ꝓut eſt vicioſa.ibi
Quoꝝ os maledictiõe ⁊ amaritudie plenũ eſt.
Scðᷣo ponit affectionem ꝓut eſt pernicioſa.ibi.

Ueloces pedes eoꝝ ad effundendũ ſanguinẽ.

Tertio ſubdit ↄſecutõemput eſt anguſtioſa.ibi.
Contritio et infelicitas in vijs eoox.
Quantũ ad pᷣmum.Intantũ maledictõ eſt vitio
ſa inqᷓntũ habʒ ſecũ amaritudinẽ rancor et ire.
Et ideo adiungit maledictioni amaritudinem.
Pedes ſunt affectꝰ qͥ ſunt veloces.i.pꝛompti ad
effundendũ ſanguinẽ.i.ad rixas vel ad multipli
candũ peccata.Demũ in vijs.i.p oꝑiba eoꝝ.con

trio.i.magna tribulatio in pñti ⁊ infelicitas dã

natiois in futuro eis eit ſi nõ penitẽt. Notan⸗
dum qꝙ eſt triplex maledictio ex ira vel odio ꝓce⸗
nael znaruf diuinalem.,.
Scva eſt creaturã intellectualẽ.
Tertia eſt facturã irrõnalem. “

Prima que eſt contra. J. m

naturã diuinalẽ que ẽt indudit blaſphemiaʒ eſt
cũ quis maledicit deũ. Impcarenim ei malũ ac
continet blaſphemiã. Hocaũt ſemꝑ eſt moꝛtale
cum pꝑpendit ſe maledicere.nec excuſat᷑ ꝓer ſubi
ta ira hoc facit vel ex moꝛe ſicut nec excuſaret᷑ ab
homicidio ⁊ ↄſequẽter a pena moꝛeis ſi qͥs ex im
petu ire hoc ageret. põ. Maled ttes ei.i. deo di
ſperibũt.i.diuerſ modis perhſit.qꝛ quo ad ani
mam moꝛte gehenne in a vita. et in pᷣſenti pe⸗
rit deũ ſuũ moꝛte moꝛiet᷑ſcʒ coꝛꝑali. Oſtẽditur
autẽ grauitas huiꝰ maledictõis tripliciter.
Erne quia nominarippꝛie a ſancc refugitur.
Secundo qꝛ puniri ſeuere ſtatutis pᷣcipitur.
Tertio qꝛ exerceri ſepe a damnatis reꝑitur.
Tantũ hetur hoꝛroꝛi iſtud vitiũ.ſ.maledicer
deũ ꝙ vitioſi viri noõ audẽt ipᷣm vitiñ ꝓpꝛie noĩe

p maledictõe vt ptʒ Job. i. vbi dici? ꝙ in cupite
Per domadęe mittebat iob ꝓ filijs ⁊ ſanctiſicabat
cos ſibi admonẽdo ⁊ coꝛrigedo de vitijs ſiuc of⸗
ferendo eis ſacrificia. Et ſubdit᷑. Dicebat eniʒ

accuſauerunt teſtes Naboth de blaſphemia ſeu

maledictõc dixerũt cõtra eũ. Benedixit naboth
deo ⁊ regi.i.maledixit.iij. Regxxi.Quinimmo
audiẽtes iudei deũ blaſohamare.etiaʒ qui

1

—RMr

nit. duct?a demonijs in i

canonica iniũgit aſperam pniam.exetra de male

dicis.ca.ij. Ibi ponitenr talis pena ꝙ qͥ maledixe
rit deũ vel btãm virginẽ vel ſccõs debet ſeptem
dominicis dieb ſtare in foꝛibo eccie dũ ðꝛ miſſa
ita ꝙ in vltimo ſtet ſiñ pallio ⁊ calciament ⁊ coꝛ
rigiam haheat ad collũ.⁊ ꝙ pᷣcedentib ſextis fe

rijs ieiunet inpane ⁊ aq̃ ⁊ non ingrediat᷑ eccłiaʒ.

Et quodlibet dictoꝝ dieꝝ reficiat.tres vel duoſ

ſi nõ poſſet tres.vel ſaltem vnũ.⁊ ſi ad bocñ ſu

Petant eiꝰfacultates id in penã aliam cõmutet. i

Et ſi pᷣdicta renueret ſuſtinere. debʒ interdici in
greſſus eccie.⁊ in obitu carere ſepultura. In fo/

ro imñ penitentie nõ oꝑtʒ illam iniũ gere ſed arbi⸗

traria eſt ſiẽ p alijs pctis pᷣm Goffr. Si vero in

iudicio eccleſiaſtico cõuinceret᷑.talis pnia poſſʒ

imponi ⁊ ad illã cogi.In omi etiã ciuitate bñ re
gulata ſtatutis ponit᷑ pena pecũiaria.vel alis cõ
tra maledicẽtes deũ Et officiales in talib locis
qui omittũt egig riz:tales punire grauit᷑
peccãt Uñ greg. ¶ gui ac
reſecanda qͥ coꝛrigi dñt nõ occurrit.diſ.lxxxviij:

Conſentire. Uñ tales puniẽdo ⁊ lucꝝ temꝑpale

iuſtiſſime acqᷣrũt.qꝛ cõiter ꝑs tal pecunie i penã
ſolute eſt reccoꝝ ⁊ accuſantiũ.⁊ magnũ merituʒ
ſibi acquifr̃t coꝛã deo. Ipſi etiã ſarraceni maledi
centeseũ faciũt terribiliter verberare Tertio
nenatcerenüaberer b s eſt exercitiũ eoꝛum
qui ſunt in derno. Non aliud opꝰ ibi cxercẽt ni

ſi blaſphemaraveũ ⁊ maledicere.ſiẽ dicit Joh. in

apoẽc. xvi.de eis amãducauefr liguas ſuas pꝛe
do loꝛe et blaſphem duert deũ viuentẽ qui habet
ptãtem ſuꝑ has plagas.ſoffligẽdi evs. Qui ᷓ h

vitio detinet᷑.oñdit ſe ptinere ad ſtatũ danaroꝛũ
exquo exercet arre to Ternbileeſt valde for /
midandũ exemplũ qð inducit Gꝛe.in.iiij. dyak.
dequodi puero nq; annoꝶ qui a genciio, ſii
toroma e in dellcns maic nurritus eoͤue,

Uerat p quoliber minimo deũñ maledlicere Er cñ
ſupueniete peſte in vꝛbe. ille puer i nfect? eet. prfi

tenenti ei in bꝛachijs cepit puer clamare Obſta
parer. Maurihomies me caꝑc volüt. . ciẽq;
ſuaʒ abſcondere in ſinu pfis qrebat.ne ſcʒ illos
videret demões.qui aaruert i foꝛma ethiopũ.
nil rů pater videbat. Sicq; exterritus puer deũ

biaſphemauit. inter que vba vltimũ ſpm exala⸗

duet a demonijs in infernu danatoꝝ quoꝝ
officiũ ita cito didicerat.Et licʒ in t tenera eta

te infantuli nõ ſo eat qͥs vſum rõnis rõnis hfe.
credendũ eſt ſᷣm Z ho.in.ilij.in eo vſum ratiõis

ranemn ſignũ hoeris ⁊ deteſtatiõis dilacerabãt
veſtimera ſus ſiẽ ðꝛ de Caypha pontifice ſʒ peſſi⸗
mo ꝓꝙ'ſcidit veſtimera ſua cu dixit de x-p̃ᷣo. Blaſy
ohemauit Math.xxvi. ec miꝝ vidꝛ enim hoc
ꝓcedere ex odio ad deũ.Odiũ aũt dei eſt maxrim
ꝓctõꝝ.Et mirũ eſt ꝙ terra nõ abſoꝛbet tales ppt
tantũ ſcelus. Scdo oñditur guitas ex punitõe
legum. Omis lex mãdat tales puniri grauit. Et
lex diuia moꝛte coꝛꝑali iubet hmõi pnniri. Inðᷣ
pplo dei ambulãte ꝑ deptũ ad trã ꝓmiſſiõis inuẽ
tus fuit vnꝰ deũ maledixiſſe de quo mãdauit do
minus a populo lapidari.vt hr̃ Teui.xxuij. Lex

maledictõe ⁊c. Contritio ⁊ infelicitas ⁊c.

onſentire viðꝛ erranti qui ad

n hon i. in eo vſum ratiois naon filio chom B
vcceleratũ fuiſſe.ſicq; ꝓpter peccatũ maledictio

nis danationẽ etern meruiſſe. multiq; alij deũ
maledicendo in ludis velialijs actib a demoni
bus fuerũt arrepti ⁊ terribilłr vexati.Quoꝛũ os

eſt contra

ter peccat.quia ſic honoꝛ qui fit ſctis redundat
in honoꝛc dei ꝗ ſanctinicat eos.ꝓpter qð diẽ pſal
miſta. Gloꝛioſus ðs in ſctis ſuis.ſ apparet.ita
iniuria qͥ fit ſanctis vt maledictõ blaſphemie de
honoꝛat᷑ ðs. Un ⁊ extra de maledi.ca.i. Puniri
iuben?᷑ malcdicẽtes ſcõs. Creaturã infernalẽ
vt diabolũ ipᷣm maledicere inqntũ creaturã ſeu
ſ̃m naturã nullo mõ licʒ.qꝛ ipᷣe ſcᷣm naturã bo
nus eſt ſic ⁊ qlibet creatura. Scðm culpã vero⁊
maliciã q in aentmaledici r as nõ eſt aliud ni
ſi deteſtari culpã eius ¶ñ dꝛ Job.iij. Maledi⸗
cct ei.ſ.nocti culpe oꝛiginal qui maledicũt diei.
ideſt diabolo.ſ.ſancti viri. Nec eſt ↄ qð ðꝛ Ecc̃i.
xxi. Cum maledicit impiꝰdiabolũ.maledic ani

mam ſuã.qꝛ:lſſcom Lho.vbi.s.cum maledic pec

catoꝛ diabolũ ppter culpã qꝛ aliter maledicèdꝰ

nõ eſt.ſimili rõne oñdit ſe maledictiõe dignũ cũ
in culpammaneat.et ſicðᷣꝛ maledicere aiam ſuam
Ex leuitate autẽ vel ira hoc agere pctm̃ eſt.ſicut
cõiter accidit. Uñ ⁊ abſtinere ab hoc dicemur ex
emplo archangeli de quo ðꝛ in epla Jude.Lum
altercaretur michael cũ diabolo de coꝛpe moyſi
nõ auſus fuit in eũ iudiciũ inferre blaſphemie.

ſed ait. Increpet te ðs Ulbihiero. Si gᷓ michael

non fuit gauſus diabolo ⁊ certe maledictiõis di⸗
gniſſimo iudiciũ inferre blaſphemie qᷓnto mag
nos ad omni moledicto puri eſſe demus. Me⸗
rebat quidã diabolꝰmaledictũ.ſp os archange
li blaſphemia exire nõ debuit.xxuij.q.iij.ſi igit.
Altercatio aũt illa in b̊ fuit.qꝛ diabolus qrebat
inueniri coꝛpꝰ moyſi.vt ſcʒ eos inducerʒ ad ido
latriã ꝑ nimiũ cultũ eius.ſʒ angelꝰ phibebat in⸗

ueniri ad ſubtrabendũ eis occaſionẽ ſupſtitõis
quod ⁊ factũ eſt. ſ.vt non inueniret᷑.)· Creatura

lum optari nõ debet inquãtum malũ. ita etiam
nec maledici.cum ſit factꝰad ymaginẽ dei.Con⸗

tingit gũt ex cauſa triplici hoiem moledicere.

õ

Ex deliberatione ⁊ linoꝛe vindicte. ,

Er ſubꝛeptione vel coꝛreptione nequicie.

DPꝛimo igr cum qͥs maledicit alicui ↄfoꝛman⸗
do ſe voluntati diuine quã videt velle aliqð ma
lum illi? homis ex inſtinctu ſpũſſeti, tunc no eſt
peccarũ ſeðm Tho. vbi. S art. i. Et hoc mo Pe⸗
trus apoſtolꝰmaledixit ſymoni mago dicẽs Pe
nntatua irretg in vairbem Bl igetpouhs
maledhxit elyme mago. Percutiat te deus ceci⸗
tate fili diabol i.Et heliʒzeus maledixit puer de⸗
ripentiby eũ in noic dñi.vñ ſecuta eſt deuoꝛatio
eoꝝ ab vꝛſis.uij. Regũ.ij. Et noe maledixit cha
naan filio epam Gen ix. Eagem rone oẽs maſe
lcdictiões q̃ impᷣcate ſunt a ſanct pp hᷣis contrs

Becunda maledictio. .im
eſt contra creaturã intellectualẽ. et bec eñt celeſt
infernalis ⁊ terreſtris. Si qs aũt maledicit ali⸗
quẽ ſcõꝛum ighogteuterene degende ⸗

—, —,,,——k——

—— — — — — — —

— m ===- — — —

Ncti
de.
Ea;
Hiant
tipee
lech

d

Hſunn
lor
Mig
ln
nnfi
bond.
ſchil
o

lido
batit
ftos
M
n
ℳ
1

cin
e
7
M
1
E
eo
c
Gſens

peccatoꝛts vt illud. Duplici ↄtritiõe pterere eos
dñe deus nr.Et gen.xxvij.Qui maledixerit tibi.
maledictõnibo repleat᷑.Et in pð.cviij.Deꝰ laudẽ
vbi impᷣcant᷑ młte maledictões ↄ iudã vel ꝓꝑlm
indaicũ. Poſſunt etiã hmõi impcatões intelligi
ꝑ modũ ꝓhetice pᷣnũciatiõis ſᷣm tho.Et tuncex
ponitur pñs imꝑatiui vel optatiui ꝓ futuro in⸗
dicatiui vt illð.Contere eos.i.conteres. Ma/⸗
ledictõibo rpleatur.i.replebit. In.ps.De?ꝰ laudẽ

Conſtitue ſuꝑ eũ pctõꝛẽ.i ↄſtitues ⁊c.Silr cum
aliqͥs maledicit alicui optado ei aliquẽ egritudi

nẽ vel aliqð impedimẽtuʒ nõ ꝓpter aliud niſi vt
ꝑ ̊ bonꝰ efficiatur.vel ab alioꝝ nocum̃to ceſſet.
põt eſſe ſine pctõ. Vñ gre.in.iij.moꝛa.um ſcti
viri maledictõis ſniam ꝓfcrũt nõ hanc voto vl⸗
Sodagiatur a examine ꝓmũt.xxuij.q.iij.

Scæðdo ꝓfertur aliqñ maledictio ex liuoꝛe vindi
⁊ h cſt moꝛtale pctm̃.cũ ſcqʒ maledicit aliquẽ
optãdo ei ðᷣlibᷣate aliqð malũ notabileñ niſi ma
lũ.puta ob odiũ ł vindictã ł inuidiã ⁊ hmõi.pu
ta cũ dicit Moꝛs occidat te. Talis ẽ talis infir

mitas tibi accidat peſtis vel febꝛis vel inciſa ſit

tibi manꝰ vel pes frangatur.vel dyabolus hẽat
animã tuã ⁊c.Et de hac intelligit᷑ dẽm Apli.i.co
rinth.vi.Ncq; maledici regnũ dei poſſidebunt.
Nullꝰaũt excluditur a regno dei niſippi moꝛtłe
Et rõ hꝰeſt ſᷣm tho.ſe.ſe.q.lxxvi.arti.iiij.qꝛ velle
alicui malũ ſᷣm ſe repugnat caritati q̃ diligimuſ
ꝓximũ volentes ei bonũ Et iõ ſᷣm genꝰſi uum eſt
moꝛtale. Et tanto guiꝰq̃nto ꝑſonã cui maledici
mus mag diligere ⁊ reuereri dẽmꝰ. Uñ ðꝛ leui.

xxr. Qui maledixerit patri vel mri moꝛte moꝛiat᷑.

Et młto qᷓuiꝰviðꝛ peccare cũex deliberatiõe ma
ledicit animab pentũ iam defunctoꝝ.De p̃lat
etiã ſpecialitðꝛ. Principẽ populi tui nõ maledi
ces. Hinc greg.i.iij.moꝛa. NMaledictũ qð ſcptu
ra ↄdemnat eſt qð non iudicio iuſticie ſed liuoꝛe
vindicte pꝓmit᷑ xxuij.q:iij.cuʒ ſancti.Sʒ ita mi⸗
ſerabiliter abũdat hoc vitiuʒ in mũdovt merito
poſſet dici ilud ʒacharie ppbᷣe.Nõ eſt vitas i ter

ra.nõ eſt miſcòia ſʒ maledictũ furtũ. adulteriũ
inundauer̃t. Et ſic hoꝝ os maledictõe ⁊ amari⸗

tudine plenũ eſt ⁊c. Tertio ꝓfert᷑ maledictõ ex
ſubita ira ſine deliberatõe.⁊ q́i cꝗ coꝛrectiõis vt
talis terreat᷑. vt quotidie faciunt ꝑntes erga fili
os.magiſtri erga diſcipulos.et dñi erga ſeruos

qui tamẽ non optant illis illa malaet hocſcm

Tbo. vbi. S. eſt veniale.qꝛ pctã verboꝝ maxie ex
affectu iudicant᷑. Et aug.de igne purgatoꝛij die

ad minuta.i.tꝑalia ꝑtinere.cũ omi facilitate⁊ te

meritate maledicimꝰ. di. xxv.. alias eadẽ. Quã

dum. UVñ hiero.Qui negliggt oꝛis maledicti cõ⸗
ſuetudinẽ reſecare etiã ſi nõ coꝛde maledicãt.tñ
immũdiciã labioꝝ ⁊ inqnamẽta oris incurrut.
riiij..ij. Quarn aũt deo diſpliceat ⁊ filjs noce
at malcdictio ꝑntũ erga filios oñdit Aug.in li.
de ciui. dei ꝑ exẽplũ illiꝰmłier vidue q̃ in ciuita⸗

uis aũt h̊ nõ ſit ẽᷓue pcccatũ.tñ ab hmõi abſtinẽ

te capadocie habitãs decẽ filios habebat Et cũ
vna dien ex aliq̊ oꝑe eoꝝ ci di plicẽte cos male/

dixiſſet oẽs effecti ſunt in toto coꝛꝑe tremuli ita
vt omniũ aſpectꝰad ſe traberẽt Ex quiby due ſcʒ

paulus ⁊ paladia dicti veniẽtes ad ciuitatẽ ypo

nenſem vbi pᷣſulabat᷑ Aug.oꝛantes ad altare be

ati ſtephani vbi erant reliquie eiꝰ.miraculoſc ſa
nati ſunt. Sicq; ex indiſcreta maledictõe matrꝭ
in filijs ⁊ ipᷣi ad hoc ꝓuocãtes mrẽm puniti ſũt:
Quoꝝ os maledictõc c.

Tertia maledictio. .S.nII.

eſt creaturas irrõnales. ꝓut dñs dixit geñ. iij.
Maledicta tra in oꝑe tuo in penam bomis.

Pꝛo cuiꝰdeclaratõe diẽ btũs Tho ſe.ſe.q.lxxvi

arti:ij. Maledictio creature irrõnalis pot fieri

tripliciter. Uno mõ ad creatoꝛẽ referẽdo inq;tũ

ſcʒ eſt creatura dei.et ſic eſt illicitũ ⁊ pctm̃ blaſ/
phemie.vñ ⁊ moꝛtalc.hoc eni eſt deteſtari deum
in illo oꝑe ſuo Scdðo mõ ad ipᷣam creatura reſpi
ciendo iᷣm ſe conſideratã.vt qꝛ aliqð bꝛutũ non
mouetur vt vult.vel nocʒ ſibi ⁊ hmõi.exquo ira

ſcitur appetẽs ei penã.ſed h̊ eſt vanũ ſeu ocioſuz

vnde ⁊ peccatu veniale. Malcdictio eniʒ licita
videtur eſſe pᷣcipue inq;tum reſpicit penã Pena

aũt rñdet culpe. Unde cũ creatura irrõnalis nõ
ſit ſuſceptiua culpe nec pene.iõ vanũ eſt ſᷣm ſeip
ſam maledicere. et tñ hoc mõ fit frequentiſſime
Quoꝝ os maledictõe ⁊c̃. Tertio mõ ad hominẽ

referẽdo ad quẽ oꝛdinatur. Omnia eni fecit deuſ
pꝛopt hoĩiem. Augꝰ. et ſicbñdictio ⁊ maledictio
ad illã rem ꝑtinet ꝓpꝛie cui poteſt aliqð bene vel

male ↄtingere.ſ.rationali nature. Creatur aũt

irrõnabilibus bonũ vel malũ dicit᷑ cõtingerc in
oꝛdine ad creaturã rõnalem ꝓpter quaʒ ſunt oꝛ⸗
dinate. Sunt aũt oꝛdinate ad eam tripliciter.
Vno mõ per modũ ſubuentionis inquãtũ crea
turis irratiõabilibo ſubuenit᷑ neceſſitati huma⸗
ne. Et hoc mõ deus maledixit terre vt ꝑ eius ſte
rilitatem homo puniret᷑. Dominus etiam iuſſit
vt ſex ex tribus iſrael ſtantes ſuper montẽ bebal
deberẽt impᷣcari multas maledictões crãſgreſſo
ribus legis.⁊ econtra alie ſex tribus ſtantes ſuꝑ
montẽ. Barizin impꝛecarẽt benedictiones mul
tas obſᷣuatoꝛibus legis.ad inuendũ vt dic̃ hie
ronimꝰ ꝙ quidã legem obſjt dei timoꝛe puni
tionũ.ęt qͥdam amoꝛe pᷣið⁊. xxuij.q.iij. Cum
ergo.ECt inter ceterꝗs maledictões ðꝛ Deutero.

xxviij. Maledictũ hoꝛreũ tuũ.vt ſq; ꝑ penuriaz

victualiũ punirent᷑.Et hoc mõ maledicere crea⸗
ture irrõnali cx magna maliuolentia ſcʒ ad poſ⸗
ſeſſoꝛem eius vt ſic ex carentia illius creature ir
rationalis primus damnificet᷑ notabiliter. vt ꝑ
moꝛtem equi.bouis.ruinam dumꝰ ⁊ huiuſmõi
eſſet moꝛtale.quia ↄ caritatẽ Secundo mõ oꝛ
dinatur creatura irrõnalis ad rationalẽ per mo
dum ſignificationis.inq;tũ ſcʒ ea que cõtingũt
circa rationabilia figurat que moꝛtalr eueniũt.
vel euenire pñt homibuſ.Et ſic dñs maledixit fi
culnee cũ.ſ.accedens ad eam eſuriens nõ inueni
ret fructꝰſed tm̃ folia.ex q̃ maledictõe radicitus
arefacta eſt. ?2 PHath.xxi.ad ſignifſicandũ populũ

iudeoꝝ ad quẽ dominꝰveniẽs incarnatus eſuri

ens.i.deſiderãs ſalutẽ cius.quia nõ inuenit fru
ccus fidei.ſed tin folia ceremoniaꝝ obſeruatõis
repbauit gr̃am ſubtrahẽdo. vn nil ſrngemeri⸗
2

Eünlus

roꝛum pducerepoteſt Significat etiã hoiem tim̃
boõis vᷣbis oꝛnatũ ũ oꝑib.a deo repbatũ.ꝑ ̊ nõ

ſibi fructificare. Sic ⁊ mõtes gelboe maledicte
ſunt a dauid. vt nec ros nec plnuia ſtillaret ſup
eos.vt hr̃.ij. Re.i.ad ſigficandũ ꝙ ĩ mõte ſuꝑbiẽ
vbi coꝛruerf̃t foꝛtes iſrłiiangeli magni mali.⁊ p⸗
eknecs. nec ros gr̃e nec pluuia deſcendit a ðo
ideſt ſuppis. Tertio mõ oꝛdinat᷑creaturs irra
tionabilis ad rõnalem ꝑ modũ ↄtinent.ſ.tẽꝑis
yvel loci.Et ꝓppt̊ pᷣt inteiligi ad ſfam Dauid ma
ledixiſſe motib gelboe ꝓpter cedem oli iſrk q fu⸗

it facta a philiſteis in tali loco. Sic ⁊ iob male⸗/

dixit diei natiuitat ſſue dicenſ. Maledicta dies
in q̃ natꝰſum ⁊c ꝓpter eulpã oꝛiginalẽ quam na

ſcendo cõtraxit. ⁊ alias ſeqᷓntes penalitates tali

tꝑe. Uñ gre.in.iiij.moꝛa.ait.Nimis eſt incõgru
um vt ſuſpicemur iob nilo inſtigante.nullo pul
ſante ex ĩpatiẽtia ad vocẽ malediictõis erũpere
quẽ nouimꝰ int dãna reꝝ moꝛtẽq;ʒ filioꝝ.intvul
nera coꝛꝑis.intervᷣba male ſuadẽtis vxoꝛis ma
gna creatoꝛi p̃conia hũili mẽte reddidiſſe. dũ.ſ.
ait. Oñs dedit dñs abſtulit ⁊c. Et iteꝝ vaoꝛi.Si
bona ſuſcepimꝰ de mãu dũi ⁊c̃. Non eſt ꝗ̊ maledi
ctio eiꝰira cõmoti.ſed doctrina tranquilli.Dies
ergo in ꝗᷓ natus ẽ deſigt om̃e tempꝰ moꝛtalitatꝭ
id eſt deficiat tẽps moꝛtalitatis. ⁊ appareat ſta⸗
tus eternitatis. Uel dies qui optatur vt pereat
eſt diabolꝰ qoptatur vt ꝑeat.nõ qͥdem a gloꝛia
quã iam pꝑdidit.ſed vt retruſus licentiã tẽptãdi
amittat. Hic quidẽ dies ꝑ naturã bene conditꝰ
nox ꝑ meritũ.tenebꝛoſus dies cũ ꝓſpera allicit.
ſed in noctẽ deſinit qꝛ ad mala trahit. Sub hac
die ⁊ nocte hõ ẽ ↄceptus⁊ natꝰ.qꝛ ſub ptãte dya

boli ꝑ pctm̃ oꝛiginale ex ipᷣo introductũ hõ cõci

pit᷑ ⁊ naſcit᷑. Uei dies pcti delectatõʒ deſigt. nox
mentis cecitatẽ. Homo ꝗſ̊ in die naſcit᷑ vel in no
cte concipit᷑. qꝛ ad delectatõnem pcti nõ rapitur
niſi bᷣus ꝑ mẽt tenebꝛas infirmet᷑. Sʒ pereat di
es.i.delectatio pctcĩ vigoꝛe iuſticie deſtruatur.ct
nox.i.ꝙ cecatavnẽs ꝑ ↄſenſum ꝑpetrat.pnia exti

guat. Dies vertatir in tenebꝛas. vt qð ĩ exoꝛdio
deleccatõis ad qu nẽ ꝑditõis rapit. videatur.

⁊n pniaʒ cruciet᷑.Qð ſi a punita ẽ nõ reqͥrat eã
deus in iudicio vt puniàt. Vec ex dictis Gꝛeg.
ſed abbꝛeuiata. Sʒ.b.tho.ſuꝑ iob tractãs hunc
paſſum ſᷣm lr̃am ſic ait. Intelligendũ eſt iob diei
ſue maledixiſſe.qꝛ eũ eẽ malũ denũciauit nõ pᷣm

ſuã naturã q̃ a deo factꝰ ẽ.ſed ſᷣm illãſ.- cpture cõ⸗

ſuetudinẽ qua ðꝛ tꝑs bonũ vel maluʒ m ea q̃ in

tꝑe agũtur.ſm illð Ephe.v. Redimẽtes tꝑs qmm

dies mali ſunt. Maledixit &̊ diei ſue inq;tũ ma
lum in illa die accidiſſe cõmemoꝛat.Quomõ au
tẽ maledixerit ei. Subditur. Pereat dies ĩ qua
dictũ eſt nat?ꝰ eſt hõ. Ubi ſciendũ ꝙ licet eẽ et vi
vere ſit ſcom ſe appetibile.tñ eſſe ⁊ viuere in miſe
rNa eſt fugiendũ ᷣm ꝙ hmõi. licet interdum eſſe
in miſeria libenter ſuſtineatur ꝓpter aliquẽ finẽ

bonũ. Uñ illa mſieria vite q̃ nõ oꝛdiatur ad ali

quẽ bonũ finem.nullo mõ erit eligenda. Bonũ
aut qð ex aliq̃ mißia expectatur ſola rõ aꝑpꝛehen
dit.nõ aũt vis ſenſitiua ꝑcipit. ſicut umaritudi

nem ꝑcipit guſtus.ſʒ ſola rõ in fine ſanitatis de

leetatur. Siqs aũt m paſſionẽ ſui guſtꝰvellzꝛe·

pꝛimere medicinã denũciaret eã eſſe malã q;uis
ratio iudicaret boñã ꝓpt᷑finẽ.Sic g̊ miſeria quã
ſuſtinebat Job rõne quidẽ videri poterat q̃ntuʒ
ad aliqᷣd vtile eſſe.ſʒ inferioꝛ ꝑs aie q̃ triſticia affi
clebatur aduerſitatẽ totaliter repudiabat.vñ et
ipᷣm viuere ſub tali aduerſitate oneroſum erat.
Qñnũt aliqᷣd nob odioſum ẽ.oĩa abominamur
q̃ deuenimꝰin illð.Et iõ iob ſᷣm interioꝛeʒ ꝑtẽ
aie cuiꝰpaſſiõeʒexpᷣmere intẽdebat.⁊ natitatẽ et
cõceptõem ſuã ex qͥben hãc miᷣiaʒ venerat odio
habebat. ⁊ ꝑ ↄñs diem natiuitatis et cõceptiõis
ſm illũ modũ loqndi quo ex his q̃ in tꝑe agũtur
aliquid aſcribitur tẽpoꝛi bonũ vel malũ. Sic gᷓ
ßᷣm ꝑtem ſenſibilẽ vitã ſub aduerſitate repudia⸗
bat. volcbatq; ſe nunq; natũ vel ↄceptum fuiſſe
Et h eſt qð dicit.Pereat dies in qͥ natꝰ ſum.ac ſi
diceret.vtinã nunqᷓ; natus fuiſſem Et nox ĩ qua

dictũ eſt.i.in q̃ dici potuit.vere ↄceptus ẽ homo

ideſt vtinã nunq; fuiſſet ↄceptꝰ. Cõueniẽter aũt
natiuitatẽ aſcribit diei ↄceptionẽ nocti.qꝛ ſcõᷣm

aſtrologos natiuitas diurna laudabilioꝛ eſt ͤn

cipali ſidere.i.ſole eriſtente ſuꝑ terrã. Conceptõ
guũt de nocte freq̃ntioꝛ eſt. Similis modꝰ loqna⸗
di hr̃ NHiere.xx.vbi dicit hieremias Maledicta
dies in q̃ natꝰ ſuʒ ⁊c.Pꝛoſeqtur aũt, ſingulatim
de maledictõòne vtriuſqʒ diei ſcʒ ⁊ noctis dicens
Dies illa vertat᷑ in tẽbꝛas. Ubi ſciẽdũ ſᷣm hiero.
in ꝓlogo ſuꝑ Job ꝙ ab illo loco Pereat dies vſz
ad illũ vbi añ finẽ libꝛi ðꝛ Idcirco meipᷣm repᷣhe⸗
do.Scriptus fuit liber iſte in vᷣſiba exametr. vñ
et ꝑ modũ poematis ↄſcriptus eſt. Uñ ꝑ totñ li⸗
bꝛũ hunc figuris⁊ coloꝛibꝰ vtitur qͥbs pocte vti
conſueuer̃t. Poete aũt vt vchementiꝰ moueant
eandẽ ſententiã ꝑ diuerſa verba inducũt.et ſᷣm
hymõoi:i Job ad malcdicendũ diei ſue.ea inducit qͥ

bus ſolet nobᷣ aliq̃ dies eẽ odioſa.Dignitas dicc

eſt claritas eiꝰ.ꝑhanc ei a nocte diſcernit᷑. Hãc
aũt dignitatẽ excludit cũ dicit. Dies iſta vertat᷑
in tenebꝛas.Et q̃ntũ ad ſuꝑficiem littere.tũc fri

uola videtur ⁊ vana.qꝛ iam pᷣterierat dies nati⸗

uitatis.⁊ iam nõ erat.qð aũt pᷣterijt imutabile ẽ
Quõ g̊ poterat ſibi dies q̃ pᷣterierat in tenebꝛas
cõuerti.Sʒ ſciendũ ꝙ q̃dam ꝑ modũ optãdi di⸗
cũtur ad expᷣmendũ iudiciũ qð de re aliq̃ hẽtur

Sic q̊ðꝛ dies illa ↄuertat᷑ in fenebꝛas.ac ſi ditc
ret Dies natiuitat mee debuiſſz eſſe tenebꝛoſus
vt congrueret tenebris miſerie quã patioꝛQuia

eni aſpectus lumĩs delectabilis c.ↄſuetuʒ eſt in
ſcripturis vt per tenebꝛas triſticia ſignificet.Eſt
autẽ dies clarus multiplr. Pꝛimo ex dei ſcifi

catione qͥ eũ celebꝛẽ in ſtituit.vt ſabbatum. Hac

claritatẽ remouet a pᷣdicto die dicẽſ. Non requi
rat eũ deus deſuꝑ.qd. Non exigat ðs ab hoib⸗
vt hũc diem celebꝛẽ agant ſicut aliqͥ dies San-
a deo ad celebꝛandũ in mẽoꝛiã bñficioꝝ. Uult̊
dicere ꝙ natiuitas ſua nõ dʒ cõputari intſignia
dei bñficia.cũ maglſit natus ad miſeria qᷓ; ad le
ticiam.,. Scðo aliqͥs dies clarꝰðꝛ ex bonoꝝ re
coꝛdatione.Solent eni homies aliq̊s dies cele⸗
bꝛes agere in ꝗb aliq̃ mag ⁊ iocũda acciderũt.ſi
cut pharao diẽ natiuitatis ſue celcbꝛauit. Hãc

Capitulü VI.

igitur daritatẽ excludit a dicta die.dicẽs.Et nõ

ſit in recoꝛdatõe hoim. Tertio dies clarꝰ eſt ex
coꝛꝑali lumine.Que claritas aufertur ex ſubtra

ctione radioꝛũ ſolis illuminantiũ terras.vt qñũ

ſol eclipſatur.Etq;dtum ad hoc dicit.Nõ illuſtre⸗
tur lumine.vel ex oppoſitõne nubiũ occultantiũ

radios ſolis Et qᷓ;tũ ad pᷣ ðt.Obſcurent eũ tene

bꝛe. Quarto ex deſectu viſiuevirrutis.dũ ei qͥs

moꝛiturvelviſu pꝛiuatur. ſic ei aufertur claritas

diei.Et qᷓ;tum ad hoc dicit.vmbꝛa moꝛtis⁊c.Et
inuoluatur amaritudine.ghoc dat intelligere to

tum quod de obtenebꝛatõne dictũ ẽ ad tenebꝛas

triſticie eſſe referendũ. Huncenĩ moꝛẽ obſerua⸗
revidetur vt ꝑabolicã locutionẽ ex aliquo ſeq̃nti

exponat. Nihil ergo intendit dicere aliud niſi ꝙ
dies natiuitatis ſue non debet iudicari dies gau
dij ſed meroꝛis.cum per ſuã natiuitatẽ ad viram
tante aduerſitati ſubiectã deueniſſet.Demum de

em illam⁊c̃. Ibi vide.

—

extum de contumelig.

ntumeli
Gꝛe.in li.moꝛ.filia ire· Et qᷓ;uis oꝛiat
aliqñ etiam ex alijsvicijs. magis tamẽ
directe et cõmuniꝰ ex ira.Et ratõ ẽ quia finis ire
eſt vindicta.Sed nullavindicta magis eſt in pꝛo
mptu irato qᷓ; cõtumeliã inferre alteri. Aliquan⸗
do oꝛiatur ex ſtulticia.ſᷣm illud Pꝛouer.xx.Om

7

nes ſtulti miſcentur cancnmelils::. vel alijs eas

inferendovel contumeliantibo ſe immiſcẽdo. Si
cut eni ira non audit ꝑfecte rõem ſed patitur rõ⸗

nis defectũ ſᷣm pᷣm.⁊ ideo contumelias infert.

eadẽ rõe ſtultus.Aliqñ oꝛitur ex ſuꝑbia.ſᷣm illð
ꝓuer.xi.Ubi ſuꝑbia ibi cõtumelia.⁊ hoc actiue⁊
paſſiue quia infert⁊ recipit eas.⁊ hoc eſt diſpoſi⸗

tiue. Et ratio eſt.quia ſuꝑbi eſtimãt alios inferio
res ſe.ideo facilius contẽnunt alios et alijs ira⸗/

ſcuntur.vnde ſequit᷑ cõtumelia.Poteſt aũt ſic de
ſcribi. Contumelia ẽ expꝛeſſio defectus alterius
coꝛã eo perverba ad ipᷣm dehonoꝛandũ.Unðõ iſi⸗
doꝛus dicit in li.ethimo.ꝙ cõtumelioſus eſt qui
velox eſt ⁊ tumet verbis iiurije. Extenſo tñ noie
qñq; ↄtũelia in factis iniurie dici ł. Uñ Glo. ſu
per illud Ro.i.Contumelioſos dicit. Contume
lioſi ſunt qui dictis vel factis iniurias ⁊ turpia
aiijs inferũt.vt ſi quis ꝓijceret lutũvel ſputuʒ in
aliquẽ⁊ hmõi.Eſt aũt differentia inter cõtumeli
am conuitiũ.⁊ impꝛoperium, Nam contumelia
eſt cũ refertur defectus cnlpe alterius in vituperi
um eius.vt cũ vocatur quis.fur.adulter.⁊ hmõi
Conuiciũ cũ refertur defectus culpe vel pene.vt
cũ quis vocatur ſclauus.cecus.mẽdicꝰ.⁊ hmõi.

Impꝛoperiũ aũt impoꝛtat defectũ minoꝛatõnis

cũ reducitur ad memoꝛiam ſeruitiũ in ueceſſita⸗
te collatũ. Sepe tñ ſumiturvnũ pꝛo altero. ⁊ no
mine cõtumelie vel etiã obpꝛobꝛij quolibet hoꝛũ
hic intelligitur.

De contumelia. F. I.

——

9

pꝛoperiũ meũ confuſionẽ meã ⁊ reuerentiã mea.

Loquitur ps, in ꝑſona xpᷣivt dicit glo. Unð petic

—

tria notantur.

itura

liberationẽ a moꝛte per reſurrectõem ꝓpter iimi⸗

cos.vt ſcʒ conuertãtur ⁊ peniteant de paſſione ei

illata.in qua ſuſtinuit impꝛoperiũ cũ ſcʒ iudei di
cerẽt. Blaſphemauit.⁊ hmõi.ſᷣm glo.quod perti

as eoꝝ in cireuitu. Suſtinuit confuſionẽ.i.ma/⸗
gnã penã ex illis cõtumelijs. Ad hebꝛe.xij. Suſti
nuit talẽ aduerſus ſeipᷣm gdictõem.⁊ ibi Suſti

nuit crucẽ ofuſione ↄtẽpta. Reuerẽtiã meã.ſ.ad

deũ nõ recedẽdo a deo.ſ.ꝑ patiam. Sapᷣ.ij. Con

tumelia ⁊ toꝛmẽto infrogemꝰ cũ et ꝓbemꝰpatiẽ

tiã eius.⁊ videamꝰreuerentiã eiꝰ. hec oĩa tu pat

ſcis. Põt etiã ſᷣm glo.dici ꝙ hec loqᷣtur xpᷣs in
ſona mẽb:oꝝ ſuoꝝ ꝓ qbo petit liberatõnem. G
Pꝛio oñdit ↄtũ eliã illatã.ibi. Impꝛoperiũ meũ.

Scðo innuit penã inde cauſatã.ibi.ↄfuſiõʒ mez
Tertõ ſubdit ↄgruẽtiã ſᷣuatã.ibi.⁊reuerẽtiãẽ mez⸗

Quantu ad pꝛimum S. I.

ibi ponitur impꝛoperiũ ꝓ contumelia.vt patz ex
glo. Ubi ad ſciendũ n eſt peccatũ ⁊ quale.lota
contumelia põt inſerri triplici intẽtione.⁊ ᷣm
hoc iudicandũ eſt de ipſa. HW
Pꝛimo animo ſq; coꝛrigendi.
Secundo animo ſcʒ ſolatiandi.
Tertio animi ſcʒ iniuriandi.
Cum ergo contumelia ꝓfertur animo coꝛrigẽdi
in ſe non eſt peccatũ ſed meritoꝛiũ. Cuiꝰ rõ eſt qꝛ
ſicut licet aliquẽ cã coꝛrectõisverberare vel in pe
cunia condemnare.ſic etiã põt ʒelo coꝛrectõis cõ
tra aliquẽ verbũ conuicij dicere. Quod patʒ exẽ⸗
ꝓlo xpᷣi qui dixit diſcipulis euntibꝛ in emaus.O
ſtulti ⁊ tardi coꝛde ad credendũ.Lu.vl.Et exem⸗
plo pauli qui dixit.O inſenſati galathe quis vos
faſcinauit cuangelio non obedire. Ad galatas
iij. Raro tñ⁊ ex magna neceſſitate⁊ vtilitate ⁊ cũ
moderatõe hmõi obiurgatões ſunt fenẽde. vt di

clt aug.⁊ pᷣcipueverbis cõtinẽtibʒcturpia abſtinẽ⸗

dũ.vt meretrix ⁊ hmõi.q̃ ſine peccato dici nõ pñt
Secũ do cũ pfertur contu Melia ſeu cõöuicium

animo ſolatiãdi tũc ſi talia ſunt indetrimẽtuz
honoꝛis alicuius eſtveuiale peccatũ.vt vocando

cecũ ſtultũ? hmõi.Si vero ex leuitatevel ludo ꝓ⸗
ferret verbũ qð eſſet contra honoꝛẽ alteriꝰ vel de

quo eſtimare poſſet ipᷣm notabiliter iraſci? odiuʒ

incurrerevel alið graue pctm̃.nõ excuſaret᷑ a moꝛ
tali.ctiã ſi hoc nõ intenderet.ſicut cũ qͥs ludẽs cũ
alio grauiter offenderetvſq; ad mutilatõʒ⁊ hmõi
nõ careret moꝛtali culpa. Tudus eni norxiꝰeſt in
culpa.Quãuis enĩ ad eutropeliã ſeu vꝛbanitateʒ
ꝑtineat dicere aliqð leue cõuiciũ.nõ tñvſq; ad de
honoꝛatõʒ vel cõtriſtatõʒ eins de quo dicit᷑.ſʒ ma
gis cã delectatõis ⁊ iocivel leuitate loquẽdi obſer

uatis debitis circũſtãtijs.als ibi eẽt pccm̃. Et iõ
cauendũ ẽ ſemꝑa cõuicijs⁊ ↄtũelijs. Tertio cũ

ꝓfert anio iiuriãdi vclvlciſcedi.aut dehonoꝛãdi.⁊
ſicẽ moꝛtale.ſᷣm tho.ſe.ſe.q.lxxij. arti.ij. Rõ hꝰ ẽ
qꝛ notabilit᷑ ledit ꝓxim ⁊ ſic facit ↄtra iuſticiã.et

ps.lxviij. Pꝛopter inimicos eripe me. Lu ſcis im caritatẽ.Nõ eĩ qͥs amat minꝰhonoꝛẽ ſuũ qᷓ; diui/
tias tꝑales ſʒ plꝰ. Sʒ auferens ſubſtantiã peccat

moꝛtirvł etiã itẽdẽs auferre.̊ mitommag edes

Titulus VII.

auferre honoꝛẽ. Uerba eni ꝑ qͥ inferotũelia q̃n⸗
tũ ad ſuà eẽntiã.i.inq̃ntũ ſunt qꝗdã ſoni audibi⸗
les.⁊ ſi nullũ nocumentũ inferat niſi foꝛte jᷓuan
do auditũ cũ nimis alte qͥs loqtur. tñ inq̃ntũ ſt
ſigna repᷣſentantia aliqͥd in noticiã alioꝝ ſic pñt

multa dana inferre.int᷑q ꝙ hõ damnificet᷑ qntũ

ad derrimẽtü honoꝛis ⁊ reuerẽtie ſibi ab alijs ex
bibende. Uñ ⁊ maioꝛ ↄtũelia ẽ ⁊ ̃uiꝰ petm̃. vt ſi
aliqs dicat defectũ ſuũ coꝛã multcſ. ⁊ tñ etiaʒ ſibi
ſoli dicẽdo p̃t eẽ ptũelia qᷓ;tũ ipe ꝗ loqᷣtur loqndꝭ
reuerẽtiã agit. Pꝛobat᷑h̊ idẽ.ſ.ↄtumeliã eẽ moꝛ⸗
tale aucte. lam dixit xr:ᷣs Mach.v. Qui dixerit
fratri ſuo fatue.qð ſcʒ ꝑtinet ad ↄtũeliã reuſerit
gehẽene q nõ debe?᷑ niſi ꝓ moꝛtali ⁊ intelligit᷑ cã h̊
dicit intẽdens dehonoꝛatõeʒ.Apls ẽt Ro.i.diẽ
dig ii ſunt moꝛte ſcʒ eterna q faciũt pctã.⁊ enũe⸗
rata ibi.int que ponit᷑ cõtumelia.⁊ Elemẽs.Dã⸗
natiõe ſunt digni qᷣ ptibo legatiõe dei fungentibo
cont umeliã inferũt.ij.q.vij.ca. Qualis.

Quantum ad ſecundũ.s. I B

cit iniuriã ꝓxio no tabilẽ.tenet᷑ ei ſatiſffacere ſal⸗
tẽ petẽdoveniã.Sic enĩ xpᷣs docuit dicẽs math.
v. Di frater tuꝰ bʒ aliqͥd aduerſuʒ te.qꝛ ſcʒ ei in⸗
iuriaſti.vade recõciliari fratrituo.ſ.petẽdo veni

am. Notabile exẽplũ hr̃ circa boc in vitis fratrẽ

Cũ enĩ qͥdã ↄtũ eliaʒ intuliſſz fratri ſuo qͥ dictꝰeſt
frater nycolaꝰde iuuenatio.⁊ ñ ſibi recòciliaſſet
venia petita.accidit ꝙ iñ ad paucos dies iſirma
tus ille moꝛeret᷑. Poſt moꝛtẽ vo apꝑuit ipſi fra⸗
tri nycolao petẽs ab co veniã de ↄtumelia illata
Cui ille rñdit ſciẽs ili eẽ defũctuʒ. Ueniã petea
xpᷣo in cuiꝰiudicio ⁊ foꝛo es oſtitutꝰ. Et ille xpᷣs
mihi nõ vult dimittere niſi pus hũiliatꝰ veniã a
te petẽs obtinuero.Qð libẽter fec.⁊ ſic a x-pᷣo ve⸗
niã impetrauitʒ ãt ↄtũeliatus oblata ſibi ſatiſ
factõe ↄpetẽti ignoſcere.als guit᷑peccaret. Unð
ðꝛ di. xc. Si qͥs ↄtriſtatꝰ noluit recõciliari fratri
ſuo ſatiſfaciẽtc eo acerrimis maceretur medijs.
glo.ibi excõmunicationis.

ntum ad tertiũ.ſ.im

notat᷑ pena ↄſeq̃ns ex impꝛoperio ſeu cõtumelia
dum ðꝛ. Cõfuſionẽ meã.iſ.ex ipꝛoperio mihi ſecu
ram. Cofuſio eni vt diẽ Catholicon ipoꝛtat eru
beſcẽtiã. Erubeſcẽtia ãt mag eſt pẽa.vt diẽ Zug.
de pe. di. vi. c.i. Debʒ aũt qlibet ſibiñ deferre ꝓxi
mo penã vel triſticiiö. UVñ abſtinere dʒ mo ab
impperio ſeu ↄtũelia culpe ipꝛoperãdo ei culpaʒ
Prerit ſine ca ronabili. Qð phibet᷑ Ecci. viij. Ne
deſpicias hoĩem auertẽtẽ ſea pctõ.ſ.ꝑ pniaʒ nec
unpꝛoperes ei. Memẽto qꝛ oẽs in coꝛruptione

umꝰ. Sẽ nec xrp̃ᷣs impperauit. Maggdalene pe/

nitẽti pccã.ſʒ tecit remittẽdo.⁊ pr recepit filium

nalgũ reuertẽtẽ. ⁊ Johes cuãgeliſta ül iuuenẽ q

er diſcipul effectꝰerat pncipes latronũ oſculans
ei manũ q̃ homicidia ꝑpetrauerat vt nõ pfunde⸗
ret᷑. Sz gaudere debes qꝛ frat tuꝰmortu erat et
reuixit.ſiẽ gaudẽt angelt 8 vno pccõꝛe pniaʒ agẽ
te. ¶Memètoο qꝛ ⁊tu aliqũñ in talia cecidiſti Etalia
adhuc ⁊ peioraa gis vel ſaltẽ ea ꝑpetrare potuiſti
cõo dʒ qͥs a inere ab imꝓperio indigẽtie
ſq; rememorãado e ubuentionẽ ſibi facta in ne⸗
ceſſitate ad ↄfundẽdũ ⁊ ꝑebonorãdũ ei.Ind dꝛ
Ecci.xli. Cũ dederis.ne lin aperes ſʒ imiter deũ
vt diẽ ihi glo. Qui dat omiby affluẽter ⁊ nõ im 5
perat. Jacob.i.Et de impperãte bñficiũ factũ 52
Ecci.xx.Datũ inſipiẽtis nõ crit tibi vtile. Nam
ochi eiꝰſepteplices ſt. exigua dabit ⁊ impperabat
multa. inſipiẽs pctõꝛ ⁊ ↄtũelioſus. Oculi eiꝰ in
tẽtio eiꝰ.⁊ hi ſeptẽplices.i.ad varia emolumẽta
intẽdens.vicʒ emolumẽtũ inde ſperãdo impoꝛ⸗/
rune exigẽdo.multotiẽs impperando. dominiũ
bonoꝝ ruoꝝ ambiẽdo.te ſibi ſub ijciedo. de eo in
aniter gliando. datuʒ młto maiꝰ qᷓ ſit reputãdo
Et ſic nõ erit tibi vtile. Oʒ ẽt qͥs abſtinere ab !⸗
pꝛoperio ſeu oↄuitio defectꝰnate. vicʒ nõ vocãdo
illegirimũ vel cecũ łhebetẽ lſtultũ ⁊ bmõi. Eceĩ᷑
xxij. Eſt reuerſio ad amicũ crcepto ↄuitioꝛ male
dicto ⁊c. Uñ ⁊ fenẽna q mitos hebat filio qꝛ exp
bꝛauit annã impperabat ſeu cõui cabat eiq; dys
concluſiſſet vuluã eius.i.ꝙ ſteril eſſet pumta eſt.
q filios amiſit.i.Re.i.Cum qut ꝑ ↄtũeliã qs fa

ſq; ↄgruentiã ſuatã notat cũ ðꝛ Reuerẽti meaz

quã.ſ.habui ad te ðs pr in ipᷣis impperijs.qꝛ nõ
receſſi a timoꝛe tuo ⁊ dilcõnc ppt᷑ hmoi iniurias
et ↄtũelias.ſʒ volũtarie ⁊ patieter ſuſtinui. Uñ
et ſubdit Impꝛoperiũ expectauit coꝛ meũ ⁊ miſe
riã.iiad iſta q nõ inuitꝰſʒ volũtariꝰ pᷣpaui. vt di
cit glo. Ut aũt diẽ Pe.in canõica.i.Chꝛiſtꝰpaſ⸗
ſus ẽ ꝓꝑ nobis voſᷣ relinquens exẽplũ vt ſeqmini
veſtigia eiꝰ.patiẽter ferẽdo ↄtũelias vt ipſe fecit
Vñ liberiꝰpapa.ſlõ vos a pio mẽtis ꝓpoſito af⸗
flictõis amaritudo coartet recedere. còſiderãtes
quãta creatoꝛ dñs ꝓ voſᷣ ꝑtulerit.qᷣbuſue contu
melijs afficiendũ tradiderit ꝓ vr̃a liberatõe.vij.
q.i.ſuggeſtũ.Et nocandñ circa contumelias vex
boꝝ ⁊ bñfactoꝝ ꝙ.
Aliqñ opoꝛtʒ repellere.

Aliquando decet ſufferre.

Aliqñ debet quis repᷣhendere. ,
Pꝛimo ↄtumelia eſt aliqñ repellẽda.ſ.punien
do ↄtumeliantẽ.qñ qͥs.ſ.hʒ auctatẽ ſuꝑ eũ.Con
tumelia en niuſſu pᷣncipis ⁊ mãu militẽ repellen
da. Uñ ro.xiij.ðꝛ.Non ſine cã gladiũ poꝛtat.Dei
eni miniſter eſt vindex in irã in eũ qui malefacit.
Pꝛecipue aũt ↄtũelias ⁊ ea q ſunt in iniuriã dei
vel ecclie oꝑtʒ punire. Uñ criſo.dicit ꝙ iniurijs
ꝓpꝛijs eſſe patientẽ laudabileẽ.in iniurijs dei im
iũ.Et qꝛ ↄtũelie q̃ dicũt᷑ rectoꝛes. pᷣcipue pꝛe
atos ecclie. pᷣcipue Fer ga in ↄtũeliã dei.iõ pu⸗
niède.Et qᷓ;uis quis debeat magis punire ſi po⸗
teſtatẽ hʒ ↄtũelias alioꝝ qᷓ; pias.qꝛ minus ſng
ſpectꝰhĩ ne moueat᷑ cupiditate pᷣuati honorj.tñ
ct in eũ illatas pᷣt punire inq̃ntũ vergũti iiuriã
eccłie ⁊ detrimẽtũ boni cõmunis.vt dꝛ.xxiij.q ii
ij. Builliſariꝰ. cũ. S. ſen. ⁊ glo. bi. Scðo ali
dñ ↄtũelia ẽ ſufferẽda.⁊ h̊ roe euitãde temeritatꝭ
iux᷑ illud ꝓuer.xxvi. Ne rñdeas ſtulto iur ſtulti ci
am ſuã ne ci ſilis efficiar:. Lacere qppe ⁊ nõ rñ/
detur stumelianti qñ qͥs h̊ faceret Nſ tacẽs ma
gis ꝓuocaret illã ad iracũdis pctm̃ cẽt.ſʒ tacere

ne ⁊ ipᷣe rñdens incurrat ptũelias.vel mag illũ
ad irã acccẽdat.debitũ ẽ ⁊ vᷣtuoſum. Sct᷑o debes

—

ſufferri rõe incoꝛrigibulicatis.cum eni contume
lians eſt incoꝛrig bilis.nec in eũ habʒ auctẽ ſuf
ferre dʒ ⁊ tacere. Siẽ ⁊ xpᷣs cũ ↄtumeliaret᷑ nõ re
ſpondit nec herodi nec pylato.nec ſeribis ⁊ pha⸗
riſeis ↄtũelitib eũ.qꝛ obſtinati erãt.vt hr i euã
geli 9. Tertio ſufferẽda ẽ ↄtũelia rõne ↄuerſan
vᷣrutis.ſ.ſapie Sic̃ nec patia nccria eſt nob in
his q̃ fiſt ↄ nos.ita ⁊ in his qͥ nos dicunt᷑. Pa
tiẽtia ait apłs nob neceſſaria ẽ ait Ecci.viij. Nõ
litiges cũ hoĩe liguato.nec ſtruas ĩ ignẽ eiꝰligna
nec cũ potẽte ne te ꝑ potẽtiã ppᷣmat.nec cũ diui
te ne te ꝑ pecũiaʒ vindicat.nec cuʒ loquace ne te
ꝑ eloq̃ntiã ðcipiat. Uñ ⁊ in põ.ðꝛ. Qui inqͥrebãt
mala mihi locuti ſunt vanitates.i.falſitates. Et

ſubdit᷑. Ego ãt tanq; ſurdꝰnõ audiebã.⁊ ſiẽ mu⸗
tus nõ aꝑiẽs os ſuũ. Nõ diẽ ego ſurdꝰ ſʒ tanq̃m

ſurdꝰ.qꝛi ̊ eſt vtꝰpatie ⁊ audiẽs ↄtumelias tã⸗
qᷓ; nõ audiret nõ murmuret in coꝛde.nec oꝛe cõ⸗
tumelijs rñdeat. Tertio dʒ aliqñ repᷣhẽdi ↄtũe
lia in dicto ł fcõ qð licʒ oĩbus. ¶ ñ ſaluatoꝛ cõtu
meliatꝰfcõ.cũ.ſ.ꝑcuſſus fuit in faciẽ ꝑcuſſoꝛẽ re⸗
pᷣhendit dicẽs.Quid me cedis Nec ei aliã maxil
la obtulit ꝑcuricẽdã. Jo. xix. Et ſ̊ duplici rationc
ſm tho. vbi.S. Pꝛima vt audacia ↄtũeliantis
cõpꝛimaĩ pſᷣm illud puer.xxvi. Rñde ſtulto iuxta

ſtulticiã ſuã ue ſibi ſapiẽs videat᷑. Nõ tñ cũ eſt ĩ fu

roꝛe eſt arguẽdꝰ ſʒ ipᷣo ſedato.niſi vtilitas cõmu
nis aliud exigat. Scðo ne alioꝝ ꝓfectꝰ impedi
atur ꝑ ↄtũelias illatas.Uñ gre.ſupᷣ Eʒech.Quo

rũ vita in exẽplo ẽ poſita dũt ſi pñt retrahentiuʒ

ſibi vᷣba cõpeſcere.ne eoꝝ pᷣdicatõem nõ audiãt
qui audire poterant.et in pꝛauis moꝛihbo rema⸗

nẽntes bene viuere contẽnant.

De ſatiſfactoe pꝛo con⸗.

tumelijs. Nota ꝙ diẽ Umbertꝰ ĩ expoſitõe regle
qꝙqᷣlibʒ tenet᷑ ad ſatiſfaciẽdũ.illi quẽ ledit verbo
rixando.vel ↄtũeliãdo.⁊ tenet᷑ad ſatiſfacienduʒ
cito.ſ.cũ põt.Siẽ eni in reſtõne qð ſine die certo
debet᷑.oĩ die debet᷑.ita⁊ hic. Uñ apłs ad ephe.uij

dicit. Sol nõ occidat ſuꝑ iracũdiã vꝛãm i.ſi cõ⸗

tingat aliquẽ ↄtumeliare ex ira anteq; trãſeat d
es recõciliamini cũ eo Sʒ qrit aliqͥs q̃ ſit iſta ſa
tiſfactio ad quã tenet᷑ille qͥ verbo aliũ leſit.puta
cõtumeliãdo.vel irridẽdo ⁊ hmõi. Reſpõſio tri
pler pᷣt eſſe. Unaẽ ꝑ verbũ.vt cũ qͥs ð offenſa ve

niz petit. ſiẽ feẽ Aug. ſcribens hieronimo dicẽs

Obſecro te ꝑ miam ieſu xpᷣi ſi leſi te ignoſce mihi

Scʒða eſt ꝑ coꝛꝑis bumiliatiõem. Siẽ feẽ ſemey
dauid quẽ ↄtumeliauerat.Dicit᷑ eni.ij. Reg.xix.

q; ſemey ꝓſtratꝰcoꝛã rege dixit ad eũ ſle reputes

mihi dñe iniqͥᷣtatẽ neq; meminer iniqtatũ ſerui

tui.Tertia eſt ꝑ obſeqa. Siẽc iacob voluit mune
ribus placare eſau frem ſuuʒ. Ro xij. Si eſurie
rit inimicus tuus ciba illũ. Sed qritur vtxrrum
teneatur qlibet offendẽs vᷣbo ad om̃s hmõi ſatiſ

factões. Reſponſio. Siẽ ledẽs aliũ in rebus nõ

tenet᷑ ei niſi ad certã qᷓntitateʒ rei reſtituende.ſm
q̃ntitatẽ damni.vel in dubio ad arbitriũ bonivi

ri. Ita ⁊ offendens verbo non teneet᷑ ad omnes
buiũſmodi.ſʒ ſᷣm qntitatẽ offenſe. qd ſi offenſus
petit plus pᷣt ſibi ſufficere ſatiſfactio ad arbitriũ

ſiue alius bene ſiue male dicat aut faciat.

Capitulũ VI

boni viri. ;uis laudabile ſit etſã plꝰdebito face

rep pace ꝓtimoꝝ. Si aũt pᷣlatꝰ eſſet qͥ exceſſiſſer
in verbis coꝛrigendo ſubdituʒ ex debito ſuſticie
nõ ðʒ petere veniã ſubdito ſʒ a dño ðo. Nedũ jni
miũ ſᷣnatur hũilitas regẽdi frangat auctoritas.
vt diẽ Aug. in regla. Pot etiã pᷣlatꝰ remittere in
iuriam factã ſubito ſuo ipſi iniuriãti in perſona

vel verbis etiam contra volũtatẽ ipſius ſubditi

iniuriati.ar.xij.q.i.Nõ dicatis in glo. Sʒ qri᷑
Si aliqᷣs offendit aliquẽ verbo in ſecreto ⁊ offen
ſus querit ſatiſfactõeʒ. ſibi fieri in publico. Nũ
uid ad bᷣ tenet᷑ offendẽs.vł ecõuerſo ſi offendat
qs vbo in publico ⁊ offendes vlt ſatiſtacere in oc

culto. Nunqd ſatiſfaciet. Reſponſio ad pꝛimuʒ
Non tene?᷑ niſi qð fuit factũ in occulto fuiſſet pu

blicatũ.ſiẽ fur qui latẽter accipit nõ tenet᷑ publi
ce reſtituere. Ad ſcom dico ꝙ nõ ſuffic. Argu
mentũ in paulo apło cui ↄdẽnato ad carcerẽ nõ
ſufficit occulte liberari ſed publice petijt educi ?
dimitti. Item ſi qͥs ↄtumeliado dicit culpam
alicuiꝰ.⁊ offenſus nõ vult recipere ſatiſfactõem
a ledente niſi dicat ſe fuiſſe mẽtitũ. Reſponſio ſi
cõtumeliãs ſcit ſe dixiſſe veꝝ nõ tenet᷑.nec ille dz
boc ab eo exigere.ſed ſi ſcit vel credit non eſſe ve
rum ſed falſum vel incertum. quia debet etiam
cum damno fame ſue dicereſe falſum dixiſſe vel
incertum aut dubium ſcom ꝙ habz in conſcien⸗
tia ſua.poteſt cum hoc dicere alipua alleuian⸗
tia culpam ſuam. puta ꝙ audierat vel ex ira di⸗
xerat.vel tunc credebat.nunc autem non credit
illud eſſe verum ſi ſiceſt. Non autem deber dice⸗
re ſe fuiſſe mentitum ſi non fuit mẽtitus ſed fal⸗

um Bꝛegoꝛ iuz xxxi
S t ex verbis Iſidoꝛi in libꝛo ethymo
ogiarũ poteſt haberi diffinitio eiud.Dicit enim
qꝙ rixoſus eſt quaſi ritu canino ctus. Semper
enim ad contradicẽdum eſt pæatus iurgio de⸗
lectatur et pꝛouocat congfaſcn tem.Tamẽ vt di⸗
cit beatꝰ Tho.ſecunde ſcde.q.xli.arti.i.rixa non
nominat ſimpliciter contẽtionem. ſed tria que
ponuntur in verbis Iſidoꝛi eius inoꝛdinatõem
declarãt. Primo quidem pꝛomptitudinem ani
mi ad contendendum. quod ſignat cum dicit.
Semper ad contradicendum paratus. ſe clc
cũdo quia ipſa cõtradictione delecta. Unde ſe⸗
quitur.et in iurgio delectat᷑. Tertio quia ipſe
alios pꝛouocat ad contradictõeʒ.Et ideo ſubdit
pꝛouocat contẽdentem.Eſt etiam rixa quoddaʒ
bellum particulare inter aliquos. Unde iacobi
iiij. Unde bella et lites in vobis⸗ nõne ex concu⸗
piſcentijs que militãt in membꝛis veſtris . bella
ideſt rixe et litigia.Nec eſt contra quod dictum
eſt ſcʒ ꝙ oꝛiatur rixa ex ira.Et iacobus dicit oꝛi⸗
ri ex concupiſccẽtijs. Nã vt dicit btůs Thomas
vbi ſupꝛa.ar.ij.omnes paſſiones iraſoibiles ex
paſſioniba cõcupiſcibilibus oꝛiunt᷑. SE qᷓ

Mibꝛ Itiiu

oꝛitur ex ira oꝛitur ex ↄcupia vt expꝛima radice.
Diſſipa gentes qͥ bellavolũt dicit pð.ad dñm.ps
lxvij. Bellü vt dicit᷑ in catholicon dicit᷑ q̃ſi bonuʒ
kantifraſim. lcut piſeina q caret piſce. Non ei eſt
onũ ſed malũ⁊ multa mala oꝛiũt᷑ ex eo. In tan⸗
tũ aũt põt eſſe bonũ inqᷓ;tũ nõ volũtarie appetit᷑.
ſʒ ex neceſſitate exercet ad ſe defendẽdũ debito mõ

Et iõ ſignãter põ.nõ dicit.Diſſipa gentes q̃ bella

gerũt. Multa eni bella geſta ſunt a ſanctisviris
dño iubente? ꝓſperãte. Unde ad Hebꝛe.xi.San
cti foꝛtes facti ſũt in bello.caſtra verterñt exterio
rũvt Joſue de q̊ eccłi.xlvi.Foꝛtis in bello Jeſuna

ue ⁊c̃. Sed diſſipa ait que bella volũt q̃.ſ.bella de

lectabiliter ſuſcipiũt ad nocendũ alijs. Ubi nota
ꝙ triplex eſt bellũ. è
Pꝛimum bellum internale ⁊ anguſtioſum.
ecundum bellum ꝑticulare⁊ rixoſum.
Tertium bellum populare ⁊ ꝑiculoſum.

De pꝛimo dicitur

rixa de q pꝛincipalr intẽditur. Jac
ratis. ſcʒ faciendo rixas ⁊ nõ poteſt adipiſci qðᷣ

KF.I.

vel de viribo noſtris ſperet᷑ facienda victoꝛia vel

viribus noſtris facta tribuat᷑. ſed eiꝰ gra de qua

dicit aplus Bꝛatias aũt deo qͥ dat nobis victo-

riam ꝑ ieſum xpᷣm dñm noſtꝝ.Et alubi. In omi

bus his ſuꝑam ꝓpter deum qui dilexit nos hec

omia ille.Quia omnia iſta bella ſunt ꝑiculoſa
ideo nõ appetenda.ſed q̃ntũ in nobis eſtvitanda

fugiẽdo occaſiões tẽptationũ. Qui aũt nõ vität

occaſiones ſʒ ingerũt ſe eis illi q̃i volũt bella ⁊ ri
xas vitioꝝ.De his dicit ps. Diſſipa gẽtes q̃ bel⸗
la volũt.Et ponit᷑ diſſipa ꝓ diſſipabis ſᷣm moꝛeʒ

ꝓphcticũ.i.deſtrues yt.ſ. vincant.Qui enĩ amat

periculũ incidet in illud.vt ðꝛ Ecci.iiij.

HBecundũ bellum eſt J. I.

0

cupitis. Uariꝰeſt eni euẽtꝰ belli.vt ðꝛ.ij. Reg.ix.
Qui eni rixatur cũ altero.intendit ſuꝑare. et ipᷣe
ſuꝑatur ſepe ⁊ ꝑcutit᷑.⁊ iõ vitãda eſt. Un cum pa

Ecẽs.iij. Temp⸗ belli. tꝑs pad. Pꝛio oꝑt᷑ bel; ſtoꝛes Loch rixati ſunt cũ paſtoꝛibo ahꝛae ꝓpter

lare vitia.et poſtea ſeqtur pax in inete. Et pſal.
Obumbꝛaſti ſuꝑ caput meũ ĩ die belli.i.in tꝑe q̊
bellaui vitia. vmbꝛa tue gr̃e ł merito ⁊ mẽoꝛia
rue obſcure paſſiõis ꝓtexiſti me ⁊ dediſti refrige⸗
rium ·Seneca.Habeto pacẽ cũ homiby.bellũ cũ
vitijs. Hinc gre. Sciens apls nobᷣ iã non vltra
bella eẽ carnalr ꝑagẽda ſʒ aie certamie ↄ ſpũales
aduerſarios deſudado velut mgꝗr̃ malicie pᷣceptũ
milicib⸗ zßt dat dicẽs. Induite vos armaturam
dei vt poſſitis ſtare aduerſus inſidias diaboli.
xxiij.q.i.niſi bella Qñ aũt inchoandũ ſit illð bel
lũ.oñdit Aug.ili.xxi de ci.dei.c.xvi.dicẽs.Cum
aũt ventũ fuerit ad etatẽ q̃ hõ pᷣceptũ capit⁊ ſub
di põt legis imꝑio ſuſcipiendũ eſt bellñ ↄ vitia ⁊
gerendũ acriter ne ad damnabilia pctã ꝑducãt.
Et ſiqᷣdeʒ victoꝛiaꝝ ↄſuetudine roboꝛata nõ ſũt
facilius vincũtur ⁊ cedũt.Sin aũt vincere ⁊ im
Eare ↄſueuer̃t.ſ.vitia laboꝛioſa difficultare ſupe
rant᷑ nec id varacit⁊ ſinceriter fit niſi delectatõe
iuſticie.hᷣ eſt aũt in fide xpi.Quõ bellãdũ ſit do⸗
cet idẽ Aug.in.xN.de ciui.dei.c.xuij.dicens. In
pꝛelioꝝ tẽptation: ʒ vitia ꝑiculiſq; etiaʒ iuſti
verſant᷑ in qᷣb nõ eis 5 ꝓſubdamꝰ vigilijs ↄtinu
is excubãtes.ne opinio veriſimilis fallat.ne de⸗
cipiat hõ verſutus.ne ſe tenebꝛe alicꝰerroꝛis effũ
dant.ne qð bonũ eſt malũ. aut qð malũ ẽ bonuʒ
eſſe credat᷑.ne ab his q̃ agẽda ſũt metꝰreuocet.ne

in ea ꝗq agẽda ſunt cupido pᷣcipitet.ne ſuꝑ iracun

diã ſol occidat.ne inimicicie puocẽt ad retribu⸗
tionẽ maliꝓ malo ne abſoꝛbeat inhõeſta vel im⸗
moderata triſticia ne ĩ ꝑcipiẽdis bñficijs igerat
mes ingrata toꝛpoꝛc̃.ne maledicſrumoꝛibi ↄſcia
bona fatiget᷑ ne temeraria ſuſpitio nr̃a decipiat.
ne aliena de nobᷣ falſa nos frangat. ne regnet pec
catu in nro moꝛtli coꝛpe ad obediẽdũ deſiderijs
eius ne mẽbꝛa nr̃a exhibeãtur arma iniqtat pec⸗
cato.ne oculꝰ ſeq̃tur ↄcupiſcẽtiã ne vindicãdi cu
piditas vincat.ne in a male delectat vl viſio
vyel cogitatio rememoꝛet᷑.ne impꝛobũ aut idecẽs
Yerbũ libeter audiat᷑.ne fia qð nõ licʒ etiam ſibi
libet. Nec in h̊ bello laboꝝ ꝑix ſoꝛũq; pleniſſimo

greges multos pecoꝝ quos habebant. Ad hbanc
tollendã dixit abꝛaam. ne queſo ſitiurgiũ inter
mect te.et paſtoꝛes meos ⁊ tuos.ſeparamꝰ nos
ab inuicẽ. Si tu ieris ad dexterã ⁊c.Gcñ.xiij.De

ipſo aũt bello rixe tria videnda ſunt.
Eius oꝛtum.

Eius actum.

Eius nocumentum.

Oꝛitur pncipalt rixa ⁊ ira. Uñ ðꝛ ꝓuerbᷣ.xv.UVir
iracũdus pꝛouocat rixas.loc aute ſic declarat
beatus Tho. ſcdᷣa ſcᷣe.q.xli.art᷑.ij. Rixa impoꝛ⸗
tat qunandã contradictõem vſq;ud facta pꝛsoue
nientcẽ dum vnus alteri ledere molitur.Duplici
ter aũt vnꝰ aliũ ledere intẽdit Uno mõ q̃ſi inten

dens abſolute malũ eius.et talis leſio ꝑtinct ad
actũ odij cuiꝰintẽtio ẽ ad ledendũ inimicũ vł in
manitfeſto vł in occulto. Uñ ⁊ aliqñ rixa ex odio
oꝛił ꝓpt᷑ qð ðꝛ ꝓuer.x.Odiũ ſuſcitat rixas.Nõ tñ
rixa eſt ꝓprius effectꝰodij.qꝛ pᷣter intẽtioneʒ odi⸗
entis ẽ ꝙ rixoſe ⁊ in manifeſto ledat. Alio modo
aliqs intẽdit aliũ ledere eo ſciẽte ⁊ repugnãte qð
impoꝛtat᷑ nomie rixe.Et h̊ ꝓpꝛie ꝑtinet ad irã q ẽ
appetitꝰvindicte. Non ãt ſufficit irato ꝙ latẽter

noceat ei. quẽ iraſcit᷑ ſed vult ꝙ ipᷣe ſentiat.⁊
contra voluntatẽ ſuam aliquid patiatur in viu
dictam eius quod fecit. Pꝛocedit etiam aliquann

do ex ſuperbia ⁊ inani głia.nõ tamen directe ſed
occaſionaliter inqntum aliquis ex hoc concita?

ad rixam et iurgiũ.quia ad iniuriã ſibi reputat

ꝙ alius ſe ei pꝛeferat.ꝓpter quod dicit᷑. Pꝛouer.
xviij. Qui ſe iactat⁊ dilatat.iurgia concitat.Jur
gium autẽ idem videtur ꝙ rixa. Jactare ſc ex ſu⸗

perbia vel inani gloꝛia pꝛocedit. Quãtum ad ſe
cundũ ſoʒ actum ſciendũ eſt ſcõᷣm.b. Tho.vbi.S
ar.i.qꝙ ſicut intentio impoꝛtat qᷓndã ↄtradictio⸗
nem in verbis ita rixa impoꝛtat qᷓndam contra

dictionem in factis. Uñ dicit glo.ad Gala.v. q;

rixe ſunt duãdo ex ira inuicẽ ſe ꝑcutiũt homics.
Et ideo rixa videt᷑ quoddũ pꝛiuatum belluʒꝓin

2

ter pnatas ꝑſonas agitur.nõ ex aliqua publica

auctoꝛitate.ſed magis ex inoꝛdinata voluntate

„.

uij. Bellige⸗/

N
M
ad
l
int
i

Biden
nagn
mt

lgn
ehie
Laße
ng
gn
Nbene

ir

yos

ij

inpe,

ne

Dipt

llun

Ex᷑ ideo rixa ſp impoꝛtat petm̃.ſed rixa eſt ppᷣee

ptc eoꝝ ꝗͥ ẽt iniuſte innadũt aliũ vel alios.vl er

qui ſe defendũt cũ iuſte inuadũt.puta cũ miſtri
vectoꝛis volũt inſte caꝑe aliq̊s reos ⁊ illi ſe defẽ
dũt ne capiant᷑ tũc rixa ẽ in eiſ.In eis aũtqͥ ſe de
fendũt ſolo aio repellẽdi iniuriã cũ debita mode
ratiõe nõ ẽ ppᷣèe rixa nec pctm̃ Quia vim vi repel

lere eſt de iure nature.diſ.i. Jus natale. Silr nõ

eſt ppe rixa in his qͥ inuadũt alios vt capiant ex

officio ſuo qͥ ſe defendũt Uñ cũ ſerni yſaad fode⸗

rũt puteũ ⁊ inuener̃t aq̃m qv illã rixati ſunt.vt
dicik Geñ.xxvi.non in ſᷣuis iacob fuit rixa ſʒ in

incolis terre quiliiuſte moleſtauer̃t illos. Quã/

—

tũ ad tertiũ.ſ.de nocumẽ

eternã cũ ſit moꝛtale pctm̃.qñ vicʒ qͥs iuadit ali

quẽ iuiuſte vt ꝑcutiat eũ.vel ẽt cũ defendit ſe iu⸗

ſte inuaſum ab officiali vt capiat᷑ vel ẽt cũ defen
dit ſe iniuſte inuaſuʒ ex odio vel vindicãdi anio
vel cũ exceſſu notabili debite moderatiõis. vt ſi

inuadẽs ꝑcutiat eũ manu.⁊ ille gladio ꝑcutit.ĩ
omib bis moꝛtale eſt ſᷣm Tho. vbi.õ. Et rõ eſt.

qꝛ inferre nocumentũ ꝓxio oꝑe manuali non eſt
abſq; moꝛtali.qꝛ ↄ iuſticiã ⁊ ↄ mandatñ illð ſNõ
occides In q̊ phibetur omis leſio ꝑſonalis iniu
rioſa.ᷣm Augꝰ. de pe.diſt.i.homicidij. Pꝛobat
etiãñ hoc ſcʒ rixã eſſe peccatũ moꝛtale exh̊ ꝙ apłs
ponit rixas int᷑ oꝑa carnis.de qͥb dic ad Bala.
v. Qui talia agũt regnũ dei nõ ↄſeq̃nt᷑. Nõ auteʒ
pꝛiuat᷑ qͥ regno dei niſi ꝑ moꝛtalia. Ueniale aũt
elʒ cũ ſe qs defendẽdo cã aliq̊ cũ leui motu odij
vel vindicte h̊ agit.aut cũ excedit aliq̃ntulũ mo
dum defenſiõis debitũ.Nocet q̊ʒ rixa qꝛ ꝑ eã ge
nerãtur odia ⁊ diſcoꝛdie in mẽtib rixantiũ ꝓpt᷑
qð ðꝛ puer.xvij. Qui meditat᷑ diſcoꝛdias ſemĩat
rias.i.qͥ intẽdit ſeminare ini aliqͥs diſcoꝛdias ꝓ
curat ꝙ ad inuicẽ rixent vt inde in eoꝝ coꝛdibuſ
ꝑ rixas diſcoꝛdie ⁊ odia generent᷑. Inu enĩ pctm̃

põt impare actũ alteriꝰpeccati in ſuũ finẽ oꝛdi⸗
nãdo. Nocet rixa coꝛꝑi.qꝛ freq̃nt plꝰ recipit qᷓ; al
teri faciat mali. Punit᷑ ẽt pena pecuniali vel coꝛ

poꝛali a iudiceſ̃m exceſſus qᷓntitateʒ.quia iura

mãdant iſta puniri.vt ptʒ.xxiij.q.finali.⁊.c.fi.
vbi mãdant᷑ puniri vt homicide q rixant᷑ et qͥ in
xixa fuerit occiſusDiſſipa ̊ deus gentes q̃ volũt
iſta bella rixaꝝ vt recipiãt qð merentur.

)

Yertiũ bellũ dicitur. J. II.

cumẽto huiꝰ vitij ſciendũ ꝙ
multipł'rnocet.Primo qͥdẽ qꝛ inducit ad moꝛtẽ

a pompeio

populare qð eſt valð piculoſuʒ.qꝛ innuera mala
ingde ſecũtur.cũ.ſ.vnꝰ ppłs ſeu ciuitas inſurgitõ
aliam.vel vna ꝑs ciuitat aliaʒ ad nocendũ pꝛe

dandũ ſubijciẽdũ. expellendũ ⁊ occidẽdũ. Et cũ
iniuſtũ eſt bellũ qͥcũ q; ibi ſcienter ⁊ volũtarie cõ

currit moꝛtaliter peccat vltra alia pctã q̃ ibi cõ,

—

mittũtur.nã quicqͥd accipiat ab alia ꝑte rapina
eſt ſi vulnerat vł occidit hõicida ẽ.⁊ alia mala ei
imputant᷑.Eſt aũt bellũ iuſtũ cũ fit ꝓ repẽdẽdis
reby ablatis aut vlſciſcẽdis iniurije.qñ.iſ.ablate
ſunt vł res iniurie facte ab aliqᷓ ciuitate vel ppło
et emẽdare ñ vult.ppter qð bellũ ſumit᷑: iuſtum
cuʒ fit pncipis auẽte.vt arg. xxiij. q.i. Juſtum. et
xxiij. q.iiquid culpat᷑ Sʒ cũ fit bellũ er ambitio

ne ⁊ auaricia ⁊ odio.vel ad dilatandũ dñiuʒ ſu’ũ
ad augendas diuitias ad depᷣmendũ ⁊ extermi/
nandũ alios ob odiũ ⁊ inuidiã.⁊ hmõi ẽ iniuſtũ
Vñ aug.Quid culpat᷑ in bello.an qꝛ moꝛiũt᷑ ho⸗

mines aliqñ moꝛituri vł dñentur in pace victu⸗

ri b repᷣhendiſſe timidoꝝ eſt non religioſoꝝ.o
cendi cupiditaſ.vlciſcẽdi crudelitas.implacabi
lis animꝰ.feritas rebellãdi.libido dñandi Hec
⁊ his ſimilia in bellis iure culpãtur.xxiij.q.iqͥd
culpatur. Qð vtiq; fit᷑ ſuggeſtiõẽe demonũ qui ð
hoĩm ꝑditione letant᷑ coꝛpali⁊? ſpũali. Uñ ⁊ aug.
li.i.de ciui.dei.cx xv.refert ꝙ in magna planicie
circa romã viſi ſunt dij romanoꝝ.q mões erãt
quos colebãt ſub diuetſis nomiba Jouis.mar⸗
tis et aljs innumeris ad inuicẽ bellare quod iõ

fecerunt ipi demões in aliqua ſpecie apparentes

vt ſic puocarent ipᷣos romãos ad bella tanq; ho

neſta ⁊ licita.exquo dij ipᷣi exercebãt Sʒ pꝛopter

quã cãm deus bella ꝑmittat.qui ſemꝑ ex malis
elicit bona et maioꝛa.oñdit Aug.in.i.de ciui.ði

c.ij.dicenſ.Si quid recte ſaperẽt illa q̃ ab hoſti.

bus aſpera ⁊ dura ꝑpeſſi ſunt ill diuine ꝓuiden⸗
tietribuere q̃ ſolʒ coꝛruptos hoim moꝛes bellis
emendare atʒ conterere. Itemq; vitã mortaliuz

rectam atʒ laudabilẽ talibus afflictionibo exer⸗
cere ꝓbatãq; vel in melioꝛa tranſferre vel in his-
adhuc terris ꝓter vſum alioꝝ detinere Dicẽ autẽ

ipſe Aug.in.v.de ciui.dei.ca.xxij. Qð ſicut deus

vnus ct verus regit ⁊ gubernat omnia humana

vtiplacet.et ſi occultis cauſis nunq; tamen iniꝝn

ſtis.ſic etiam ipᷣa temꝑa belloꝛum in eius arbij/

trio eſt iuſtoq; iudicio ⁊ miſcðia vel atterere veł
cõſolaruũgenꝰ hũ anũ vt alia citius alia tardiꝰ fi
niant᷑.Et exẽplificat de multis.Bellũ epyratam
m Bellũ punicũ terciũ a ſcipione incre
dibili celeritate tẽꝑis bꝛeuitate ↄfecta ſũt Bellũ
fugitiuoꝝ gladiatoꝝ italia hoꝛribiłr ↄtrita ⁊ va

ſtaca. tertio ãno ↄſũmatũ eſt. Pycontog marſi
et peligni gentes nõ exterc.ſʒ yralice poſt diutun

nã ⁊ deuotiſſimã ſub romãis ᷣuitut᷑ caput in li

bertatẽ erigere tẽptauer̃t.multis iam natõnibꝰ

romão imꝑio ſubiugaꝭ.deletac. Cartagine ro
manis ſepiſſime victis⁊ duobo ↄſulibo occiſis ⁊
mult ſenatoꝛib.huicimſtlo quitus annꝰ finẽ de

dit. Bellũ ſcdᷣm punicũ cũ maxis detrimẽtis et

calamitates reipublice ꝑ ãnos.xviij. romanoꝛũ
Vires exterminauit ⁊ pene cõſi umpflr duob' pꝛe
ferme ſeptuagita milia romanoꝝ interierũt
Bellũ punicũ pꝛimũ.ꝑ.xxiij.anos ꝑactũ ẽ. Bel

lum mitridaticũ.xl. Bellũ ſameticũ ãnis ferme

quinquaginta in quo bello romani ita victi ſũt

vt ſub iugo etiam mitterentur. Sed quia nõ di
ligebant gloꝛiam pꝛopter iuſticiam. ſed inſticiã
pꝛopter gloꝛiã diligere videbãtur.pacem factazʒ
feduſq; ruperunt.Et infra.c.xxiij.Quod noſtra
memoꝛia recentiſſimo temꝑe deus mirabiliter?
miſericoꝛditer fecerit ſi a nobis tacebitur erimꝰ
ingrati cum redagarſus rex gothoꝝ agmine in⸗

genti et inmani iam in vꝛbis vicinia conſtitu⸗

tus romãis ceruicibb immineret vno die tanta
celeritate victus eſt.vt nec quidem.vno iam di⸗/
cam moꝛtuo.ſed nec vulnerato romãoꝝ populi

Citulus VI.

amplius q; centũ miliũ pꝛoſternerẽt᷑ moxq; ipſe
captus necatus eſt. Hec ille. Iſte redagarſus in
fidelis in motiby feſulanis cũ ſuis extinctus eſt
vt declarat thomas anglicꝰ ſuꝑ li.de ciui.dei in
bnci. De plo aũt dei iſrt dicit idẽ Aug.in.xvi.de
ciui.c.fi.ꝙ a duobs mirabilib ducib.ſ.moyſe⁊
Jeſu naue.ſeu Joſue bella etiã ꝓſperrime ac mi⸗
rabilit geſta ſũt deo ↄteſtante. nõ taʒ ꝓpt merita
hebꝛei populi qᷓ; ppt pctã eaꝝ q debellabant᷑ gẽ/
tiũ illas eis pueniſſe victoꝛias. Poſt iſtos duoſ
dDuces.iudices fuerũt in terra ꝓmiſſionis quoꝝ

tꝑibo ſicut ſe hẽbant ⁊ pctã populi ⁊ miſcðia dei.

alternauer̃t pſpera ⁊ aduerſa belloꝝ.Et in.xvij.
li.c.penul.dicit ꝙ diuiſo illo populo in duo re⸗
gna.vcraqʒ ꝑs ſic iubebat diuia ꝓuidẽtia.vel ſi⸗
nebat. varijs erigebat pſꝑitatiba ⁊ aduerſitatib
pᷣmebatur.⁊ ſic affligebatur nõ ſolũ etteriꝰ.veꝝ
etiã inter ſe ciuilibs bellis.vt ceteris exiſtentib⸗
cauſis miſcia dei vel ira pateſceret.donec eius
indignatõe creſcẽte vniuerſa gens illa chaldeis
debellãtibo nõ ſolũ ſubuerteret in ſedib ſuis.ſed
etiã ex maxia ſui ꝑte tranſferent᷑ in trã aſſyrioꝛũ.
et pꝛius illa ꝑs qͥ vocabat᷑ iſrł in decẽ tribub di⸗
ſtincta. Quis at poſſet enarrare mala q ↄtingũt
ex bellis. Nõne rapine fiũt cõtinue ⁊ ñ oluʒz ab
inimic ſʒ ab amicis aufert?᷑. O q̊t mulieres vitu⸗
perant?

exercitijs remoti applicant᷑ ad ſtipendia latroci⸗
nantiũ.Nõne militie dediti ſunt ⁊ maximi blaſ
phematoꝛes dei ⁊ ſccõꝝ.Os aperire neſciũt niſi
maledicẽdo deũ ⁊ ſcõs.et turpiter iurãdo ꝑ eos

etiã nõ irati. Quis in illa arte reꝑitur nõ vacãs
ſodomie ⁊ oĩ genere imũditie. Odia ⁊ rancoꝛes
cõtinue ꝑſeuerãt.ꝓpter q̃ ⁊ ↄfeſſiões ⁊ cõmunio
nes ⁊ cultus diuinꝰnegligunt᷑ guamia collecta
rũ młtiplican?᷑ ⁊ nõ valẽtes ſoluere incarcerant
turbant᷑ ad deſpatõem ꝑducũtur.Stipẽdarij ẽt
viliſſint hoies faciũt ſe dños dñoꝝ etiã ſuoꝛũ a
quib ſunt vucti ⁊ p qͥb militãt.⁊ ſi in aliqͥ ↄdi
cunt verberatur ⁊ vu tüeur ab eis. Sacrile⸗
gia ꝑpetrant᷑.ec d&s ſpoliãt.ſacra diripiũt.in ec⸗
cleſijs ludũt ⁊ ſtabulãtur Sacerdotes capiunt.
agricolas.marcatoꝛes pᷣꝗantur.⁊ redimere faci
unt.incẽdia ponũt in ſegetibi.ĩ domibo.in eccle
ſijs. Agri ⁊ vinee iculti remanẽt.arboꝛes fructi
fere incidũt. domꝰ ad hñdũ ligna p igne deſtruũ
cur,.gregesa armenta capiũtur.vie inuie efficiũt
Sicq; artes ⁊ negociatoes pereũt. Blaſ phemie
detractiones.deriſiões.ꝓditiones p nihilo ha⸗
bentur. ludi qᷓntũ cũq; phibiti creſcũt.hõicidia
addũtur. Et ſic citates ⁊ caſtra ad ſolitudinẽ re
digũt᷑. Exqͥ ᷓtot mala pueniũt. Gñ ĩiqt põ. Diſſi
pa getes ⁊c.qui ſcʒ nõ nccitate ſʒ cupiditate acce
dũt ad hoc. Un⁊ cycero dicit in.iij.li.de republi
ca. Nullũ bellũ ſuſcipi debere ab optima ciuita
te niſi ꝓ fide ⁊ ſalute.Et vt exponit Aug.qui hoc
refert in.xxij.de ciui.dei.ca.vi.de fideideſt fide/⸗
litate ſeruãda. ꝓ ſalute ſcʒ tꝑali ad euadẽdũ ege⸗
ſtatem. vincula exilia.moꝛtẽ ⁊ hmõi. Sʒ multo
magis ꝓ fide ſᷣuãda ʒ infideles iuſtiſſime bellat᷑.
yt hr xxiij.q.viij.Omni.⁊ ca.hoꝛtatu.De bello

adulteria.ſtupꝛa.meretricia młta ſequũ
tur.Capiũtur.pnueri tollũtur a ꝑntibo ⁊ a iuſtis

autem ad hoc ꝙ ſitiuſtũ tractatur in tertia pax
ctitulo quarro. “
homicidio quiae
ira ⁊ rixis ⁊ bellis freq̃nter cõtingit
fieri homicida.mutilatões mẽbꝛoꝝ
et ꝑcuſſiões.ideo de ipis hic agendũ. Omiĩa bec
cũ iniuſte fiũt ſunt ↄ pᷣceptũ iliud. Non occides
Erxo.xx.vt dicit Aug.ð pe.di.i. Homicidiũ aũt
poteſt ſiec diffiniri ꝙ hbomicidiũ eſt omis occiſio
gnãter aũt ðꝛ homis.qꝛ occi

illegitime facta Si
ſio animalis irrõnalis ſiẽ nec deſtructio planta
rum ſeu arboꝝ. que viuũt vita vegetatiua eſt ho
micidiũ. Uñ in pmo ð ciui.dei.q cuʒ audiuimꝰ
Non occides.nõ acopimꝰ hoc dictũ de fructib⸗
quia nullꝰẽ eius ſenſus.nec de irratiõabilibus
animalibo.quia nulla nobᷣ rõne ſociãtur. ſed de
homibo. Ratio hui⸗ eſt ſcðm Tho. ſe. ſe. q.lxuij.
art.i.quia nullꝰpeccat vtẽdo aliq̃ re ad id ad qð
eſt oꝛdinata. In reꝝ aũt oꝛdine imperfectioꝛa ſt

„

ꝓꝓpter ꝑfectioꝛa. ſic in generatiõe homis natura

ab impꝑfect ad ꝑfecta ꝓcedit.Cuʒ igr̃ plante ſint
ꝓpter animalia oia.⁊ aialia irrõnabilia pꝛopter
hoiem.iõ vtendo plantis ad vtilitatẽ animaliũ
et animalibo ad vtilitatẽ hoim.nõ eſt pᷣceptuʒz
nec peccatũ. Inter alios ãt vſus maxie videtur
neceſſariũ vti in cibũ.qð fieri nõ põt abſq; moꝛ⸗
tificatione eoꝝ QOð etia eſt ex oꝛdinatõe diuia di
cente dño. Geñ.ix. Omne qð mouet⁊᷑ ⁊ viuit erit
vobis in cibũ ſec eſt j̊.quia E xo.xxij.ſtatuitut
certa pena occidenti bouem vei ouem pꝛoximi.
quia hoc eſt ratione damnificatiõis pꝛoximi nõ
ratione occiſionis. Additur ctiã in diffinitione

illegitime facta.quia ſi homo accidał ppter ma

leficium a iudice ſuo nõ eſt homicidiũ qð ſit pec
catum vel contra pᷣceptũ.de quo loqᷣtur Eſt aũt
illud peccatũ vnus ⁊ pᷣcipuus ex caſibo reſerua⸗
tis dioceſanis.ſcoðm omes doctoꝛeſ.Et quãuis
etiam ipſi dioceſani non ſoleant talcs abſoluere
ꝓpter hoꝛroꝛem ⁊ deteſtationẽ facti.ſed commu
niter mittũt ad curiã romanã abſoluẽdos a pe⸗
nitentiarijs.tamẽ ſi volũt pñt abſoluere etiã va

lentes ad curiã accedere.als fruſtra poneret᷑ int

caſus reuatos epiſcopis homicidiũ voluutari
um ſi nunq; poſſent abſoluere.ſed poneret᷑ inter
caſus papales.ſed nec iſtò nec aliqð ſit pᷣciſe pec⸗
catum abſq; adiunctõe ſententie reꝑitur in iure
pape reſᷣuatũ.ſed certe ſentẽtie⁊ irregularitates
qᷓ;uis laudabile ſit aliquãdo multũ enoꝛmia ad

curiã mittere.De excõmunicatõe aũt que incur

ritur ꝓpter occiſionẽ vel mutilatiõeʒ vel ꝑcuſſio
nẽ clericoꝝ nil hicagitur qꝛ diffuſe hẽs in.iiij.ꝑ
te titu.i.capᷣ.i.De irregularitate que ꝓpter hu⸗
iuſinodi incurritur ſeu contrahit᷑.habes in. iiij.

He homicidis inquit. ¶I.

pſal. Uiri ſanguinñ ⁊ doloſi ñ dimidiabñt dies

ſuos.ps.liiij. Uiri ſanguinũ ſeʒ effuſoꝛes dicũt᷑
homicide.quia per homicidiũ cõmuniꝰ⁊ abun⸗
dãtius effundi?᷑ ſanguis hũanꝰ.Et addit doloſe

. — —

D qꝛri fieret ſine dolo.l. line pctõ vt iudex fat᷑ non

repᷣhenderet᷑ nec incideret in penã qͥ ſeqtur. qꝛ.ſ.
nõ dimidiãt tales dies ſuos vt plurimũ.Et hoc

dupłr qꝛ vel coꝛpalr nq̃ntũ.ſ.occidũt᷑ homicice

vel ab amicis intfecti ła iudice vt mãdat lex Et

ſic nõ vniũt toto tꝑe vite ſue.ſed eis ſubtrahitur
tꝑs quo naturalłr viuereppotuiſſent. Spũalr õt

intelligit᷑ qꝛ taʒ gue petm̃ ẽ ꝙ vix reuertũtur ad
pnĩam. Et ſic no dimidit dies ſuos.ſʒ erenar
vſq; ad moꝛtẽ incluſiue pctã ſua.Dimidi
ſi peniteret eos.qꝛ dies ilo malos intrũperent
In his g̊ verbis tria poſſunt notari. M
Pꝛimo bomicidiũ qð cõmittit᷑. ibi Uiꝝ ſangni
cðo vitiũ qð adiũgitur.ibi.doloſi. (num.
Fertio.ſuppliciũ qdð ſeqᷣcur.ibi.nõ dimidiabũt.
Quantũ ad pꝛimũ ſciendũ ꝙ hõicidiũ põt dici
duplr. Uno mõ ſtricte ꝓ iniuſta occiſiõe homis
et ſicẽ ſꝑ moꝛtale pctm̃ ⁊ 3 pᷣceptũ. Non occides
Alio mõ large ꝓ qcunq; occiſiõe homis.et ſic pᷣt
eſſe aliqñ ſiñ pcrõ. Uir ſ. un gueniececſe⸗ 7 effũ
dens ſanguinẽ hñ anũ pᷣt eſſe qꝗs ꝗdrupliciter.
Pꝛimo neceſſitate vel ſui defenſione.
Secundo iuſticie executione. =
Tertio caſus occurſione.
Quarto hoſtili impugnationc.

Et pᷣmo cũ qᷣs occidit aliũ ncc̃itate ductoineui

tabili.qꝛ ſcʒ iuaſus ab alio volẽte occidere ł gra

uiter vulnerare ſe defendẽdo occidit.ſᷣuato debi
to moderamie cũ alit᷑nõ poſſit euadere manꝰciꝰ
nõ ẽ ꝓpe homicida.put.ſ.hõicidiũ dicimꝰ pctmin
Pꝛo hmõi declaratõe tho.ſe.ſe.q. lxuij.arti.vij.
diẽ ꝙ cũ moꝛał actus accipiat ſpeẽm ab eo qð eſt

Fm intẽtionẽ qꝛ ex fine ñ ab eo qð eſt pᷣter inten⸗

tionẽ. Jõ ex actu alicꝰ ſe defendẽt duplex effectꝰ

ſequi p̃t Un dẽ ↄbuatio vite ppe Aliꝰ ẽ occiſio

inuadẽt Actꝰ igr qᷣ ex ſ̊ intẽdi qͥ ẽ ↄuatio vite
ꝓpꝛie nõ bʒ rõnẽ illiciti cũ h̊ ſit naturale cuilibʒ

wꝓ oouet ſe qntũ pᷣt in eſſe. Uñ deiure nate ẽ vim
vi repellere. di.i. Jus naturale. ſʒ tñ cũ modera⸗
mine inculpate tutele. Nã pᷣt act? aliqs ex bõa in

intẽtiõe ꝓueniẽs illicitꝰ reddi ſi ñ ſit ꝓpoꝛtiona⸗

tus fini. Uñ ſi aliqͥs ad ſeipᷣm defendẽ dũ vtatur

maioꝛi violẽtia qᷓ; opoꝛteat erit illicitũ.qꝛ exce/⸗
dit moderamẽ inculpate tutele. Illicitũ aũt ẽ ꝙ
bõ intẽdat occidere aliũ vt ſe defendat.nõ aũt ei
qui bʒ publicã auẽteʒ referẽs hͥ ad publicũ bonũ
ſed ſuato debito moderamie ſi ↄtingat aliũ occi

di nõ imputat᷑ occidẽti.qꝛ p lꝰtenet᷑ quibʒ ꝓuide/⸗

re vite ſue qᷓ; aliene. Hec tho. Uñ ſi pᷣt alit euade

te ſed ob verecundiã ne reputet᷑ puſullanimis vlt

reſiſtere. vel ẽt ſi in ip̃o actu intẽdit vindicatiõeʒ
nõ defenſiõez. aut poſt factũ aggredientẽ eũ debi
lem ⁊ nõ valentẽ eũ ledere occidit.vel ẽt notabi
liter excedit modũ in defenſioe.vt ſi aggreſt? pu⸗
gnis enſe repugns occidat nõ excuſaret᷑ ab homi
cidij crimie. Et idẽ eſt qñ ſpõte ſe ponit adtalẽ lo
cũ vel caſum vñ eriſtimat vel exiſtimare potuit
talẽ ncc̃itarẽ ſibi vẽturã. Qustũ ad ſcom cuz iu
dex hʒ legitimã auẽtem ſeu ptãtẽ ſuato oꝛdie iu⸗

diciario reũ ↄdẽnat ad moꝛtẽ qu meruit ex ʒelo

iuſticie nõ peccat.ĩmo meret᷑ fuãdo qð dñs man

dat E xo.xxij. Malificos nõ paticr viuere. vnde

arẽt aãt

hõ põt vti ad ſui occiſiõeʒ.

.

nõ eſt homicida. ⁊ ſi ſanguinem fundat. necipe:

ne lictoꝛ nec aliqs eoꝝ qͥ cooꝑiant᷑ ad moꝛtẽ ciuſ
vt aſſeſſoꝛ.teſtaccuſatoꝛ.aſſociãtes ⁊ capientes.·
et hmõi.ho tñ cleriqñ liceret.qꝛ eis phibita eſſ
oĩs effuſio ſanguĩs.xxiij.q.fi.ꝑto.Et hꝰ rõ ẽ pm

Tho.ſe.ſe.q lxuij.art᷑.ij.qꝛ omis ꝑs naturaliter

eſt ppt totũ. Oꝛdinat᷑ eni ꝑs ad totũ ſiẽ impfecrũ
ad ꝑfectũ Uñ videmꝰ ꝙ cũ expedit pᷣcidere aliqð
mẽbꝝ a toto coꝛne puta putridũ p ↄſᷣuatõe toti
us coꝛpis ne inficiat. laudabiłr ⁊ ſalubꝛitabſci⸗
dat᷑. Quelibʒ ãt ꝑſona ꝑticular cõpatur ad tota

coõitate.ſic̃ ꝑs ꝑ totũ.Et iõ ſi aliqͥs hõ reꝑitur gi

culoſus cõitati ⁊ coꝛruptiuꝰipᷣiꝰ ppter aliqð pec
catũ. laudabilr ? ſaiubiit occidit.⁊ bonũ comũc
cõbuetur. modicũ eni fer nentũ totã maſſaʒ coꝛ⸗
rũpit. Quauis eĩ occidere hoiem in ſua dignitca

tem tñ hoſem pctõꝛem occiderce ei qͥ habet auẽte⸗ʒ

eſt bonũ.ſic occidere beſtiã.peioꝛ eſt ei malus hõ
beſtia.⁊ plꝰnocʒ vt diẽ̃ phᷣs inei.poli.Et ad h̊ fac
qð dicit Hiero.xxiij.q.v.Qui malos ꝑcutit i co
qꝙ mali ſuut et bʒ ius intfectõis.i.ptãtem mini
ſter eſt dñi.⁊.q.ea.c.miles.⁊.c.pnceps.Si autẽ
iudex reũ dignũ moꝛte ad moꝛtẽ ↄdenat non ſer
uato oꝛdine iudiciario. vel ex amoꝛe pecũie.qꝛ ð
hoc emolumẽtũ peipit pncipalr motꝰ vł ex liuo

re vindicte.vel odij.vel delectatoe effundẽdi ſan

guinẽ vel hñdi laudeʒ.peccaret moꝛtalr.⁊ qͥbus
cooꝑans ad h̊ ſiłi mtẽtiõe.ar.xxiij.q.v.cũ mini⸗
ſter. Quantũ ad tertiũ.Nota ꝙ cũ qͥs occidit a
liũ a caſu.i.pᷣter omnẽ ſui intẽtionẽ ⁊ voluntatẽ

*„ — S *

ſed dabat oꝑam rei licite.⁊ adhibuit debitã dili

gentis. nõ impurat cei ad pctm. puta puiſat cãpa⸗
nã debito mõ ſolui? vel frãgitur pulſatoꝛiũ:qua
ſi de nouo aptatũ occiditi hoiem vtiq; nõ iputat᷑

pulſantin ee hlaro eccie ad pctim̃. Un aug. ad pu

blicolaʒ. Abſit vt ea q ꝓpter bonũ aclicitũ hẽmꝰ

aut facimꝰ.ſiqdem pᷣter nrãm volũtaxeʒ quicq;

mali acciderit no bᷣ imputetur.xxiij.qv. de occi
dendis.Alioqͥn vt ſubdit idẽ in Ncto.c.nõ lice⸗
ret hr̃e ligões.gladios funes ⸗ʒ equos.quia his
† oc aũt. b. tho. ſcõa
ſeende⸗ .kul arr piij ſic declara⸗ ſm phᷣm in. ij
phiſicoꝝ.Caſus eſt eaſ ſa agẽs pᷣter intentioneʒ
et ideo ea que caſualia ſunt ſimpłr loquẽdo non

ſunt intenta nec volũtaria.⁊ quia om̃e peccatuʒ

eſt voluntariũ ſcõm Aug.conſequẽs eſt vt caſua

lia inqᷓntum huiuſmõi non ſunt peceata.cõtin
git tamen ꝙ id qð nõ eſt ꝑ ſe volitum ⁊ intentuʒ

actu ꝑ accidens ſit volitũ ⁊ intẽtuʒ ᷣm ꝙ cauſa
per acidens ᷣ: remouens ꝑhibens Unð ille qui

non remouet q deber remouere exquo ſequit᷑ ho
micidiũ.crit ei quodãmodo homicidiũ volũta⸗
rium. Qõ poteſt cõtingere dupliciter. Uno mõ
quia dat oꝑaʒ rei illicite.Alio mõ ea ſi dat ope

ram rei licite nõ adhibet debita ſolicitudieʒ vel
diligentiã ad tollendũ homicidiũ qð pòt ſequi.
Et in quolibet hoꝝ reputat᷑ hamicidiũ quoad
peccatũ ⁊ irregularitate. puta ludit ad ſaxa.vel
cum gladio.verberat mulierẽ pꝛegnantem vNꝑ
cutit virum eius cũ qua cõmittebat foꝛnicatiõʒ
vel adulteriũ volentẽ eũ detinere aut cũ pijcit la

CTitulus . VII.

pides ad expellendũ beſtias de agro.aut ꝓijcit te
gulas de tecto ipᷣm aptãdo.et nõ attẽdit ſi aliqᷣs
tranſeat.nec clamat nec ſignũ ad hmõi ponit.vł
pater ⁊ mĩ vel nutrix ponit filiũ pꝑuulũ iu ſe in
ecto ⁊ doꝛmiẽdo calcat.vłmiłr pᷣgnãs ſaltataut
magnũ pondꝰpoꝛtat.vł medicꝰex notabili igno
rantia vel ne gligerl⸗ infirmuʒ male curat.qn in
aliq̊ pᷣdictoꝝ caſuũ ſeqtur hbomicidiuʒ imputat
ei ad moꝛtale.⁊ erit reuatꝰcaſus epᷣo.alłs vt di⸗
ctũ eſt dãdo operã rei licite ⁊ adhibedo diligetiã
nõ imputabit᷑ ei. Quantũ ad q̃rtũ.ſ.hoſtili pn
gnatiõe cũ qͥs in iuſto bello occidit nõ ex odio vł
deleetatõe effundẽdi ſanguinẽ hũanuʒ.ſed qꝛ nõ
põt alit hoſtes ſuos ſubijcere ſeu inducere ad de
bitũ iuſticie.Diẽ eni tho.vbi.õ.ar.vij. ꝙ licʒ ei qᷣ
habet publicã auẽtẽ intẽdere occidere hominem
ad ſui defenſionẽ.referẽdo bᷣ ad publicũ bonum
vt ptʒ in milite pugnte hoſtes.⁊ in miniſterio
iudicis fußnre latrones qᷓ;uis peccarent hi ſi
pꝛiuata libidine mouerent:᷑.Uñ aug.Si hõicidi
um ẽ hoĩem occidere.põt hᷣ̊ aliqñ ſine pctõ acci⸗
dere.nã ⁊ miles hoſtẽ.⁊ iudex vel miniſter eiꝰ no
centẽ cui telũ a manu fugit inuito.nõ mihividet᷑
peccare cũ ocedor. ii x. Si hõicidiũ. Ideʒ
dicit ĩ li.de ciui.dei.ꝙ ſi in iuſto bello occidat᷑ ñ
eſt homicidiũ.Ad idẽe.xxiij.q.i.quid culpat᷑ Et ſi
in bello qð ꝓ iuſta cꝗ ſuſcipitur auẽte pncipiſ ter
reni nõ reputat᷑ pctm̃ homicidiũ ibi factũ.ab ilł
Multo magin bello qd mãdat dñs dnantium
deꝰ.qui nõ pᷣt niſi iuſtã cãm hr̃e ad oẽs. cũ om̃s
ſint moꝛtis debitoꝛes ſi occidant᷑ nõ erit pctũm
ſiẽ occidit in bello Joſue ᷓ hitantes frã pmiſſio⸗
nis.vt ptʒ in li. Joſue ꝑ totũ.Silr ſi aliquẽ in ꝑ
ticulari quis occidat ex mãdato dei mãifeſtevel
ꝑ occultũ inſtinctũ ei facto nõ peccabit.nec erit
ꝓpꝛie homicida.ſicut ſamuel occidit agag regeʒ
amalech. finees coeuntẽ cũ madianita publice.
Abꝛaã et patus fuit ex h̊ yſaac filiũ occidere ex
mãdato dei.Señ.xxij. Uñ aug.in li.de ciui.dei.
Neq̃qᷓ; ↄtra b pᷣceptuʒ ſecert quo ðꝛ Nõ occides
qꝛ deo auctoꝛe be Keſeae aut ꝑſonã gerentis
publice ptãt ſᷣm ids leg ſceleratos moꝛte punie
runt.Et a bꝛaã nõ ſolũ eſt non inculpatꝰ crudeli
tat crimie ſʒ laudatꝰ qꝛ voluit filiũ obedienter
occidere vt rS ſec occides.

Qnantũ a
pꝛincipale. Sciendũ ꝙ cũ occiſioni adiũgit᷑ do⸗
us.i.malitia ſeu volũtas directe vel indirecte ꝑp
pꝛia aucte.tũc eſt ppe homicidiũ pctm̃ gue.⁊ ð pᷣ
ceptum. Uñ viro ſanguinũ adiũgit. ⁊ doloſum ⁊
talis eſt vir ſanguinuʒ ⁊ doloſus qͥ nõ dimidiat
dies ſuos.Omis eĩ ꝗ accipit gladiũ.ait xpᷣs ma
thei.xxvi.ſ.ppria auẽte vtens ad occidendũ. gla
dio ꝑibit tꝑali ᷣm iura.Et ſi iſtũ euaderet qꝛ hic
nõ puniret᷑.gladio diuie iuſticie peribit in alio.
ſi non peniteret. „
Nulli ergo licet occidere ppꝛia auctoꝛitate.
Nec ſeipſum per aliquem caſum.,.
Nec aliquẽ etiam impijſſimũ.
Vec virum iuſtũ ob pꝛemium.
Nec vnq; ad tollendũ ſcandalum.

d ſecudum g. I

dñs dicit. Non occides Antelligom aprla de ho
mine dictũ.nec te nec alterũ. Nec enĩ qui ſeipᷣm

Quantũ ad pmũ diẽ Aug.in.i de ciui.dei.eiʒ

occidit aliquẽ qᷓ; hoĩem occidit. Hoc aũt eẽ iũlli⸗

citũ declarat.b.Tho.ſe.ſe.q.lxuij.arci.v.triplici
rõne. Pꝛio qꝛ natalr qlibet res ſeipßam amat.

Et ad b̊ ꝑtinet ꝙ q̃libʒ res natalr pᷣuat ſe in eſſe.

et coꝛrũ pẽtibo reſiſtit q;tũ pᷣt. Et iõ ꝙ aliqᷣs ſeip

ſum occidat eſt ↄͥ naturalẽ inclinatiõem ⁊ cari

tatẽ qua qlibet dʒ ſeipᷣm diligere.Et iõ ſʒẽ moꝛ⸗
tale occidere ſeipᷣm. Scðᷣo qꝛ q̃libet ꝑs illð qð ẽ̃.
eſt cotiꝰ.qͥlibet aũt hõ eſt es cõitatis.et ita ſllud
qð eſt.eſt cõitatis.vñ in h̊ ꝙ ſeipᷣm infficit iiuriã
faẽ cõmunitati.vt pʒ ꝑ pᷣm.v.ethi. Tertio qꝛ
vita eſt qdðᷣdã donũ diuitꝰhoĩ attributũ.⁊ eiꝰpo
teſtati ſubiectũ qͥ occidit ⁊ viuere fac̃.⁊ iõ qͥ ſeipᷣʒ
occidit vita ſe puãs in deũ peccat ſic qͥ alienũ ſer

uũ int᷑ficit.peccat in dũm cuiꝰẽ ſᷣuus.Et ſiẽ pec

cat ille qᷓ vſurpat ſibi iudiciũ de re ſibi ñ cõmiſſa
Ad ſolũ eĩ dñm deũ ꝑtinet iudiciuʒ moꝛij⁊ vite.

Fm illo Deut.xxxij. Ego occidã ⁊ viuer̃ faciã. Iñ

nec iudici bner Pudlics ptãtẽ lʒ ſe occidẽ ↄmittẽ
ti qðcũq; maleficiũ.qꝛ niłs ẽ iudex ſiuipᷣiꝰ.lʒ tũ
ei ſe cõmittere iudicio alioꝝ. Uñ aug.de ci.dei.
li.i.Hoc dicimꝰ.bᷣ aſſerimꝰ.h̊ modiſ oĩbs appꝛo
bamꝰ neminẽ ſpontaneã moꝛtẽ ſibi debere infer
re.xxiij.q.v.ſi nõ lʒ..nõ occideſ.Et ponit oẽs es

ſus qͥ poſſent aliquẽ mouere ad h̊ vicʒ. Pꝛimo

mò cã melior vite ſeu felicitat citiusↄſeqnde.vt
fecit qͥdã ppᷣs qͥ lecto libꝛo de ĩmoꝛtale anie Pla
tonis ob ðſideriũ impatiẽs ꝑtigẽdi ad hãc imoꝛ
talitatẽ ſentiẽdã.in ignẽ ſe piecit.vt refert Augꝰ.
v. de ci. dei. Szʒ vt diẽ.tho. vbi.ð.xrãſitus hoĩs
de hac vita ad aliã felicioꝛẽ nõ ſubiacet libero ar
bitrio hoĩs ſʒ ptãti diuie.Et iõ ñ lʒ ob felicioꝛeʒ
vitã ſe occidert. Scðo pᷣt qͥs moueri ad hocob
euadendũ miſerias vite pñtis.pauꝑtat.ↄfuſio⸗
nis.infirmitatis⁊ hmõi.ſic fecit Achitoſel laqᷣo
ſe ſuſpẽdens.ij. Re.xvij.Et ſaul qͥ ĩ bello ðuictꝰ
a philiſteis ruit ſuꝑ gladiũ ſuũ ⁊ ñ plene moꝛtuꝰ
rogauit amalechitã ſᷣuũ ſuũ vt intſicerec ne illu
deret᷑ a philiſteis.qdð ⁊ fec.i. Re.vlt.et Oʒias ne
capetur ⁊ illuderet᷑ a gẽtibo ſe occidit.vt hbr.i.ma
chabe.xiiij.Et catho vticẽſis audita victoꝛia in
lij ceſar/q̃i dedignatꝰei ſubijci ſe occidit.vt ĩfert
VUaleriꝰ.⁊ pꝰ eũ Aug.in.i.de ci.dei.Sʒ ⁊ hillici

tũ eſt ⁊ irrõnale.qꝛ vltimũ maloꝝ vite bꝰ⁊ maxi

me terribile ẽ moꝛs.vt pʒ ꝓ phᷣm.iij.ethic.Et ita
inferre ſibi moꝛtẽ ꝓpt᷑ euadedas miſerias hꝰ vi⸗
te eſt maiꝰ malũ aſſumere addummt. gs e
rõnem. Tertio põt qͥs moueri ꝓpter aliqð pec⸗
catũ cõmiſſum. ſicẽ fecit iudas ſcharioth qͥ pnia
ductꝰ de ꝓditionexp̃i laqo ſe ſuſpẽdit.mat.xxvi.
Sʒ nec b lʒ.tum qꝛ maxicſibi nocet in h̊ ꝙ ſibt

agdimit tꝑs pnie nccẽriũ.tũ qꝛ nõ lʒ malefactoꝛeʒ

ccidere niſi ꝑ iudiciũ publice ptãtis. Quarto
põt moueri mir ne ab alio coꝛrũpat᷑.ſiẽ fecit que
dã coniugata honeſtiſſima ꝓ q̃ cũ miſiſſet diocdle
tianus imꝑatoꝛ vt ea abuteret ppt᷑ pulcritudieʒ
dixit marito Qui cũ rñdiſſʒ obuiari nõ poſſe illa
nõ acceſſit ſʒ incfecit ſe.vt br in hiſto.eccliaſtica.
Nec bᷣ lʒ qꝛ nõ dʒi ſe ↄmittere crimẽ maximũ qð

coõfeſſa vel ↄuicta in loco iudi

eſt ſui occiſio.vtł vitet minns erimen alienũ. Nò
eniʒ eſt crimẽ młierisꝑ violentiã violate ſi ↄſen
ſus nõ adſit. Sʒ eſt minꝰpctm̃ foꝛnicatõnis vel
adulterij qᷓ; occiſio ſuupſiꝰ. Et eſt ꝑiculoſiſſimũ
qꝛ nõ reſtat ei tꝑs ad expiandũ ꝑ pniam. Quito
moueri pᷣt timoꝛe ne ↄſentiat in aliqð pctm̃.pu⸗
ta ne violẽtata miłr in actu ↄſentiat delectationi

Uel etiã cuʒ abſcidit ſibi virilia ne labat᷑ in xvitia

carnalia.ſiẽ fecit Oꝛigenes vt poſſʒ ꝑ domn mu⸗
lien ſecuriꝰpᷣdicare.vt ðᷣr in biſto.eccliaſtica.q

ꝓhibetur tãqᷓ; homicidiũ.dil.lv.ſi qs abſciderit

Sʒ nec hoc licet qꝛ nõ ſunt faciẽda mala vt eue/

niãt bona.ſᷣm Apim.vel vt euitẽt᷑ mala pᷣſertim

minoꝛa ⁊ minꝰ certa. Incertũ eſt ei an aliqs ĩ fu⸗
tuꝝ ↄſentiat in pctm̃.potẽs eſt eĩ ðs eriꝑe a qcũ
q; tribulatõe.ſeu temptatõe ſuꝑueniẽte a pctõ li
berare. Qð aũt ſamſon ſeipʒʒ cũ hoſtiba ruina do
mus opßpſſerit. excuſat᷑ a pctõ.qꝛ ex inſtinctu ſpi
rituſſci fecit.qͥ ꝑ eũ miracula facicbat vt diẽ Au
Buſt priff⸗g. vk. nõ lʒ. ꝭ.nõ occides. Et eandẽ ra
tionẽ aſſt in.i.de cini.dei.de qbuſdã ſanccis fe
minis q̃ ſe occider̃t tꝑe ꝑſecutõis.quarũ meoꝛia
in eccłia celebꝛat᷑. Nico.de lira viðꝛ ſili rõne excu
ſare allegãs opinionẽ hebꝛeoꝝ. Gaulẽ vt.ſ. hoc
faceret ne in ipo illuderet᷑ ðs verꝰ hebꝛeom a phi⸗
liſteis. Sʒ ↄꝛiũ ſentit Aug.xxvi.q.v.nec mirum
Et cõiter a doctoꝛib repbatꝰ ⁊ dãnatꝰ credit᷑ de
raʒia idem ſentit Nico. Sʒ.b.tho. vbi.õ. Lau
datur aũt in li.macha.ꝓpt᷑ q̃ndã ſpẽm foꝛtitudis
ſeu apparẽtiã.ſʒ ñ fuit in eovera foꝛtitudo.ſʒ mol
licies nõ valens mala penalia ſuſtinere. Scðᷣo
notãdũ ꝙ nullꝰ pᷣt aliquẽ occidere ẽt malefacto⸗
rem ꝓpria auẽte abſq; pctõ moꝛtali. Rõ hꝰ ſcom
tho.ſe.ſe q.lxuij.art.iijqꝛ occidere malefactoꝛeʒ
licitũ ẽ inq;tũ 3:dinalan ſalutẽ totiꝰcõitatis.⁊

illũ ſolũ ꝑtinet cui cõmitti?᷑ cura cõitatis ↄfuan
de.ſiẽ ad medicũ ꝑtinet pᷣcidere mẽbꝝ putriduʒ

qñ ei cõmiſſa fuit cura totiꝰcoꝛꝑis ⁊ nõ ad aliuʒ
medicũ.Cura aũt boni cõmunis cõmiſſa eſt pᷣn
cipiba⁊ alas hñtibo publicã ancteʒ.⁊ iõ eis ſoł lʒ
occidere malefactoꝛcs nõ alijs.Quãuis eni face
re aliqd ad cõem vtilitatẽ qð niłi nocʒ ſit licituʒ
cuilibet buate ꝑſõe nõ tñ facere illð qð alicui no
cet licʒ facere.⁊ ſi vtile alijs niſi ᷣm iudiciũ habẽ
tis publicã ptãtem. Uñ aug.in li.v.de ci.dei.ait
Qui ſiñ aliq̃ publia cadmiſtratõe maleficũ.furẽ.
ſacrilegũ.adlteꝝ.ꝑiurũ ⁊ quẽlibet crimioſuʒ int

fecerit aut mẽbr debilitaũit velut hõicida iudi

cabit᷑ ⁊ tãto acrius q̃nto nõ ſibi a deo ceſſaʒ po
teſtatẽ abuſiue vſurpare nõ timuit. xxiij. q.fi.ca.
penul. Sʒz qrit᷑vt liceat marito occidẽ vxoꝛẽ
adulterio dephẽſam. Et viðꝛ ꝙ ſic.⁊ ꝙ nõ peccet
in p̊ qꝛ nil iniuſtũ facit.nõ õ ꝑſonã qꝛ moꝛtẽ me/⸗
re?.nec j̊ publicã iuſticiaʒ.qꝛ lex ciuilis ꝑmittit
viro occidere vxoꝛẽ cũ adultero.ſeu ẽt occidereę
adulteꝝ cum filia inuẽtuꝛ.ff. adul.l.et hoc ſi ſit
vilispſona adulter. Rñdʒ ad hmõi Pe. de pak.
et tho.in.iiij.diſt.xxvij.ꝙ er iudicium bᷣ facereſꝑʒ
eſt pctm̃ moꝛtle.qꝛ ↄ iuſticiã.pᷣiudicat eni ꝑſone
ct reipublice. Perioneqdem. qꝛ nõ dʒ moꝛi niſi
cij de crimic. Rei⸗
publice pᷣiudicat.qꝛ nõ ꝑ publicũ iudiceʒ moꝛik

Et q;uis lex b̊ ꝑmittat.hoc facit nõ vt licitũ cõ⸗
cedens.ſʒ qꝛ nõ infligit penã ꝓpt maximũ incita⸗
mentũ mariti vel parris.Illa tñ lex vt dicit Pe.
hodie ẽ coꝛrecca ꝑ autenticos. Nouo iure.vbi ðꝛ
q adultera dʒ retrudi in monaſteriũ.⁊ ſic nõ eſt

rea moꝛt. Sʒ ⁊ ſi ꝑ ſtatuta ciuitatis eẽt rea moꝛ

tis h̊ nõ liceret.etiã ſi ipe maritꝰ vel pr eẽt iudex
qꝛ hec ex iudicio ſunt faciẽda.nõ ex furoꝛeſʒ cuʒ

maturitate ⁊ ↄſilio factũ eſt in iudicio ꝓponẽdũ

et ſentẽtia moꝛtis ꝓferẽda.Et ſiẽ nõ licʒ ꝑ iſtum
modũ occidere vxoꝛẽ vel filiã.ita nec adulteruzʒ
nec in fcõ ipᷣo nec poſt factũ.Jo.tñ ncapol.in q̊li
bet. ex dicta.l.inducta ſentit ↄriũ.ſed nõ eſt tenẽ
da talis opinio rõne iam dicta Sʒ nunqᷣd lʒ
cuilibʒ occidere eũ qͥ rebellis eſt ciuitati ſue.?⁊ no
xius reꝑtus er terminos iurdictõis illius ciui⸗

—

tatis ſi ipᷣ̃a ciuitas edictũ publicũ feciſſʒ ꝙ ſi qᷣs

eũ vbicũq; occidat pᷣmiũ recipiet pecunie vel al⸗
terius rei.iðꝛ ꝙ ſic.qꝛ h̊ agit nõ ꝓpria aucteſʒ
publica.exq̊ ciuitas dedit talẽ licentiã In ↄꝛiuʒ
credo eẽ ſᷣm rei vitatẽ.Nã ciuitas nõ hʒ iuriſdi⸗
ctionẽ vel aliq̃m ptãteʒ er ſuũ territoꝛiũ.⁊ ad in/
iuriã ſibi reputaret vna ciuitas ſi altera vellʒ pu
nire ſubditũ ſuũ ſeu ĩ ſua ciuitate exiſtenteʒ.hoc
eni eſt mittẽ falcẽ in meſſem alienã.qð ꝓhibetur
vi.q.iij.ſcriptũ. UVn ſi occidens ex tali licẽcia ca⸗
peret᷑ in ciuitate illa aliena vbi iliũ occidit.et ipᷣe

vt homicida iuſte puniret᷑. niuſta ẽ ergo tał lex

et moꝛtalłr peccat eã ſtatuẽs qꝛ allicit homies acd
peccandũ. Ubi aũt qui noxiꝰeſt nultũ cõmuni⸗

tati ⁊ dignꝰmoꝛte ꝓpt᷑ potentiã ⁊ ſeqlam ſuã nõ
poſſet capi.vel oꝛdinario iure ↄdẽnat.ſi dñs un

cipalis vel iudex haberet abſolutã ptãtem quõ⸗
cunq; puniendi ſi pᷣtermiſſo oꝛdie iudiciario oc⸗
cidere faceret.nõ viðꝛ peccare nec hõicida cenſe⸗
ri.exq̊ cũ meret moꝛtẽ.⁊ punirin poteſt alit᷑. Sʒ
nunqͥd furẽ licet occidere. Rñ.fur nocturnꝰ ſi di
ſcerni nõ poterat ꝙ ad furandũ ⁊ nõ ad occiden
dũ veniſſet.nec als poterat repᷣhendi.potuit oc
cidi.ałs nõ extra eo. Si ꝑfodien⁊.ſff.de furt.l.
furem. Furẽ vero diurnu nõ licʒ occidere niſi ſe
telo tũc defendat.qꝛ plłꝰeſt tũe qᷓ; fur. Latroncʒ
etiã inſidiantẽ in itineribi.ſm leges cuilibet licʒ
occidere.ar.xxiij.q.iijiſoꝛtitudo.Et nocturnuz
depopulatoꝛẽ agroꝝ. C. ea.l.i.⁊.ij.Nullũ &̊ licet
occidere ꝓpꝛia auẽte necẽt infidelẽ iudeũ.paga⸗
nũ vel hereticũ. Nocandũ.iij.ꝙ mlłtominꝰ licet
occidere innocentẽ dicente dño Exo.xxiij. Inno
centẽ ⁊ iuſtum nõ occides. Ratõ eſt ſ̃ᷣm tho.vbi
ſupꝛa.arti.vi.Quia cũ occiſio pctõrlintãtũ ſit li
cita inqᷓntũ oꝛdinat᷑ ad bonũ cõmune qꝛ ꝑ ipſuʒ
coꝛrũpitur.Juſtoꝝ aũt ſit ↄuatiua boni cõmu
nis ⁊ ꝓmotiua.qꝛ ipᷣi ſunt pꝛincipalioꝛ ꝑs multi

tudinis q̃ ceteri ſuſtentãtur iõ ñ lʒ occidere eos

niſi de ſpeciali mãdato dei. Nã cũ ðs hẽat domi
nium moꝛtis ⁊ vite eius eni oꝛdinatiõe omnes
moꝛiunt᷑ inſti et peccatoꝛes.iõ qui mandato dei
occideret innocentẽ nõ peccaret. Si c nec pecca
uit abꝛaam filiũ volẽs imolare Geñn/x xij.⁊.xxiij
q.v.lex eterna.Qð aũt iuſtus ꝑ moꝛtẽ pertingat
ad regnũ miſerias huiꝰ viteegrediens. ꝑ accideſ
eſt operi occidẽtis. Ex bonitate ei dei hoc euenit

— m

et ſui bona diſpoſitione.nõ ex actu bomicide ꝑ ſe

Eſtig grauiꝰ occidere innocentẽ qᷓ; pctõꝛem qua
druplici rõne. Pꝛimo qꝛ mag agit g caritatẽ
noces ei que magis dʒ duigere. Scðdo qꝛ ma⸗
gis iniuſticiã facit iniuriã faciendo ei qͥ minꝰ eſt
dignqᷓ; peccatoꝛ.

Tu. x. Qui vos ſpernit me ſꝑnit.Eũ aute quẽ no

nit iudex innocẽtem ⁊ tñ falſis teſtibo vt reꝰ moꝛ
tis cõuinciĩ in iudicio vt naboch iij. Re. xxi. de⸗

bet diligẽtius teſtes examĩare vt inueniat occa⸗
ſionẽ liberandi innoxiũ.vt danicl fecit. Dañ.xiſj
et ſi nõ põt reuincere falſitatẽ. debʒ ad ſuꝑioꝛeʒ
remittere iudicandũ vel ipſe ſi abſolutã hʒ ptãtẽ
liberare ſi nõ pᷣt hñs delegatã.non peccat ferens
ſniam moꝛtis q eum.ſᷣm allegata ⁊ pbata.qꝛ ip

ſe nõ occidit innocentẽ.cũ in iudicio m ꝓbata
nocens appareat ſᷣm q̃ vt publica ꝑſona habʒiu
dicare.ſm cho. vbiſupꝛa. Ad idem fecit qð hr̃ iij

g. vij. Judicet. Nxco. delyra ſuꝑ penthateu.aſſe⸗
rit rium. vide plene de hᷣ in.iij.pꝑte.titulo.ix.

Querit᷑ aũt vtꝝ teneat᷑ quilibet liberare aliũ ab

iniuſta moꝛte ſi pᷣt. Rñ.qꝙ ex debito caritatis q
libet tenet repellere iniuriũ a pxio ſi põt. VUñ am
hꝛoſius.Qui nõ rpellit iniuriã a pximo ſi põt.tã
eſt in vitio ſicut ille qui faẽ̃.xxiij.q.iij. Non infe⸗
renda. ⁊ in.c.ſe.⁊.q.v. Reos. Hec ſnia Ray.
guil.⁊ tho.ſe.ſe.q lxxix. In hoc aũt ſiẽpõit guu.
eſt diuerſitas notãda.quia ille qͥ bʒ publicã po⸗
teſtatẽ tenet᷑ defendere etiam cuʒ armis ſi oꝑtet
dum tũ pᷣſumatꝙ poſſit.ꝑſone vᷣo pꝛiuate ſi pñt

ſolo vᷣbo vel facto ſine ꝑiculo ſuaꝝ ꝑſonaꝝ tenẽt᷑

cũ moderamie tñ incuſpate tutele.vt addit tho.
Szʒ nõ credo qðs tales teneãtur ſe piculo expone
re Utcꝝ aũt qͥs teneat᷑ dare pecuniã ne aliqͥs in⸗
luſte occidatur. Glo.di.lxxxiij.in bncipio ponit
duas opiniões vna ẽ ꝙ tenet quilibet alia eſt ꝙ
tenent᷑ ſolũ pᷣlati.Et ſubdit. Mihi viðꝛ diſtiguẽ
dum. quis ſi ↄſtat illũ iniuſte occidi quilibʒtene
rur qᷓnrũ ſua poſſibilitas pᷣt pecunialiter ſubue⸗
nire ſalua ſua ncc̃itate ð ſi neſcitur an iuſte vtł
iniuſte aut ſi neceſſitas iſtius nõ pᷣt nõ tenetur.
Auuarto nõ licet cõmittere homicidiũ ꝓpt qð

cunq; ſcandalũ vel mali vandũ ſui vel alteriꝰ

quia ſiẽ nõ ſunt facieda mala vt eueniant bona.
m aplim ad BRo. Ita necetiã vt vitent mala ſᷣm
cho.vbi.g. In qͥ delinquũt mulieres que cũ con
ceperint ꝑ foꝛnicatõem.adulteriũ vel inceſtum.
æt hmõi creaturã conceptã in vtero occidũt diů

ſis medicinis.vel ex vtero natũ ne manifeſtetur

ſcelus eaꝝ.⁊ inde ſeq̃tur infamia ſua vel occiſio
ſui vel alioeuʒ. vel occupatio hereditatis aliene.
Sed nil hoꝝ excuſat a moꝛtali ãuiſſimo.et ſi añ
baptiſmũ occidat ipᷣm adhuc grauiꝰ, qꝛ coꝛpus
et aiam occidit.Non tñ reputat᷑ homicidiũ cum
in vtcero eſt.niſi fuerit puerperiũ foꝛmatũ.ſ.ania

rationali.xxxij.q.ij.qð non foꝛmatũ. Dicit᷑ autt

foꝛmari ma ſculꝰſpacio xil.diex.vel circa. ⁊ femi
na ſpacio.lxxx. Sed nec licet matrẽ ex infirinita
te non valentẽ euadere moꝛtẽ citius eiꝰ moꝛtem
accelerare vt ples in vtero nõ moꝛiat᷑ nec pꝛolezʒ

nõdum narã occidere vt mi ſaluet et oms q coo

perãtur ad hmõi oꝑa ↄſulendo vei dando operaꝰ

ß pee Tertio qꝛ pᷣuat cõmunita,/
tem maioꝛi bono. Quarto qꝛ mag ↄtẽnit deũ

ad hmõi vt medici aromatarij ⁊ alij ſt homicide

ij.q:i.notum.Sed querit᷑ ſi mulieri liq; occidere
volentẽ ſe oppᷣmere nõ valẽtẽ aliter enadere ma-
nus eiꝰ. Rñndit raynerius in ſumma ponit circa
hoc duplicẽ opiniõeʒ ↄtrariã alterã alteri.⁊ neu
tram pᷣfert. Sed videt᷑ dicendũ ꝙ nõ liq;ʒ intẽde

re aliquo mõ occiſionẽ volent oppmere. ſiẽ nec
etiã inuadentẽ ad moꝛtẽ p ſui defenſione Sed ſi

ſe defendẽdo ne violetur vern gor ll occidi ſibs
occidendo eſt cauſa moꝛti
illius nõ ſolũ coꝛꝑ s ſʒ aie.cũ in actu volũtatis
peccandi moꝛiat᷑. Rñ.qꝙ ipᷣe eſt ſibi cã qui alteri

imputet᷑.et ſi dicat᷑ ꝙ occi

iniuriat᷑ Ylla aũt vtituriure ſuo naturali.q̊ licet
vim vi repellere Et mag tenet᷑ ſaluti ſue puidere

qᷓ;; alterius MNã cxponit ſe ꝑiculo ↄſentiedi actui

peccati ꝑmittẽdo ſe oppᷣmiꝓter difficultatẽ retiꝭ
nentie volũtat dum nõ facit qð põt ad euadẽdũ

Sed ⁊ ſi tueaĩ quantũ põt ſaluo eo vñ põt ſequi
moꝛs illi renitẽdo mẽte pctõ non ipſe peccare·

Sicut ⁊ ſi quis inuaſus ne ſe defſendẽdo contin

gat occidere ꝑmitteret ſe occidi nõ peccaret. ſed
maior/virtutis eſſʒ. Si aũt talis poſſit aliteua ,/

„

dere vt clamãdo fugiẽdo ⁊ hmõi non excuſaret a

moꝛtali occicendo.

Muãtum ad tertium .F. mi

principale.ſ.de punitõe huiꝰſcelerj.hoc nota cũ
dicit. Non dimidiabũt dies ſuos.qꝛ impiꝰ cito
moriet᷑.⁊ nõ reuerte᷑ ad pniaʒ ꝓpter magnitudi
nem ſceleris vt expoſitũ eſt in pᷣncipio.ꝭ.ij.Qð ⁊

ſi nõ ſemꝑ cueniat ꝓpter imenſitatẽ diuine miſe

ricoꝛdie.rñ freq̃nter accidit ⁊ h meret᷑ hůana ma
licia.Uiꝝ ſanguinũ ⁊ doloſuʒ.i.effundentẽ ſan⸗

guinẽ cum dolo.i.volũtarie.abominabit᷑ dñs.ſ.
a gra ⁊ głia ſua repellẽdo. Geñ.ix. Quicũq; effu

derit ſanguinẽ hũanũ.fundetur ſanguis illiꝰ di
xit chꝛiſtus.Pꝛopterea in figuraʒ pᷣcepit dñs in

veteri lege ꝙ nõ comederẽt carnem cũ ſanguine.
vel ſanguinẽ ad inducendũ eos vt hoꝛreret effu⸗

ſionẽ ſanguinis hũani. Oſtendit᷑ grauitas hꝰ
peccati ex multiplici punitõe Cayn pᷣmi homici
de.put hr̃ Geñ.iiii.vbi dictũ fuit ei patrato ho⸗

micidio abel fratris.maledictꝰeris ⁊c. Eſter⸗

o pᷣma punitio infamia. Uñ ðꝛ. Maledictꝰ.
6. ab hoibus. Homies enĩ ſũme homicidas odi

unt ⁊ maledicũt.Et merito.qꝛ ſũt deſtructoꝛe

hüani gener exterminãtes hoĩem factum ad de
vmaginẽᷓ. Scða punitio eſt inopia.et iõ dici
cum oꝑatus ſueris terram nõ dabit tibi fructuſ
ideſt paucos.⁊ cum magno laboꝛe. Tertia eſt
maliuolentia. Et iõ dici vagus ⁊ ꝓpfugꝰ eris.qꝛ
bhominib odioſus.qꝛ quilibʒ timet ↄuerſari cũ
eo.ne ſimile quid faciat cũ co. vel etia incõſtatis
notatur. Quarta eſt venie diffidẽtia. Uñ dixit
ipᷣe Maioꝛ eſt iniquitas mea qᷓ;vt veniã merear
id eſt tantũ eſt pctm̃ meũ ꝙ nõ cadit ſub tua mi⸗
ſecoꝛdia. Quita cſt danatio eino. Uñ ſubdit.
Ecce eijcies me hodie a facie tua.Rꝓparuerat ei
ſibi angelꝰin foꝛma hũana ſibi loquens deũ repᷣ
ſentans. Sexta eſt moꝛs miſera ideo addit:
Omnis qui inueneri me occidetime.ſcilʒ homo

hisl

n
P
4

Capitulũ III.

vel ſteſt ia. vel dixit hoc appetens moꝛtẽ er multi

pſici miia. Septimaè? infirmitas coꝛꝑea.cũ

dicitur. Poſuit dñs ſignũ in Cayn.ſ.tremoꝛem

boꝛribilẽ oĩm membꝛoꝝ. Et qꝛ hõ nõ debʒ occi⸗
di a buata ꝑſona.etia ſi mereat᷑ moꝛtẽ deo dixit
dñs Cayn. equaq; Sʒ omis qui occiderit.ibi

punctꝰ.⁊ ſubintelligit avn.guiter puniet᷑ talis
Septuplũ punietur.ſ.ipſe cavn.ideſt in ſeptima
eñ atõe.qꝛ lamech iã hñs filios occidit cayn exi
ſiente ſeptima generatõe ab adã. Hec nyco. de ly

ra. Cum eni lamech eẽt cecułẽs ⁊ venatiõi fera⸗

rũ vacaret.nõ ꝓpter carnes.qꝛ tũc nõ erãt i vſu.
ſed ꝓpter pelles quibo tũc hoĩes veſtiebãtur. du

cebat ſecũ pueꝝ qui indicabat ſibi feras vt ad ip

ſas ſagittas iaceret. Uidẽs ̊ puer cayn latitan⸗/⸗
tem int frutecta eſtimauit feram eẽ. ⁊ ſic lamech
iaciens arcũ occidit eũ.vt dicit mꝗr in hiſtorijs
ſcholaſtid. Graue igr̃ eſt nimis pctm̃ homicidij
qð ⁊ punit᷑ nõ ſolũ lege diuia multiplr vt dem ?ẽ
mathᷣ.xxvi.Qui in gladio occiderit.oꝑtʒ eũ occi
di ſaltẽ diuie ſnĩe ſʒ ẽt lege hũana.canõica ⁊ ciui
li.Et qꝛ eccłia nõ vtitur gladio matiali.ſʒ ſpũali
iõ lex eꝰ punit oẽm homicidã ⁊ mutilantẽ. niſi ĩ
cã ſue defenſiõis moderata.pena ẽt irregularita

tis etiã vbi nõ ſit pctm̃ ppter hoꝛroꝛeʒ facti.de ö

tñ in.iiij.ꝑte titu.uij.QOð aũt dicit tho.ſe.ſe.q.lx
iiij. homicidiũ cõmiſſum ob ſui defenſionẽ indu
cere irregularitatẽ. tꝑe ſuo erat in opinione aliqᷣ
rum doctoꝝ.ſʒ poſtea emanauit. Qle.declaras
non inducere irregłaritatẽ.cx de homi.c.i.Et ſic
hodie tenet᷑ Itẽ homicidiũ vel mutuũlatio vł enoꝛ
mis ꝑcuſſio ſcã clerico ẽt in minoꝛibo ordibo ↄoſti
tuto inducit excõicatõem cuiꝰabſolutõ ſedi apłi

ce reſuatur. vt pʒ diffuſe.in q̃rta ꝑte ti.i.c.i.Iteʒ

in foꝛo pnie im ponebat᷑pnĩa ſeptẽnis vt pʒxxij.

q.i. Pꝛedicanduʒ tñ hodie eſt arbitraria ſic et ꝓ
alijs pctis. Mitti aũt ſolẽt ad curiã.ad peniten

tiarios. maioꝛ aũt pnia iniũgi p qͥbuſda homi⸗

cidijs mag guib.lam ſᷣ̃m hoſtiẽ.⁊ glo.er de hiſ

qui fi.occi.c.i ij.⁊.iij.qñ ꝑntes ſponte filiosocci

dũt vel oppmũt maioꝛ eſt eis pnia q;ꝓ cõmuni

homicidio iniũgẽda.Et dic ray.ꝙ dʒ induci ad
ingreſſuʒ mõaſterij vbi pctã deploꝛet ⁊ p̊ niſi ba

beret coniugẽ nõ volentẽ ingredi.et ipſe.vel niſi

hf̃et filios ꝑuulos q̊s nõ poſſʒ dimittere.vel etiã
ſine his ſi nõ poſſet ꝓpt᷑fragilitatẽ carnis hᷣ ager
nõ tñ põt ad p̊ cogi.Si aũt caſu ⁊ gui culpa pᷣce
dente ↄtigerit tale homicidiũ.tũcſᷣm Hoſtiẽſeʒ
et glo.pnia.v.vel.vij.anno c imponẽda.ar.diſ.
I. Siqua. et ex de pe.⁊ remiſ.c.queſitũ.Si auteʒ
leuis culpa pᷣceſſerit.tũc pnia triũ annoꝝ ẽ iniũ
genda.er de his qͥ fi · occi.de infantibꝛ. Si auteʒ
nulla culpa pceſſit.de iure nõ ſunt puniendi.tñ

ꝓpter ambiguũ duplicitat eſt aliqᷓ pnia ad cau

telã iniũgẽda.ar.xxiij.q.v. Excõicatoꝝ int᷑ſecto
ribus.Et in his oib ſi culpa occulta pnia iniu⸗
gendaẽ occulta. Si mãifeſta.ẽt pnia maniteſta.
Et vt ðꝛ.ij.q.v.conſuluiſti.mouẽdiſunt paretes
ne teneros pueros infates teneãt ſecũ in lecto.
Grauioꝛ adhuc pnia imponit᷑ vxoꝛicide. vt ptʒ
xxxiij.q.ij.admonere. Eſt tñ et ipa arbitraria in
foꝛo pnic.pᷣcipue qñ res eſt occulta ponitur aut

maioꝛ dnna vxoꝛicide q;ᷓ matricide.nõ qꝛ guiꝰſit
pctm.ſʒ iõ qꝛ hoĩies mag ſunt incliati.ad vxoꝛici
dium ; ad matricidiũ/qꝛ ad matricidiũ paꝝvł
nihil.Et iõ oꝑtuit poni mag retrahẽs.i.maioꝛ
. Jurce auùt ciuili in qͥ eſt vſus gladij maſiał.
punit᷑ homicida pena moꝛtj. Patricide aũt qꝛ g
uiter delinquũt.ĩmo grauiſſime iõ guiſſime pu
niũtur nõ pena decapitatõis vel alij.ſed ſᷣm Ho
ſtien.in iudicio totalis ↄuictꝰ vel ↄfeſſusvirgis
ſanguineis verberatꝰ ĩ eculeo.i.ſacco coꝛij cocti
inſuti miſſus cũ cane ⁊ gallo gallinato.i capone
et ſymia ⁊ vipera in ꝓfundum mariactatur.vł
ĩ fluuiũ ꝓximũ iuxta ſitũ regionis vt oĩm elem
toꝝvſu carere incipiat.vel ſi mare vel fluuiꝰnon
fuerit ꝓximꝰtradat᷑ beſtijs.C. eo.tit.l.i. In foꝛo
aũt pnie arbitraria eſt pena ⁊ occulte ſi occultuʒ
eſt imponẽda.ar.ij.q.i.multi. Homicide ſcte re

fit vt nõ dimidiet dies ſuos.i.vt citiꝰoccidatur.

qꝛ crudelioꝛ omni fera ſilueſtri. Nam ome anial
diligit ſibi ſimile.vt ðꝛ Ecci.xiij. Quis vnq; vi⸗
dit leonem vel vꝛſum.occidentem leonem vel vꝛ
ſum. Nunq; ſed bene aimal alterius ſpeciei:Ho
mo autem ſe ita permittit vinci ab ira et odio
vt occidat aliũ hoiem factũ ad ſilitudinẽ deiSi
milis eſt homicida dyabolo.de q̊ dicit xpᷣs Joh̃.
viij. Ille erat homicida ab initio.qꝛ ſcʒ occidit ĩ
anima ⁊ in coꝛꝑe bᷣmos ꝑntes ſuo oꝑe.Facit ho
micida ↄtumeliã deo.qꝛ occidit ſuũ cũ om̃es ſi⸗
mus filij dei ꝑ creatiõem. PS.ilij excelſi om̃es
Et ꝑfectiꝰꝑ fidem⁊ haptiſmũ.Jo.i.Dedit eis po
teſtatem filios dei fieri his qui credũt in noĩe eꝰ
Inſuꝑ ⁊ angelo qui cuſtodit hoĩem facit iniuriã

MNoluit dñs ꝙ dauid ⁊ ſi ſcũs⁊ deuotꝰedificaret

ei templũ ex eo ꝙ ſanguinẽ humanũ effuderatvt
habet᷑.i.Paralipᷣ.xxviij.Et iõ ſumme abſtinen⸗
dũ.Et quia ad iniuriã gſonalẽ ꝑtinet verberatõ
mutilatio.incarceratio.⁊ illud pᷣceptum Non
occides.ideo bꝛeuit᷑hic de his. Pꝛo quiꝰ decla
tione dicit.b. Tho. ſe ſe.q.lxv.ꝙ in ꝓonis coꝛpo

ris tria ꝑ oꝛdinẽ ↄſiderantur. Primo integri

tas coꝛꝑis cui detrimẽtũ affertur ꝑ mutilatioeʒ
vel occiſionẽ Scðdðm eſt quies ⁊ delcctatio ſen

ſus.cui oꝓponitur verberatio.et qðcunq; aliud

doloꝛe ſenſus afficiẽ LTertiũ eſt motꝰ⁊ vſus
membꝛoꝝ qui impedit᷑ ꝑ ligatõeʒ vel incarcera⸗
tionem vel quãcũqʒ violentã detentionẽ. Et iõ
incarcerare eſt illicitũ.vel q̃litercũqʒdetinere ni
ſ. fiat ſᷣm oꝛdinẽ iuſticie aut in penã aut in caute
lam alicꝰ mali vitandi.⁊ h̊ licet tĩ iudici. De
detinere aliquẽ ad hora ad ipediendũ eũ ab aliqͥ
malo ꝑpctrado cuilibet licʒ.ſic retinere hominè
ne ſe pcipitet extrahere eũ ð domo ruitura ꝑ vim
et hmõi. vel ne ſe vel aliũ ꝑcutiat detinere. Sed
ſimpliciter aliũ intrudere vel detinere ad eũ ꝑti
net qui habet vniuerſalit᷑ de actib hois exterio
ribus diſponere ⁊ vita alteriꝰ. Hec tho : ¶ñ bu
iuſmodi faciẽs morte punit᷑ ̃ᷣm legẽ.C.de bua⸗
to carcere.l.vita.Excqͥ pʒ eſſe moꝛtale pctm.Et ſi
militer verberare adultũ ei qͥñ hʒ curã eiꝰ.vt ſũt
ꝑentes.mgr̃i ⁊ hmõi.pꝑtinet ad iniuriaʒ.vnde et
mortale eſt ꝑentiba tame.maritis.magiſtris.qᷓ
uis ſit ꝑmiſſa moderata caſtigatõ./nõ q ad
o ire EN 2

CLCLCitulus VII.

mutilationẽ membri.quia tunc eſſet mortale.

„

Bnem qᷓntũ ad mutilatiõem ſciendũ ꝙ cũ totius

oĩsvita nõ oꝛdinet᷑ ad aliqᷣd ꝓpriũ ipiꝰhoĩs.ſed

ad ipᷣaʒ potiꝰ oia q ſunt hois oꝛdinant᷑ Jõ puare
aliquẽ vita ĩ nullo caſu ꝑtinet ad aliqueʒ niſi ad
publicã ptãtem cui cõmittit᷑ pcuratio boni cõis
Sʒ pꝛeciſio mẽbꝛi pᷣt oꝛdinari ad ꝓpriã ſalutem
vniꝰhoĩs.⁊ iõ in aliqͥ caſu pᷣt ad eũ ꝑtinere.puta
ſi mẽbꝝ ſit putridũ ꝓ ↄfᷣuatõe vite licite ipᷣe infir
mus.vel qͥ bʒ curã eiꝰ cõmittit medico pᷣcidẽduʒ
et hᷣ qñ aliter ſaluti coꝛꝑis puidere nõ pᷣt. Et qꝛ
ſaluti aie in tẽptatione ↄcupiſcẽtie aliter puider
nõ pᷣt qᷓ; ꝑpᷣciſionẽ.qꝛ pctm̃ ſubiacet volũtati.iõ
nec ꝓpter connandã caſtitatẽ ſeu vincendas tẽ
ptationes carnis licet virilia abſcidere qꝛ moꝛ⸗
tale peccatũ eſt. 2
¶ Occauus titu
e.ipſa inuidia ⁊ de nocumẽtis eius.

Muidiã eſſe vnum

nuidia. Capitulũ pᷣmũu

inuidia q̃ eſt ̃ᷣm deũ.Conſiderabat in aliquibꝰ
coxꝝ eſſe aliquas ꝑfectas cõditiões q̃ nõ ita foꝛte
apparenter erãt in eo.vel ex hũilitate in ſe non re
putabat ec.licʒ ſimplicit eſſet ꝑfectioꝛ illis.et in

ullis emulabat᷑ cupiẽs ꝓficere.iſta 3 nõ eſt ꝓpe in⸗
uidia.niſi large dicta.Et ſicintelligi᷑ dictũ Hie
ronymi ad Alletham de inſtitutõe filie. Habeat
ſocias cũ quib diſcat.qͥb inuideat.q̃ꝝ laudibꝰ

moꝛdeat᷑. Sumit᷑ hic inuidia ꝓ ʒelo ſen emulatõ

ne q̊ quis dʒ inckrarl ad ꝓficiendũ cũ melioꝛibꝰ.
Si aũt de tꝑalibo ſit triſticia talis pᷣt eẽ ſiñ pctõ

xt ſi fᷣm pᷣmũ motũ triſtatur ꝙ nõ habet ſibi ne⸗

ceſſaria q̃ aliꝰ hʒ cũ pctõ. Uñ qñ ꝑ talẽ defectum

incidit in patientiã vel murmuraciõeʒ vel minꝰ
mente deijci ⁊ ꝑtinebit ad accidiã. Tertõ mõ

triſtatur qͥs de bono alteriꝰ inq̃ᷓntũ ille cui acci⸗

dit illud bonũ eſt eo ĩidignꝰ.q̃ quideʒ triſticianõ

põt oꝛiri ex bonis honeſtjex qby aliquis iuſtꝰefft
citur niſi foꝛte ↄtriſtare? quis videndo magnos
peccatoꝛes a deo viſitari magnis donis ⁊ virtu

ex ſepte capitaliby vitijs põit gre.
in. xxxi.moꝛa. Et tho.ſe.ſe. q.xxx⸗

o.⁊ Caſſianꝰin li.de inſtitut ce

nobioꝝ. nõ pou
iõ fecerũt ꝓpt᷑ ̊ ꝙ inuidia maniftfeſte naſcit᷑ex ina
ni gloꝛia. Sʒyt dicit ibi.b.tho.nõ eſt ʒ rõnẽ vitij
capitalis ꝙ ipᷣm oꝛiatur ex altero.qꝛ vt diẽ gre.
xxxi.moꝛa.Capitalia vitia tanta ſibi ↄiũctõe cõ
iungũt᷑ ⁊ nõ niſi vnũ de altero pferatur.Sʒ pᷣ eſt
ↄtra rõem vitij capitalis ꝙ nõ hẽat aliquã rõeʒ
ꝓducendi ex ſe multa gñia pctõꝝ.qð nõ hʒ iuidia
z multa ex ea vitia ꝓcedũt vt infra patebit. Dif
fini᷑ aũt inuidia ſ̃ᷣm Joh̊.damaſce.ſcðo li.ꝙ eſt
triſticia de alienis bois. Pꝛo cuiꝰdeclaratõe
Ddicit btũs tho.ſe.ſe.q.xxxvi.arti.ij.ꝙ triſticia de
alienis bonis pᷣt ↄtingere q̃tuoꝛ modis. Pꝛio
mõ inq̃fũ qͥs dolet ð bono alteriꝰ inq̃ntũ ex eo
timentur nacumẽtũ.vel ſibiipᷣi vel aliis bonis
et talis triſticia nõ eſt inuidia.⁊ pᷣt eſſe ſine pctõ.
ſcʒ cũ moderata ẽ.nec ex h̊ facit aliqð incõueniẽſ

Vñ gre.xxij.moꝛa.ait.euenire plerunq; ſolʒ vtñ

amiſſa caritate.⁊ inimi nos ruina letificet.Et
rurſus.Eius gloꝛia ſine indie culpa ↄtriſtet cuʒ
et ruente eo q̊ſdam bñ erigi credimꝰ ⁊ ꝓficiẽteil
lo pleroſq; iniuſte opomi foꝛnidamꝰ. Hec ille.
Sicut ex ſubmerſione pharaõis cũ exercitu ſuo
in mari rubro populꝰ iſrael multũ gauiſus ⁊ fe
ſtinauit cantãs cãticuʒ Cantemꝰdño.⁊ pulſans
tympanũ cũ Maria eo ꝙ moꝛtuꝰeſt inimicꝰqui
volebat eos in fuitutẽ reducere.Ero.xv.Et ecõ⸗
tra matathias cum ſuis ↄtriſtatꝰẽ valde de exal
tatione ⁊ ꝓſpitate reg antiochi.qꝛ q̃rebat pplm
iudeoꝝ tranſt ferre ad ritus gentiliũ deo vᷣo reli/⸗
cto.i. Macha.ij.Scðo mõ pᷣt aliqᷣs ↄtriſtari de
bono alteriꝰ nõ ex eo ꝙ ille hẽat illð bonũ ſed qꝛ
ſibi deeſt iſtud bonũ. et hic ppe eſt zelꝰfᷣm phᷣm.ij
rethoꝛicoꝝ.Dicit᷑ etiaʒ cmulatio.Et ſi iſte ʒelus
ſit circa bòa honeſta.laudabilis eſt ſᷣm ilſud.i.
Loꝝ.xuij.E mulami ſpũ alia.Sic faciebat po
ſtolus cũ dicebat.ij.ad Coꝛint.xi. muloꝛ vos
dei emulatõe,q.d. nuideo quibuſdã ex vob.ſed

vi · art uij. Iſið.aũt in li.de ſũmo

ũt inuidiã int᷑capitalia.qð foꝛte

tibo qᷓi iudicãdo eos indignos.ſicut ↄtriſtatus⁊
indignatꝰẽ frater ſuꝰ maioꝛ de ſuſceptõe fratris
ꝓdigi magnifica. Lu.xv. Szʒ hᷣ eẽt ↄtriſtari de
um ⁊ iniuſtũ reputare.vel inuidẽtie fraterne gr̃e
que cſt blaſphemia in ſpm̃ſctm.Sʒ ↄtriſtari de
diuitijs ⁊ alijs bonis tꝑalibi q̃ pñt bonis ⁊ mał
ꝓuenire.hãc triſticiã vocat pᷣs.ij.rethoꝛicoꝛum
neemeſim ⁊ dicit ip̃am ad bonos moꝛes ꝑtinere
Szʒ hoc iõ dicit qꝛ ↄſiderabat ipᷣa bona tẽꝑalia
ſm ſe put pñt mas videri nõ reſpiciẽdo ad eina
Szʒ ſᷣm doctrinã fidei tꝑalia bona q ꝓueniũt in
dignis ex iuſta dei oꝛdinatiõe diſponuntur.vel

ad eorum coꝛruptionem.vel ad eoꝛum damna⸗

tionem. ſicut diues ſepultus in inferno. Cuce
xvi.⁊ hmõi bona q̃i nihil ſunt in ↄꝑatõe ad bõa

futura q̃ fuãtur bonis.Et iõ hmòi triſticia pbi⸗
betur in ſcbtura ſac ſᷣm illud ps. Noli emularii

malignantib. neq; zelauerfaciẽtes iniqtatẽ ⁊c.
CLito enĩ tranſit coꝝ ꝓſꝑitas.qm̃ tanq; fenũ ve⸗
lociter areſcent. Subdit.Et iõnõ eſt eſtimanda
Quarto ↄtriſtatquis de bono alteriꝰinq̃ntũ al
ter excedit ipᷣm in bonis.⁊ h̊ ꝓrieẽ ĩuidia.⁊ iſtðᷣ
quo e

Loꝝ.xiij.ait Caritas nõ emulat᷑.i.nõ inuidet ſʒ
gaudet de bonis altiꝰ. Nec obſtat ſi dica ꝙ ob⸗

iectũ triſticie ẽ malũ.Nõ cni triſtatur qͥs niſi de

malo.ſʒ iuidia ẽ de bono aliũꝰ.ꝗ̊ᷓ inuidia nõ ẽ tii
ſticia. Rñdet tho.vbi.S.arti.i.ꝙ obiectũ triſti⸗
cieẽ vtiq; malũ ꝓpriũ.ſʒ ↄtingit aliqñ ꝙ bonuʒ
alienũ appᷣhendat᷑ vt malũ ꝓpꝛiũ.Et ſᷣm h̊ ð bo⸗
no alieno põt eẽ triſticia. nuidꝰeni bonũ alũꝰð
quo inuidet eſtimat vt malũ ppriũ inq̃ntũ ẽ di⸗
minutiuũ ꝓpᷣe glorie ⁊ excellentie. Uið: eni ſibi

qꝙ ex bᷣ ꝙ aliqs excedit eũ in bõis vel eq ꝑatur ip̃e

nõ ſit in tanta reputatõe apð hoies ſicut ſi ſolꝰil
le illa bõa hr̃et ſupꝛa oẽs ⁊ inde triſlat᷑ bona igi
habita cauſant delectatõem.amiſſa cauſant tri⸗
ſticiã ⁊ doloꝛem.Ab alijs poſſeſſa nõ exceſſiue ni
mis vltra ſe cauſant occaſionaliter inuidiam et
emulatõem.qꝛ appᷣhenduntur vt ꝓpria malg vt
dictũ eſt. Et ðꝛ inuidus quaſi nõ videns qꝛ ſcilʒ

ſemꝑ aun ßm phm. in. ij. rethoꝛicoꝝ.qꝛ doletö
gandẽdũ.ſ.de bono ꝓximi.UVnð apoſt.i.

ia

ſegt
gui
nön
Ure

ſann
iuſe
Cennn
lisen
ſen
Mi .
Der
Lbuct?
enuln6
Ncicde,
lſii
aſbine⸗
Netrun
Wlnins
möno
laco⸗
Hicupo
iocecſt
mgs
istV
mſonor
öefmns
ſunöde
mege
ſande
Sae
ccdun
Snher
tinl
Ga
—K
N

miN

nenn

7

nini

idintH

K
Nint,
dlge
e
Clarien
caunh
igtei⸗
fmbite
onümn⸗
droiß⸗

Gſpeue

Grſien
wuß
N
N
tun

en
ſicnphi
Onmln

6ruia;

Capitulũ Pꝛimũ

honũ alterius ſine triſticia videre nonpõt·

De innidia loquens

ꝓpba ait Zelus domꝰ tue comedit me.loqturps

in ꝑſona xpᷣi ad pꝛem ⁊ a Johãne euãgeliſta indqdu

citur in teſtioniũ cũ vxpᷣs eiecit de teplo cũflagel/⸗
lo de funiculis emẽtes ⁊ vẽdentes Jo.ij.ad hũc
intellectũ vicʒ O pater. ʒelꝰ.i.intẽſus amoꝛ quẽ
habui ad honoꝛẽ tẽpli tui me q̃i cõſumendo affli
xit.⁊ ideo cũ flagello expi i de templo eos qͥ irre⸗
uerẽter ſe hẽbant.Sʒ alio mõ põt exponi ſic. O
pater.zelꝰi.inuidia.domꝰtue.i.ſacerdotũ qͥ hñt
curã domꝰtue.i.tẽpli.cõedit me.i.ↄſũpſit ꝑ moꝛ
tem. Ex inuidia eni ſacerdotũ qꝛ ipᷣe honoꝛabat
a pplło ⁊ audiebat᷑ magiſq; ipſi tradiderũt pylato

occidendũ. Sciebat eni inqᷣt euageliſta ꝙ ꝑ inui
diã tradidiſſent eũ Mat. xxvij. Qð figurate oñ⸗

dit Jacob.cũ ait Fera peſſima deuorauit filium
meũ ioſeph.qͥ figurabat xpᷣm.quẽ frẽs ex iuidia
vendẽtes.putabãt ad nihilũ deduxiſſe.ſʒ inde ꝑ⸗
uenit ad maximã gloriaʒ.Lria q̊ de hac inuidia

vigdenda ſunt.

Sruns a quo malo oꝛiatu.
ecundũ quãtum in peccato aggrauatur.
Tertiũ quiꝗq ex hoc vitio conſeqͥtur.

uantũ ad pꝛimum F. II.

pidi.inuicẽ ꝓuocantes.inuicẽ inuidẽtes Ponit
primus inanẽ gloriã.deinde inuidiã. qꝛ cã debʒ
pcedereſuũ effeccuʒ. et poſita cauſa ſequit᷑ effectꝰ

poſita inani gloria in homie ſeqtur iuidia:quia

cum videt vane glorioſus aliquẽ ſibi equari vł
ſupare in aliq bono vñ querit gloriã viðꝛ ſibi ꝙ
nõ ita ſit in gloria ⁊ reputatiõe hominũ exqͥ aliꝰ

habʒ bonũ ſimile vl maius ſicut ipᷣe.⁊ ita ex hboc
triſtatur de bono illiꝰ. Uñ gre.xxxi.moraliũ ait

Prima nanq; ſuꝑbie ſoboles inanis gloria eſt.
que dũ oppᷣſſam mentẽ coꝛrupit inuidiam mox
gignit.quia dũ vani nominis potentiã appetit.
ne quis hãc aliꝰadipiſci valeat tabeſcit.Et phᷣs
in ſcðo rethoꝛicoꝝ.ꝙ inuidebũt tales quibo ſũt
aliqui ſimiles.vel ſᷣm genꝰ aüt ſᷣm cognitionem
aut ſᷣm ſtaturã.aut ſᷣm habitũ aüt ſᷣm opinionẽ
Et iterũ dicit ꝙ illi quibʒ modicũ deficit ⁊ ama
toꝛes honoris.⁊ qui ſapiẽtes reputatur.ſunt in
uidi ſcʒ vel ſᷣm inclinatõem vel ſᷣm deliberatõcʒ
ꝓut ſunt boni ⁊ mali.Job.v. Paruuluʒ occidit

inuidia.i.puſillanimem, occidit aũt ſpũaliter.
Pꝛo hoꝝ declaratõne dicit btũs tho ſe ſe.q

xxxvi.arti.i.ꝙ cum inuidia ſit de gloria alterius
inqᷓntũ apphendit᷑ yt diminutiua gloꝛie pꝛopꝛie
quã quis appetit.ↄſeqñs eſt vt ad illos heat᷑ inui
dia.quib hõ ſevel equare vel pᷣferre appetit ĩ glo
ria.hoc nõ eſt reſpectu multũ a ſe diſtantiũ.lul
lus eni inſanꝰſtudet ſe equare vel pᷣferre i gloria
his qui ſunt młto maiores eo.puta hõ plebeus
regi.vel rex plebeio quẽ multũ excedit.Et iõ his

qui multũ diſtãt vel loco vel tꝑe vel ſtatu homo

nõ inuidet.ſed his qui ſunt ꝓpinqui quib ſe niti
tur equare vel pᷣferre.Naʒ cũ illi excedũt accidit

Inuidia cõmunius bʒ oꝛtu er vana glia. Unde
apłs ad Gala.vi. Non efficiami inanis glłie cu⸗

hoc contra nr̃am volũtatẽ.quia eſtimat᷑inde ſibi

minui gloria ſua.⁊ iõ cauſat᷑ triſticia. Siłitudo

Qutẽ ðꝛeſſe cauſa amor.⁊ ꝑ ↄñs delectatiõʒ cau

ſa inq̃ntũ ↄcoꝛdat᷑ volũtati.Et ſic diſcipuli Jo⸗
hannis baptiſte inuidebant aliq̃ntulũ xpᷣo eo ꝙ
hr̃et maioꝛẽ concurſum ⁊ famã qᷓ; mgr̃ eorũ Jo⸗
hannes. vnde zelantes ꝓ ipſo iohane dixer̃r eĩ ſek
IJs cui teſtim oniũ ꝑhibuiſti ples diſcipulos fac7.
Joh.iij. Sʒ iohãnes declarauit ꝙ ve maioꝛ ipſo
erat.qꝛ verꝰ meſſias. Similr cũ audiẽtes deceʒ
de duoby frib indignati ſunt Math.xx. Amato
res honor ⁊ dignitatis ſunt inuidi.ſiad eos qui
bus pñ̃t in honoꝛè ⁊ dignitate equari vel pᷣferri.
nam ſi multũ excedet nõ inuidet. Non eni inui⸗
det ciuis ſi nõ habʒ dignitatẽ regiã ad quã nõ eſt
aptus.neq; ſimplex ſacerdos ſi nõ eſt papa.ſed ſi
modicũ deficiat.viðꝛ ſibi ꝙ ad hoc poſſit ꝑtinge
re.et ſicad hoc conat᷑ vt ſit ciuis de prioribo vel a
lijs officijs ciuitatis ſicut plures ſunt et ſa-dos
ꝙ ſit plebanꝰ vel canonicꝰ vel eps.Et ſi fruſtrat

cius conatꝰ ꝓpter exceſſuin gloꝛie alteriꝰ.qꝛ alij

bñt qð ipᷣe nò habʒ.:triſtat de bono alteriꝰ. Et ſic
ſaul qñ dauid deuicto ⁊ occiſo goliath puelle ob⸗

uiantes et feſtiuates de victoꝛia eius canebat in
eius laudẽ. Percuſſit ſaul mille.⁊ dauid decem

miia:· Audies hec ſaul inuidit dauid eo ꝙ magj
laudabatur qᷓ; ipᷣe.vñ dolẽs de hoc dixit. Mihi

degder̃t mille.⁊ filio yſai:i.dauid decem milia i.

Re.xviij. Puſillanimes ꝗᷓ ſunt inuidi qꝛ omnia
reputat magna.⁊ quicqͥd boni alicui accidat re⸗
putaãt ſe in maꝗᷓ ſuꝑatos eẽ.⁊ inde ↄtriſtant᷑ inui
dendo. Et ſic mulieres qꝛ cõiter ſunt puſillani⸗
mes inanis glie cupide.qꝛ reputãt maj q̃ ꝑua et

vilia ſunt.vt pulcritudieʒ.oꝛnatũ.tripudiatum

fecunditatẽ ⁊ hmõi.ideo defacili inuidet vna vel
alteri.Sicut ⁊ rachel inuidit ſoꝛori lye.qꝛ fecun

da erat G eñ. xxx. Qui reputant᷑ ſapiẽtes vel vir⸗
tuoſi aliqñ iuidẽt ſi imꝑfecti ſunt.⁊ Hnõ eſt ex ſa

pientia vł vtute in ſe ſʒ inq̃ntũ exæis reſultat ho

noꝛ ⁊ gla hñnti in ↄſpectu alioꝝ. Nullꝰ eni inuide
ret hmõi ſapiẽti ⁊ ꝑfecto ſi ignotꝰ eſſʒ hominib⸗

ſʒ cũ maifeſtatur eiꝰſapia ⁊ virtꝰ.qꝛ inde ex mut

ta exaltatiõe illi⸗ ri nuido minui fama ſua et
honoꝛ ⁊ iñ otriſtat᷑. Sona eni ſpũalia ex h̊ ꝙ plu

ribi cõicant᷑ ⁊ minuũtur.ſiẽ pʒ de ſcia ⁊ virtutib⸗

ſed bõa tꝑalia cõicata vtiq; minuũtur. ſic ptʒ in
diuitijs. Nazʒ ex bᷣ ꝙ vnꝰ q bʒ centũ floꝛenos ali
us nõ poteſt hr̃e niſi ſibi ſubtrabant᷑.⁊ ita gloria
mũdi cirea aliqd cũ vnꝰ hʒ.aliꝰnõ hʒ.vł non ita
magna.Si qͥs aũt totã ſciam ſuã cõicat diſcipu
lo nihil ex ea ipᷣe amittit.ſʒ mag pficit.⁊ ex ̊ ſcri

be ⁊ phariſei inuidebat xrpſo.qꝛ ex doctrina ſua et

virtute mag in honoꝛe ⁊fama erat qᷓ; ipſi.pptea

dicit zelus domꝰ tue cõedit me i.iuidia ſcribaꝝ
et phariſeoꝝ ⁊ ſacerdotũ comedit me.

Hechdo de granitate. . I.

puiꝰ peccati qᷓ; ᷓue ſit oñdicur ex bᷣ qð diẽ Job.yꝰ
paruulũ occidit iuidia.Occidit at ſpũalr pᷣuado
aiam gra.ſed nullũ pccm̃ tollit᷑ gram ab aia niſi
moꝛtale vnde iuidia ẽ moꝛtale ex genere ſuo.qñ
eſt m deliberatõem ronis..buiꝰ rõ eſt ᷣm Tho.

»„
2
W .

Titulus

VI II.

—

ſecunda ſcðe.q xxxvi.art.iij.qꝛ genus pctĩ ↄſide
ratur ex obiecto.i.ex mat᷑ia circa quã ẽ. Inuidia
aũt ſᷣm rõnẽ ſui obiecti ↄriatur caritati ꝑ quam
eſt vita ſpũalis aĩe.ſᷣm illð.i.Jo.iij. Nos ſcimus
qm tranſiati ſumꝰð moꝛte ad virã qm̃ diligimꝰ
frẽs. Utriuſq; enĩ obiectũ inuidie.ſ.⁊ caritatis
eſt bonũ ꝓximi.ſed ſᷣm õriũ motũ.nam caritas
audet de bono ꝓxi.⁊ de eodeʒ inuidia triſtat. et
ſic ptʒ ꝙ ex genere ſuo eſt moꝛtale Ad h̊ faẽ quod
ait Aug. in li.de igne purga.ponit int᷑ moꝛtalia
cõnumerãs ipᷣm cũ adulcerio.homicidio ⁊ hꝰi.
xrv. di. 5. als ea. Item ex ↄcil. carchagineñ. dicit.
Clericꝰ inuidẽs fratꝝ ꝓfectibo doneceſt in vitio
nõ ꝓmoueat.di.xlvi.ſed nullꝰphibetur a ꝓmotõ
ne niſi ꝓpter moꝛtale. ergo ⁊c̃. Sʒ ſiẽ in alijs pec⸗
catis q̃ ex genere ſuo ſunt moꝛtalia.inueniũtur
aliqͥ imꝑfecti motus in ſenſualitate exñtes ⁊ nõ
pueniẽtes ad ↄſenſum rõnis qᷣ ſunt pctã vẽialia
Sicut ĩ genere homicidij pmi motꝰ ire.⁊ ĩ gene
re adulterij pᷣmi motus dentie. ita ⁊ in gie inui
die pᷣmi motꝰtriſticie de bono alteriꝰ.no ſũt niſi
venialia. Qui motꝰ ẽt aliqñ reꝑiũtur in vir ꝑfe/⸗
ctis ⁊ in guulis. Uñn augꝰ.in li.ↄfeſ. Uidi ego et
exꝑtus ſum.ʒelantẽ pueꝝ.i.inuidẽtẽ.nõdũ loq⸗
batur et ituebat᷑ pallidꝰ amaro aſpectu collacta
neũ ſuum.MNon ſolũ aũt eſt moꝛtale inuidia.ſed
et valde gᷓue Diẽ enĩ Gꝛe.de ipᷣa ĩ.v.moꝛa.Quã⸗
uis ꝑ om̃c vitiũ qð ꝑpetratur hũano coꝛdi anti⸗
qui hoſtis virus infunditur. In hactñ nequicia

rota ſua viſcera ſerpens concutit ⁊ impꝛimende

malicia peſtem vomit. Ipſa enim inuidia.
Primo deo contrariatur.
Secundo diabolo aſſimilat᷑.
Lertio ꝓximo iniuriatur.
Quantũ ad pmũ ſciendũ ſᷣm Dyoni.Bonũ ẽ ſui
ipᷣius diffuſiuũ ⁊ cõmunicatiuũ ⁊ q;to maiꝰ bo
num. tano mag cõmunicatiuũ. Hinceſt ꝙ ðs
qui eſt ſu ng bonꝰꝑmaxie ⁊ copioſiſſime cõmu
nicauit bonſatẽ ſuam innũerabiles creaturas
foꝛmãdo.⁊ cuilibet certũ gdum bonitat tribuẽ/
do. Unde Plato.A deo ois inuidia relegata eſt.
ideſt excluſa.qͥnimo adeo bonꝰeſt ⁊ oĩpotẽs vt di
cit Aug.in enchyridion qvullũ malũ ſineret eẽ
in ſuo vniuerſo niſi ex illo eliceret maiꝰ bonum.
Inuidꝰ econtra nõ e cõmunicatiuꝰ.ſed ſibi ſoli

vellet omia.⁊ ꝙ alij nõ ꝑticiparent ſecũ bona vt
ſolꝰexaltaret᷑.⁊ ex bonis alioꝝ elicit mala.ſcʒ tri

ſticiam coꝛdis ſui. Uñ ꝓucr.xuij. Putredo oſſiũ
inuidia.qꝛ vicʒ potẽtias aĩe q̃ oſſa dicũ᷑ eis mar

ceſcere facit ⁊ eijcit pᷣ triſticia.vel etiã oſſa dicun

virtutes vt miſcdia.caritas.neemeſis.benigni⸗
tas.⁊ hmõi q̃ deſtruũtur ꝑ inuidiã Uñ gre.in.v

moꝛaliũ.Lũ deuictũ coꝛ liuoꝛis putredo coꝛrug/

pit ipſa qͥ exterioꝛa indicãt qᷓ; guit animũ veſa⸗
nia inſtigat. Coloꝛ quippe palloꝛe afficitocli de

tationibo ſcabies in dentiba ſtridoꝛ. Hinc ?⁊ So
crates UVtinã inuidi in oibus ciuitatib ocłos
ct aures hꝛẽnt vt de oĩm felicitate toꝛq̃rent᷑ Sed
econtra dicit vᷣtuoſus de ſapia loq̃ns. Sine fi⸗
ctione didici.⁊ ſinc inuidia ↄmunico.⁊ honeſta

tem illiꝰ nõ abſcondo.Sap̃. vij · Jtrem neq; cum

pꝛimũtur mẽs accendit᷑ mẽbꝛa frigeſcũt.in cogi

inuidia tabeſcente ↄſoꝛtiũ habebo.qm̃ talis hõ
nõ erit ꝑticeps ſapientie. Sapᷣ.vi. Scðo tnui
dia facit hoĩem ſimilẽ diabolo.Dicit᷑ enĩ de eo ſã
pientie.ij· Inu idia diaboli moꝛs introiuit in oꝛ
bem terraꝝ. Imitãtur eũ qui ſunt ex ꝑte ipſius.
Videns eni diabolꝰ:hoĩem creatũ ad poſſidẽdaʒx
ſuꝑnã felicitatẽ.quã ipᷣe nõdũ adeptam.ſed mox
adipiſcendã amiat ſupbia ſua.inuidẽs tanto eꝰ
bono ⁊ gloꝛie.⁊ iõ om̃i ſue ſagacitate malicie pꝛo
curauit.vt illa puarctsemptãs eũ ct inducẽs ad
inobedientiã diuini pᷣcepti.⁊ ſic q̊tidie inuidiaʒ
ſuggerendo conat᷑ fratna caritatè diſſipare. VUn
Johes papa. Conatur verſutꝰhoſtis ab initio
ruine ſue eccłie vnitatẽ reſcindere.caritatẽ vulne
rare.⁊ bonoꝝ opeꝝ dulcedinẽ felle inuidie inficæ
rve⁊ oibus modis quib pᷣt genꝰ humanũ euerte
re ⁊ ꝑpturbare Dolet eni ſatis ⁊ erubeſcit carita⸗
tem quã ipᷣe nequit hr̃e.i.ↄfuare ĩ celis.homies
conſtãtes ex lutea mat᷑ia poſſidere in tris.xvi.q.
ij. viſis.Et tanta eſt malicia inuidie eiꝰ vt cuʒ ex
temptatõibo qͥb nos infeſtat augeatur ei pea ac
cidentalis inferni.tñ potius eligit ſibi illã auge⸗
ri tẽptando nos vt ruere faciat q; illa curere de⸗
ſiſtendo a temptatõibo. Sic inuidꝰ vult potius
aliq̊ hono carere cũ alijs qᷓ; ißm hr̃e cõmuniter
cũ alijs. Ad qð facit qð dicit Oꝛatius. Inuidia
ſiculimõ inuenere tyranni. Maius toꝛmentuʒ.
vbi tãgitur q̃dam hiſtoꝛia Cum eni in curia cu
iuſdã dñi temꝑalis in ſycilia eſſent duo int cete⸗
ros milites vel familiares.vnꝰ valð inuidus. al
ter valde auarꝰ.qð notoꝛiũ erat. Quadã dic vo
lens dñs hr̃e ſolatium cũ ſuis baronibo fec illos

vocare ad ſe.et coꝛã etiã alijs curialibo ⁊ dixit.ꝙ

cũ eſſent ſibi młtũ ẽti in obſequijs ſuis diſpone
bat eos remunerare.Et ꝓpterea ꝑatus erat dare
vni eoꝝ qð ſibi peteret.⁊ exinde duplũ alteri eo⸗
rum. Tacebãt ambo ⁊ nullꝰvolebat eſſe pᷣmus.
Aã cogitabat auarꝰſi ſum pmꝰ recipis min? q;
ſi eſſem ſcðᷣs.cum duplũ ſit eiꝓmiſſum qᷓ; pꝛimo
poſtulanti. cogitabat inuidꝰſi pᷣmꝰ rmdeo iſte ſo
cius meꝰplꝰme recipiet.nunq; pateret animꝰ
meus. Potiꝰvolo dimitte petitionẽ meã ⁊ ↄſecu
tionẽ alicꝰ boni.Cũq; inter ſe diſceptarent ⁊ alt
alteꝝ pᷣponeret in petendo demũ voluit dñs ꝙt
uidꝰpmꝰeſſʒ in petẽdo. epit iſte cogitare itra ſe
quid petere poſſum vt iſte ſociꝰ meꝰ nõ excedat
me in donis. Si peto vnã veſtẽ vel equũ iſte du
os babebit. ſi mille floꝛẽos iſte duo milia.ſi vnũ
caſtviſte vnã ciuitatẽ obtinebit. Suſtinere hoc
nõ poſſum aliqͥ mõ. Potius volo eligere aliqð
maliũ pati vt ipᷣe in duplo habeat qᷓ; obtinere bo
num in q̊ ipe me ſuperet.Dixit ergo. Dñne mi ego
petovt vnus oculꝰmihi cruat᷑.vt ſic ſocio duo ex
trahãtur.qd inde factũ ſit nõ ðꝛ.ſʒ bñ ſuiſſʒ inui
do factũ vt vno oculo ſibi euulſo ſocius euaſi iſſz
illeſus.exq̊ tam diabolica ↄditio fuiti eo. Ter
tio inuidia iniuriat᷑ pxrio ⁊ animo ⁊ oꝑe.Animo
quia nõ põt pati videre illũ bona bre.de oĩ ꝓſpi⸗
tatc eiꝰtriſtat ⁊ dolet. Uñ ðꝛ Ecci.xuij.Oculꝰ in
uidi neq;. Uñ inuidꝰfigurat᷑ ꝑ hely ſacerdotẽ de
quo ſcribit?.i. Re.iij.ꝙ lucernã dñi videre nõ po
terat doncc extigueret. Sic iuidꝰ lumẽ.i ꝓſperi⸗

ler
idi
n.
ad
cn
e1
ideß
ſeihe
1d
dine⸗
td
leno
omc.
ni
W
Ue
md
Ge n
gartn
ieniee
grein⸗
öcni
vüſein
lis
nore
Gni
enn
femih
odue⸗

et pueros JYob.i. ca.

Ho ꝓſpꝑa eucniũt alicui Z conatũ inui

Capitulũ Pꝛimũ

tatem tempalem vel ſpñalẽ nõ põt dara mẽte vi

dere niſi extinctã.i.niſi ſubtractã.tũc gaudet de

malo tal ꝑſone.Siłis ẽ inuidia veſpertilioni qð
anial ñ pᷣt videre lumẽ diei. ſz amat tẽbꝛas noct/
Sic inuidi pſꝑa hoĩm videre ñ pñt.ſʒ tĩ aduſa
de qᷣby gaudẽt vbi dolere deberẽt. Nocet ẽt ꝓxio
cum poͤt diuerß modis detrahẽdo laliter nocen
do. Inuidia inqᷣt lougo de ſancto victoꝛe aufert

mihi pꝛonmum. ira meipſum.Et cypꝛianus de

inuido ait. Huic vultus minax. toꝛuus aſpe⸗
ctus. palloꝛ in facie. in labijs sremoꝛ. ſtridoꝛ in
dentibo. verba rabida. &ffrenata ↄuitia.⁊ nanus
gã violentiã ipmpta.Et vt diẽ baſuiꝰ. Siẽ rubi
go ferm.ſit inuidia aiam i
ſtẽ rubigo ferro adherẽs vix recedit.ita inuidia
ẽñũ difficultate aiam dimitcit ĩuaſaʒ. Sic ⁊ ſaul
inuidꝰ vexatꝰ a diabolo.⁊ ſi qñq; int᷑polabatur
veratio tñ nõ totalr liberabat᷑. Un cypanꝰ. Iſte
zelꝰ.ſ.iuidia ñ hʒ modũ ꝑmanẽs iugit ſine fine.
⁊ cũ alia vitia ⁊ ſcelera finiãt᷑ qᷓtũ ille cui ĩuidet᷑
ꝓfecerit maioꝛi ſucceſſu. tanto iuidin maiꝰ in⸗
cendiũ liuorlignibĩ mardeſ. cit. Ita ſunt male di
ſpoſiti inuidi.⁊ de lumie obſ curent.⁊ ð ſanitate
alioꝝ infirmẽtur.de alioꝝ vita moꝛiant᷑. Lales
eni ð facili ꝓditõnes tractant. Vñ ꝓuer.xxiij. dꝛ
Mõ comedas cũ hoĩe iuido ⁊ ne deſideres cibos
eiꝰ.qm̃ in ſiłitudinẽ arioli ⁊ ↄiectoris eſtimat.
qð igoꝛat Comede⁊ bibe dicz tibi · ⁊ mẽs eiꝰ nõ ẽ
tecũ.Et ↄcluſiue tõta ẽ Suitas hꝰ pcti ꝙ inuidia
phariſeoꝝ ⁊ ſcribaꝝ ⁊ ſacerdotũ fec xpᷣin crucifi⸗
gere. qð fuit guiſſim petm̃. Uñ diẽ. Zelꝰ domꝰ

„

rue cõedit me.⁊ figurataẽ ꝑ ignẽ qͥ cõſũpſit oues

9* ⸗„

YZertio de malisc
ſequũtur er inuidia. lotandũ pᷣmo ꝙ iuidia p⸗
pterea ponit vitin capitale.qꝛ capute multoꝛuʒ
petõv. ⁊ pᷣcipue eo dicũt filie ei?. Pꝛo cui⸗
dedaratõne diẽ C o. ſe. ſe. q. xxxvi · art. iiij. ꝙ ſiẽ

aceidia ẽ triſticia de bono ſpãli diuio.ita iuidia

eſt triſticia de bono ꝓri. Accidia aũt ꝓpiea poni

elſe vitiũ capitale.qꝛ ex accidia hõ impelli?᷑ ad ali
J facienda.vel vt fugiat triſticiã vel vt triſticie
ſatiſfaciat. Et eadẽ rõe inuidia ponit᷑ vitiũ capi⸗
tale. curꝰfilie m Gꝛe. in. xxxi. moꝛa. ſunt qnq;. ſ.

Hdiũ.detractio. ſuſurratio. exultatio in aduerſj

„

pꝓrximi. afflictio in ꝓſpꝑis eiꝰ. Ratio aſſignatiõis ẽ
m Tho. vbi.S. qꝛ in conatu inuidie eſt aliqᷣd tã

q; principiũ. aliqd tanq; mediũ.aliqᷣd tãqᷓm ter
Bnns ſen ſins. Principiũ qͥdẽ eſt vt quis dimi
nuat gliam altiꝰ. vel in occulto.⁊ ſicẽ ſuſurratõ
vel maifeſte ⁊ ſicẽ detractõ⸗ Mediũ aũt ẽ qꝛ ali
quis intẽdens minuere gliam alteriꝰ.aut pᷣt . et
ſiceſt exultatatio inaduerſ.aur nõ pt. ſic eſt af
flictio in pſpis. Lermin? aute inuidie eſt in ipo
odio. Siẽ enĩ bonũ delectãs cauſat amoꝛẽc.ita ⁊
malum cotriſtans qð eſtin inuido cauſat odiũ:
Et nota ſᷣm tho. vbi. S.· qᷓ afflictio in ꝓſꝑis aliqñ
eſt ip̃a inuidia.aliquãdo nꝰ eſt ipa ſed filia eius
Inqntũ quis triſtatur de pſpis alic? m go hñt
uandã głiam. ſic tal triſticia ẽ inuidia. Inq;tu

dent qᷣ niti

n q̃ᷓ naſcit᷑ coꝛrũpit. et

ne . I.

tur impedire pſpitatem illiꝰ. ſic talis triſttcla elck
filia inuidie.Exultatõ vᷣo in aduerſis nõ eſt dire

cte idem ꝙ inuidia ſʒ ſeqᷣtur ex ea. Nam erx triſti⸗
cia de bono vel ꝓximi q eſt inuidia ſequu exulta
tio de malo eiꝰ. Sʒ vt ðꝛ ꝓuer.xvij.Qui i ruina
letatur alteriꝰnõ erit impunitꝰ. Hoceẽ magnũ
malũ Job cauebat ſe ab eo dicens. Si exultaui
ad ruimnã eius qͥ oderat me ꝙ inueniſſeʒ eũ malũ
ſupple accidat mibi malũ. Uñ amb.cuʒ videret
ſemel qndã lerari⁊ ridere de caſu altiꝰ in terra⸗
dixit Qui ſtat videat ne cadat. Quo dicto ſubito
ridens cecidit ipᷣe.Et miꝝ eſt ꝙ cũ gaudiũ ⁊ dele
ccatio ſit ex ↄiũ ctione ↄueniẽtis cũ cõueniẽti ·et

naturalłr inui

de bono ꝓximi gaudere deberet.⁊ der alo dole

re. Sed ꝓpterea contrariũ accidit.qꝛ inuidia cõ⸗
uertit naturã quodãmodo in maliciã.⁊ ideo de

malo ꝓximi gaudʒ vt malicia plenus totꝰ. Sic

ſaul peſſimꝰfactꝰ ex iuidia ꝑſeqᷣbatur dauid qui

gener eius.⁊ tot bona ei fecerat.⁊ ciũ nõ poſſs ca⸗
pere eum ⁊ occidere vt cupiebat.co ntriſtabatur
nimis.⁊ de om̃i eius ꝓſperitate.ſʒ nõ ſic dauid
erga eũ.qͥnimo audita moꝛte eius ieiũauit ⁊ fle⸗

uit amare. vt pʒ.ij. Re.i. Multa ⁊ alia mala ort
untur qñq; ex inuidia.vt iudicia temeraria. Inñ̃

Hiero.O inuidia pmũ tui moꝛdax.qͥdam pꝓ ne⸗
phas noie chꝛiſtiani relicta trabe in ocuł ꝓpꝛijs
in alieno feſtucã qrũt.ſ.male iudicãtes de ꝑuis
defectiby alioꝝ. Hec opat᷑ oẽm crudelitatem.nec
amico nec fratri parcit.vt pʒ in pᷣmis fribo cayn
et abel. Nam cũ ppendit cayn abel frem ſuũ eſſe
deo magis acceptũ.ita ĩuidia in eũ exarſit ꝙ euʒ
occidit.boc autẽ fuit.quia vt dicitur Gene. uij.

Reſpexit deus ad munera abel et ad munera cNa
yvn non reſperit. quod ita percepit vt dicit magi⸗
ſter in hiſtorijs ſcholaſticis.quia deſcẽdit ignis

de celo et incendit ſacrificium. Abel quod domi

no de animalibus melioꝛibus obtulerat.nõ aun

tem deſcendit ſuper ſacrificium Cayn quod de

frugibus terre offerebat. ſed coꝛroſis et minus
bonis vt auarus.⁊ ideo nõ acceptauᷣit deus Un
de alia littera babet Inflãmauit dominus ſuper
munera abel ⁊c̃.ideſt flammã ignis immiſit. et

non ſuper mnnera caynet ex hoc inuidit ⁊ occi⸗

dit. ſed acriter punitueſt. YFratres ioſeph inui⸗

debant ei nec poterant quicqᷓ; ei pacifice loqui.

erx eo ꝙ a patre plus amaretur cunctis filijs pꝛo
pter bonitatẽ ſuam ⁊ ſapientiam. et pꝛopter in⸗
uidiam voluerũt occidere niſi contradixiſſet ru⸗
ben. Demum eo abſente eum vendiderũt in ſer⸗

uum vſmahelitis euntibo in egyptum .HBeneſis

xxxvij. Aman agagites inuides gloꝛie mardo⸗

chei queſiuit ab aſſuero regi peleri cotum genus
iudeoꝝ.⁊ ipſum mardocheũ in ligno pꝛeparato

ſuſpendi ſed medite regina Heſter verſa elt ſen

tententia ) eum vt illo die iße ſuſt pendere? in lih⸗
gno ab eo parato.⁊ ome genꝰ ſuũ inimici iudeo
rum occiſi ſunt illo die. vt hr̃ in lib. Heſter. vij.
In libꝛo dialogoꝛꝝ · iij · narrat HGꝛe. de duob ger
manis deo in heremo fuiẽtibe euticio ⁊ floꝛẽtio.
Euticius vt magis induſtrius ⁊ litterat aſſum
ptus fuit in abbate a mõachis cuiuſdã abbatie

dꝰ* ſit bonus.⁊ bonũ oĩia appecant

CTitulus VI.

LCunq; floꝛent ius mire ſi implicit vir ſolꝰin cella
remãſiſſet rogauit dñm vt fibi aliquã ſ. ocietateʒ
ↄcederet.qð ⁊ factũ ẽ Nã vrſum ab oꝛõe ſi urgẽs
inuenit ad cellã veniſſe ſuã quẽ vt ſo ciũ ſibi a ðo
datũ ſuſcepit.⁊ eũ vt domeſticũ anial tractabat
et in cuſtodiꝗ aliqꝝ; ouiculaꝝ ſuaꝝ ad paſturazʒ
mittebat.aſſigns ſibi hoꝛã qn ad cellã reuerti de
beret.ſ.hoꝛa comeſtiõ lis vt.ſ.cũ eo comederʒ. Fa
ma aũt hꝰ miraculieuolãti ꝑ patriã illã moachi
abbat Euticij germani hꝰ. vidẽtes euticiũ talia
miracula nõ facere. ⁊ inuidentes vna die aliqᷓ ex
eis doꝛmiẽtẽ vrſuʒ occider̃t. Qð demũ floꝛentiꝰ
upendẽs multñ doluit.⁊ cũ germanꝰ eius abbaſ
euticius iuiſſet ad ↄſolandũ eũ dixit vel enũ cian
do vł impᷣcando ꝙ ad hec videret illos punitos
qð ⁊ factũẽ.Nã oẽs q occidet̃t vrſuʒ ex inuidia
effecri ſunt lopꝛoſi.⁊ pᷣ doloꝛe mẽbꝛa ſibi diſcer⸗
pebãt. Sic ⁊ ſacerdotes qͥ ex inuidia occiderũt

xpᷣm pꝰ exterminiũ maximũ ſue ciuitat⁊ gentis

amiſſa oĩ głia ſua diſꝑſi ſg vꝛbẽ. de quib dicrũ
eſt Zelus domus tue comedit me.

ſemedia ergo ad bi/ F. v.
benda ſunt tam boꝛrendã peſtem. Auoꝝ pᷣmũ
eſt vt amoꝛẽ ſuũ quis a terrena glia ⁊ reb trãſe/⸗
untib ſubtrahat.⁊ ipᷣm ad celeſtia erigat. Nam
remota cã remouet᷑ effectꝰ. Cũ igr̃ gloꝛia tpalis
ſit occaſio iuidievt dẽm ẽ remoto affectu ei⸗ inoꝛ
dinato.⁊ inuidia remouebit᷑ ¶ñ gre. Qui fructi
bus iuidie carere deſiderat illã bereditatẽ appe/
tat quã nũerus poſſidentiũ nõ anguſtat. Unde
vir iuſtꝰ qꝛ nil in terra appetit alienis ꝓfectib in
uidere neſcit. Scom eſt ↄſideratio creature vni
uerſalis.Omis creatura cõ municat ſeip̃am mõ
ſuo.ſol oĩbo pᷣbet lumen ſuũ.⁊ luna ⁊ ſtelle. terra
cõmunicat fructꝰ ſuos omiby aialibus. et nihil
ſibi retinet. Membꝛa in coꝛꝑe hũano ſe inuiceʒ
iuuãt.nec inuidet pes oculo.qꝛ nobilioꝛ eſt eo et
eminencioꝛẽ locũ tenet.ſ.in capite. Sʒ vt dicit
apls.i. Lox.· xij. et expientia docet.ſi patit᷑ vnuʒ
membꝝ ↄpãtiũtur oia mẽbꝛa nõ letant᷑.⁊ ecõtra
de exaltatõe vnius mẽbꝛi oĩa gaudent Si enim
caput honoꝛat᷑ vel decoꝛatur ðyademate vl flori
bus halio oꝛnatu.oĩa alia mẽbꝛa letãtur Angeli
etiq gaudẽt ſuꝑ vno pctõ Rpniam agẽte. Lu. xv.
quia inde illi pmiuʒ ꝓcura?᷑ ſiẽ econtra ↄtriſtan
tur de ruina alicꝰ mò ſuo iuẽ illud yſa.xxxiij. An

geli pacis amare flebũt Et exemplũ in legẽda io

hãnis euangeliſte quõ reſuſcitatꝰab eo retulit ſe
ãgelos illoꝝ diſ. cipłoꝝ Johis qͥ̊s penitu erat iu⸗
deũ reliqſſe vidiſſe dolẽtes ? lugẽtes de ruina il
oꝝ. Tertiũ remediũ.ſ.ad tollendũ alijs occa⸗
ſionẽ iuidieẽ occultare bõa ſua q̃ nõ ſt nccẽria vel
etiã alioꝝ coꝛã illis qᷣ ſtincliati ad h̊ vitiũ alio
mõ ꝓuidere ſiẽ xpᷣus dirxit diſcipulis qbo oñdit ſe
in mõte trãſfiguratũ. Nemi dixerit viſionẽ hãc.

Mach. xvij. ne. ſ. cuʒ eẽnt impfecti ſocij eoꝝ ex H

moueren?᷑ ad iuidiã.qꝛ habuerãt illã viſionẽ ⁊ ñ
nõ ipᷣi. Legit᷑ ei in vitaſpatꝝ.qꝙ cũ qͥdã antiq̃tus
in heremo vnde ⁊ magne fame hr̃et duas cellas
adueniẽte de nouo pꝛe valõ noiato ad hitanduz
in illa heremo. ille pr̃ cõmodauit ſibi cellã vnaz
ex ſuis donec ſibi aliter puideret.⁊ ibi moꝛante

inlti ceper̃t ad ipᷣm vẽirep ↄſilijs.ẽt ex his qͥ ibãt
pꝛius ad aliũ pꝛem pᷣfatu. Oð cernẽs iuidia mo
tus dirxit diſciplo vt iret ad eũ ⁊ diceret ꝙ ſibi re
ſtitueret cellã qꝛ volebat ea vti. Acceſſit ille ⁊ cũ
inueniſſet eũ infirmũ dixit ꝙ pr̃ ſuꝰ mittebat ad
viſitandũ cũ ⁊ nil dixit de repetitõe celle. Regra
tiatꝰẽ ille ei.t reuerſus ad pꝛẽʒ ſuũ dixit ꝙ erat i
firmꝰ. vñ patieter ferret qᷣuſq; meliꝰ ſe hiet. Inð
ad paucos dies ſtimulate iuidia miſit iteꝝ ad li
centiandũ eũ de cella. Et diſcipulꝰ vᷣba mutauit
dicẽs ſe miſſuʒ aq viſitãdũ.demũ vidẽs ꝙ nõ re
cedebat. acceſſit cũ baculo expulſurꝰen Sʒ diſci
pulłꝰpᷣuenit dicẽs ꝙ abbas ſuꝰ vẽiebat ad viſitã

dũ eũ ex caritate nimia ꝓptqð placeret ei occur,

rere.qð ⁊ fec̃. ⁊ occurrẽs ꝓiecit ſe ad pedes eiꝰgra
tiag ages de cõmodata cella. Et ille i ſe reuerſus
cõpũct ẽ.⁊ ſedata inuidie paſſiõe dilexit eũ. Int

rogauit aũt diſcipulũ ſeorſuʒ ſi fecerat ambaſia

tas ſibi cõmiſſas.Et cũ intellexiſſet prudentiaʒ
diſcipuli ꝙ nõ eas feciſſet ad tollendũ ſcandaluʒ
ꝓiecit ſe ad pedes ciꝰdicẽs velle impoſteꝝ eũ eſſe
patrẽ. Hic tñ ſi mẽdaciũ dixit nõ bñ feẽ nec imi⸗
tandus in hoc. ſed de ietate intentionis.
¶ Cap̃.ij. de afflictione in ꝓſꝑis filia inuidie.
eEklictio in pꝛoſperis
ponit᷑ a greg. filia inuidie q in b dif⸗/
fert amjre ſua.ſ.iuidia.qꝛ cuʒ iuidia
oleat ⁊ triſtetur de bonis ꝓximi. appetit ⁊ q̃rit
duninutionẽ eoꝝ. Sʒ cũ h nõ euenit. ſz poti⸗ Zri
um id qð ꝓſperitas.inde magltriſtatur.⁊ ex boc
ponit᷑ filia iuidie ᷣm Tho.vt dẽmẽ.ẽ. Dicit aũt
alomon ecẽs. Contẽplatꝰ ſuʒ oẽs laboꝛes ho
minũ.⁊ induſtrias ⁊ adimaduerti patere iuidie
ꝓximi.et in ſᷣ vanitas.Supꝑ quib vᷣbis diẽ Jo.
dñnici ſuꝑ Ecẽs ponit ũ
Primo erroꝛis ⁊ falſitatis.
Secundo affectionis cu piditatis.
LTertio deſectionis bonitatis.

Omes erroꝛes hoĩm pceſſeft ex bᷣmo erroꝛe pꝛi y

moꝝ ꝑntũ qð ſemiauit diabolꝰex inuidia Uñ ð
apie.ij. Deus creauit hoĩem inexterminahilẽ
qui.ſ.nõ potuiſſʒ erroꝛe decipi vel coꝛpe deficere
ſi obediſſec. Inuidia ãt diaboli moꝛs.ſ.aĩe ⁊ coꝛ
porſ.introiuit i oꝛbẽ terraꝝ. lã ex iuidia ſua vt
hoiem deijceret. erroꝛẽ ⁊ falſi itatẽ ꝓpoſuit dicens

. „

Neqqᷓ; moꝛiemi.Ecce falſitaſ. Scit ei ðꝰ⁊c.q.d.
ex inuidia ðs hoc phibuit ne efficiami ei ſiles in
ſciẽtia.Ecce erroꝛ. Sicq; exinð erroꝛes in mdo
mltiplicati ſũt pᷣmo int᷑ phos vt oñdit Tactãtiꝰ
in li.iij.inſtitutꝭ. Unus pvᷣus ex inuidia volens
extinguere nomẽ ⁊ ſcientiã alterius aliã opinio⸗
nem inueniebat oppoſitã ſentẽtie alterius.quã ⁊
ſi animo nõ ſentiret tamẽ ꝑſuaſionibo aliquibuſ
pꝛobare nitebatnr. Hinc aliqui dicũt Areſtoti⸗
lem motũ fuiſſe ad cõburendum libꝛos Plato⸗
nis ſui magiſtri.quos potuit.⁊ poſtea impugna
re eũ in libꝛis ſuis contra ea ꝗ foꝛte nunq; dixit.
ert ſic de alijs philoſophis. Poſtca iter doctoꝛes

chꝛiſtianos b̊ malũ iuidie inuctũ ẽ. Uñ baymo

in lib. dexpianoꝝ rex memoꝛia de Origene ait

uidiã eſſe cãm ł occaſi ioͤez.

uantu ad pꝛimum K.1.

f —

fbi⸗
o
ir⸗
tluc,
tnhe
eNe
pen
e.
legl
ennennt
Sgnin
Gd
Ni
docar
cgeb
tmerſs
ii.
Anbaſ
Wenng
ſanca
acſe
ifaint

nmilt
“

ocmnip,
mmiuti
nn
tt.
ulur
Gtdics
id
ie ſesſn
usnn
ldn
Guunmn
lich,
riusc;
nice
Nen
e
cno
nint⸗
ns

Plurimũ admirari nò ſufficio.qð vir tã illuſtr⸗

et tam apꝑte rebellãs ⁊ obuiãs beretic. deuolutꝰ

ſit in tas notiſſimã hereſim qð ſerapbᷣin in vſaia
ſpm̃ ſctm̃ eſſe dixerit.eEt in alio loco de penitẽtia

diaboli ſcripſerit. ⁊ de abſolutõe repboꝝ pꝰ mil⸗
le annos ⁊ alij mulcq ſane fidei aduerſant᷑. cum

abſtinẽtiſſime vite caſtiſſime fuerit.⁊ taʒ pᷣclare
doetrine ⁊ lucidi ᷣmõisEgo ſane ſalua fide pa/

trũ dixerim vt bᷣ vel ñſcpᷣſerit.ſʒ ab heretic obſu
ſcandũ nomẽ eiꝰ ⁊ famà ab heretic maligne cõfe

cta ſunt.⁊ nomie eiꝰintitulata.hec ille. Hiero.
etiaʒ ꝓpter famiã eiꝰcelebrẽ ex trãſlatiõe optima

ſcripturaꝝ multi ex inuidia detrahebãt.⁊ calũ/
niabant᷑.vt ptzʒ in ꝓlogo galeato. Vñ diẽ ipſe ad

hmõi.Quid liuoꝛe toꝛqris.quid ↄ me imꝑitoꝝ
animos ↄcitas ⁊c̃. Gꝛego.etiã magnꝰhũit emu
los ſuos.qͥ poſt moꝛtẽ manꝰpoſuer̃t ad cõburen
dũ libꝛos ſuos.ſʒ obſtitit petrꝰpᷣclaro miraculo

Freqntetiã multi doctrinã.b. Tho.appꝛobata,
impuõnt vtꝝ ex iuidia vlł ʒelo vitat/ipᷣi vigerit.

Becundo afflictio
iſta eſt occaſio augẽde cupiditat. Nã inuidꝰ vi/
dens pꝓſꝑitatẽ pximi arig tanq; H̊ nihil noceat
cũ reuera nihil noceat. Uñ tulliꝰ ð tuſculanis qᷓ
ſtionib ait. Inuidẽtia ẽ egritudo ſuſcepta ꝓpt a
teriꝰres ſcòãs.ſ.q nihil noceãt inuidẽti.tñ qꝛ ſi⸗
bi viðꝛ ꝙ noceãt ⁊ diminuat ſui gloriã ⁊ reputa
tiõem·iõ appetit eũ illis bõis pᷣuari.⁊ ſi nõ eue/
niat p̊ mag triſtat᷑.ac etiã vt illũ excedat inſiſtat
cupiditati bonoꝝ ⁊ diuitiaꝝ.ſic babylonij vidẽ/
tes ꝙ tres iuuenes hebꝛei.ſ. Ananias.aʒarias⁊
myſael erãt magni pncipes ĩ curia reg nabucho
do noſoꝛ inuidẽtes gloꝛie eoꝝ inſtigauer̃t regem
ad ſtatuã aureã faciendã.⁊ vt adoꝛaret᷑ pᷣcipiẽdũ
ſub pena ignis vt ꝑ hũc modũ mitterẽtur in foꝛ
nacẽ nõ adorãdo ꝓut factũ ẽ. Sʒ ðs miraculoſe
in igne fᷣuauit illeſos.vt hr̃ Dañ.iij.Siłr in cu⸗

ria reg darij pᷣncipes eiꝰmoti iuidia ↄtra danie

lem.qꝛ cũctis erat honoꝛatioꝛ ⁊ maioꝛ coꝛã rege
inſtigauer̃t eũ ad ſtatuẽdũ ꝙ nullꝰpeteret aliqd
ab aliq̊ etiã deo infra.vũ.dies.als mitteret᷑ in la
cũ leonũ.vt ſic daniel oꝛãs ad deũ in lacũ leonũ
mitteretur.qð ⁊ factũ ẽ.ſʒ ẽt dũs ↄſᷣuauit eumil
leſum.vt hbr Dañ.vi.Uidẽs inuidꝰ ꝓxim abüda
re.⁊ h̊ ipſe q̃rit ꝑ phas ⁊ nephas. Si ei videt cũ
indui ſcarleto.⁊ ipᷣe qͥ pus erat ↄtentꝰ griſeo vel
nigro vult indui ſcarleto ne ille honoꝛabilioꝛ eo
videat᷑.⁊ ſi nõ hʒ pecuniã ſufficientẽ conat᷑ acqᷣre
reꝑ fraudes.ludos ⁊ hmõi.Similr videt aliam
poꝛtare margaritas inuidet.⁊ ti moleſtat virũ
ꝙ etiã ſi deberet vſuras exercere inducit eũ adꝓp
curandũ ſibi ſilia ne inferioꝛ illa videat᷑. Sicq;
multũ creſcit cupiditas ꝓpꝛ iſtã triſticiã de aliẽo

bono.Hinc ⁊ ſeneca in epła.li.ad lucillũ. Nemo

ſe auaꝝ intelligit.nẽo cupidũ. Ceci cum ducem
querãt.nos ſine duce erramꝰ? ⁊ dicimꝰ. non ego
ambicioſus ſum.ſʒ nẽo pt ali᷑ rome viuerc. Non
ego ſũptuoſus ſũ ſʒ vꝛbs iſta magnas ipẽſas exi
lt. ⁊ ſeqtur qͥd nos decipimꝰ Nðò ẽ extriſecũ ma

ũ noſtꝝ.intra nos ẽ.in viſcerib nr̃is ipis ſedet

et ideo difficultad ſanitatẽ venimꝰ.qꝛ nos egro
tare neſcimꝰ, Hec ille.Et ſic vita nĩa nõ viðtur

afflictio ſſta in

hana. ſz ſymiax qͥ vni quẽqʒ effigiare conaciit.
Refert lactantiꝰli.v.q; archimenides ſiculus in
uidens deo.qꝛ tã pulcꝝ celũ tꝗ pulcro oꝛdie fece
rat.conatꝰẽ eũ imitari in tra.Fecit igr ex ere con
cauo ſimilitudinẽ mði ⁊ figura celi.in q̊ ſolẽ ⁊ lu
nã cõpoſuit.⁊ ineq̃les motꝰ celeſtibo ſimiles con
uerſionibo ſingul qñ diebo efficeret errat ũ etiaz
ſtellan ⁊ fixran curſus diſpares et regulatos opo
ſuit. Sʒ nũqd iſte potuit facere celũ incoꝛrupti
bile aut p ſua naturà mobile lõ. ſz ereũ fult nec
potuit eũ celũ ſuũ a moꝛte coꝛꝑali ſui ꝑſecucoris

tlictio iſta in ꝓſꝑis prximi elt defect oi
ditionis ⁊ vᷣtutᷓ.vñn ⁊ malis plena. Uñ ouidius
eius peſſimas ↄditões expmẽès in.ij. me thamoꝛ
phoſeos diẽ pᷣmo ꝙ eius domꝰẽ in imis.qꝛ ſcʒ in
inferno manet. Uñ gre.i li.dyal. Antiquꝰ hoſt:
vñ bonos cernit niteſcere ⁊ gloꝛi inde ꝑuerſos
in inuidiã rapit ad penã. Scdõo domꝰeiꝰẽ in val
lib nigr.qꝛ.ſ.abſq; puritate. Om̃e eni pctm̃ po
nit ſe iuidꝰ ad ꝑꝑetràdũ ſic frẽs ioſeph ex iuidia.
eum vendider᷑̃t ⁊ occidere pᷣus qſierũt. Zertio
caret ſole.qꝛ.ſ.vᷣitatẽ nõ agicit ſic in figurã ð be⸗
ly ſũmo ſacerdote ðꝛ ꝙ lucernã dñni videre nõ po
terat.ſic inuidi ſacdotes iudeoꝝ ñ potuerfr᷑̃t vide⸗
re.i.intelligere lucerna dñi.i.legẽ q de meſſia ple
ne loq̃bat᷑. Lucerna ẽ lex inqͥt ſapies. Quarto ñ
hʒ vẽtũ .qꝛ ñ hʒ ſucceſſus felices ⁊ nuqᷓ; fini᷑. Cy
pꝛianꝰ Mala ceta finẽ hñt.iuidia nõ hʒ t᷑ᷣminũ.
vt notat petrꝰcõmeſtoꝛ.Cũ herodes agrippa ro
me exñs icarceratꝰfuit a tyberio ceſare.ipo moꝛ
tuo.gaius ei ſuccedẽs ĩ iꝑio eduxit eũ ⁊ ſublima
uit ĩ regẽ dans ci duas thetrarchias ꝓpt᷑ qð hero
des fili magni herodis qͥ cuʒ vxoꝛe ſua herodia
młtũ ↄpaſſi ſt incarcerato ⁊ laboꝛauer̃t ad liba.
tionẽ ciꝰ⁊ poſtea iuidere ceper᷑̃t.⁊ cũ qpſſent ei p
ferri exilio lugduni depoꝛtati ſt. æuito hec do
mꝰ inuidie ſꝑ ẽ frigida.qꝛ ſꝑ caret igne caritatis
de q̊ dñs ait ne veni mittere in trã cũ opoſita
ſit caritati. Sexto abũdat caligie qꝛ ꝑſuadet ſi
bi mala.i.ſꝑ peiꝰhr̃e q; pximꝰ ẽt ſi felicioꝛ ſit ꝓxi
mo viðꝛ ſibi minꝰhr̃e.Uñ ouidiꝰ Felicioꝛ ſeges
alienis ſꝑ in aruis.ſ.reputat᷑ ex inuidia. Septi

mo palloꝛ ſedet iĩ oꝛe.l.inuidi · q ſo derrahi bois
oꝑibo diminuẽdo vel negãdo ł depᷣuãdo.ſiẽ Da⸗

than ⁊ abyrõ detrahebãt moiſi iuidẽtes ei de pᷣn
cipatu Nũe.vi. Octauo eſt macies ĩ iuido.qꝛ
eſt mr̃ auaricie ⁊ ꝑcitatꝭ Nõ eni vult alijs cõicare
bonũ qð hʒ ſcie vel iduſtrie ne aliꝰ equet᷑ ſibi: vñ
et Criſo.dic̃ ꝙ ab hac egritudie plura ſt᷑ vitia ab

hac pecũiaꝝ ↄcupia ⁊ pᷣncipatꝰamoꝛ.⁊ vana glła
nũq; recta acies hr᷑. Nono rubigine dẽtes.ſ. hʒ

infectos.qꝛ ẽ infamatrix coꝛrodendo vitã aliẽaʒ
Nðõ eĩ ſolu diminuit bõa alioꝝ.⁊ negat vt dictũ
eſt. S. ſʒ et falſa ĩponit calũniando.ſic rana manꝭ

de q̃ Auicẽ:ait.cano.iiij.q ẽ maligna iuadẽs aia

lia ex lõginqͥ̊ currat ad ea vt moꝛdeat.⁊ ſi nõ põt
moꝛdere iſufflat vᷣſus ea vt noceat.de q̊ pᷣt expõi
illð Apoc.xvi. Vidi de oꝛe dꝛacõis ⁊ ð oꝛe beſtie
tres ſpũs immũ dos exiſſead modum ranarum
Decimo pectoꝛe felle viret.qꝛ ſcʒ ſꝑ cogitat ma

cũ flẽtibo.ſ.facẽ caritas. Tredecimo nũqᷓ; eſt qe

ris excitant᷑. ⁊ bona naſcẽtia

lũ ⁊ iudicat pꝛaua de illo cui inu det.De hac gre.
in mor. Dum electi ꝓficiũt repbi in rabiem furo
Eeitat j nolũt imitari. pſe
quũtur ſq; ex inuidia. Undecimo ligua eſt ſuf
uſa veneno.qꝛ ſcilʒ ſꝑ murmurat.vel de deo vel
pᷣlato ꝙ dat alijs pluſqᷓ; ſibi tanqᷓ; partialis.hec
eſt beſtia q̃ hʒ tres oꝛdines dentiũ.vt ðꝛ Dañ. vij
qꝛ ſcq; de deo.de pᷣlatis.⁊ de ꝑntibꝛ murmurat.
Duogdecimo nunq; ridet.ſiniſi de malo alieno
ſed vt dicit Ro.xij Gaudere cũ gaudentibo.ſflere

ta.vt cayn inuidꝰ q exijt de deo vagꝰ⁊ ꝓfugꝰ
Quartodecimo tabeſcit vidẽdo głiam alio ꝝ
Decimoqͥnto cõedit carnes viꝑeas.qꝛ ſolũ ma/⸗
lis alioꝝ ſatiatur ⁊ paſcitur. “?
Lap.:iij.de odio młtiplici ⁊ de nocumẽtis et
varijs modis eus.

Dium eſt pꝛima filia

inuidie ⁊ oꝛitur freqᷓnt ex ira. ꝓpter qð
dicit Aug.in regula. Lites ẽt nunqᷓ; hẽatis.aut
; celerrime finiatis ne ira creſcat in odiuʒ.i.ab
ira ꝓcedat poſtea in odiũ Nihil phibʒ aliqᷣd vnũ
oriri ex diuerſis cauſis ſᷣm diuerſas rõnes dire⸗
ctius tñ ori ex inuidia.⁊ rõ eſt pᷣm Tho.ſe.ſe.q
xxxuij.ar.v.qꝛ ex inuidia ipᷣm bonũ ꝓximi reddi
tur ↄtriſtabile.⁊ ꝑ ↄnñs odibile.ſed ex ira oꝛit odi
um ſᷣm qoðᷣdam augmẽtũ.Nã ꝑ irã appetimꝰ ma

lum ꝓximi ſᷣm q̊ndã menſura ꝓut ſcʒ hʒ rõnem

vindicte.poſtea ꝑ ↄtinuitatem ire ꝑueniĩ ad h̊
malũ ꝓximi abſolute oſiderat qð ꝑtinet ad rõnẽ
odij et ſic pʒ ꝙ cauſat᷑ odiũ foꝛmalr ex ipᷣa iuidia
ex ira aũt diſpoſitiue. Qð ãt oꝛiat᷑ odiũ ex iuidia
ſic declarat.b.Tho.vbi.S. Odiũ ꝓximi ẽ vltim
in ꝓgreſſu pcti.eo ꝙ opponit᷑ dilectioni q̃ natura
liter ꝓximꝰ diligi Qð aũt aliqͥs recedat ab co qð
eſt naturale ↄtingit ex h̊ ꝙ intendit vitare aliqd
qð eſt naxurałr fugiendũ.naturalr aũt oẽ anial
fugit triſtcc ſic ⁊ appetit delectatiõem.ſicpʒ per
pꝓb̈ᷣm in. vij.⁊.x. ethi.Et ſic ex delectatione cauſat᷑
amoꝛ.ita ex triſticia cauſa? odiũ. Sic̃ eni moue/⸗
mur ad diligendũ ea q̃ nos delectãt.ita ⁊ moue
mur ad odiendũ ea q̃ noꝓↄtriſtãt inqᷓ;tũ accipi
unt rõnẽ mali. Uñ cũ inuldia ſit triſticia de bo⸗
no ꝓximi.ſeqᷣtur ꝙ bonũ ꝓximi reddat᷑ nob odio
ſum.⁊ inde ẽ ꝙ odiũ orit᷑ ex inuidia.⁊ ſiẽ ex amo⸗

re ſequit᷑ delectatio cũ.ſ.poſſidet bonũ amatũ. et
delectatio ipᷣa cauſat amoꝛẽc.qꝛ vis appetitiua re

flectit᷑ ſuꝑ actꝰſuos.ita ex inuidie triſticia cauſat
odiũ.⁊ ex odio ad ꝑſonã aliq̃m cãtur iuidia. Et
qᷓ;uis odiũ oppona:᷑ directe directiõi q̃ eſt pᷣma ⁊
maria vᷣtutũ.nõ tñ odiũ ẽ vitiũ capitale vel ma
ximũ pctõꝝ niſi odiũ dei. Rõ hꝰ e ᷣm tho.ſe.ſe.q
xxxuij.ar.iiij.qꝛ illð ðꝛ vitiũ capitale exqͥ vt freq̃n
tius alia oriũtur vt dẽm ẽ.S.Clitiũ ãt eſt Zͥ natu
rã hoĩs inq;tũ ẽ aial rõnale In his aũt q̃ eſt na
turã ſt paulatim ⁊ n ſubito illð qð ẽ nature coꝛ⸗
rũpitur. Uñ oꝑtʒ ꝙ pᷣmo receda: ab eo qð eſt mi
nus ſᷣm naturã.⁊ vltio ab eo qð ẽ maxie ſᷣm na⸗

tnrã.qꝛ illð qð eſt pᷣmũ in ↄſtitutõe ẽ vltimũ ĩ re

ſolutõe. Id ãt qð ẽ maxie ⁊ pmo naturale hoĩ eſt
qð diligat bonũ⁊ pᷣcipue bonũ diuinũ⁊ bnũ ꝓxi

. äsäsl
5.

et iõ odiũ qð huic dilcõni opponit᷑ nõ eſt ðᷣmũ in
dilcõne q̃ fitꝑ vitia ſʒ vltim.⁊ iõ odiũ nõ ẽ vitiũ
capitale.Qð enĩ vᷣtus vniuſcuiuſq; rei ↄſiſtitĩ hᷣ.
ꝙ ſit bñ diſpoſita ſᷣm naturã ſuã.iõ in vᷣtutibus

opoꝛtet eſſe pᷣmnm ⁊ principale quod eſt primuʒ

et principale in oꝛdine naturali. Inoꝛdie autem

naturali pᷣmum in affectionib ſeu paſſionibus

eſt amoꝛ. et ſic in vtutiba pᷣma ⁊ pᷣncipalioꝛ eſt di

lectio.iu illð.i.Coꝝ.xiij.Maioꝛ hoꝝ ẽ caritas

Et eadẽ rõne odiũ nõ pᷣt eſſie pmũ in Viei 6. Et q;
uis odiũ mali qð grtatur bono naꝛał ſit pᷣmũ ĩ
ter paſſiões aĩe ſic ⁊ amoꝛ naturał boni.tn odiñ

boni ↄnaturał nõ pt eẽ pmũ ſʒ hʒ rõeʒz vltimi. qꝛ

atteſtat᷑ coꝛruptiõi nature iã facte.ſic ⁊ amoꝛ cx⸗/
tranei boni.Et odiũ qͥdẽ qð ẽ paſſio pura non eſt
pctm.ſʒ odiũ dei vel ꝓximi ſꝑ ẽ pctm̃ Et pᷣt deſcri
bi ꝙ odiũ eſt q̊ͥ appetitur malũ alicꝰ in malũ eiuſ

qð ꝓ tãto ðꝛ.qꝛ q appetit malũ ꝓximo ꝓpt᷑ aliquã

bonã cãm vtputa infirmitatẽ vel moꝛtẽ ne noce
at bonis.vel vt ↄuertatad deũ ⁊ hmõi. iſts ꝓprie
nõ eſt odiũ.qꝛ nõ intẽdit pᷣciſe malũ illiꝰ.Differt
aũt ab ira.qꝛ iratus appetit maluʒ alicꝰſub rõne
boni.ſ.ſub rõne vindicte.vt puniat᷑ is q̊ qucʒ eſt

iratꝰ de defectu cõmilſſo.ſʒ odiens ſolũ intedit in
malum exoſi. D

e odio inquit pſal. F. I.

—

loquẽs in ꝑſona xpᷣi ad prez de iudeis odientib⸗

eũ ⁊ ꝑſeqntibi. Poſuer̃t aduerſuʒ memalaꝓ bo
nis.⁊ odiũ ꝓ dilcõne mea.Coõſtitue ſr̃ eũ pctõꝛẽ
et diabolꝰſtet a dextreiꝰ.Cũ iudicat᷑cxtat cõdẽ⸗

natꝰ.vbi tria de odio notätur·

Primo ꝓparit peſſimã retributiõʒ.ibi. poſuert

Scðo ꝙ eijcit optimã dilcõnẽ.ibi.⁊ odiũ p ⁊c.
Tertõ ꝙ recipit maximo punitõʒ.ibi.ↄſtitue⁊c.

Muantum ad pꝛimn J. II.

Odiens aliũ.⁊ ſi ille multa bõa fecerit ei.tñ oim

oblitꝰfecit multa mala ʒ illum qð peſſimuʒ eſt.
Vñ aug.ſuꝑ pſalteriũ ait.Sex dꝛñtie ſunt ſq; re

tributiõeʒ redderep malis bona.nõ reddere ma

la ꝓ malis.hec bonoꝝ ſunt.ſʒ pᷣus melius.non
reddere bona ꝓ bõis.reddere mala ꝓ malis.hec
duo maloꝝ ſunt.et poſteriꝰ detcrius.reddere bo
naꝓ bonis ⁊ malaꝓ malis.hec duo mediocriuʒ

ſunt.⁊ pus ꝓpinquũ boniſ qð chꝛiſtus nõ arguit

ſed pius opoꝛtere dicit.quia ⁊ ſi ethnici hͥ fauũt
poſterius ꝓpinquum malis.ↄuenit tñ et bonis.
Unde etiã lex modũ vltõis ſtatuit dicens oculũ
pꝛo oculo.queſi dici põt iniuſtoꝝ iuſticia ẽ.non
quia iniq̊ eſt vltio quã lex ſtatuit.ſʒ qꝛ vitioſa li⸗
bido vlciſcendi magiſq; ad iudicẽ ptinet hocint
homies diſcernere q; bonuʒ hoiem ſibi expetere
Hic enim malũꝓ malo redderet Judex vero nõᷣ

odio ſed delectatione iuſticie iuſtuzs iniuſto qð ẽ

bonumꝓ malo.quod etiã deus iuſtꝰ iuderx fecit.
Dec ille.xxiij.q.iij. Sed differentie ſunt.peſſime
ergo agit qui reddit malum pꝛo bono.ad quod
inducit odium.quod vtiq; iudei erga chꝛiſtum
egerunt. Nam cum multa bona et innumera be
neficia eis contulerit.multa mala ei reddiderũt
verba oppꝛobrioſa. contumelioſa poſueruuc

— — — — –mee,

+—2

ie
lis
nrbr
m
uren
hnibus
Nrckd
Cnits
i
thnil
modi
In.
1α
vonck
deſen
lüaut
Ugri
HM
zpre
döne
nack
ti

Fnr
an
dhei

nnd

86
RN

N

achoin
ſinmzc⸗
eſuntſgt
C 4
nals

—

—

aduerſus eũ ꝓ bonis verð ſue doccrine vocando
eũ ſeductoꝛẽ demoniacũ ⁊ hmõi.verbera duriſſi
ma flagelloꝝ poſuer̃t adũſus eũꝓ bõis miraco
rũ in eis facc. Refectõem felleã ꝓ refectione ſua
ſuaui Demũ malũ moꝛt poſuer̃t aduſus eũ ꝓꝑ bo
no vite eis dato.Lotũ hᷣegit odiũ eon. ¶ ñ ipſe
ait ð eis Odio babuerũ me gratis.ideſt ſine cã.

Muantũ ad tertium J. I.

nota? punitio odi triplex.ſ.cpał.ſpũał? ini
lis. Tꝑalis ibi. Cõſtitue ſux eñ pctõꝛẽ.i.conſti

tues ſuꝑ illũ pm pctõꝛẽ.ſ.ad dãnandũ ⁊ affligẽ

dũ qð factũ eſt ꝑ Tytũ ⁊ veſpaſianũ q ꝓplin illuʒ

rebellantẽ multiplr afflixert ⁊ ſubiugauer̃t. Sic

accidit odiẽtibi ꝙ ĩ punitõeʒ pcti eoꝝnðs ſubijcit

eos pctõꝛibo qͥ affligãt eos Un de ill pccõribo odi 5 carnal i.
t ait pp. inati ſunt eon q habeant᷑ pccã ⁊ ñ hoica coꝛrigã᷑ tumidi toleren
oder̃t eos. Punitio ſpñał notat᷑ ibi.diabolus diũ
ſtet a dextreiꝰ.Dextera ſpũalis hois ẽ op/ð gene

entibo deũ ⁊ bonos ait ppha. Dãnati ſunt eoꝝ qͥᷣ

re bonoꝝ vt elẽoſine ieiunia ⁊ bmõt.Sʒ ſtat dia
bolꝰad dexterã odient qꝛ tollit ſibi fruceũ omis
boni oꝑis.ã vt ait apls i Cõꝝ.xiij. Si diſtri

buero om̃s facultates meas in c bos paupeꝝ. et

tradidero coꝛpꝰita vt arduã.ſuſtinẽdo ẽt marty
riũ nihil mihi ꝓdeſt.ſ.ad meritũ ſiñ caritate hoc

faciendo. Sʒ vt ait aug.Lolle caritatẽ odiũ te/

net. Nil ita ↄꝛiũ car:cati vt odiũ. Impoſſibile eſt
caritatẽ dei ineſſe vbi ẽ odiũ.ppter qð diabolꝰ a
dextrieꝰ ſtare ðꝛ.ſ.ad auferẽdũ ſibi fructũ. Pu
nitio infernal notat᷑ ibi cũ ðꝛ cũ iudicat᷑ ſ.ĩ moꝛ
tea deo exeat ↄdẽnatꝰ ad penas et᷑nas·ſic pt: exẽ

plũ in ꝑabola ᷣni debitor decẽ miliũ talentoꝛuʒ
qui ex eo ꝙ noluit ↄuo dimittere centũ denari

os.⁊ ſiõt retẽtionẽ odij ex iniuria recepta tradi⸗

dit eũ toꝛtoꝛibo i.demonibo qͥuſq; redderet vni⸗

uerſum debitũ Mach. xviij. qd exponit᷑ de odio
ꝓpt qð qͥs moꝛiẽs cũ eo ↄdẽnat᷑ad penã inferni.

7

quod vltio poſitũ eſt qꝛ ꝓlixius tractandũ c.no

tandũ ꝙ odiũ eſt ↄꝛiũ caritati cũ caritas ſit ma
t apls.i.Coꝝ.xiij. aioꝛ

— „

xima virtutũ.qꝛ vt ait aplo.i.Coꝝ.xiij. Haie
hoꝝ caritas. Et aug.in ſer. Caritas fõs eſt ⁊ oꝛi
go oĩm bonoꝝ:munimen egregiũ. via q duc ad

celũ.⁊ iõ oñditur guitas hꝰ peccati de q̊ diẽ Odi
um pjidilcõne mea. Sʒ ſciẽdũ ꝙ triplex ẽ odium

Erinum ſui ⁊ diſcernendum.
5ecundũ dei ? hoꝛrenduuu.
Tertium ꝓximi ⁊ fugiendum.

Hdiũ ſui p̃t eſſe bonũ ⁊ malũ.⁊ iõ ſecernenduʒ

vt malũ deſerat᷑ ⁊ bonũ teneat᷑. In hoĩe ſunt due
ꝑtes.ſ. intellectiua ⁊ ſenſitia. Intellectiua ſeu rõ
que ſꝑ hoꝛtat᷑ ad optima appetit vᷣtuoſa ⁊ odit vi
tia ⁊ pctã.Et qꝛ iſta ẽ ꝑs pncipal in hoĩc.iõ q vir
tuoſe viuit.vere diligit ſeip̃m.⁊ virtuoſe odit ſe
ſcʒ ſᷣm ꝑtem ſenſitiuà q̃ eſt iferioꝛ ꝑs i homie.⁊ ñ
appetit niſi placentia carni ẽt ſi ſint vicioſa. Uñ

H xps Jo.xij. Qui odit aĩam ſuã in õ̊ mòo. in vitaʒ

eternã cuſtodit eã. Odire aũt aĩam ſuã in h̊ͥ moo
eſt odire ⁊ deteſtari vitia ⁊ delecrabilia ſᷣm mun
dũ ⁊ carnẽ vbiẽ pctm̃ ⁊ tał nõ ꝓpe loqndo odit
ſed vere diligit ſe. qꝛ in vitã eteru cuſtodit aiaʒ

—

ſpũał ? inferna

Quantu ad ſecundu.§. III.

oĩa inuocãt veritatẽ et benignãter

ſuã rationalẽ.vt intret in eam. Sʒ odiũ ſui qð ẽ
dã nabile ↄſiſtit in cõmittẽdo aliqð criminale v

ꝑmanẽdo in eo.qꝛ ꝑ h̊ occidit aiam ſuã pbuando

eam gr̃a ⁊ głia.⁊ exponẽdo cã igni etno.vñ bñ ðꝛ
in ps. Qui diligit iniqtatẽ odit aiam ſuam.⁊ tole
odiũ nõ ẽ al q pctm̃ ſpã e ſʒ gñale.qð repit᷑ iqð

libet moꝛtali.Sic aũt odire in ſe vitia ⁊ q impe⸗

diũt ſalutẽè eſt licitũ ⁊ ſanctũ odiũ ſᷣm ps. Iniq/
tatem odio babui.ſʒ no ppꝛle odiũ ẽ. Ita ⁊ odire
vitia alioꝝ ⁊ qð in eis eſt impediẽs ꝓpꝛiã ſalutẽ
laudabile ẽ ⁊ vᷣtuoſuʒ Uñ inpps. Perfecto odio
oderã illos.i.pctoöꝛes.ſ.deteſtado vitia eoꝛuʒ.Cck

ſicẽt intelligi? illõ Qui nõ odit pꝛem ⁊ mrẽz nõ

me dignꝰ Lu. xuij Odiendũ ẽ in ꝑentibo vl alijs

qᷣbuſcũq;ʒ qð in eis ẽ impediẽs ſalutẽ nr̃am vłip

oꝝ vt affectõò carnał ⁊ hmõi.ẽ t leo papa.Odio

tur ĩfirmi.di lxxxvi.c.odio. Scom odiũ ẽ odi
um dei. de q̊ ðꝛ Jo.xv.a xpᷣo de indeis. Uiderũt
et oder̃t me ⁊ pꝛei meũ.eſt ſp le petm̃ diſtinctuz
ab odio ꝓximi.Sʒ quõ dᷣs odio hẽtur declarat
b. tho.ſe.ſe.q.xxxuij.ar.i.dicco.Odiũ eſt quidez
motꝰ appetitiue potẽtie q̃ non mouet᷑ niſi ab alig

appꝛeheſo. Deꝰ aũt dupłr appᷣhendi ſeu cognoſci

pot ad hoĩe. Uno mõ pm ſeipᷣm.puta cã ꝑ eſſen⸗
tiã viðꝛ Alio mõ ꝑ effectꝰ ſuos videri pᷣt.cũ ſcilzʒ
inuiſibilia dei ꝑ ea qꝗᷣ fcꝗ ſt intellecta ↄſpiciuntur
Deꝰaũt ꝑ eẽntiã ſuãꝗ ẽ ip̃a bõitas quã nullꝰ odio
habere põt qꝛ de rõne boni ẽ ꝙ amet᷑.Et ideo im
poſſibile ẽ ꝙ aliqs vidẽs deũ ꝑ eẽntis odio heat.
Uñ ⁊ dyoni.dic in li.de diui.noibo c.iiij. ꝙ oĩbꝰ
amabile ⁊ diligibile ẽ ꝓxim bonũ ⁊ pulcx.Eſt ãt

deꝰ ipᷣa bonitas⁊ pulcritudo. Inqᷓntũ aut ðs co

gnoſci ꝑ effentꝰ ſuos.ſciendũ ꝙᷓ; aliqͥ effectꝰ dei ſt
qui nõ pñt vllo mõ griari volũtati hũane vt eſſe
viuere.intelligere.qðlibʒ eoꝝ ẽ apetibile ⁊ ama
bile oibo. Uñ ᷣm ꝙ deꝰ appᷣhendit᷑ vt actoꝛ hoꝛũ
effectuũ.vicʒ inqntũ ẽ creatoꝛ.bñfactoꝛ.veritas
et hmõi.ſic nõ põt odio feeij M i
uocat oꝑibo eiuſ
t dyoni. diẽ ꝙ ðs ↄuertit oia ad ſeipᷣm.ſnqntũ
eſt oibo oncipiu eſſendi.qꝛ oia inqᷓntu ſunt tedũt
in dei ſiłitudinẽ qui eſt iᷣm eẽ. Sũt aũt qͥdã alij
effectus dei q repugnt noꝛdinate volũtati hũa⸗
ne. ſicut inflictio pene.cohertio pctõꝝ ꝑ legẽ di⸗
uinã q̃ͥ repugt volũtati hũane ðpꝛauate ꝑ petin
Et iᷣm hanc ↄſideratõem põt ðs odio haberl ab
aliquibus triprr. JMMsäG
SPun⸗ in qᷓntũ ꝓhibito: peccatoꝝ.
Secundo inqntũ afflictoꝛ aduerio
Tertio inquantum im peditoꝛ cupitoꝛ·
Ex hoc eni ꝙ ðs ꝓhibet aliqua mala que aliqui
vellent facere.ſed conſciẽtia remoꝛdet ⁊ nõ ſinit
ita libere agere ſine ſtimulo remoꝛdęete. vel etiaʒ
qꝛ alij nõ aſſentiũt in malis volũtati eoꝝ ducti
ex phibitione dei.ideo odiũt deũ qui talia pꝛohi
buit. Aliqui autẽ odiunt deum ꝓpter aduerſa
que ſuſtinẽt a deo.et de numero hoꝝ ſunt dana
ti de qͥbo in põ.ðꝛ Supbia eoꝝ qui te odert aſcẽ?
dit ſemꝑ. Non tñ quicũq; odit penas odit deum
Nam multi odiũt penas qui tñ non odiũt deuʒ
ſed patienter tolerant eas ex reuerentia diuing.

Sed ꝓꝛumpe in odiũ ipᷣius dei puniẽt tanq; iu
ſte puniat.qð faciũt dãnati bᷣ eſt odire diuinã iu

ſticiã. Alij vo odiũt cũ non pꝛoſpere ſuccedit eis
qð volũt.qð tñ ꝑtinet ad magnũ bñficiũ dei.vñ
ðꝛ.ij.macha.vi. N ſinere pctõꝛibo ex ſnia agere
ideſt m deſideriũ coꝝ ſʒ ſtatim vltões adhibere
magni bñficij indiciũ ẽ.Eſt ãt odiũ dei maximũ

pctöꝝ.qꝛ opponit᷑ dileccioni dei qð ẽ optim hoĩs

Optimo enim opponit᷑ peſſimũ ᷣm phᷣm in.viij.

etbi. Hoc mag aꝑte declarat.tho.ſe.ſe.q.xxxiiij
ar.ij.dicẽs Defectꝰpcti aõ ſiſtit in auerſiòe a deo

hmoͤi ãt auerſio rõeʒ pcti nõ hĩet niſi volũtaria

eſſet.vñ pctm̃ cõſiſtit ĩ volũtaria auerſiõc a deo.
ſed hec volũraria auerſio ꝑ ſe impoꝛtat᷑.i.odio ðᷣi
in alijs aũt pctis ꝑticipatiue ⁊ q̃ſi ꝑ aliud. Siẽ
ei volũtas ꝑ ſe inheret eiqð amat.ita ⁊ ꝑ ſe fugit
id qð odit.Un qñ aliqs odit deũ auertitur ab eo
ſ̃m ſe volũtas eius.ſʒ in aljspctis puta cũ foꝛni
catio ñ auertita ðᷣo ſm ſe ſʒ ᷣm illð inqntũ.ſ.ap
petit inoꝛdinatã delectatõeʒ q̃ͥ bʒ anexã auerſiõʒ
a deo. Semꝑ aũt id qð ẽ ꝑ ſe eſt potiꝰ eo qð eſt ꝑ
aliud.vñ odiũ dei ẽ guiꝰint alia pctã.⁊ ꝑtinet il⸗
lud ad pctm in ſpm̃ſcti put eſt ſpeciale genꝰ pec
cati.iõ aũt nõ cõputat᷑ int᷑ ſpẽs eiꝰ.qꝛ reꝑitur ĩ q̃
libet ſpecie eiꝰ.Eſt èt iſtud pctm̃ gᷓuiꝰinfidelitate
Ratio eni pcti infidelitatjeſt ex odio dei.circa cꝰ
veritatẽ eſt fides. ⁊ iõ ſiẽ cauſa eſt potioꝛ effectu.
ita odiũ dei maiꝰpctm̃ eſt qᷓ; infidelitas Odiũ
tertiũ qð ẽ ꝓximi ſꝑ eſt pctm ⁊ ſpale pctiñ diſtin⸗
ctũ ab alijs ⁊ moꝛtale.qũñ eſt ſᷣm deliberationem

rõnis. Oð aũt ſit pctm̃ oñdit᷑ ꝑ ſcbrure teſtifica⸗

tionẽ.ꝑrõ iẽ ⁊ ꝑ ſui ↄſecutõem. Quãtũ ad pꝛi⸗
mũ dꝛ. i. J iOut odit ſen uũ in tẽbn ẽ. Te
nebꝛe aũt ſpũales ſtpctã. Et leui.xix.pᷣcepit dñs
eęæ oderis frẽm tuũ in coꝛde ruo.ſed facere pᷣ⸗
ceptũ eſt pctm̃ moꝛtale.Et.i.ioh.iij.ðꝛ.Qui odit

frem ſuũ homicida ⁊.ſ aie ſue.ſʒ nõ occidit᷑ ania

niſi ꝑ mtale.qꝛ moꝛtale gram extiguit qͥ ẽ vita
ſpũalł an& Alemẽo ẽ̃t diẽ hõicidioꝝ tria genera

HGrũs petrꝰapls eẽ dicebat eoꝝ parilẽ foꝛe penã

Ma q occidit ⁊ q odit ⁊ qͥ detrahit ꝑiter hõicida
eſt. de pe.di.i.Qð aũt ðꝛ penã eoꝝ parileè eẽ intel⸗
ligit᷑ in genere ꝙ qðlibet hoꝝ fac hoĩem dignũ pe
na e᷑na.qꝛ moꝛtale. Ondi?᷑ ſcðo odiũ ꝓximi eẽ
pecm̃ ꝑ ronẽ quã põit.b.tho.ſe.ſe.q.xxxuij.ar.iij.
Odiũ enĩ amoꝛi opponit᷑.vñ tm̃ hʒ odiũ de rõne
mali qᷓ;tũ amoꝛ de rõe boni.Amoꝛ aũt debeł᷑ pxi
mom id qð hʒ a deo.ſ.naturã ⁊ gram. nõ ãt de
bet? ei amoꝛ ſᷣm illð qð hʒ a ſeipᷣo vel diabolo. ſcʒ
culpã iuſticie ⁊ defectũ.⁊ iõ lʒ odire ĩ ꝓxio qð ꝑti
net ad pctm̃.⁊ oẽ illð qð ꝑtinet ad ðfectũ iuſticie
diuie. hoc aũt ipᷣm qð odimꝰin ꝓxio culpã ⁊ defe
ctum iuſticie ꝑtinet ad ipᷣiꝰ amoꝛẽ. Nã eiuſdeʒ ra
t onis eſt velle alicui bonũ ⁊ odire malũ eiꝰ. Uñ
ad Ro.xij. Odientes malũ adherẽtes bono ⁊ ſic
licite pᷣt odio hr̃i inimicꝰ. Naʒ inimicꝰalicꝰðꝛ qͥ
fecẽ e aliquã leſionẽ vel q̃rit ſacere ↄ rõnẽ.Tał ãt
grauit᷑ peccat q caritatẽ⁊ iuſticiã agẽs.vñ in hoc
malꝰẽ ⁊ hãc maliciã ⁊ culpã inimici pᷣt ⁊ dʒ quis
ocire ⁊ deteſtari Sʒ ipᷣain naturi fris ⁊ graʒ ẽt
inimici nõ pᷣt qs odire ſine pctõ.qꝛ odit q; ſeẽ de
us.ſ.naturã ⁊ gr̃am qͥ bona ſunt. Uñ de dño di

cit ſapiẽs Sap.xi. Nihil odiſti eoꝝ qͥ feciſti. er
Apꝛie ðꝛ odiũ pximi.qð ſin pctõ eẽ nõ pᷣt ⁊ moꝛtle
cũ eſt cõpletũ odiũ. Tertio ꝓbat᷑ eẽ pctm̃ ꝑↄſe

cutõem. Seqtur eĩ ad odiũ ceſſatio venie ſeu re

miſſiõis habite ⁊ hñde pctõꝝ Uñ aug.Qui diui

ni bñficij oblitꝰſuas vult vindicare iniurias.ſ.
ꝓpt᷑ odiũ ↄceptũ nõ ſolũ de futur pctis veniaʒ nõ
merebit᷑ ſʒ ct qͥ ſibi dimiſſa fuiſſe gaudebat ei im
putabũt᷑ ad penã.de pe.di.iiij.c.qui diuini.qꝛ.ſ.
dãnabit pprodiũ ſijn⸗ ac ſi n fuiſſʒ ſibi dimiſſuz
aliqð pctm.Exẽplien ꝑabola de debitoꝛe.x.mi⸗
liũ talentoꝝ Math.xviij. Et vt dicit.b.tho.vbi

ſuß ar. iiij. Cũ guitas pcti cõmiſſi in pxim atten

dat᷑ ex ꝑte deoꝛdinatõis volũtatpeccãt.⁊ ex ꝑte
nocumẽti illati ꝓxio qᷓ;uis ex ꝑte nocumẽti in ꝓ⸗
ximũ młta alia pctã ſint gᷓuioꝛa odio.qꝛ maius
nocumentuũ fit ei ꝑ illa vt hõicidiũ.adultcriuʒ et

bmõi.tñ ex ꝑte inoꝛdinatõis volũtatis odiũ eſt

valde gue moꝛtale.qꝛ ꝑ ipᷣm deoꝛdinat᷑ vuluntaſ

queẽ potiſſimũ in hoie.vt radix oĩs pcti nõ exte/

rioꝛes inoꝛdinatões nõ eẽnt pctã niſi ex inoꝛdia⸗

tione volũtat/ fierẽt. Et notandũ ̃ᷣm Duran.
ma ꝙ triplici ex cã hʒ quis

oꝛdinis minorũ in ſũ
odio ꝓxrim.
ꝛimo ꝓpter diſplicentiã veritatis.
Secundo ꝓpter diſplicentiã bonitatis.
Lertio ꝓpter diſplicentiã recepte penalitatis.

Quãtũu ad pᷣmũ aliq ſunt ita ꝑuerſi ꝙ odio bñũt
diligẽtes ſe.⁊ amãt odiẽtes ſe.i.vere nocent ſibi

vt inducẽtes ad mala.⁊ ecõtra retrahẽtes a mał
ꝑ admonitõem odiũt qð falſo dictũ ẽ de Dauid
ij. Re.xix Diligodiẽtes te.⁊ odio hẽs diligẽtes

te.Et tales odiũt ꝓpt᷑ diſplicentiã veritatis quazʒ

eis dicũt. Uñ ſaluſtiꝰait.Veritas odiũ parit.de
nũero hoꝝ fuit achab rer iſrł qui dicebat de mi⸗
chea/ꝓpha. Ego odi eũ.qꝛ nõ phetat mihi bonuʒ

ſed tm malũ.iij. Re.xxij.Quia enim dicebat ſibi
veritatẽ repᷣhendẽs eũ ⁊ pᷣnunciãs q̃ incurreret

cũ ꝓplło ptpctã ſua ⁊ nõ adulabat᷑ regi vt pſeu⸗
do ꝓphete qͥ pnũciabãt ſibiꝓſꝑa adulado ei.ideo
ipᷣm michea odiebat. Huiꝰ roem q̃i aſſignos ſal⸗
uatoꝛ ait Jo.iij. Omis qͥ male agit odit luceʒ.ſ.
veritatis vt ñ arguãtur oꝑa eiꝰ.De talibodicitur
Ames.v.Odio habuer̃t in poꝛta coꝛripientẽ.id
eſt ſapientẽ. Sapientes ſeu iudices antiqtus ſta
bant in poꝛta ad iudicãdũ qͥ dñt oiba dicere vert
tatẽ. Aliqui odiũt ꝓxios ꝓpꝛ diſplicentia boni
tatis.qꝛ eoipᷣo ꝙ mali ſunt bonos videre vel bo/
na de eis audire nõ pnt.qð ꝓcedit ex inuidia.vel
qꝛ bonitas eoꝝ maliciã eoꝝ oñdit ſiẽ de Joſeph
ðꝛ Geñ.xxxvij.ꝙ oderãt eũ frẽs ſui necpoterant
ei pacifice loq.qð erat, pter ſingularẽ bonitateʒ
eius. ¶ nuſqᷣſq; enĩ ait DHiero.moꝛibo ſuis fauet
Siẽ eni ouis delectabiliter ↄuerſaĩ cũ oue et lu⸗
pus cũ lupo.ita ⁊ malꝰdelcectatur ⁊ amat maloſ
ſimiles ſibi.⁊ bonos ↄ:ios moꝛibo ſuis odit Alij
odiũt ꝓpter diſplicentiã ↄceptã ex aliq̃ iniuria re
cepta.liẽ abſalon odiebat amon frem ſuum ꝓp
oppᷣſſionẽ ſoꝛoꝛis thamar.ſimulauitq; diſplicẽ⸗
tiã qͥuſq; vindicaret iniuriã fratre occiſo.ij. Re⸗
Lie iren oderat iacob frẽm ſuũ ⁊ minabat ac
ci

re qꝛ abſtulerat ius pmogeniture ⁊ paternẽ

llta

(

—

63

—

1

— ⏑ — —

.

L☛

ſule
ſtar
ſni
ſed

lisp
tes ſin

d
Rd

SH
far
i
166
iuni
tain
iagt
niſu;
tem
doci
nann
zape
ninp⸗
naiuo
mze
Näcd
Wonn
igne
ord⸗
ycs

W

benedictõem. Geñ. xxvij. quod tñ iuſte iacob fe⸗
cerat cũ a dñno ſibi datũ fuiſſʒ. Eſt aũt pctm̃ iſtõ

multcũ generaler pꝑmaximũ ⁊ mirabilr młtipli⸗
Maã vix homies odiũ ſel ↄceptum volũt di

mittere q̃i licitũ eis videat᷑.nec aduertũt ꝙ duz

in odio manent nõ tm̃ vnũ petm̃ moꝛtale cõmit

tunt.ſſed totiẽs quotiens iniuriã receptã ad me

moꝛiam reuocãtes actuałr optãt illis mala qs

odiũt.Qð aũt dictũ eſt antiqs.Odio hẽbis ini⸗/
micũ tuũ. Mat.v. Non erat illa ſnĩa in lege dei

ſed falſa glo.quã faciebãt lediſdoctoꝛes ſuꝑ illꝰ
Diliges amicũ tuũ ſic teipᷣm.Leui.xix. Ex h̊ ar

guebanta cõtrario ſenſu dicẽtes. Exq̊ amicꝰ di⸗

igi pᷣ̃cipitur.g̊ ꝑ ↄ̃rium inimicꝰodiri mandatur

Ded tale argumentũ eſt validũ qñ ↄꝛium nõ hĩr
in lege.ſʒ expſſe mandabat dñs ↄriuʒ in ipᷣa lege
ſtatuens ꝙ ſi qs tranſiẽs ꝑ viã videret iumentũ

inimici ſub ſarcina in terrã lapſum.nõ ꝑtrãſiret

ſed iuuaret ad ſubleuãdũ ipᷣm.vñ talem falſam.

expoſitiõem repꝛobans ait.Ego aũt dico vobis
Siligite inimicos viĩos. Math. v.

MDꝛoducit autem odiũ .ꝗ. x
tres fructus peſſimos. WMM
ecundo crudelitatis actionem.
Toertio damnificatõis malignateem.
Odium indurat coꝛ terribilr vt merito de odiẽ/

6 Prano coꝛdis obdurationem.

te poſſit illð verificari qð ðꝛ de diabolo Job.xli

Coꝛ eiꝰindurabi q̃i lapis.Uñ odiũ ſimile eſt q̃
fuit occiſus trayanꝰimꝑatoꝛ.Legit᷑enĩ de ipo ꝙ;

ipſo moꝛtuo exenteratũ eſt coꝛpꝰeius vt medici

poſſent videre cãm moꝛtis eiꝰ.⁊ inuẽtũ ẽ coꝛ eiꝰ
dux q̃i lapis qð ex illo veneno ꝓceſſerat. Condi
ditiões aũt duri coꝛdis ponit Bermñ in li. de ↄſi
deratõe di.oꝛ duꝝ ẽ qð ↄtritiõe nõ ſcindi pie/
tate nõ emollit.pᷣciba ñ flecctitur.minis nõ cedit.
flagellis obdurat᷑.coꝛ duꝝ ait ſapiẽs male hẽbit
in nouiſſimo. Hecoĩa impleri vidẽtur tn odiẽte

nã coꝛ eius nõ põt br̃e ↄtritionẽ. Uñ nec in con⸗

feſſõe abſolutõem nec veniã nec cõionẽ. Expᷣſſe
eni dicit᷑ de pe.di.v.Falſas.qꝙ talis qͥ tenet odiuʒ
in coꝛde admitti nõ dʒ ad pniam.ſ.vt abſoluat᷑a
cõfeſſoꝛe.Et q̃nto mag ꝑmanet in odio.tãto ma
19 indurat. Pietate n emolitur talis.qꝛ ⁊ ſi vi⸗

eat inimicũ in aduerſitate nõ cõpatitur.ſʒ appe
tit ei maioꝛa mala vſq; ad ↄſumptiõem.Sic iu⸗

dei odientes xpᷣm nõ fuecr̃t moti pietate ad ipſuʒ
cũ viderẽt eũ terribilit᷑ flagellatũ.qð fec pylatus
ad flectendũ eos ad pietatẽè erga eũ.ſʒ oĩnovolue

runt eũ crucifigi vt ſatiarent᷑.de penis acerbiſſi⸗

mis eiꝰ⁊ ob ꝓbꝛijs.nec flecti᷑ pᷣcibb odiens.nam

ſi amici ⁊ vicini religioſi ⁊ pᷣlati depᷣcent᷑ tles vt

odia dimittãt.⁊ inimicicias nõ acqᷣeſcũt.qͥnim
mo.nec pᷣcib eius ad quẽ odiũ hñt.ẽt iniuſte fle

ctũtur pᷣcibus. Sic nec iudei pᷣcib ſtephani oꝛã
tis ꝓ ſe lapidantib quẽ iniuſte oderãt ꝓptvirtu

tes ſuas.⁊ ſapiaʒ ⁊ miracła Nõ cedit minis odi

ens.qꝛ ⁊ ſi fiant ei cõminatõnes a pᷣdicatoꝛibus

multoꝝ maloꝝ q̃ ðs ꝓ odio ſuo inferet.⁊ pꝛeci⸗
pue dãnatiõis etne nõ viðꝛ curare.ſʒ nec minas

dei. Diẽ eni aug.dicit dñs. Dimitte ⁊ dimittekti

bi. go dimiſi pue ſpcrã tua. zoffenſas mipin
te factas.dimitte ⁊ tu poſtea Mã ſi nõ dimiſeris

reuocabo.ſ.te ad dãnatõem.⁊ quicqͥd dimiſerã

replicabo tibi.de pe.di.ujij.ca.dicit dñs. Fagelł
obduratur.Nã incurrit in dãna et infirmitates

moꝛtẽ familie ſentit ⁊ tamẽ odiũ tenet.vñ ⁊ ĩ no
iuſſimo male hẽbit.qꝛ in moꝛte cuʒ odio trãſiẽs

a demõib cruciandꝰad inferna deſcẽdet. Se

cundꝰpeſſimꝰfructꝰ odij ẽ crudelitas. lulli pla
cere ſinit odiũ nec amico nec cõſanguineo.cayn
ecx odio ita crudelis factꝰeſt vt nõ ꝑceret germa⸗

no abel inocẽti.Egyptij qͥ oderãt hebꝛcos. vt hr

Erxro.i.affligebant eos młtᷓ modis ⁊ obpꝛobꝛijs
ageo crudeles effecti ad eos vt mãdaret pharao

om̃s mares cũ naſcebant᷑ ſubmergi in flumine.

Quid crudeliꝰeſſe poterat Jratꝰherodes ex odio

quẽ ↄcepit ad regẽ iudeoꝝ recẽter natũ.ſ.xpᷣʒ vt
occideret eũ occidit om̃s pueros ẽt filios ꝓprios

a bimatu ⁊ infra in finiba bethleẽ reꝑtos Lanta

eſt crudelitas ⁊ ſtulticia odiẽtis vt occidat ſeip-
ſum gladio odij ex eo ꝙ aliqᷣs aliq̃ntulũ ſcidit ve

ſtem eiꝰ.Omis eni iniuria q fieri pᷣt eſt circa coꝛ

pus.quia ⁊ res tꝑales oꝛdinãt᷑ ad coꝛpꝰ. Coꝛpꝰ
at eſt veſtj aie quã occidit gladio odij ipᷣm ſuſei
piẽs.Lancea lõgini militñ fuit ita crudeł ſiẽ eſt

odiũ.qꝛ illa trãſuerberauit coꝛpꝰ moꝛtuũ.odiũ

aĩam viuentẽ.⁊ aliqñ ctiaʒ coꝛpꝰ. Hinc ⁊ boeciꝰ
de phᷣica ↄſolatiõe ait. Apud ſapiẽetes nullꝰ locꝰ

odio ꝓꝛſus relinqᷣtur. Na bonos qͥs niſi ſtultiſſi

mus oderit. Malos vo odiſſe rõne caret. Nam
ſiẽ coꝛꝑis languoꝛ.ita vicioſitas qᷓi qdaʒ moꝛb
eſt animaꝝ.cũ tñ egros coꝛꝑe mime odio ſed mi

ſeratõe dignos arbitremur. Et ſeneca. Ridicu/⸗

lũ ẽ odio nocẽtis ĩnocẽtiã ꝑdere Idẽ in aliaſepła
Si magnanimꝰfuerjnũqᷓ; dices tibi iniuriã fie⸗
ri.de inimico dices.Non nocuit mihi ſʒ animũ
nocẽdi habuit.⁊ cũ illũ in tua ptãte videris vin
dicatum putabis te vindicare potui Ter⸗

tius fructus odij eſt damnũ.ſamvᷣdiens que

rit in exoſo ſeptem genera damnoꝛum vel ſimul
vel ſeꝑatim.et in qͥlibet ẽ moꝛtale.In ſubſtantia

appetẽs ꝙ ipᷣam amittat ł diminuat.⁊ ad h̊ oꝑa
tur ſi põt ꝑ ſe vel ꝑ alios. In fama qꝛ detrahit er

bona audita de eo ꝑuertit dicẽs malã intẽtionẽ
hrc. In patria.qꝛ qrit quõ expellat᷑ de ciuitate vł
ſaltem h̊ deſiderat. In familia qꝛ apꝓpetit infirmi
tates vel moꝛtẽ filioꝝ vel dãnatõeʒ ⁊ iiurias eiꝰ
In libertate. qꝛ appetit ꝙ incarcereł pt᷑ debita.
vellals etiã ꝙ ſuituti ſubijciat᷑ In coꝛꝑe qꝛ cupit
illum infirmari vel mori.vñ ⁊ ĩmpcat᷑ ei multas
maledictões.⁊ ſi ipᷣe nõ velit ꝑ ſe occidere optat

tñ vt aliꝰvel ðᷣs hoc faciat in vidictã ſui. In aĩa.

qꝛ vellʒ aiaʒ eiꝰ ad iferna deſcẽdere Qdðᷣlibʒ hoꝝ
quis appetẽs ꝓxio ex odio moꝛtalr peccat.Econ

tra dimittẽdo iiurias⁊ odiũ de coꝛde multiplex

fructus⁊ optimꝰſequit᷑ſ.remiſſio pctõ Augiĩ
ſermõe.Ego ad dilectõez inimicoꝝ vos moneo
qm̃ ad ſanandũ vulnera pctõꝝ nullũ medicamẽ
tum efficaciꝰeſſe coãſco. Tnuſqſq; debitoꝛ eſt.et

habz debitoꝛẽ. hʒ pximũ ſuũ Hanc regulã deus

ſtatuit cũ debitoꝛe ſuo.quã ipᷣe ſᷣuas cũ tuo. Si
nõ ignoſcis debitoꝛi tuo.i.ei qͥ te offédit poꝛtan

S

Citulus

do.ſ.odiũ ad eũ.nec vᷣs tibi ignoſcet debita tua.
id eſt peccata.Si aũt ignoſcis ⁊ ðs tibi fᷣmittet

debita tua.vt ðꝛ Mach.vi.ſcʒ ſi de pctis ſis ↄtri

tus. Scõs fructꝰ ẽ adoptõ filioꝝ.qꝛ efficit᷑ fili
uss dei ꝑ imitationẽ. ſᷣm illõ Macth.v. Diligite

inimicos vꝛõs.bñ facite his qͥ oder̃t vos. Oꝛate

ꝓ ꝑſeq̃ᷓntib ⁊ calũniàtibs vos vt ſitis filij patris

viꝛi.ſ.dei.ſcʒ ꝑ imitationem qͥb tandẽe hereditas

glie datur.Deꝰeni nullũ odit.ſᷣmillud. Diligis

pmia ⁊ nihil odiſti eoꝝ qͥ feciſti. Uñ põ.Quõ mi
ſeretur pr filioꝝ miſt eſt dñs. Pfr autẽ ignoſcit

nõ odit malos filios.bñfacit inimiſuis.i.pma

— —

nẽtibo in pctõ Nã ſolẽ ſuũ oꝛiri fac ſuꝑ bonos⁊?

malos. et pluit ſr iuſtos ⁊ iiuſtos.⁊ ñ ſolũ mate

„ . * —w „

rialẽ ſolem.ſʒ ſpũalẽ qꝛ lumen intelligẽtie dat ?

bonis ⁊ malis ⁊pluuiã gr̃e infũdit ſuꝑ iuſto sau
gmẽtando eã.⁊ iniuſtos iuſtificando eos vt ptʒ
in ſaulo.Cũ eni eſſʒ in ipᷣo actu ꝑſecutõis xpᷣi cir
Cuũ fulſit eũ lux de celo.⁊ ↄuerſus graʒ dei recepit

Aec lx. Oꝛauit ⁊ ipᷣe ðs incarnatꝰ ꝓ crucifixori
bus ſuis.nõ odiuit aut ſe vindicauit.ſaie.liij.

Pro tranſgreſſoriby oꝛauit ne ꝑirent. Tertiuſ
ctꝰ ↄuerſio inimicoꝝ. Uñ apis ad Ro. xij.

Si eſurierit inimicꝰtuꝰciba illũ.ſi ſitit potũ da

illi. Hoc eni faciens cõgeres carbões ignis ſuꝑ
caput eiꝰ.i.talia bñficia fcã inimidex qᷣb mãife⸗
ſte ipᷣi pñt videre dilcõnẽ tui ad eos.nõ odiũ ꝓpt
iniuriã factã.erũt vt carbones ignis excitantes
in caput.i.in mentẽ eiꝰ dilectõem.⁊ ꝑ cõſequẽs
recognitõem ſue offenſe. Sicẽt oꝛatio ꝓthomar

tyris ſtephaniꝓ ſaulo inimico eiꝰmaximo qͥßua

bat veſtimẽta lapidãtiũ eũ.⁊ ꝓ alijs impetrauit
conuerſionẽ eiꝰ. Uñ aug in ſer. Si ſtephanꝰpꝛo
ſaulo nõ oꝛaſſet.ecclłia paulũ ñ habuiſſet. Tegit᷑

de ſctõ Johe elemoſinario qᷣ erat patriarcha ale⸗

xandrinus.ꝙ cũ ſeł quidã nepos eius recepiſſet
magnã iniuriã a quodã ciue q erat debitoꝛ eccẽ̃ie
ſue in e qntitate pecunie.⁊ multũ conq̃ret᷑ i
ſe nepos deniuria ſibi fcà apð ipᷣm ſuũ auuncu

lum patriarchã. ⁊ cũ vindictã ex odio expeteret·
Dirxit ei patriarcha cõſolãdo ipᷣm. Patienter ex⸗

pecta fili mi.qꝛ cito faciemꝰtalẽ vindictã ꝙ tota
alexandria mirabit᷑ Qui exhilaratꝰ diẽ expecta⸗
bat vltiõis fiende. Una igr dieꝝ pr̃iarcha vocar
fecit eũ qui iniuriã fecerat.⁊ ſuũ nepotẽ coꝛaʒ ſe

et aſtantibo multciuibo dicit priarcha cce talẽ

tu feciſti talẽ iniuriã huic nepoti meo nõ bñ ſeci⸗

ſti ledendo ꝓxim tuũ. Nolo trãſeat multa talis
iniuria vt erxẽplo meo aſtãtes⁊ alij poſtea hoc au

dientes diſcãt ſuas vindicare iniurias ⁊ odij ſa
tiſface re Quantũ debes ecclłie mee. Rñdit ille.
tantũ Mandat priarcha notoꝛio ſuo dicẽs De
le de libꝛo rationũ tale debitũ. qm̃ in ſatiſtactio
nẽ iniurie facte nepoti meo ⁊ ob vindictã vnde⁊
mihi ego tibi ilð debitũ ex toto remitto ⁊ abſol

uo.⁊ ãmodo tibi caueas in futuꝝ ab offenſis pxi

mi tui ne ðs iraſcat᷑ tibi.Ex q̃ re tota alexandria
mirata eſtvt pᷣdixerat.De ſcõ Johãne gnalbᷣ.ctiã
legitur ꝙ cũ eſſet miles ⁊ inimicias moꝛtles ha
beret cũ quodã.qꝛ occiderat auũclm ſuuʒ. Una

dlex cũ eilet armis accinct' ⁊ inueniſſʒ inimicũ
ſui ſolu ? inermẽ aggreſſus ẽ eü vt intficeret.

Qð ille intuẽs ſe nõ poſſe cuadere pſtrauit ſe ro⸗

gãs euʒ ob amoꝛẽ eiꝰ qͥ tali die ꝓ nob oiba paſſus

erat ſibi ignoſceret.erat eni feria ſexta.Ad cuiꝰpᷣ
ces ſubito emollituʒ eſt coꝛ eiꝰ amoto oĩno odio

dixit.Ob amoꝛẽ crucifixi nõ poſſuʒ tibi nõ indul

gere cũ ipſeꝓ nobᷣ inimidq ſuis.moꝛtẽ guſtauerit
hac die. Uade ſecurꝰ⁊ fac bonũ.ego tibi iniuriã
tantã ex oꝛe remitto.Poſt cũ acceſſiſſʒ ad cccliaʒ

ſancti Miniatis ꝓpe floꝛentiaʒ in monticlo vbi

nũc moꝛant᷑ frẽs mõt oliuaꝝ oꝛanti ipᷣi ad ima
ginẽ cruciſixi.ipᷣa immago incliauit ſibi caput q̃ſi
gras ei agẽs de iniuria remiſſa inimico ꝓpter eũ
Et adhuc oñdit᷑ibi tał ymago Et ita cõuerſus
eſt ille Johes gualb.ad deũ ꝙ dimiſſo ſeculo oꝛ⸗

dinẽc.ſ.vallis vmbꝛoſe.⁊ miraculis multis cla,
ruit canoniʒzatus ab eccleſſi.

Atru odies pꝛorimũ ꝭ. V.

poſſit cõmunicari. Uerbigr̃a. Pone q aliqs ſu

tinuit magnã iniuriã vel damnũ ab aliq̊ pt qð
denegat ſibi ſalutatiõem.nnnqͥd pᷣt ſibi licẽtiari

ad cõmunionẽ. Rñ.ſᷣim Duran.o:dinis minoꝝ

Ex illatiõe iuiurie q̃tuoꝛ ſolent oriri in homine

Primũ eſt odiũ ſiue rãcoꝛ in coꝛðõ. Scðo eſt effe.
ctus odij in oꝑe.TLertiũ eſt ſignũ rancorꝭ in oꝛe

Quartũ eſt actio iniurie Pꝛimũ tenet᷑ dimitte
re.ĩmo potiꝰnũqᷓ; debuit admittere.qꝛ nec debʒ
dolere de ꝓſꝑitate inimici.nec gaudere de malo
nec malũ ſibi optare niſi eẽt inimicꝰ eccłie.vt he

reticus vel tyrannꝰ ꝑſeqns.vłl reipublice. ſic pu
blicꝰlatro tũc eni dolere deberet de pſꝑitate ſua
tẽpalibi.qꝛ ꝓ qᷓnto plꝰpſperaret᷑.tanto plꝰ ecclia
vel reſpublica lederet᷑. Uñ gre.xxxiij.moꝛa.dicit
Siẽ noxiũ ſolʒ eẽ ſi vnitas deſit bonis.ita ꝑniꝰ
cioſum ſolet eẽ ſi nõ deſit mat. Peruerſos ppe
vnitas coꝛroboꝛat dũ ↄcoꝛdat. Uñ paulꝰ vnita

tẽ fregit factã a phariſeis ⁊ ſeduceis ad ipᷣm occi

dendũ. Licet aũt qͥs ñ debeat dolere de ꝓſpitate

inimici in tẽꝑalibo.nõ tñ tenet᷑ gaudere de bono
ſuo tꝑali.ſʒ debʒ gaudere de ↄuerſiõe ſua ꝓfectu
ſpũali ⁊ virtutibꝰ Sʒ ſi gaudet de bonovel doz
de malo inimici.5ᷣ eſt ſignũ ꝑfectõis niſi ille eſſʒ
inimiceccłievel reipublice Siãt dolet de bono
tpali.vel gaudet de malo eiꝰvel optat ſibi malũ
Aut tal doloꝛ vł gaudiũ rationi placʒ aut diſ pli
cet. Si placet ita ꝙ eſt ᷣm rõnẽ deliberats ⁊ nſi⸗
ſtit in eo nõ penitẽs de ̊ nõ dʒ cõmunicari niſi

foꝛte modicũ malũ optet ſibi ꝑ qð ſẽcognoſcar

¶Uel niſi optet malũ nõ ſub rõe mali.ſʒ qꝛ credit
ſibi illð expedire vel reipublicc.ſichelias occidit
duos qͥnq̃genarios cũ ſuis.iiij. Re.i. Uel ꝓpr bo

nũ ꝑ ſe vt pctm̃ minuercet᷑ qd viuẽdo augmetaſſʒ
vcl ꝓpbonũ reipublice vt viuentib vtił metus

incuteret᷑ ad vitandũ ydolatriã vt Aug. dicit.x
iij.q.iiij.ꝭ. Sʒ vt obijcitur.Uel etiã cũ timet ve

riſimiłr ne ex ꝓſꝑitate ſua ille ſibi iniuſte noceaat

et ꝓpterea dolet de ipa ßm LTho. Si aũt doloꝛ et

gaudiũ rationi diſplicʒ.q;uis ſenſualitati place

at.ſ.de ꝓſperitate inimici ⁊ aduerſitate eiꝰ.tune

põt cõmunicari. Scðo ex illatiõe iniurie oꝛit᷑

odij in oꝑe.⁊ h̊ ↄſiſtit in duobo.ſex ſubtractione
boni ⁊ illatõe mali Si in ſubtractõe boni.aut q̃

2 , — — — „u . —— — ,nRe

Capitulũ

fubtrahit illicite bonũ ſs ale. ant tempoꝛale.
Si ſpũale puta qꝛ excludit eũ ab oꝛõne generali

cũ.ſ.oꝛat ꝓ omnido fidelibo intẽdit illũ excludere
aut qꝛ nõ vult coꝛ eo pᷣdicare tũc peccat graui᷑.
nec debet cõmunicari q;diu habet hãcvolũtateʒ

Si ſubtrahit bonũ tꝑale.aut neceſſariũ aut non
neceſſariũ.Si neceſſariũ ſic peccat moꝛtiłr vr ſi ĩ⸗
imicũ nõ paſcit in articulo moꝛtis.Tũc eni ha⸗
bet locũ qð dicit ambꝛo.diſt.lxxxvi.ſi nõ pauiſti

occidiſti. Si nõ neceſſariũ nõ peccat niſivenialr
qð intelligo cũ eo ille indiget ⁊ ſi nõ abſolute.ſi ef
fectus odij ↄſiſtit in illatioe mali.aut ergo qͥs inꝰ-

fert inimico malũ contra oꝛdinẽ iuris aut ᷣm oꝛ

dinẽ iuris.ſi cõtra oꝛdinẽ iuris ſic peccat moꝛtlr

qꝛ mihivindictã⁊ ego retribuã.ait dñs ar. de pe.
di. iiij. vbi dicit aug. Qui diuini bñficij oblitꝰ ſu⸗
as vultvindicare iniurias nõ ſolũ de

ſi ctũcpõt cõmunicari.odio tñ a coꝛð remoto vt
qñ b̊ facit ex ſentẽtia iudicis. vel ex ꝑmiſſiõe iurj.
Ex ſentẽtia iudicis.vt ſi malefactoꝛ ad mãdat

iudicis ſatiſfacere leſo nõ vult etiã leſus põt ißſm

de mãdato iudicis appeter̃ bello Et quicqͥd rapit
ab hoſte vel adiutoꝛib ſuis totũ ſuũ eſt.quouſq;
ſit ſibi plene ſatiſſactũ de omni dãno dato ⁊ expẽ
ſis.vltra h̊ aũt ñ debet aliud acciꝑe.niſi ppter im
manitatẽvicij ile meruerit oiba bonis ſpoliari vt
ꝓpter hereſim vel cõſimileviciũ.ſimiłr cõmunica
ri põt qñ facit hoc ex ꝑmiſſiõe iuris.Licet eni re/
lariterverũ ſit ꝙ uemo põt ſcipᷣm vindicare.vł
ſibi ð ſuis ius dicẽ.tñ ius hoc ꝑmittit in caſib ci
uilibo. vt vim vi repellere cũ moderamie inculpa
te tutele vel etiã ſocios defendere.⁊ hmõi.xxiij.q.
iij. foꝛtitudo. Tertio ex illatòe iniurie oꝛitur ſi
gnũ rãcoꝛis in oꝛe.⁊ ſic diſtigue.aut iiuriatoꝛ ex⸗
hibet cõdignã ſatiſfactõem aut nõ.Si exhibʒ ᷣm
qᷓ̃ntitatẽ clpe ſupple⁊poſſibilitatẽ ſuã.ſic tenet᷑ ad
amiciciã recipere ⁊ ei loqui.vñ aug. Memẽto ci⸗
to ignoſcere ſi quis in te peccauerit⁊ a teveniã po
ſtulauerit. Si aũt nõ exhibet nõ tenet᷑ ei loqui qñ
ſcʒ ſatiſfacere aut oĩno nõ vult aut ſemiplene. Et
hoc intellige verũ niſi foꝛte actio iniuriaꝝ aboli⸗
ta ſit diſſimulatõe vel remiſſiõe. Actio ei iniuria
rũ aboletur remiſſiõe vel diſſimulatõe. Remiſſio
ne qñ.ſ.leſus remittit iniuriã.xxiij.q.iiij.ſic illic.
Diſſimulatõe remittitur.vt ſi luſerit vel riſerit vł
comederit cũ eo poſt iniuriã factã iuſti.de iniur̃.
S. fi. Quarto ex illatõe iniurie oꝛitur actõ iniu/⸗
riaꝝ:Hãc nullꝰtenetur dimittere.iĩmo qñq; leſuſ
dimittere nõ põt vt ſi iniuria illata eſt monacho
vel ſeruovel filiofamilias vel vxoꝛi.Na m ſi mo⸗
nacho illata eſt cõpetit actio iniuriaꝝ monaſte/⸗
rio vel monacho.niſi foꝛte monachus ſeu aliꝰreli
gioſus eſſet longe abſens a monaſterio.⁊ de licen
tia abbatis ſen alius alteriꝰ ſui ſuꝑioꝛis.tũc eni
poſſet agere de actiõe iniuriaꝝ.ff.de iniur.l.ſivnꝰ
Et ſi monachꝰremittit iniuriã nibilominꝰ mõa
ſteriũ agere põt.Sed ſi abbasvel alius ſuꝑioꝛ re⸗
mittit iniuriã monachꝰagere nõ põt.Secus ſi in
eccleſia ſeculari que nõ pot remittere iniuriã cle/
rico factã. Itẽ ſi iniuria ſeruo eſt facta dũs remit
tere põt nõ ſeruus.Itẽ iniuriã factã filiofamilias

catis veniam merebitur.⁊c̃. Si ſcòm oꝛdinẽ iur

pater remittere põt ⁊ agere pꝛo iniuria ipᷣa nõ fili

us niſi qui iniuriatꝰ fuerit putaret eũ patrẽſami
lias.ff.de iniur.l.i.S.i.⁊.ꝭ.ſi adeo Itẽ ſivxoꝛi facta
eſt iniuria viro cõpetit agere pꝛo iniuria ⁊ nõ ecõ

tra. Non g̊ eſt neceſſarium volẽti cõicari vt dimit

tat actionem iniurtaꝝ ledenti ſed odiũ. Itẽ nota

ꝙ qui remittit actiõem iniuriaꝝ in articło moꝛ⸗
tis in manu pᷣſbiten. ſi hot facit cã moꝛtis poteſt

poſtea agere ↄtra iniariãtẽ ſi cõualeſcat.Secꝰ qt

ſi ſimpłr remiſit.ff.ad iitł᷑.l.fi. Itẽ nota ſᷣm hoſti.
ꝙ actio iniuriaꝝ ab initn abolet᷑ diſſimulatõne
idẽ ſi quis iniuriã accepit nõ iraſcit᷑nec mouetur
ſed ſi exindemotꝰ fuerit.⁊ iniariã ſtai ad aim re/

uocauerit ⁊ iniuriantẽ citari fecerit non tollitur
diſſimulatõne.nec ꝑ ſalutationẽ.nec ꝑ oſculũ pa
cis datũ in eccłia niſi expꝛeſſe remittat᷑ vel pacifi⸗

cetur. Hec omnia Duran.vbi ſuppas.
apituluũ.iiij. de detractione ⁊ grauitate eiuus
Etractio eſt ſecunda fi

lia inuidie ſᷣm grego. in moꝛal.Diffimit᷑
aũt ꝙ eſt denigratõ aliene fame ꝑ vba

. occulta. Ex qua diffinitòe ᷣm be.tho.ſe.ſe.q. ixxi
ijj. ar. i.oñditur duplex differẽtia inter ipᷣam ⁊ cõ⸗
tumeliã.Et pꝛia eſt q;tũ ad modũ ꝓponẽdiverba

qꝛ.ſ ↄtumelioſus moniteſte pꝛofert verba contra
aliquẽ.detractoꝛ aũt occulte. Sicut aũt facc fit

nocumẽtũ ꝓximo manifeſte.⁊ qñq; occulte.mani
feſte quidẽ ꝑ rapinãvel alias violẽtias maifeſtas
occultevt ꝑ furtũ vel doloſam ꝑcuſſionẽ. Ita⁊ vᷣ⸗

bis manifeſte quidẽ vt cõtumeliõdo.i.dicẽdo ꝓxi
mo verba iniurioſa in faciẽ eius.⁊ occultevt ꝑ de
rractõem. Etiõ dicit᷑in diffinitõe ꝑverba occulta

nõ qdẽ ſimptr ſed occulta ei cui detrahit.quia in
abſentia eiꝰ.qᷓ;uis eni poſtea ci notũ fieret a refe/
rentibo.tñ tũc occultũ fuit ei qñ ille detrarit.

Scva differẽtia ẽ q;tũ ad finẽ intẽtũ ſeu nocumẽ

tũ illatũ.qꝛ contumelioſus ex facto ſuo derogat

bhonoꝛi detractoꝛ aũt fame Nã ex hocipᷣo ꝙ aliqs
ꝓfert manifeſte verba ↄtumelioſætotra aliquem

videt᷑ipᷣm ꝑuipendere.⁊ ex hoc dehonoꝛat᷑ contu

meliatus.vñ cõtumelia detrimẽtũ affert honori
Sʒ cũ quis verba ↄtra aliũ ꝓfert in occulto viðꝛ
ipᷣm magis vereri q; ꝑuipẽdere.vñ nõ directe in⸗
fert detrimentũ honoꝛi ſed facit qᷓ;tũ in ipᷣo ẽ pꝛo
ferẽs verba cõtra aliquẽ occulte eos qui audiune
malã opinionẽ habere de eo cõtra gue loquit᷑ hoc
ei intẽderevidet᷑.⁊ ad hoc intelligi᷑ detrabẽs vt vᷣ
bis eis credat᷑.vñ dr̃ in diffinitõe ꝙẽ ðnigratõ.i.
obfuſcatõ ſeu diminutõ fame alteriꝰ. In b ãt ↄue
niũt ↄtumelia⁊ detractio.qꝛ ꝑvtrũ q; ꝓfer? malũ
de pxio.Et qꝛ ꝑpctãvenialia ñn denigra fama ho⸗
mis.iõ tales defectꝰocculte referre de aliq̊ nõ ẽ ꝓ⸗
pꝛie detractõ.niſi qͥs h̊ intẽderet vnde cũ dr in dit
finitõe ꝙ detractõ ẽ denigratõ fame itelligit᷑ ex in
tẽtiõe factavt.ſ.qͥs eo aio loq̃t malũ de alio vt di
minuat famã eiꝰ.Et ſic ſoluũ᷑ młteq̃ſtiões. Un⁊
ſi qs oꝛdinarie accuſatvł denũ ciat crimẽ alteriꝰ ĩ
iudicio qᷓ;uis ex h̊ denigret᷑fama accuſativł denũ
ciati.ſi h̊ͥ nõ intẽdit ſedvt ꝓuideat᷑ bono cõi⁊ ſalu
ti ꝓxi.qð pmouet᷑ ꝑ punitòʒ criminũ⁊ coꝛrectõeʒ
hoĩm nõ decrabit calſed merel. Secꝰſi Iraͤeres
3
4.

Titulus X

infamis tũc moꝛtłr peccaret. ſʒ ad fame reſtoõnez

no tenet. Ite ſi qs loqcur o allquẽ ;uis ñ ſequa?
dengratio fame illi. qꝛ ſcz verba nõ credut. eñ
exqͥ hoc intẽdit ⁊ ad h̊ opat᷑ detractoꝛ eſt. Iteʒ ſi
qͥs ex loq̃citate vł leuitate refert crimia alioꝝ oc
culta nõ intẽdens fame derogare. nõ foꝛmalr ſʒ

Matłialit᷑ ðꝛ detractoꝛ.vñ nec petm̃ ẽ moꝛtale ni⸗
ſi ⁊ verbũ qð de alio pfent ex loq̃citate eſſ adeo F

ue ꝙ notabilit᷑edat ſam ꝓximi.⁊ pᷣcipue in his

que pꝑtinẽt ad honeſtatẽ vite ᷣm Tho. vbi.S. vt
referẽdo de aliqͥ ꝙ ſit adulter] foꝛnicatoꝛ. vſt urg
riꝰ.p̃datoꝛ⁊ hmõi.ſecus dicendo aliquẽ eẽ iracũ
dũ ſuꝑbũ.ↄtentioſum. pᷣſumptuoſum.leuem et
hymõi. Itẽ referẽdo mala crimialia alioꝝ ex qua

dã loqcitate qᷓ notoria ſunt non ꝑtinet ad detra
ctionẽ.qꝛ nõ denigrat famã illoꝝ cũ iaʒ deniãta

ſit. ſi tñ bac intẽtiòe ageret moꝛtalr peccaret. De

tracxio igit pprie ⁊ ſtricte ſumpta ſꝑ ẽ moꝛtle.ſᷣm
Cho. vbi. S. arti. ij. — „ .
De detractiõe loquẽs .ꝗ.I.
HPs. ait. Induant᷑ qii detrabut mibi pudoꝛe. et
operiant᷑ ſic dyployde ↄfuſiõe ſua.põ.cvii. Quã
uis pha ibi loqtur i ꝑſona xpᷣi ad pĩem ð iudeis

q detrabebat mit mois.dicetes eu eẽ trã⸗ greſſo⸗

rem leg blaſphemũ, malefic? hmõi. vt ðꝛ Jo.
cebãt qꝛ bonꝰeſt. alij neq̃q;.ſed ſeducit turbas et
bi detrahebãt. Sʒ oẽs tales induti ſunt pudoꝛe

manikeſtiſſime aſparuit de ſctitate ſua ĩimo et
Deitate. Et oꝑti ſũt ↄfuſiõe duplici.ſ.tꝑali ⁊ eter

nali nõ penitetes de pctõ illo. Et iõ dicit. ſi dy/
Ployge. q eſt veſtis duplex. ⁊ ſignificat duplicem
cõfuſionẽ. Põt ẽt verſus iſte verificari de q̊libet

detractoꝛe.⁊? poni pñs imꝑatiui modi futuro

indicatiui. vt freqntfit in pſamis. Induãtur id
eſt induent᷑i.circũdabũt᷑ vndiq; pudoꝛe cũ.ſ.ma

nifeſtat falſitas eoꝝ. vł in reſtone fame. 2 oꝑient

duplici ofi. lone ſi nõ penitẽt.ſ.tꝑali ⁊ eternali.
Dzʒ ſcie de bmo qꝙ detractio variat ſeptẽpli⸗

citer. aggrauaĩ᷑ terribiłr.⁊ vurcar diffaliter.

Quantũu ad pᷣmũ ðꝛ Ecẽs.x. Si moꝛdeat bᷣpẽs
in ſilentio nil eo minꝰpʒ qͥ occłte detrahit. Ser⸗

bens comedit terrã. Siceni dictũ fuit pᷣmo ſer⸗
Henti in locutꝰc diabolꝰ mulieri.Terrã come
des Heñ iij. Sic detractoꝛ paſciĩ öfectibo hoim
quos recitat. Serpẽs ẽ aial venenoſi um qð ſuo

Harn inficit ꝓpe aſtantes. Ita detractoꝛ hʒ vene⸗
nũ malicie ⁊ ſua locutõe tberrackort energ
do malam opinionẽ in mẽtib- eoꝝ.Serpens oc
culte vulnerat ſeu moꝛdet. Sic detractoꝛ occlte
i eſt in abſentia eiꝰ cui detrabit male loqt᷑ de eo
ages Z illð diuinũ madatũ. Nõ maledices ſur⸗
do et coꝛã ſcʒñ ceco pões offendiculũ.Leui.xix.
Maledicit ſurdo detractoꝛ.qꝛ diẽ malũ de eo qᷣ

eñ nõ audit. ponit offendiculũ coꝛã ceco qꝛ no

tificat defectꝰalicꝰ rei qͥ nõ videbat.iĩ. neſciebat.

⁊ inde ille ſcandaliʒat᷑ ex ilo malo oꝑe ipſius Et

vtðꝛ Deutero.xxxij. Uenenũ aſpidũ inſanabile.
q⁊ nõ pᷣt tolli mala opinio generata ex detractõe
Serpes eſt anial callidũ. Uñ ðꝛ Beñ.iij. erat

callidioꝛ cũciq animãtibo kre. Uidet᷑ eni in inceſ⸗

urmur multꝰ erat de eo in turba alij di⸗

ſu ꝙ ſumat vnaʒs viã ⁊ impꝑceptibilłr voluit ſe ſdq

aliã. Uñ ðꝛ ꝓuer. xxx. ꝙ vnũ ex diffieilibo ad cog⸗

ſcendũ ẽ via colubrſr̃terrã.ſic detractoꝛ incipit

loq bonũ de aliqͥ de q̊ intẽdit malũ dicere. vt ſic

mag ſibi fides adhibeat᷑.⁊ ſubito vertit ſe ad ma

„

la ⁊ vitia illiꝰvtẽs ↄiunctõne ganerelua pure

talis bona fuit hec. ⁊ illa tal etñ vitiũ bʒ.tale ſce
lus ꝑpecrauit. Hoc aũt agit ſeptẽ modis q̊ͥs po
nit.b.tho..ſe.q.lxxiij.arti.in rñſiõe ad vltimũ
argumentũ.directe qͥdẽ qᷓtuoꝛ mõis. Pꝛimo
mõ imponit falſuʒalgeri dicẽdo aliquẽ comiſiſſe
tale crimẽ qð ſcit veꝝ nõ eẽ.Et idẽ videt᷑ ſi ex ſu
ſpitione loqns aſſerit qð ignoꝛat ſiue ex odio h̊

agat.ſiue ex loq̃citate hͥ eni moꝛtaleẽ. Secꝰ ſi ex .

loqcitate diceret ſe audiuiſſe tale crimen de illo.
Idẽ eſt.ſ.moꝛtale qñ de ſeipᷣo diceret crimẽ cõmi
iſſe qðᷣ nõ fecit. Non eni minꝰ tenet qͥs puidere
fame ſue q; pximi.etiaʒ ſi tioꝛe pene ſ̊ faceret.pu
ta ne reducat᷑ ad patibulũ ſeu toꝛturã.vel diutiꝰ
ibi teneat᷑ fatetur ł refirmat crimẽ deſe qð nõ ꝑ⸗

petrauit. Scðo mõ qñ pctm̃ auget verb ſuis.

et ſcom ꝙ auget ⁊ intẽtionẽ hʒ.ſic eſt moꝛtale vł
veniale.vt ſi diẽ aliquẽ furatũ fuiſſe cẽtũ floꝛẽos
qui nõ abſtulit niſi qͥnq;.dicit ꝑcuſſiſſe aliquem
multis verberibi qᷣ leuit᷑ꝑcuſſit.⁊ illð qðᷣ additẽ
quid notabile ⁊ falſum.tenet᷑ reſtituere famã.ſe⸗
cus ſi qͥd leue.quõ aũr reſtituere debeat famã in
fra dicet. Tertio mõ qñ occultũ reuelat dicẽdo

ſcʒ qð veꝝ eſt ſʒ ſoccultũ alijs.tũc eniĩ moꝛtale eſt

qn ex maliuolẽtia agit.intẽdẽs diminutiõem fa
me illiꝰ. vel ẽt ex loqcitate cũ lllð ẽ ita gue ꝙ ex il
la mãifeſtatõe pcti occulti ſeqᷣtur diffamatio eiꝰ

als veniale.Sʒ b faciendo ex caritate dicẽdo il

ꝑſonis qᷓ̃s credit poſſe ꝑ eaꝝ coꝛrectõeʒ emẽdari

vel ẽt ex iuſticie ʒelo accuſando l denunciãdo in

iudicio vt mala puniãtur vel mal obuiet nõ ma
lũ ſʒ bonũ ⁊ meritoꝛiũ eſt ᷣm Tho.in qͥdlibetj.

Quarto qñ id qð bonũ eſt diẽ mala inteétione

factũ.puta dat aliqs elẽoſinas.diſcurritad ĩduł
getias ecclłias freqntat.deuote audit diuia offi⸗
cia. dicit qͥs illũ talia agere ex inani gliaꝛ ypocri
ſi.ſi intẽdit talẽ opinionẽ mala ingerere ĩ mẽtib
audientiũ moꝛtalr peccat.ſiue hipſe credat ſiue
nõ credat.tał nõ tenet᷑ ad r̃ſtitnuẽdũ famã illi.qꝛ
nõ abſtulit. Nã audiẽtes bᷣ ſciũt vel ſcire dñt in⸗
tentõem alicꝰ q̊ fine agat.oꝑa bona ſciri ñ poſſe.
Etſõ ſi h crederet ex leuitate ſua eſſet h nõ ex illa
locutiõe. Quito mõ directe detrahit qs cuʒ.ſ.
negat bõa oꝑa alteriꝰvt cũ narrat᷑ de aliqͥ qð eſt
rect?hõ adminiſtrãs iuſticiã ſubdit/.elẽoſinariꝰ
ad pauꝑes ⁊ hmõi.detrahere aliqᷣs illivolẽs diẽ

nõ eſſe veꝝ vt ſic fam illiꝰ diminuat. Sexto ẽt

indirecte cũ bona alicꝰ malicioſe recitet.vt eum
queri?᷑ de ↄuerſatõe alicꝰ vt exhibeat᷑ ei aliqð offi
ciũ vl bñficiũ ſciẽs aliqs młta bõa de illo ex
iudicaret aptus ad illð racet illa oꝑa ba ne⸗
quat᷑ talẽ vtilitatẽ.tal etiã ⁊ ſi Suit᷑ peccat indire
cte nocẽs ꝓxio nõ tñ tenet᷑ ad aliquã reſtõnem fa
me. Septimo cõmittit᷑ detractio ꝑ cantilenas
ſeu libellos famoſos. vt cũ qͥs facit catilenã vel
ſonetũ ſuꝑ aliq̊ crimie alicꝰ. vel ẽt ſcribit ſcedu
is ↄtinente crimẽ alicꝰfalſuʒ.vcl ẽt veꝝ ſʒ occltũ

ſe.

e
nnh
t ſ
tadn
ſ
leſc
gbo
Nmi

—

Peno

mniſe
ſiceſn
odoob
cl
delloo.
econi
ricere
w.o.
dud
Prop
tbſus,
nnerr
ins
n
lti
ice
wäͤin
ds
mck
dicn⸗
ur
Ci
ins
nin
lben.
one
AiR
iaof
iwon
inih
utue
ll6
tenie
fiſe⸗
höi
oinn
olien
Sct
a
lciͤf
lach
t
M
inent
nin⸗

Pꝛimo quia deo odibilis.
Secundo quia ꝓpꝛio ſubiecto nocibilis. ſermones ſuos t oqui
ſua ſnia iudicabũt᷑ lemo inuito auditoꝛi libet re
fert.vi.q.i ex merito. Et ꝑmaxie nociuũ ẽ detra⸗
ctio q irrogatpᷣlatis ⁊ religioſis.vñ dr in veii lege

Capitulũ II.

et ponit in loco mãifeſto vt inuẽta legat. ⁊ ꝑ noti
cia illiꝰerimẽ diuulget᷑. Et hi qͥ ſcribũt has ſcedu
las q dicũtur libelli famoſi ſᷣm iura canõicact ei
uilia guit puniũtur ſi reꝑiũtur cũ eis qͥ pᷣos in⸗

uẽtos libellos nõ ſubito dilaceràt ſʒ alijs oñdũt

VUnñ adrianꝰpapa.ait. Qui alteriꝰ famã publice
ſcripturã vel vba cõtumelioſa cõfinxerint.⁊ reꝑ⸗
tus ſcripta nõ ꝓbauerit flagellet᷑. Et qͥ eũ pus in
uenerit rũ pat ſi nõvult auctoꝛis facti cam incur
rere.v.q.i.c.i.Debẽt etiã hi excõicari.vt in.c.hi qͥ
b. ſi qs.ſic dr Si qͥs famoſũ libellũ ſiue domi ſiue
ĩpublico ſiue quocũq; loco ignoꝛãs reꝑit aut coꝛ
rũpat.pꝛiꝰ qᷓ alter inuẽiat.aut nulli ↄfiteat᷑iuẽtũ
Si vo nõ ſtati eaſdẽ cartulas coꝛruꝑit vł igni cõ

ſumpſerit.ſʒ vim eaꝝ doloſe maiſeſtauerit ſciat ſe

q̃ſi actoꝛẽ hmõi delicti capitali ſnie ſubiugàdum

mõi añt libellus alteriꝰ opinionẽ nõ ledat. C.

de libellis famoſis.l.ſi quis.

ODuatum ad ſecundũ . II

Inde cille detrahit incipit mag amare? cre⸗

dere qð dicit.⁊ ꝑ ↄns ꝓxim magis odire.: ſima

gis recedere a cognitioe vᷣitatis. Nocet etia detra

ctio ꝓpꝛio ſubiecto.qꝛ ſi nõ pemtet⁊ ſatiſfaciat et
naliter cruciat Necẽ cõtra qð Aug.di.xxv. .als
ca. q; in aliud. dicit ad miguts peccnra 1. veniclia
ptinere igne purgatoꝛij puniẽda cũ nos cu omni

facilitateꝛ temeritate maledicimꝰalijs.i.detrahi⸗

mðꝰ.poc eni intelligi ᷣm tho.qñ nõ intentòe infa
mãdi ſʒ ex lapſu lingue hoc agimꝰ. nec illud indu

cit infamiã. vel cũ dicimꝰ mala q̃ nõ ſunt crimia

lia nec denigratiua fame.Si vᷣo detractoꝛ ve pe/
niteatlopoꝛtebit eũ ſubire magna ↄfuſionẽ.qꝛ ne⸗
ceſſe ẽ ipᷣm dicere ſe falſum dixiſſe ſi falſum dixit.

Aliqñ etiã talis punita deo tꝑaliter. vt patet in

maria ſoꝛoꝛe aaron.q̃ effecta ẽ lepſa ex eo ꝙ detra

rxit moyſi ppter vxoꝛẽ eiꝰ riobſiaz rt Num xij.

Lertio nocet ꝓxio.ſ.fame eiꝰ.Et qꝛ int extioꝛa

bona q poſſidemꝰ fama pᷣeminer diuitijs eo ꝙ p⸗

peccatũ detractõis ẽ multũ graue. vñ dicit᷑ alex.

papa. Sũma iniqtas fratres ẽ detractio.vi.q.i.

Et iõ in veteri⁊ nouo teſtõ pᷣcipit᷑ a detractionib⸗

abſtinere. Jaco.iiij. c nolite fres mei detrahere al
terutꝝ ne in iudiciũ incidatis.ſ.dãnatõis.Et ſa

pieñ.i.A detractõe ꝑcite lingue qꝛ ſermo obſcurꝰ

in vacuũ nõ ibit.qnimmo Salomõ admonet cunz
detractoꝛib nõ ↄuerſari dicẽſ.puer.xxiiij. Cũ de
tractoꝛibo ñ ↄmiſccar. vbi glo. In h̊ ſpalit᷑ vicio

piclitat totũ genꝰhũanũ.Onditaũt grauitas eiꝰ

Zertio quia pꝛoximo leſibilis

De pꝛimo dicit apłus ad Ro.i. detractoꝛes deo

odibiles. Nullus aũt odio habetur a deo niſi p/
pter moꝛtale erqͥ oſtendi: detractio eſſe moꝛtale
qð vm ẽ ᷣm cho.vbi.S.qñ fit ex intẽtiõc denigrã⸗

di famã alteriꝰ ſiue verũ ſiuẽ fim vicat.?⁊ etia ſiñ
hac intẽtõe ſʒ ex loq̃citate cũ inde ſequit ifamario

ꝓrxĩ. Recte aũt ðᷣs odit derracroꝛẽ ex eo ſpaliter qꝛ
videt᷑ auferre qð ẽ dei ꝓpꝛiũ ſ.de hoĩbo iudicaret

mala eoꝝ publice maifeſtare.qð in iudicio finali

oꝑabi.vn Job.xix. Quare pſeqmini me vt de. ſ.

2dẽnãdovitã meã.⁊ carnibꝰ meis ſaturami. ¶ bi
dicit greg in moꝛł.ꝙ ſaturat᷑ carnibs hũanis qui

delectabiłr paſcit᷑ detractõibꝛ⁊ moꝛib vitę alien

ſcʒ alijs detrabẽdo. Et in vitaſpatꝝ legit quẽda
patrẽ dixiſſe meliꝰ eſſe.i.minꝰmalũ comedere car
nes aĩaliũ bꝛutoꝝ ⁊ biberevinũ tꝑe ieiunioꝝ qua
carnes hoĩm ꝑ detractõem. Sicut eni oſſa ſigni
ficant oꝑa foꝛtia.i.vᷣtuoſa hoĩm. ita carnes deſi⸗
gnãt opa infirma ⁊ defectuoſa. Caro eni infirma
dicit᷑ mith. xxvi. Secũdo detractõ nocet ꝓpꝛio
ſubiecto.Nã occidit aiam ſuã.pꝛiuãdo eã gratia.
vñ dð de pe. di. i.homicidoꝝ. Qui occidit ⁊ qͥ de/
trahit ꝑiter hõicida ẽ.ille coꝛꝑis.iſte aie Detractõ
etiã ercecat hoĩem. vñ greg. Quid aliud detraben
tes faciũt niſi ꝙ in puluerẽ ſufflãt.⁊ in oculos ſu
os terrã excitãt. vt vñ plꝰ detractõis pflant. inde

minꝰ vitatis videãt.xi.q.iij. Interverba. Hocat

ſcʒ quõ detractõ cecitatẽ iducat.be tho. vbi. ð. ſie
declarat.qꝛ hõ letat᷑ in ſnia oꝛis ſui.vt dĩ ꝓuer.xv

moꝛeſq; bonoꝝ coꝛruput n
pꝛcdiaq; diripiũt.Caueatvnuſqᷣſq; ne aut ling
aut aures hẽat pꝛuriẽtes.i. ne aut ipe alijs detra

pinqoꝛ ẽ ſpũalib bonis ꝓpter qð dr̃ puerbi.xxij.
MWeliꝰ nomẽ bonũ qᷓ; diuitie multe.iõ ðᷣtractio

ẽ grauiꝰ pctm̃ qᷓ; furtũ ex ſe.qꝛ maiꝰ nocumẽtum

inde ſequi? licq; ex circũſtatijs poſſet eſſeminꝰ. v ,/;

Antherii papa vicit voſt egre Dereroꝛes ſeq vttti
ſqᷣſq; ne aut lingus

hat.aut alios detrabẽtes audiat. Sedẽs inqᷣt p⸗

ppeta aduerſus fratrẽ tui loqbaris. detrabe d9do
⁊ aduerſus filiũ matris tue ponebas ſcãdalũ ⁊c̃.

Parcãt igit᷑ ſinguli detractiõi lingue cuſtodiãtqʒ
ſermones ſuos. ⁊ ſciat qꝛ cũcta q̃ de alijs loquũt᷑

Dis nõ detrahes.i.ſac̃dotibo ſiue pᷣlatis qͥ tenent

locũ dei in terrio.vñ.vi.q.i.c.ſuut plurimi.s.vᷣm
MNamfeſtũ ẽ dyabolũ q ſic leo rugiens circuit
rẽs quẽ deuorꝭʒ coꝛdiby plebiũ ſuaeevt docroꝛi
bus atq;ʒ paſtoꝛiby ſuis detrat
ſent. vrple 4 . *
frena eo laſciuiat atq; i ima ruãt. vt ſaltẽ ſic ꝑi
clitari poſſint. Peius malũ foꝛe nõ exiſtio q; xpia

bves langueſcẽtes no tenetibo paſtoꝛibo

nos ſuis inuidere ſacdotibꝰ.hec ibi.Datractoꝛcs

figuràt᷑ amonitas illos q nücios ſeu oꝛatoꝛes.
Dauid miſſos ad ↄſolãdü amon de moꝛte patris
in deriſuʒ ⁊ iiurià abſciderũt eis veſtes vſq; ad na
tecs. ⁊ raſerũt dimidiũ barbe eſtimates ſʒ falſo ꝙ
callide fuiſſẽt miffi ad exploꝛãdũ terrã nõ ad cõſo

lãdũ.ſed ꝓpter talẽ iniuriã dauid miſſo exercitu
ſuo cũ ioah cepit eos.⁊ ciuitatẽ eoꝝ extermiauit.
ij. Reg.x.Nũcij dauid ſunt doctoꝛes ⁊ pᷣſidentes
miſſi a xpᷣo vt legati⁊ oꝛatoꝛes ad hoies mũdi ad
ↄfirmãdã vel renouãdà amicici cũ xpᷣo.⁊ ad cõoj⸗
foꝛtàdũ ſub ſpe eternoꝝ bonoꝝ ð moꝛte.i.moꝛti

ficatione appetitoſenſuał ? vitioꝝ Sʒ hoĩes put

dicẽtes eos deceptoꝛes radunt dimidiũ barbe 6
ſignificat virilitatẽ vᷣtutũ.qꝛ diminuũt eoꝝ bõa
oꝑa negãtes ipᷣa vel mala intẽtiõe aſſerẽtes facta
abſcidunt veſtes vſq; ad nates vt appareat turpi⸗

tudo. qꝛ ↄuerſatiõeʒ eoꝝ ⁊ vitã dilacerãt detrahẽ
dojvt manifeſtẽt.ſiqᷓ vitia hẽant occulta alij

de

tegunt. Sed xpᷣs detractoꝛes ſeuerepunit.

Mudtum ad tertium. g. I.

oñnqui guitas bꝰ pcti.ex eo ꝙ purgat᷑ difficilr. Nã
cũ illeq detraxit teneat reſtituere fama qᷓ; abſtu⸗
lit dicẽdo ſe falſum dixiſſe ſi falſuʒ dixit. vel iniu

ſte infamaſſe ſi ven dixit. Et ̊ ilł oibo qbusdixit
ſi recoꝛdat᷑ ad qð dʒ adhibere conatũ.ſ.ad recoꝛ
dandũ cũ mag difficultate boĩs induci pñt in Hᷣ
Gppter ↄfuſiõeʒ quã recepturi ſt de medacio ſi uo. ?
Ci ab vno fama mali volʒ ad płimos.qᷓ; male pt
fſama ablata reſtitui.⁊ tñ non dimittit pctm niſi
reſtituat᷑ ablatũ.ſi reſtitui pᷣt.ait Aug. er de reg.
iuf̃. li.vi.c.pctĩ.Qð intelligit nõ ſolũ dðᷣ reb tꝑa
libo diuitiaꝝ.ſʒ ẽt fame ſᷣm tho. vbi.S. cũ ſᷣm ſa⸗
lomonẽ meliꝰ ſit nomẽ bonum q; diuitie multe.
Allli at cui detraxit dicere ñ dʒ niſi ꝑuẽiſſʒ ad no⸗
ticiã eiꝰ ipa ꝑſona detrahẽs.tũc dz petere veniã
Elſſe vel paliu.niſi er ſ̊ imineret ſibi magnũ picłʒ

vite ex tali fame reſtõne Sʒ erubeſcẽtia ſola 2 ccõ

fuſio hñda nõ ẽ ſola ſufficieẽs cã non reſtituẽdi fa
mã ablata. Sʒ de moõ reſtituẽdi famã hẽs.. ti ij

(C.ij. vbi videplene. Et notãdũ qꝛ ñ ſolũ detrabẽ/

.

do qs peccat. ſʒ ẽt libenter audiẽdo detractiões.
Peꝛo cuiꝰ declaratõe diẽ Tho. ſe. ſe. q.lxxiij.ar.
iij. ꝙ ſᷣm aplʒ Ro.i.digni ſtmoꝛteñ ſolũ qͥ pctã
faciunt. ſʒ et eneiut haletiby. Coſentire at cõ
tingit duplr. Uno mõ directe. vt. ſ. qñ qͥs induè᷑
aliu ad pctim.vel ei piacʒ pctm̃. Alio mõ indirce
ſcʒ qñ qͥs nõ reſiſtit pctõ cũ põt ⁊ debet reſiſtere.
etr h otigit aliqñ nõ.qꝛ pctm̃ placeat.ſʒ ꝓpter ali
que huanũ timoꝛẽ. ſi &̊ aliqs detractões audiat
abſq; reſiſtentia.vidꝛ detractoꝛi ↄſentire.vnð fit
hticeps pcti eius. Et ſiqdẽ ĩiducat eũ ad detrabẽ
dũ.vel ei etiã placeat detractio ꝓpter odiũ eiꝰcui
Detrahit᷑ nõ minꝰpeccat qᷓ; detrabẽs. ſ 3 aliq̃ndo

mag/ Uñ berñ. Detrahere ł! detrahẽtẽ audire qᷣd
hoꝝ dãnabiliꝰſit ñ facile dixeri. Si vo ei nõ pla
ceat erraee ⸗ er timoꝛe vl negligẽtia ł verecũ
dia qdã omſlat ępellere detrabentẽ peccat qᷣdẽ
ſz mlto minꝰ qᷓ; detrahẽs.⁊ qñq; qͥdẽ eſt veniale
qnq; etiã pᷣt eẽ moꝛtale.vel ꝓpter h̊ ꝙ alicui incũ⸗
bit ex officio detrahẽtẽ coꝛrigere. vel ꝓpter aliqð
pichin pns.vel ppter radicẽ qᷓ timoꝛ bũanꝰ pᷣt eẽ
moꝛtale.Detrahẽs hʒ dyabolũ ĩ oꝛe.⁊ audiẽs li
bẽter in aure.Dʒ g qlibet cũ audit detractioes re
pᷣbendere detrahẽte. nõ ridere vel ñ audire vlł fa⸗
ciẽ oñdere turbulentã ad rebmendũ eũ. Unð ðꝛ
ꝓuer. xxv. Uent? aqlo diſſipat pluuias.et facies
triſtis linguã detrahentẽ. Et q;uis ſit ꝓprij arbi⸗
eij detractiões qᷓs audit qͥs de ſe factas patiẽter
ferre ⁊ pati detrimẽtũ fame ſue niſi h̊ vergat i de
trimetũ ⁊ ꝑicim alioꝝ.⁊ poſſit laudabilr fieri ti
nõ ẽ ſui arbitrij ꝙ patia?᷑ detrimẽtũ fame alteriꝰ
⁊ iõ in culpã ei vertit᷑ſi nõ reſiſtat. eadẽ rõne q̃ te
netur qs ſubleuare aſinuʒ ꝓximi ſui iacentẽ ſub
vnere. vñ pᷣcipi Deutro.xxij.pᷣm Tho.vbi g. Et
ſi audiẽs ſcit illũ veꝝ dicere q;uis dicere nõ de/
beat eꝙ loq̃tur falſum. dʒ tñ arguere q; peccat de
trahendo. vel ondere ꝙ ei diſpliccat detractio.
Sz nec de facili dʒ qͥs credere derractõib. cuʒ qᷣ
tidiana expientia doceat m ultas falſitates ex er⸗
roꝛe vel mendacia ex induſtria dici.⁊ pᷣepue.au

„

diẽdo a maliuolis. als peccaret. Uñ damaſꝰ pa.

xi.q·iij. Nõ ſolũ reꝰeſt qͥ de alio malũ ꝓfert.ſʒ ẽt

qui aurẽ crimibo cito pᷣbet.ſ.credẽdo.⁊.ij.q.i.de

us dicit᷑. Mala audita nullũ moueãt. nec paſſiʒ

Aicta abſq; certa ꝓbatõe credant. Si aũt qs au⸗/
diret detractões.qꝛ eſtimat loq̃ntẽ moueri ex ca

ritate.vt ꝓtendat ad remediandũ malis nõ pec
caret.Szʒ nõ ſit faciłtñ ad credendũ JIs aũt cui
detrahit dʒ patiẽter ferre.nõ odio moueri vel de
tractões de ſe factas detractiõibo alioꝝ redũda

re directe.ſ.dicẽdo falſa vel occulta mala ð illis

ſed dʒ ſe excuſare ⁊ innocẽtia ſus oñdere qntũ pᷣt
ne alij ex infamia exoꝛta ſcadaliʒent᷑. als tacẽdo
malefaceret. Uñ aug. Qui fidens ↄſcie ſue negli
git famã ſuã nunis crudelẽ xi.q.iij.nõ ſũt audi⸗
endi.Et ſicex h̊ ðᷣtracto res incurrũt infamiã. qꝛ
detegitur falſitas ⁊ malicia eoꝝ iputat᷑ eis qͥ ſi⸗
bi b ꝓcurauer̃t. Sʒ talẽ iniuriã receptã nõ tenel
remittere ei ꝗ detraxit cũ veniã petit niſi famam
reſtituat dicẽdo illis coꝛã quib det raxit ſe falſũ
dixiſſe ſi falfuʒ dixit.odiũ aũt ⁊ rancoꝛẽ nunq; ex
hoc dʒ hre. ⁊ deo cõmittere fcã ſufficienti excuſa⸗
tione. vñ Bꝛe. ſr eʒzech. Linguas detrahentiũ ſiẽ
nro ſtudio nõ dẽmꝰ excitare ne pereãt.ita ꝑ ſuazʒ
maliciã excitatas dẽmꝰ equanimit᷑tolerar̃ vt no
bis meritũ creſcat.Et ſi veꝝ cẽt qdᷣ dẽm ẽ ſed oc⸗
cultũ taliter ſe excuſct ꝙ nõ mentiat᷑.⁊ młto ma
gis ne piret vel arguet cos de mẽdacio Sʒ poſſʒ
* aliqbe vᷣbis ſo phiſticis excuſare.vt ꝙ mita fal
ſa q̊tidie dicũtur ab hoiby. vel et ꝙ de ſcis vir ẽt
mutta mala dicta ſũt falſo.⁊ iõ nõ miꝝ ſi ẽt ð ip⸗
ſo dicant᷑. Et ꝙ miraĩ ꝙ credat tm̃ nephas de eo
er hmõi. Permittit aũt ðᷣs hmõi detractiões ſu
ſcitari ᷓ fuos ſuos ad ↄuandũ eos in hũilita⸗
te. Uñn gre. Sũt plurimi qͥ vitaʒ bonoꝝ foꝛtaſſe
ampliuſq; d laudãt. ct ne q elatio de laude ſurri
piat ꝑmittit oſpotes ðᷣs malos in obtractõnem
7 obiurgatõ em ꝓꝛũ pe.vt ſi q̃ culpa ab oꝛe laudã
tium naſcitur in coꝛde.ab oꝛe vituꝑantiũ ſuffo⸗
cetur. Dinceſt ꝙ doctoꝛ gentiũ ſe in pᷣdicatione
currere teſtatur int᷑ ĩfamiã ⁊ bona famã.vt ſedu
ctoꝛes inquit ⁊ veraces.⁊ alibi.Alijs ſumꝰ odoꝛ
vite in vitam. alijs odoꝛ moꝛt in moꝛtẽ. Debz g
is cui detrahit᷑ oꝛare ꝓ detractoꝛib exemplo xpᷣi
dicent pg. cviij. Pꝛo eo vt me diligerent detrabe
bãt mihi.ſcʒ iudei dicẽtes multa falſa de eo E go
autem oꝛabam. —
Aępitulũ.v.de ſuſurratione.

Uſurratio eſt quarta

te facta de aliqͥ ad tollendũ eiꝰ amiciciã cũ alio.
Vñ glo. ſr illð Ro.i. Suſurrões et detractoꝛes
deo odibiles diẽ Suſurrones ſt qͥ intaĩcos diſ⸗

coꝛdiã ſeminãt. Pꝛo cꝰ declaratiõe dic Tho. ſe.

ſe.q.lxxuij.ar.i.ꝙ detractio ⁊ ſuſurratio ĩ mana
⁊ foꝛma ſeu mõ loqndi ↄueniũt.qꝛ vtriq; malũ
occłte de ꝓxĩo loqtur ꝓpt᷑quã ſiſitudinẽ aliqñ po
nitur vnũ ꝓ alio. Uñ ecci.v.ſr illud. Nõ appelle⸗
ris ſuſurro.dic ibi glo.i.detractoꝛ.differũt autẽ
in fine.nã detractoꝛ intẽdit denigre famo ꝓximi
vnde illa mala de ꝓxio ꝓfert pᷣcipue ex qbepximꝰ

filia inuidie ſ̃m Bꝛe. Et pᷣt deſcribi
ſic ꝙ ſuſurratio ẽ locutio mala occul

—— — d —

— —.C — —— — .„⸗Y„„

wü
aut
ſun⸗
del
eto

ſta
gig
ten
ue

ſibi
tee
gre
dia
lab⸗

ber⸗

e

XXgAPirali ℳ½
“ infamari poſſit vel ſaltem diminui eius fama. ſignũ bꝰmalor diſplicẽtie ſi ꝑmiſitdiuidi⁊ ſein
i BSuſurro ait Inte dit amicicis ſepare ſm glo:in di in paſſiõe coapꝰ pꝛiũ ⁊ apini latꝰ no tf pmiſit
ducci t%ills q& &s puer xxvl. Suſurrone ſub diuidltuicz eis. ſignificat ecciaz. Iñ diretr mi
8 tracto iurgia vqeſcut. ꝛiõ ſuſurro ralia mala de lutes.-lõ ſeinda es Jo. xix. Er vno vᷣbo ſuſurro⸗
e ꝓximo ꝓfert q pnc g ip̃ᷣm anunũ cõmouere audi nis ſequit aliqñ tanta diſcoꝛdia ꝙ rota vna pa⸗
“l entes. m illud Ecci. xxylij. vir pctõ: ↄturbabit eria deſtruet. Demũ ſiẽ pacifici qui.ſ.pacẽ q̃r ũt
i amicog.· ? in medio pacẽ hnciũ immitter immi⸗ ponere int diſcoꝛdes vocant᷑ fil dei. Dat. v. qꝛ
id ciciꝗ. ⁊ Iſið. dicit in li.echi.ſuſurro de ſono locu ſcqʒ imitãt dei filiũ qͥ nos ſimicos pacificauit pfi
nt riõis aſpellat᷑.qꝛ nõ in facie alic?ſʒ iaure loqt de ſuo eterno. Ita ecõtra ſuſurrões dicẽdi ſtfilij dia
Nn trahedo.inq;tũ qdem ſuſiro malũ dicit ð alio boli qͥ qrit hoĩes deo inimicari. Et vt dicit beda
e S2 detrahere. Szʒ in hoc differt a tractoꝛe qꝛ m Qui ſocietatẽ frnitat aliq̃ diſcoꝛdie peſte cõma⸗
ſt intedit ſimpłr malũ dicere.ſʒ quicqd ſit illud qad culãt deũ ꝓdũt.xi.q.iij.abijt.vñ ſũt ſiles iude.⁊
it poſſit aim vniꝰturbare.ʒ aliũ etſi ſit ſimpłr bo⸗ in.c.iiuſtũ.ðꝛ ꝙ hoi religioſo.i.bono.parũ dʒ eẽ
eng nũ.ſed aparẽs malũ inqntũ diſplicet ei cui dꝛ.· inimicicias alioꝝ ñ exercere.łnõ augere male lo
Puch Eſt ant de ſe moꝛtale.quia ꝑ illud infertur nocu qndo niſi eas ẽt exringuere bñ loquendo ſtudue
l mentũ notabile primo. „ . ruuuu— ê.
e ſuſurratione ait F. I. Becudu malu quod .5. m.
men põ. Aduerſũ me ſuſurrabãt oẽs ini:mei.aduer. generat uſurratio ẽ qꝛ tollit aĩciciã hoim ad iui
kli me cog.ma.mi.hic ſcʒ ſuſurro ðꝛ ẽt bilinguis Et cem exqꝗ ẽt guitas hꝰpcti oñdi qꝛ tollic amiciciã
he rõ eſt ſᷣm tho.ꝙ cũ ai cicia ſit int duos nititer ſu; qð Smagnũ bonũ ⁊ ncẽriũ ĩ vita iſta. Un ðꝛ ecciĩ
ai⸗ ſurro ex vtraq; ꝑte aiciciã rũꝑe.Et iõ duab lin/ xi. Amico fideli nulla eſt cõparatio.Eſt ãt ncca⸗
nͤſe guis vtit ad duoſ.vni dicẽs malũ de alio ꝓpt᷑ qð riũ hr̃e amiciciã ꝓpter q̃tuoꝛ rõnes. Cle autẽ ſoli
iz 82 Ecarruᷓ. Suſurro ⁊ biliguis maledictus ðꝛ Ecẽs uij.Solꝰeſt qui nõ hʒ amicũ aliquem.
Irno erit.Et ſumi? ⁊ p id eſt.Et ſubdit᷑. ultos eniz Pꝛimo rõne virtutis habeneee.
dee⸗ turbauit amicos. Monſtruoſuʒ eẽt in nata hbfe Scvo rõne vtilitatis cõmunicande.
tom duas liguas cũ nullũ aĩal hẽat duas linguas ni Tertio rõne vnitatis ↄuande.
Ss ſi pens.ſᷣm opinioeʒ vulgi. Nec eni ſᷣpens habz Quarto rõne cõis neceſſitatſu lende.
Id duas liguas. ſʒ viðꝛ ꝙ heat ꝓpter velocẽ ei mo Quãtũ ad pᷣmũ nccriũ eſt cuilibʒ hr̃e vtutẽ eo p
Rü tũ vñ ſilis eſt tal ᷣpenti venenoſo ꝑ quẽ diabolꝰ virtꝰ bonũ fac hñtẽ ⁊ opꝰeiꝰbonũ reddit Cuilibʒ
ſi locutẽ ad tollendũ aiciciã hois cũ deo. vñ ſitis aũt nccriũ ẽ eẽ bonũ ad ſalutẽ ↄſeq̃ndã. Sʒ ami
en eſt ſuſurro diabolo qͥ figuratꝑ inimicũ ſuꝑſemi⸗ ciciaẽ virtꝰ ł reducibil ad vtutẽ.Et aicicia ſit
ü nan tẽ ʒyʒaniã in medio tritici.Mat.xiij · Tria virtꝰ moꝛal ꝓbat᷑ex hᷣ ꝙ virtꝰ oſiſtit in medietate
Lbün⸗ aũt mala facit ſuſurratioo. q̃ m roeʒ eſt Sʒ ĩ cõi ↄuerſatiõe hoim tam in fa
ſee Pꝛimo excludit beniuolentiã diuinalem. ccis qᷓ; in di ctj oꝑtz qd qlibzʒ ad vnũquẽq; ſe hẽat
vctſn Scdo tollit amiciciã humanalem. vc decz. Et hᷓ fac aicicia ſeu affabilicas q mediuʒ
minen Tertio includit nequiciãõ moꝛtalem. er untr acitork ſKeikltaſi. E ſi⸗ pʒ qðᷣ ſi nt⸗
kiu MQudtum ad Paum um. §. II. lis eiꝰ.qꝛ ſic iuſticia dar uuie ie ran
ie dicit Salo./ pucer. vi. Sex ſunt q̃ odit ðs ⁊ ſepti/ cicia cuilibet reddit ꝓpoꝛtionale. Sʒ in bᷣ differt
Keit mũ deteſtat?᷑ aia eiꝰ.Ocłos ſublimes ⁊c.ꝓ ſeptio qꝛ iuſticia ꝓpe attẽdit ðᷣbitũ nccitatex aliqᷓ obli
4 aũt põit eũ qͥ ſemiat ĩter frẽs diſcoꝛdias.hic ẽ ſu gatõe. Sʒ aicicia attẽdit debituz hoeſtat/ qð eſt
nle ſurro.Et ad idẽ fac̃ qð dicit ſapia increata q̃ eſt mag ex ꝑte vtuoſi qᷓ; ex ꝑte altiꝰ. Cũ ei hõ ſit aial
ich dei filiꝰ. ꝓuer.viij. Arrogãtiã ⁊ ſuꝑbiã ⁊ viã puã rõnale ſociale.ſic nõ pᷣt bñ viuere ĩ ſocietate ſine
Mhpc, et os biligue deteſtoꝛ. Impoꝛtat ãt deteſtatio ali vxtute.ita nec ſiñ delectatõc.Et iõ ex qͥdaʒ debito
edenie Iqd pluſq; odiũ cõe.ſ.ꝙ ñ pᷣt pati illð qð quis dte natali hõeſtat obligat᷑ ad hvt alijs ↄdelectabilit
deiteg 1 adan ſe videre. Et ſic pʒ ꝙ hoc vitiũ excludit ab viuat. niſi ꝓpt cãm aliquã necce ſit alios ↄtriſtare
— aia beniuolẽtiã dei.ita ꝙ ðs illũ ñ diligit ad ſalu cũ.ſ.amici defectuoſa cõmittũt. qꝛ tũc rephẽden
treem eternã. Sʒ maiꝰmalũ ſeu dãnũ hò pati ñ pt diſeſ̃m vᷣe amicie rõnẽ. Quia gᷣ ſuſurratio q̃rit
nn cũ oĩa bona q̃ hẽmꝰ ex beniuolẽtia dei héamus. aiciciã tollere ⁊ vᷣtutẽ imittere diſcoꝛdias ⁊ liti⸗
W MWerito ãt dei filiꝰſuſurronẽ ðteſtat᷑. qꝛ ↄrius ẽ gia. ¶ñ ðꝛ ꝓuer. xxvi. Suſurrone ſubtracto iur
det ſibi in oꝑib ſuis lã dei filiꝰvenit.⁊ vſq; ad moꝛ gia ↄqeſcũt. Scðo ẽ nccriũ hr̃e aĩciciã rõne vtili

uont tẽ crucis laboꝛauit vt filios ði qui erat diſꝑſi cõ tat còicande. qð ſicꝓbat᷑.Si illð qð ẽ ex inclina

juͤn gregaret in vnuʒ vt ðꝛ Joh.xi. ⁊ vt diſſoluat oꝑa tiõc natali e nccriũ.multo magjillð qdð ẽ ex aſſi⸗
rocorn diaboli. vt dicit Jo.in.ĩ.ca.ſua.c.iij. Sʒ ſuſurro milatõe ſpẽi.ſʒ aicicia ineſt ym natura generãtiſ
ſcood laboꝛat vt aĩcos ↄcoꝛdes ab iuicẽ diuidat ⁊ diſj ad gemitũ qð pʒ ꝑ bñ ficia qꝗᷣ ſt ſigna aicicie nõ ſo
T pergat ſilis lupo qͥ rapit ⁊ diſpogit oues Magig luũ in hoiby ſʒ et in alijs aialibo ⁊ volatilibo qͥ v
ginun vigenẽ ſuſurrones diſplicere xpo q qui corp eix maãifeſte appet ſtudiũ lõgo tꝑe adhibʒ od educa/
iget crucifixer̃t. Nã xpᷣs magis dilexit eccli q; coꝛpꝰ tionè ꝓlis.gᷓ maxie nccia aicia illa qẽ hoim ad
ieſv⸗ ſuum.qꝛ ꝓ eccia moꝛtẽ coꝛꝑis ſuſtinuit.Apoc.i. inuicè ꝓp: ſilitudinẽ nare ſpci. Et h̊ ꝓbat᷑ p locuʒ
,. Lanit nos.qꝛ ſcʒ ſumꝰeccia.a pctis nr̃is.in ſan a minoꝛi.ſ.ꝑ qðᷣdã ſignũ aicie ie qð iuẽit in oibo
zt guie ſuo. ſ. pmoꝛte effuſo. diuidũt at vnitatẽ coꝛ homibo natatr.ſ.familiaritat z beniuolẽtie.qꝛ ſi
vn tꝑis xp̃i.i. eccie ſeu fideliũ ꝑ ſuſurratõem. vñ etin adq erneosde qᷣb minꝰ viðꝛ natalr impendimus
1, 9
C

Citulus vm.

bñficiavł obſeda q̃ ſt amicicie ſigna.ſiẽ qũ ignoti

⁊ pegrini declinãt a via recta eos ab erroꝛe vie re
uocamꝰ.⁊ iter rectũ oñdimꝰ⁊ dirigimꝰ.⁊ qñ ca/
dũt erigimꝰeos.ad oñdendũ ꝙ oĩs hõ ſit natalr
amicꝰoi homi ⁊ familiares. vñ ea q̃ ſunt natalit᷑
bona oibo ſunt nccria.q̃le bonũ ẽ amicicia. Ptʒ
etiã 5 auicruſpaͤli. bain alijs aialibo ẽ ini⸗
lcian vt apparet ꝑ ſigna amicicie q̃ ſunti
anet ſamilk drainer Auune Fuates aliquẽ in alto ſtatu. Scðo ẽ amicia vti

eis.puta qꝛ aſſimilãt᷑.qꝛ ↄuerſant᷑ qͥꝛ obſequunt᷑

eo ꝙ generãs tꝑs magnũ adhibet ad educatiõeʒ

7 * 8

gẽiti.mlłto mag ẽ aicicia natalit᷑int᷑eos qͥ ſt vniꝰ

gent adiuicẽ. inq;tũ cõicãt in ↄuictu.i moꝛibj.i
obſeqᷣis. Idẽ pʒ ex dicto cõi.Nã amatoꝛes hoim

laudamꝰqᷓi umplẽetes łꝑficiẽtes illð qð ẽ hoĩ na⸗

tuale.vel id ad qð nat᷑a incliat cõis.l.amicicijs.

Et hãc tollit ſuſurro.Et iõ ðꝛ ecci.xxviij.Ois ſu
ſurro maledictꝰ erit Lertio ẽ nccriũ hr̃e aĩciciã
rõne pac⁊ vnitatis ↄſᷣuãde qð ſic ꝓbat᷑.Illð ẽ ne

ceſſariũ hr̃e qð maxie ẽ ↄuatiuũ ciuitat ⁊ cõita

tis.⁊ vitare eiꝰ oppoſitu.ſʒ int oia aĩcicia eſt pac
⁊ ↄcoꝛdie vnitat ↄſuatiua.qð pʒ ex exẽꝑlo ⁊ rõe
Exẽplo qꝛ legiſlatoꝛes mag ſtudẽet ad aiciciã int᷑

toꝛcs qñq; iuſticiã int᷑mittũt.puta.i peis inferẽ⸗

dis ne amicicia excludat᷑ ne diſſenſio oꝛiat᷑. vnde

qꝛ ↄcoꝛdia aicicie aſtſimilat᷑.qꝛ ſcʒ ↄcoꝛdiã legiſla

tores maxĩe appetũt.ↄteptiuã at ciuiũ marie re⸗
pellũt qᷓi inimicã ſalutcitatis.iò aicicia maxie ĩ⸗

ter oĩa ẽ nccria.pʒ h̊ idẽ rõne.ſ.ꝑ cõꝑatiõeʒ ad iu tciam.i. derare coꝛp 1de 1
6 is actõibo.⁊ patiũt᷑ defectꝰmłtos indigẽt aicicia
ad ↄplendũ ſuas actiões ⁊ ad ſubueniendũ ſuis
dcfectib.ꝓpter qð oꝛabat Ps. Ne ꝓpijcias me in

ſticiã q̃ maxie viðꝛ ncẽria cõitati ł ciuitati totalłr
argiendo.Illud qͥ̊ hico nõ indiget᷑ altero.ſʒ econ
uerſo magẽ nccriũ.ſʒ amicicia hita q;tũ ad oẽs

nõ eẽt nccria iuſticia q̃ hbĩta adhuc cẽt aĩcicia qrẽ

da.qð ſic declarat᷑.qꝛ ſi aliq ſtamici in nullo idi⸗
gent iuſticia ꝓpe dicta.Et ratio hꝰ ẽ. qꝛ ſi aliqui
vel ẽt oẽs citatis hoĩes ſtamici oĩa hñt q̃ſi cõia.
cũ amicꝰqlibet ſit alter ipᷣe.nõ ẽ aũt amicicia ad

ſeipᷣm ſʒ aa Calteꝝ.ſʒ ſi ſit iuſticia nibilominꝰin

digẽt aicicia ad inuicẽ. Et iõ ſi iuſticia eſt nccria
qð dic Aug.in li.de ci.dei.cũ aliter reſpublice nõ
poſſint diu ſubſiſtere.multo magis aicicia q̃ ſiñ
luſticia cẽ pᷣt.Et qꝛ ſuſurratio tollit h bonũ ami
cicie.admonet apls.ij.ad Ro.xij.di. Ne foꝛte ſu⸗
ſurratões.inflatões.ſeditões ſint i vob.vbi glo.
ſuſurratões.ſ.ſeminãtes diſcoꝛdiã.vñ ⁊ ↄ amici
ciã. Quarto hjĩ̃e aiciciã eſt nccriũ rõe nccitatis
ſupplẽde.Qð ſic ꝓbat᷑ Illð ẽ nccriũ hr̃e qͥ nccitati
vel indigẽtie oĩim ſubuenit᷑.hoc ãt fit ꝑ amiciciã
Qð ãt ꝑ aiciciã ncc̃itati oim ſubuẽiat pbat᷑ ex ſex
generibo vel ↄditõniba hoĩm.qby eſt vtił ⁊ nccria
amicicia. Eſt enĩ nccia ⁊ vtil diuitib.pauꝑib
iuuenib ſenibo.tribulatis ⁊ ꝑfectis ſeu felicibꝰ.
Pꝛio qͥdẽ amicia ẽ vtił ⁊ nccria diuitibo.⁊ h̊ du⸗

pliciter.quo ad cõicatõem bonoꝝ ⁊ q̊ ad ↄuatõ

nẽ eoꝝ.Et qᷓ;tũ ad pᷣmũ ꝙ ſit nccaria pbatur ſic
Illð eni ſine q̊ͥ nullꝰeligit viuere ẽt hitis⁊ pntib

omib neceſſarijs ad vitã ẽ ſumme ncẽriũ.ſʒ hᷣ̊ ẽ

ſcom bñficiũ.pᷣcipue ꝙ diues vel pnceps vel po⸗
tens impẽdit alijs.qꝛ nulla ẽ vtilitas bonoꝝ foꝛ
tune ſi ex his aliqͥs nulli bñfaciat bñficiũ fit ma⸗

rie ⁊ laudabiliſſime ad amicos.ꝗqᷓ amicicia q̊ ad

cõmunicatõem ⁊ diſtributiõem bonoꝝ diuitibꝰ

eſt ncẽria. Quantũ ad ſcoᷣm.ſ.cõſᷣuatiõem bo
noꝝ eſt nccria amicicia diuitib.qꝛ bõa foꝛtune
ſine amicis ↄſᷣuari nõ pñit.⁊ qꝛ foꝛtuna q̃nto eſt
maioꝛ tãto ẽ minꝰſecura.qꝛ plłes hʒinſidiatoꝛes

Et iõ qꝛ q̃nto qͥs maioꝛ eſt in bonis exterioꝛibuſ
ranto ẽ inſtabilioꝛ niſi cõtineat᷑. Siẽ ⁊ maxia ar⸗
boꝛ indiget multis fulcimẽtis ⁊ radicibꝛ a natu
ra ꝑatis.⁊ ſiłr amici ſtſicẽ virtutes naturales cõ⸗

les ⁊ nccria pauꝑibo.ꝗllð eniʒ ad qð qs ↄſurgit ĩ
foꝛtunijs eſt maxie nccriũ.ſʒ paupꝑes hoies refu⸗
giũt ad amicos.eo ꝙ' eſtimãt diuites eẽ pauꝑta⸗
tis eoꝝ refugiũ ſingulare.In anguſtijs eni cõꝑa

bat amicꝰ ait ſalomõ.Uñ ſequu in oĩ infoꝛtu⸗
. mo ami ſunt vtiles ⁊ ncerij.
etiã amicicia eſt nccria. Hui

ertõ iuuenib⸗
1 . rõ eſt.qꝛ in iuueni⸗
bus abũdat ꝓnitas ad peccandũ ppter ↄcupiſcẽ
tiã delectionũ queẽ̃ in eis.ᷣm illð Geñ.viij.ſenq

ſus eni homis ⁊ cũcta cogitatio ꝓna ſt᷑ ad malũ

ab adoleſcètia ſua.Et ecci xi. Adoleſcentia ⁊ vo
luptas vanã ſũt.Cõiũgit voluptatẽ adoleſcẽtie.

qꝛ iuuẽtꝰ hʒ młtã ꝓnitatẽ ad ea. Iſta ãt vitas ad

maluʒ ꝑ aicos religatur.ſ. exhoꝛtatõibo.ↄſilijs ⁊

rephenſibo.vñ ꝓhibẽt a peccado. Quarto ami⸗

cicia eſt nccria ſenibi.puiꝰrõ ẽ. qꝛ illis q indigẽt

reuerẽtia ⁊ carẽt naturali potẽtia.valʒobſequiũ
famulat.ſed ſenes ſũt hmõi. Nam ſenes ꝓpt re⸗
uerentiã que eis debet᷑.⁊ ꝓpter naturalẽ impoten

tiam.i.ꝓpter debilitatẽ coꝛꝑis ex q̃ deficiũtĩ ſu⸗

tꝑe ſenectutis.⁊ cũ defecerit virtꝰmea ne dereli⸗

gquas me dñc.ꝗᷓ ⁊c. Hec areſto.viij.ethi.c.i.⁊ be.

Tho. ⁊ alber.ſupᷣ illo loco inſcrip. Quinto ami

cicia eſt vtił ⁊ nccria tribulatis eo ꝙ illi qͥ ſũt in
triſticia alleuiatõeʒ qᷓndã ſentiũt ex pñtia amico

rũ ↄdolentiũ eis.Ex pñtia eĩ amie magnitudo
vel guedo triſticie alleuiat᷑ qð ꝓbat ꝑ ſiłlitudines

Siẽ eni pondꝰque qð ſolꝰvnus poꝛtat.alleuia?᷑

ex ſocietate alteriꝰ.ſecũ poꝛtãtis.ſic onꝰ triſticie

leuiꝰ.⁊ meliꝰ fert vnꝰſi alius ſecũ ferat.ſᷣm illub
Salaciũ eſt miſeris ſocios hr̃epenaꝝ.Quãuis

eni triſticie illiꝰquã tribulatꝰpati? nũe ro ꝑtem
amicñ aſſumat.aſſumit tñ ꝑtẽ qᷓ;=tũ ad cãm duʒ
ꝑtẽ dãni ſubijt amicus ex q̊ triſticia oꝛta eſt.vłꝑ
cõpaſſionẽ ſᷣm illð.ij.Coꝝ.xij.Quis infirmat᷑et

ego ñ infirmoꝛ ⁊c.Dũ eni qͥ tribulatvidet amicãũ

ſuũ pᷣſentẽ.⁊ de ſua triſticia ↄdolentẽ minuit᷑ do⸗

loꝛſuus.Conſolat etiã tribulatꝰ ab amico viſiõe

cius.ſᷣmone ⁊ opere. Areſtotiles ⁊ btũs Tho.in

ſcriptis ibi. Serto eſt neceſſaria pfectis.id eſt

illis qͥ ſunt in ſummo.i. pfecta etate.qð ſic pꝛo ⸗
batur.Quocunq; fuerint homines potentioꝛes
ad agendum in vita actiua.et intelligendꝑ in vi

ta contẽplatiua.illud eſt neceſſarium ad vitam.·

Sed amicicia eſt huiuſmodi ¶ uius ratio eſt qꝛ
nullus quantũcũq; perfectus eligeret viuere ſo⸗
litarius etiam ſi omnia alia bona haberet. eo ꝙ
homo naturaliter eſt animal politicum.et ſocia
le aptus cõuiuere alijs ⁊ ↄueniẽtius virtuoſis ⁊

pfectis a quibo adiuuat.⁊ in actione vitc actiue.

„“u — — —

Plum
wa
publie
honit
tabile

N
4

0

dum q̊ð vnus no videt vel põt alius videt ⁊ põt

et in actõe vite cõtemplatiue q̃ntũ ad doctrinaz

et diſciplinã cum ab alio adiuuot᷑. Scienduʒ tñ
ꝙ cũ dicũ amicicia eẽ neceſſaria etiaʒ felicib ſeu

pfectis.intelligendũ eſt de felicitate vite pᷣſentis
Nã de pfectiõ ẽ ſeu felicitate patrie nõ eſt nccẽria

amicicia hoĩm. q̃ ntũ ſcꝭ ad nccitatẽ btitudis.

2 ratio eſt, qꝛ ille qͥ totà plẽitudinẽ ſue btitudis

ſeu ꝑfectionis hʒ in vno nõ indiget alio Sʒ bea
tus in patria hbʒ totam plenitudinẽ ſue ꝑfectõis
in deo.Uñ non indiget amiacia cuiuſcunq; alte

rius. Uñ et dici᷑ Sapᷣ.vij. Uener̃t aũt mihi oia

bona ꝑiter cũ illa/.diuia ſapientia q̃ conſiſtit in
clara dei viſione ⁊ ↄtẽplatione.facit tamẽ ad bñ
eſſe beatitudis patrie amicicia ſeu ſocietas ſctõ⸗
rum inuicem ꝑpfecte ſe diligentiũ.Et ſᷣm hoc põt

intelligi illud Boecij.ſcʒ nulliꝰ boni ſiñ ſocio eſt

iocũda ⁊ ꝑfecta poſſeſſio.ſ.qᷓntum ad pꝛemiuʒ ac
cidentale patrie. Sʒ loqndo de felicitate ſeu ꝑfe
ctione vite pᷣſentis.tunc eſt neceſſaria amicicia.
nõ quidẽ amicicia q̃ fundat᷑ ſuper delectabili.vł

ſuꝑ vtili.ſed amicicia q fundat᷑ ſuꝑ honeſto ſeu

virtutibo. Et rõ hꝰ inter ceteras eſt qꝛ ad fclici
tatẽ ꝑtinet ꝙ felix delectet᷑ in oꝑe virtutis.Et qꝛ
nõ poſſumꝰdelectari niſi in eo qð cognoſcimus.
Magis aũt poſſumꝰ ſpcculariꝓximos noſtros

quã noſipſos.⁊ etiã actõnes ꝓximoꝝ qᷓ; noſtras

quia vniuſcuiuſq; iudiciũ in ꝓpꝛijs magis defi⸗

cit ꝓpter pꝛiuatũ affectũ quem habet quilibʒ ad

ſeipᷣm. Et ideo oꝑtʒ ꝙ felici ſint delectables ope
rationes bonoꝝ viron ⁊ contrarie ↄtriſtabiles
ſicut muſicus delectat᷑ in bõis melodijs ·ſic felix
gaudet in bonis operibo amici.⁊ ſic indiget ami
cicq8. B ðJ

—
Ow

n bõis melodijs ſic felix

Zertio ſuſurratio F. I.

includit in ſe nequiciã moꝛtalẽ.⁊ eſt contra pᷣce/

ptum dñi dicencis Leui.xix. Non eris crimina
toꝛ.⁊ ſuſurro in populis. Crimiatoꝛ dicitur qui
publice accuſando vel ↄuiciando pctã alijs im/
onit. Suſurro aũt occulte vt dictũ ẽ̃. Et qꝛ no

tabile nocumentũ ꝑ hoc vitiũ infer pximo.ideco
eſt moꝛtale ⁊ guius de ſe qᷓ; detractio. Ratio hꝰ

eſt ᷣm btũm Lho.ſcða ſcðe.q.lxxuij.art.ij.quia

peccatũ in ꝓximũ tanto eſt Suius qᷓnto ꝑ ipſum
maiꝰ nocumentũ infer ꝓxio. tanto aut nocumæ
tum eſt maius q̃nto maiꝰ eſt bonũ quod ꝓximo
tollitur.ſicut maius bonũ eſt vita homis.qᷓ; di/
uitie q̃ oꝛdinãtur ad ſuſtentandũ vitã.⁊ iõ guiꝰ
eſt homicidiũ ꝑ qð tollit᷑ vita homis quã furtuz
vel rapina ꝑ quã tollitur ſubia tꝑalis ſeu diuitie
Inter cetera vᷣo exterioꝛa bona peminet amieug
qꝛ ſinñ amicicia nullꝰviuere põt.vt pʒ ꝑ vbinwii

ethicoꝝ. Et qꝛ bona fama q detractõeʒ tollit᷑ a

poc marie nccria eſt vt hõ ydoneus ad amiciciã
habeat᷑.Et iõ ſuſurratio eſt guius pctm q; detra
ctio vel ↄtũelia.qꝛ amicꝰmeliꝰẽ qᷓ; honoꝛ.⁊ ama
ri magis qᷓ; honorari ſᷣm ppᷣm in. viij.ethi. Qus⸗
uis eni detractoꝛ aliq̃ndo dicat maioꝛa mala q;
ſuſurro.tainen qꝛ grauitas peccati attendit᷑ er fi

—

tio que intẽdit tollere mains bonü.

ne magiſq; er materia ideo eſt grauius ſuſurra,

¶Eaplm. v. deerultanone in aduerſis pxini.

rultatio in nduerſis
pꝛoximi eſt qͥnta filia inuidie. ⁊ pꝛo
pPinquitatẽ haber ad crudelitatemꝰ
ſeuicĩã que virtuti clemẽti: opponit᷑ Naʒ crudeł

—r—r

exultat in penis alteriꝰ.ipᷣa etiam crudelitas erx

odio ⁊ inuidia ꝓcedit vnð de ipᷣa crudelitate hic
bꝛeuiter dicendũ. Eſt aũt crudelitas m Se/
necã atrocitas animi in exigẽdis penis.Eſtautẽ
dꝛñtia inter crudelitatẽ ⁊ ſeuiciã.⁊ diuerſa vicia

ſunt. Pꝛo quoꝝ declaratõe ſciendũ ſᷣm Tho. ſe.

ſe.q.clix art.i. Nomẽ crudelitatis a crudelitate
te ſumptũ viðꝛ.Siẽc aũt ea q ſunt decocta ⁊ dige

ſta ſolent hr̃e ſuauẽ ⁊ dulcẽ ſapoꝛẽ. ita illa q̃ ſunt

cruda hñt aſpeꝝ ⁊ hoꝛribilẽ ſapoꝛẽ. Clemẽtia ãt
impoꝛtat qᷓndã lenitatẽ ſeu dulcedinẽ animi per
quã qᷣs eſt diminutiuꝰ penaꝝ.vnð crudelitas ei

oponit vtivitiũ ꝑ qð qs excedit mẽte in penis in
ferendis. Epicheya qͥdeʒ q̃ ẽ ꝑs iuſticie.alio noie

equitas ðꝛ penas debitas ex defectu cõmiſſo di⸗
minuit ſᷣm tñ ꝙ rõ dictat: vt ad tollendũ ſcanda
lũ ⁊ hmõi.Sed ipᷣa dulcedo affectꝰ ex qua bõ ad
boc inclinat᷑ ꝑtinet ad clementã.ita ⁊ ecõtra ipe
cxceſſus penaꝝ q̃ntũ ad id qð exterius agitur ꝑj⸗

tinetad iniuſticiã. Sed quantũ ad auſteritateʒ
animi per quã quis pꝛomptus eſt ad agẽdas pe
nas pertinet ad crudelitatc.ſicut etiã differt mi

ſericoꝛdia a clementia.eo ꝙ ad miſcoiam ꝑtinet

aliene miſerie ſubuenire ꝑ beneficij collationeʒ.

ad clementis vo miſcriã diminuere ꝑ penaꝝ di⸗
minutocʒ.ita differt imiſcðia a crudelitate.qꝛ ꝑ
immit᷑icoꝛdiã nõ ſubuenit qͥs miſerie ꝓximi da⸗

do bñficiũ cũ dʒ ꝑ crudelitate adauget miſeriaʒ

pene vltra debitũ rõnis. Tamen ꝓpter ſimilitu⸗

dinẽ rõnis.harũ virtutũ ſcʒ clementie ⁊ miſcõie

quia vtraq; refugit ⁊ abhoꝛret miſeriã alienam
ſumi?᷑ vnaꝓ altera. Et ſic ẽt vitia eiꝰ gria.ſimi⸗
ſericoꝛdia ⁊ crudelitas ſumũ ſepe vnppzo alio.

Differt etiã ꝓpꝛie ſumendo crudelitas p, feritate

Nã nomẽ ſeuicie ⁊ feritata ſilitudine feraꝝ acco
pit᷑ que eti ſeue dicũtur. Hmõi eni a ialia nocẽt
homibo vt ex eoꝝ coꝛꝑibo paſcant᷑. ni ex aliq̃ iuſti

cie cã cuiꝰ ↄſideratio ad ſolã rõnẽ Ntinet.Et iðo

ꝓpꝛie loqndo feritas vel ſeuicia te pᷣm qð aliqᷣs i

penis inferẽdis nõ ↄſiderat aliqquã culpã eiꝰ qui

punit᷑ ſed ſolũ hͥ qð delectat᷑in craciatu hoĩm.et
ſ̃ inorine ſub vitio beſtialitatł. ã talis paſſio nñ·
eſt hũana ſʒ beſtial ꝓueniẽs v ex mala ↄſuetudi

ne. vel ex coꝛruptõe nature ſic ⁊ alie beſtiales affe

ctões.Sʒ crudelitas attẽ dit culpã in eo qͥ puni
ſed excedit modũ ĩ pi nizdo. Et iõ crudelitas dif
fert a ſeuicia ſeu fe itate.ſicut malicia bumana a
beſtialitate.vt dicit᷑ in.vi.ethic.Et ſicut crudeli⸗

tas que eſt malcia hũana opponit᷑ clementie que
eſt virtus humana.ita ſeuitia ſeu feritas que eſt

paſſio beſt ialis opponit᷑ virtuti quã philoſoppꝰ

eroycanmi ſeu dominicã vocat.et ſcðõm nos pertt

nere videtur ad dona ſpirituſſancti.videlicet ad
don um pictatis.hic autem ſumitur crudelitas
large. Scuerus autem ſcõᷣm Iſid oꝛum in libꝛo
etbimologiaꝝ dicitur q̃ſi ſeuus et verus.quia ſi

7

.
”ꝗẽM

„*

ne pietate tenet iuſticiã in puniendo.⁊ ſᷣm Tho.

Non tñ ſimplr ſeuerus dicit᷑ ſeuus.qꝛ ſeuicia im
poꝛtat viciũ.ſeueritas aũt vᷣtutẽ. Sed dicit᷑ ſeuꝰ

circa vitatẽ ꝓpter aliquã ſilitudinẽ ad ſeuiciã q
nõ diminuit penas.ſed hoc agit ſeuerꝰcũ ratõne
ſcʒ vt nõ recedat a vᷣitate iudicij. De crudelitate

populi iudaici erga xpᷣm ait ps. Non ẽ recoꝛdatꝰ

facere miſcðiam.ſed ꝑſecutꝰ eſt hoiem⁊ mendicũ
⁊ inopẽ.ſ.xpᷣm. Suꝑ quẽ verſum Caſſiodo,.ait.
Sa equi hoĩem facit aut diuitiarũ ambitꝰ aut
uꝑbie odioſa iactantia. Pauꝑem vero ⁊ medicũ

inſequi ſola crudelitas facit. cuiꝰ nec honoꝛ qrit

nec abundãtia ſacultatis ambitur.hec ille.Oebʒ
aũt euitari crudelitas.qꝛ deo ⁊ hoibodiſplicet.⁊

de maxie laudat ex clemẽtia ⁊ mia.⁊ dʒ euitari.
I¶¶Uc circa ſubditos nõ exerceatur.

UVt circa ꝓpinquos nõ habeatur.
Ut circa afflictos nõ exhibeatur.

Quantum ad pꝛimum... I.

unpo

Sicut miſcðia ⁊ clemẽtia reddũt rectoꝛẽ amabi

lem ſubditis.qð ꝑ vtile ⁊ nccriũ eſt.ita inhũani
tas ⁊ crudelitas reddũt eũ exoſum. Uñ puer.xx ·
dici?. Miſcðia ⁊ vitas cuſtodiũt regẽ.⁊ clemen⸗
tia firmatthꝛonꝰ eius.Et ecẽs.vij.ca.dici᷑ Noli

eſſe nimis iuſtus.eſt qͥ perit in iuſticis ſua.Dicit

nimis iuſtꝰq eſt nimis ſeuerus in coꝛrigẽdo.cru
delis in puniendo. In archa aũt dñi fuit non ſo⸗
lũ virga aarõ ſed mana ſuauiſſimũ ad ſignifican
dum ꝙ in mẽte pᷣſidentis qͥ figurat᷑ n archam do
mini in q̃ lex dñi debʒ cõtineri.nõ ſolũ diſtrictio
nis ⁊ rigor iuſticie dʒ ᷣuari.ſed ⁊ mãna miſcðie
et clemẽtie vitando crudelitateʒ.Qð docet greg.
in.xxxi.moꝛa.ſic dicens. Sit rigoꝛ ſcʒ in rectoꝛe
ſed nõ raſberans. ſit zelꝰſʒ nõ imoderate ſeuiẽs
ſit pietas ſʒ nõ plꝰ expedit ꝑcens.ſic bonꝰ ille ſa⸗
maritanꝰin vulnerib ſauciati ad curandũ eum
immiſit oleũ ⁊ vinũ.nõ ſplũ moꝛtificatiuũ.ſed⁊
oleum leniciuũ.vt hr Luce.x. Etex h̊ ſeqᷣtur me
lius emẽdatio criminũ. UVñ dicit Ceo papa.Te
niter caſtigatꝰreuerentiã exhibet caſtigãti.Aſpe
ritas aũt nimie increpatõis nec coꝛreptiõem re
cipit nec ſalutẽ.di.xlv.cum btũs.Sed vt diẽ ſa⸗
emonpueri Oiſcana impioꝝ crudelia. Non
enim hñt miſcòiam⁊ cõpaſſionẽ hũane ↄditioni
Hiere.vi.rudelis eſt nõ miſebit᷑. Ueꝝ vt dicit

Baconiiſtle. ſeuere punitiõis

ine miſcia fiet illi qͥ nõ fecit miſcòiam.ſiẽ pʒ in
Abdonibeʒech rege.Nã captꝰ a filijs iſrł fuet᷑t ei
amputare ſũmitates manuũ ⁊ pedũ.⁊ vinclatꝰ
duct?eſt hierm.qui dixit. Septuaginta reges
erant quibo amputat/ſummitatibo manuũ et pe
dum a me comedebãt reliquias ciboꝝ que cade
bant de menſa mea.Sicut fecit ita reddidit mi⸗

hidominus. Judiẽc.i. Sicut ergo fuit crudelis

alijs.ita⁊ ipᷣeexrꝑtus eſt crudelitatẽ.Cyrus rex qͥ

fuit valde crudel delectabiliter fundẽs humanũ

ſanguinẽ cũ fuiſſet captus a regina damari cuiꝰ
filium ille occiderat. fecit ei caput amputari et

in vtrem ſanguinis immergi dicens. Sangui⸗

nem ſitiſti.ſanguinem bibe.ideſtſicut fuiſti alijs
crudelis. ita et erga te exercebitur crudelitas.

vt nõ parcatur tibi pꝛopter regiam dignitatem.
vt fieri ſolet. Gicut aũt rectoꝛ debʒ cauere ſibi a

crudelitate ⁊ feritate in factis erga ſubditos.ita

etiam in verbis nõ debet eſſe aſper ⁊ durꝰnimis
Nam ðᷣꝛ ꝓuer.xv. Sermo durꝰ excitat furoꝛem.

Qð verificatũ eſt in filio eius roboam in pnci⸗

pio regni ſui. Nam cũ ꝓpłs iſrł rogaret vt minue
ret ei auachen expenſaꝝ ⁊ exactionũ q̃ fuerant
ite a pr̃c ex cõcilio iuuenũ rñdit dure ppło
dicens. Minimꝰ digitus meꝰ groſſioꝛ eſt doꝛſo

patris mei.Pr̃ meꝰ inpoſuit ſuꝑ vos iuguʒ gue
ego aũt ſuꝑaddam.pater meꝰ cecidit vos flagelł

ego autẽ cedã vos ſcoꝛpionibo.iij. Reg.xij. Exq̃
duricia ⁊ crudelitate ſmonis ꝓpls receſſit a dño
et obedientia. Inſuper ⁊ Aman agagites qꝛ fuit
ita crudelis.qð ꝓpter odiũ ⁊ inuidia ad honoꝛẽ

mardochei doloſe ipetrauerat lr̃as a rege aſſue⸗
ro.ꝙ om̃e genꝰ iudeoꝝvbicũq; inuenireni certa
die expᷣſſa in litteris deberent occidi.de cuiꝰ cru

delitate beſter dixit araſuera. Pmot. crudelitas
redundat i regẽ. Heſter.uij.Et ipᷣe aſſuerꝰ de eo
ſcripſit amon genere ⁊ mente macedo a ꝑſarum
ſanguine alienꝰpietatẽ nrãm ſua crudelitate cõ⸗
maculãs ꝑegrinꝰ ſuſceptus eſta nob. Heſter.v.
Tandẽ crudelitas redũdauit in caput ſuũ. Naʒ

ad ſupplicatõem regine heſter reuocate ſunt litte
re ⁊ in grium mutate oꝛdinatõe facta ꝙ omnes

inimici iudcoꝝ qͥ illa die cupiebãt ⁊ intendebãt
occidere eos.ipſi occiderẽtur. Ipſe amon ex pᷣce⸗/
pto regis ſuſpẽſus in cruce alta.l.cubitis quam
pauerat mardocheo. Heſter.vij. Narrat etiam
Bꝛegoꝛius in qrto dialogoꝝ ꝙ quideʒ miles ex
moꝛtuis reuiuiſcens rhome retulit miłta que vi

dit in alia vita. ⁊ inter cetera ꝙ viderãt quendã
nomie p

petꝝ qui officialis fuerat ĩ curia romana
in fluuio fetenti in loco penali pᷣſſo magno põde

re ferri. ⁊ dictũ fuit ei ꝙ idcirco fuit illa penã pa

tiebatur.qꝛ cũ ex officio haberet facere aliquam

punitionẽc.nõ obedientia iniũ cti officio.ſed ma⸗
gis crudelitas ad n iendũ illuʒ trahebat.Con
1

feſſoꝛes quoq; ⁊ ↄſulentes in foꝛo conſcientie in

imponendis penitentijs. vel in allocutione ad
penitentes debent etiam cauere a crudelitate et
duricia ſᷣmonis niſi cũ expedit rõne obduratio⸗
nis hominũ quãdo dulcibꝰ monitis nõò mouen
tur vt ſecit ſtephanꝰ pthomartyr dicens iudeis
contra quos diſputabat.Dura cernice ⁊ incircũ
ciſi coꝛdibus ⁊ auribo.vos ſpũſancto ſemꝑ reſti⸗
tiſtis. Actuũ.vi.Primũ docet riſoſtomꝰ dicẽs
Si erramus modicã penitẽtiam imponentes.

nõne melius eſt ꝓter miſericoꝛdiã reddere rõnẽ
quam ꝓpter crudelitatẽ. Ubi paterfamilias lar
gus eſt. diſpenſatoꝛ nõ de hʒ eſſe tenax. Si deus

benignus vt quid ſacerdos eius vult videri au⸗

2

ſterus.xxv.q.vij.alligant. Et gregoꝛiꝰ dicit diſt.
l.conſiderandũ.ꝙ idcirco permiſit deus petruʒ
negare chꝛiſtuʒ vt in ſua culpa diſceret qualiter
alus miſereri deberet. Debent etiã vt ↄf̃uent bo
nam famã et conſcientiam cauere a nimia fami
liaritate cum mulieribo. Uñn auguſtinus.Qui fi
dens conſcientie ſue negligit famã ſuam nimis

.

—

irn,
gei

unn

Nnn

unn.
nzne
Nenu
ſfunn
epe
ctde⸗
ncye

voſae

i
ſitadio
ogenut
ren
Eiſhe,
glem
cban
Modito⸗
e de
onmn
Nuurci,
Ne. ,
i ſt;
meline
o
Ndier
dsdn
mranns

Gee

nhen
giri
muns
ngeft

en

ralig
lo n
hcda 44
nſana
R
odun,
hi

s

Etinni
norcfi
mdis
olnds,
gcre M
miusl
Gin
iden
ict

gul
tyfunh
nmin
wihi

* . .
crudelitas ꝑmaxi

curã nõo habet.ſ.in ꝓuidendo fideʒ nega
delitstem ſeu ius naturale.⁊ eſt infideli deterioꝛ

iunctũ.ſed ſibi retinuit ſʒ in capitec m
a moꝛte apparens ille miles ſibi. dixit Quare nõ

5

me ergo pentes dũ eis nõ ſub
uenit᷑ vel qð peius eſt du affligãtur. Un dicitur

PSꝛouerb. xi. Qui crudelis etiã pinquos abijcit
Sicut ad virtutẽ pietatis pᷣcipue ꝑtinet erga ꝓ

pinqe obſequioſum eſſe ⁊ ſubuenire ita ꝑ vitiuʒ
cru

elitatis vanegatur obſequia ⁊ adiutoꝛia de
bita vl irrogãtur ſupplicia.qð vtiq; eſt natura
lem inſtinctũ. Et iõ apłs dicit ᷣma ad Thimo.

v. Si qs ſuoꝝ ⁊ marime domeſticop.i. pinamn .

Et cõmuuiter tales male foꝛtunãrur etiã in hoc

ſeculo ſicut patʒ in Abſalone qui fuit ita crude

ideſt fi⸗

vt nõ ſolũ occideret frẽm ſuũ amon ſed ⁊ patrez

ſuum pijſſimũ dauid de regno expulit ⁊ queſiuit

——

occidere. Qui demũ fugiẽs depᷣlio eius exercitu

debellato tranſiẽs equcſter ſubter vnã quercum

remãſit ſuſpenſus per capillos capitis in ea.⁊ 4

Joab lãccis trãſfixusẽ i. Reg.xviij. Nero unpe⸗

Fatoꝛ quo nemo crudelioꝛ mreẽm ꝓpriã o ccidi fe
cit. vt erx curioſitate videret quõ ſteterat in vẽtre
matris qui demũ ſeipᷣm ab imꝑio expulſus occi
dit. Sed ſi maõ crudelitas iudicaret᷑a cũccis cũ
quis videret pꝛem vl mĩr̃em łfrẽm vel aliũ pſan
guineã in maximis penis detineri.nec in vllo ſe
poſſe iuuare.⁊ cũ poſſet multipir conſolari etre

frigerare negligeret. qnto inaioꝛ crudelitas eſt p
pinquos ſuos q ſibi bona ſua ex quoꝝ acqͥſitiõe

indebita vel nimia affectõe ſciunt vel ſcire pñt.⁊
veriſimilłr credunt eſſe in penis purgatorij q ma
xime ſũt ſuꝑ om̃s vite pñtis.⁊ nõ iuuãt eos oꝛa⸗

tionibo. elemoſinis.miſſis ⁊ alijs pijs ſuffragiſs

et quãto peiꝰ eſt legata ꝓ ſe facta nõ ſoluũt. Unð

ili nõ ꝑcipientes ſuffragiũ pꝑmanent in illis pe⸗

nis. clamãtes illud Job/xix. Mipemini mei mi
ſcremini mei.ſaltẽ vos amnici mei.q̃re ꝑſequimi

me ſicut deus. Unde tales ve necatoꝛes animaꝝ

„

mãdant excõmunicari ꝓpter talẽ crudelitatẽ.xiij

„

ꝗ·ij. qui oblationes. Et de quodã milite legitur

lo occiſo cognatꝰ auaricia ductꝰ nõ executꝰ ẽ in

nuit ſʒ in capite octo dierum

+

feciſti qð impoſui tibi. feciſti me manere i penis

vſq; nunc. ſʒ ĩpũitꝰ nõ euades. Nam ego hodie

ad celũ purgatꝰ aſcendo.tu vᷣo hodie ad inferna

deſcendes. qui ſubito moꝛtuꝰ⁊ dãnatꝰeſt Solũ
in hoc licʒ vti crudelitate ad ꝑntes qñ ſcʒ qs vo⸗
catur ꝑ inſpiratõem ad ſuiendũ deo ꝑ oteptum
mũdi ⁊ religionis ingreſſum.vt pt᷑ afflictõeʒ eo
rũ boc nõ pꝛetmittat. Nam vt dic Hiero. SOum
mũ genꝰ pietatjeſt in bᷣ eẽ crudelẽ. Maxim cru
gelitatẽ exercuit ꝓpłs iudeoꝝ xpᷣmi ſua paſſio
ne. Uñ cõquerit᷑ deipo ſuphᷣ ꝑ Hieremiã Treñ.
iiiij. dicens. Ffilia populi mei crudelis q̃ſi ſtrucio
in debto dedit vocẽ ſuã ↄtra me. Ffilia ðꝛ ſynago

——

ga ꝑ creatõem ⁊ ſpũalẽ curã quã de ea hẽbat deꝰ
Populi mei ideſt que ſynagoga ẽ populus me⸗

B .

quaſiſtructo qut ferrũ erudum comedit et de fl

lijs ſuis non curat.ſtridet foꝛtiter.ſic populꝰ iu

deoꝛum crudelis clamãdo contra xpᷣm. Et cum

pvlatus feciſſet eũ crudelr flagellari.vt ſcʒ hᷣ vi⸗

ſo crudelitas eoꝝ ceſſaret. magis ac magis cla⸗
mabant. rucifſige eũ crucifige eum. Unð⁊ pſal
miſta loquens in ꝑſona xp̃i ad patrẽ expꝛimit il⸗
loꝛũ crudelitatẽ per varias ſimilitudines dicẽcs

Eruea framea deus animã meam.id eſt vitam.

Et eſt oꝛatio ſᷣm ꝑtem ſenſitiuã.Framea eſt ſpa⸗

ta que cito incidit et tollit vitã.⁊ ideo multũ eſt

hoꝛroꝛi ex velocitate moꝛtquaʒ inducit. Sic et

ipſi iudei multa egerũt ad accelerandũ moꝛtem
eiuſ. Nam dabãt ei bibere vinũ myrratũ ſeu ace
toſum ⁊ ſymeonẽ angariauer̃t ad poꝛtandũ cru⸗

cem.ne fieret moꝛa ⁊ latus eiꝰtranſfixerũt Et iõ

de manu canis vnicã meã.i.vitã ſupple erue.Ca
nis auide rodit.vñ notatur auiditas iudeoꝝ ad
moꝛtẽ xpᷣi. Nam ⁊ qrebant euʒ capꝑe nõ ĩ feſto ne
a turbis defenderet᷑ ⁊ barrabam dimitti petier̃t

et pylati volenti eũ dimittere dixer̃t. Si hüc di⸗

mittis nõ es amicꝰ ceſaris. Salua me ex oꝛe leo

nis qð eſt anial ferũ.⁊ cũ rugitu inſilit ad deuo

randũ vſq;ʒ ad oſſa.Et iudei cũ magnis clamori
bus poſtulabãt vt crucifiget᷑.⁊ vſq; ad oſſiuʒ fra

ctionẽ afflixert occidẽtes Et a coꝛnib vnicoꝛniũ

humilitatẽ meã. Unicoꝛnis eſt aial ferox ⁊ indo⸗

mitũ.qui habʒ coꝛnu duriſſimũ in fronte. q̊ aia-
lia tranſfodit ⁊ occidit.⁊ ſic duriciã ⁊ obſtinatõ

nem iudeoꝝ ſignat in moꝛtẽ xpᷣi.quia a nlło po⸗

tuerũt flecti a crudelitate eoꝝ. Sʒ de ſua crude⸗/

litate puniti ſunt crudeliter. Naʒ exterminium

terribile ſecutum eſt de genere illo deſtructa ci/
uitate ⁊ multis milibs hoim moꝛtuis fame ⁊ bed
lo.reſidui venditi.diſperſi ſunt per oꝛbem.

Zertio crudelitas exex.i

cetur ad afflictos cũ.ſ.quis nõ compatitur eis
ſubleuat.ſed potius inſultat vł affliccõem addit

Sñ cum phacce filiꝰ romelie rex iſidel occidiſſet

miſi de iuda centũ viginti milia in die vna tempoꝛeꝛ
qui cũ dimiſiſſet cognoto ſuo.qð in caſu q̊ͥ mo⸗ꝛ poꝛe
rerctur ĩ bello 7 infideles ad qð ibat ſuũ qqndam
equũ venditũ in elemoſinã largiret᷑. ⁊ in illo bel

achas regis iuda om̃s viros bellatoꝛes pꝛopter
peccataeoꝝ inſr̃ ducẽta milia mulieꝝ pucroꝛuʒ
et puellaꝝ ceperunt filij iſrael de fratribo ſuis.ſ.

de iuda infinitam pᷣdam ⁊ adduxerũt in ſamari
am voletes eos ſubijcerc ſeruituti ex magna cru
delitate.vnde ꝓpheta quidam repᷣhendit eos ex
parte dei dicens. Ecce iratus dominꝰ ↄtra iudã
pꝛopter peccata eoꝝ tradidit eos in manꝰ vas.
Occidiſi illos atrociter ita vt in celuʒ pertinge

ret crudelitas veſtra.Inſuꝑ filios iuda vulti vo

bis ſubijccre in ſeruos ⁊ ancillas. Peccaſtis enĩ

ſuꝑ hoc domino deo veſtro Sed audite conſili
um meum. Reducite captiuos quos addurxiſt
⁊c̃.quod et fecerũt refocillantes eos et dimitten
tes redire in terram ſuam. ij. Paralipo. xxviij.
Et greg.dicit ꝙ ñ debet a nobis flagellatis addi
afflictio.ne nos culpe quod abſit offenſa reſpici⸗

.„

at. vij.q.i.Cum percuſſio. Pꝛoterea pꝛohibuit

dominus in veteri lege filio s iſrł comedere ſan/⸗

guinẽ animaliũ in figurã vt auerteret eos a cru

delitate hoꝛrenda effuſiõis ſanguinis bumani.

2

Eadem rõne ꝓhibuit eos comedere aĩalia ſuffo⸗

cata vel ſtrangulata.qꝛ in tali moꝛte multũ affli

gũtur aĩalia.phibuit in ꝑticulari cõedere grifũ.
qð animal eſt infeſtũ hoibo ⁊ equis in deteſtatõʒ

crudelitat potẽtũ erga ſubditos.ꝓhibuit⁊ ede
re vulturẽ.qð aial inſeqtur exercitũ bellantiũ vt

de cadaueribo moꝛtuoꝝ paſcatur.ꝛ ſigficat cru⸗
delitatẽ eoꝝ q ꝓcurãt bella ⁊ ſeditõces vt inde lu
crent᷑. In nullo eni genere hoĩm reꝑit᷑tanta cru⸗
delitas ſiẽ in ꝑtialiba adeo vt nõ ſolũ crudeliter
occidãt. ſed ẽt occiſum minutatim in fruſta di⸗

ſcerpãt.⁊ aliqñ comedãt quo nil crudeliꝰ. Pꝛo⸗
hibuit ẽt dns coquere hedũ in lacte mr̃isvłauẽ
caꝑe cũ pullis.ad inducendũ illũ ꝓpłm ad pieta⸗

tẽ et vt auidũ ad crudelitatẽ.dũ eſſent aſſueti ad

bmòti. etiã circa anialia bꝛuta. vt dic b. Tho.pꝛi
ma ſcðc.q.c.Dicit ẽt Hiero.qꝙ accepiſſe pauꝑibꝰ

erogandu ⁊ eſurietib plurimis illð reuare om

miũ pꝛedonũ vincit crudelitatẽ. xij.p ij. Gloria.
Oñ ſcʒ quis qrit imittere cariſtiam emens vl re

tinẽs victualia nõ ſibi nccria. Sciendũ tñ ꝙ licʒ

videat᷑ multis crudelitas punire reos ad moꝛtt

—

et guiter punire crimia.nõ tñ crudelitas ſed iu⸗

ſticia ⁊ caritas eſt. Uñ hiero.ſuꝑ vſa.Non ẽ cru⸗

delis qꝗͥ crudeles iugulat ſʒ crudeł patientibo eẽ

videtur. Nã latro ſuſpẽſus pati bulo crudelẽ iu⸗
dicẽ putat.xxiij.q.v.non eſt. Hinc⁊ augꝰ. Quid

crudele moyſes mãdauit aut fecit cũ comiſſum
ſpiſpin ſancte ʒelans viuo ⁊ vni deo vo ſubdi
tũ eſſe cupiẽs.poſtq; ↄquit ad fabꝛicandũ ydolũ

deſfluxiſſe ⁊ colendu in paucos vindicãs gladio.

et in pᷣſenti ſalubꝛiter terruit.⁊ diſciplin in po⸗h

ſterũ ſanxit. Nam cũ nulla crudelitate ſʒ maſ di

lectiõe feciſſe qð fecit qͥs nõ in eiꝰ dbis agnoſcit

oꝛantis ꝓ pctis eoꝝ ⁊ dicent Aut dimitte pplo

hocpeccatũ aut ſi nõ dimitt dele me de libꝛo vi

te.Sic apłus nõ crudolit᷑ ſʒ amicabilr tradidit

hoiem ſathani in interituʒ carnis.vt ſpũs ſaluꝰ

ſit.xxiij.q.v.⁊.q.iiij ca. Ipſa pietas. Ideʒ ait.v.
q.v.non oĩd⁊.c.nõ HH Moleſtus ẽ me⸗
dicꝰfurẽti frenetico.⁊ pr̃ indiſciplinato filio.ille
ligando.iſte cedẽdo.ſʒ ambo diligẽdo Si auteʒ
illos negligãt.⁊ ꝑire ꝑmittãt iſta potiꝰmãſuetu⸗
do crudelis eſt.Et aug dicit in regula de occul⸗
tante pecm alteriꝰ qð dʒ manifeſtare ꝑ ſiłitudieʒ
occulti moꝛbi coꝛꝑalis.Nam ſi frat᷑ tuꝰvulnꝰ hʒz

— 5

in coꝛꝑe qð velit occultare dũ timet ſecari Non

ne crudelłr a te ſileret ⁊ mißicoꝛdi

videtur ꝓcedere ex odio ad deum.iõ
de ipa hic agẽedũ. Põt aũt ſic deſcri
bi ex vᷣbis Ambꝛo.qꝙ eſt vitiũ q̊ attribuit᷑ deo qðᷣ
ei nõ ↄauenit.vel remouet᷑ ab eo qð ei ↄuenit.vt ſi
dicat᷑ de eo aliqͥd impoꝛtãs defectũ. puta qð ñ ſit

iuſtus.vel qð nõ ſit omipotẽs ⁊ hmõi. Eſt autez

contra acrũ fidei qᷣ eſt ↄfeſſio credendoꝝ. Un ad
infidelitatẽ ꝑtinere viðꝛ.qð ex verbᷣ apli elici pt.
dicentis de ſe.i.Lhimo.i. Prius fui blaſphemꝰ
7 ꝑſecutoꝛ.Et ſubdit. gnoꝛãs fecii icredulitate

mes. Pro huiꝰ declaratiõe ſciẽdũ ᷣm.b.tho.ſe. .

,R

Quicquid eni e J de?. 2
vo creature qðẽ dei ꝓpriũ.eſt ipᷣm deũ facere ideʒ

tur dðs in ſcti

ſe.q.rxiij.artiẽ primo. Qð nomẽ blaſphemie im

poꝛtare við: qᷓndã derogatiõem excellẽtis boni

tatis ⁊ pᷣcipue diuine.Deus aũt vt dicit dyoni.ẽ

ipᷣa eẽntia bonitatis.Uũ quicqd deo puenit per

tinet ad bonitatẽ ipſiꝰ.⁊ quicqᷣd ad ipᷣm nõ ꝑti⸗
net. longe eſt a rõne ꝑfecte bonitatjq eſt eiꝰ eſſen⸗
ria.Quicũq; gvel negat alidqd de eo qð ei ouenit.
vel aſſerit de eo qð ei nõ ↄuenit.derogat boĩtati
diuine. Qo pᷣt ringere dupir Uno mõ ſm ſolaʒ
opinionẽ intellectꝰ.Alio mõ coniũcta q̃daʒ affe
ctus deteſtatiõe. ſicscõtrario fideſ dei ꝑficitꝑ di
lectionẽ ipius. Hmoõi aũt ðrogatio diuie bõita
cis vel ſm intellectũ tm. vel etia ᷣm affectũ. ſi cõ
ſiſtant in coꝛde tm erit blaſphemia coꝛdis.ſi ex⸗
terius ꝓdeat ꝑ locutiõem.erit blaſi phemia oris.

aliqᷓ dicũt qð ſuut tres ſpẽs blaſphemie Prima
cu deo attribuit᷑ qð ei nõ ↄuenit. Scõa cũ a deo
remouetur qð ei ↄueit.Tertia cũ attribuit crea
rure qð eſt ꝓriũ dei.m tho.vbi.S. Non ꝓprie lo
quendo iſte ſũt diuerſe ſpẽs blaſphemie.qꝛ attri

buere deo qð ei nõ ↄuenit vel negare ſeu mouere

ab eo qð ei cõuenit nõ differunt niſi ſim negatio

nẽ ⁊ affirmationẽ que diuerſitas hitus ſpẽs nõ
diſiũgit. qð autẽ id qð eſt dei attribuit᷑ creale ad

id ꝑtinere viðꝛ attribuitur ei qð ipᷣi nõ ↄuẽit
dei ꝓpriũ eſt deꝰ. Attribuere er
creature. Item ſciendũ ille qꝗᷣ loqtur ) deũ con
uicium inferre intẽdens.vt cũ diẽ ſit maledictꝰ

deus ⁊ hmõi.derogat diuine bonitati nõ ſolum

contra veritatẽ intellectꝰ. ſed etiã ſᷣm pꝛauitatẽ
volũtatis deteſtant ⁊ impediẽtis ꝓpoſſe dininũ

honoꝛẽ qð eſt ꝑfecta blaſphemia. Et ſicut lauda

is inqᷓntũ laudantunoꝑa eiꝰ qfacit
per ſcõs.ita etiã blaphemat᷑ in ſctis inqᷓntũ blaſ

phemia q fit ſanct redundat in deũ. Eſt aũt blaſ

phemia pctm̃ moꝛtale.ſᷣm tho.vbi ſupᷣ arti.ſcðo
Ex eo quod repugnat ⁊ cõtrariatur caritati dei⸗
quia ꝑ hoc derogatur diuine bonitati.Uñ ⁊ leui
ticixxuij.ðꝛ. Quicunq; blaſphemauerit nomen
dñi moꝛte moꝛiat᷑. Sed pena moꝛtis nõ infligit
niſio moꝛtali.Eteſt ) pꝛimũ vel ſcðm pᷣceptum
deca ogl. Uen eſt tamen ᷣm Thomã. ꝙ cum qᷣs
ex ſubita paſſione pꝛumpit in verba blaſphemie
nõ aduertens hoc qð dicit eſſe blaſphemiã. vt qꝛ
nõ cõſiderat ſigniſicatõem vᷣboꝝ.nõ eſſʒ tũc pec

catũ moꝛtlłe.ſed ſi aduertat hoc eſſe blaſphemiã

conſideras ſignificata verboꝝ. ex eo ꝙ ex ſubito

impetu ire boc faciat.vł er pꝛaua ↄſuetudinenõ
ꝓpter h̊ excuſatur a moꝛtali quis cito doleat de

cõmiſſo. ſicut necercuſat᷑ ab homicidij reatu qui

ex ſubita ira ꝑcutit pximũ.cet eſt iſtud Guiſſimuʒ

peccatũ. Et rõ eſt m A ho. vbi. S. art. iij. qꝛ blaſ⸗
pbemia opponitur ↄfeſii ne fidei.⁊ iõ bʒ Guita⸗

tem infidelitac.et aggrauãt ſi ſupucniat deteſta
tio voluntatis ⁊ adhuc mag ſi prumpat in ver⸗

ba.ſicut laus fidei auget᷑ per ↄfeſſionè et dilectio

nem. Unde cũ infidelitas ſit maximũ peccatum

hm genꝰ ſuũ.ita etiã blaſphemia.Uñ ⁊ glo. yſaie

rviij. dicit ꝙ om̃e peccatũ blaſphemie cõparatũ
euius eſt. et qutum quidẽ ad obiccta pcti juiꝰ

Et jjm h̊ blaſphemia ↄfeſſioni opponit᷑. Oð autẽ

Capitulu VII.

grauius eſt qᷓ; homicidiũ. qꝛ blaſphemia eſt dire

cte contra deũ.homicidiũ ꝓximũ Quãrũ vero
ad effectũ nocumẽti pᷣponderat homicidiũ blaſ
phemie qꝛ plus nocet. In guitate aũt pctĩ mag
attenditur intẽtio volũtatis ꝑuerſe q̃ videtur eẽ
maioꝛ in blaſphemia.cũ intẽdat nocumentũ ho
nor diuini qᷓ; in homicidio.de blaſphemia que
alio mõ ðꝛ maledictio.vt cũ ðꝛ.maledictꝰ ſit ðᷣs
ct hmõi.hr̃ ſupᷣ in capᷣ.de maledicis.in ti de ira.

De blaſohemia poteſt. F. I.

exponi illð pſalmi. Nolite extoller̃ in altũ coꝛnuũ
veſtꝝ.ſ.ſuꝑbiendo.Nolite loqui aduerſus deuʒ
iniqͥtatẽ ſcʒ blaſphemãdo.qꝛ ſcʒ ðs ↄfringit coꝛ⸗
nua ſuꝑbie ⁊ punit blaſphemoſ.Blaſphemat᷑au
tẽ ðs multipłr nõ ſolũ ab infidelibi.ſed ẽt a pplło
qui ðꝛ fidelis.⁊ freqnt᷑.De qͥ ipᷣe ↄquerit᷑ Jſa.lij.
Et iugit᷑nomẽ meũ blaſphemat᷑.⁊ hoc mulplr.
Pꝛimo blaſphemãt aliqͥ dei puidentii.
Scðo blaſphemãt aliqͥ dei potentiã.
ertio blaſphemãt aliqͥ dei iuſticiam.
Quãtum ad ptimũu
Blaſphemãt aliqui deipuidentiã qu deuũ
nõ hfe ꝓuidentiã de rebo ſeu actiba hũanis ſʒ oia
euenire homiby a foꝛtuna ⁊ caſu in q̊ꝝ ꝑſona di
cit Job. Circa oꝛbem celi p rambulat nr̃a auteʒ
nõ conſiderat. Uñ libꝛo.iij.de falſa ſapia de Epi
curo philoſopho ſic ait. Nidebat epycurꝰbonis
ſemꝑ aduerſa accidere.pauꝑtates laboꝛes exilia
caroꝛum amiſſiões.malos ↄ bonos eſſe augeri
potentia.honorib affici.videbat innocentia mi
nus tutã ſcelera impune cõmitti.videbat ſiñ de
letu moꝝ ſine oꝛdine ac diſcrimie annoꝝ ſeuire
moꝛtem.ſed alios ad ſenectutẽ ꝑuenire.alios in
fantes rapi.alios robuſtos interire alios ĩ ado
ſcentie floꝛe in maturis annis extingui in bellis
melioꝛes potius vinci ⁊ perire.maxime aũt cõ/
mouebat homies in pᷣmis religioſos guioꝛibus
affici malis his qͥ oĩno deũ negligerẽt aut nõ pie
colerent vel minoꝛa mala et incõmoda euenire
vel nulla.Et ſubdit Cũ hec cogitaret epycurus
earum reꝝ velut malicia indutꝰ.Sic eni cauſaʒ
rationẽq; videbatignoꝛãti.eſtimauit nullã eẽ ꝓ
uidentiã.nullãq; dei iuſticiaʒ. Hec ille. Sic ⁊ ſe
neca in tragedijs.poſtqᷓ; cõmendat deũ de regi⸗

mine ⁊ gubᷣnatiõe vniuerſi ⁊ oꝛdine reꝝ aliarum

conquerit ꝙ de rebo hũanis nõ viðꝛ curare dicẽſ
Cur idem.ſ.deus gutanea dece ſub ane
dera mũdi.libꝛata ſuos ducunt oꝛbes hominuʒ
minime ades ſecutus nõ ſollicitꝰ Faene bonis
nocuiſſe malis. Res hamanas oꝛdine nullo ſoꝛ
tuna regit.ſpergitq; manu munera teca.Peioꝛa

fouens. Uincit ſanctos dira libido.Fraus ſub⸗

limi regnat ĩ aula.tradere turpis faſces. Popu
lus gaudet.eodeʒ colit.atq; odit.triſtis virtus.

peruerſi tulit pᷣmia recti.caſtos ſequitmala vo/⸗
luptas.vicioq; potẽs regnat adulcer. Uñ ⁊ boe

cius in pᷣmo de philoſophica ↄſolatiõe in ꝑſona

hoꝝ ait.O ſtelliferi cõditoꝛ oꝛbis.qui perpetuo

nixus ſolio.rapido celũ turbine verſas ⁊c. Et in
infra.Omia certo fine gubernas. Solos hboim

.

cñt deũ

reſpuis actꝰ. Merito rectoꝛ cohibere mõ. am
cur tantas lubꝛica verſat foꝛtuna vices Pꝛemit
inſontes debita ſceleri noxia pena.ac ꝑuerſi reſi
dent celſo moꝛes ſolio Sanctaqʒ calcant iniu⸗
ſta vice colla nocentes. Latet obſcuris cõdita
virtus clara tenebr.Juſtuſq; tulit crimen iniqᷣ.
NMil ꝑiuria.nil nocet ipſis. Fraus mẽdacij com/
pta doloꝛe ⁊c̃. Sed p⸗t ipᷣe dicere q̃tidie qð ſeinel
incarnatꝰait iudeis. Quis de vob arguet me de
peccato. Johᷣ.viij.ſ.ignoꝛantie vel i mpꝛudentie
aut iniuſficie.certe nullꝰ.Et qð nõ poſſumꝰ dcũ
inculpare de aliq̊ vel arguere. ſed oĩa que fac bo
nis ⁊ malis. bñ facit triba rõnibus pᷣt oñdi ſᷣm
Johem dñici in ſermone.
Seeno hrer diuini oꝑis pfunditatẽ.
Scðo ꝓpter noſtre mentis toꝛtuoſitatem.
Tertio ꝓpt dei ſũmã rectitudinẽ ⁊ claritatẽ.
Primo eteni dico ꝙ nõ poſſumꝰ deũ arguere ꝓ
pter ſuoꝝ opeꝝ pfunditatẽ Sũt cni oꝑa dei taʒ
alta tam ꝓfunda qð nõ poſſumꝰꝑ nos inueſtiga
re.Et nõ ſolũ alta ſua oꝑa nõ poſſumꝰcompphen
dere. ſed nec minima ⁊ vilia valent a nob ꝑfecte
cognoſci Uñ q̃re granũ miilij ſit rotundũ ⁊ gnuʒ

oꝛdci oblongũ om̃s mũdi ſapientes neſciret di⸗

cere.Et ſimiliter q̃re gnũ frumenti ſit ſciſſuʒ ex
vna ꝑte ⁊ ex alia non nullꝰ ſapiens poſſet ſuffici⸗
enter rõnem aſſignare.et ſic circa quãlibet ꝑuaʒ
rem poſſent infinite moueri q̃ſtiões q̃s neſcires
explicare tanta abyſſum ſapie poſuit ðs in iſtis
ſuis creatur· Si g̊in iſtis creaturis inferioꝛibꝰ⁊
magis vilib eſt tanta pfunditas qᷓnto mag alie
res alte ⁊ pꝓfunde.Quò q̊ tu viliſſima creatura p
ſumis rephendere deũ.qre iſtũ fecit xpᷣianũ.illũ
iudeũ.illũ repꝛobat.iſtũ elegit.q̃re bonis mala⁊
malis bõa eueniũt. Uide miſer ne intres hoc pe
lagus.quia ſubmergeris.Et iõ dicebat apłs ad
Ro.xi.O altitudo diuitiaꝝ ſapie ⁊ ſcientie dei.
q; incõpꝛehenſibilia ſunt iudicia eiꝰ⁊ inueſtiga⸗
biles vie eius. Uie eius ſt oꝑa eiꝰ.⁊ hæ inueſtiga⸗
biles.i.nõ cognoſcibiles a nobᷣ in vita iſta ꝓpter
ꝓfunditatẽ eaꝝ.Hincet aug.querẽs q̃re dnis nõ
fecit ſigna in ro ⁊ ſydone.de qͥb dicit xpᷣs ꝙ ſi
facta fuiſſent illa ibi que fec ipᷣe in iudea fuiſſent
conuerſi.⁊ iudea in q̃ fecit illa miracla.nõ eſt cõ
uerſa ad penitentiã put ðꝛ Mat.xi.Dicit augꝰ.
Nam ſi rõne facti ꝓfunditatẽ iudicij eiꝰpenetra
re nõ poſſumus.manifeſtiſſime tñ ſcimus ⁊ veꝝ
eſſe qð ðs dixit.et iuſtũ eſſe quod fecit.xxiij.q.uij
Nabuchodonoſoꝛ.De tyris. Sca ratio q̃re
nõ poſſumus deũ inculpare eſt ꝓpter noſtre mẽ/⸗
tis toꝛtuoſitatẽ. Sumus eni oms toꝛti nõ recti
et diſtoꝛtũ ⁊ nõ rectũ ẽ iudiciũ noſtꝝ.⁊ iõ male

iudicamus.ſiẽ qui ponit baculũ in aq̃̊.ſibi viðꝛ

ꝙ ſit toꝛtus qui tñ nõ eſt.ſed defectus ĩ vſu tuo.
Et ſic oculus iudicat de rebi coloꝛatis ſᷣm qð ẽ
in eo.Dicunt philoſophi ꝙ lux ſiue pupilla occi
nõ eſt coloꝛata.nec vllũ coloꝛẽ debet habere in ſe
vt bñ videat res pꝛout ſunt.Uñ ſi in oculis eſſet
aliquis humoꝛ ⁊ poꝛtares añ eum pãnũ rubeuʒ
vł aʒurreum videretur tibi obſcurus.Sic eſt de
oculo noſtri intellectꝰ.qꝛ in eo eſt humoꝛ noſtre
concupiſcentie,. ⁊ malꝰbumoꝛ.ſ.cupiditat R

. / ,
/
— —

.,,

Juſs vellanne illi mala cõtingere q unẽ odimus
uli bona quẽ amamꝰ.et qꝛ nõ ſic euenit vt velle/⸗

mus.iõ male indicamꝰ de deo ⁊ dicimus deum

iniuſtũ.vel nõ hr̃e curã de nobis ⁊ ꝓuidẽtiã. Sʒ

remoue pꝛauũ humoꝛẽ ⁊ videbis recte.Sic fece
rũt ⁊ faciüt pᷣui dei.quia eni remouẽt a ſe amoꝛẽ
a rebus mòi.iõ viðꝛ eis ꝙ quicqͥd fecerit ⁊ faccit

recte ⁊ optime fac.⁊ ↄcoꝛdant ſe in oibus cuʒ vo
luntare dei dicẽtis illud ppheticũ.Omia q feci⸗

ſti no dñe in vo iudicio ſeciſti.q peccauimꝰ ti/
bi. er mãdatis tuis nõ obediuimꝰ.Sed pctõꝛes

et econtra. Sic dicimꝰ tribulatões pauꝑtatem.
infirmitatẽ eſſe amaras ⁊ malas.ſed ſᷣui dei op⸗

„

poſitum. Tertia rõ q̃re deũ inculpare nõ poſſu

mus. cſt qꝛ ipeeſt ſumma rectitudo ⁊ menſura
omniũ reꝝ. Uñ dicunt philoſophi ⁊ ſancti ꝙ q̃li
bet res habʒ mẽſurã ſuã.nõ dico ſolũ menſuraʒ

ſunt multe alie mẽſure ⁊ regule. Menſura calo

ris ſm ſapientes eſt ignis.qꝛ nulla res ẽ ita cali,
gda ſiẽ eſt ignis.⁊ iõ res tanto ẽ calidioꝛ.qᷓnto ma
gis appꝛopinq̃t caliditati ia Sie mẽſura om
eſt lux intenſioꝛ: omni
bus alijs lucidis.⁊ iõ oẽs alie res lucide habent

niũ lucentiũ eſt ſol. qꝛ ſol
mag appꝛopinq̃t ad lucẽſ olis. Sic mẽſura om
niu venaliñ eſt auꝑ.qꝛ ſᷣm ipᷣm mẽſurat᷑et ponit
pꝛeciũ rebus.lunc aũt ad ꝓpoſituʒ dicunt,ſan

cei ⁊ philoſophi ꝙ regula nre volũtatis eſt lex qᷓ
eſt conq; quidã ocul q habet dirigere volũtate,ʒ

Yerx aũt hũana pceſſit ab impꝑatoꝛe ⁊ ſua volun
cate.ſed ipᷣe fuit pctõꝛ vt ccteri homies. ⁊ iõ ali⸗
quãdo errauerũt in cõdendis legibe non rectis.
Opoꝛtet gᷣ ꝙ ſit vna volũtas ſi umma abſq; vllo

Pctõ ⁊ defectu. Et iſtaʒ dicũt oẽs eſſe volũtatem
Oiuinã.que nõ põt eẽ magis recta. et nulla recti
tudo ẽ ſuꝑ eã.Et ſic ignis nõ pᷣt ꝑdere ſuũ caloꝛẽ

et ſol ſuũ ſplendoꝛẽ.ſic volũtas dei q̃ regula oĩs
rectitudinid.nõ pᷣt effici toꝛta vel curua. ſeu ob⸗

liqua aut ĩiuſta.ſeu pꝛaua.vñ quicqͥd agit recte
et iuſte agit. Nos aũt in vita pñtiꝓpter pᷣuitatẽ

et cecitate intellectꝰnfi nõ poſſumꝰplene cogno
ſcere iſta. Sʒ in alia vita cũ videbimꝰeũ ſicuti ẽ.

aꝑte cognoſcemꝰ ꝙ oĩia q̃ facit ⁊ feẽ ðs.cũ maxia

ſapia ⁊ rectitudie fcã ſunt.⁊ qð ait Solo.Ecẽs.
ij. Cuncta fec bona in cꝑe ſuo.
ſus deũ iniqͥtatẽ.ſ.blaſphemaſ

* iniqtatẽ.ſ.blaſphemando ipᷣm tanqᷓ; nõ
hẽeat ꝓuidenri de hũanis. vel nõ recte puideat.

Muantu ad ſecundu .g. II.
Blaſphemant aliqui diuinã potentiã vt illi qui
dicũt. Deus nõ põt facere hoc łillud.ac ſi nõ eſſʒ

omipotẽs.cũ tñ dica?᷑ Exo.xv.Omipotẽs nomz

eius.Omia eni põt niſi qͥ impoꝛtãt defectũ ⁊ in
ꝑfectõem. vel qͥ implicãt dictiõem ſᷣm Tho. in
pᷣma ꝑte. Nam poſſe peccare vel moꝛi vel errare
⁊ hmõi nõ eſt poſſe.ſʒ impotẽtia. UVñn hiero. SoO

lus ðs ille omipotẽs eſt.ꝗ cũ omia poſſit hoc ſo⸗
lum nõ pᷣt cuiꝰpoſſe nõ eſt aliqd poſſe.ſʒ nõ poſſe

ſcʒ; peccare. de pe. di.ij. Sefi. Et idẽ dicit ꝙ cuʒ ola

poſſit ðs.hocnõ pc.ſ.virginẽ ſuſcitare pꝰruinaʒ

5 „ 2

P

udicãt ſicut infirmi quib dulcia amara vident

urã ab illa luce. et res illa eſt magis lucida q

xxxij.q.y.ſi paulus.Hoc enĩ implicat ↄdictẽem
ſczʒ ꝙ aliq̃ ſit coꝛrupta.⁊ virgo.i.non coꝛrugta. .
Poteſt igr ðs omia facere q vult. Sapᷣ.ij. Sub
eſt eni tibi poſſe cũ voluerÿ. Puniuit dñs pluri
mos blaſphemãtes dei potentiã. vt ptʒ in ſenna
cherib rege aſſirioꝝ.Cũ eni veniſſet in iudes, q/
reret cape hieroſolimã ciuitatẽ prineipalem vboy-
regnabat Eʒechias miſit nuncios Rapſacen ?
iſdã alios q locuti ſũt nõ ſolũ nuncijs eʒechieſ,
etiã publice ad ꝓplm ciuitatis qͥᷣ crãt in muris ei
ulitatis vt audirẽt ⁊a ebellarent ſe eʒechie vtra⸗
derẽt ciuitatẽ.⁊ ſe in maib ſennacherib.int cete⸗

ra diceteſ. Nõ te decipiat ðs tuꝰin q̊ ↄfidis dicẽſ

Non dabit hierlm in mau regis aſſirioꝝ Nũqd

eruerũt dij gentiũ ꝓplos qͥs ſubuerter̃t pres nr̃i.

Et ad ꝓylm dicebant. Nõ ↄturbet te eʒechias di

cens.Oñs liberabit noſ.Quis eſt ex oib dijs ter

13. ũn raꝝ q eruerit terrã ſuã de manu meavt eruat do
cauſaꝝ vt in panno.et ſextarioꝝ vt in bladis.ſ3

minꝰ.ſ.ðs veſter hierlm de mãu mea.Et ſic blaſ
phemabãt dei potentiã.quaſi nõ poſſet liberare
ceos ab ipᷣo. Eʒechias aũt rex ſctũs hõ ad oꝛõneʒ
confugit. ⁊ ad Iſaiã pphᷣam miſit vt oꝛaret deuʒ
ꝓ pplło.ui rndit Iſuias ex ꝑte dei loqᷓntis ð ſen⸗
nacherib. ui expꝛobꝛaſti⁊? quẽ blaſphemaſti et
ſuꝑ quẽ exaltaſti vocẽ tuã. Ad ſctm̃ iirl. Et infra

BDubpbia tug aſccdit ad aures meas.ponaʒ qcir
culũ in naribo tuis.⁊ frenũ in labijs tuiſ.⁊ redu
cam te ꝑ viã ꝑ quã veniſti.qð ⁊ factuʒ ẽ Nam in

yvna nocte ab angelo vni occiſa ſunt centũ octo⸗
gintaqnq; milia exercitus ſennacherib. ꝛ reüſus
ipſe in niniuen occiſus eſt a filijs ſuis in templo
dei ſui. Haben omia hec Iſa. xxxvij. ⁊. iiij. Regũ

xix. Petrus etia damian vt narrat Uincentiꝰ
in ſpeculo hiſtoriali. Ad ide ponit hoc excempluʒ
Duo amici ⁊ cõpatres in bononie ꝑtibo cũ diſcẽõ

berent in ↄuiuio allat? eſt gallꝰ.qð pulmentum
vnꝰcoꝝ arrepto gladioin fruſta deſecuit.tritũq;
piper cũ liquamine ſuꝑfudit. Quo facto alter ait
Pꝛoſecto cõpater ſic exꝑlicuiſti gallũ iſtũ vt ſcũs
petrus ſi velit reintegrare nõ poſſit.ui alterſſᷣ
intulit.plane nõ mõ ſi ſctũs petrꝰ.ſed ſi xpᷣs ipſe

imperet gallꝰ iſte in ꝑpetuũ nõ rrſurget. Ad bãc

vocem repente gallꝰviuꝰ cooꝑtus plumis exili⸗
uit.alas ꝑcuſſit ⁊ cecinit ⁊ plumas excuſſit.totũ
qᷓ; liquamẽ ſuꝑ eos qͥ veſcebant᷑ aſperſit. Ilico ſa

crilegi blaſphemi in aſpſionce piper lepꝛa perfuſi

ſunt.qꝗ plaga lepꝛe in poſteris eoꝝ hereditaria ꝑ⸗
man ſit vſq; in obitũ. Uñ in famulatũ ſubacti ſt᷑

bononiẽſis ecclie qͥ bti Petri inſigni vocabulo.
Nec ille. Nolite ̊ loqͥ aduſus deũ iniqtatem.

Muantu ad tertium . I u
Blaſphemant aliq dei iuſticis dicetes deũ inin
ſtum.cũ multũ affligit aliqs.⁊ crudelẽ. In qruzgzz

,—

ſona ait Job.xxx.Mutatus es mihi in crude

lem. cñ tñ ſit iuſtiſſimꝰ? clementiſſimꝰ.põ Juſtꝰ

dñns ⁊ iuſticias dilerit. equitarẽ vidit vult eius
hec eſt blaſphemia damnatoꝝ in inferno. Uñ oꝛ
Apoca xvi. Eſtuauerũt homines eſtumagno.x
blaſphemaueft nomẽ dñi hñtis poteſtatem ſuug

has plagas. Ubi dicit glo .· Qð in inſerno poſiti

qᷓuis ſciant ſep merito puniri.dolent tñ quoq

Gecin
meiſo
fealiter

Vinſpiri

ſterg
cltbtin
ritüſa
docto
Vier⸗
inſon
mum;
accpie
inita
ſancnn
tumn
1i.

infli

hum
moc
eijcie
ageb.
ſotrit
Ude
minie
lno
Wun

en.
C

S n

inſenn
ccir,
Nonwh
ene
hecheß
Worsscd
heyttnn
hinicne
dio dii
1 ſict
es f,
chiasdi

dister

wardo
tſicble⸗
lbem⸗
one
merde;
noͤſen
nuſter
tinffs
zzzor
rc
anin
oof
Uimen
Ntmi
golt
ſc
nitot

ſrse

in
msc,
ſta
frſn
ien
taltalut
jſuba!
woct
gtotm⸗

7

den mOM

—

Capitulũ VII.

deus habeat tantã potẽtiã ꝙ plagas eis inferat.
Pꝛo cuiꝰdeclaratõe dic̃ Zho.ſecunda ſecũde.q.
xiij.arti.iiij.Qð cum ad rõnẽ blaſphemie ꝑtinet
detcſtatio diuiue bonitatis illi qui ſuut in infer

no.retinent ꝑuerſam voluntatẽ auerſaʒ a dei iu
ſticia in hoc ꝙ diligũt eaꝓ qͥbus punuũt᷑ ⁊ vellẽt

eis vti ſi poſſent.et odiũt penas qꝓ hmõi pctis
inferũtur.⁊ dolẽt de pctis qͥ cõmiſerũt nõ ꝙ ipᷣa
odiant.ſed qꝛ pꝛo eis puniũtur.Et talis deteſta
tio diuie iuſticie eſt etiã eis interioꝛ blaſppemia
Et credibile eſt ꝙ poſt reſuꝰrectõnem erit in eis
etiã vocalis blaſphemia.ſic in ſãctis vocal laus

dei.Ex tali tamẽ blaſphemia non demere᷑.quia

in alia vita nõ eſt locus merẽdi vł demerẽdi.ſed

recipiendi ſᷣm merita. Uñ ſic in beatis bona eo/
rum oꝑa q;̃ ibi agũt nõ ſunt meritoꝛia ſʒ ꝑtinẽtia

ad pᷣmiũ btitudinis eoꝝ.Ita iĩ dãnatis mala eo
rum opꝑa vt blaſphemare ⁊ odire deũ ⁊ hmõi nõ
ſint demeritoꝛia.ſʒ ꝑtinentia ad penã dãnatõis
Qui g̊ blaſphemãt deũ vel ex tribulatiõiba repu
tantes iniuſtuʒ vel alio mõ officium ⁊ artem fa
ciunt damnatoꝝ. Unde multũ habebant de ſua
damnatiõe timere iudei quãdo audiebant deuʒ
blaſphemare.pꝛe hoꝛroꝛe ſceleris ſcindebant ve

ſtimenia ſua.vł claudebant aures ſuas ne audi

rent Nabuchodonoſoꝛ viſo miraculo.ſ.de eua⸗
ſione triũ iuuenũ Ananie.aʒarie ⁊ miſahelis de

foꝛnace ignis fecit edictũ eregni ſuum cum tñ

eſſet paganus.qꝙ quicũqʒ blaſphema
rum qui eſt deus noſter verus grauiter puniret.
Capim octauũ de blaſphemia in ſpi⸗
ritumſanctũ ⁊ ſex ſpeciebus eius.

Uia peccatuʒ blaſpbe

mie cõuenit in nomie cum pctõo blaſ/
L phemie in ſpm̃ſanctũ.⁊ peccatũ inui⸗
die cu infidẽtia fraterne gr̃e que eſt ſpẽs blaſphe
mieiĩ ſpm̃ſanctũ ⁊ odiũ dei cũ odio ꝓximi.qᷓ;uis
realiter ⁊ ſpecifice differãt.iõ nũc de blaſphemia
in ſpiritũſctm̃ bicagit᷑. Circa qð videndũ eſt qͥd
ſit. et quot ſpẽs eiꝰ.et quõ dicat᷑irremiſſibile.di
cit btũs Tho.ſe.ſe.q.xuij.ꝙ ð blaſphemia in ſpi
ritũſanctũ triplicit᷑ aliqui loquũtur.Antiqͥ eniʒ
doctoꝛes. ſcʒ Athanaſius Hylarins Ambꝛoſiꝰ
Hieronimus et Chꝛiſoſtomꝰ dicunt petm̃ eſſe
in ſpmſanctũ quando ad litteram aliqͥd blaſphe
mum dicit᷑ cõtra ſpm̃ſanctum.ſiue ſpirituſſctũs
accipiatur ꝓut eſt nomẽ eẽntiale conuenies toti
trinitati.cuius quelibet ꝑſona et eſt ſpiritus ⁊ ẽ

hemaret deũ illo

ſanctus.ſiue put nomen ꝑſonale conueniẽs vni
in trinitate ꝑſone.Et m poc diſtinguitk Math

xij. Blaſphemia in ſymſanctũ cõtra blaſphemiã
in filium homis Chꝛiſtus enĩ operabat̃ quedã
humanitus comedendo.bibendo ⁊ alia huiuſ/⸗
modi faciendo.Et quedã diuinitus ſcʒ demões
eijciendo, moꝛtuos ſuſcitãdo ⁊ hmõi.que q̃dem
agebat ⁊ ꝑ virtutẽ ꝓpꝛie diuitatis.⁊ ꝑ oꝑatõem
ſpirituſſancti quo ſᷣm hũ anitatẽ erat repletus.
Judei aũt pꝛimo dixerũt blaſphemiã in flliũ ho⸗
minis cũ dicebant euʒ voꝛacem potatoꝛẽ ⁊ hu⸗
iuſmodi.vt habe?᷑? Hath.xi.Poſtea blaſopema
uerunt in ſpmſanctũ.cũ opera que faciebat vir⸗

tute ſue diuinitatis.et virtute ſpũſſaneti attri⸗

buerant beelʒebub.⁊ ꝓpterea dicuntur blaſphe,z—
maſſe in ſpm̃ſanctum. Augꝰ.autẽ in libꝛo de ver

bis dñi. Accipit blaſphemiã ſeu pctũm in ſgim

ſanctũ p finali impenitẽtia.q ſq; quis ꝑſeuerat
in pctõ moꝛtali vſqʒ ad moꝛtẽ incluſiue.qð qaẽ

fit nõ verbo oꝛis tiñ ſed ⁊ coꝛdis ⁊ oꝑis.nõ vno

ſed multis.hoc aũt verbum ſic acceptũ dicitur
contra ſpm̃ſanctũ.quia eſt contra remiſſionem
peccatoꝝ que fit ꝑ ſpm̃ſanctũ qui eſt caritas pa⸗
tris et filij. Nec hoc dixit dñs iudeis q̃ſi ipſi pec
carent in ſpiritũ ſanctum. nõdum eni finałr erãt
impenitẽres.ſed admonuit eos ne taliterloquẽ⸗

tes ad hoc venirẽt ꝙ in ſpũmſanctum peccartt.

Et ſic intelligendũ eſt qð dicitur in Math. vbi
poſtq; dixerat dñs.Qui blaſphemauerit in ſpm̃

ſantu ⁊c̃. Subiũ git euangeliſta.quoniã dicebãt
Spiritũ immũdum habʒ.lli autẽ qui differũt
conuerſionẽ ſuam ⁊ penitentiã vſqʒ ad infirmi⸗

tates graues exponũt ſe magno periculo.huius
peccati finalis impenitentic qꝛ rara eſt. tunc ve⸗

ra conuerſio ad deũ.qꝛ nõ videtur moueri amo
re ſed timoꝛe ſeruili.qui nõ ſufficit ad ſalutem.

Opoꝛtet enim ait Aug.in libꝛo de penitẽtia.nõ
ſolum deũ timere iudicẽ.ſed vt anxietur ꝓ głia.

ideſt diligere gloꝛiã dei.Et ideo inqͥt ide. Hul⸗

tos ſolet deciꝑe ſerotina penitentia.de pe.di.vij
ꝑtotũ. Alij aliter accipiũt dicentes blaſphemiã
eſſe in ſpmſanctum qn quis peccat ↄ appꝛopꝛiaog
tum bonum ſpirituiſcõ.Ei attribuitur bonitas
ſicut patri attribuit᷑ potentia.filio ſapientia.vñ
peccatũ in patrem dicit᷑ peccatuʒ ex infirmitate.
ideſt ex paſſione peccautũ in filiũ pctm̃ ex ignoꝛa⸗
tia.peccatũ in ſpiritũſanctũ qñ peccatur ex cerꝰ
ta malicia.non ſolũ ex certa ſcientia.qꝛ hocetiaʒ
accidit i peccato ex infirmitate.ſed ex ipᷣa electõe
mali ꝙ poteſt contingere dupłr Uno mõ ex incli
natione habitus vicioſi qͥ dicit᷑ malicia.et ſic nõ
eſt idem peccare ex malicia qð peccare in ſpm̃ſan
ctum ſumẽdo peccatũ in ſomſanctum ꝓpꝛie pꝛo
ut eſt ſpeciale peccatũ.ſed large qð cõtingit fieri
ſᷣm ome genus peccati.⁊ hoc vtiqʒ aggrauat pec
catuʒ.ſed nõ eſt ſpeciale pctm̃ Alio modo peccat
per maliciã ex eo ꝙρ ροπptũ abijcitur ⁊ remo⸗
uetur id qð electionem peccati poterat impedi⸗
re.ſicut ſpes ꝑ deſperatõem.⁊ timoꝛ ꝑ pᷣſumptio
nem ⁊ hmõi. Hec aũt omnia que electiõeʒ pecca

ri pñt impedire ſunt effectꝰ ſpũſſancti in nobis.
Vnñ ſic peccarc ex malicia eſt peccare in ſpm̃ſan⸗

ctum.Et ſiceſt intelligendũ qð dicit magiſter in
ſcðo ſniaꝝ.di.xliij.ſcʒ ꝙ ille peccat inſpmſanctũ
cui malicia ꝑ ſe placet.ſ.abijciendo ꝑ contẽptuʒ
ea ꝑ que poterat ipediri a peccato puta cũ aliqe
intẽdit cõmittere aliqð pctm̃.⁊ occurrũt menti
aliq inſtigationes ſeu cogitatões timor vel ſpei
vel conſideratõis inoꝛdinationes peccati⁊ mi⸗
ſerie eius conatur ad repellẽdum tales inſtiga⸗
tiones contẽnendo easvt liberius⁊ effrenatius
peccet. Scðᷣm ꝙ blaſphemia in ſpiritũſanctuʒ
eſt ſpeciale genus peccatieideſt ſᷣm tertiam acce⸗
pt onem.videlʒ peccare ex malicia ꝑ contẽptum
eoꝝ que pñt hbominẽ impedire abeccara⸗ſ ſunt

6

*

ſex ſpecies huiꝰpeccati ſm magiſti ſententiarũ
libꝛo ſecundo.diſt.xliij.videlicʒ pᷣſumptio.deſpe

ratio.impugnatio veritatis agnite. inuidentia
fraterne gꝛatie.obſtinatio. ⁊ impenitẽtia. Et de
iſto peccato põt illud pſal.intelligi.Dixit dñs ex

baſan conuertã conuertam in pfundum maris
Nycolaus ð lyra exponit bᷣ de deſtructiõe hieru

ſalem ⁊ iudee in q̃ metropolis eſt hierim.i.prin

Apalis ⁊ caput illiꝰpuincie eſt ſita ex vna pte ſu⸗
per ioꝛdanæ.iuxta que eſt terra baſan.⁊ ex alia ꝑ
te habet mare mediterraneũ. Ueſpaſianꝰ igitur
miſſus a nerone imꝑatoꝛe cõtra iudeã que ſe re⸗
bellauerat impio romanoꝝ congregauit exerci⸗
tus hominũ ex vtraq; parte ſcʒ aliquos trãſeun

ces per terrã baſan.et aliquos ꝑ maread obſidẽ

dum ⁊ pugnandũ contra hieroſolimã. Dicit er⸗
gopſalmiſta ad hoc notandũ Dixit dñs. ideſt di

„*

uina diſpoſitõe factum. hoc eni dicere dei facere

eſt.conuertã.i.vertam ⁊ dirigã exercitus roma⸗

noꝝ venientes ꝑ terram baſan.⁊ conuertã ideſt

Dirigam alios exercitus eoꝝ in pfundũ maris.

ideſt ppfundũ mare.et vertam eos ſcʒ exercitus
cõtra hieruſalẽ ita crudeliter vt intingat᷑ pes tu

eſt habitantis in ea in ſanguĩe occiſoꝛum.

us 16
ideſt vt ambulãtes in ea intingat pedes ſuos in

ſanguine effuſo. Tanta eni fuit occiſio bm Joſe

phum vt huenirẽt ad decies centena milia occi
ſi ladio.et lingua canũ exinde intincta eſt etiaz
in ſnnguine eoꝝ lambentiũ ipᷣm ſanguinem ᷣm
mMoꝛẽ ſuum. Hec nicolaꝰ. Hoc autẽ cuenit illis

tantũ ſcʒ exterminiũ non ſolũ quia xpᷣm occide

Lunt,quia eis dimiſiſſʒ tantũ ſcelus ſi conuerſi
fuiſſent. ſicut indultũ fuitlongino roe
alijs penitentiby ſuꝑ hoc. Seqò qꝛ peccauerũt in
Piritũſanctũ pm tripliceʒ expoſitionẽ ſupꝛa po⸗
ſitam. Nam quãtum ad pᷣmũ attribuerunt beel
zebub principi demonioꝝ opationem miracto⸗
rTum. expulſionẽ ðmonioꝝ que chꝛiſtus inqntũ
homo faciebat in virruteſy antu⸗
ſecundã acceptõeʒ hſeuerauerũt in ſua ꝑfidia iu

dei nolentes credere in ehꝛiſtum vſq;
ger nolen e ag moꝛtez
incluſiue ⁊ ſucceſſoꝛes eoꝝ. Quantũ ad tertiam

. 31 fuerũt obſtinati impenitẽtes. inuidentes
aterne gfe⁊ inpußtes veritateʒ agnitã in ſcri

pturis de meſſia.et ideo merito ffuiſſime puniti
ſunt in b ſeculo. t erlã in inferno. Sed glbla in
ntinno ſic bꝛeuius exponit. ? etiã ad ꝓpoſiruz
Dixit dns. Ego cõuerram te vel alios bomies
ex baſan exiſtentes. Baſan interp̃tatur ſiccitas

yel confuſio.id eſt ex ſiccitate gr̃e ⁊ fuſiõe pctõ⸗

rum veniẽtes.⁊ cõuertam nõ ſolũ hos. a
in ꝓfundũ marexñtes homies deewrſſmas
er obſtinatiſſimos in pfundũ peccatoꝛuz exiſten
res qdð pꝑtinet ad pctmin ſpmſanctum. Et ita cõ
uertã te ad me vt pes tuus i.affectus inti nguat
in ſanguine chꝛiſti.i.affectum deuorõis habeas
ad chꝛiſti paſſionẽ. ⁊ ꝑticeps ſis fructus eius.ſ.
vYenlam ⁊ remiſſionẽ peccatoꝝ percipiẽdo. Dice
re autẽ dñi eſt facere.Et ſᷣm h̊ pnt tria notari de

peccato in ſpiritumſanctum.

Primum eſt e habet in ſe nimiã grauitatez. qꝛ
Dicitur in pfundun.f. Uitatez, qr

⸗

ſſſancti.Quantũ ad

Secundũ eſt ꝙ habʒ ad eam malicie pꝛeꝑabili⸗

tatem quia dicitur ex haſſan.
Tertium e ꝙ habet veniã ⁊ remiſſibilitatẽ.quia
dicitur Conuerrtam.

Quatum ad pꝛimum .F.I.

Status peccati dicit᷑ mare inquietudinẽ qduam

inducit. Unde dicit᷑ Jſaic.lvij. Coꝛ impij quaſi

mare feruẽs qð quieſcere nõ põt. Pꝛfunduʒ hu

ius maris eſt maxima ſuitas eius quam habet
in ſe peccatũ in ſpmſanctum. Unð dicit ſalomõ
ꝓuer.x viij. Impius cum in ꝓfundũ peccatoꝛum
venerit contẽnit.Et hoc eſt pꝛopꝛie ⁊ ſtricte pec⸗
catum in ſpiritũſanctuʒ.peccare ex malicia con
temnendo videlicʒ ⁊ abijciẽdo.ea ꝑ aus poſſet re
trahi a peccato. In ꝓfundũ ergo deſcendũt pec⸗
cantes in ſpm̃ſanctũ qð fit ſex modis ſeu ſpecie⸗
bus vt dictũ eſt. Quc ſpecies diſtinguũtur ſcom
remotionẽ vel contẽptũ eoꝝ ꝑ que poteſt homo
ab electione peccatiimpediri que ſunt vł ex par
te diuini iudicij vel ex parte donoꝝ eiꝰ.vel ex ꝑte
ipſius peccati ſᷣm Zho.ſe.ſe.q.xuij.arti.ij. Auer
titur hõ eni a pctõ ex conſideratiõe diuini iudi⸗
cij quod habʒ iuſticiã cum miſcðia.per timoꝛez
qui inſurgit ex conſideratõe diuine iuſticie punt
entis peccata homo retrahitur a peccato. Unde
Salomõ. Per timoꝛẽ dñi omis declinat a ma⸗
lo. Naturaliter eni quilibet hoꝛret penas. Cuʒ
enim cõſiderat ꝙ pꝛopter peccatũ debet puniri
a deo. ⁊ ſeueriſſime pena eterna.nec põt euadere
manus eius. Pꝛopter qð dicit apoſtolus ad he

bꝛeos.x.ꝙ hoꝛrendũ eſt incidere in manꝰdei vi⸗
uentis.Et deutero.xxxij. Non eſt qui de manu

mea poſſet euadere ait dominꝰ.ne incurrat in
penas eternas ſᷣm exigit dei iuſticiã caueat ſi⸗

bi a peccatis.Sʒ iſte timoꝛ abijcitur ⁊ cõtemnit

per illam ſpeciem blaſphemie in ſpũmſancium
ue dicũ pᷣlumptio que nõ conſiſtit in hoc ꝙ iu⸗
ſticia dei negetur coꝛde vel oꝛe.id eſt ꝙ credatur
ipſum nõ punire petã.quia hoc pertinet ad infi⸗

delitatem. Sed in hoc qð contẽnit ipᷣam conſi⸗

derationẽ diuine iuſticie puta cũ intendit aliqð
peccatũ ꝑpetrare.⁊ inſtigatmens eius et mouet
ad conſiderãdum iuſticiã dei punire grauiter ta

le peccatũ mens ipᷣa cõtemnit ⁊ conatur abijc-c.e⸗

re illam inſtigatseʒ timoꝛis quod tangi ex diui
ne iuſticie conſideratiõe quaũi ſibi perſuadendo
ꝙ nõ puniat vt liberius peccet.et ſic pᷣumit ve/
niam ſine penitentia adipiſci.vel gloꝛiã ſine me
ritis.et hec eſt ſecunda ſpecies peccati in ſpiritũ
ſanctũ. Cum tamẽ dicat regula iuris in.vi. Ue
nia nõ datur niſi coꝛrecto. ſcʒ ad penitentiã.Et
Aug. Ita impartit᷑ a deo largitas miſcðie ꝙnõ
deſerat᷑ ſeueritas diſciplie.de pe.di.i.oõ.neminẽ.
Et ſi liber hõ ambulãs ꝑ viã iuxta quã eſt fouea
ꝓſundiſſima. ꝓiecit ſe in eam. nõ eſt liber ad exe
un dũ niſi alterius adiutoꝛio.ita ⁊ in foueaʒ pec
cati qð ad infernũ ducit. liber eſt quilibet per ſe
ad intrandũ ſed nõ ad egrediendũ niſi deꝰ poꝛri
gat ei manũ gratie.Qð agnoſcens pſal.dicebat.
Emitte mannũ tuam de alto.eripe me⁊ liba me
de aquis multis ſcʒ vitioꝝ.qꝛ ſeʒ ꝑ me nõ valeo

ütper
heae
uſaͤn
khono
Kaper
Kage
Nuc
mnn
enunt
Cnde
ta
6,4
cnund
ue
Eude
NW
Annn
ann
Crc
ſncns
c
Gdun
gudun
moi
Uris
0ℳ
N
ie⸗
ladl
Ue⸗
nt
ihene
nhen
N.
mrit
dien

—

Capitulũ viI.

—

Hacpꝛeſumptõe videtur fuiſſe deceptꝰioachim

filius manaſie reg iuda. Cum eni vidiſſet pꝛẽm

eiꝰ manaſſen ꝑ płimos annos ſceleratiſſime vi

rxiſſe in genere mali vt ⁊ ꝓſaiam nobiliſſimũ pꝛo
phetarum. ſerra lignea ſecari fecerit. ⁊ ciuitateʒ

hierłm impleuerit ſaguie ꝓphaꝝ. et ydolatrare fe
cerit populũ ⁊ alia innumera mala.circa finem

regni ſui captiuatus recognouit ſcelera ſua pe/
nitentiam agens.et deus: indulſit ci.vt patet

quarti Regum.xxi.Eſtimauit ergo foꝛte iſte ſic
poſſe tranſire ĩ mũdo iſto vt male viuẽdo ꝑ mul
tum temꝑis poſtea ad plcituʒ ſuum ad peniten

tiam rediret. vł defacili deus ei ignoſceret vt pa

tri. Sed pᷣſumptio iſta decepit eum. Nam cũ vi
cijs eẽt deditus.ꝓpter malũ regimẽ eius fuit in

terfectꝰ a populo ⁊ male finiuit dies ſuos. Per
ſpem etiã que conſurgit in mente homiĩs.cx con⸗

ſideratione diuie miſericoꝛdie remittẽtis pecca
ta.et pꝛemiãtis bõa homo retrahitur a peccato

ſeu fr̃ſurgit a peccato. Sed hec ſpes ꝑ deſperatõʒ

de diuina miſcdia nõ ſcʒ ꝙ nõ credat deum velle
vel poſſe relaxare peccata quecũq; ad penitentiã
redeũdi.quia hoc ꝑtinere ad hereſim. ſed qꝛ ↄtẽ

nit talem cõſideratiõem vt cũ inſpiratio tangit

coꝛ peccatoꝛis vt deſiſtat ⁊ peniceat. cum deus

ſemꝑ ſit paratus recipere peccatoꝛẽ quẽcunq; re

uertentẽ ad penitẽtiam · abijcit ille ⁊ conatur ex
pellere illam inſpiratõem ꝑſuadens ſibi deuʒz nõ

ſibi ignoſciturũ aut ſaluaturũ eum ſed eẽ repꝛo

bum ⁊ dãnãduʒ vt ſic effrenatiꝰpeccet exq̊ dam⸗
nandus eſt. Et iſtud eſt peſſimũ omniũ maloꝛũ.
in quod incidit cayn cum dixit repᷣhenſus a deo
de fratricidio perpetrato. Maior eſt iniquitas

mea q; vt veniam merear. GBeneſis.iiij.Ped vt

dicit Auguſtinus.De nemine deſperandũ eſt qᷓ;
diu patientia domini ad penitentiã adducit.ſeu
dum eſt in hoc coꝛꝑe cõſtitutus vt dicit Leo pa
pa.xxvi.q.vi.Iſta enim eſt differentia inter ſpiri
tum vnitũ carni. et ſeparatũ a carne quia vnitꝰ
carni ſempꝑ eſt ſuſceptibilis penitentie.ſeparat⸗
nõ. Sicut enĩ libeꝝ arbitriũ homiĩs verti poteſt

a quacunq; virtute ad malũ declinãdo. Ita a q⸗

cunq; malo ad bonũ ſe cõuertẽdo. Quod expᷣſſe
dicit dominꝰ qui mentiri nõ poteſt.Eʒech.x viij.
In quacunqʒ die cõuerſus fuerit peccatoꝛ⁊ inge
muerit omniũ iniqͥtatum eius non recoꝛdaboꝛ.
Et leo papa in decretis de pe.diſt.i.c.multiplerx.
Miſericoꝛdie dei nec mẽſuras ponere poſſumꝰ
nec temꝑa diffinire.apð quẽ nullus patitur mo

ras conuerſio. Periculoſa igitur eſt deſperatio
v8t dicitur.ij. Reguz.ij. et magis qᷓ; pꝛeſumptio.

Ab vtraq; autẽ cauendũ eĩt nec ita pꝛeſumẽduʒ
de eius miſericoꝛdia tanqᷓ; mala nõ puniat.nec
deſperandũ de venia tanqᷓm conuerſis peccato⸗
ribus non parcat. Miſericoꝛs eni et miſeratoꝛ
dominus ⁊ iuſtus.ait pſalmiſta. Inter timoꝛeʒ

ergo ⁊ ſpem debemus ambulare. In cuiꝰfiguraʒ

dominꝰ mandauit in veteri lege Deutero.xxuij⸗
vt nõ ſumeret᷑ ꝛo pignoꝛe mola ſuperioꝛ vł infe
rioꝛ.vt ſic ſemꝑ ſecum habeat ĩ domo ſua. Mo/⸗
la ſuꝑioꝛ que cõpꝛimit materiã ne eleuetur ſigni
ficat ⁊ deſignat timoꝛẽ.quo quis cimendo diui⸗

nam iuſticiã mala punientẽ detinet eum ne ele⸗
uetur ⁊ pᷣſumat nimis de ſe vł de dei mificoꝛdis
Mola inferioꝛ que retinet materiã ne deſcẽdat
ſignificat ſpem que retinʒ mentẽ ne cadat in pꝛo
fundũ deſperatõis. Conterẽda autem ſunt pec
cata ꝑ doloꝛẽ inter vtrunq;.ſcʒ ſpem ⁊ timoꝛem

et ſeparandũ eſt furfur maloꝝ a ſimila bonoꝛũ

in oꝑibus noſtris per illa duo. Ex partevero do
noꝛum dei quibus retrahimur a pctõ duo ſunt
iſta.ſcʒ cognitio veritatis.⁊ auxiliũ interioris
gratie.Ex hoc eni quis cognoſcit veritatem cir⸗
ca aliquid fiendũ vel vitandũ.multum iuuatur
ad vitandũ peccatũ.ſicut econtra nõ cognoſcen
do nõ poteſt euitari malũ. Contra hoc auteʒ eſt
tertia ſpecies blaſphemie in ſpiritumſanctũ que
dicitur impugnatio veritat agnite.nõ cuiuſcũ⸗
q; veritatis.vt circa naturalia vł artificialia.vł

temꝑalia in litigijs.ſed impugnatõ veritatis ag

nite circa ea q̃ ſunt fidei ⁊ bonoꝝ moꝝ Si quis
conuictꝰratione alteriꝰ de aliquo ſuo erroꝛe cir
ca fidem ꝑpendẽs erroꝛẽ ſuum ꝑmanet ⁊ ꝑſeue/⸗
rat ad defendendũ ipſum ne videatur erraſſe.vł
etiam cũ perpendẽs ſeu inſtigatus vel illuſtracꝰ
aliquod eſſe peccatũ moꝛtale vt vſuram.foꝛnica
tionẽ et huiuſmodi.vt liberius peccet repellit et

abijcit illum inſtinctũ.vel etiã oꝛe defendit talẽ
erroꝛẽ quẽ cognoſcit falſum eſſe. Unde Auguſti.

dicit in libꝛo devnico baptiſmo.Qui contempta
veritatem vult ſequi conſuetudine aut cira fra⸗
tres eſt malignus quibus veritas manifeſtatur.
aut circa deum ingratus cuius inſpiratione re⸗
gitur eccleſia diſt. viij. Quod ſecundũ Thomam
pꝑtinere videtur ad pecc atum in ſpiritumſanctũ
Et Cipꝛianꝰ diſt.ea.cap.Conſuetudo dicit. Qui
poſt veritatem manifeſtatam in erroꝛe ꝑſeuerat.
pꝛudens et ſciens non iam in venia ignoꝛãtie pec
cat.pꝛeſumptione eni atq; obſtiſtinatiõe quadaʒ
nititur cum a ratione ſuꝑetur. Ad hanc blaſphe⸗
miaʒ deuenerunt ſcribe ⁊ phariſei qui cognoſcẽ⸗
tes vel de facili valentes cognoſcere chꝛiſtuʒ eſſe

meſſiam eis in lege ꝓmiſſum noluerunt credere

vel confiteri ſed contradicebant dicentes in Be⸗
elʒebub eum facere miracula.quibus oſtẽdebat
doctrine ſue veritatem.⁊ ſuam diuinitatem. Et
iterum Laʒarum reſuſcitatum ab eo voluerunt
occidere ad impugnandum veritatem ſue virtu
tis.⁊ hoc faciebant ne viderentur minus ſapien
tes.⁊ ne amitterent oblationes ⁊ decimas a po⸗
pulo.⁊ hn.õi.Aliud donum dei ꝑ quod quis re/
trahitur apeccato eſt gratia diuina. Juſtificati g
tis per gratiam ipſius. Ro.iij.Gꝛatia eni dei qͥs

iuſtificat. i.de impio fit iuſtus.⁊ ꝑ ipᷣamvitat pec

catũ.Et qᷓ;uis gr̃a ⁊ veritas ꝑ chꝛiſtũ facta ſit.vt
ðꝛ Jo.i.ALñ hoc fuit mediãtib donis ſpũſſcti qͥ ð
dit hoĩbo. Sicut aũt ↄtra virtutẽ ẽ ipugnatio vi
tatis.vt dictũ ẽ.ita ⁊ ↄtra gram. Eſt ⁊ quarta
blaſphemia in ſpm̃ſccm̃ q ðꝛ inuidentia fraterne
gre.q̃ in hoc differt ab inuidia q̃ eſt vitiũ capitale
qꝛ inuidiaviciũ capitale facit dolere ⁊ ↄtriſtari ðᷣ
bonis ꝓximi inquãtum ſecundũ eſtimationẽ in⸗
uidentis falſam hñt diminuere honoꝛẽ ⁊ reputa
tionẽ eiꝰ. Sʒ inuidia fraterne gratie q Eeccatg
3

— s 4 5

—
— —

.

Titulus

in ſpiritũſanctũ contriſtat᷑ ⁊ dolet nõ ſolñ debo
no ꝓximi ſed de gra dei creſcẽte ĩ mdo vt ꝙ fides

dilaterur.qð pctõres ↄuertãtur ad deũ.a malis
abſtineant ⁊ hmõi. Ad quã blaſphemiã reducit

pctm̃ ſciſmatis ſᷣm Tho. Quia ꝑ fraternã gram
cui oponit᷑ hec inuidẽtia. mẽbꝛa eccłie vniũtur
ſed ſciſma diuiſionẽ ab hac ponit. Uñ augẽ. in li
bꝛo de ̃mõe dñi in mõte diẽ. Inuidie facibo frat
nitate impugnare eſt peccareſin ſomſanctũ. Sʒ
ſuꝑ epłam ad Ro.ij. Dicit.b.Lho.quod dona qͥ
bus quis retrabit᷑ a pctõ ſunt Fides ſᷣm illud ꝓ⸗
uerbioꝝ.xv. Per fidẽ purgantur pcta ⁊ caritas
Im illud puer.x. Uniuerſa delicta oꝑit caritas.
Lontra pmũ eſt impugnatio veritat agnitj. ſcʒ

fidei. Contra quã fecert filij ifrł in deto quãdo

aghoꝛantes vitulũ aureũ dixerũt. Hi ſunt dij tui
iſrł qui te eduxer̃t de egypto Exo.xxxij. attribuẽ⸗

tes demoni opatõem del.ſ. liberatõeʒ ſuã.Cõtra
ſcom eſt inuidia fratne gre. hac inuidia ꝑmoti iu

4 5

gei in antiochia vidẽtes.ſ ꝙ plures ↄuerteban
xur ad fidẽ xp̃ᷣi ꝑ pᷣſicatõem pauli cõcitauerunt

religioſas mulieres ⁊ primioꝛes ciuitatſexcitan

tes ꝑſecutionẽ in paulũ ⁊ barnabam.⁊ ſic eieceh

runt de finibo illis. Act.xlij. Hac inuidia ꝑmo⸗
tus demetriꝰ quidã nomie argentariꝰ qui facie⸗
bat edes dee dyane. Gentilis eĩ erat ⁊ preſtabat
magnũ queſtũ artificib ex illo oꝑe.vidẽs p pᷣdi⸗
AEtionẽ pauli euacuari cultus dee dyane i ephe⸗
ſo ⁊ introduci fidẽ ⁊ gr̃aʒ xpᷣi ↄcitauit artifices

onmñdeẽs ex h ei auferri lucꝝ de arte ſua ad faciẽdã
ſecitionẽ in ciuitate vt inde expellerẽtur. vel oc⸗

ciderent. Act.xir. Ex ꝑte vero pctĩ duo ſunt qᷓ
homies a pctõ retrahere pñt.quoꝝ vnũ eſt inoꝛ
dinatio ⁊ turpitudo actꝰpcti Aliud ẽ breuitas ⁊
pꝛauitas boni quod qͥs querit in pctõ. Primũ

ergo ſcʒ cõſideratio turpitudinis ⁊ inordinatio
nis peccati ſolet homineʒ induceread pniam de

peccato cõmiſſo. Nil eni turpius pctõ.Adco eni
turpe eſt ⁊ inordinatũ vt dicat Seneca.⁊ ſi ethi
cus. Si ſcirem deos ignoſcituros.⁊ homiĩes ig
noꝛaturos.ſcʒ peccatũ meũ. adhuc dedignarer
eccare. Non eni ꝓpterillud hõ vtens rõne non
beſtialicate erubeſcit de peccato ⁊ hʒ ↄfuſionem
niſi pter turpitudinẽ eius. Naturaliter aũt hõ
Hoꝛret ⁊ fugit que reputat turpia.Contra hanc
gutem cõſideratõem ponit᷑ quinta ſpẽs peccati
inſomſanctum.ſ.impenitẽtia.nõ tamen ſumen
do impenitentiã ꝓut impoꝛtat ꝑmanẽtiã in pec
Cto vſq; ad mortẽ induſiue Sic eni nõ ad ſpe⸗
ciale petm.ſed q̃dã circũſtantia q̃ repiri põt in ol
peccato. vt dictũ eſt in pᷣmo.. Sʒ ᷣm ꝙ impoꝛ⸗/

tat ꝓpoſitũ nõ penitẽdi vnq;.De quo peccato ait

apłs ad Ro.ij. Tu autem ᷣm duriciã tuã.et ſᷣm
impenitens coꝛ tuũ theſauriſas tibi iram in die
ire.i.accumulas tibi reatum pene in die iudicij.
Abi dieit gloſa. ꝙ ibi notat᷑ blaſphemia in ſpm̃
ſanctũ.ſ.impenitentia. Et ad bancſᷣm Zhomã.
reduci ſimulata pnia.que ðꝛ blaſplaſphemia
in ſpmſctiñ.iᷣjm glo.Leui.vij.quod intelligo ſcʒ
cũ quis nunq; intẽdit vere penitere ⁊ cõfiteri.ſʒ
ſemp ſimulate et ficte. Nam qð aliqñ quis ficte

onfiteat᷑ex quadã verecũdia intendẽs alias reo⸗

cte confiteri.q;uis mortatr peccet.nõ tñ pecca-

in ſpm̃ſanctũ. Aliud qð retrabhit a pctõ ex ꝑte
ipſius eſt ↄſideratio breuitatis ⁊ pᷣuitatis boni
eſt in pccõ.quod momẽtaneũ ⁊ q̃ſi nibil.ᷣm
illud Ro.vi. Quem fructũ habuiſtis in his qb

nunc erubeſcitis. Nam ſtipendia peccati moꝛs.
et omnis malꝰimplet᷑penitudine. Dicit phᷣus ĩ

li. ethicoꝝ ⁊ Grego.in moꝛalibb. Momẽtanecũ

qð delectat.eternũ qð cruciat. ſta igr cõſidera⸗
tcio ſolet hominẽ inducere ad h̊ ꝙ volũtas eiꝰnõ
firmet᷑ in peccato. Sed tollit᷑ hoc ꝑ obſtinatõem
qñ ſcʒ homo firmat dſitũ ſuuʒ i boc ꝙ peccato

inhereat.Et de hac obſtinatõe ⁊ impenitẽtia ðꝛ

Hiere.viij. Nullꝰeſt qui agat pniaʒ ſuꝑ peccato
ſuo dicens.quid feci.Quo ad pᷣmum om̃s couer
ſi ſunt ad curſum quaſi equꝰ impetu vadens ad
plium quo ad obſtinatõem. Et ad hanc obſtina

tionem reducit᷑ ptemptus eu nolle obedire ſupe

rioribꝰ firmiter. Dicit ei Berñ. li. de diſpẽſatoe
et pᷣcepto ꝙ nolle obedire eſt reſiſtere ſpũiſcõ Ad
qðct ꝑtinet qð dicit Damaſus pa.xxv.q.i.qꝙvio

latoꝛes canonũ volũtaria ⁊ ſine cauſa.ideſt ꝑ cõ
temptũ ſeu rebelliouẽ blaſphemiã inferũt ſpiri⸗
tuiſancto a quo conditi ſunt. Hac obſtinatione
et impenitẽtia detentꝰ pharao rex egypti poſt de

cẽ plagas in quib vt remouerent᷑ pmittebat di⸗

uiſionẽ populi iſrł de egypto ꝓut/ dominus ſibi
mãdauerat ꝑ moyſen. ⁊ aaron. Adhuc obſtina⸗
tus manẽs ipᷣe cum exercitib ſuis.ꝑſec ns ppꝑſĩm
illum quẽ dimiſerat ex moꝛte pᷣmogenitoꝝ oim

in egypto hominũ ⁊ bꝛutoꝝ.vt euʒ reducerer in
fuitutẽ.ſubmerſus eſt cũ ſuis.⁊ ſic deſcenderũt
in ꝓfundũ.ſ.maris quaſi lapis ⁊ ꝑ obſtinatõem

delſcenderũt in ꝓſundũ inferni. Sequẽde igitur

ſunt bone inſpiratõcs dei q̃ ſunt a gra ſpũſſancti

ſcʒ conſideratio iuſticie ⁊ miſcðie dei.inſtinctus
veritatis ⁊ caritatis.recogitatio turpitudinis
et paruitas fructus eius.ſeu nullitas ⁊ ſic vitã⸗

dum peccatũ.et de ipᷣo exeundũ. Nam vt diẽ hie

ronimꝰ. Moderatio dei ac pietas ſolũ nr̃m re⸗
ditũ.q̃rit ac nos cupit lõga ſua bonitate ſaluare
Quod ſi nõ cõuertimur.ſi duri colli ſumꝰ.ſivſq;
in finẽ in malis ꝑſeueramus. Aſſidue peccãtiuʒ
nõ miſcretur ðs.diſt.xciij.Dyaconi.Et ad h̊ hoꝛ

tatur apls dicens.ij.Coꝝ.vi.Hoꝛtamur vos ne

inuacuũ gratiaʒ dei recipiatjq̃ eſt gra ſpũſſancti

Quatum ad ſecundu g.n.

principale ſcʒ ꝙ petm̃ in ſpm̃ſanctũ habʒ mali⸗

cie pꝛeꝑabilitatem.i.pᷣſupponit aliam maliciam
id eſt peccata añ ꝑpetrationẽ ipſius.poteſt q̊ no
tari in eo.qð dicitur ex baſan.qð interpᷣtat᷑ ſicci
tas ſcʒ humorgfe.a qua non deſiccat᷑ ſeu pꝛiuat
anima niſi ꝑ moꝛtalia.Ex baſan ideſt ex conſu

ſione peccatoꝝ ⁊ ſiceitate gre homies deſcendũt

in ꝓfundũ maris.i.in peccatũ in ſpm̃ſanctum.

Naturalis eni oꝛdo hoc habʒ vt ab unꝑfecto qͥs

moueat᷑ ad pfectũ Et in bonis hoc aparet quia
vt dieit puer.uij.Juſtoꝝ ſemita q̃i lux ſplẽdens
creſcit ⁊ ꝓficit vſq; ad ꝑſectũ diem Nemo eniz re
pente fit ſummꝰ. ſed a minimis quiſq;ʒ inchoat
vt ad maioꝛa ꝑueniat.de pe.dihic.ij.ꝭ.hic que.

ſo
1
n
hon
Gotl.
tatenn
doni
dente
dm
pſeer
dant
Non
grach
autde
S.
qb⸗
ſnuliin
nſtalu
Gagals
Uulori
diſhe
tentian
maris.

ar
iar
bl,n
des
lwors⸗
tpbei
Neune
leen
oebni
Narien
Necaro
tinai
Neccato
öler
ns00
dbſtins
eſupe
hinie
ics
gigro
ko
ittoem
nntone
tde
hat i
noſii
dGünag
Ne W
cre
NN1
i
Iſtnan
imens
ſe i
lehe
me
eſalvar
it
ecunn,
uͤbe
vrwde
hülnn

nil
nalicun
teſt he
tatſc
Aupeun
tercol
cccnei⸗
nc
oc⸗
E
ſtu

Capitulũ ViI.

Sic ⁊ in mal vbi ꝑfectũ malũ ðꝛ qð eſt maximũ
malũ ſᷣm ppᷣm.qui etiã diẽ in.vi.ethicoꝝ.Qðd et
ſi homo poſſit iniuſta facere.non tñ ſtatim vt iu
ſtus oꝑatur.ideſt ex electione ſeu habitu cũ habi
tus generet᷑ ex plurib.pᷣcedentibo actibus. Et ꝓ
hmoi declaratione dicit btũs Tho. ſecũda ſcde
q.xuij.arti.uij.Oð ſi peccare in ſymſanctũ dicat
large.ſ.peccare ex malicia ſeu electione. ſic certũ
eſt ꝙ pᷣſupponit pctm̃ iſtud alia peccata rõne iaʒ
dicta. quia hoc eſt peccare ex hitu malicie.habi/⸗
tus autẽ nõ generat᷑ ſubito.ſʒ vx freq̃ntibo actibꝰ
Sicut ex freq̃ntatis actibo abſtinentie ⁊ caſtita⸗
tis fit alids habituatus in abſtineutia ⁊ caſtita
te ſᷣm virtutẽ acqᷣſitaʒ. Ita ex freq̃ntibo actibus
luxurie vel alteriꝰ vitij fit aliqs habituatꝰ ĩ luxu
ria vel alio vitio.ſed ſi ſumat᷑ pctm̃ in ſpm̃ſanctũ

ſtricte.ſ.ꝓ ea malicia q̃ qͥs abijcit et cõtemnit ea

ꝑ q poſſet retrahi a pctõ.ſcʒ conſideratõem diui
ne iuſticie vel miſcdie ⁊ bmõi de qͥb dictuʒ eſt in
F.pᷣcedenti.ſicetiã plerunq; ⁊ cõmuniter pᷣſuppo

nit pꝛius alia pctã cõmiſſa.qꝛ vt dici puer.xviij

Impius cũ in ꝓfundũ peccatoꝝ venerit cõtẽnit
Poteſt tñ ↄtingereꝙ in pꝛimo actu excidendo a
gratia peccet qͥs in ſpm̃ſctm̃.Et h̊ͥ tum ꝓpt᷑liber/
tatem arbitrij q̃ quis ſubito verti põt ad omne
bonũ vł malũ.tum ꝓpter młtas diſpoſitões pᷣce
dentes.tũ ꝓpter aliqd vehemẽs motiuũ homis
ad malũ.⁊ pꝛauũ affectũ ad bonũ.Sed in viris
ꝑfectis non põt accidere ꝙ ſtatim a principio ca
dant in pctm̃ in ſpiritũſctm̃. Uñ origenes dicit.
Non arbitroꝛ ꝙ aliqͥs ex his qͥ in ſũmo et ꝑfecto

gradu ↄſtiterit.ſcʒ virtutũ.a ſublimi euacuetur

aut decidat ſʒ paulati.⁊ ꝑ ꝑtes eũ decidere ncce
eſt. Siłr ſi accipiat blaſphemia in ſpm̃ſctm̃ ꝓ q̃/
cũq; blaſphemia dei ᷣm pᷣmum modũ. aut pꝛo
finali impeniẽtia.vtrũq; etiã cõmũiter pᷣſuꝑppo⸗
nit alia pctã.Cauendũ eſt ꝗ̊ᷣ a peccat quibuſlibʒ
qꝛ a ꝑuis ꝑuenit᷑ ad masõ Juxillud. Sagitte par

—

uuloꝛũ.ſ.pctõꝝ facte ſunt plage eoxi.maſ pctã

ſcʒ diſpoſitiue. Et cito exeundũ eſt ð pctõ ꝑ peni

tentiam.ne quis ꝑ hoc qͥ deſcendat in ꝓfundũ
maris.ideſt peccatũ in ſpũmſanctum.

7

Muantum adtertium.§. m

ſc; ꝙ babeat boc pctm in ſpmſcm quis grauiſſi

mũ remiſſionẽ ⁊ veniam patʒz. quia dic dñs de hᷣ

Conuertã in ꝓfundũ maris.i.hoĩes deſperatiſſi

mos ⁊ obſtiatiſſimos. Neq; eĩ ex pctis ↄuertere
ad deũ niſi deus ↄuerteret eũ ad ſe.ſcʒ illuſtran

do gratia ſua. ꝓpterea inqᷣt ꝓpha. Conuerte nos

dñe ad te ⁊ ↄuertemur.Cum qs ↄuertit᷑ ad deuʒ
ſcʒ ꝑ ↄtritionẽ.nulli dubiũ ꝙ qᷓntũcunq; pecca

uerit ⁊ qmodocũq; ðs ignoſcit.Om̃e eni pccům
deus bon? ignoſcit reuertenti ad ſe. vt ðꝛ.i.q. vij
Et nullũ excipit nec etiã pctm̃ in ſpiritũſanctuʒ

Pinc ⁊ pſal.loqns de dco.Qui ſanat oẽs lãguo⸗

res tuos ſeu infirmitates. vbi glo. Omnipotẽti

medico nullꝰ languoꝛ incurabił occurrit.Cum
enim libeꝝ arbitriũ ſe hẽat ad bonũ ⁊ ad malũ
qᷓ;diu durat ſtatus vie.ſic a qcunq; virtute pt qe
excidere.cũ etiã ⁊ angelꝰ de celo ceciderit. ꝓpt qð
8: Job. uij Ecce qͥ fuiũt ei nõ ſũt ſtabiles.Ec in

angel ſuis reperit pᷣuitatẽ q;to mag q hitant do
mus luteas.i.homies.Pari grõe põt qͥs a qͥcũ⸗
q; peccato reſurgere ad ſtatũ iuſticie dei gr̃a ope
rante. Sed ↄ hãc verã ↄcluſionẽ viðꝛ eẽ qð dicit
Mach.xij.Qui dixeritverbũ ↄ ſpm̃ſanctũ nõ di
mittet᷑ ei neq; in hoc ſeculo neq; in futuro hoc ãt
eſt blaſphemia in ſpiritũſanctũ. Ex q̊ dicto viðꝛ
irremiſſibile.Sʒ rñdet ad h̊.b.tho. ſe.ſe.q.xuij.
arti.iij.ꝙ ſi dicatur pctm̃ in ſpiritũſctm̃ finał im
penitentia ꝓut accipit᷑ nno mõ ſᷣm Aug.i ꝓ con
tinuatõe in aliquo pctõ vſq; in finẽ vite incluſi
ue.Ad lr̃am intelligendũ ẽ ⁊ abſolute illud cẽ ir
remiſſibile.Exqͥ eni hic nõ penitet.de illo veniaʒ

cõſequi nõ poteſt in alio ſeculo vbi nõ eſt loc? pe

nitendi.vnde ei nõ remittit᷑ vnq;.qꝛ nunq; ↄuer
titur.Et de ſᷣ ſᷣm Aug.intelligi illð.i.Jo.iij. eſt
peccatũ ad moꝛtẽ.⁊ ꝓ illo nõ dico vt roget quis
Illð peccatũ eſt finalis impenitẽtiaꝓ q̃ nõ oꝑtet
aliquis qᷓntũcunq; ſctũs oꝛet qꝛ nõ exaudire
ſed quõcunq; aliter accipiat᷑ blaſphemia in ſom
ſanctuʒ.ſꝑ eſt remiſſibile pctm̃ ⁊ remitti ſiẽ alia
pctã ſi quis agat pniaʒ de eo. Dicitur tñ irremii
ſibile iſtud pctinñ mag qᷓ; alia diuerſis de cauſis

ſeu modis dicẽdi. Uno mõ quia difficitiꝰ remit

titur qᷓ; alia.⁊ hoc nõ eſt ex difficultate q̃ ſit exꝑ⸗
te dei qm̃ oẽs ifirmitates aie ⁊ coꝛꝑis eq̃ potẽs
eſt ſanare.ſed ex ꝑte peccãtis qꝛ vt dicit Aug.in
li.de ſer.dñi in mõte.Laãta eſt labes huiꝰ pcti ꝓ
hũilitatem depᷣcandi ſubire nõ pᷣt. Pꝛopter diffi
cultatẽ g̊ reuerſiõis ðꝛ irremifſibile.vł etiã dicii

irremiſiibile ᷣm Tho.vbi.Sõ.nõ qꝛ nullo mõ re

mittat?᷑.ſʒ quia qᷓtũ eſt de ſe habet merituʒ vt nõ
remirtat᷑.Et ſᷣ duplłr Uno mõ quãtum ad penã
Qui eni ex ignorãtia vell infirmitate.i.paſſione
peccat.hʒ aliquã excuſatõem.vnde ⁊ minoꝛẽ pe:
nam mere:.Qui aũt ex malicia ꝓut ẽ pctm̃ in ſpi
ritũſctm̃ nõ hʒ aliquã excuſatõem.vñ eius pena
minuat᷑. Alio mõ põt intelligi q̃ntũ ad culpaʒ ir
remiſſibilẽ ſᷣm naturo.ſicut aliqᷣs moꝛbo dicit᷑in
curabilis ſᷣm naturã moꝛbi ꝑ quã tolli id ꝑ qð
moꝛbᷣ pᷣt curari.puta cũ moꝛbo tollit virtutẽ na
ture vel inducit faſtidiũ cibi vel medicine.lʒ etiã
deus talẽ moꝛbũ poſſit curare.Ita peccatũ ĩ ſpi
ritũſanctũ dicit᷑ irremiſſibile ᷣm ſuã naturã in⸗
qᷓntũ excludit ea ꝑ que fit remiſſio pctõꝝ.ꝑ bᷣ tn
nõ pᷣcludit᷑ via remittedi ⁊ ſanandi potetie ⁊ mi
ſericoꝛdie dei.ꝑ quã aliqñ tales q̃i miraculoſe ſa
nant᷑.vł m alios dicit᷑irremiſſibile quia nõ legi
tur remiſſum.ſicmelchiſedech ðꝛ ſine pꝛe.qꝛ nõ
legitur qͥs fuerit eiꝰ pr in ſcriptur.q;uis habue⸗
rit patrẽ.Et ꝙ remittat᷑ptʒ ꝑhoc qð dici ᷣ con
uertã ait dñs ipfundũ mar.i.exñtes.i.obſtina
tiſſimos.vñ ⁊ dñs ꝑ amos ꝓphaʒ. Suꝑ tribo ſce
leribus iſrł.et ſuꝑ quatuoꝛ nõ cõuertã eũ.i.ſuꝑ
tribuſ conuertã.ſʒ nõ ſuꝑ quartũ.Qð exponens
Hiero.ait.Primũ eſt cogitaſſe q̃ mala ſũt.ſcòom
cogitatõibꝰacquieuiſſe ꝑuerſis.tertiũ qð mente
decreueris oꝑe cõplere. Suꝑ his ̊ ↄuertit q̃cun
Bant illa pctã.ſʒ q̃rtũ in q̊ nõ ↄuertit ẽ impnia
ſubdit hiero.Quartũ eſt n agere pniam.ſed
ſuo ſibi ↄplacere delicto.de pe di.ij.c.ſuꝑ his tri

bus.⁊ h c irremiſſibi le ſimpłr dũ nũqᷓ; penitet.·

CTitulus

—.6—

Capłm nonũ de duricia ſeu obſtinattione.

quando ꝑtinet ad obſtinatõeʒ eſt mul
+tuñm picloſa. Nam vt ðꝛ Ecci.iij. Coꝛ
duꝝ male bẽbit ĩ nouiſſimo. Dicit᷑ materialiter
res dura que nõ cedit tactui ſiẽ lapis.ſic coꝛ du⸗
ruũ eſt qð nõ cedit digito dei tangẽti ipᷣʒ.ſpiritui
videlʒ ſancto.diuini.ſ.inſpiratiòi. Sʒwt ait ps.
Hogdie ſi vocem eiꝰ audieritis.nolite obdurare
toꝛda vra. Loqrur nob ᷣs ꝑ inſpiratõnes.ſm il
lud ps. Audiã qͥ˖ loquati me dñs ðs.Loqᷣtur g
ſcripturas Job.xxxiij. Semel loqtur ðᷣs in ſcptu
ris.et ſecundario i m no repetit.qꝛ nõ opoꝛtzʒ
cñ oia ibi plene hẽanl. Locutꝰ eſt nopᷣ ꝑ filiũ ſᷣm
illud Hebꝛe. i. Multifarie ⁊c. Nouiſſime dicb⸗
iſtis locutꝰeſt nobᷣ in filio.nõ ſolũ ꝑ vᷣba ſ 3 etiaz
opa fcã q debeamus imitari.Loqtur ꝑ tribu⸗
latiões Job. iiij. Qñ ſolet ſopoꝛ occupare hoĩes
ſc; peccati.⁊ doꝛmiũt in lectulo.ſ.delectationis
mũdi.cũc aperit aures viroꝝ ⁊ erudiẽs inſtruit
eos diſciplina. Hodie qᷓ ſi voceʒ eiꝰ audieritis.i.
in vita pñnci.nolite lcharre coꝛda vꝛa.ſicut he
bꝛei in deßto qbus iurauit ðs.i.fi rmiter ppoſuit
ſi introibũt.i.nõ intrabũt in reqem meã. Uñ ſte

*

inqᷣt ceruice ⁊ incircũciſi coꝛde ⁊ aurid. vos ſꝑ
ſpuͦiſcõ reſticiſtis. Notandũ aũt ꝙ ſunt młca

inducentia hãc duric 3.⁊ lõ cauẽda. Et pmũ eſt

ſolicitudo ſeculan. Siẽ enĩ carnes fiüt dure cuz
liquoꝛ exbmit᷑ humoꝛ eliq̃tur.ſic ꝑ ſollicitudi⸗
nẽ ſeculi paulatim hũoꝛ gre ⁊ deuotõis ſubtrahi
tur ⁊ inde durꝰeliquat᷑.⁊ q̃ inſenſibil a i diuina
Vñ berñ.ad Eugeniũ. Pꝛudẽtius te abſtrabas

a curis hꝰſeculi q;;ᷓ traharjab ill 8.ne paulati du

caris ad coꝛ dux. Scdm ẽ flagellatio frequẽs ſi⸗
ne emẽdatiõe.ſic incus ferrea ex frequenti mal⸗
leatione mag indurat᷑. ĩob.xli. Coꝛ eiuſ indura
bitur q ſi lapis.⁊ ſtringet᷑ quaſi malleatoꝝ incus
Bicut etiã via q;to mag atceritur pedib ambu

lantiũ.tanto mag indurat̃ Sicaliqͥ quãro ma

gls ꝑcutſunt᷑ ⁊ atterũtur tribulatõibi.tanto ma
gis fiunt durioꝛes. Hebꝛ.v. Percuſſiſti eos ⁊ ñ
Doluer̃t.ſ.contritõe.attriuiſti eos ⁊ renuerũtac
ciꝑe diſciplinã.ſ.nõ ſe eemendãdo. Tertium eſt
e aquerſitate ad pſpitatẽ mi gratio.ſic metailuʒ
liquefacrũ igem liquefit.ſzʒ amoto igne mag/
indur at᷑ ſic aliq du ſunt in igne paupꝑtatis ⁊ tri⸗
bulato s. liq uefiũt ꝑ deuotoõem ⁊ cõpunctioneʒ.
ſed ſi Pueniant ad ꝓ Mitatẽ ⁊ diuitiasa. duri effi⸗

untur ? crudeles Sic pharao int flagella qſi

liqfactus ⁊ cõpũctꝰſe dii ponebat ad bonũ recõ⸗
mendaãs ſe moyſi ſed habita quiete ⁊ remonsſa
gellis induruit.Exo.viij.ix.⁊.x. Exemplũ in vi
taſpatx de qdam foꝛnicatio qᷣ erat valde deuotꝰ
2 liberalis ad pauꝑes poſtoꝛoem cuiuſdã ſancti
repro theſauro effectus eſt durꝰ ⁊ crudeład pau
peres. Szʒ deo diſpẽſante oĩa fuerũt ſibi ablata?
pauꝑ effectus.reuerſuſq; ẽ ad deuotõem ſtinaz
Quartũ qò indurat eſt ire ſuccenſio. Sic en
caloꝛ geria ↄſumit humiditatẽ interioꝛẽ. ita ira
que eſt accenſio ſanguis circa coꝛ hũoꝛẽ gre con

Aricia in pctõ que ali

pbanꝰ ptbomartyr Actuũ.vij ad iudeos. Dura

ſumit interioꝛeʒ. Ge.xlix. Symeon ⁊ leui vaſa
iniqtatis bellantia.n aledictus furoꝛ eorũ quia
pertinax ⁊ indignatio õ
on interpꝛetatur audiens meroꝛem et ſignificat
huiuſmodi iracundos.quia ſemꝑ hñt aurẽ ere⸗
ctam ſi quid male de eis dicat᷑.vt ſe defendãt.et
in eos inſurgant.⁊ iõ vas bellicoſum dici. Leut
interpᷣtatur additus.⁊ ſignificat eos qͥ ſp furori
addunt q̃iꝓ vno maledicto reddũt duo vel tria
De quibi ꝓuer.xv. Sermo durꝰ ſuſcitat furorẽ
ſicut nabal carmeꝰ ðꝛ durus.i.Re.xxv. Quin
tum ẽ mala aſſuefactio ſeu pꝛauoꝝ imitatio.Cõ
ſuetudo eni eſt q̃i altera natura.⁊ facit babitum
mẽtis. Habitus aũt eſt qualitas de difficili mo
bulis a ſuo ſubiecto. Uñ peccatũ ↄſuetudinariũ
difficile tollitur.⁊ tanto guiꝰquãto plixioꝛ eſt cõ
ſuetudo mali.vt dicit᷑er de ↄſue.c fi. Vñ ⁊ laʒa⸗
rus qui ſepultꝰerat.⁊ ſuꝑ eum lapis ſignificans
duriciã cum difficultate fuit reſuſcitatꝰ.i.cõcux
rentibb mitis Clamoꝛe xpᷣi fletu.oꝛõne ⁊ hmõi.
Hiere.vij. Indurauer̃t ccruicẽ ſuã ⁊ peius fecer
q; pꝛes eoꝛum. Serxtũ eſt negligẽtia Veglige
tia eniʒ pᷣlatoꝝ circa ſubditos facit eos obdura
re circa eos quaſi nõ ꝑtineant ad eos.ſicut ðꝛ de
ſtrutione. ꝙ induratur ad pullos ſuos ſeu oua

ſua.vnde naſcũtur q̃ſi ſua nõ ſint.vt dicit Job.

Seprimũ eſt impudẽtia.qñ quis nõ erubeſcit
peccare.tuncenĩ mag indurat᷑ ⁊ fraſtra corrigit

et admone?᷑ Eʒech.iij.Domus iſrł attrita frõte ẽ

et indomabili coꝛde.Et nota circa ſeptimũ ſcilʒ
impudentiã.ꝙ ſicut timoꝛ ⁊ intimiditas ſũt ali
quando vitia.ſic ⁊ verecũdia cũ ſit timoꝛ de tur
pi ⁊ inuerecũdia ſunt aliqñ peccata cum.ſ.exeũs
terminos rõnis. Pꝛo cuius declaratiõe dic Du
randus oꝛdinis minoꝝ in ſumma ꝙ inuerecun
dia eſt pctm̃ qñ homo nõ erubeſcit peccare vłals
quid inboneſtũ facere vel dicere corã deo ⁊ ſctis
homibo qð ꝑtinere viðꝛ ad obſtinatõem. Ad qð
facit ilð Hiere.iij. rons meretricis facta eſt ti
bi erubeſcere noluiſti. Et eiuſ. e viiſer⸗ CLoſuſio
neñ ſunt ↄfuſi erubeſcere neſcier̃t. Et gre.ix mo
ralin. Sunt nõnulli q̊ͥs ad ꝑpetrandã nequiciã
oboꝛta malicia ſubito inuitat.ſʒ tamẽ humana
verecũdia reuocat.Et plerũq; ꝑ bᷣ ꝙ exteriꝰ eru⸗
beſcunt ad interioꝛa ſua redeũt.⁊ ↄ ſe internum
iudiciũ ſumũt.qui ſi ꝓpi hoĩem mala facere me⸗
tuũt qᷓ̃nto magis ꝓpt᷑ deu qui cuncta ↄſpicit nec
mala appetere debuert Et ſunt quidã qui poſtqᷓ;
deũ mente cõtempſerint.multomag hũana iu⸗
dicia ſpernũt.atʒ om̃e qð appetũt audacter face⸗
re.nõ erubeſcũt.Et q̊s ad ꝑpetrãdũ malũ occul
ta iniqtas inuitat nila aꝑta verecũ dia retardat
ſicut de iudice iniòtatis ðꝛ.ꝙ deuz nõ timebat 2
homies nõ verehat᷑ Lu xviij.Erubeſcentia ecõ
trario eſt vicioſa q̃drupłr. Uno mõ qñ verecun⸗
datur qs de aliqͥ defecto nature vł foꝛtunc.vt qꝛ

eſt turpis aſpectus ꝑuus.vel ſtrabo.vel pauper

vel illegttimꝰ? hmõi ⁊ b eſt vitiũ ſi fit nimia eru
beſcentia.vt de hoc nimis ↄtriſtet᷑.vl retrahat ſe
a bonis. Ad qð ſacit qð ait Hiero. Noli deſpice
re bonitatẽ figuli.ſ.dei qui te fecit vt voluit.diſ.

. 4 „½
4 „* —

22 4

xlvi:naſci. ⁊ riſoſt. diſt: ea unq; crubeſcamꝰ

d

. .

nerh
eſt
nrln
Uiſſcns
ican

oſete

ſp
ſr
rhede
mona

r .
ee

—

c

nnfruti

nniſe
mnit

unſcit
nicd
nve
dunſih
deots

=0

cngt
A
nrn
ngddl
huwons
mH
N5N
ene
iate
ihoſth
maiug

crſacga

lüocdl
arn
mere,
Annuc

VeNn

ne
Aewc
Unu
mmmne
e
,d

tun

Nun

CLeeapitulũ. Dꝛiü.

de vitijs pentũ ſed amplecramur virtutẽ. Scdᷣo
quãdo quis erubeſcit ⁊ veritateʒ dicere vbi ⁊ qñ
eſt opus.et ne hoc diſpliceat vel amittat fauoꝛeʒ
vel qꝛ matia turpis.⁊ poſſet eẽ moꝛtale. Tertio
qñ pꝛe verecũdia in ↄfeſſione reticet pectã pᷣcipue
moꝛtalia qð eſſet moꝛtale.de pe.diſ.v.c.i.Quar
to qñ timet inde irrideri.⁊ iõ ſubtrahit ſe abõis
ne videa?᷑ ⁊ irrideatur.et de tali irriſione nimis
erubeſcit ⁊ hmõi.Hec durandꝰ ordis minoꝝ·

Titulus nonus de accidia.
85.pꝛimũ de aceidia ⁊ filiabus eius.

go.xxxi.mo:a.po it.Sicaũt diffi
nitur a Damaſce.Accidia eſt triſti
H cia aggrauans.id eſt qͥ ita depᷣmit
animũ hoĩs vt nil boni ei agere libeat. Ab alijs
Diffinitur ꝙ eſt toꝛpoꝛ mentis bona negligenq
inchoare. Pꝛo cuiꝰdeclaratiõe dicit.b.tho. ſe.
ſe q.xxxv ar.i.ꝙ triſticia de ſe nõ nomiat aliqᷣd

laudabile vel vituꝑabile.qꝛ paſſio eſt.⁊ paſſiões
cum naturales ſintõm ſe nõ ſunt pctã. Uñ in.ij.

echicoꝝ ðꝛ.ꝙ paſſionibo nec laudamur nec vitu
eramur. Sʒz m ꝙ hõ applicat paſſiones ad ma
lum vel ad bonũ.poteſt bene vel male facere.ſiẽ

eſt triſticia de vero malo.vt de peccatis ſi ſit mo
Aderata ẽ bona ꝑtinẽs ad pniam.ita et triſticia ſi
ſit de vero bono vt de bonis fiendis oꝑibo vel de

malo ſed im moderata eſt pctm̃ ꝑtinens ad acci⸗

diam.E ſt igit᷑ triſticia accidie ſemꝑ mala.etc hoc
dupłr. Uno mõ ſᷣm ſeipſam qñ.ſ.eſt de eo qð eſt

apparens malũ ⁊ vere bonũ.quia ſpũale bonuʒẽ
vere bonũ.licʒ appareat malũ ſenſitiue ꝓpter la⸗

boꝛẽ qui eſt in eo.Ideo qñ qs triſtat᷑ ð aliquo bo

no opere ad qð tenetur eſt ſemꝑ peccatũ ſic econ
tra delectatio eſt mala.⁊ pctũm eſt de vere malo

ſed apparenti bono.vt delectatio foꝛnicationis.
æt bmoi. Secundo mõ triſticia accidie ẽ mala ⁊

pctm̃ ſᷣm effectũ ſuũ.qñ ſcʒ eſt de vere malo. vt ð

peccato vł moꝛte alicuiꝰ ſi ſicaggrauat mentem
vt eum totalr a bono retrahat. Uñ ⁊ aplłs.ij.ad

CLoꝛ.ij. Non vult vt penitẽs maioꝛi triſticia ab
ſoꝛbeatur. Qð autem iſtud ſit vitiũ ſpeciale.⁊ di

ſtinguat a ceteris. Btũs tho.ſic declarat ſe. ſe. q

xxxv. art.ij.Accidia eſt triſticia de bono ſpiritua
li.Sʒ ſi accipiatur bonũ ſpũale cõmuniter non
habebit accidia ſpecialẽ rõnem vitij.Et ratio eſt
quia qolibet viciũ facit hoiem ↄtriſtari de bono
ſpirituali ſibi oppoſito. Nam luxurioſus triſtat

de bono cõtinentie.⁊ guloſus de bono abſtinen

72

tie.⁊ ſie de alijs. Qolibet enĩ vitiũ refugit bonuʒ
ſpũ ale virtutis ſibi oppoſite Similłr etiã dici nõ
poteſt accidiam eſſevitiũ ſpeciale.ex eo ꝙ refugit
ſpũ ale bonum. ꝓut eſt laboꝛioſum vel moleſtuʒ
coꝛpoꝛi aut impeditiuũ delectatõis eius qꝛ non
ſepararet accidiaʒ a vitijs carnalibo quibo aliqs
querit delectatiõem ⁊ quietẽ coꝛpis. Dicendũ
eſt igitur ꝙ in ſpũ alibo bonis eſtqdã oꝛdo. Nam
omnia ſpualia bona que ſunt in actib ſingulaꝝ
virtutum oꝛdinantur advnum ſi pirimualonl

quod eſt bonũ diuinũ circa qs eſt ſpecialis virtꝰ

qui eſt caritas. Uñ ad quamlibet virtutẽ ꝑtinet᷑
gaudere de ꝓprio ſpirituali bono qð conſiſtit in
ꝓpꝛio actu Sʒ ad caritatẽ ꝑtinet illð ſpũale gau
dium quo qͥs gaudet de bono diuino. Et ſimilr

illa triſticia qua qͥs triſtat᷑ de bono qð eſt in acti

bus ſingulaꝝ virtutũ non ꝑtinet ad aliquod vi
cium ſpeciale.ſed triſtari de bono diuino ð quo
caritas gaudet ꝑtinet ad vitiũ ſpeciale qð eſt ac⸗

cidia. vt triſtari de ieiunijs.de elemoſinis.ð oꝛa
tionibus fiendis cõfeſſionibus et alijs inquãtũ

ſunt oꝛdinata ꝓpter deũ vel reconciliandũ deuz
et hmõi. Eſt autem accidia ex genere uo ſeu ma
teria moꝛtale.qñ ſciliq; ſᷣm deliberatõneʒ rõnis

eſt ᷣm Tho. vbi ſi erflic. ratio eſt.quia ſᷣm

pꝛopriã rõnẽ ↄtrariatur caritati. Nam pꝛopꝛiꝰ
effeccus caritat eſt gandere de deo ⁊ bono diuio
Accidia aũt triſta de bono ſpũali.inq̃ntcũ eſtbo
num diuiuũ Qõ aũñt eſt q caritatẽ eſt morcłe.qꝛ
ꝑ caritatẽ hẽmus ſpũa em vitã.inquãtum ꝑ eaʒ
deus inbabitat in nobis. Uerũ qꝛ in omibo pec
catis etiaʒ que ſunt moꝛtalia ex genere ſuo.moꝛ
talia nõ ſunt niſi qñ ſuã ꝑfectõnem ↄſequũtur.q̃
cõſummatio ſeu ꝑfeccio eſt in ↄſenſu rõnis. ðo

ſi ſit inchoatio acc die in ſola ſenſualitate.⁊ non
ptingat ad ↄſenſuʒ rõnis erit veniale.ſic accidit
in motibo alioꝝ vitioꝝ luxurie ⁊ hmoi. Sʒz ſi ꝑ⸗
neniat᷑ ad ↄſenſum rõnis qͥ ↄſentit in fugã ⁊ hoꝛ
roꝛem ⁊ deteſtatõem boni diuini carne j ſpũm

pualente erit moꝛtale.Et eſt ↄ pꝛeceptũ de ſctifi

catione ſabbati ꝑ qð pᷣcipit᷑ quies mẽtis in dcuʒ

cui riatur triſticia de bono ſpũali diuio Uñ de
accidioſis põt exponi illð ps Oẽm eſcam.ſ.oꝑis

ſpũalis.abominata eſt ain eoꝝ ⁊ apꝛopinqᷓuer̃t
vſq; ad poꝛtas moꝛtis.ſ.eterne Et loqᷣtur ꝓphᷣa
de iſraelitcꝭ qͥ eũtes ꝑ detũ ex mãdato dei vt ꝑue

nirẽt inde ad terrã ꝓmiſſiõis habuer̃t młtotiẽs

tediũ ⁊ triſticiã de laboꝛe.⁊ in nauſeã aliqñ etiã
mãna ꝓpter ꝗð młtotiẽs fuerũt puniti. ⁊ demũ
a terra ꝓmiſſiõis excdluſi.vt patʒ Nũe xuij.Et ſi

gnificat accidioſos q̊s tedet ꝑ deſtũ pnie vel re⸗
ligionis incedere pᷣ laboꝛe.⁊ in nauſeã hñt omia
ſpualia.ꝓpt᷑qð pᷣuant᷑ vita erna.Et nota ꝙ h̊ ſcʒ
bfe in faſtidio bona ſpũalia ꝑtinet ad filiã pᷣmaʒ
accidie.q̃ dici᷑ malic a vt.ſ.dicetur.Qð aũt acci

—— .

dia ſit vitiũ capitale ꝓut põit gre.Lho.ſic decla

rat vbi.S.ar.uij. Uiciũ capitle ðꝛ illð ex q̊ pꝛom⸗

ptum eſt vt alia oꝛian? fm rõnẽ cauſe finał. Stiẽ
autẽ homies multa oꝑantur ꝓpter delectatõem
tum vt ipᷣaʒ conſeq̃nt᷑.tum ex eius impetu ad ali
quod agendũ permoti.ita ẽt ꝓpter triſtitiã mul⸗
ta oꝑant. vel vt ipam euitẽt.vel ex eius pondere

in aliqua pꝛuẽtes agẽda.Cum g̊ accidia ſit que
dam tr ſticia patet ꝙ ſit capitale. vt ex ea plura

oꝛiantur. Oꝛiuntur autem ex ea 'm Gꝛego:ſex
filie.ſcilicc.

Ranco.
Puſillanimitas.
Heſperatio.
Toꝛpoꝛ circa pꝛecepta.

Euogatio mentis circa illicita. H

RR 5

Titulus 1X.

Et ꝙ ᷣnenienter heeaſſignent ſic declarat beatꝰ
Tho.vbi.S.vt dicit płᷣs in.viij ethi. Nullꝰ diu

abſq; delectatõe manere cũ triſticia põt.⁊ iõ ne⸗/

ceſſe eſt ꝙ ex triſticia aliqͥd dupłr oꝛiat. Uno mõ

vt aliqs recedat a contriſtantibi. Alio mõ vt ad
alia trãſeat in qbdelectet᷑.ſic illi qͥ nõ pñt gaude
re in ſpũalibodelectatiõibo trãſ ferũt ſe ad coꝛꝑa

la.In fuga autẽ triſticie tał pceſſus attendit᷑.q;
hõ pmo fugit ↄtriſtantia. Scðo impust ea q tri
ſticiã ingert. Spũ alia aũt bona d eqᷣb cõtriſtat᷑
accidia ſunt ⁊ finis.⁊ id qð ẽ ad finẽ.fuga aũt fi⸗

nis fit ꝑ deſpatõem. Fuga aũt eoꝝ q̃ ſtad finem
ᷓ;tũ ad ardua q̃ ſubſunt ↄſilijs fit ꝑ puſillanimi

tatẽ qᷓ;tũ ad ea qͥ ꝑtinẽt ad cõem iuſticiã fit ꝑ toꝛ⸗
poꝛẽ circa pᷣcepta. Impugnatio aũt ↄtriſtantiuʒ
bonoꝝ ſpũaliũ qñq; eſt ↄ hoĩes qͥ ad bona ſpuũa⸗
lia inducũt.⁊ h̊ eſt rancoꝛ Qñq; ʒ ipᷣa ſpũalia bo

na in qͥꝝ deteſtationẽ aliqͥs adducit᷑. ⁊ hoc ppꝛie

eſt malicia. Inqᷓ;tũ aũt ꝓpter triſticiã qͥs ſe tranſ
fert a ſpũalibo ad exterioꝛa ðlectabilia oꝑa poni
tur filia euagatio mẽtis circa illicita. Malicia
ergo ꝓut ponit᷑ filia accidie ñ accipit᷑ put eſt genꝰ
vitioꝝ.ſ.ꝓ bĩtu vitioſo.ſʒ ꝓut impoꝛtat faſtidiũ
bonoꝝ ſpũaliũ.Et rãcoꝛ n accipitur h̊ꝓ odio.ſʒ
ꝓ indignatõe ↄ inducentẽ ad bona.Et qᷓ;uis yſi
dorꝰin li.de ſum.bo.⁊ aſſianꝰin li.de inſtitut⸗
cenobioꝝ diſtinguãt triſticiã ab accidia dicẽtes
triſticiã eſſe inq;tũ quis recedit a guioꝛi oꝑe ⁊ la

boꝛioſo ad qð tenetur.Accidiã vero inq;tũ ↄuer

tit ſe ad qetẽ indebitã.tñ ſpᷣm Tho.vbi.s.ↄueniẽ
tius ponit accidiam eſſe triſticiã non diuerſum
vitiũ ab ea. Nam triſticia ñ eſt vitiũ ab alijs di⸗
ſtinctũ.ſᷣm ꝙ aliqᷣs recedit a gui ⁊ laboꝛioſo oꝑe
vel ſᷣm q̃ſcunq; alias cauſas qs oↄtriſtet᷑.ſʒ ſolum

ſᷣm ꝙ triſtatur de bono diuio qð ꝑtinct ad rõem

accidie q̃ intantũ ↄuertit ſead quietẽ indebitaʒ
inq;tũ aſpnatur bonũ diuinũ.Et de triſticia diẽ
Iſið.oꝛiri rancoꝛẽ.puſillanimitatẽ. amaritudi
nẽ.deſꝑationẽ De accidia diẽ oꝛiri.vij.ſ.ocioſita

tem.ſomnolentiã. impoꝛtunitatẽ mẽtis.inqᷣetu
dinẽ coꝛꝑis.inſtabilitatẽ.verboſitatẽ.⁊ curioſi⸗
tatem. Omia iſta ſᷣm Tho.reducũtur ad ea ſex

que ponit Gꝛc.vt dictũ ẽ.õ. Nã amaritudo quã

dicit Iſið.oꝛiri ex triſticia eſt q dem effectꝰranco

ris. Uñ ad ipᷣm reducitur ocioſitas ⁊ ſomnolẽ⸗
tia reducũtur ad toꝛpoꝛẽ.circa q̃ eſt aliqs ocioſꝰ
cũ ea oĩno pᷣtermittit ⁊ ſomnoleter cũ ea negligẽ
ter implet Omia alia q̃ ponit ex accidia oꝛiri per

tinet ad euaginatõem mẽtis circa illicita.q̃ q dẽ

ſm oꝙ in ipa mẽetis reſident volẽt impoꝛtune ſe
ad diuerſa diffundere vocat᷑impoꝛtũitas mẽtis
hſm ꝙ pꝑtinet ad cognitiuã ðꝛ curioſitas q;tuʒad
locutõem ðꝛ verboſitas.qᷓ;tũ ad coꝛpꝰin eodem
loco nõ manẽs ðꝛ inqͥetudo coꝛꝑis.qñ ſcʒ ꝑ inoꝛ
dinatos mot membꝛoꝝ vanitatẽ indicat mẽtj.
qᷓ;tũ ad diuerſa loca ðꝛ iſtabilitas. Uel ðꝛ inſta
bilitas ſm mutatõem ꝓpoſiti.Nõ ſolũ ̊ ꝑ accidi
am ſʒ etiã ꝑ filias iſtas eiꝰverificatur illð. Oẽm
eſcam abominata eſt aia eoꝝ ⁊c. Impugnaĩau
tem qᷣs de accidia aliqñ ex cibi ſeu nutrimẽti de/⸗
fectione Aliqñũ ex apparenti hũiliatiõe. Aliqñ ex
coꝛꝑis cõplexione aliqñ ex diaboli inſtigatione.

Demo diẽ Laſſianus in.x li de inſtitut ceno

bioꝝ. Marxie accidia circa hoꝛã ſextã moachuz
inquietat.vt qdã febꝛis ingruẽs tꝑe pᷣſtituto ar⸗

dentiſſimos eſtus accenſionũ ſuaꝝ ſolitis ac ſta
tutis horlaie inferes egrotanti. Vñ ſciẽduʒẽ ſᷣm
tho.ſe.ſe.q.xxxv.art᷑.i.ad pꝛimũ. q paſſiões appe
titus ſenſitiui vt triſticia ⁊ aliè ⁊ in ſe pñt eẽ pec
cata venialia ⁊ inclinãt animã ad moꝛtale.Et qꝛ

appetitꝰ ſenſitiuꝰhʒoꝛganũ coꝛꝑalc.ſeqͥtur ꝙ per

aliquã trãſmutatiõem coꝛꝑalẽ hõ fit habilioꝛ ad

aliqð pctm̃.⁊ iõ pᷣt ↄtin gere ꝙ ſᷣm aliquas tranſ

mutatõnes coꝛꝑales certis tꝑibpueniẽtes aliq̃
vitia nos magis impugnẽt Omis ãt coꝛꝑal defe
ctus de ſe ad triſticia diſponit.⁊ iõ ieiunãtes cir
ca meridiẽ qñ iã incipiũt ſentire defectꝰ cibi ⁊ vꝛ
geri ab eſtibꝰ ſoł maglab accidia impugnant᷑.vñ
Laſſianꝰ dic̃ accidiã eẽ demoniũ meridianũ.De
quo loqᷣt᷑ps. Nõ timebᷣ ab icurſu ⁊ demonio me
ridiano.qꝛ.ſ.in meridieieiunãtes tẽptat.De ſe⸗
cundo dic̃ Caſſia.vbi.õ ꝙ accidia puenit ex hoc
ꝙ aliqs ingemiſcit ſe ſpũalẽ tructũ non hr̃e ⁊ ab

ſentia longeq; poſita magnificat moaſteria.qd

videt᷑ ꝑtinere ad hũilitatẽ. Sʒ vt dic tho. vbi S.
Ad hũilitatẽ verã ꝑtinet ꝙ ↄſiderãs ppꝛios de⸗
fectꝰñ ſe extollat.nõ ãt ꝑtinet ad hũilitatẽ ſʒ ad
ingtitudinẽ ꝙ qͥs bona q in ſe ↄgnoſcit a deo cõ

tẽnat tanq;vilia reſpectu alioꝝ maioꝝ donoꝛuzʒ

qui alij hñt.ex qͥ ↄtẽptu ſeqͥtur accidia.De his eĩ
triſtamur que qᷓi mala et vilia reputamꝰ. Sicg̊
debz n iderare alioꝝ bona ⁊ extollere vt ea q̃ ipᷣe
hʒ.⁊ ſi minoꝛa ſint nõ vilipẽdat.qꝛ ſic ſequeret᷑ ĩ

eo triſticia accidie. Uñ ecci. xxx. Triſticiaʒ longe

expelle a te.ſ.nimiã ac accidiã.nõ ẽ eni vtilitas i
ea. De tertio.melãcolici ex ↄplexione inclinant᷑

ad triſticiã. ex bũoꝛe q̃ ſupabũdat in eis melãco/⸗

lie.⁊ ꝑtim flegmatici.UVñ aliqñ ſtudioſe oꝑtʒ eoſ
querere aliqua ſubleuatiua triſticie ne nimieta⸗
te ab ſoꝛbeant᷑et inducãtur ad deſꝑatiõeʒ vł trãſ
feratad delectabilia moi. Uñ ðꝛ puer.x vij. Spi
ritꝰtriſtj.i.accidie exiccat oſſa.ſ.vᷣtutũ ⁊ potẽtia

rũ aie auferẽs ei vigoꝛẽ bñ oꝑãdi. Uiñ caſſia.aſſi,

milat accidiã vermi qͥ dicit᷑ carolłꝰ.qͥ ſcʒ generat᷑

exligno intimo.⁊ rodit paulati medullã ⁊ vigog

rẽ ligni.q̊ coꝛroſo ⁊ euacuato om̃e pondꝰ vel ven

tus vl ꝑcuſſio.imo ex ſe frãgi᷑ lignu.⁊ ruit edifig
ciũ deſuꝑ.Sic accidia naſcit᷑ ex intimis aime.et
paulati ↄſumit vigoꝛẽ ſpũs ⁊ feruoꝛẽ.q̊ ſõtracto
etiã abſq; vẽto tẽptatõis ꝑ ſe ruit i aliqd magnũ
malũ Aliqñ ex diaboli inſtigatõe accidit vt ſic ꝑ

triſticiã ſuꝑuenientẽ ex eiꝰoꝛe.qꝛ ptãtẽ hʒ ſuꝑvir

tutẽ ſenſitiuã nr̃am deo ꝑmittente.hõ dimittat
bona oꝑa q facere dʒ vel intẽdit.vel guem alij ſe
reddat. Un iohᷣes Caſſia.in tractatu de triſticia

ait. Interdũ ctiã nullis alijs exiſtentibo cauſ tri

ſticie.inimici ſubtił inſtinctu tanto meroꝛe deb⸗

mimur.vt nec charoꝝ qͥdẽ ac neceſſarioꝝ nr̃oꝛũ

aduentũ ſolita ſuſciꝑe affabilitate poſſimꝰ ⁊ q c⸗

quid ab eis cõpetenti fuerit ↄfabulatõe ꝓlatum
impoꝛtunũ nobᷣ ⁊ ſuꝑfluũ iudicetur.nullaq; eis
a nob reddatur gta reſponſio.vniuerſos coꝛdis
nf̃i receſſus felle amaritudis occupante. Sʒ no
tandum vbi dicit Tho.vbi.o.mpugnatio vitij

gi
N
i
m

vyabolꝰ khereti

yFm b

qñq; ẽ vincda fugiẽdo. qñq; reſiſtẽdo. Fugiẽdo

qͥdẽ vincẽda ẽ temptatio.qn ↄtinuatio co itatõ

nis auget incẽtiuũ pcti vt iuxuria. Clñ ap us.i.

Coĩ vi. ait. Fugite foꝛnicatõʒ. Reſiſtẽdo ãtẽ im
pugnatio vincẽda. qñ ſcʒ cogitatio ꝑſeuers tol⸗
lit incẽtiuũ pcti qð ↄtiugit ex aliq̃ leui appᷣhẽſio

neqð Zeinie in accidia ex q̃ viðꝛ homi laboꝛio⸗
ſum.ſᷣi ꝛalem facere oꝑaſ
Sʒ inſiſtendũ eſt eis nõ dimittcẽdũ.qꝛ qᷓ;to ma⸗

gis cogitamꝰ de ſpualib bonis.tãto magl nobii/
placentia reddũt᷑ Dicit ei Ecci.vi. Subice hüe⸗

rũ tuũ ⁊ poꝛta illã.ſ.ſapians et nõ uccidier⸗ i vin
culis eis Alias
tur ũlud põ. Oẽm eſcã abominata 3.

m de accidie tedio ⁊ remedijs eius.
Caccidia loques pſal.
ait. Doꝛmitauit aia mea p̃ tedio.cfir
ma me in verb tuis.põ.cxviij.vbi diẽ
glo. ꝙ doꝛmire ẽ hoĩs obliuioſi ⁊ ſecoꝛdis. Sed

Ddoꝛmitare eſt feſſi erpectatoꝛis. Ubi nota vitiuʒ

—

accidie.Ex ᷣ̊ eni ꝙ hõ laboꝛare hʒ ⁊ diu quia dũ

viuit. ⁊ pᷣmiũñ ſeu fructũ ſubito nõ ꝑcipit ſenſibi⸗
lem iñ aliqñ attediat᷑ ⁊ doꝛmitat ex accidia. z
ſiẽ er doꝛmitõe coꝛꝑali hõ incurrit dãna ⁊ egeſta

tẽ dũ imꝑceptibiłr ei auferũtur ſua.vł nõ lucrat
ab inimic oicidi t᷑ ⁊ ſcãdala młtiplicant᷑. Sicex

oꝛmitõe accidie demões aufer̃t virtutes de aſja

penuriã meritoꝝ patitmoꝛs peccati ad aiam in
grcdit᷑ Uñ ðꝛ puerb.vi. Uſq;quo piger doꝛmis
qñ ↄſurges a ſomno tuo.paululũ doꝛmies.pau
lulum doꝛmitabis ⁊veniet tibi egeſtas quaſi vir

armatꝰ. Et loquit᷑ ſalomõ de pigricia accidie ex

qua qͥs doꝛmit nil boni agẽs.Et Mat.xiij. dici

tur qꝙ dũ doꝛmirẽt homies ſcz ꝑ pigriciam ⁊ ne⸗

—

gligentiã pᷣlati vel alij quicunq;.venit inimicus

nocte ⁊ ſuꝑſemiauit ʒyʒaniã in medio tritici.qꝛ

„

cꝰ Imalꝰ xpᷣianꝰi agro ecclłie aut
mentis hũane inducit vitia ⁊ erroꝛes.etiam in

vonis ſi doꝛmitiõe negligẽtie ⁊ accidieſe tradũr
Sybplſara q̊ʒ ⁊ Dolofernes foꝛtiſſimi doꝛmientes

occiſi ſunt a muliere.ſcʒ ꝑtis ſenſitiue.que cũ ſit

boſtis ſpũs ꝑpendens ſom doꝛmitaſſe ꝑ accidiã
vigoꝛẽ ſumit ipſum. Ab bac igitur accidia pe/

tit liberari.ps.dum ait. Doꝛmitauit aia mea ⁊c
vbi tria facit.

Primo vitiũ accidie expmit cũ dicit. p tedio.

Sco affectum hꝰ malicie innuit cũ dicit.Doꝛ
mitauit anima mea ⁊c.

Tertio remedium huius nequicie petit. cuʒ ſub

dit.Contra me ⁊c.

Muantumad pꝛimum..l.

—

impoꝛtat tedium beue oꝑandi. Dicitur aute; ac
cidia qᷓi acida. Acida aũt ſeu acetoſa ſũt frigida

frigus ve inducit difficultatẽ ⁊ tarditatẽ in mo

tu.Uidemꝰ enĩ ꝙ aqᷓ cũ ꝓpter frigus eſt cõgelaca
Ummobilis mane q̃ ex ſe flueret. Et ſenes qꝛ fri⸗/
gidi ſunt. ? Sues ſunt ⁊ fardi ad ambulandũ.ſi
econtra adoleſcentes in qͥbo viget caloꝛ naturał

id?t icnniad ambulsi. diſcutredii: ccidlag

feruor diuini exqͥ aia nõ mouet.xcũ di
moue? ad bñ opandũ.ſicut ecõtra dicit Gꝛeg.

n inſtinctũ ſenſualem facere oꝑa ſpũalia.

ſi ꝑmittit ſe ab accidia vinci ſej
z abomi eoꝛ

De tedio vite inqͥt Job. 9
mee NHoc aũt tediũ eſt q̃dã triſticia quam bʒ ani
mus ex viuere in iſto mo. Et qñ iſta triſticia

tm̃ Tho. ſc.ſe.q.xxxv.ar.i.in coꝛ.q:accidia

eſt q̃dã frigiditas ſpᷣal ſeu deſeer , mor ſpualia⸗
lcultate
amoꝛ dei oꝑat᷑ maũ ſi eſt ideſt mouet ad oꝑandũ

ſi operari rẽnuit amoꝛ nõ c̃. Siẽc aũt aq̃ niſi moq
ueant᷑ putreſcũt.ſᷣm illð poeticũ.Et capiũt vici⸗

ui niſi moueãt aq. Uinu eciã ex ſe feces generat
et niſi a fecib illis mũdet᷑.ſeu mutet᷑ corrupitur.
et aceſcit. Uñ ðꝛ de moab Hiere.xlviij. Reqᷣeuit

in fecibo ſuis nõ eſt trãſfuſus de vaſe in vas.i.in
tranſmigtionẽ nõ abijt. Ideoq; ꝑmãſit guſtꝰeiꝰĩ

co.⁊ odoꝛ eius nõ eſt imutatꝰ. Sapoꝛ coꝛruptꝰ
et odoꝛ pᷣuus vtiq; nõ recedit a vino ſi ſup̃ feces
manſerit.imo interdũ totalr coꝛrumpit᷑.Sic ac
cidit accidioſo qͥ acidus ⁊ acetoſus efficit i.frigi
dus in amoꝛe dei.qꝛ adeo coꝛrũpit᷑ in guſtu ſeu ĩ
affectu vt vera bona q̃ ſibi dñt placere ſibi diſpli
ceant. ⁊ iõ ↄtriſtatur ⁊ atccdiatur ad faciẽdũ ea.
Sed ſi non vult totalr coꝛrũpi dʒ moueri ⁊ mu
tari a ſua deſidia ⁊ tedio.als doꝛmitat inutilis

factus.quia doꝛmitauit ait pẽ. Anima mea pꝛe
tedio.i.pᷣ accidia ᷣm Caſſianum..
Scicudũ aũt qꝙ triplex eſt tecdlauum.
Primũ eſt tediũ pñtis vie.
cõm eſt tediũ tribulatõis ⁊ anguſtie.
Tertium eſt tedium actionis virtuoſi.
Job. x. Tedet aiam meazʒ vite

cedit ex deſiderio celeſtis patrie ⁊ dei amoꝛe cõſi

dcrãdo q;dulce ſit q; ſuaue q; vtile videre deum

eo frui ſctõꝝ angeloꝛũ agminibo intereſſe ad qðd
obtinendũ factẽ.⁊ qᷓnta obſcuritas mentis hic

ſit ex ignoꝛãtia deo.q̃nta ꝑicula.quãta impuri⸗

tas.q̃nta inſtabilitas coꝛdis bona eſt tał triſti⸗
cia ⁊ tediũ bᷣ ſe hr̃e oñdebat ps.cũ dicebat. Heu
mihi qꝛ incolatus meꝰplon.⁊c.Et iteꝝ. Fucrũt

mihi lacrime mee panes die acnocte ⁊c. Sʒ hr̃e
tediũ in vita pᷣſenti qꝛ nõ habʒ illam ꝓſperitatẽ

quã vellet.illos honoꝛes.diuitias ⁊ voluptates

quas cupit. Sʒ oria cum videt ⁊ audit alios ꝓ⸗

ſperari·honoꝛari.ditari.⁊ ex bᷣ ita ↄtriſtat᷑ ꝙ vel

let nõ viuere vilipẽdẽs ↄditõem ſus.⁊ cũ ita deij

citur mẽte ⁊ rõne deliberata nõ eẽ in mũdo appe
teret vel nõ fuiſſe natũ.vel vt aial bꝛutũ affectãas
mori q̃cunq; moꝛce etiã in malo ſtatu anic. eſſet
iſtud tediũ accidia moꝛtalis.nunqᷓ; dei ſeruꝰ hʒ
tale tediũ accidie.Diciteni Sapᷣ.viij.Non habʒ
amaritudinẽ ↄuerſatio illiꝰ.ſ.ſapie.neq; tediuʒ
conuictus iũllius.ſed gaudiũ ⁊ loquitur de vera
ſapientia cũ qua conuerſat᷑ ⁊ cõuiuit qui dei gra
tiam habet Mundi autẽ amatoꝛes qui ea carẽt
dicunt. Exiguum eſt ⁊ cum tedio eſt tempus vi⸗
te noſtre. Unde ad hoc vitandũ ſubdunt. Ueni
te fruamur bonis.ſcʒ tꝑalibus.Sap.ij.Lediuʒ
tribulatõis ⁊ anguſtia eſt triſticia ex qᷓ qs anguè⸗
ſtiatur ex magnitudie vel młciplicitate aduerſi/
tatis ſue vł alioꝝ vnde ad oꝑandum difficultat
Et ſiqnidẽ ſit triſticia ⁊ anxietas ſolũ ᷣm pᷣmuʒ

motũ ſeu ſenſualitatẽ humana temptatio eſt et

veniale vel nullum peccatũ.iEt perfecti viri hoc

tedium aliqñ patiũtur. Undc apls ſcda. oꝶ*tl.

Citulus IX.

—

Suß modũ guati ſi umꝰ. ſ. er tribulatõibo. ita vt

nos tederet viuere.Et eccłs.ij. Leduit me vite
mee videntẽ mala vniuerſa eẽ ſub ſole ⁊ cũcta va
nitatẽ ⁊ afflictõeʒ ſpũs.Et eiuſdẽ.iiij. Uidi calũ
nias q̃ ſo ſole gerũ?᷑ ⁊ lacrimas iunocẽtũ ⁊ nemi⸗
nẽ ↄſolatoꝛẽ ⁊ nõ poſſe reſiſtere eoꝛũ violẽtie. Sʒ
ſi ſit tanta triſticia ex aduerſitate ł moꝛte alicuiꝰ

amici vł ↄſanguinei ꝙ abſoꝛbeat᷑ rõ.ita ꝙ dimit

tat bonũ ncẽriũ fieri vt ↄfiteri.audire miſſã die
bus feſtiuis ꝓponẽs nõ ampliꝰbñ facere.vł peni
reat bene feciſſe iſtud eſt accidia moꝛtał.De q̃ ait
apłs.ij. Coꝝ.ij. Triſticia hꝰ ſecłi moꝛtẽ oꝑatur
ſcʒ anime Et ðꝛ triſticia ſeculi amaritudo et do⸗
loꝛ quã ꝗs ſibi ſumit ex tribulatõniba mũdi.hac
triſticia timuit iacob pꝛiarcha detineri qñ ex opi
nione ſumpte filij ſui ioſeph viſa veſte eiꝰſangui⸗
ne tincta incõſolabiłr dolebat.nec filij eius vale
bant delinire doloꝛẽ eius. Uñ dicebat Deſcendã
lugens filiũ meũ in ĩfernũ.Geñ.xxxvij.q̃ſi dicat

tantã triſticiã ſentio de hoc.ꝙ timeo ne inducat
me in moꝛtẽ vel ĩ locũ dãnatoꝝ.hocẽt ꝓhibet᷑.ſ.

moꝛdinata triſticia ð̊ moꝛte caroꝝ.xiij.q.ij.quã
pꝛepoſteꝝ. Tediũ actõis virtuoſe eſt cũ qͥs tri
ſtat᷑ ſeu anxiat?᷑ p aliq̊ bono oꝑe qð opoꝛteat eũ fa
cere.qꝛ ibi hʒ laboꝛare puta in dicendo officium.
in ieiunãdo.oꝛãdo.in ↄfitendo.ĩ faciẽdo aliquã
obedientiã ⁊ hmõi.hoc icurrit młtitudo hebꝛeo

rũ ambulãtiũ ꝑ deſᷣtñ de q̃ ᷣꝛ Nũeri.xxi.ꝙ cepit

wlus tedere ꝓpter laboꝛẽ itineris.Duʒ & itur per
deſertũ pnie ſeu religiõis ſeu vite pñtis ſtatũ ex
laboꝛibo opeꝝ bonoꝝ freq̃nter incurrit᷑ tediũ et
anxietas.q̃ ſi ita depᷣmit ꝙ ex hoc qͥs ðſiſtat a ho
no oꝑe neceſſario eſſet moꝛtale.veniał aũt culpa
ſi nõ obmittat᷑.ſʒ lente ⁊ tepide agit.Et vt diẽ hie
ronimꝰ. Melioꝛ eſt triũ pſalmoꝝ decãtatio cũ
coꝛdis puritate ⁊ iocũditate qᷓ; totiꝰpſalterij mo
dulatio cũ anxietate atʒ triſticia. de cõſe.diſt.v.
nõ mediocriter.Sʒ ſi ꝑmittit ſe hõ vinci a tedio
iſto omittẽdo mõ vnũ bonũ.mõ aliud ꝓp᷑ labo⸗
rem de ꝑuis venit ad magᷓ. Semꝑ ſq̊ oꝑtʒ laboꝛa
re ⁊ victo omi tedio freqnt᷑ſe purgare de defecti⸗
bus. Uñ berñ.ſuꝑ illð. CTempꝰputatiõis aduẽit
inqͥt.Quis ita ad vnguẽ a ſe ſuꝑflua reſecauit vt

nil ſe hr̃e putet putatõe dignũ Credite mihi ⁊ pu

tata repullulant ⁊ effugata redeunt ⁊ extincta re
accendũtur ⁊ ſopita excitant᷑.parũ eſt ſeł putaſſe
Sepe putandũ eſt imo ſi fieri põt ſꝑ eſt qð puta
ri opoꝛteat.Si diſſimulas.nõ inuenis.q;tũlibʒ
in hoc oꝑe manẽs ꝓfeceris.erras ſi vitia putas
emoꝛtua nõ moꝛtificata ⁊ magcõpꝛeſſa.veł no⸗
lis intra fines tuos hitat Jebuſeꝰ. Subiugari
põt nõ extermiari.hec ille. Sine tedio q̊ laboꝛat
aeezin his qͥ bõa ſt⁊ ſiñ triſticia. VUn apłs.ij.ad
Loꝛix. Mõ ex triſticia aut ex nccitate.hilarẽ eni
datoꝛẽ diligit deꝰ. Vñ iohᷣ.caſſianꝰin tractatu ð
triſticia ſic ait.Abſq; illa triſticia q̃ vel ꝓ ſaluta⸗
ri pnia vel ꝓ ſtudio ꝑfectõis.ſeu deſiderio ſuſci
pit futuroꝝ ois triſticia tãqᷓ; ſeculi q̃ moꝛtẽ infe
rat eq̃li repellenda ẽ.⁊ ſic foꝛnicatõnis ſpũs ſeu
philargirie de noſtris coꝛdib penitꝰextruenda.
Et triſticia qͥdẽ qͥ pniaʒ oꝑat ad ſalutẽ obediẽs ẽ
affabil. hũilis.maſueta.ſuauis ⁊ patiẽs.vtpote

ex oĩ caritate deſcẽdens et ad oẽm doloꝛẽ coꝛpꝑis
ac ſpũs ↄtritionẽ infatigabiłrſe extẽdens.⁊ qͥdã
mõ leta ac ſpe ſui ꝓfectꝰvegetata Sʒ triſticia ma
la aſperrima.impatiẽs dura.plena rãcoꝛe ⁊ me⸗
roꝛe infructuoſo.ac deſꝑatõe penali.ab iduſtria

et ſalutari doloꝛe frãgẽs ac reuocãs vtpote irra

tionabilis. Hec ille.

Nudãtum ad ſecundũ.ſ.i.

ſcz q ſit defectꝰſeu detrimẽtũ hꝰ vitij.notat᷑ cuʒ
ðꝛ Doꝛmitauit aia pᷣ tedio.i.accidie.ſuꝑ qͥ verbo

Jo.caſſianꝰ. Uere ad omi cõtẽplatiõe virtutũ et

intuitu ſpũaliũ ſenſuũ doꝛmitat ania q̃ hꝰ ꝑtur
batõis.ſ.accidie telo fit ſauciatal. Pigredo ſcʒ
accidie immittit.ſopoꝛẽ inqͥt Salo ꝓuer.xixqð
poteſt intelligi de triplici ſomno.
Primo de ſomno naturali coꝛꝑis.
Scðo de ſomno vitij ⁊ ꝑditionis.
Tertio de ſomno ficte cõtemplationis.

uãtũ ad pᷣmũ doꝛmitat nõ ſolũ aia ſʒ coꝛpꝰ

tedio.qꝛ cũ accidioſus nolit laboꝛare mẽte ł coꝛ⸗
ꝑe tradit ſe defacili doꝛmitioni.in qͥ tria ſt repᷣhbẽ
ſibilia ꝓcedẽtia vt plurimũ ex accidia. Pꝛimũ
eſt bꝛutalitas cũ qͥs doꝛmit vt poꝛcꝰ.vt nudꝰ vł
diſcooꝑtꝰvel ſupinꝰvł inexcitabił. VUñ ber̃. Car⸗
nalis ſomnꝰ ⁊ bꝛutalis abominãdꝰ eſt tuo dei.
Item idẽ.Caue inq;tũ potes ſᷣue dei.ne ſit ſom⸗
nus tuꝰnõ reqes laſſi.ſʒ ſepultura coꝛꝑis ſuffo⸗
cati. Scðm rephẽſibile in ſomno coꝛꝑis eſttri
ſticia ⁊ tarditas in ſurgẽdo.Ecci.xxxij.hoꝛa ſur
gendi nõ te triſtet.Et ꝑuer.xxvi. Siẽc oſtiũ verti
tur in cardie ita piger ĩ lecto ſuo. Tertiũ ẽ ſom
ni nimietas aut inopoꝛtunitas. Nihil ita depe⸗
rit de vita nr̃a qᷓ; qʒd ſomno deputat᷑.Eſt eĩ ſom
nus q̃i qdã ſpẽs vel imago moꝛt.Cũ aũt tꝑs ſit

pcioſiſſima res ⁊ irrecuꝑabilł. ⁊ illud qð ſuꝑflue
doꝛmi:.amittit᷑.qꝛ nil boni tũc agit᷑ qnimo inde

plura mala ſequũt᷑ ⁊ temptatões.iõ ſolũ nccitas
ſumẽda.xatho.Plus vigila ſemꝑ.ne ſomno de

ditꝰeſto Nã diuturna qᷣes.vitijs alim̃ta miſtrart

Et ad Ro.xiij. Non in cubilibi ⁊ impudicitijs.
Inopoꝛtũitas doꝛmiẽdi etiã vitioſa cẽ.cũ ſcʒ qͥs
doꝛmit cũ vigilandũ ẽ vt tꝑe oꝛõnis ve lcõnis vł
pᷣdicatõis.qð ex accidia ⁊ tedio plerũq; accidit.
Ecci.xxij.ðꝛ Cũ doꝛmiẽte loqᷣt᷑ qͥ narrat ſtulto ſa
pientiã. UVñ in collatõib narrat Jo.caſſia.ꝙ cũ
quidã pr̃ qſdã admoneret de ſalute aime illi doꝛ
mire ceper̃t.qð ꝑpendẽs pfr inipoſuit aliq̃ verba
ſolatioſa.ad q ſubito excitati ridere ceper̃t. Exq̊
feõ oñdit eis deſidiã eoꝝ.⁊ deceptõnem diaboli.
Doꝛmitat ſcðᷣo aia ex tedio ⁊ accidia incurrendo
diüſa pctã ⁊ ꝑditõem aie. Nã ⁊ doꝛmitio in ſcri⸗
ptura freqnt deſigt moꝛtẽ.vt illð Jo xi. Taʒarꝰ
amicuonr̃ doꝛmit.Sicut eniĩ doꝛmiẽs nil boni
cogitat vel optat.ſicaccidioſus puatur oĩ bona
cogitatõe ł meditatõe.ſjʒ diu erſa mala in mente
reuoluit.ſᷣm illð ꝓuer.xxuij. Per agꝝ trãſiui ho
minis pigri ⁊ totũ repleuer̃t vꝛtice.Aranſitꝰ iſte
eſt ꝑ ↄſideratiõeʒ.Qui eni diligẽter ↄſiderat agꝝ
id eſt mentẽ ſeu ſtatum pigri.i.accidioſi inuenit
plenum vꝛticis pꝛauoꝝ deſiderioꝛum. Undeet
Pꝛouerbioꝝ.xxi.dicit idem.Deſideria ſcʒ mala

.
cop'⸗
irkor
ſmde
mi
C
d
tſon
ſoc
donir

ſ

We
Uunce
pr

ſnoa
cätn

nno de

wiſde

icii⸗
cüſgts
leinet
d:
tkuint
ſuga
neli
lärn
t
diobo⸗
unn
olnſe
nil bon
ibo
n
e
e
ſls

occidunt pigr nolueft quicq;ᷓ operari manus
eius.tota die cõcupiſcit? deſiderat. Uñ vt dicit

Math. viij.de ßuo centuriõis. Jacet in domo
per pigriciã ⁊ male toꝛquet᷑. In huiꝰfiguraʒlegi?

Zudici. xvi. ꝙ ſamſone foꝛtiſſimo obdoꝛmiente

uꝑgenua dalide raſis capillis capit infirmus

factus vt ceteri captꝰeſt a philiſteis ⁊ excecatus
Sic ꝗq ex a ccidia doꝛmitat vt ſatiſfaciat ſenſuali

tati ſignate ꝑ dalida.quã nimis diligit ꝓpter qð
nõ vult laboꝛare ſʒ quieſcere abꝛaſis ſeu ammo
tis de capite mentis ſue oidus capillis.i.cogita
tionibꝰbonis capit᷑a diabolo ⁊ excecaĩ in rõne.

Per accidis aufer᷑ omĩs recta intẽtio ad deum

et om̃is deuotio cõpunctiõis ⁊ lectiois ⁊ pie oꝛa

tionis vt nõ libeat ei oꝛare vel legere vel ſcribere

vel aliquid boni agere. Ad qð deſignandũ legi

pᷣmi Reg.xxvi.ꝙ ſaule obdoꝛmiẽte ablata eſt de
papilione eiꝰhaſta.⁊ vas aque qð erat ad caput
eius. Haſta longa ⁊ recta deſiẽt rectã intentiõeʒ

ad deũ⁊ diuina.Uas aque coꝛ plenũ deuotione
et compũctione. Iſta ſubtrabunt᷑ homini dum
doꝛmitat pꝛe tedio.Uñ ⁊ dici᷑ Pꝛouerbioꝝ.xv
ſicut tinea veſtimento ⁊ ſiẽ vermis ligno.ſic tri⸗

ſticia ſcʒ accidie nocet coꝛdi.Linea eni coꝛrodit
et tollit robur ⁊ pulcritudinẽ veſtimenti Et ver

mis medullã ⁊ vigoꝛc̃ ligni.ita ⁊ accidia robur
et decoꝛẽ deuotionis. Per accidis demũ incur⸗
ritur moꝛs anie i:.ſubtractio gr̃e ⁊ oim virtutũ
2= meritoꝝ ⁊ moꝛs gehenne. In cuiꝰfiguraʒ legi

tur.ij. Re. uij ꝙ yſboſeth regnãte ꝓ ſaule pꝛe ſuo
vna dieꝝ poſuit ad cuſtodiendũ poꝛtã domꝰ re⸗

gie quandã ancillã purgantẽ triticũ.que cũ doꝛ
mitaſſet ipſo etiã JIſboſeth quieſcente in cubicu
io duo pᷣncipes latronũ rechab ⁊ gaana. latẽter
ingreſſi ſunt domũ ⁊ ſublat ſpicis ꝑcuſſo Iſbo⸗
ſeth iu iguine. abſciſum caput eius dauid ðpoꝛ

rtauerũt.Qð exponit Gꝛe. in moꝛa.videlʒ de aio
noſtro.qui rex eſt ſuꝑne hierłm ⁊ dñs potentiax

ſuarum. Ancilla que domũ debʒ cuſtodire eſt di

ſcretio ſeu pꝛudẽtia q debʒ inuigilare ſuꝑ ſenſus
ſuos.et diſcernere triticũ a lolio ⁊ paleis vt triti

cum bonaꝝ affectionũ ⁊ cogitationũ intra ſeſſer
uet ⁊ paleas ſeu loliũ vanaꝝ ⁊ mundanaꝝ cogi⸗

tationũ abijciat. Sed ſi iſta doꝛmitat pᷣ tedio et

animꝰipſe quietẽ querit mũdanã.intrant demo
nes.⁊ ablatis virtutibo ⁊ laboꝛib meritoꝛũ occi

dunt ꝑmaxime ꝑcutiẽtes in inguine ideſt in ali⸗
quo vitio turpi.nam reſoluẽdo ſe a vigoꝛe ſpiri⸗

tus et doꝛmitãdo pꝛe tedio in ſpũ alibus ad car
nalia ſe conuertit.⁊ inde gratia pꝛiuat᷑. Doꝛmi⸗
tat tertio anima pᷣ tedio ſomno ſimulate cõtem⸗
plationis. Aliquando eni ſub ſpe contemplatõ

nis ⁊ deuotionis dant ſe accidie et ocio nolẽtes
operari maniby quaſi martham actiue contem⸗

nentes.et mariã contemplatiue pᷣtendentes.ne/
ſcientes quid ſit deuotio vel contemplatio. Ned

q; enim poteſt eſſe bonus iſrahelita qui pꝛius

non fuerit iacobita. Iſrael interpᷣtatnr vidẽs de

um. ſcʒ per contemplatiõem . Jacob interpꝛetat
ſupplantatoꝛ ſcʒ vitioꝰ? qð ꝑtinet ad ad exercitin

actiuc. Non eſt aptus ad contẽplatõem qui pꝛiꝰ*

non plene moꝛtiricauit paſſiones. Non ergo iſti

vere doꝛmiũt ꝑ contemplationẽ cum Lonſa l⸗

cente.Ego doꝛmio ⁊ coꝛ meũ vigilat.Sed ꝑaci
cidiam ſub ſimulata deuotõe doꝛmitant cuʒ eun
thico adoleſcente qui diſputante paulo cuʒ in fe
neſtra domusſederet obdoꝛmiens cecidit de me
dio cenaculo ⁊ moꝛtuꝰeſt. Act.xx.licʒ ſuſcitatus
a paulo.Et ad hoc facit qð legi invitaſpatrum,.

Quidã peregrinus venit ad abbatem ſüůuanum

in monte ſynai.et cũ videret fratres laboꝛantes
manualiter repᷣhendit dicens Quare operamini
cibũ qui perit. Maria optims ꝑtem elegit.Qð
audies ſiluanus fecit ei dare codicem ⁊ miſit eũ

in quãdam cellã vt legeret. Cum auteʒ tranſiſſet

hoꝛa none circũſpiciebat ille hincinde ſi foꝛte ali
quis eum vocaret ad pꝛandiũ.et cuʒ vocaretur
acceſſit ad abbatem interrogãs ſi fratres come
diſſent. Rñdit ꝙ iam comederãt. Sʒ pꝛopterea
non fecerat cũ vocare.quia ſpũalis erat ⁊ nõ in⸗/
digebat cibo coꝛpali.cũ maria elegiſſet fres autẽ

ſui carnales erant ⁊ iõ comederant ⁊ operabant᷑

JIlle aũt ꝑpendens de ſua pᷣſumptione culpã ſu
am cõfeſſus eſt. ⁊ abbas iquit. Marcha ergo ne

ccſſaria eſt marie. Surge ̊ qui doꝛmis ait apo⸗

ſtolus ⁊ exurgea moꝛtuis.ſcilicʒ operiba accidie
et illuminabit te x'uuus.

fcilicet remediũ contra accidiã. hoc habet᷑ ex do
ctrina ſacre ſcriptĩe.Et ideo dicit.Confirma me.
igeſt totũ firma me in bono opere ne deſiſtam ex
tedio.et hoc in verbᷣ tuis.id eſt per verba que cõ

tinentur in ſacra ſcriptura. Unð de ſapientia ꝗᷣ
maxima continet᷑ in ſacra pagina dicitur Ecci.

vi. Subijce humerũ tuuʒ ⁊ poꝛta ũlam.i. obſer

ua documenta eius ⁊ nõ accidieris in vinculis

eius.ideſt nõ incurres accidiam ex pᷣceptis eius

que vincula dicũtur.quia ligant aninã ad obſ

uandum ⁊ decinent ne quis defluat.Et licʒ mul
ta ſint documẽta contra accidiam ex verbis ſcri

pture ꝓnunc tria ſufficiat ponere remedia cotra
V Primũ eſt deuota oꝛatio ſeu meditatio.
Scom eſt ſacramentoꝝ frequentatio.
Tertium eſt varia ⁊ bona exercitatio. .
De pꝛimo dicit ſaluatoꝛ cũ inuenit diſciplos ap
pꝛopinq̃nte paſſione doꝛmiẽtes p triſticia. Uigi
late ⁊ oꝛate Math.xxvi.vx nõ intretis in tẽpta
tionem.q̃ſi diceret. Deuota oꝛatio vos iuuabit
ne ſuccũbatis tẽptationi accidie q̃ ſubintrabit
mẽtibavis. Idẽ etiã ait loq̃ns de tribulatõibus
in fine mnði.Oꝛate ne fiat fuga hyeme vl ſabbato
Hemns eſt frigida.⁊ in ſabbo eſt ociũ ⁊ requies.
vult ᷓ dicere Oꝛate ne fugiatis.i.opꝰbonũ deſe⸗
rat ex accidia.q puẽit ex frigiditate diuini amo
ris. ⁊ ocio ſeu qᷣete coꝛꝑali. Ad oꝛõnẽ aũt ipᷣaʒ cõ
tinuanda ⁊? vincẽdũ beelʒebub.i.demoniũ deac
cidia verantẽ. Interpᷣtatur enim vir muſcax.qꝛ
multitudo muſcaꝝ illi ꝓdolo inſidebãt ꝓpt im/
molatitiũ cruoꝛẽ ſacrificioꝝ· Sic accidioſo in⸗
ſident muſce importune et immunde malarum

cogitationũ. Adiuuant lumẽè meditationũ que

mentẽ illuſtrant: et ſocietas foꝛtis perfectoꝛum

—

1

Unde in hul⸗ figuri legi? Exo.qꝙ Joſue pugnãte

contra amalechitas qui ſignificant demões.te⸗
nehat moyſes manus eleuatas ad celũ in oꝛõne

et cum p feſſitudine aliquãtulũ dimittebat᷑. pua

lebat amalech z ioſue et ppłm dei ꝓpter qð aarõ

et hur inuenert eũ ad tenẽdũ manꝰ erectas ad

celũ quouſqʒ vinceret populꝰ eiꝰ. Sicoꝛante q̊
cunqʒ contra tẽptatõnes diaboli ⁊ bellante ꝑ re

ſiſtentiã. Hur qui interpᷣtat᷑ lumen.i.meditatio

et aaron qui interpᷣtatur mons foꝛtitudinis .i.

ſocietas foꝛtis in virtute.iuuant cõtinua oꝛõne

vt non deficiat pꝛe tedio.ſʒ vincat demões. Sic

petro incarcerato ab herodi vt moꝛti ſequẽti die

traderetur. doꝛmiente petro cum oꝛatio fieret ſi
ne intermiſſione ab ecclia p eo vbi erãt ſanctiſſi⸗
me ꝑſone foꝛtes in fide angelꝰ de nocte apparẽs
cum lumie excicauit eũ dicens. Surge velociter

et continuo ccciderũt cachene de manibus eius
et liberatꝰfuit Actuũ.xij.Oꝛatiõib etiã ſanctoꝝ
peccatoꝛ doꝛmiẽs pꝛe accidia ⁊ tedio clauſus tri

bus poꝛtis.ſcʒ obduratiõis coꝛdis.taciturnita⸗
tis oꝛis.indiſpoſitõis ſatiſfactõis que vtiqʒ ter

tia poꝛta ferrea eſt.⁊ ligatꝰ cathenis duabus.ſcJ

timoꝛis ⁊ amoꝛis indebiti illuſtratꝰ inſtigatiõe

angeli ⁊ aliqua bõa inſpiratiõe ſubito euadit de
manibo diaboli excitatus a ſomno accidie.N)e
ditatio multũ vaſet contra accidiã pᷣcipue vite?
Eadone xpᷣi.Ad heb.xij. Recogitate euʒ qui ta⸗

em ſuſtinuit aduerſus ſemetipᷣm contradictõeʒ

ſcʒ chꝛiſtum.vt nõ Sngemien duniaednn ſcJ
al.in ꝑſona eiuſ. Pauper

pꝛe tedio deficientes p
ſum ego.⁊ in laboꝛib a iuuetute mea exaltatus
ſcz in cruce humiliatꝰ⁊ conturbatꝰ.GBerñ. Me
moꝛ ero laboꝝ quos chꝛiſtus ſuſtinuit in pꝛedi⸗

cando.fatigationũ in diſcurrẽdo.temptationũ
in ieiunãdo.vigiliaꝝ in oꝛando.lacrimaꝝ in cõ

patiendo. Recoꝛdaboꝛ etiam doloꝝ.conuitioꝝ

ſputoꝝ.colaphoꝝ.ſubſannationũ.⁊ clauoꝛum.

hoꝛũqʒ ſimiliũ.alioquin requiret᷑ a me ſanguis
iuſtus qui effuſus eſt ſuꝑ terram. Hecille. Me

ditatio etiã ſupplicij futuri ⁊ pꝛemij ſuꝑni młcuʒ

excitantaiam ab eccleſia ⁊ tedio.Quis eſt enĩ taʒ
iners vel delicatus qͥ nõ libenter laboꝛaret ve⸗
hemẽter qñ inde ſciret acquirere maximũ lucrũ

et ꝑmanſuꝝ ⁊ euaſurũ intentiſſimũ ſupplicium

et eternum. Uenite ad me inquit ſaluatoꝛ.om̃s
qui laboꝛatis ⁊ onerati eſtis ⁊ ego reficiamvos.
Machei.xi. Laboꝛ eni cuʒ fine ait Auguſtinus
merces ſiñ fine.⁊ refectio ſuauiſſima. Tegitun
in vicaſpatꝝ Cum qᷣdaʒ interrogaſſet btmachil
lem dicens. Cur ſedens in cella mea accidiã pa⸗
tioꝛ. Rñdit ei ſenex.quia nõdum vidiſti requiez
quam ſperamꝰ.nec toꝛmentũ quod timemꝰ Si
enim ea inſpiceres diligenter.ſ.ꝑ meditatiõem.

et ſi vermibus plena eẽt cella tua vſq; ad collum

etiã in ipſis ꝑmanẽs ſine accidia iaceres Oꝛatio
ergo quã iuuat meditatio nõ vaiʒ q accidiã. Sa
cramentoꝝ frequetatio etiã valet. Pꝛecipuũ ãt
in ſacramentoꝝ confectõe ſunt verha in quibus
conſiſtũt foꝛme eoꝛum.Confirmat᷑ g̊ quis q te⸗
diũ in verbis dei.i.in ſacramẽtis in quib pnci/
paliter eſt verbũ foꝛme.⁊ pᷣcipue ſacrm euchari⸗

ſtie quod eſt verbũ foꝛme. Eſt eni panis qui co
bominis confirmat ⁊ roboꝛat ad bene agenduʒ

Eſt ⁊ carbo ignitꝰ ſᷣm Damaſce.qui excutit oẽm
toꝛpoꝛẽ mentis.⁊ gaudere ⁊ delectari fac in doj

mino. Uñ in figura dicit᷑iij. Reg.xix.ꝙ cum eet
helias feſſus ex tedio ꝑſecutõnis Jezabel vxoꝛis
achab regis iſrael obdoꝛmiuit ſubter vnã iuni/
peꝝ. Ipſo aũt doꝛmiente apparuit ei angelus do
mini excitans eũ a ſomno. Qui ↄſurgẽs ⁊ vidẽs

panẽ ſubcinericiũ ad caput eius ⁊ vas aque mi⸗
raculoſe ibi a deo pam comedit ⁊ bibit. Et cum
iteꝝ obdoꝛmiſſet.angelꝰ ſecũ do excitauit euʒ di

cens. Surge co mede.grandis eni tibi reſtat via
Qui ſurgens iteꝝ comeditſ᷑ ambulauit in foꝛti⸗
tudine cibi illius vſq; ad montẽ dei. Helias de⸗

ſignat dei ſeruũ.qui ex tribulatõibo 7 vexationi⸗

bus carnis attediatus aliquãdo laboꝛibo ⁊ tem
pratiõibo obdoꝛmit. vt nihil ei libeat facere. Sʒ
inſtigatõe angeli boni mẽs cxcitaĩ.vt ſumat ſa?ë⸗

mentũ euchar iſtie figuratũ ꝑ panẽ ſubcinericiũ.

Chꝛiſtus eni panẽ ſe nomĩat ſed viuũ qui coctꝰ
ſub cinere hũiliatõis. fuit decoctus in igne paſ⸗
ſionis.hocergo ſumpto ſiue etiã pane pnie.cum

aqua lacrimaꝝ vel doctrine inde foꝛtificatetcõ
firmatur z accidiãvt incedatviriliter ꝑ debtum
huiꝰmũdi vſq; in vitã eternã. Tertiũ remediũ

contra accidiã eſt varia oꝑatio.E cci.ix.Qðcun⸗

q; põt manus tua.inſtãter oꝑare.qꝛ nec opꝰ nec

ratio nec ſapia nec ſcientia valet ad inferos.quo

tu ꝓperas. NHiero. Nõ facile capit᷑ a temptatoꝛe.
qui alicui bono vacat exercitio. In vitaſpatꝝ

legit᷑ ꝙ cũ btũs Anthoniꝰ temptatõe accidiexe

xaret cepit clamare ad dñm dicẽs.dñe volo ſal⸗
uus fieri. ſed nõ ꝑmittũt me cogitatones mee et
ſubito vidit iuuenẽ pulcerrimũ.qui angelꝰ erat

ponentẽ ſe ad ſedendũ ⁊ laboꝛãdum plectas ſeu

ſpoꝛtas.⁊ inde ad modũ ſurgere ad oꝛãdũ.⁊iteꝝ.

poſt paꝝ reponentẽ ſe ad oꝑandũ. ⁊ poſtea ſurgẽ
tem ad oꝛandũ. Cunq; pluries alternatis vicib

ad vtrũq; ſe poſuiſſet. demũ dixit angelus. Sic
fac ⁊ ſaluꝰeris.. Uñ narrat venerabił Job.caſſia

nus in li.ix.de inſtituticenobioꝝ.qꝙ añtiqui pa⸗
tres nullũ ſuſcipiebant ad habitũ monachalem
ſeu hercmiticũ.ſi neſciret facere aliqð artificius

manuale.qð ꝓpterea agebãt.nõ ſolũ vt ille poſʒ
ex lucro ſue artis viuere.ſʒ mito mag⁊ bncipali
us qꝛ intelligebãt ſine aliqͥ coꝛꝑali exercitio non
poſſe vitarce vitiũ accidie.Naʒ cũ pauciſſimi ſint
qui ſciant ⁊ valeãt tota die vacare ↄtemplationi

oꝛationi ⁊ lectiõi.⁊ ꝑmaxime incipiẽtes opoꝛter
ꝙ incidant in accidiã qui nõ vacat q̊tidie alicui

exercitio coꝛpali.Et qͥdã ex illis qͥ nõ indigebant
lucro ꝓpter victum.quia dactilis ⁊ aqua cõtenti

erant.tñ laboꝛabãt facientes plectas quotidie.?

in capite anni cõburebãt. ⁊ faciebãt alias vt ſic

liberi eſſent ab accidia.
aplm. iij. de negligentia in geneerr.

Rteinens ad toꝛpoꝛẽ circa pꝛecepta.
quod ſq;ʒ vitiũ Gꝛeg ponit int᷑ fili
Zs accidie.Et pᷣt diffiniri ꝙẽ pcim̃

Egligetia vitium eſt

o;

e.
lc
mten
nd
luncit
lytons
häiunif
Nned
1is

NRtarn
lnfomy
lusde⸗
Anoni,
hetem
e. G
murſe⸗
nenai,
ico
gen
nen
nlerc
Nrm
Wedid
Wan
oper
nns
Munr.
Nab
dt
ſoset
na
ſacs

nowr
us S
lich
ticvie,
nucin
anfon,
rilepe⸗
rönift
ragonm
iſiniſ⸗
nplanon
goßon
dicealan
acötn
notiot

4

ſas vlt

tia meas ne meminer /dñe. Delictu de qſi der
ctũ. In qͥ notat᷑ pctiñ omiſſiois ̊ omitti? actus
bonꝰqui dʒ fieri: vel eircũſtantia debita qᷓ debet
in actu bono ſᷣnari qð ꝑtinet ad negligentisʒ Et

n

kue

. J 2 4 . —

quo voluntas eſt remiſſa ad eligendũ actum de
bitum vel circũſtantiam circanctum debſtũ ob
ſeruari.⁊ opponit᷑ virtuti pꝛudẽtie.qx ſollicitu⸗
dinẽ eſt diligẽs ad opand. De negligentia pot
exponi illud ps.Oclicraiuuẽtutis mee ⁊ ignoꝛã
Delictuũ dꝛ qſi dereli /

„

—

dicit Berñ. in li:de diſpenſatoe ⁊ pcepto. Negle⸗/
ctus vbiq; eulpabilis.iõ di Delicta inuetutis.

qꝛ magis in iuuẽtute cõmit᷑tũtur negligẽtie pꝓpꝛ

2„

inexpientiã ꝓpt᷑ qð in iuueni

. — 2 „

tie f m phᷣm qcontrari

.

dñm.ſ.ad puniendũ. ſed relaxa.Sed circa negli

gentia tria videnda ſemꝑ ſunt.·

Primo ppꝛietas ſignificatt

Secundo varietas pꝛincibßij.
Tertio grauitas peecati ·· ·

Sciendũ dꝛñtia eſt int iſta

a ſex.ſ. negligentiaʒ. pi

gritiã. deſidiam.incõſtãtiã.toꝛpoꝛẽ ⁊ omiſſionẽ
que oĩa ad accidiã ꝑtinẽt.et largs eram üneds .

do differũt q̊ ad ſignificatũ ⁊ qͥ ad actũ.qð ſic de
claratur. Negligentia ↄſiſtit in defectu interiorꝭ
actus voluntatis qͥ eſt electio. Uñ yſidoꝛꝰin lib.

negligentiã in ea alia includũt᷑

echimolo. dicit qð negligentia ðꝛ qᷓi neceligens.

Et iõ ſicut recta electio eoꝝ q̃ ſunt ad finẽ ꝑtinʒ

ad pꝛudentiã. ita negligetia volutatis nõ cligen
di recte ea q̃ ſunt ad finc. ptinet ad impꝛudentis
ergo ⁊ ad peccatũ. Pigritia ↄſiſtit in defecru
ttar/ deliberant ſutura..⁊ ſicnegligit obſuare circun

boni oꝑis faciendi.Nam pigritia impoꝛtat tar⸗

ditatẽ exeq̃ᷓndi bonũ opus. Uñ ðꝛ piger illeq faẽ
carde bonũ opꝰ qð dʒ facere velociter et cito.ßimm

9

illud ꝓuer.xi

4

Difficultatẽ in agẽdo deſiſtit a bono oꝑe et ceſſat

ab illo. Zoꝛpoꝛ impoꝛtat qᷓndã remiſſioeʒ in ipa

executione boni oꝑis dũ.ſ.nõ feruẽter ſed tepide

agit bonũ.Apoẽ.iij. Utinã eſſes calidus aut fri/

dus. ſz qꝛ nec calidnecfrigid es ſed tepidus.
incipiã te euomere ex oꝛemeo. Calid/ eſt ferueg
frigidus eſt malꝰ.ſʒ cognoſcẽs malũ ſuũ. Tepi⸗⸗
dus aũt qui bonuʒ inchoauit ſʒ imꝑfecte. ⁊ i Ilo

7

ſtati ꝑmanet q̃i ſibi ſufficiatnõ querẽs ꝓficere q·

ſtatus eſt multũ ꝑiculoſus. Nam frigidꝰ.i.ma/⸗
lus cognoſcit aliqũ defectũ ſuũ et ſe emendat. ſzʒ

ſed tepidus cuʒ ſibi videat᷑ ſi fficere. bonitas ſua

7 7

nõ curat de emendatõe.iõ ꝓximuſ eſt repꝛobatõ
ni ſignate ꝑ vomitũ. Sicut eni euomitũ nundm

reſumit᷑ ad comedendũ ſeu ad incoꝛꝑandũ.ſʒ ab

hominat?᷑ etiã ad videndũ.ita tepidi demuʒ ſepa,

rati a gia xpᷣo nõ incoꝛꝑant᷑. ſed ab eo deteſtãtur
Tepi 1
ſtabilitatẽ volũtatis impoꝛtat.Nã ſᷣm Papiam

Incõſtana eſt ꝗͥ inſtabilis eſt.ſʒ qð mõ ſibi placʒ

ueniby paꝝ por eẽ pꝛudẽ
pm phm qcontrariat negligentie. Ignoꝛatie
etiaʒ petâ innũera ſunt. Ne memineris inqᷣtad

x. Abſcòdit piger manũ ſub aſcella
⁊c̃.⁊ ca.xx.dicit᷑.pꝛopter frigꝰ piger arare noluit.
Deſidia ðꝛ reſpẽu boni oꝑis ꝓᷣſequẽdi vel ↄtinu
andi.⁊ ðᷣꝛ deſidia a deſinẽdo.Nũ enĩ videt deſes

a nalalr puocãt vomitũ. ncõſtãtia in⸗

413-

poſtea ſibi diſplicet. vel qꝛ mõ vult hoc mõ vxult
aliud.talis fluctuat inter confidentiã Jacobi.i.

Vir dupler animo incõſtans ẽ in oibo ſuis vijs.
Omiſſio differt a negligẽtia.ſiue qñ ſunt moꝛta⸗

lia ſiue qñ ſunt vterq; venialia. Omiſſio autẽ ðꝛ
reſpectu actꝰ debiti ⁊ neceſſarij fieri.q.ſ.eſt moꝛ
tale.legligentia aũt ſtricte cũ eſt moꝛtalc ðᷣꝛ re/

ſpectu circuſtãtie debite neceſſarie.puta tꝑis vel
loci vel finis ⁊ hmõi.Inq;tũ ſt venialia.omiſſio
eſt reſpectuactus expediẽtis.nõ tñ nccrij. Negli

gentia reſpcu circũſtãtie ↄueniẽtis nõ tñ ncrie.
MNegligentia tñ freq̃nter ſumit᷑ p omiſſiõe.Tho.

ſe. ſe.q-luij. et Alexan.in.ij.ꝑte ſumme.q.xxxuij.
Et de pigro qð ⁊ poteſt intelligi.⁊ de negligente
large.dicit᷑ puer.xiij. Uult ⁊ nõ vult piger. vult
ſcz affectu in genere.ſeu vellet ita.ſed nõ vult ef/
fectu.Sed ſiẽ arboꝛ ſine fructu eſtvana.ita volũ

tas ſine oꝑe inutibł eſt vel intelligit᷑.vult piger et

negliges regnare cũ xpᷣo.ſʒ nõ pati cũ eo ſed fieri
nõ põt.Dicit eni apłs.i.Thimo.ij. Si ſuſtinebi
mus ⁊ cõregnabimus Uel ſic.vult piger bũ mo
ri.ſed nõ vult bñ viuere.vel de negligente pᷣlato

erpone. vult hre emolimẽta ecclie ⁊ decimarũ· et

nõ vult habere curã animaꝝꝰ.

ſoq; varictatẽ pꝛincipij. vñ ſc negligentia cauſet.
Sciendũ ꝙ ex qᷓ̃tuoꝛ vitijs oꝛitur Primo ab

„

impꝛudẽtia qð ſe verlararng ginpeudene Dirii

ui diligẽter nõ obſᷣnat circũſtantias in oꝑibuſ

ſuis.ſed inter om̃s circũſtantias nobiliſſima eſt
circũſtantia tempis quã impꝛudẽes negligit ob
ſeruare. Dicitur eni Ecci. xx. Laſciuus ⁊ impꝛu
dens nõ obſeruabũtur tempus.ſcʒ quia nõ cogi

tant pᷣterita nec oꝛdinãt pᷣſentia nec pꝛeuident ⁊

ſtantias debitas impꝛudens. Sedvt diciturze c
cleſiaſtes.vij. Qui timet deũ nihil negligit. quia
ſcilicet nõ omittit aliquod neceſſariũ ad ſaluteʒ

ſiue actum. ſiue circũſtantiam debitam. et hoc
non quia timoꝛ opponatur negligentie directe.
ſed quia timoꝛ dei excitat hominè ad accumra/

tionis.ſcʒ ad ſollicitudinc.quia timoꝛ facit ho⸗%
minem conſiliatiuũ.Hecthomas. Secundo

pꝛocedit negligentia ex accidia. Ccuius ratio et
quia cum accidia ſit triſticia de alieno bono pfbi·
rituali.ideo negligentiã generat ad eligendumꝰ
toꝛporem ad faciendũ. Et ratio huius eſt. quia L

ſicut id quod nos delectat facimus diligenter.

pꝛopter qð delectatio perficit opus ſcõᷣm philo⸗

ſophum in cchieis.ita quod nos contriſtat. faci

mus diligẽter. Unde dicitur Pꝛouerbioꝝ.xxv.
Sicut vermis ligno.ita triſticia nocet coꝛdi.ſ.
tollendo ei vires ad oꝑandũ bene et diligenter.

Tertio ꝓcedit negligẽtia ex auaricia.qꝛ cũ hõ
diligit inoꝛdinate magnã pꝛoſperitatẽ quam bʒ

ex hoc efficit negigens ad vitandũ malum et eli

gendũ bonũ. Hiere. xliij. Ingreſſi ſunt.poſſide/
runt terram et non obedierũt.vbi dicit gloſa.ꝙ

nihil eſt medium inter poſſeſſionem et obedien/

tiam. Nam vbertas ſecuritatem. ſecuritas ne/
gligentiam. negligentia contemptum generat.

DODuarto ꝓcedit negligentia ex inoꝛdinato amo
re ſui. Unde dicit Gꝛegoꝛius in moꝛalibua.qꝙ

negligentiã minoꝛ amoꝛ dei exaggerat. Sed ſci⸗

endum ꝙ minoꝛ amoꝛ dei poteſt intelli i duplłr.
UVno mò ꝝ defectũ feruorcaritatiſ.⁊ tal negligẽ
tia eſt veniale Aälio mõ ꝑ defectũ ipᷣius caritat·.⁊
ſic ðꝛ minoꝛ amoꝛ dei qñ qꝗͥs amat deũ ſolũ.amo
naturali.et ex hoc cũ q̊ eſt inoꝛdiatꝰamoꝛ ſui ne
gligentia eſt moꝛtale.De q̃ intelligit᷑ illð hiere.xl
viij. Muledictꝰ qͥ faẽ opꝰ dei negligent᷑. ſᷣm vnã
lr̃am Alexan.in ſum.et tho.Eſt aũt negligentia
ſpale pcem. Sʒ ſciendũ ſᷣm Tho.ſe.ſc.q.liiij.q;
alia pctã ſunt ſpecialia.qꝛ ſunt circa ſpãleʒ mate

riã vti luxuria ẽ circa venerea. q̃dã aũt ſt ſpẽalia

pꝛopter ſpecialitatẽ actus ronis ſe extendentjad
oẽ m materiã moꝛalè.⁊ hmõi.ſunt oĩa vitia qͥ ſe
circa actꝰrõnis.Nam qlibet actꝰ rõnis extendit

ſe ad oẽm matiaʒ moꝛalẽ. Et ideo cũ ſollicitudo

ſit quidã ſpãlis actꝰrõnis.ↄſeq̃ns eſt ꝙ negligen

tia q impoꝛtat defectuʒ ſollicitudinis ſit ſpeciale

peecatum. „

Muanta ad tertium d. .

aliqñ eſt moꝛcale.aliqnñ veniale.Et moꝛtale qᷣd
eſt dupler. ſ. rõne defectus.⁊ rõne cõtemptꝰ. Si
eni ꝑ negligentiã pᷣmittat᷑ actus qͥ eſt in pcepto.⁊
Rñs de neceſſitate ſalutſputa dare elemoſinaʒ
cuũ hẽat ſuꝑflua nature ⁊ ꝑſone.⁊ videt indigen⸗
tes.Silr ſi pᷣtermittãtur debite circũſtantiæ iſti
us actus.puta dare elẽoſinã tẽꝑe extreme nccita
tis alicꝰ. Scðo eſt negligẽtia rone ↄtẽptus moꝛ
rale. Si eni volũtas intatũ ſit remiſſa circa ea q̃
dei ſunt.vt totalr a caritare dei deficiat ↄtẽnẽdo
que ſunt dei puta cũ nõ curat qͥs bonũ facare ſʒ
cõtemnit. Uerbi gra.tenet᷑ aliqs aliqð bonũ ſoi⸗
licite ⁊ deuote facere vt pſallere ⁊ oꝛare.ſi aliqs
ex cõſuetudine hẽst hanc negligenriã · ita ꝙ ex cõ
ſuetudine nõ curat.ſʒ ↄtẽnit᷑ dicere hoꝛas ſuas
ſollicite ⁊ deuote.tał negligẽtia erit moꝛtał.Li⸗

cet eni negligẽtia in dicẽdo ſeł vel bis hoꝛas in/⸗

deuote nõ ſit moꝛtale.tñ ex freqntia ⁊ ↄſuetudie
põt ↄtingere ꝑ ↄtẽptũ ꝙ erit illa negligẽtia moꝛ⸗
talis. Sicut gutta cauat lapidẽ nõ vi ſʒ ſepe ca⸗
Et gutte aq̃ nõ vna vel.x.ſʒ multiplicate
ſubmergũt nauẽ. Uñ aug. Qð facit fluct irruẽs
hocſentina neglecta.ð pẽ.di.i:c tres ſũt aũt.in
ſine.Et ſic ðꝛi decre.ꝑ anacletũ.ſicut in vnoqͥq;
oge artiũ mi inuen Unſtantia ita nouerca eru⸗
ditiõis eſt negligẽtia.diſt.lxxxiij.nihil. Nouerca
cũ triſticia gubᷣnat filios alioꝝ.⁊ iõ male ⁊ incu⸗
rie Et ſic accidioſus cũ triſticia ⁊ tedio vacat ſtu
dio ⁊ cuicũq; oꝑi.⁊ iõ male addiſcit vel deo ma⸗
le ſuit. Et de hac negligẽtia q̃ moꝛtał eſt intelli⸗
gitur illð ꝓuer. xic. Qui negligit viã ſuã moꝛtifi⸗
cabit᷑.ſ.ꝑ culpã moꝛtalẽ ⁊ penã et᷑nã Uiã dicit.ſ.
mãdatoꝝ ꝑ quã dẽ
Iſa.Hec eſt via ambulate in ea.vel viaʒ.i.xpᷣm
ui ait Ego ſum via veritas⁊ vita Jo.xiij.jpſi uz

ſez roneſdono ſeqndo veſtigia eiꝰ. vel viã ſuaʒ
ideſt ↄuerſatõem ⁊ oꝑa ſua.nõ curãs ſi bñ vłma

le deo viuat vel mũdo hic dãnabit᷑ Eſt negligen

vel circũſtantia n

ſciliq; grauitatẽ peccati. Sciendũ ꝙ nẽgligẽtia

mꝰambulare ad patriã. Uñ

7 õ

Citulus lXx.

tia veniale als qñ.ſ.nõ pᷣtermitti?᷑ actꝰ neceſſariꝰ
cir. ia neceſſaria ad actũ neceſſariũ ad
ſalutẽ.Et dc hac intelligit᷑ illud Ecci.vij. De ne⸗
gligentia purga te cũ paucis.qð intelligit tripir
Uno mõ ſic de pctis cõmiſſis ꝑ negligentiã que
ſeʒ eſt veniale inpau.i.ppauca purga te.qꝛ ſcʒ
pauca ſufficiũt ad delendu vẽia lia ⁊ boc bm glo.
Scdo mõ cũ paucis purga te de pctĩs negligẽ
tie.qꝛ ſcʒ pauci ſunt qui ſciãt purgare pctã negii
geẽtie et ſcire an moꝛtale an veiale. Lertio mõ
cum paucis purga ts.i.paucis reuela coꝛ tuum.

Iſi diceret. lõ reueles cuicũq; coꝛ tuũ vel ↄfitea

ris indifferẽter.ſʒ his qui ſciant⁊ poſſint iuuare
et cõſulerc.Eſtet negligentia in quibuſdã dubia
vtx moꝛtale vel veniale. vel ꝓter dignitatẽ ma⸗
terie.vel ꝓpter incertitudinẽ debite reſiſtentie a
rõne. Primũ accidit circa ſacramẽta. vt de 2ſe.
di. ij. ſi per negligentiaʒ. ⁊.i.q.i.Interrogo.et in
alijs multis. Scdm in cogitatiõibo moꝛtalium
bpeccatoꝝ.qñ nõ cito expellũt᷑ ⁊ pᷣcipue circa tur
pia. ſʒ Snsemen int aſſenſum ⁊ diſſenſum.

negligetia in bene
opando ait ait ps.xiij. Oms decliaue
rũt. ſil iutiles facti ſũt.nõ eſt qͥ faciat
bonũ.nõ eſt vſq; ad vnũ. Uñ in euãg.de inuita⸗
tis ad nuptias q́̃s fecit rex filio ſuo.i.ðs pr̃ filio
ſuo cum ſibi vniuit naturã noſtram ſeu eccłliam
ad quã eccliam ſeu miniſteriũ credendo oẽs in⸗
uitant᷑.dicit᷑ ꝙ inuitati neglexerũt euntes alij in
villaʒ.alij ad negociatione.alij nücios occider᷑̃t.
Mach. xxij.Et ꝙ mi ſſis exercitib ſuis rex ꝑdi⸗
dit illos. Sed econtra ſctũs daniel cauẽs ſibi a
negligentia cum cõplerent᷑ ſeptuaginta anni qui
bus pdixerat Hieremias populũ illum iudeoꝝ
in captiuitate babilonica ꝑmanſurũ.⁊ poſtea li⸗
berandũ poſuit ſe ad adorãdũ dominũ pꝛo libe
ratiõe illius populi in ſacco ⁊ cinere. Non quia
eſſet incredulꝰfuturoꝝ.vt dicit Hiero. ſed ne ſe

curitas negligentiã.⁊ negligentia pareret offen
ſam. de pe.diſ.i.pᷣdixerat ¶ Sʒ cõmuniter oẽs de

clinaucrt ⁊c̃. Ubi tangit puitas oĩm qͥ ad tria.
Pꝛimo quo ad omiſſiòeʒ boni pꝛeteriti.ibi.Om

nes declinauerunt.

. —

Scðo qͥ ad omiſſionẽ debiti modi.ideſt circun⸗

ſtantie debite ibi.ſimul inutiles facti ſi uut.
Tertio quo ad omiſſionẽ bonipᷣſentis.ibi.non
eſt qui faciat borumm.
Quantum ad pꝛaimum.
ſcilicʒ omiſſionẽ boni pꝛeteriti dicit. Om̃s d
nauerunt.i.bonũ qð debeant facere nõ egerunt
Iſaię.liij. Unuſquiſq; in viã ſuaʒ declinauit.id

eſt recedẽs a bono quod debuit facere ᷣm ratio

nem.ſecutus eſt viam ſuam ſcʒ pꝛopꝛiam volun

tatem.Declinauerunt autem omnes tripliciter

videlicʒ vel a veritate.vel a pietate.vel a ſummi

boni in cõmutabilitate. A veritate vnuſqᷣſq; de⸗/

clinauit ſcðᷣm illud Oſec.uij.Non eſt veritas dei
in terra. Pſalmiſta.Omnis homo mendax.De
clinauerunt etiam om̃es a veritate fidei temꝑe

—

palſſionis etiã apli.excèpta beata virgine maria. naʒ

relicto eo fugierũt Math.xxviqð ſᷣm remigiũ vide/⸗

mus impleri in his qui ꝓ amoꝛexpᷣi pmitttũtſe ma,

gna facturos.qͥ tũ quando opoꝛtet non faciũt.Inſi⸗
nuat᷑ etiaʒ moꝛaliter ꝙ xpᷣCᷣs paucos habet ſocios ad

cõpatiendũ.ſed multos ad cõgaudendũ nõ lattende

tes ꝙ nõ eſt tranſitꝰ ad lignũ vite niſi ꝑ gladiũ flam
meũ.i.tribulatões. Geñ.iij. Sed oẽs negligũtillas
cũ debita patiẽtia ſufferre declinantes a veritate co⸗
gnitiõis.qꝛ nõ intelligunt qꝛãta opoꝛteatꝓ deo ⁊ re
gnoſceleſti pati. Uñ dicit Pꝛouerb.iij. Diſciplinam
ðñni fili mi ne abijcias ne ðſicias cũ ab eo coꝛripuerꝭ
Scðo declinant oẽs a pietate ſeu mucðia.Oʒee.iiij
Nõ eſt miſcðia in tena.⁊ hoc qꝛ auaricie vacãt oẽs.

ſm illud Hiere.vi.A maioꝛi vſq; ad minoꝛẽ omnes

auaricie ſtudent.⁊ a pꝛopheta vſq; ad ſacerdotẽ cun
cti faciũt dolũ Alia peccata nõ vident᷑ eſſe ita cõmu

nia. Et ex bac auaricia clerici ⁊ pꝛelati qͥ ſunt obliga
ti ad curã aĩaꝝ.declinant ab ea.non curantes niſi de

lana ⁊ lacte.i.tꝑalitate ouiũ ſuaꝝ.ſed ex negligentia
lupis eas exponũt vel dimittunt deuoꝛandas.i. de⸗
monijs ꝑ diuerſa vitia.i.Thimo.iuiij Noli neglige⸗
re gram que data ẽ tibi ꝑ ĩpoſitionẽ manuũ.ſ.ad ha

bendũ curã animarũ.Ilã vt dicit leo. Inferioꝝ oꝛdi

nũ culpe ad nullos magis referẽde ſunt qᷓ; ad negli⸗
gentes deſideſq; pꝛelatos.qͥ multã ſepe nutriunt pe

ſtilentiã dũ ſeuerioꝛẽ diſſiłant exhibere medicinã.di.

lxxxv.c.inferioꝝ.Zertio declinãt oẽs a bono incom⸗
mutabili.ſ.a deo ad bona cõmutabilia.Et vt gram⸗

matice ⁊ moꝛaliter exponat᷑. Nota ſᷣm alberanagnũ

ſuꝑ põ.ꝙ peccatoꝛes declinãt ſm oẽs ſex caſus decli
nandi .· Pꝛimo declinãt in noĩatiuo caſu.cũ ſolum
in mũdo querant ⁊ cupiãt noĩari.quod ꝑtinet ad ſu⸗
perbiã Beñ.xi:Celebꝛemus nomẽ nĩm anteq; diui
damur in terra· Scðo declinant in genitiuo caſu

ſcʒ ꝑ lułuriam Geñ.xix.Loth declinãs de filiabo ſu

is genuit.Et deſenibo qͥ exarſerũtin concupucentiã
ſuſanne.dicit᷑ Dañ:.xiij.ꝙ declinauerũt oculos ſuos
vt nõ viderẽt celũ. Tertio declinãt in datiuo caſu
ꝑ gulã Ecẽc̃i.xviij. Si pꝛeſtes aĩe tue concupiſcentiã
faciet te in gaudiũ inimicis tuis. Quarto declinãt
in accuſatiuo caſu.ꝑ infamiã⁊ detractionẽ alioꝝ.poõ.
in ꝑſona F s eo vt me diligerẽt. detrahebat mi⸗
hi.⁊ loquit᷑ de iudeis xpᷣm infamantibo. Quinto
declinãt in vocatiuo caſu ꝑ adulationẽ ⁊ verba dul⸗
cia. Sed vt dicit᷑ Pꝛouerh.i. Si te lactauerint pec⸗
catoꝛes.nõ acqͥeſcas eis. Sexto declinãt in ablati
uo caſu per rapinã ⁊ ablationẽ rerũ alienarũ.ſed ve
eis qui multiplicant nõ ſua. Abachuc.ij.Et ſi rales
faciũt ex illis hoſpitalia ⁊ ecchias.non pꝛopter h̊ pla
cant deũ. Ego dñs odio habens rapinã in holocau
ſtum. ait ipſe Eſa.lxi.

MDuantũ ad ſecundum. J. I.

—

lutẽ. vñ ſt ubdit. ſi inutiles facti ſunt. Nullũ enĩ vir⸗

tuoſum opꝰ ẽ.niſi debitis veſtiat᷑ circũſtantijs. Inu

tiles dicunt᷑ facti.i.infructuoſi. Nã ſi ſunt pᷣlati.do⸗
ctoꝛes:pꝛedicatoꝛes ⁊ hmõi.qᷓ;ᷓuis doceant ⁊ regnãt
tñ pꝛopter malã vitã efficiunt᷑ infructuoſi. Cuiꝰ enĩ

vita deſpicit᷑ reſtat vt eiꝰ pᷣdicatio ↄtẽnat᷑. ait grego.

2„ — „

Mõ ſolũ alijs ſed etiã ſibi ſũt infructuoſi.qꝛ omũſſio
debite circũſtantie facitopꝰ de genere bonoꝝ malũ.

vñ nõ meritoꝛiũ.Uñ dicit dñs cayn ſᷣm aliã tranſla

tionẽ. Si recte offeras.⁊ nõ recte diuidis,.peccaſti.
BGeñ.iiij.Offert recte deo qͥ facit opꝰ de ſe bonũ.ſed

nõ recte diuidit cũ illud nõ agit cũ debita diſcretöe

nõ obſeruans debitas circũſtantias.vt cum facit ele
moſinã in loco indebito vel tꝑe.aut non bono fine.⁊

hic peccat. Sed hic qrit᷑ que negligentia ſit grauioꝛ.
an negligẽtia tꝑis vel loci.vel finis ⁊ hmõi.Et reſpõ

dit alexan.ij.ꝑte.q.xxxiiij.ꝙ negligẽtia tꝑis ẽ graui⸗
Pognoncn ſibi. eo ꝙ irreuocabilis. pꝛopt᷑ qð di⸗
cit Señ.ꝙ negligẽtia tꝑis eſt indecẽtiſſima ⁊ valde
dãnoſa.Nlegligentia vᷣo circũſtantie loci eſt grauioꝛ
qꝛ dãnoſioꝛ alteri.eo ꝙ maiꝰ nocumentũ infert ꝓxio

verbi gra.cũ negligent᷑ iacit lapidem in aliquo loco.

vñ occidit hoĩem. Negligẽtia voſinis ẽ grauioꝛ ſim
pliciter. qꝛ ab ipſo fine determinat᷑ bonitas actionis

Duantum ad tertin F. I

tangiẽt᷑ negligẽtia quo ad omiſſionẽ boni pi
cit᷑. Non eſt qui faciat bonũ.qð mnreliſi

tangit᷑ negligentia qͥ ad omiſſ.onẽ modi debiti.i.cir⸗

cũſtantie debite.Aliqñ enĩ omitti᷑ bonus actꝰ debi
tus.Et de hoc dicit.oẽs declinauerũt. Aliqñ omitti

tit circũſtantia actꝰ debiti.⁊ tũc eſt inutilis actꝰ.Li⸗
cet enĩ actꝰ de ſe ſit bonꝰ.tñ pꝛopter malam intentio⸗
nem vł aliã indebitã circũſtantiã efficit iutilis ad ſa

——

itis cũ di
neſ t tripliciter.
Vno mõ ſic. Multi dicũt bonũ ⁊ multi cogitãt bo⸗
nũ.ſed nõ eſt qui faciat illud bonũ.ſed ex negligẽtia
dimittit᷑ Quauis enim qñ pꝛetermittit᷑ aliquis actꝰ
debitꝰ exterioꝛ illud dicat᷑ omiſſio.tñ ipſa omiſſio eſt
effectꝰ negligẽtie.⁊ qñ negligẽtia reperit᷑ in pᷣtermiſ-⸗
ſione eoꝝ que ſunt de nccte ſalutis.tũc negligẽtia tra
hit᷑ ad aliud genus peccati magis manifeſti.vt ſicut

cum omittitur confeſſio vel cõio annualis trabit᷑ illa

negligentia ad inobedientiaʒ eccliaſtici pꝛecepti. Et

vt dicit ambꝛo. Non ſatis ẽ bene velle. ſed etiã bene

facere.ſ.opoꝛtet.di.lxxxvi. lec etiã ſufficit bñ dicere

vel bonũ.Nã ⁊ ficus in qua xpᷣs tm̃ repperit folia.q̃

verba ſignãt ⁊ nõ fructꝰ opeꝝ.maledicta a xpᷣo aruit
Math.xxi.Et pꝛopterea dicit xpᷣs.Nõ omnis qͥ di
cit mihi dñe dñe intrabit in regnum celoꝛuʒ. Pꝛimũ
dñe refert᷑ ad coꝛ in quo bonũ cogitatur. Scõm dñe
refert᷑ ad os.quo dicit᷑ bonũ.ſed opoꝛtet ꝙ ſequat–᷑ter
tium dñe quod ſubdit᷑ a xpo.ſ.qui fecerit voluntates
patris mei qui in celis ẽ.ipſe intrabit in regnũ celoꝝ
Scðo mõ intelligit᷑ non eſt qui faciat bonũ.ſ.boni

purũ quin.ſemiſceat cũ eo multa mala ⁊ multas ne
gligentias.Eccs.vij. Non eſt homo ſuꝑ terrã qui fa

ciat bonũ ⁊ nõ peccet.Et Pꝛouerbᷣ.xx. Quis põt di⸗
cere.mundum eſt coꝛ meũ purus ſum a peccato. Et
augꝰ.Si oẽs ſancti ⁊ ſancte dũ bic viuerent interro⸗
gati fuiſſent ſi peccatũ haberent.reſponderẽt vna vo
ce omnes illud.i.Jo.i.Si dixerimꝰ qꝛ peccatum nõ
habemus ipſi nos ſeducimus ⁊ veritas nõ eſt in no
bis.excepta ſancta maria virgine.hec nullã negligẽ⸗
tiam cõmiſit. Et q;uis negligentia reperiat᷑ in omni
peccato generaliter.qꝛ omnis qui peccat negligit ea
per que a peccato retraheret᷑. nõ tamen brohi aoe

tollit᷑ quin aliqñ ſit ſpeciale peccatũ. In peccato vti
q; ſi ↄtingat eſſe defectũ circa aliquẽ actum rationis

puta defectũ conſilij iudicij ⁊ buiuſmodi.tamen ſi⸗/
cut pꝛecipitatio eſt ſpeciale peccatũ per ſpalem actũ

rationis qui pꝛetermittit᷑ſ.conſilij q;uis poſſit repe⸗

riri in quolibet genere peccatoꝝ. Ita negligentia eſt

ſpeciale peccatũ pꝛopter defectũ ſpecialis actꝰ ratio⸗
nis.qui eſt ſollicitudo.q;uis inueniat᷑ aliqualiter in
omnibo peccatꝭtho.ſe.ſeiq.liiij. Tertio modo expo⸗
nit ſic.nõ eſt qui faciat bonum.ſ.penitẽtie vt debet.
Ouotidie multa mala fiũt ⁊ quaſi nullũ penitet pec⸗
catoꝛum ſuoꝝ. Unde dñs conquerit᷑ per hiere.dicẽ⸗
rem.c.viij. Nemo eſt qui agat penitentiã de peccato
ſuo dicens.qͥd feci. Sed qui ꝑſeuerat in peccato ne
gligit vtich; cõteri.Et cũ negligẽtia ſit circa actũ pꝛe⸗
cipiendi.ad quẽ etiã pertinet ſollicitudo,.aliter tamẽ
deficit circa hũc actũ negligens:aliter incõſtans. In
conſtans enĩ deficit in pcipiẽdo quaſi ab aliquo im⸗
peditus.ſ.paſſiõe concupiſcẽtie. Negligens autẽ de
ſicit circa actũ pꝛecipiẽdi per defectũ pꝛompte volun

tatis.tho.ſe.ſe.q.liiij.Et qꝛ hoĩes tepidi ſũtideo ne-

gligenter agũt penitentiã: Sed ſaltem ſeruandũ eſt
qð ait apłs Roma.vi. Dumanũ dico pꝛopter infir⸗
mitateʒ carnis veſtre. Sicut exhibuiſtis mẽbꝛa vr̃a
ſeruire iniquitati ad iniquitatẽ.i.peccato ducẽti vos
in aliud peccatũ.ita exhibete membꝛa vr̃a ſeruire iu⸗

ſticie.i. penisitie in ſatiſfactionẽ i. quantã habuiſtis

ſollicirudinè ad laboꝛandũ ꝓ malis. tantam habete
ad faciendũ penitentiã excludẽdo omnẽ negligentiã
ſumꝰ negligentes ad bene operandũ.2 ſolliciti ⁊
foꝛtes ad male operandũ boc cõtingit pꝛopter tres
rationes. l OèYUWũ
Pꝛimo pꝛopter difficultatẽ medij.
Scðo pꝛopter multiplicitatẽ loci.
Tertio pꝛopter pꝛauitatẽ aniſf··
Pꝛima ergo rõ quare ſumꝰ negligẽtes ad bñ ope

rondũ.⁊ difficiliter opamurẽ pꝛopter difficultatem

medij. Difficile enĩ ẽ bñ oꝑari.⁊ facile male operari
Et rõ huiꝰ eſt iſta. Tlirtꝰ conſiſtit in medio rei vel ra
tionis.ſed tãgere mediũ eſt difficile. declinare ſeu de
uiare a medio eſt facile. Et ꝙ h̊ ſit veꝝ patet ꝑ exem⸗
plum de ſigno. Nã contingere punctũ ſiue in centro
circuli ſiue in aliqua ꝑte ſuperficiei eſt difficile.deuia
re autẽ a medio eſt facile vt patʒ in ſagittantibo ad ſi⸗
gnũ. Sic ergo qꝛ recte ⁊ virtuoſe agere cõſiſtit in at/⸗
tingendo mediũ qð eſt difficile recedere autem a me
dio facile. Ideo negligens ẽ homo ad bonũ ⁊ diffici
lis.⁊ ecõtra facilis ⁊ ſolers ad malũ. Scõa ratio ẽ
pꝛopter multiplicitatẽ modi. Nam ſᷣm dyoniſiũ de
diuinis noibus. Malum ↄtingit omnifariam.i,ex
ſingulis defectibo. Bonũ vo ex perfecta ⁊ integra cã
Roõ huius eſt.qꝛ actio nõ iudicat᷑ bona niſi vtrunq;
eoꝝ fuerit.ſ.actꝰ de ſe bonus.vt dare elemoſinã.face
re ieiuniũ.⁊ oꝛare ⁊ huiuſmodi.⁊ circũſtãtia bona q̃
eſt multiplex.ſ.debitus finis.debitus modꝰ.debitũ
tempꝰ ⁊ huſuſmodi.Acno econtra iudicat᷑ mala nõ
ſolũ ſi actꝰ ſit malus de ſe:vt furari.blaſphemare.ꝑ
iurare ⁊ huiuſmodi.ſed etiaʒ ⁊ ſi actus ſit bonꝰ in ſe⸗
vt ieiunare.⁊ aliqua circũſtantia mala ſit.vt intentio
mala iſ pꝛopter laudẽ bumanam vel alia circũſtatia

mala. Difficilius auĩẽ eſt facere illud ad qð multa re

quirunt᷑ qᷓ; illud ad qð pauca. Patet etiam per eem

plum de pulcritudine ⁊ ſanitate. Mõ enĩ iudicat᷑ ho
mo pulcer niſi oĩa membꝛa eiꝰ decoꝛa fucrint.Tur⸗

pis aũt reddit᷑ ex ̊ ſolo ꝙ vnũ membꝛũ coꝛpoꝛis trr
pe ſit. Siliter egritudo que ẽ malum complexionis

coꝛpoꝛalis ꝓuenit ex ſingulari deoꝛdinatõe cuiuſcũ⸗
q; bumoꝛis . ſed ſanitas non habeturniſi ex debita
pꝛopoꝛtione omnium humoꝛum. Sicut ergo egri⸗

tudo in coꝛpoꝛe humano cõtingit multis modis ac

etiã turpitudo. Sed ſanitas ⁊ pulcritudo vno mo⸗
do.ſ.cõcurrentibo oĩbus.ſ.debitaꝓpoꝛtiõe oĩm mem
bꝛoꝝ ⁊ humoꝝ. Ita actio bona cõtingit vno mõ vi⸗

delʒ cõcurreniibo omnibus neceſſarijs ad hoc ꝓꝙ ali⸗
qð vnũ ex illis deficiat hec areſto.ij. ethicoꝝ.⁊ alber.

⁊ tho.in ſcrniptis ſuꝑ illud.Tertia rõ ꝓpter pꝛauitateʒ
animi quare ſumꝰ negligetes ⁊ difficiles ad bñ ope
randũ. Sicut enĩ habenti linguã colera infectã.dul⸗

ce eſt amaꝝ.⁊ palato non ſano pena ẽ panis qͥ ſano ẽ

ſua uis.⁊ oculis egris odioſa ẽ lux que punis ẽ ama⸗

bilis.ſᷣm aug. Ita habenti habitũ vitioſum vel affe⸗

ctũ inoꝛdinato coꝛruptũ amoꝛe.bñ operanieſt diffici
le ⁊ penoſum.⁊ inde negligit illud agere. ſicut ecõtra

habenti habitũ virtuoſum.ẽ facile bñ oꝑari. Hec au

tẽ inoꝛdinatio affectꝰ cõtingit pᷣcipue ꝓpter tna. Pꝛi⸗
mo pꝛopter mali oꝑis frequentiã. Scðo ꝓpter men/
tis maliciã. Tertio ꝓpter paſſiõis vehemẽtiã. Quan
tũ ad pꝛimũ certũ eſt ⁊ maniſeſtuʒ.iqꝛ frequentia ſeu
cõſuetudo male ogꝑandi facit difficultatẽ ad bonum.

NQuãuis eni res naturales a ſua naturali inclinatio

„ — „ — — —

ne ꝓpter cõſuetudinẽ in ↄꝛiũ nõ mutent᷑. ſicut patʒ ꝑ
exemplũ in lapide:qꝛ q;‚tũcũq; frequenter pꝛoijciat᷑
ſurſum. nunq; aſſueſcit ſurſum moueri. Et rõ eſt.qꝛ
pꝛincipiũ huius inclinatiõis.ſ.moueri deoꝛſum.qð
ꝛincipiũ eſt grauitas mutari nõ põt. Sed in acubo
Pamaras moꝛalibo bñ mutat᷑ inclinatio ꝓpter cõſue⸗
tudinẽ in contrariũ.⁊ patet ꝑ exemplũ. Iam multe
gutte cadẽtes cauãt lapidẽ.⁊ ex frequẽti ediſicatione

ſcriptura citharizatione ⁊ huiuſmodi.poſtq; didice⸗

rint aꝛtem faciliter oẽs ⁊ bene oꝑant᷑. Et ſic ex frequẽ
ti benefacere:caſte viuere.abſtinẽtiã feruare ⁊ huiuſ⸗
modi.acquirit ſibi hõ habituʒ virtutis. Uñ faciliter
poſtea operetſm illam virtutẽ.⁊ ꝓpter boc non parũ
differt ꝙ hõ a puericia ſtatim aſſueſcat malevel bene
opꝑari.Que enĩ a puericia ĩpꝛimunt᷑ firmiꝰ retinent᷑
Vñ qꝛ conſuetudo ẽ quaſi altera natura. qͥ a pueri⸗

cia aſſueſcit benefacere.ſacilit᷑ operat᷑. qui autẽ male

difficulter, areſtot᷑.ij/ethicoꝝ.⁊ tho.ſuꝑ illud. Scðo
inoꝛdinatio affectꝰ pꝛouenit pꝛopter mẽtis maliciaʒ
Qui enim vult ſcient᷑ ⁊ de induſtria aliqd magnum
malum incurrerevt aliquo mĩmo bono fruat᷑.hic ſic
malicioſus appetitũ inoꝛdinatũ habet. Sicut laſciuꝰ

àᷣ de induſtria vult habere delectationẽ carnaleʒ per

quã maioꝛi bono.ſ.ſpirituali ⁊ diuino pꝛiuaturtaq;ᷓ

malicioſus peccat.Et ſi arguat᷑ ↄ. qꝛ ſᷣm dyoniſium
Nullus intendẽs ad bonũ maluʒ operat᷑ ergo videt᷑

nullus ex malicia peccat.ſeintendens male facere.

Rñdeo ꝙ malum pꝛopter ſe nullus intẽdit ſed bene

pꝛopter aliud.ſ.ad vitandũ aliud malum.vt dãnuʒ
tempoꝛale.vel conſequendũ aliquod bouũ vt dele⸗

⸗

Nbi
g
g
N
men
oͤſ⸗

40,
latn
ſoe
d⸗

1

ſri

feo
ſf
u
n
A
.
A
ö
ma

eleg
tuñm eſt periculoſa ſibi ⁊ alijs negligetia in pꝛelatis.
Uñ augꝰ ad valeriũ.Ilihil in hac vita faciliꝰ leuiꝰ?
occepta biliꝰ hominibus.epiſcopi pꝛeſbyteri aut dya
conl officio,. Sed ſi ꝑfunctoꝛie.i.negligent᷑ atq; adu⸗

ctationẽ malicioſus intendit malum. Uellet laſciuꝰ

delectatiõe frui ſine offenſa dei.ſed duobo ſibi pꝛopo
ſitis. delectatiõe venerea ⁊ offenſa dei vult ⁊ eligit po
tius delectationẽ q; vitare offenſam dei. Tho. pma
ſcðe:q.lxxxviij.artii. Tertio ꝓuenit inoꝛdinatio afi⸗
fectus ꝓpter paſſionis vehementiã.lʒ enim incõtinẽs
agnoſcat᷑ ꝙ oẽ inhoneſtũ eſt fugiendũ. ſicut ⁊ nouit
nullũ dulce extra hoꝛã inoꝛdinate eſt guſtanduʒ.
tũ paſſio ↄcupiſcentie in ꝑticulari ligat roem. Et qð
rõ reſpuebat in generali ligata a paſſiõe cõcupiſcen⸗
tie.que qñ eſt vepemẽs põt mouere quamlibet parti
culam aie etiã rationem ſi nõ ſit ſollicita ad repellen

dũ acceptat in ꝑticulari.ita ꝙ a tali paſſiõe in ꝑticu

lari rõ liga? ⁊ onubilat᷑.⁊ affectio depꝛauat᷑areſto.
vij echico. ⁊ tho. ſuꝑ illud. ray. lotandũ ꝙ quadru
plex eſt negligẽtia que periculoſa eſt.⁊ iõ debet euita
n diligenter. Pꝛima eſt negligẽtia coꝛrectiõis vitioꝝ

Scðᷣa negligentia obſeruationis feſtoꝝ. Tertia ſuſce
ptionis ſacramentoꝝ. Quarta negligetia audientie
Diuinoꝝ. De qualibet haꝝ habetur ſpeciale capim ?z
aAliqñ etiam plura capla, vt patebit. Qꝛ Delicta qs

intelligit.ait pe.q.di nullus.innumera ſunt enĩ ⁊ di

cunt᷑ delicta quaſi derelicta.i:negligentie q̃ cõmittũ .
tur cinca pᷣdicta ab oĩibus non poſſent enumerani.nec

aliquis ab huiuſmodi põt ſe cauere. Et negligẽtia ͥ
dem coꝛrectiõis vitioꝝ que pꝛimo poſita eſt tuplex ẽ

Piꝛima ẽ negligentia coꝛrectiõis internalis. Scðᷣa ẽ
negligẽtia coꝛectionis pꝛeſidentialis. Tertia ẽ negli
gentia coirectiõis fraternalis. De pᷣma inquit pe. e
ci iudiciũ ⁊ iuſtici. Judicium fit interiꝰ dũ quis exa
minat conſcientiã ſuam. Juſticia autẽ dum inuenta

vitia in conſciẽtia punit. Aug'. de pe. di. i. Judicet
ſe hõ dum põt.ſ.ſe examinando.⁊ moꝛes cõuertat in
meli.ſ.ſe coꝛtigendo.ne cũ non potent pꝛeter volun

tatẽ a dño iudicet᷑. Ambꝛo. Nouit deꝰ mutare ſentẽ
tiam:ſi tu noueris emendare delictũ, de pe. di. i. Te⸗

net᷑ autẽ quilibet ſe coꝛiigere ꝑ contntonẽ. qñ pecca

tũ occurrit menti, de quo nõ eſt adhuc cõtritꝰ als ta

lis omiſſio ⁊ negligẽtia eſſet moꝛtale ᷣm tho.in.iiij.⁊

oẽs alios. Debet etiam ſe quilibe⸗ coꝛrigere de mini

misã vt dicitur. Quijminima negligit paulatim
defluit. Qui.ſ.negligit minima vitia vitare. Qui ne
gligit minima vuia purgare. Qui negligit minima

mandata ſeruare. Iſte paulatim defluita vigoꝛe ſpi
ritus ⁊ a gratia.⁊ 9 minoꝛibo ad maioꝛa ꝓcedẽs ma⸗
la. Debet ergo q vitare circa ſe oẽm negligentiã.Ex

emplũ deillo ſancto epᷣo qui videns pelagiã añ con⸗
uerſionẽ cũ multa ſollicitudine oꝛnatam flebat negli
gentiã ſuã dicens ſe cũ tanta ſollicitudine nõ ſeruire
deo ſicut illa querebat ol⸗ nüdo in malũ ꝛ-.··

ꝛohiber cum dicit nbus
aralip.xxix. Nolite negligere vos enim
ſtetis coꝛã eo.ſ.pꝛoſalute pptoꝝ. Mul⸗

t deꝰ. vt

latoꝛie res agat.nihil apud deũ miſerius.triſtiꝰ atch;

dãnabilius.di.xl.ante oĩa.Et de pꝛelato maximo.i.

de papa dicit᷑ di. ea. Si papa ſue ⁊ frat᷑ne ſalutis ne
gligens dephendit᷑ inutilis ⁊ remiſſus in operibo ſu
is: inſuper ⁊ a bono taciturnꝰ.innumerabiles ꝓptos

cateruatim ſecũ ducit pꝛimo mãcipio gehene cũ ipſo

plagis multis in eternũ vapulaturl. Et venerabilis
beda ſupꝑ Mathait. Nec ſufficere nobis ad ſaluteʒ
arbitremur ſi turbis negligentiũ vel quoꝛũlibet in⸗
doctoꝝ fide vel actibo adequamur. quibo ſacris litte
ris vnica eſt credẽdi pariter ⁊ viuẽdi regula pᷣſcripta
viij.q/i.c.nec ſufficere.Uñ põ.ij.ad eos loquens ait
Erudimini qui iudicatis terrã.ſeruite dño in timoꝛe
Judicãt terram.i.eccłiam vel bomines qui de terra
ſunt rectoꝛes populoꝝ pꝛecipue eccleſiaꝝ quos hoꝛ⸗
tatur ad tria in pᷣdictis verbis.
Pꝛimo ad ignoꝛãtiã ab aĩo remouendam.ibi. Eru⸗
Scðo ad obedientiã deo echibendã.ibi. (dimini.

Seruite dño. “l
Tertio ad negligentiam in officio excludendam.ibi

In timoꝛe⸗ „ “———N

uantumg
dixit dñs ꝑ Oſee.c.iiij. Quia tu ſcientiam repuliſti
⁊ ego te repellam.ne ſacerdotio fungaris mibi. ꝓpter
qð dicit᷑ di. xxxviij. Ignoꝛãtia mater cunctoꝝ erroꝝ
maxime in ſacerdotibo vitanda ẽ.quiofficiũ docẽdi
in populo ſuſceperũt.Et ad boc faciũt multe aucto⸗
ritates ⁊ figure qᷓ ponunt᷑ di.xxxvi. . ecce ſacrarũ
⁊ di.xxx viij.dicit clemens. Nullus epᷣs ꝓpter obpꝛo⸗
bꝛiũ ſenectutis vel nobilitatẽ generis a ꝑguulis ⁊ mi⸗
nimis eruditis ſi qd foꝛte ẽ vtilitatis ⁊ lalutis inaͤre⸗
re negligat. Uñ in figurã dixit iacob filijs ſuis.Qua
re negligitis audiui ꝙ frumenta vendant᷑ in egypto.

Beñ · xlij.frumẽta ſunt ſacre doctrine que in egypto.

qui interpꝛetatr᷑tenebꝛe.i in humilitate acquiruntur
nõ alio pᷣcio q;ᷓ laboꝛis ⁊ ſollicitudinis. Si quis igi

vult vitã ſpũs ſeruare nõ debet negligere ſed laboꝛa
re ad eas adipiſcẽdas. Erudimini ergo qͥ iudicatis
terrã.i.pꝛelati.qꝛ ignoꝛans pꝛelatus nõ ẽ in tuto ani
um
admonet?᷑ rectoꝛ ad obedientiã dei cũ dicit᷑ ſeruite do

mino.Seruit ei qui ipſiꝰ mandatis obedit. vñ dicit

Deut.viij. Caueas ne obliuiſcarꝭ dñi deitui ⁊ negli
gas mandata ciꝰ.ſ.nõ ea ſeruando. Integritas enim

pꝛeſidentiũ ſalus eſt ſubditoꝝ.⁊ vbi incolumitas eſt

obediẽtie.ibi ſana foꝛma doctrine. Leo papa di.lxi.

miramur. Qũo eni ait hieroꝰ. põt pꝛeſes aufene ma⸗
lũ de medio ecclie qui in delictũ ſimile coꝛruit aut qᷓ

libertate coꝛriꝑe peccãtẽ cũ tacitꝰ ipſe ſibi reſpõdeat

eadẽ ſe admiſiſſe qͥ coꝛripit.di.xxv.c.fi.Et nõ diligẽt

ſm pe.vpal.iniij.di.xix.pᷣlat coꝛrigẽs⁊ pũiis vt cri
mina ſubditoꝝ.i.ex officio ſuo ſi eſt in motali pecca
to ẽt occulto peccat moꝛtaliterqꝛ indigne exequit᷑of
ficiũ ſuũ.agens cõtra illud dũi mandatũ. Juſte qd

iuſtũ eſt ecequeris.⁊ ſic ſuſpenſus ẽ quo ad ſe coꝛꝛam
deo. ar. ad H.iij.q.vij.quin ſine peccato.cũ.c.ſe.ð

9

dicit idẽ pe:veꝝ eſſe de pꝛelato in ſpũalibo. E de
2 „

Buantum ad ſecundu 5. n

LCinulus

pꝛelato in tempoꝛolibus.vt capitaneo. poteſtate.cõ/

ſulibus ⁊ huiuſmodi.Sienim pꝛepoſitus vel bali⸗
uus ⁊ huiuſmodi in moꝛtali exiſtat occulto.⁊ ſuſpen
dat latronẽ. vel als puniat malefactoꝛc᷑.non pꝛopter
hoc peccat moꝛtaliter cũ hec officia etiã a gentilibus
habeant᷑. Si vero quis coꝛigit vitia alioꝛum ꝑ mo
dum magiſterij. dicendo.ſ.publice ſacrã ſcripturam
ſi peccatũ eius non eſt occultum non peccat moꝛtali⸗
ter. ſi notoꝛium peccat moꝛtaliter. qꝛ qtum eſt de ſe
ſcandaliʒat. Idem tho.in.iiij. Si autem coꝛrigit per
modum pꝛedicationis id eſt pꝛedicando. ſiue ſit oc⸗
cultum ſiue manifeſtũ peccatum eiꝰ moꝛtale.in quo
eſt moꝛtolit᷑ peccat.vt tenẽt tho.pe.⁊ archið. Nec ta⸗
men erxcuſaret a peccato graui negligẽtie ſi pꝛelatus
pꝛopter hoc deliſteret a coꝛrigendis criminibꝰ.qꝛ po
teſt de peccato penütere vel renũciare.vnde nõ eſt per
plexus. Seruite ergo domino qui iudicatis terram.
iuſte viuẽdo.alłs adimplet᷑ in eis illud Sap.iij. Ne
glexerũt iuſtum.ſ.fſacere.⁊ a domino receſſerũt nõ.ſ.
eæi ſeruiendo.ſed cõtia voluntatem eius faciẽdo.⁊ iõ
periendo.

Muantũ ad tertium S. ⸗

inſtruit pꝛelatus ⁊ rectoꝛ.vt excludat a ſe negiigẽtia,z

in officio.dũ dicitur.in timoꝛe.ſ.ſeruite.lam vt di
citur Ecci.vij. Qui deuʒ timet nihil megligit. i. nihil
omiſit de bis que facere tenet᷑ ex ofſſcio ſuo. Tna au
tem habet facere pꝛelat ex offio ſuo.que ſi notabili
ter omittat cõmittit magnaim negligentiã. ⁊ non ſer
uit domino in timoꝛe.E. ideo dicitur Eſdre.iiij.Ui
detene quid negligenier per vos agat᷑.
Pꝛimũ eſt in pꝛouidendo ſubditoꝝ neceſſaria.
Scðm eſt in inquirẽdo ſubditoꝝ vtia.
Tertiũ eſt in coꝛingendo ſubditoꝝ criming.
Pꝛimo quideʒ tenet᷑ pꝛelatus pꝛouidere ſubditis
neceſſaria q;tum in eo eſt tnpliciter. als negligentiaʒ
cõ mittit:l.ſacra menta loco ⁊ tempoꝛe ſuo miniſtran⸗
do.documenta pꝛopinando.tpalia ſi poteſt diſpen/
ſando.cum.iſ.habet ſuperflua debet pꝛimo pauꝑes

nutrire. Vnde bieroꝰ.xvi.qi CQuoniã quicquid ba

bent clerici pauperum eſt ⁊ eoꝝ domus omnibꝰ de⸗
bent eſſe cõmunes ſq; indigentibus. Unde dicit gra
tianus ꝙ debent pꝛelati ſubditis nõ ſolum ſpiritua⸗
lia ſed et am camalia ſubſidia miniſtrare. Exem plo
xp̃ᷣi. Quiturbas ſequentes nõ ſolum verbo docebat
ſed etiã virtute ſanabat ⁊ coꝛpoꝛalibus alimentis re⸗
ficiebat.j'quando videlʒ ſatiauit quinq; mulia bomi⸗
nũ ex quinq; panibus ordeaceis ⁊ duobo piſcibus.
Jo.vi.Et erum quatuoꝛ milia ex ſeptẽ panibus let
paucis piſciculis Math. xiiij. Et vt hec poſſint per⸗
ſicere opoꝛtet eos ſeculariũ negocium habere ſolertid
vt eoꝝ cautela eccleſie conſeruentur indenes ⁊ cuiq;
neceſſaria.pꝛo modulo ſuo miniſtrent᷑. Unde quidã
perrꝰ nomine electus in epiſcopum neapolitanũ re⸗

pellitur a gregoꝛio papa pꝛopter ſimplicitatẽ ne eius

occaſione res eccleſie dilapidarentur. Habentur hec
di. xxxix.c.vlrimo.vbi dicit glo. ꝓ ſumit᷑ hic ſimplici
tas pꝛo negligentia vel ſtulticia. hec enĩ negligentia
quando.ſ.eſt notabilis impedit pꝛomouẽdũ. vt hic
⁊ di. xpiiij epiſcopꝰ ſed non deijcit pꝛomotũ ſed dat

—TL3 f f f — ——

ei coadiutoꝛ.· vt.vij.q.i.qꝛ frater. De gregoꝛio papa
narratur. ꝙ cũ audiſſet quendam tempoꝛeſfamis exx

tra muros vꝛbis fame deleciſſe.ſeipſum a miſſe cele⸗
bꝛatione ſuſpendit per plures dies q̃ſi conſcius moꝛ
tis illius cũ tamen cum magna diligentia pꝛouide⸗
ret omnibus paupenib intus ⁊ extra. Gecundo de⸗
bet eſſe ſollicitus ad ſacramenta miniſtrãda ⁊ negli⸗
gentia in huiuſmodi magnũ peccatum eſt. qꝛ per ſa
cramentor ſuſceptionem it aliquando peccatoꝛ de
attrito contntus.⁊ ſic ſaluatur. vt ſine eislnon ſalus
retur. Unde dicitur.xxvi:q:vi.Si pꝛeſbyter peniten
tiam negauerit penitentibus moꝛientibus.i. confeſ⸗
ſionem. reus erit animarũ.non tamen deberet abſol
uere ſi moꝛiens nõ eſt paratus facere ad quod tenet᷑
Unde ⁊ gregoꝛius nanatin liᷣ.dyalogoꝝ.i.circa fi⸗
nem.de quodam ſacerdote qui vocat ad infirmum
qꝛ aliquantuluʒ diſtulit alijs occupatus ille interim
migra ait. de qua negligentia ille pꝛe byter amanſſi⸗
me ſiebat.ſed menito ſanctitatis ſue pꝛecibo obtinuit
reſuſcitationẽ,bic pꝛeſbyter dictus eſt ſeuerus qui vt
perficeret opus in vinea ſua non credens illum ita ci
to finiri diſtulit.ſed lachꝛimis reſuſcitatꝰ poſtq; con

feiſus ⁊ ſacramenta ſuſcepit. indead octo dies moꝛ⸗

tuus eſt. Debet tertio ſollicitꝰ eſſe ad admonendum
zinſtruendum ipſos. als negligentiaʒ comittit. Ad
quam remouendam ſalomon inſtruit pꝛelatum di⸗
cens. Pꝛouerb. vi. Fili mi ſi ſpoponderis pꝛo amico
tuo.i.pꝛoximo quod fit in ſuſceptione pꝛelature deſi⸗
xiſti apud extraneũ animam tuaʒ. id eſt fumiter te li
gaſti ad opꝰcure ⁊ ſollicitudinis.pꝛo eo pꝛo quo pꝛiꝰ

non tenebaris. Illaqueatus es verbis oꝛis tui ⁊ ca⸗
ptus tuis pꝛopꝛijs ſermonibo.i. ad ea que ſubditis

babes admonere ⁊ dicere.obligatꝰ es facere vt exem
plo tuo moneant᷑ fac ergo quod dico tibi⁊ teipſum
libera qꝛ incidiſti in manũ ꝓximi tui. diſcurre.ſ. ꝑ di
uerſas conſiderationes ⁊ varias bonas toperationes
feſtina.ſ.ad ea que ſunt expedientia.ſuſcita amicum

tuũ.ſ.a ſomno peccati.Diſ. curre.ſ. ad tẽpoꝛalia paug

peribus miniſtronda. feſtina.ſ/ad ſacramẽtalia pꝛo⸗
pinanda. ſuſcita amicum tuũ per doctninalia pꝛcdi⸗
canda. Ne dederis ſomnũ oculis tuis.nec doꝛmitet
palpebꝛe mue.Emere quaſi damula de manu. ⁊ qua
ſi auis de inſidijs aucupis.vbi dicit glo. Sõnũ dat
oculis qui ſubditoꝝ curaʒ omnino negligi

tat qui quedã repꝛehenſibilia eoꝛum cũ in eis cogno
ſcit pꝛopter mentis rediũ digna inuectione nonc
git. Eruere quaſi damula. glo.qꝛ damula mundum
eſt animal natura velox curſu. viſu perſpicax ſeu acu
tum. Ideo cũ in docendis ſubditis occuparis.mun
dus ꝗ peccatis omnibꝰ. ſtrennuꝰ in bonis openbus
perſpicax in pꝛecauendis maloꝝ inſidijs. 2 virtutuy
pennis vt auis tutus eſſe ſatage de inſidijs dyaboll·
vt ad ſuꝑna ꝑuenias. Quomodo autẽ pꝛelatus de⸗
beat ſubditos monere oſtendit dñs eʒech.in quadõ
viſione. vt habe? Eʒzech.iiij Tu fili hominis ſume
tibi laterem ⁊ ponas eum coꝛam te.⁊ deſcribes in eo
ciuitatem hieruſalem ⁊ oꝛdinabis eam obſidioneʒ es
ediſicabis munitões compoꝛtabis aggerem 2 da
bis cõtra eam caſtra ⁊ pones arietes in gyro ⁊ tu ſu⸗
me tibi lartaginem ferreã ⁊ ponas eom iii mur le

t. Doꝛmi

— —

— ł‚ - - — — —

8
ce
m
hn
np
Nat
mde
in

Capituli v.

reũ inter te ⁊ ciuitatẽ ⁊ obſinnabis faciem tuã ad eã
⁊ erit in obſidionẽ ⁊ circũdabis eaʒ. ſignũ eſt domui

iſrael. Gꝛegoꝛiꝰ ſuꝑ Eʒech̊.omeł.xij.ſic exponit.pꝛo⸗

pheta tenet figurã doctoꝝ ⁊ etiam pꝛelatoꝝ qui ha⸗
ent ſubditos docere. Sumit autẽ pꝛopheta laterẽ ⁊
ponit coꝛam ſe cũ pꝛelatꝰ vel pꝛedicatoꝛ quẽpiam ter

renis datũ auditoꝛem ſuſcipit ad docendum docni
nã verbi celeſtis. Deſcribit autẽ ciuitatem hieruſalẽ

ꝓpheta in latere qñ pꝛelatus vel pꝛedicatoꝛ peccatoꝛi
quẽ inſtruit.declarat que ſit wtributio celeſtis patrie
que viſio ſuꝑne pacis. Coꝛam autẽ ſe ponit laterem

cũ attẽta mente qualitatem cõſiderat audientis 2 p ½

fectũ vel defectũ eius ⁊ ᷣm intelligentiã eius cũ ver⸗

ba moderatł᷑ de ſuꝑnis gaudijs loquens. Tũcergo
in latere deſcripta ẽ hieruſalem qñ terrena mens in⸗
cipit agnoſcere que ſunt gaudia ſuꝑna.⁊ ad illa an⸗
helare. Sed mox vt animꝰceꝑit amare celeſtia.acrio

res q; cõſueuerat temptatões dyabolus ĩmittit. Uñ

deber doctoꝛ vel pᷣlatus ei bella dyaboli innoteſcere:

⁊ cautũ ſe ad illa pᷣparare. Et hoc eſt qð dicit.oꝛdi⸗

nabis cõtra eã obſidionẽ.i.declara qũo per tempta⸗

tionũ bella ad eterna gaudia opoꝛtet ꝑuenire.⁊ qui⸗
bus ſe modis vitia virtutibo opponant.qũo luxuria
caſtitatẽ feriat.ira tranquillitateʒ perturbet ⁊c. Qũo
etiã aliquando vitia ſub ſpecie virtutũ ſe abſcondãt.
vt ira ſub ſpecie ʒeli.remiſſio diſcipline ſub ſpecie mã
ſuetudinis ⁊ huiuſmodi.Cõpoꝛtat aũt ꝓpheta ag⸗
gerem qñ denũclat auditoꝛibus ꝙ tenena deſideria
magis ſurriꝑe ſolent celeſtia apparentibo. Dat pꝛo⸗
pheta caſtra cõtra eã qñ cõtra ea collectas ⁊ aduna⸗
tas inſidias indicat.vt nõ ſolũ ex vno.ſed ex iunctis
ſit vitijs temptẽt. Sũt enĩ quedam vitia ꝑ quandã
ſibi cognationẽ ꝓpinqua.vt ex diſſolutione ſpũs gu⸗
la ⁊ ex gula luxunia ⁊ huiuſmodi. In giro autem arie

tes oꝛdinant᷑ qñ vicia ſingula mentẽ hincinde fenũt

Quia vᷣo fenũ ſoꝛte metallũ eſt.⁊ in ſartagine cibus

frigit᷑ per ſartaginẽ ferreã ſpiritualis ʒeli foꝛtis ſnxu⸗
ra ſignat᷑ Ois quipppe ſpiritualis ʒelꝰ doctoꝛis ani

mã frigit.qꝛ valde cruciat᷑ duʒ infirmos quoſq; eter⸗
na deſerere ⁊ rebꝰ tempoꝛalibo delectani cõſpicit. Uñ

apls.Quis ſcandaliʒat᷑ ⁊ ego nõ Voꝛ. is ſartaginẽ

ferreã inter ſe ⁊ ciuitatẽ pᷣdicatoꝛ vel pꝛelatus murum

ferreũ ponit.qꝛ ille foꝛtis ʒelus qͥ nũc in mẽte docto⸗
ris agit᷑ in die exrremi iudicij inter eũ ⁊ alam quaʒ a
vitijs celat᷑.teſtis eſt vt ſi audire is qui docet᷑.nolue⸗

rit.doctoꝛ tñ ꝓ ʒelo qð exhibet de auctoꝛis negligẽtia

reus nõ ſit.hec grego. Sic ergo patet ꝙ ſi nõ inſtruit
ſubditos pᷣlatus reus negligentie eſt.Scðm lram H̊
factũ a ꝓpheta ſignat obſidionẽ futurã hieruſalẽ. Se

cundo dʒ pꝛelat eſſe ſollicitꝰ ad inquirẽda vitia ſub
ditoꝝ. Unñ dixit dñs eʒechieli in ꝑſona pꝛelatoꝛum.

Ezechᷣ.iij. Fili hoĩs ſpeculatoꝛem dedite domui iſra

el. i. plebi tibi cõmiſſe ad intuẽdũ facta eoꝝ. ¶ñ ſi di
cente mead impiũ ait dñs. Moꝛte moꝛieris tu non

annũciaueris vt auertat᷑ ab iniqᷣtate ſua. ipſe in iniqͥ
tate ſua moꝛiet᷑.ſanguinẽ vᷣo ſuũ.i.moꝛteʒ de manu
tua requirã.quando.ſ.ex negligẽtia tue inqᷣſitiõis et

admonitiõis nõ eſt reuerſus ad pninar. Dictraneg facit magnũ vt poſſit intrare qñ videlʒ pꝛelatꝰ ſubti

dñs qd impiuʒ. Moꝛte moꝛieis qñ perpetrat aliq
moꝛtale. Hoc enĩ ipſe dicit ꝑ ſcnipturas.⁊ iõ debet pᷣ⸗

ſancti induci

———

latus inquirere de vita ſubditoꝝ. vt qñ põt perciꝑe
aliqð criminale in eis admoneat.vñ dicit᷑. Diligent
agnoſce vultũ pecoꝛis tui.i. cõuerſationẽ ſubditi ex⸗
terioꝛẽ ⁊ interioꝛẽ.qᷓ;tum fas eſt. vt admoneat ſᷣm q⸗
expedit. Dicitenĩ regula.Non põt iuſta eſſe excuſatõ

paſtoꝛis ſi lupꝰ oues comedit⁊? paſtoꝛ neſcit.e dere

gu.iurꝭ.qñ.ſ.põt ⁊ debet ſcire ⁊ negligit.Etiſta ẽ dił
ferentia int᷑ coꝛrectionẽ fraternã de qua⸗j·⁊ coꝛrectio⸗
nẽ paternam ſeu pꝛelatoꝝ. qꝛ circa coꝛectionem fra
ternã nõ teneł hõ inquirere defectus alioꝝ quos coꝛ
rigat.ſed qͥs cõtingit eũ videre vel ſcire. ſicut nec qͥs
tenet᷑ querere qͥs indigeat vt det elemoſinã.ſed ſuffiꝰ⸗
cit ꝙ det ſibi occurrentibo ꝓut põt.Sed pᷣlato H̊ non
ſufficit.vt.ſ.coꝛrigat qͥs contingit defectꝰeũ ſcire.ſed
debet inaᷣrere diligent vitã ſubditoꝝ ſi foꝛte etiam oc
cultos defectꝰ põt depꝛehendere vt admonẽdo.pᷣca⸗
uendo malis obuiet. Sicut etiam debitoꝛ adueniete
termino ſolutiõis debite querere dʒ creditoꝛẽ cui ſol/
uat debitũ ſᷣm tho.ſe.ſe.q.xxxiij. Et ex ꝑuis cognitꝭ
inueſtigando inueniunt᷑ ſepe ⁊ alia.ꝓut docet greg⸗
in paſtoꝛali exponẽs illã nionem mzechu⸗ vonik
viij. c. vbi dicit ꝓpheta ꝙ de chaldea fuit ductꝰ in vi⸗
ſione in hiertin ad templũ dñi.vbi vidit iutxta oſtiuʒ

qð reſpiciebat ad aquilonẽ.qð.ſ.erat in in atrio teem
pli ſtatutũ ydolum ʒeli.i.ydolũ baalqð erat ad pꝛo⸗

uocandũ irã dei.iõ dicit᷑ ydolum ʒeli. Et introduxit
me dñs ait ꝓpheta ad oſtiũ atrij.⁊ vidi ⁊ ecce foꝛamẽ
vnũ in pariete.Et dixit dñs.Fili hoĩs fode parietem
⁊ cũ perfodiſſem parietẽapparuit oſtium vnũ.Et di
xit ad me.ingredere ⁊ vide abominatiões peſſimas

quas iſti faciũt hic.⁊ ingreſſus vidi.⁊ ecce oĩs ſikitu-
do reptiliũ ⁊ aĩialium abominatio ⁊ vniũſa ydola do

mus iſri depicta erãt in pariete ⁊ in circũitu per totũ
⁊2. lx. viri de ſenioꝛibo domꝰ iſmael ⁊ ieconias filiꝰ ſa
phat ſtabat in medio eoꝝ ante picturas ſtantium.et

vnuſquiſq; habebat thuribulum in manu ſua.⁊ va

poꝛ nebule de thure conſurgebet ⁊ dixit dñs ad me.

Certe vides que ſenioꝛes domꝰ iſił faciũt in tenebnr
vnuſquiſq; in abſcõdito cubiculi ſui. Dicũt enĩ non

videt dñs nos.⁊ dereliquit dñs terrã.⁊ dixit.adhuc
cõuerſus videbis abominatiões maioꝛes.⁊ introdu
xit me ad oſtiũ poꝛte domꝰ dñi q̃ reſpiciebatſad aqᷣͥ
lonẽ.⁊ ecce ibi mulieres ſedebãt plangẽtes adonidẽ.
Et dixit ad me.Adhuc cõuerſus videbis abomina
tiones maioꝛes.⁊ introduxit me in atriuʒ domꝰ dñi
interꝰ. ⁊ ecce in oſtio tẽpli inter veſtibulũ ⁊ altare q̃ſi

xxv.viri doꝛſum hũñtes cõtra templũ dñi.⁊ facies o

rũ ad oꝛientẽ ⁊ adoꝛabãt ad oꝛtum ſolis. hec in textu
Pẽãc viſionẽ tractans grego.in paſtoꝛali dicit ꝙ pꝛo⸗
pheta ſignat Fpoñru ech⸗ qui inſtigatione ſpurituſ⸗
ad intuendũ opera eoꝝ qui ſunt in ec⸗
cleſia ſignata p bieruſalem ⁊ fempluʒ dñi. Et in iſto

introitu. i. in pma facie videt ydolũ ʒeli.i.defectuʒ ſa
tis cõem ſideliũ ſubditoꝝ.ſ.amoꝛẽ inoꝛdinatũ ad ali

quã perſonã vt filios vel parentes vel amicos. vt fa

ciat ſibi quaſi ydolũ deeis. Payries ſignat duriciam
peccati. foꝛamen in paniete deſignat aliquod iudiciũ
peccati. Sed fodit parietẽ ꝓpheta.i.de ꝑuo foꝛamine

liſſimis inquiſitionibꝰ ex paucis ſignis coͤpꝛi beni
5

Titulus

de peccatis ſubditoꝝ deuenit ad noticiã alioꝝ etiaʒ

occultoꝛũ. Vñ ingreſſus in foꝛamen vidit reptilia ⁊
animalia depicta domꝰ iſrael ⁊ idola. Hec ſignificãt

diuerſa vitia q̃ inquirẽs repperit in ſubditis.Repti⸗
lia ſunt peccata camalia. AEinimalia q̃ ſunt pꝛo ꝑtea

terra cleuata pctũ ſpũalia. Idola diuerſas ſpẽs aua
ncie. hec ſunt picta imaginanie in mẽte quibꝰ thun⸗
ficant.i.cultũ deo debitum exhibẽt. ⁊ ſenioꝛes in po

pulis.i. pᷣncipalioꝛes permaxime ſunt his infecti et

magni pᷣ-lati ecchaſtici. Exinde intrãs ꝑ aliud oſtiuʒ
⁊ aliũ locum.ſ.ad aliũ ſtatum vertẽs cõſiderationeʒ
⁊ inquiſitionẽ vidit mulieres plangẽtes adonidem.
HPHugo cardinalis dicit adonidẽ ſᷣm fictionẽ poetarũ

fuiſie amaſiũ veneris.quẽ moꝛtuũ lugentes poſtea

reſuſcitato de eo gaudẽt.Alij dicũt eſſe adoniã filiũ

dauid pulcerimũ qͥ occiſus fuit a ſalomone. ⁊ qũ o9%

cũq; ſit ſignat mulieres deditas nimijs concupiſcen

tijs ⁊ laſciuijs:q̃ dolent nõ poſſe habere copiã ama⸗

toꝛũ ſuoꝝ ⁊ aliquando habẽtes inaniter hilareſcunt
vel etiã que viris abutunt᷑ Demũ qui ventebãt doꝛ⸗

ſum ad pꝛopiciatoꝛiũ ⁊ adoꝛabãt ad oꝛientẽ ſignant

cos qui poſtponẽtes deũ ⁊ reuerentiã pꝛelatoꝝ nõ at

tendunt niſi ad ꝓſpenitatem tpalem ſui ſtatꝰ tãq;ᷓ lu
cem. Tertio debet eſſe ſollicitꝰ pꝛelatus in coꝛrigẽg

do crimĩa. De hoc dicitł.ij ad Thi.iiij. Increpa eos

dure. dicit enĩ Hier.xlviij. Maledictꝰ quipꝛohibet
gladiũ a ſanguine.ſ.fundẽdo.Scðm ſuꝑficiẽ lr̃e po

teſt intelligi de rectoꝛe ſeculari qͥ habet poteſtatẽ fun
dendi ſanguinẽ ſeu occidendi.Talis ſi ſine cã ratio⸗
nabili ꝓhibet gladiũ ſuũ a ſanguine.i.nõ punit ma⸗

ledictionẽ dei incunit. Intelligit᷑ eriã de glacho locu⸗

tionis increpatoꝛie ⁊ dure quetrãſſigit carnẽ ſenſua⸗
litatis ⁊ elicit per coꝛrecttonẽ ſanguinẽ peccati. hanc

coꝛectionẽ qui negligit ſeu omittit? pᷣcipue habens
curã alioꝝ.maledictionẽ incurni dei.vñ augꝰ.ſuper

ps.Duo iſta noĩa homo peccatoꝛ nõ fruſtra dicunt᷑.

qꝛ enĩ peccatoꝛ eſt.coꝛuipe.qꝛ hõ eſt miſerere.lecoĩi⸗

no liberabis hoĩem.niſi perſecutꝰ ſueris peccatoꝛem
huic officio noĩs iĩuigilet diſciplina ſicut cuiq; regen
ti accõmodata ⁊ apta eſt nõ ſolum epᷣo regenti plebẽ

ſuã ſed etiã pauꝑi regenti domũ ſuã.diuiti regentifa

miliã ſuam.marito regenti cõiugem ſuã.patni regen
ti pꝛolem ſua iudici regenti ꝓuinciã ſusmqegi regen
ti gentẽ ſuaʒ. hec aug.xxiij.q.uij.c.duo ſunt. Qõð ſi

qͥs neglexerit coꝛrigere ꝑticeps fit peccatoꝝ illoꝛum.

Vnñ eleutheriꝰ papa ⁊ innocentius dicũt. Negligere

quippe cũ poſſis pturbare perũſos.i.pꝛohibere ⁊ re
mouere malis nihil aliud ẽ qᷓ; fouere. Nec caret ſcru

pulo.i.ſuſpitiõe ſocietatis occulte qͥ manileſto enmi
glo. de pꝛelatis. Exemplũ hely ſacerdos ⁊ iudex po⸗
puli iſrael.qꝛ filios ophni ⁊ finees.qͥ malis openbꝰ

ſuis ſcandaliʒabãt populum falſa pietate ſuꝑatꝰ du

re coꝛrigere neglexit.lʒ in ſe bonꝰ grauiter punitꝰ eſt
cũ cis. Nã audita moꝛte filioꝝ in bello retrocadens
fractis ceruicibo expirauit.vt patet.i.Regũ.uij.lec
debet pᷣlatus pꝛopter ſcandalũ delinquentis de ſua
coꝛrctiõe vel punitiõe cũ illud eſt manifeſtum dimit

tere im punitũ.ſᷣm tho.ſe.ſe.q:xxxiij.arti.vi.Et rõ eſt

tſtaeq; coꝛrectio hec eſt actꝰ iuſticie bñs vim coacti⸗

uam. 2 oꝛidnat᷑ad bonũ cõe. ⁊ ideo ſi delinquẽs pꝛo

pꝛia ſpõte emendani nõ velit cogendꝰ eſt ꝑ penas vt

peccare deſiſtat.tũ etiam qꝛ ⁊ ſi coꝛngibilis ſit ꝑ pu⸗

nitionẽ eius ꝓuidet᷑ bono cõmuni.dũ ſeruat᷑oꝛdo iu

ſticie.⁊ vniꝰ exemplo alij deterrent. Sicut nec iudex
pᷣtermittit ferre ſententiã cõdemnatiois in peccantẽ

pꝛopter timoꝛẽ turbatiois eiꝰ velamicoꝝ. Ubi autẽ
eſſet magis periculũ ⁊ detrimentũ qð ſequeret᷑ bono

cõi pꝛopter punitionẽ criminis alicuiꝰ.pꝛopt᷑ ſcãda⸗

lum indeconſequendi q; vtilitas ſequenda ex puni

tione.tũc rõnabiliter coectio poſſet pᷣtermitti.ar.ad
hoc di.levt cõſtitueret᷑. Debet aũtin coꝛrigẽdo caue⸗
rea nimia crudelitate ſeu ſeueritate.⁊ a nimia pieta⸗

te ſeu remiſſiõe. Nã q;tum ad pꝛimũ dicit᷑ Pꝛouerbᷣ.
xxx. Qui nimis emũgit elicit ſanguinem.⁊ Ecci.vij.
Noli eſſe nimis iuſtꝰ.i.ſeuerꝰ eſt.qui penit in iuſticia

ſua.Hinc ⁊ leo papa.Leniter caſtigatꝰ reuerentiã ex
hibet caſtiganti:aſꝑitas autẽ nimie increpatiõis nec

coꝛrectionẽ recipit nec ſalutẽ.di.xlv.cũ beat. Quan⸗

tũ ad ſcᷣm:.ſ.de nimia miſcðia dicit Pꝛouerb. xiij.
Qui pcit virge odit filiũ ſuũ. Et in veteri lege. Non
miſereberis pauꝑis in iudicio.ſ.vt ex cõpaſſiõe pau⸗

ptatis nõ punies delinquentẽ. Uñ hiero. Queẽ iſta
bonitas q eſt iſta miſcðᷣſa. vni parcere ⁊ oẽs in diſcri
men adducere.Polluit᷑ enĩ ex vno peccatoꝛe populꝰ.

ſicut ex vna moꝛbida oue totꝰ grex inficit.di. xlv.ſed

illud. Adhucidẽ dicit oꝛmiſda papa. Que ẽ iſta iu⸗
ſticie inimica bonitas palpare criminoſos. ⁊ vulne⸗

ra eoꝝ vſq; in diem iudicij incurata ſeruare ⁊ paulo

poſt. vere dico.qꝛilli ipſi quibo cũ periculoſa ⁊ falſa

miſcðia indulgere videmur cũ añ tribunal xpip tan
tis peccatis danandi aduenerint cõtra nos cãm di⸗

cturi ſunt dicẽtes. ꝙ dũ aut oſperitatem lingue eoꝝ

expauimꝰ.aut falſa blãdimenta ⁊ periculoſas adula

tiones ipſoꝝ libenter accepimꝰ in eiſdem permanere
peccatis inutiliter indulgemꝰ.aut ipſa peccata auge

re permittimꝰ.di:.l.ſi quis dyaconꝰ. Debet gſerua⸗

re mediũ vt docet grego.in.ij.li.moꝛal.dicẽs. Circa
ſubditos debet ineſſe rectoꝛibo.⁊ iuſte cõſulens miſe
ricoꝛdia.⁊ pie ſeuiens diſciplina. Miſcenda eſt g̊ le-
nitas cũ ſeueritate.⁊ facienduʒ eſt quoddã ex vrro;
tẽperamentũ.vt nec multa ex aſpenitate exulcerentur

ſubditi.nec; nimia bangeltare ſoluant, di. xlv. diſci
plina. Adducit ad hecfi

moꝛtificatiuũ ſeueritatis. ⁊ oleũ lininuũ pietatis ad

eũ ſanandum.Et in archa domini deſignante pꝛela

tum:erat ⁊ manna dulcedinis ⁊ virga diſtrictionis.
⁊ ps. UVirga tua.ſ.caſtigationis.⁊ baculus ſuſtenta
tionis per confoꝛtatione ipſa me cõſolata ſunt. Exẽ⸗
pluʒ in moyſe qui exmagna pietate rogauit ꝓ popu
lo.qui ydolatrauerat ſibi a dño ignoſci.aut deleni de
libꝛo ſuo.⁊ poſtea placato dom no ipſe cũ ſuis occi⸗
dit.xxiij.milia eoꝝ qui peccauerũt. Ueꝝ qꝛ difficile

eſt tenere medium ne in altero excedat᷑. Dicit cryſoꝰ.

ꝙ meliꝰ eſt domino redd ere rationem de nimia miſe
nicoꝛdia qᷓ; denimia ſeueritate. Si enim benignꝰeſt
dominus.vt quid ſacerdos eius vult viderni auſterꝰ
xxvi.q.vij. alligant.Et calixtꝰ papa.Sententia que

miſericoꝛdiam vetat,nõ ſoluʒ teuere fratres. ſed ⁊ aꝝ

hecſiguras de ſamaritano qui ĩ
vulneribꝰ ſemiuiui ĩmiſit vinũ ⁊ oleum.vinum ſcuʒ

—

s
Aun
iaß.
Pon
a

Nſd
nir

ik
ed

Capitulum VI.

4

dire fugite. qꝛ potioꝛ eſt miſericoꝛd ia omnibus bolo
multitudo eſt tanta in ſcelere ꝙ non poſſit extirpari

locauſtomatibus di.l.ponderet. Quod pꝛecipue vi

detur habere locum quando delinquens bumiliter
recognoſcit delictum ſuum. nec eſt tale quod tra⸗

batur in exemplũ. Unde hieroꝰ. Ubi peccatoꝛ intel

ligens vulnus ſuũ tradit medico curandum tibi nõ

elt virga neceſſaria.ſed ſpiritus lenitatis.de peni. di.

i.unpoꝛtuna. Et vt dicit auguſtinꝰ.ſiue plectendo ſi
ue ignoſcendo hoc ſolum bene agitur dũmodo ma⸗
la vita hominum coꝛrigat᷑.xxj.q.v.pꝛodeſt. Et hec
omnia agere debet pꝛelatus ex charitate. Unde au⸗
guſtinus.Coꝛripiantur a pꝛepoſitis ſuis ſubditi coꝛ
rectionibus de charitate venientibus. pꝛo culparuʒ

Diuerſitate diuerſis vel minoꝛibus vel amplioꝛibus

⁊ infra. leſcientes quis pertineat ad pꝛedeſtinatoꝝ

numerũ. quis non pentineat. ſic affici debemus cha⸗
ritatis affectu.vt omnes velimus ſaluos fieri.xxilij.
q.iij. coꝛripiantur.O, ſi pꝛelatus excedat modum in

coꝛrigendo ſi ex charitate coꝛrexit nõ tenetur a ſubdi
tis veniam poſtulare.di.lxxxvi:quando. Si autem

ex odio fecit.tenetur actione iniuriarum. ff. ad le. ad .·
quẽadmodum. Facilius tamen parcitur pꝛelatis in

boc caſu q; in alijs.quia in cura rei familiarꝭ vir po
teſt euitari peccatum.vt.xxv.di.qualis.⁊ pᷣcipue ne⸗
gligentie. De huiuſmodi exceſſie u pꝛelatoꝛum in coꝛri
gendo babetur figura Deut.xix. Si quis abierit cũ

amico ſuo ſimpliciter in ſiluam ad ligna cedẽda ⁊ l?

„

gnum ſecuris fu geri

te pꝛoximus eius cuius effuſus eſt ſanguis.doloꝛis

ſtimulo perſequatur ⁊ appꝛehẽdat ⁊ occidat animaʒ
Aus. Quod exponens qregoꝛius in paſto.ait. Ad ſil
uam cũ amico imus quotiens ad intuendum ſubdi
toꝛum delicta conuertimur.⁊ ſimpliciter ligna ſucci
dimus quando delinquentium vitia pia intentione

reſecamus.ſed ſecuns manum fugit.cum ſeſe incre⸗

patio pluſqᷓ; neceſſe eſt in aſperitatem pertrahit. Fer⸗

rũq; de manubꝛio pꝛoſilit cum de coꝛrectione ſermo

Durioꝛ excidit: ⁊ amicum percutit ⁊ occidit. qꝛ audi⸗

toꝛem ſuũ pꝛolata cõtumelia a ſpinitu dilectionis in

terficit. Coꝛrepti nãq; mens repente ad odium pꝛo⸗

7 —

uebit.ſi hanc immoderata increpatio pluſq; debuu

adijcit. Sed his qui incaute pꝛoximuʒ lingua extin
guit ad vnam ex tribus ciuitatibus neceſſe eſt vt fuꝰ
giat. vt in vna earum defenſus viuat. quia ſi ad pe⸗
nitentie lamenta conuerſus in vnitate ſacramẽeti ſub
fide ſpe ⁊ charitate abſconditur. reus perpetrati ho-
micidij non tenerur.pꝛoyimus extincti amici ſi ignifi⸗
cat xpᷣm.qui eſt pꝛoximus noſter.qui cuʒ venerit ad
iudicandum reatum huiuſdi culpe non expetit quẽ
venia fides ſpes ⁊ charitas abſcondat· Quatuoꝛ
autem ſunt cauſe diſſimulandi ⁊ non coꝛrigendi de

licra. vt ponit vlricꝰ. Pꝛima eſt cum mali ſunt oc/

culti ⁊ non poſſunta bonis diſcerni. Ad quod facit
pars bola de zizanijs vbi cum apparuiſſent ʒizania

inter bonum ſemen tritici exoꝛta.⁊ dicerent ſerui do⸗

mino. Clis.imus ⁊ colligimus ea.Reſpondit domi
nus nonne ſoꝛte euellentes ʒiania euellatis cum eiſ

ſecur tmanum. lerrũqᷓ; lapſuʒ de ma
nubꝛio amicuʒ eius ꝑcuſſerit occiderit.hic ad vnũ

ſupꝛadictarum vꝛbiu.ſ. refugij fugiet ⁊ viuet.ne ſo — ſione fraterne coꝛreptionis. ⸗ autem fra

initcum. Matb.tiij. Secundacauſa eſt. cum

ſine ſciſmate eccleſie.vel etiam quin boni inuolueren
tur. dꝛ. l. vt conſtitueretur. Dicit autem thomas ſcds
ſcðᷣe.q.cviij.ꝙ quando tota multitudo peccat debet

de es ſumi vindicta vel q;tum ad totam.ſcilʒ quãdo
ſine maioꝝ ſcandalo fieri poteſt. ſicut dominus egy⸗
ptios omnes perſequentes ſilios iſrael ſubmerſit in
mari rubꝛo. ⁊ ſodomite omnes igne ⁊ ſulphure perie

runt. vel q;tum ad magnam partem multitudinis
ſicut in penam eoꝛũ qui vitulum adoꝛauerunt in de
ſerto occiſi ſunt.xxiij.milia. Aliquãdo ſi ſperat᷑ muu
toꝝ coꝛrectio poteſt exerceri punitio in aliquos pꝛin/
cipalioꝛes vt exemplo eoꝛum alij terreantur. ſicut do
minus mandauit ſuſpendi pꝛincipes duodecim tri⸗

buum p:o peccato foꝛnicatõis populi: Tertia cau

ſa eſt quando pꝛobabiliter pꝛeſumitur de emedatio⸗/
ne. vt quia peccauerunt tales ex inſirmitate vel igno

rantia non ex obſtinata malicia. Quarta cauſa ẽ

omiſſio coꝛrectionis ſi exercitando bono s pꝛoſunt ec
cdleſie. tunc enim tolerari poſſunt.ne boni ocio toꝛpe⸗
ſcant.pꝛobantur hec dixliiij Rcomeſſationes.⁊.xxiij.
q.iiij.ipſa pietas.Concoꝛ/ray. R

¶ apirulum ſextum de omiſſione fraterne coꝛre⸗

ptionis

.

E negligetia ſen om

„

lud quod dixit petro chꝛiſtus in perſona omniuũ. Si
peccauerit in te frater tuus vade ⁊ coꝛripe en inter te
⁊ipſum ſolum. Mathei.xviij. Ubi auguſtinus in

omet.ait. Quid ẽ in te peccauerit.id eſt tu ſcis quia
peccauit. quia enim ſecretum fuit quando peccauit

in te. ſecretum quere cũ coꝛrigis.quod pecca uit. Naã

ſi ſolus noſti.ꝙ peccauit in te ⁊ eum vis coꝛã omni⸗
bus arguere non eris erroꝛis coꝝectoꝛ ſed pꝛoditoꝛ

⁊ infra.Lum ſcimus hec ſcʒ peccata occulta.ait Au

guſtinus. non pꝛodimus ſed in ſecreto arguimus.

vbi contingit malum ibi moꝛiatur. Ilon tamen vuł
nus ibi negligimus ante omnig oſtendentes illi bo
mini in tall peccato conſtituto illud vulnus eſſe moꝛ
tiferum. habentur hec.ij. q.i.ſi peccauerit. Ubi glo.
queri de duobus. Pꝛimum eſt dequibus peccatis
boc intelligatur pꝛeceptum admonitionis huiuſmo
di ſeu coꝛrectionis fraterne. Et ponit plures opinio⸗
nes. Quarum pꝛima eſt vt loquatur de occultis.ſed
huic opinioni contradicit capim ſed illud. diſt. xlv.
⁊ extra de iudic.c.nouit. In quibꝰ capitulis dicta au
ctoꝛitas chꝛiſti trabitur ad manieſta. Alij dicunt
torum intelligitur de manifeſtis. Sed iſti opinioni
contradicit dictũ auguſtini in pꝛedicto capitulo vbi
ait. Si tu ſolus noſti ⁊c. Tertij dicunt ꝙ pꝛincipiu
auctoꝛirat pꝛeſate intelligitur de occulto.ſed ſequẽs
de manifeſto. Johannes andree intelligit de occu lto
quod tamen ſcitur a pluribus.⁊ vocantur teſtes· vt
pꝛobet᷑ admonitio facta: qꝛ non poſſer elarr 1e5

pꝛeceſſiſſet ardmonitio. Et cum dicit auguſtinꝰ. ſi ſo
lus noſti illud ſolus non excludiraliquos.ſed mulri
tudinem cum ſcʒ eſſet notoꝛium.ſicut exponit᷑ illud.
Quũo ſedet ſola ciuitas plena Treno.i.cum paucis.
Iſta opinio vltima videt᷑ eſſe.b. tho. ſi tñ intelligat
enã de occultis.ſivnitm̃ notis. Scðo quent gloſa.
vtꝝ oẽs obligent᷑ ad hoc pꝛeceptũ.⁊ ponit opiniões.
Aliqui dicũt ꝙ oẽs rectoꝛes ſiue pꝛelati ſiue eccliaſti
ci ſiue ſeculares tenentad iſtud pᷣceptũ quo ad pecca
ta cõmiſſa ⁊ cõmittẽda.ar.xxiij.q.iiij.duo iſta. Sed
alijs ꝑſonis eſt iſtud in cõſilio nõ in pᷣcepto q̊ ad pec
cata cõmiſſa.in pᷣcepto autẽ quo ad cõmittenda. ar.

xxij.q.v.hoc videt᷑. Alij dicũt ſimpliciter qðᷣ extendi

tur iſtud pꝛeceptũ ad oes.qð tenet hugo.Et igg b.
tho. ſe.ſe.q.xxxiij.ar.iij.⁊ ad hoc expꝛeſſe facit qð ba
betur.xxiiij.q.iij. Tã ſacerdotes qᷓᷓ reliq fideles oẽs
ſummã debẽt habere curã de his qui pereũt.quate⸗
nus eoꝝ redargutione autcoꝛrigant᷑ a peccatis. aut
ſi incoꝛrigibiles appareãt. ab eccłia ſepent᷑. Nec ẽ cõ⸗
era qð ait biero. Sacerdotes ſtudeant adimplere il⸗
lud euangelij. Si peccauerit in te frat tuus. di.xlv.
ſed illud.õ enĩ intendit hiero. dicere ꝙ ſoli ſacerdo
tes ſeu pᷣlati teneant᷑ ad illud.ſed qꝛ magis illi qᷓ; ce⸗
teri ſjm tho. vbi.ð̊. Tertio videndum eſt. Utꝝ huiui
modi omiſſio ſit moꝛtale. Ad 3⁵ reſpõdit.b.tho.ſe.
dñi. Si neglexeris coꝛrigere peioꝛ effectꝰ es eo qͥ pec
cauit.ſed hoc nõ eſſet niſi huiuſmodi negligẽtia pᷣce⸗
ptum omitteret.vñ ⁊ moꝛtale eſſet. Eſt ergo vidẽdũ
qñ omittit iſtud pꝛeceptũ. pꝛopter qð moꝛtale com⸗
mittit᷑ Pꝛo cuiꝰ declaratione ſciendũ ſᷣm tho. ẽ dikf
ferenna inter pᷣcepta affirmatiua ⁊ negatius. lã ne⸗
gatiua obligãt ſemꝑ ⁊ad ſemꝑ.qꝛ ꝓhibent actus vi
tioꝝ qui ſemper ſunt ſ̃m ſe mali.nec vllo mõ vel tpꝑe
vel loco bñ ſieni pñt.vt nõ peniurabis.nõ mechaberꝭ

⁊ buiuſmodi.Sed affirmatiua lobligãt ſemꝑ ſed n⸗
ad ſemꝑ.qꝛ dant᷑ de actibo virtutum. Sed aciꝰ vir⸗

tutũ nõ quomodolibet fieri debẽt.ſed obſeruatis de
⁊ buiuſmadi.Et qꝛ in bis que ſunt ad finẽ diſpoſitio
eoꝝ attendit᷑ ̃m ratiõem finis.in ipſis circũſtantijs

actꝰ virtuoſi pcipue eſt attendẽda rõ finis qui eſt bo

nũ virtutis.ſi ergo ſit omiſſio talis circũſtantie circa

actũ virtuoſum que tollat totali bonũ virtutis. hoc

cõtraniabit᷑ pᷣcepto affirmatiuo. St autẽ ſitdeſectus

alicuis circũſtantie que nõ tollat totalit᷑ bonũ virtu⸗

tis.lʒ nõ perfecte attingatad bonũ virtutis nõ eſt cõ
na pceptũ. Unde ⁊ pꝓhs dicit in.ij. ethicoꝝ. ſi paꝝ
diſcedat᷑ a medio nõ coꝛrũpit bonũ virtutis. Cũ er⸗

go coꝛrectio fraterna ſit ſub pᷣcepto affirmatiuo ⁊ re⸗

ducit ad pꝛeceptũ decalogi de honoꝛatõe parentum
ſub q̃ mandat᷑ oẽ beneficiũ ſp
ceſſitate pximo impendendũ. Coꝛrectio autem frater

na oꝛdinat᷑ ad hunc finẽ.ſ.ad emendationẽ fratris.i.

ꝓti.vñ intãtũ cadit ſp pᷣcepto inqᷓtũ ẽ neceſſania ad
bunc ſinẽ. Uñ omiuttendo coꝛrecnonẽ nõ ſemper pec
cat moꝛtaliter. ſed in certis caſibus vt ·declara bit̃.

De coꝛrectione frat
põt exponi illud po cxl. Coꝛripiet me iuſtꝰ in miſeri⸗

irituale vel tꝑale de ne

coꝛdia ⁊ increpabieme.vt notant dicit greg. Sieut
nõ eſt ab oꝛatiõe ceſſandũ ꝓ his qͥs coꝛigi volumꝰ.
etiã ⁊ſi nullo hoĩm oꝛante pꝛo petro dñs reſpexit euz

⁊ fecit ſuũ flere peccatũ.ita non ẽ negligẽda coꝛrectio

qᷓuis deꝰ quos voluerit nõ coꝛrectos faciat eſſe coꝛ⸗
rectos. Tũc autẽ ex coꝛectione ꝓficit hõ cum miſere

tur deus.atq; adiuuat qui facit q̊s voluerit etiã ſine

coꝛrectione ꝓficere.xxiij.q.iiij.ſicut.Etſciendũ Stri⸗
plex negligentia ſeu defectus põt tirca conectionem
contingere. „
Pꝛimo ex coꝛrectionis
Scðo ex coꝛrigentis criminali diſpoſitiõe, cõtra qðᷣ
Tertio ex indebiti modi pꝛoceſſiõe.cõtra quod dicit
In miſcdia.

irrõnabili omiſſione, contra

ſolum. Ubiaugꝰ.in libꝛo de verbis dñi ait. Admo

net nos dñs noſter non negligere inuicẽ peccata nrĩa

querẽdo quid repᷣhendas.ſed vidẽdo quid coꝛnigas.

id eſt nõ opoꝛtet qꝛ ꝓpter hoc obſeruem ꝛ curiole in⸗
quiramꝰ vitam alioꝝ vt inueniamꝰ quid poſſimꝰre

pꝛehendere.hoc autẽ eſſet ex ploꝛare vitã alterius.qð
fieri nõ debet niſi ſit pꝛelatꝰeius. Uñ dicit᷑ Pꝛouerpᷣ.

xxiuiij. Ne queras impietatẽ in domo iuſti.ne vaſtes

requiẽ eiꝰ. Et adrianꝰ papa ait. Ne qᷣcqͥd in domo
luſti cuiuſq; agat aliag domꝰ per eos nouerit.vi.q.i.
ex merito. Illa enĩ bñficia que non certe ꝑſone debe
mus.vt p̃lati ſubditis ſiue ſpũalia ſiue tꝑalia.ſed cõ
munit᷑ oibus.vt elemoſinas coꝛpoꝛales vel ſpũales
nõ opoꝛtet q̃rere quibo ĩpendamꝰ.ſed ſufficit impen

dere ꝑſonis que nobis occunũt ſᷣm tho. vbi. S. Ilec
ex hoc opoꝛtet religioſos exireclauſtrũ ſuũ ad coꝛngẽ
dũ delinquẽtes. Sed non ſufficitpᷣlatis cũ viderine

vel caſu ſciuerint crimina alioꝝ coꝛngere.ſed etiã de

bsẽt indqrere ſeruatis tñ ſemꝑ debitis circũſtantijs vt

dicet᷑. Dicit ergo põ.Coꝛripiet me.ſ.maleſacientẽ iu
ſtus.nõ tacebit.nõ diſſiłabit.nõ omitter admonitio⸗

nẽ vel repꝛehenſionem.ſed coꝛripietme.als non eſſet
iuſtus ſine cã omittẽdo. Pꝛo cuiꝰ declaratione dicit

bestꝰ tho. ſe.ſe.q.xxiij: arti.ij. fraterna coꝛrectio tni⸗
pliciter põt omitti. Uno mo
ex charitate coectionẽ omittit. Dicitenim augꝰ.li⸗.
i.de ciui.dei.Qð ſi pꝛopterea quiſq; obiurgandis ⁊2
coꝛnpiendis male eniitn arcit.qꝛ opoꝛtuniꝰ tem⸗
pus inquirit᷑.vel eiſdem ipſis metuit ne per boc de⸗

terioꝛes efficiant.vel ad bonã vitam ⁊ piam erudien

dos iĩpediant alios inſirmos ⁊ pꝛemãt auertanta fi⸗
de.nõ videt᷑ eſſe cupiditatis occaſio ſed cõſiliũ chan⸗
tatis. Scðo modo pꝛetermittit᷑ fraterna coꝝectio

cum peccato veniali. quando ſc; timoꝛ cupiditas

faciunt hominẽ tardioꝛem ad coꝛripiendum delicta
frotris.nõ tamen ita ꝙ ſi eiconſtare ꝙ poſſetfatrem
a pꝓctõ retrahere ꝓpter timoꝛem nõ diſplicendi. vel cu
piditatẽ tꝑaliũ.ne illa amitteret.quibꝰi
ritatẽ ſatemnãẽ pꝛeponit illã dimittere coꝛrectionem.

cu omittit fratemna coꝛrectio ſine m

tione. Fit enĩ contra dñi pᷣceptũ dicenus. Si peccas⸗

uerit in te frat᷑ tuus vade ⁊ coꝛipe eũ inter te ⁊ iſuʒ

mentoꝛie qñ.ſ.quis

in aĩo ſuo chs

Capitulum YV.

Ethoc modo ſancti aliquando negꝗligũt coꝛrigere vi rectio delinqu entis pertinet ad aliquem inqtum vt
tam delinquentiũ. vt ponit augꝰ.ibidem. ertio get in eo rectũ iudicium rationis.peccatũ autem nõ
modo omittitur fraterna coꝛrectio cum moꝛtali pec⸗ tollit totuʒ bonũ nature quin remaner in eo aliquid
cato. quãdo.ſ.foꝛmidat?᷑ iudicium vulgi ⁊ carnis cru de recto iudicio rationis.⁊ ſᷣm boc poteſt ſibi coꝛnpe
ciatio.vt dicit ibi aug. dum tamen bec ita dominẽ⸗ tere alterius delictũ arguere.. ſed tamen per peccatũnKv
tur in animo vt pponant᷑ fraterne charitati.⁊ boc vi? pꝛecedens umpedimentũ quoddam coꝛrectioni affer

7

detur contingere quando qͥs pꝛeſupponit de aliquo tur pꝛopter tria Pamo quidẽ er peccato pꝛeceden
delinquente pꝛobabiliter ꝙ poſſet eũ a peccato retra ti indignus redditur.vt aliũ coꝛrigat de minoꝛi pec
here coꝛrigendo.ſed pꝛopter timoꝛem vel cupiditatẽ cato ſiſpſe conigens maius cõmiſit. Unde ſuꝑ illud
pꝛetermittit. Sclendum ꝙ amiſſio fwateme coꝛre⸗ Math.vij. Quid autem vides feſtucã ꝛc. dicit hie⸗
ctionis nõ eſt moꝛtale, niſi illud de quo fienda eſt ſit ro. De bis loquitur qui cum moꝛtali cnimine detinẽę
moꝛtalellã qᷓuis etiã fiotemaliter coꝛrigere delin? tur obnoxij minoꝛa peccata fratribus nõ concedunt
quentem in venialibus ſit charitatis quando inde Secundo redditur indebita pꝛopter ſcandalum
ſperatur vtilitas non tamen omitere illud ex negli gquod ſequitur ex conecnone ſi peccatum coꝛripiẽtis
gentia eſt moꝛtale. Umbertus tamen in expoſitlon⸗ ſte maniteſtum. qꝛ videtur ꝙ lle qui comgit non mo
regule Auguſtini facit diſtincnonem de venialibꝰ ueak ex charitate ſed ad oſtentationem. Unge ſuper
dicit enĩ ꝙ cum venialia ſint diſpoſitio ad mortalia illud, uomodo dicis fratni tuo ꝛc, expõit cryſolto⸗
dupler eſt diſpoſitio venialium ad moꝛtalia. quedã mus. Quo pꝛopoſito puta ex charitate vt ſalues ꝓxi
emim ẽ diſpoſitio pꝛiopinqua.⁊ quedam remota. Di mũ tuum. non. qꝛ teipſuʒz ante ſaluares. vis ergo nõ
ſyoſitio remota vt verbũ ocioſum. leuitas. niſus aſpe aleos ſaluare ſed per bonam doctrinam malos act
cus. vel audit cunioſus nouitatum ⁊ buiuſmodi· celare ſciẽtie laudem ab hominib? querere.
Duſppoſitio pꝛopinqua eſt rariõe multitudinis. vt in cio pꝛopter ſuperbiam coꝛrigentis.in q;tum.ſ. aliqs
illo qui aſſidue ſine numero hec cõmittit. vel ratione pꝛopꝛia peccata paruipendens ſeipſum pꝛefert pꝛo⸗
magnitudinis. vt ſunt aliqua mẽdacia multü ſcan⸗ pimo ſuo in coꝛde peccata pꝛoximi auſtera ſeueritate
daliſatiua. ? alique detracnoes z huiuſmodi. velra? diiudicene aen eſſet iuſtus. Unde augꝰ in li.de ler⸗
tione connexionis cum moꝛtali.ſicut ſunt colloquia mone dñi in monte ait. Accuſare vltia officiũ eſt bo
impudica ⁊ viſus fixus circa mulierem buiuſmodi noꝛum. quod cum mali agunt alienas partes faciut
Sicut ergo aliquis videns alium incedentẽ ber viã Ouomo antẽ quis debeat coꝛmigere docet idem au⸗
credit ꝙ ſtatim incunreret periculuʒ moꝛtis peccarert guſtinus dicens. Cogitemus cuͦ aliquem repꝛehen
miſireiraberet euz. Ita poteſt aliquis peccare mona⸗ dere nos neceſſitas cogit vtrũ tale ſit vitiũ quod nũ⸗
liter niſi coꝛrigat fratre de huiuſmodi venialibꝰ que q;ᷓ babuimus. ⁊ tunc cogitemus nos homines eſſe ⁊
ſunt dupoſitio pꝛopinqua ad moꝛtale vr eſt petulan habere potuiſſe.vel quod habuimus Z iam nõ habe
tia de qua loquit augein regula. Tenemur ergo ad mus. ⁊ tunc tangat memoꝛiam cõmunis fragilitas
coꝛrectionem finternam pꝛeceptoꝛie. de venialib in⸗ velllam coꝛrectionem non odiũ ſed miſericoꝛdia pꝛe
terdum non inqtum venialia. ſed inq;tũ ad moꝛia⸗ edat. ſi autem nos in eodem vitio eſſe non obiurge⸗
lia inducentia. In alijs caſibo q;uis nõ teneamur de mus ſed congemiſcamus ⁊ ad penitendum inuicem
neceſſitate ad coꝛrectionem de venialibus.tamen eſt inuitemus. Patz ergo er bis ꝙ peccatoꝛ ſi cum bumt
de expedientibo ad ſalutem.i. vtilibus. bec vmbenꝰ litate corigat delinquentem nõ peccat. Nec per boc
Atem omiſſio coꝛrectiõis fraterne de moꝛtalibus qññ nouam ſibi dãnationem acquirit.lʒ per hoc vel in cGö
non ſperatur emendatio fratris non eſt mortale ĩmo ſcientia fwatris vel ſaltem in ſus pꝛo Peccats pꝛeterito
fieri nõ debet. Item de moꝛtalibus publicis ⁊ noto condẽnabilem ſe eſſe oſtendat.nõ autem deobligatk
rijs nõ habet locum pꝛeceptum de fiaterna coꝛrectio peccatoꝛ quicũq; ab iſto pꝛecepto. nec põt dici ꝑple⸗
ne. Sed de illis intelligitur illud apoſtoli. Peccan⸗/⸗ pus.q põt conxeri de peccato.⁊ penitere euã non erit
tem coꝛam omnibus argue vt ceten timoꝛẽ habeant peccatoꝛ. vel etiã vt dictũ eſt humiliter coꝛngedo pꝛe
Unde auguſtinus. Que peccant᷑ coꝛã omnibus coꝛ cipue fraternalit nõ peccat. Nec excuſant ſubditi In
nigenda ſunt coꝛam omnibus que peccantur ſecrett teneank coꝛreccione frateꝛna pꝛelatos ſuos coꝛrigere
coꝛripienda ſunt ſecretius. Diſtingue tempoꝛa. cõ⸗ delinquentes. ſi vt dictũ eſt ſperat emendatio eoꝝ ꝑꝑ

7

coꝛdabis ſcripturas.qj.q·i.ſi peccauenit. ipſam. Eſt eni fraterna coꝛtecnio actꝰ charitatis ⁊ iõ
elet

,.P . ri tinet ad vnũquẽq; reſpectu cuiuſcuncq; perſonena
Becunga neg ige et 1 III u5 charitatẽ debet babere ſi aliquid in eo coꝛrigibi
que cõmittitur in coꝛrectione fſiatema eſt defectuoſa le inueniat. Uerum in coꝛrectione qua coꝛrigunt ſub
ſeu infructuoſa cõmuniter. quando coꝛrigens ẽ pec⸗ diti pꝛelatos debet modus congruuts adbiberi. vt. ſ
catoꝛ. Dicit enim apoſtolus ad Ro.ij. In quo aliux non pꝛoteruia ⁊ duricia ſed cum manſuctudine ⁊ re
zudicas temetipſum condẽnas.Sibi enĩ dici poteſt uerentia coꝛrigantur. Unde apoſtolus.i. Thimo.v⸗
lllud pꝛouerbium. Mecdice cura teipſum. Et yſido. ait. Senioꝛem ne increpaueris ſed obſecre vt batreʒ
in libꝛo de ſummo bono. õ debet alioꝝ vicia coꝛri Et ideo Dyoniſius redarguit demophilum mons⸗
ſen equi vuijs eſt ſubiectus.pꝛopterea dicit pỹ. Ju chum quia ſacerdotem ineuerẽter coꝛrexerat eum ꝑ⸗
us conipiet me.q.d.nõ peccatoꝛ. qꝛ nõ eſt dignus cutiens.⁊ de eccleſia eij ciens . Dec beatus thomas
coꝛrigere aliena vel ydoneus qui pꝛooꝛijs detinetur vbi ſupꝛa. Ad boc facit vt notat gregoꝛius in. pa?

2

Saiendum tamen pꝛo buiuſmodi decle: atõe ꝙ ſgelt gemplum Tlatban Mopbcgetum torr

CTitulns IX.

—

Dauid de adulterio cõmiſſo occulte. qꝛ ſub ſimilitu
dine diuitis qui occiderat onẽ pauperis.vt pꝛepara
ret conuiuiũ paupen hoſpiti ⁊c. ſuper quo dauid iu
dicauit illum dignũ moꝛte ⁊c. Ex qua ſententia inde
ſumpta occaſione vebane redarguit euʒ. ⁊ ille ſubito
emendarꝰ &, hiſtoꝛiã habes. ij. eg. xij. In hui figu
ram diceitur Etoð.xix. Beſtia que tetigerit montem
lapidabit᷑.qð fit cũ ſubditus beſtialiter ſeu pꝛoterue
coꝛrigit pꝛelatũ.qui rõe dignitatis qꝛ altioꝛ ceteris ex
officlo dicit mons. Et.ij Regũ.vi.narrat᷑ ꝙ oʒa per
cuſſus fuita dño qꝛ tetigit archã dei que deſignat p
latũ.cõtractꝰ antem ozee qñ reuerenter obiurgatur
vel ei detrahit᷑. Scienduʒ etiam m tho. vbi. S. Qð
vbi imineret periculum fidei enã publice eſſent pꝛela
eia ſubditis arguedi. Uñ ⁊ paulus qui erat ſubditꝰ
petro. qꝛ ipſe papa ⁊ ille ep̃s ꝓpter iminens periculũ
ſcandali circa fidẽ. Petrum publice arguit, ⁊ ſic dicit
glo. Augu. ad Oal ij. Jpſe petꝰ exemplũ maioꝛibꝰ
iribuit vt ſicubi foꝛte rectũ tramitẽ reliquiſſent.ne de
dignentła poſterioꝛibo coꝛrigi. ar. di. vlij. contẽpta
Er q;uis pᷣſumere ſe eſſe mnekone ſimpliciter quã pꝛe
latus ſuꝰ videat᷑ eſſe pᷣumptuoſe ſuꝑbie tñ extimare
ſe eſſe melioꝛẽ q;tum ad aliquid nõ eſt pᷣſumptõis.qꝛ
nmullus ẽ in bac vita quinõ habeat aliquẽ defectum
Et deſiderondũ eſt ꝙ cũ aliquis monet pꝛelatũ ſuuʒ

nõ per hoc maioꝛẽ ſe extimat.ſed auxiliuʒ imꝑtitei qj

qusto in loco ſuꝑioꝛi tanto in pericu lo maioꝛi verſat
Enñm auguſti. in regula. Tho. vbi. 5, arti. iiij.

Lertia negligentia cir. S.

ca coꝛrectionẽ fraternã que cum ſit actus charitatis?/.

iõ opoꝛtet ꝙ fiat cũ modo qͥ modus ẽ fiat m cha⸗
ritatem. ⁊ iõ dicit in miſcðᷣia increpabit me. miſcdia

autẽ eſt effectus charitatis.modꝰ autẽ m charitarẽ
eſt modꝰ ⁊ fſoꝛma tradita a Epᷣo in euangelio. qͥ dene

ceſſitate pᷣcepti eſt ſᷣm tho. vbi.. ſe.le.q.xxxiij. ar. vij
vt videlʒ denũciationẽ pꝛecedat ſecreta admonitio ĩ
peccatis.ſ.occultis:.qꝛ ſecꝰin publicis in quibꝰ nõ eſt
neceſſaniũ ſecretã admonitionẽ pꝛecedere denu ncia⸗
tionẽ.⁊ hoc:qꝛ nõ tm̃ adhibendum ẽ remediũ ei qui

peccauitvt melioꝛ fiat. ſed eri alijs ĩ quoꝝ noticiã ve
nit vt nõ ſcandaliʒent᷑ ⁊ is publice fienda. Sed qꝛ in

peccatis occultꝭ põt parari offenſa pꝛoximoꝝ. Ideo

adhuc diſtingnendũ. Quedam eni peccata occulta

ſunt q ſunt in nocumentũ ꝓximoꝝ coꝛpoꝛale vel ſpi

rituale.pnta ſi alids occulte tractat qũo ciuitas tra⸗
dat᷑ hoſtibo.vel ſi hereticꝰ hoĩes uatim a fide auer
tat.qꝛ enĩ in huiuſmodi caſibo qͥ occulte peccat nõ ſo
lũ in te peccat ſed etiã in alios ſtatim opoꝛtet ad de⸗
nunciationẽ ꝓcedere omiſſa fratema coꝛrectõe vt hu
iuſmodi nocumentũ ĩpediat᷑ niſ i foꝛte aliqͥs firmiter
extimaret ꝙ ſtatim ꝑ ſecretam admonitionem poſſet

huiuſmodi mala ĩpedire. Quedã vo peccata occulta

ſunt q̃ ſunt ſolũ in malũ peccantis ⁊ eiꝰ in quẽ pecca
tur.vel qꝛ a peccãte lederis vel ſalrẽ ex ſola noticia.et
tũc ad hoc ſolũ tenẽdũ eſt vt fratri peccãti ſubuenia
tur.⁊ tũc ſicut medicꝰ coꝛpoꝛalis ſi ſanitatẽ infumo
põt inferre ſine alicuiꝰmẽbꝛi deciſione hoc facit. ſi au
te non põt abſcindit membꝝ minꝰneceſſariũ vt vita
toti con ſeruek. ita ille qᷣ ſtudet emẽdationi fratris ad

9

quẽ oꝛdinat᷑ fraterna coꝛrectio debetſi põt ſic frateʒ

.

emendare q;tum ad conſciennã vt fama ei conſerue
tur quevtilis ẽ. Pꝛimo quidẽ⁊ ipſi peccanti nõ ſo⸗

lum intempoꝛalibo in quibꝰ q;dtum ad multa homo

patit᷑ detrimentũ amiſſa fama, ſed etiam qᷓ;tũ ad ſpi

ritualia.qꝛ pꝛe timoꝛe infamie multia peccato retra⸗
hunt᷑. Unde qñ ſe infamatos Oſpiciunt. inefrenate
peccat. Et ideo hieroꝰ.dicit. Coꝛnipiendus eſt ſeoꝛ⸗
ſum frateme ſi ſemel pudoꝛẽaut verecũdiã amilerit.
permaneat in peccag. Scðdo debet conſeruari fa
ma peccãtis fratris.qꝛ vno infamato alij quodãmo
do infamant?᷑.m ullud aug. ad plebẽ yponeñ. Cum

de aliquibo qui ſanctum nomẽ pꝛoſitentaliquid cri⸗

minis vel falſi inſonuent vel veri patuerit. inſtat ſat

oguniambiunt vt de oĩbus hoc credat. Tero
qꝛ ex peccato vniꝰ publicato alij pꝛouocant᷑ad pec⸗

ccandum. Ueꝝ qꝛ conſcientia.ſ.bona pꝛeferenda ẽ fa

me voluit deꝰ yt ſaltẽ cum diſpendio fame fratns cõ
ſcientis ꝑ publicã denunciationẽ a peccato liberexur
Et ſic patet de neceſſitate pᷣcepti eſſe ꝙ ſecreta admo⸗
nitio in huiuſmodi occultis publicã denũciationem

pꝛecedat. Nec eſt cõtra ꝙ ioſeph accuſauit fratres ſu

os apud patrẽ de crimimne peſſimo. Beñ. xxxvij. nec
legit᷑ ibi ꝙ pꝛemiſerit ſecreram admonitionem.qꝛ ſᷣm

tho.q;uis nõ ſit ſenptũ eredẽdũ eſt ꝙ pꝛiꝰ admonue

nt. vel dici põt ꝙ publicum erat peccatum inter fra⸗/
tres. vnde dicit pluraliter accuſauit fratres. Qõ etiꝗ
petrus ananiam ⁊ ſaphirã occulte defraudãte depᷣ⸗
cio agri publice denunciauit peccatũ ſine pꝛeceden⸗
ni admonitone. vt patet Act.v. hocfecit vt executoꝛ
del cul omnia peccata etiã occulta ſunt ei vt publica
cuiꝰ reuelatione peccatũ illius cognouit ⁊ puniuit.
Chꝛiſtus etiꝗ cum peccatũ iude pꝛoditoꝛis baberer
vt publicũ inq;tum deꝰ. vnde ⁊ pꝛodere poterat nõ
tamen publicauit.ſed verbis obſcuris eũ de peccato
admonuit vt nobis cxemplũ pꝛeberet.ij.q:i. vnus.
Similiter nõ eſt cõtra ereligioſi in caplo de culpis
ſeinuicem pꝛoclament pᷣtermiſſa admonitiõe. qꝛ illa
ſunt venialia nõ inſamatoꝛia in quibus non habet
locum pꝛeceptũ fraterne coꝛrectiõis.ſed ſi eſſet aliqð
tale per quod frater infamaret᷑ cõtra pꝛeceptum age⸗
ret.qꝛ per hũc modum peccatum fratris publicaret.
Item quãdo pꝛelatꝰ in viſitatiõe vel als pꝛecipit ꝙ ſi
i dicat quod quis ſciuerit coꝛngendũ.intelligendũ
eſt ſaluo oꝛdine frateme coꝛrectionis ſiue pꝛeceptum
fiat aid omnes ſiue ad aliquẽ ſpecialiter. Sed ſi pꝛe⸗
latus pꝛeciperet expꝛeſſe cotra hunc oꝛdinem a domi
no conſtitutũ.⁊ ipſe peccaret pꝛecipiẽs.⁊ ei obediẽs.
qꝛ contia pꝛeceptũ domini agerent.vnde tunc nonẽ
ei obediendum.qꝛ pꝛelatus nõ eſt iudex occultoꝛuʒ.
ſed ſolus deꝰ.vnde nõ habet poteſtatem aliquid pᷣ⸗
cipiendi in occultis.niſi inq;tum peraliqua indicia

manifeſtant?᷑ puta per infamiam.vel per aliquas ſu

ſpitiones in quibo caſibus poteſt pꝛelat pꝛecipere eo
dem modo ſicut iudex ſecularis vel eccleſiaſticus exi

gere iuramentum de veritate dicenda.tho. vbi/S. vn
de ⁊ vibanus papa. De maniteſtis loquitur. occul⸗
toꝛum enĩ cognitoꝛ ⁊ iudex eſt deus, di. xxxij. erube⸗
ſcant. Item poſt admonitionem ſecreto factam

ſemel ve pluries quouſq; habetur ſpes emen⸗

datid
Gad
Fl
ſan
tore
gun
Pi
Nd
c
0an
fon
lu⸗
den⸗/
n⸗
Puna
ſen
clle/
(odl
qip
linis
pecon
ſnſt
bugft
ngs
ril

ot⸗
gtune
rroe
itſte
odice
eme
me
ſkpe
oll
babt
Gs
W
W
lic
n⸗
ſtdi
(Abe
bae
llae
ec
Ri.
itt
corr
liu
ſche
ſube
ſen
ſtie
Prer
Mken
Ko⸗

nonẽ frarris ꝓcurandã ſm cryſo. DW
luit deꝰ teneni hunc oꝛdineʒ in fraterna coꝛrectiõe.qꝛ
de vno extremo nõ tranſit᷑ conuenient᷑ ad aliud niſi

Lapitulum

1

dationis eius per bãc vitam pꝛocqendũ eſt vlten?
ſcʒ ad pꝛoductionem teſtiũ.
ꝙ per tales teſtes inductos ille debeat emendari qui
per ſecretam admonitionem non ſes vicio cõtinebat

c nõ niſi cum ſperat᷑

Nam per bunc modum ſi non pꝛobabiliter credere⸗

tur emendatio non ſunt teſtes inducendi ſed deſiſtẽ
dum. Inducuntur autem teſtes pꝛopt᷑ tria m tho.
Pꝛimo ad oñdẽdũ ꝙ ſit peccatũ de q aliquis arguit

vt dicit hiero. Scðo ad cõuincendum de actu ſi

agctꝰ teret᷑.vt dicit augꝰ.in regun. Tertio ad oſtẽ

dendũ ꝙ frat᷑ admones fecit qð in ſe eſt ad emenda⸗
Idcirco autẽ vo

ꝑ mediũ. In coꝛrectione auteʒ fraterna voluit dñs ꝙ
pꝛincipiũ eſſet occultũ.dũ frater coꝛiperet fratrẽ int
ſe ⁊ ipſum ſolũ.Finẽ autem voluit eſſe publicũ. vt.ſ.
eccleſie denũciaret᷑⁊ iõ ↄuenienter in medio ponitur
cõductio teſtiũ vt pmo paucis indicet᷑ peccatũ fratr
qui pñt pꝛodeſſe ⁊ non obeſſe.vt ſaltẽ ſic ſine multitu

dinis intamia emẽdet᷑ ⁊ qðᷣ augꝰ.dicit in regula. ꝙ;

peccatũ fratris occultũ pꝛiꝰ pᷣpoſito debet oſtendi q;
ſcʒ teſtibo.intelligendũ ẽ ꝙ pꝛiꝰ dicat᷑ pꝛelato qᷓ teſti⸗
bus. ſᷣm qð pꝛelatꝰ eſt quedã ꝑſona ſingularis que
magis põt ꝓdeſſe q; alij.nõ autẽ ꝙ dicat ei tanq; ec

cleſie.i.ſicut in loco iudicis reſidẽti.eſt ̊ ſeruandꝰiſte

oꝛdovt pᷣmo ſecrete coꝛripiat᷑ frat᷑ delinquens de ſuo

peccato occulto cũ per bãc coꝛrectionẽ ſperaů emẽda
tio ⁊ nõ aliter. deinde pꝛelato vt perſone pꝛiuate inti

met᷑ vt admoneat,.teſtibo perſonis maturis ⁊ diſcre/⸗

tis dicat᷑i. coꝛã eis coꝛripiat᷑ ſi per hunc modum ſpe

rat᷑ emẽdatio ⁊ nõ aliter.⁊ ibi puata coꝛrectio non iu

uabat.quarto dicẽdũ eſt ecclie.i. pꝛelato accuſando
ſi põt per ſufficientes ꝓbatiões oſtẽdere.⁊ ſperat᷑ coꝛ
rectio illiꝰ per h̊ vel ſalrẽ denũciando. Pꝛelatꝰ auteʒ

D babita ſufficiẽn ꝓbatione dz ille hcipere vt deſiſtat.
dð ſi nõ facit eccliam nõ audit.vñ ꝓpter cõrumacem

excõicandꝰ eſt.⁊ tũc excõicatus ſit ſibi ſicut ethnicꝰ ⁊
publicanꝰ.i.alias nõ vites eũ ſi nõ excõicet᷑ q;uis ec

deſiã nõ audiat:i:nõ obediat, nõ ꝓpter hoc opoꝛtet eũ

vitare.ar.ij.q:i:multu. Luʒ tenet᷑ iſte modus ⁊ oꝛdo
tũc coꝛrectio eſt in miſcðia ⁊ charitate.ſᷣm illud põ.
Loꝛripiet me iuſtꝰ in mit ðᷣla aliter male fit ⁊ ð miſe
ricoꝛdiã ⁊ charitateʒ vt cũ publicat᷑ hincinde.Et tũc
vt dicit augꝰNõ eſt coꝛectoꝛ ſed ꝓditoꝛ.ij.q.iiſi pec

cauerit. Itẽ querit᷑ circa hanc mareriã vtxꝝ ſciens

peccatũ ꝓximi ⁊ referẽs illud ſtatim pᷣlato ſuo añ fa⸗
ctã admonitionẽ ſecretã peccet moꝛtalit. videt᷑ ꝙ ſic.
qꝛ cõtra oꝛdinẽ datũ a xpo de fratema coꝛrecne agit
Rñ.m tho.in qͥlibet.In bis diſtinguẽdũ eſt de cõ⸗
ditione ſubditi ⁊ platiNam ſi ego ſcio ꝙ frat per me
coꝛriget᷑ tũc nõ debeo denũciare pᷣlato. Si aut H me
lius fiat ꝑ pꝛelatũ ⁊ pꝛelatꝰ nihilominꝰ ſit pius ⁊ di⸗
ſcretꝰ ⁊ ſpiritualis non hñs odiũ vel rancoꝛẽ ad illũ
ſubditũ tũc põt denunciare ſibi: nec tunc dicit ecclie
qꝛ nõ dicit ei vt pᷣlato eccłie ſed vt pꝛiuate ꝑſone pꝛo⸗

ficienti ad coꝛrectionẽ ꝓximi ⁊ emendationem. Sed

ꝓpter conditiões diuerſas pꝛelatoꝝ ⁊ ſubditoꝛum nõ
poteſt in h̊ dari iudiciũ generale.vel qꝛ pꝛelatus mo
uet᷑ odio aq ſubqitũ:vel qꝛ ſubquꝰno reciꝑet bũñ ver

gictis videt᷑ ⁊ ſi boc intendat.ſ.emendationẽ fratris

—

ba pꝛelati. iõ in omnibo bis boc eſt tenendũ pꝛo re⸗
gula ꝙ in his ſeruâda eſt charitas. qð mellus ex p

vel cautelã in futuꝝ ⁊ ſeruet q;tum põt bonũ chani⸗

tatis nõ peccat denũciando.Si aũt denunciat vel pᷣ
lato vel amico ſuo vel cuicũq; ex malicia vt cõfunda
tur ⁊ depꝛimat᷑.peccat moꝛtaliter.ſi aũt ex incautela
oc alicui dicit.ita tũ ꝙ inde nõ aliud vel infamia vł

vituperiũ eueniat delinquẽti nõ eſt moꝛtale.lʒ incau
te agat.hec tho.Etiã richar.in.iiij. di. xixe ſpter fra

tris coꝛrectionẽ factã per admonitionẽ ſecretã nõ teꝗ
neoꝛ deſiſtere a ſecreta denũciatione pᷣlato fienda:. qꝛ

valet ad pꝛecauendũ fratri a recidiuo. nec ẽ in pᷣiudi

ciũ fame fratris ſi talis eſt pꝛelatꝰ qualis eſſeæ debet.

Si tñ per ſigna valde pꝛobabilia crederetur ꝙ ex illa

denunciatioe fraterni correctũ infamare vellet. tũc cri
men fratris veraciter coꝛrecti ſibi denũcian nõ debe⸗

ret. hec richar. Sed ſi ille nec illum infamarer ſed de
linquẽs ita videt emedatus qð nulli dubiũ eſt de re
cidiuo nõ videtur qð debeat dicere:ex quo nil fructꝰ
ſequit᷑ ĩmo male faceret deneinciãdo etiã pꝛelato hm
vmber. Totãdũ etiam ſᷣm richar. in.uij ꝙ in pec

catis denunciãdis conſiderão ũ vtrũ peccatu ſit oĩo

occultũ aut ad notici alioꝝ deumenerit aut in pꝛiom⸗

pru ſit vt deueniat. Srautẽ peccatũ iam ad alioꝛuʒ

noticiã deuenit tũc debet denuͦciare ei qut babet po⸗
teſtatẽ coꝛrigẽdi.vt qui ſunt ſcãdaliʒati de culpa edi
ficent᷑ de pena.ſi autẽ nondũ in publtcũ deuenitr. lec
eſt in via deueniendi tũc eſt denũciandũ vt ſcanda⸗
lo futuro occurrat᷑. Si autẽ ſi omnino occultũ tun

conſiderandũ ẽ vtꝝ emendatio peccãtis expectarꝓ-

babiliter pot aut non qð quidẽ defacili aduerti pot
ſicõſideretur vtꝝ aliquis ex elatione vel paſſiõe pec⸗
cauerit ſiue ex malicia vel infirmitate qð idem eſt di

cere. Quod quidẽ perpẽdi põt. ex conditione peccan
tis ⁊ ex iteratiõe actꝰ.qꝛ ſi aliquis frequent ⁊ ſine fre⸗

no in aliquod peccatũ lapſus ẽ ſignum ẽ ᷣ ex mali/
cia peccat ⁊ nõ facile emendet᷑ſi autem ſeł occaſione
peccati oblata in peccatu muit.? poſtea triſticiã ⁊ vere
cundiã oſtẽdu de peccato.ſignuʒ eſt ꝙ peccatũ ſit ex
paſſione ⁊ delacili emendet᷑. Si ergo emedatio ſpe
retur debei pꝛecedere admonitio ⁊ olffern denuncia
tio quouſq; videat᷑ admonitionis eſſfectꝰpꝛecipue ſi
emendationẽ pꝛomittit. Si autẽ ẽ infextiuũ alioꝛuz⸗
qð non emendet niſi imineret occaſio ſilis in pecca⸗
tum ruedi quã declinare nõ vellet admonitus. tunc
enim debet pꝛelato denũciari ne in pᷣcipitium rust.
Si aũt non ſperet᷑ emendatio.tũc conſiderandũ eſt
an illud peccatũ ſit alioꝛum infectiuũ. ſicut hereſis.
foꝛnicatio? buiuſmodi.autcedatin damnũ aliquod
alterꝰ. ſicut funum,.bomicidiũ ⁊ huiuſmedi.Si au
tem peccatũ non eſt infectiuũ alioꝛum vel damnifi⸗

catiuũ.poteſt denũciatio diffeni quouſq; videat̃ ad

monitionis effectus pcipue ſi emendationẽ pꝛomit⸗
tit. ſi autem ẽ infectiuũ alioꝛum debet denu clari pꝛe⸗
lato vt gregi ſuo caueat.Semper enim bonũ multo
rum debet pꝛeponi bono vniꝰ. Unde⁊ ſama vnius
negligi debet vt innocẽna vel fama multitudis con
ſeruetur. Si autem vergat in dãnũ coꝛꝑale alterius

dz fjer ompatio dani ili tpalis od danu ſame iſtiꝰ

4

Citulus XK.

gurat futurã quickẽ fuſtoͤs in deo. que entt in patris

⁊ illi dãno quod pꝛepõderat magis obuiandñ.Di⸗
cit etiam richarꝙ niſi certiſſimis ſignis awareat in
coꝛrigibilitas vel etaſperatio.i.turpatio futura coꝛ⸗
rigendi.nõ debet fraterna coꝛrectio pꝛetermitti. Et ſi
cũ quis coꝛrigitur turbari videłaliquantulũ poſtea
in ſe reuerſus ſe coꝛnigit. Sed quid ſi quis ſciat pec/⸗
catũ aliquod alteriꝰ.vł impedimentum matrimonij
aut irregularitatẽ.aut aliquod huiuſmodi:quod ille
ignoꝛat.puta ſcit aliquẽ nõ rite oꝛdinatũ vel non ba
ptiſatum ⁊ videt eũ miniſtrare in ſacris vel ſcit illuʒ
excõicatum,aut ſcit aliquẽ vxoꝛem habere quã de iu

renõ poteſt pꝛopter impedimentũ conſanguinitatis

vel affinitatis ⁊ huiuſmodi.autetiam detinere rẽ alie

nã ⁊ huiuſmodi. Quid in buiuſmodi caſibꝰ fieri de
bet,nũquid illum ignoꝛantẽ accuſare debet ⁊ admo

nere de defectu ſuo. Rñ.ſ̃m guil. Si cõmode põt eũ

odmonere de tali defectu ⁊ credit ꝑſonam illam per⸗

ſuaſibilem eſſe ⁊ coꝛnigibilẽ inde.debet maniteſtare ſi

bi als peccaret.qꝛ ſi laboꝛat babens talem defectum

ignoꝛantia craſſa ⁊ ſupina nõ excuſatur. Si ignoꝛã⸗
tia pꝛobabili adbu c debet ei dicere.nam ⁊ ſi inde nõ
peccat excuſatus ignoꝛãtia facti.tñ inde ſequit᷑ peri⸗
culum vel damnũ alienũ ⁊ iniuria ſacramentoꝛum.
SDed ſi ſit ꝑſona imperſuaſibilis ⁊ incoꝛrigibilis ⁊ ti
met᷑ de ſcandalo eius ſufficit ſi dicat pꝛelato nõ accu
ſando nec denũciando. ſed ſimpliciter ſignificando.

Et ſi eſt tale quid vbi fir periculum alioꝝ vel damnũ
⁊ poteſt pꝛobare in iudicio tenet᷑ ſi credit iudicem ex⸗

hibiturum iuſticiã.ſecꝰ vbi nõ eſt penculum vel dã
nũ alioꝝ. vel ſi eſt pbare nõ poteſt.argiij.q.vij. pleri
q;.vel etiã ſi pꝛobaret nõ ſieret iuſticia nec adhiberet᷑
remediũ:.ar.xi:q.iij quando.Idem videt᷑ de denun⸗

ciatiõe fieri de pꝛelato ſuꝑ crimine quando eſt ita ma

lus vel negliges ꝗ nihil ex h̊ faciet ad pꝛouidendum
nutilis enĩ videt᷑ ⁊ frura.

apitulumvij de negligentia circa obſeruationẽ
eſtoꝝ vbi agit᷑ quo feſta debeat celebꝛari ·

Ertinet ad negligetiã

ſeu toꝛpoꝛem circa pᷣcepta omiſſio celebꝛa

calogie
Exo.xx. Quod pꝛeceptuʒ litteraliter intellectum ſᷣm
cho. ſe.ſeiqcxxij.arti.iij. eſt ꝑtim moꝛale ⁊ ptim ceri⸗
moniale. Moꝛale quidẽ q;tum ad boc ꝙ homo de/
putet aliquod tempus vite ſue ad vacandũ diuinis
“ gneſt eni homini naturalis inclinaiio ad hoc ꝙ cuili
bet rei neceſſane deputetaliquod tempꝰ ſicut coꝛpo⸗
rali refectioni.ſomno ralgs buluimnodli, Indeehg,
2⁊ ſpũali refectiõi qua mens hoĩs in deo reficiſm di
ctamen naturalis rõis aliqð tempꝰ deputatũ ad va

candũ diuinis cadit ſub pᷣcepto moꝛali. Sed inq;tũ

in hoc pꝛecepto determinat᷑ ſpeciale tempꝰ in ſignuzʒ
creationis mũdi ſic ẽ pꝛeceptũ cerimoniale. Sur ce⸗
rimoniale eſt ſᷣm allegoꝛicã ſignificationẽ put fuit fi⸗
gura future qͥetis xpᷣi in die ſabbati in ſepulcro. Etſi
militer jm moꝛalẽ ſignificationẽ put ſignificat ceſſa⸗
tionem ab oĩ actu peccati,⁊ quieteʒ mentis in deo.et
Hſm hoc ẽ quodãmodo generale pᷣceptũ. Silr etiã ce

1

tionis feſtoꝝ. Tertiũ enĩ pꝛeceptum de⸗/
ſtillud. Memẽto vt diẽ ſabbati ſanctifices.

rimoniale eſt m ſignificationẽ anagogicam ꝓut.ſifi

Pꝛeceptũ ergo de ſanctiſicatione ſabbati ponit inter
pᷣcepta decalogi inq;tum ẽ moꝛale nõ inqtũ eſt ceri⸗

moniale.iqᷓ;tũ ad determinationẽ illiꝰ diei.Cerimo

nialia autẽ ceſſant in noua lege.vnde qui obſeruaret
nũc diẽ ſabbati qꝛ in lege moſayca mandatũ. iudai

ʒaret ⁊ moꝛtaliter peccaret. ⁊ dicunt᷑tales obſeruato⸗
res ſabbati ſequaces ⁊ miniſtri antixpᷣi qui ſaciet cu
ſtodiri ſabbatũ ad cõplacendum iudeis. vt dicit de

cõſe. di.iij . ꝑuenit. Succedit aũt obſeruantie ſabba⸗
tiiin nous lege obſeruãtia diei dñice non ex vi pᷣcepti
legis diume.ſed ex cõſtitutione ecchie et cõſuetudine

populixpᷣiani.dicit᷑ nim de conſecma.di.iij. pnunci

andũ.Omnẽ diem dñicum ob reuerentiã reſurrectio

nis ieſu xpᷣi dñi noſtri de veſpera vſq; ad veſperã ne

a iudaiſmo capiant᷑.ſ.pꝛecipimꝰ obſeruari.Ilec bu⸗
iuſmodi obſeruatio ẽ figuralis ſicut fuit obſeruano

ſabbati in veteri lege.⁊ ideo non eſt ita arta ꝓhibitio .

oꝑandi in dñica die ſᷣm tho. vt pꝛohibebant᷑ oꝑa in

die ſabbati ſicut decoctões ciboꝝ ⁊ alia huiuſmodi

Et en in quibuſdã operibo pꝛohibitis faciliꝰ pꝛopt᷑
neceſſitatẽ diſpenſat᷑ in noua qᷓ in veten lege.qꝛ figu

pꝑtinet ad ꝓteſtatõnẽ veritatis quã nec in modico

pꝛeterire opoꝛtʒ.opa autẽ ſm ſe conſiderata ĩmutari
pñt pꝛo loco ⁊ tꝑe.hec tho.Et de paps nõ eſt dubiũ
qð poteſt in illa die ⁊ alijs feſtis diſpenſare.cuʒ ſint

de iure poſitiuo vt dictũ ẽ.de epᷣo etiam credit᷑a mul

tis ꝙ poſſit cũ ſubeſt rõnabilis cã.que in oĩ diſpẽſa⸗

tione interuenire dʒ. Sũt aũt vlera diem dñicã mul

ta alia feſta inſtituta ab ecchia ex pᷣcepto cuſtodiẽda.
⁊ in.c.ꝓnunciandũ.de cõſe.di.iij.ponunt᷑ vltra dñi⸗
cam iſta feſta.ſ.feſtũ pẽthecoſtes cũ duobꝰ diebus
ſequentibo. Natiuitatis dni nr̃i ieſu xpᷣi cũ mibus ſe

quentibo.ſ,feſto. b.ſtephani.ſancti iopãnis euange⸗
liſte.⁊ innocentũ.Circũciſio dñi.E piphania.⁊ aſcẽ

ſio xpᷣi. Purificãtio virginis marie. Aſſumptio eius

⁊Znatiuitas ipſi· Natiuitas iohãnis baptiſte. Feſta

Eij aplłoꝝ. feſtũ oĩm ſanctoꝝ. feſtũ ſctĩ michaelis ð
menſe ſeptebꝛis. Feſtũ ſancti Silueſtri, ſancti Mar
tini.ſancti Aaurentij. ⁊ in ſingulis epiſcopatibo ille
feſtiuitates q̃s epi cũ clero ⁊ populo duxerint ſolenit
celebꝛandas.⁊ dicit ibi glo.hoc veꝝ eſſe de leſtis ſan
ctoꝝ qui ſunt canoniʒati.lʒ enĩ puata oꝛatio poſſʒ di
rigi ad quẽlibet quẽ quis extimat eſſe cũ xpᷣo.tñ oꝛa⸗

tio ſolẽnis que.ſ.fit in miſſa vel diuio officio ſieri nõ

debet niſi ad canoniʒatos. Uidet᷑ etiã ex illo tettuc.

pꝛonunciandũ.ꝙ eps ſolus non poſſit indicere feſta

celebꝛanda.niſi populꝰ acceptet. Itẽ ſeſtũ crucis qð

eſt de mẽſe maij.ſ. Inuennõis.q̃ eſt pꝛeceptũ. de con

ſe . di.iij. crucis. Feſtũ coꝛpoꝛis xpᷣi per clementinam
er be relt ven.ſan.ſi dñm. De quibuſdam tñ feſtis

eſt dubiũ vtꝝ debeãt celebꝛari.ſ.ꝑ ceſſationẽ ab ope

ribus.⁊ de feſtis quatuoꝛ doctoꝝ. Ambꝛoſij. Augu

ſtini. Hieronymi ⁊ Gꝛegoꝛij.mandant celebꝛari ſo⸗

leniter ſub officio duplici.ex de reli.⁊ ven.ſan.gloꝛio
ſus.li.vi.Et lʒ iob.an.videat᷑ tenere ꝙ etiã ſunt cele⸗

bꝛanda ꝑ ceſſationẽ ab operibo tñ conſuetudo que

optima legũ interpꝛes eſt incõtrariũ.qꝛ nullibi pene

cuſtodiunt᷑ ſed nec iſta conſuetudo ecclie hoc ſonat

eypꝛeſſe per boc ꝙᷓ madet celebꝛan ſub officio duplici

narco
uni
iuni
an⸗

Capitulũ vVII.

cũ multa feſta celebꝛant᷑ ſub officio etiã toto duplici

⁊ tñ nõ ſunt in pꝛecepto. Peritos viros ⁊ timoꝛatos

audiui hoc ſentire.ſ.ꝙ nõ ſunt in pꝛecepto.⁊ vidi de
clarationẽ quandã factã per eugeniũ.ũiij. ad requiſi⸗
tionẽ quoꝛundam ſuꝑ hoc ſeu diſpenſationẽ.ſ.ꝙ nõ
intendebat fideles obligari.Et idem videt᷑ dicenduʒ
de marco ⁊ luca euangeliſtis niſi ꝙ iſtoꝝ feſta com⸗
munius ⁊ pleniꝰ celebꝛant᷑ per ceſſationẽ ab operibo

Et hoc attendendũ ꝙ vbiiſta celebꝛant᷑ plene ſeruãs⸗

da ſunt.ar.di.xi.in his. Illa etiã feſta de quibꝰ nulla
fit mentio in coꝛꝑe iuris vel extrauagantibꝰ.ſi de cõi
moꝛe omniũ celebꝛant᷑ ſeruanda ſunt ſicut feſtũ bea
ti nicolai ⁊ foꝛte anthonij.q autẽ ſunt in vna ciuitate
vel patria in illa ſeruãda ſunt. Sicut enĩ cõſuetudo
generalis facit legẽ generalem ſi eſt rõnabilis ⁊ pᷣſcri
pta.ita cõſuetudo ꝑticulans legẽ particularem illos

tionis.b.marieiqñ.ſiviſitauit elizabeth.qð celebꝛat᷑
infra octauas apłoꝝ ab vꝛbano ſexto fuit pꝛeceptuʒ.
ſed qꝛ nũq; fuit receptũ vel cuſtoditũ nec foꝛte publi
catum.iõ nõ obligat nunc.⁊ ſi obligaret non tñ illos
qui nõ erant ſub obediẽtia illiꝰ.ſed benedicti. Feſtũ
cõceptionis.b.marie qð a quibuſdã celebꝛari tolera
tur ab eccłia.⁊ hoc rõne ſanctificatiõis in vtero facte
non eſt in pꝛecepto.nec etiã feſtũ niuis. Feſtũ Sᷣo an
nũciationis ⁊ ſi cõtineat᷑ inter alia feſta pᷣcepta.de cõ
ſe.di.iij.pnunciandũ.qꝛ adhuc foꝛte nõ erat inſtitu
tum.tñ pꝛoculdubio obſeruandũ. vt extra deferijs.

ca.cõqueſtus.De faciẽdo feſtũ trinitatis cõſuetudo

ſeruanda ẽ.extra eo.qm̃. Hodie tñ ex mandato iohʒis
xxij.fit hoc feſtum ꝑ vniuerſalẽ eccleſiã. Quedã alia
feſta que erãt in pꝛecepto ſunt abꝛogata ꝑ contrariã
cõſuctudinẽ.vt cõiter dicit᷑ quo ad ceſſationẽ ab ope
ribus.⁊ iſti ſunt tres dies rogationũ. Itẽ ſeptem di
es paſſiouis dñice.i.ebdomada ſancta.⁊ ſeptẽ reſur⸗
rectionis.i.ebdomada paſche erãt antiquitꝰ in pᷣce⸗
pto.vt patet de cõſe.di.iij.pnunciãdũ. ſed hodie nõ
ſeruant᷑ niſi duo dies ſequentes. dñicam reſurrectio
nis ⁊ dies paraſceue.⁊ feria qͥnta iu cena dñi. De fe⸗

ſto etiã innocentũ ⁊ beati:ſilueſtri videł᷑ etiã ſtandũun

cõſuetudini locoꝝ.⁊. Cõiter male cuſtodiunt᷑. eſtum
etiã dedicatiõis eccleſie etiã eſt abꝛogatũ. Item dicit

extra eo. cõqueſtus feſta apłloꝝ ſeruanda.intelligen⸗
dũ videtur de pꝛincipalioꝛibo.qñ videlʒ fuerunt aſ-

ſumpti ad gloꝛiã.nõ de alijs.vt eſt feſtũ cathedre pe

tri eiuſdẽ ad vincula.ioh.ante poꝛtã latinaʒ .conũſa⸗

tionis pauli.vel cõmemoꝛatiõis eius. Non enim di

cit decretũ oĩa feſta ſed indiffinite. Sed ⁊ cõſuetudo

populi xpᷣiani que ẽ optima legũ interpꝛes.vt de cõ⸗
ſue.c.cũ dilectꝰ.ita ſeruat. Dubitat᷑ etiam a qͥbuſ
dam vtꝝ quando pᷣcepta tranſſerunt᷑ q̊ ad officium
cũ.ſ.occurrũt in dnicis aduentꝰ vel quadrageſime⁊
hmõi,debeantetiã tranſferri qͥ ad ceſſationẽ ab ope⸗
rnibus.Et dicendũ ꝙ nõ.qꝛ eccleſia ſtatuit illa deter⸗
minata die qua occurrũt cuſtodienda.⁊ nil vnq; oꝛ⸗
dinauit de remiſſiõe.⁊ ſi detrãſlatione officij.⁊ ſic ſer
uat cõſuetudo.Patet etiã hoc a ſili:Nam ſi occurrat
ieiuniũ eccleſie vel ex voto invna eadẽ die qua aliud
ieiuniũ eccleſie. puta vigilia mathei vel thome apli

cũ ieiunio quatuo: tꝑm.vel etiã ſextã fenã hbuiuſmo⸗

negligentia ſeu defectu.

di qͥs ex voto habeot ieiunare. nullus dicit ꝙ debeat
alia die etiã ieiunare in ſupplemẽtũ.ſed illa dies de⸗
terminata ſatiſfaciat vtriq; ⁊ voto ⁊ ieiunio eccleſie.
ſic in pꝛopoſito.feſtũ ſancti bartholomei alicubi cele

bꝛa᷑.xxiiij.auguſti. Alicubi.xxv. In boc ſeruandꝰ

eſt mos patrie.extra co.conqueſtus.

9

ciali agi cõſueuerũt.vel dicunt᷑ ferie quaſi feſtiue. Fe
riarũ autẽ quedam ſuut repẽtine quedã tempoꝛanee
quedã ſolenes. Tempoꝛanee ſunt q̃ dant᷑ pꝛo fru⸗
ctibus colligendis.⁊ ſunt duoꝝ menſiũ gr̃a meſſiuʒ
⁊ vindemiaꝝ.⁊ ſᷣm diuerſas regiones citius aut tar
diu s inducunt᷑ aut pꝛeconiſant᷑.ff.eo.l.pᷣſides.⁊ de
offi.pꝛo cõſul.l.ſi inaliq.Et in his non põt fieri ꝓceiſ
ſus iudicialis niſi de cõſenſu ꝑtium.extra eo.cõque⸗
ſtus in fi.· Repẽtine ferie ſunt qs imꝑatoꝛ inducit
vel pꝛopter victoꝛiã qua fecit vel qꝛ vxoꝛeʒ duxit. vel
qꝛ ei filius natꝰ eſt ⁊ huiuſmodi.Et dicunt᷑ repẽtine
qꝛ repete ⁊ ſubito inducunt᷑.nullꝰ pꝛet᷑ pꝛincipẽ hec
indicere põt..de ferijs.l.nullo. Ferie vᷣo ſolẽnes
ſunt feſta inſtituta ab ecchia de quibus dictuʒ ẽ. Uñ
ſi ciuitas vel dñs inducit ſeu mãdat aliqð feſtũ ſub
certa pena celebꝛari.penã quideʒ poſſet exigere a vio
laroꝛibo.ſed culpã nõ incurrũt.qꝛ nõ pertinet ad eos
feſta pᷣcipere.⁊ in pꝛimis ⁊ ſecũdis ferijs.ſ.tem poꝛa⸗
neis ⁊ repẽtinis põt manualiter oꝑari.nõ autẽ in ſo
lenibus.vt j.declarabitur. Debet autẽ incipi feſtuʒ
q̊ ad ceſſationẽ ab operibo a veſpera.i.ſero vigilie.et

terminat᷑ in veſpera feſti.extra eo.oẽs.Et ideʒ de die

dñica. de cõſe.di.iij.c. pꝛonunciandũ.Tñ initiũ fe⸗

ferie eo.ſ.ꝙ pꝛeſtãt vacationẽ ab eis que in foꝛo iudi

ſtoꝛum ⁊ finis iuxta eoꝝ qualitatẽ ⁊ regionũ conſue

tudiues ſeruari debet.ð ⁊ ſicut magnitudo eoꝝ exigit

pꝛiꝰ incipere tardiꝰ finire.extra eo.qm̃.Et vbi eſt de
moꝛe generali aliquoꝝ artificũ vt barbitonſoꝛũ ⁊ hu

iuſmodi. in ſabbato vel vigilijs magnoꝝ feſtoꝝ la

boꝛant ꝑ duas hoꝛas noctis qꝛ tunc perſone magis
ↄcurrũt qᷓ; alijs diebo põt tolerari talis mos.qꝛ etiã
de ſero feſti qñ liceret laboꝛare die trãſacta non labo

rant vſq; ad mediã noctem.⁊ ſic videfadmitti poſſe

cõpenſatio conſuetudine ſic agente.⁊ dñs eugenius
quartꝰ ſuꝑ hoc requiſit etiã cũ talibo diſpenſauit vt
percepia fidedignis

De violatoꝛibus feſto .ꝗJ.II.

rũ dicit ps.loquens de peccatoꝛibo.Dixerunt in coꝛ
de ſuo cognatio eoꝝ ſił quieſcere faciamꝰ oẽs dies fe⸗
ſtos dei a terra.ſᷣm litteram intelligit᷑ de chaldeis qñ
ceperũt hieruſalem ᷣm nico.de lyra. Uel ð romanis
cũ deſtruxerũt hieruſalem querentibo tollere cultum
veri dei ⁊ eiꝰ feſta. Uel etiã moꝛaliter de malis xpᷣia⸗

„2

nis qui cũ cognatiõe eoꝝ.iicum alijs malis ad hoc
operã dant vt violent feſta ⁊ ad nihuum deducant.
ſiue laboꝛando ſiue vitijs in eis ſe implicando. Ubi
notandum ꝙ feſtũ violat᷑ ⁊ male celebꝛat᷑ ex tciplici

Pꝛimo qꝛ nõ cauetura defectibo criminalibo.
Scðdo qꝛ nõ inheretactibus ſpũalibus.

Tertio qꝛ nõ abſtinetur ab operibo manualibus.
ertio qa; S

—

Muantum ad pꝛimũ J.II.

debet quis abſtinere a peccatis. permaxime diebus
feſtiuis.qꝛ plus habẽtimpedire mentem ſi moꝛtalia
ſunt a vacãdo deo qᷓ; opera manualia. Uñ dicit᷑ Le
uit᷑.xxiij.de ſabbato cui ſuccedũt feſta eccłlie. Omne
opus ſeruile nõ facletis in eo.ſed opꝰ ſeruile eſt pec⸗
catũ.dicit enim xpᷣs Joh.viij. Omnis qui facit pe⸗
catũ:ſeruus eſt peccati. ⁊ideo dicit.b.thomas ſe.ſe.
q:cxxij.artiaiiij.O magis facit cõtra pꝛeceptum de
ſanctiſicatiõe ſabbati ſeu feſti qui facit peccatum die
feſto q; qui facit aliqð oꝑꝰ coꝛpoꝛale de ſe licitum.et
augꝰ. dicit in libꝛo de decez coꝛdis ꝙ meliꝰ faceret iu
deus in agro ſuo aliquod vtile agere q; ſeditioſus in
theatro in feſto exiſtere ⁊ meliꝰ femine eoꝝ die ſabba
ti lanã facerent q; tota die in neomenijs ſuis unpu⸗
dice ſaltarent. Hõ autẽ qui peccat venialiter in ſab⸗
bato.i.in feſto.facit contra hoc pꝛeceptũ.qꝛ venialia
nõ excludũt ſanctitatem.hec tho. Peccatũ ergo moꝛ⸗
tale cõmiſſum die feſto ẽ multomagis q; alia die idẽ
perpetratũ ratione feſti:nã vlera ꝓpꝛiam defoꝛmita⸗
tem.puta furti vel foꝛnicationis ⁊ huiuſmodi. habet
ſpecialem defoꝛmitatẽ ex illa circũſtantia tẽpoꝛis ſa⸗
cri ex qua feſtum violatur. Uñ talis vt dicit nicode
lyra ſuper Exo.c.xxmon ſolũ agit contra vnũ pꝛece/
ptum.iſ. Non mechaberis.aut illud. Non furtũ faci
es.ſed etiã cõtra illud de ſanctificatõe ſabbati. Sed
heu miſerãda cecitas xpᷣianoꝝ.qꝛ plura peccata faci⸗

unt ⁊ grauioꝛa in dieb feſtiuis qᷓ; per totO ebdoma⸗

dam. Nam cũ alijs diebꝰ opoꝛteat eos diuerſis exer
xitijs laboꝛare.vt poſſint viuere. diebus feſtiuis qñ
Deberent laboꝛare pꝛo aĩa ⁊ deo vacare implicant ſe
in multis vitijs. Alij ducurrũt pꝛocãdo ꝑ vias ⁊ ec
cleſias qð peſſimũ eſt. alij ſaltãdo ⁊ tripudiado. alij
ludendo vacãt ⁊ exinde deũ ⁊ ſanctos blaſpheman⸗
do. alij venãdo ⁊ aucupãdo. alij ſedent murmuran
do ⁊ detrahẽdo.alij luxuriando.alij tabernas frequẽ

tant ⁊ cõuiuia. Hinc ⁊ augꝰad aurelium. Comeſſa

tiones ⁊ ebꝛletates ita cõceſſe ⁊ licite putant᷑.vt in ho
noꝛe beatiſtimoꝝ martirũ. non ſolum ꝑ dies ſolẽnes
qð vnuſquiſq; no lugendũ videat qui: h̊ nõ carneis

oculis aſpicit.ſed etia quotidie celebꝛãt᷑ di.xliiij. Et

ꝓpterea qꝛ multa ⁊ innumera mals ſiũt in feſtis dicit
deꝰ per Eſa.c.i.Solẽnitates veſtras odiuit aia mea
facta ſunt mihi moleſta.⁊ Amos.v.ait dũs. Odi et
Pieci feſtiuitates veſtras.qꝛ.ſ.eas vobis facitis non
mihi.⁊ Malach.ij.ait ipſe. Diſperdaʒ ſuꝑ vultum
veſtrũ ſtercus ſolẽnitatũ veſtrarum.i.peccata quefa
citis in feſtis manifeſtabunt᷑ coꝛã omnibus ad cõfu
ſionem vram. Iſti ergo ceſſare faciũt qᷓ;tum in eis ẽ.
id eſt deſicere.⁊ annullare dies feſtos dei a terra.=

Muantũ ad ſecundũ. F. j.

ſciendũ ſᷣm tho.vbi.S.ꝙ finis huiꝰ pꝛecepti.ſ. de ob

ſeruatione feſti ẽ vt hõ vacet rebꝰ diuinis.qð ſignat
in hoc qð dicitur. Memento vt diẽ ſabbati ſanctiſi
ces. Illa enim ſanctificani in lege dicunt᷑ que diuino
cultui mancipant᷑ Uñ ⁊ de cõle.di.iij. leiunia dicit.

Die dñica mibil aliud agendũ niſi deo vacãdũ.nul⸗/

la oꝑatio in illa ſancta die agat᷑ niſi tm̃ ymnis pſal/

ã in eo mund

mis ⁊ canticis ſpũalibꝰ dies illa tranſigat᷑ ⁊ intelligi
tur de oꝑatione ꝓhibita.vt patebit.j· Et qð dicik de
dñicanidem dicendũ dealijs feſtis pꝛeceptis.qꝛ vbi
eadem rõ ibi idem ius. Eſt aũt dies dñica multũ
pꝛiuilegiata pꝛopter multa magnifica in ea die geſta
ſumpſit exoꝛdiũ.⁊ perreſurrectiõeʒ
xpᷣi moꝛs interitũ ⁊ vita ſumpſitĩitiũ. dicit leo papa
di. lxxv. ꝙ die dñico. Ipſa etiã die dicit᷑ natꝰ in mun
do xpᷣs ieſus.⁊ in ea maſit apłis ſpm̃ſanctum ⁊ cedi
tur ad iudiciũ finale venturũ. Debet ergo die feſto in
ſiſti operibo ſpiritualibus.oꝛatõis.meditationis.au
ditionis diuinoꝝ.lectionis ⁊ eiemoſinis.⁊ hmõi.vñ

⁊ cũ factus eſſet ieſus annoꝝ.xij.aſcẽdẽtibo parẽtibꝰ

eius hieroſolymã.ſᷣm ↄſuetudinẽ diei feſti.⁊ xpᷣs cũ
eis aſcendit Lu.ij. Et ad qͥd virgo gloꝛioſa cũ ioſeph
⁊ puero iuiſſet niſi ad adoꝛandũ deum ⁊ vacanduʒ
diuinis vt lex iubebat· Et inter cetera debẽt hoĩes
vacare compũctioni ⁊ cõtritioni peccatoꝝ ſuoꝝ reco
gitãtes que egerũt alijs diebꝰ in quibus fuerunt oc
cupati.Dicit᷑ enĩ Leuit᷑.xvi. Sabbatũ requietionis

eſt. affligetis aias veſtras.ſ.per cõtritionẽ.ſᷣm oꝛige·

Itẽ auditioni miſſe ⁊ diuinoꝝ officioꝝ ⁊ pꝛedicatio⸗
nũ.de quo dicet᷑ poſt ſequẽti ca. Itẽ admonitioni et

coꝛrectioni ꝓximoꝝ ⁊ pꝛecipue familie ſue.exempluʒ

in iob de quo ſcribit᷑ in.i.ca. Cũq; in oꝛbẽ traſiſſent
Dies mittebat iob ⁊ ſanctifſicabat eos.i. in capite eb⸗
domade qð eſt dñical. Dicitur aũt ſanctificare filios
qꝛ ſcʒ illa die admonebat eos ⁊ coꝛigebat de defecti
bus ſi q̊s infra ebdomadã feciſſent. vt exponit thbo.
ſuper iob. Uel etiã qꝛ offerebat oꝛat iones ⁊ ſacrificia
ꝓ eis. Item inſiſti debet magis elemoſinis. In cu

figurã legitur in Leuit᷑.O, duo agni offerebant die

ſabbati.alijs diebo vnũ tm̃.ſ.in holocauſtum. Tho

bias etiã pꝛeparato pꝛãdio in die feſto miſit fuliũ ad

vocandũ pauperes ad comedendum cũ eis. pꝛiꝰ tñ
ſepeliuit moꝛtuũ quẽ audiuit in platea iacere. vt ha⸗
bet᷑ Lhob.ij. Sed quis ẽ hic qͥ ita celebꝛet feſta va⸗
canda diuinis ⁊ laudabimꝰ eũ.cũ inuenerimꝰ nõne
tota occupatio hoĩm in feſtis eſt circa coꝛpus. mulie
res vacãt ⁊ nõ parum tempoꝛis exponũt in ſe oꝛnan

do ad capiendas aĩas. famuli ⁊ famule ad pꝛeparan
dum cibos accuratiꝰ ſolito mercatoꝛes ad faciendũ

ſuos cõputos.⁊ rõcinia ⁊ ſcribendũ libꝛos ⁊ lr̃as.in⸗
ferioꝛis conditiõis hoĩes ad audiendũ de palatinis
vel ſpectacula vana. nulla cum filioꝛuʒz ⁊ familie.ſed
oẽs liberi dimittunt᷑ ad faciendũ mala ⁊ qðᷣ cũ mul⸗
to laboꝛe ꝑ ebdomadã lucrati ſunt in feſtis in taber⸗
nis ⁊ ludis:nõ in elemoſinis expendũt.O dabuſio ꝑ⸗
uerſa hoĩm ⁊ iactura tꝑis irrecuꝑabilis ⁊ negocium
gratiſſimũ demonijs:apte de his dixit hiere. Treno.
i.c. Viderũt eam hoſtes.i.demones inimici peſſimi
ale ſeu eccłie ⁊ deriſerunt ſubbata ſua.i.ſeſta.qꝛ.ſ.nõ
deo ſed ſibi vacãt ventri ⁊ demoni. Sed qri põt
vtxꝝ quis abſtinẽdo ſe a criminalibo ⁊ openibus ma⸗
nualibus per hoc ſolũ ꝙ nõ vacat diuinis niſi audiẽ
do miſſam vel nõ audiẽdo.qꝛ nõ poteſt ſed ꝑ totũ fe

ſtum ſolatiat᷑ ⁊ rõcinatur de ocioſis peccet moꝛtaliter

Et videt᷑ ꝙ ſic.qꝛ maxime cadit ſub pᷣcepto quod eſt
de intentioe legiflatoꝛis. ſed ad hoc intentio latoꝛis

buius pꝛecepti de ſanctificatiõeſabbati eſt. vt vacex

E

Coapitulũ vVII.

deo. Talis autẽ non vacat deð/ qꝛ ⁊ ſi audit miſſam

illud valde modicũ eſt reſpectu totiꝰdiei.⁊ modicuʒ
ꝓ nihilo reputat᷑ de conſe.di.ij.reuera.ergo ⁊c. Qð

—

ſi veꝝ eſſet durꝰ eſſet bic ſermo ⁊ multi pꝛeter ſuũ cre

dere.ĩmo ⁊ cõe credere damnarent᷑. Poſſet g̊ad argu

mentũ reſponderi per qnandã diſtinctionẽ quam po
nit.b.tho.pma ſe.q.xcix.arti.ix.dicit enĩ in reſponſio
ne ad argumentũ ſcdᷣm. Intẽtio legiſſatoꝛis circa ali
qð pᷣceptum eſt de duobb. Uno quidẽ ad qð indu⸗

cereintendit ꝑ pꝛecepta leges.⁊ hoc eſtvirtꝰ.Aliud ẽ

de quo intẽdit pꝛeceptũ ferre.⁊ hoc eſt qð inducit vł

diſponit ad virtutẽ.ſ.actꝰ virtutis.. Nõ enim idẽ eſt

finis pᷣcepti ⁊ id de quo pᷣceptum datur. ſicut nec in
alijs rebꝰ eſt idẽ finis ⁊ id qð eſt ad finẽ.bec tho. Et
hoc videt᷑ poſſe dici ꝙ qᷓ;uis intẽdat legiſlatoꝛ finem
pcepti vt qᷣd perfecti.non tñ intendit id ponere ſub
pcepto.qꝛ multitudo cui dat᷑ lex nõ eſt ſubito capax
pfectionis ſed paulatim. Sed intẽdit ponere ſub pᷣ⸗
cepto id qð diſponit ad illud qð facilius ẽad obſer/⸗
uandũ.⁊ ſic abſtinere ab operibo ſeruilibo eſt in pꝛe⸗
cepto nõ vacare deo pꝛo maioꝛi ꝑte diei tñ pctm̃ eſt·

Ouantum ad tertin J. V.

notandũ ſᷣm tho.ſe.ſe.q:cxxij.arti.iiij.ꝙ in pꝛecepto

de ſanctificatiõe ſabbati pᷣcipit ceſſano operũ que ſi⸗
gnificat᷑ cũ dicitur. Septimo die nõlfacies opꝰ oẽ.et

intelligit᷑ de oꝑe ſeruili ex eo qd habetur Leuit.xxij .·

Dicit᷑ autẽ opus ſeruile nõ ſolũ onus peccati vt di⸗
ctum ẽ.S.ſed etiã opꝰ coꝛpoꝛale qͥ vnus alteri ſeruit

Fm coꝛpꝰ. Sed ſi dicat᷑ opꝰ ſeruile opus qð fit ad ſer

uitiũ dei.qꝛ opus latrie ꝑtinet ad ſeruitiũ dei.ſic tale

opꝰ non ꝓhibet᷑ die ſabbati ſeu feſti.qꝛ hoc eſt cõotra

riũ fini obſeruatiõis ſabbati:.hõ enĩ ꝓpterea ab alijs
voperibo abſtinet in dieſabbati vt vacet oꝑibo ad ſer⸗
uitiũ dei ꝑtinẽtibo.⁊ inde ẽ qð vt dici᷑ Joh.vij. Cir
cũciſionẽ accipit hõ in ſabbato.vt nõ ſoluat᷑ lex moy
ſi.EtMath.xij.dicit᷑ Sacerdotes in tẽplo ſabbatũ
violant.i.coꝛpoꝛalit᷑ in ſabbato operant᷑.ſ.faciẽdo ſa

crificioꝝ opa⁊ ſine crimine ſunt. Sic etiã ſacerdotes
circũferentes archã dñi circa iericho ſepteʒ diebo. vñ

⁊ die ſabbati vt habek Joſue.vi. Nõ tranſgredieban
tur pꝛeceptũ de ſanctiſicatiõe ſabbati. Sibłiter nullũ
ſpũalis actꝰ exercitiũ eſt cõtra obſeruantiã ſabbati.
puta ſi quis doceret ᷣbo vel ſcpto.vñ ⁊ ũi.xxviij.
dicit glo. fabꝛi ⁊ hmõi artiſices otiant᷑ die ſabbati

Lectoꝛ aũt diuine legis ⁊ doctoꝛ ab oꝑe ſuo nõ deſi⸗
nit.nec tñ contaminãt ſabbatũ. Item oꝑa coꝛpoꝛa⸗
lia ad cultũ ſpecialem dei nõ pertinẽtia intm̃ ſeruilia
Dicunt᷑.inqtũ ꝓpꝛie pertinẽt ad ſeruientes.inq;tum

vo ſunt cõia ſeruis ⁊ liberis ſeruilia nõ dicunt᷑. vñ qͥ
libet tã ſeruus qᷓ;ᷓ liber tenet᷑ in neceſſarijs pꝛouidere
nõ tm̃ ſibi ſed etiam ꝓximo in his pᷣcipue que ꝑtinẽt
ad ſalutẽ coꝛpoꝛis.ſᷣm illð Pꝛouerb.xxiuij. Erue eos

qui ducunt᷑ ad moꝛtẽ. Secundario in damno reꝝ vi
tando.ſm illud Deut᷑.xxij.lõ videbis ouẽ ⁊ boueʒ

fratris tui erantẽ ⁊ pꝛeteribis.ſed reduces fratri tuo

iideo opꝰ coꝛpoꝛale ptinẽs ad ſeruãdũ ſalutẽ coꝛpo

ris ꝓpꝛij nõ violat ſabbatũ. Nõ enim eſt cõtra obſer
uantiã ſabbati ꝙ aliqs comedatvel medicinã faciat

? bmõi:quibo ſalus coꝛpoꝛis conſeruat.⁊ Apter hoc

ua ſa

machabei nõ violauerũt ſabbatũ pugnãtes ipſa die
ꝓ ſui deſenſione.vt habet i. Macha.ij.Nec helyas
fugiens a facie ieʒabel in die ſabbati. ꝓpter hoc etiam
dñs excuſauit diſcipulos ſuos q; ollcgebann ſpicas
⁊ fricabãt manibꝰin die ſabbati ꝓpter neceſſitatẽ quã
patiebant᷑. Siłiter opus coꝛpoꝛale qð oꝛdinat᷑ ad ſa
lutẽ coꝛpoꝛalẽ alterius non violat ſabbatũ.vñ Joh.
vij. dixit xp̃s. Mihi indignamini qꝛ totũ hoĩem ſa
nũ feci in ſabbato.Siliter ⁊ opꝰ coꝛpoꝛale qð oꝛdi⸗
nat᷑ ad iminens periculũ ſeu damnũ rei exterioꝛis vi

tandũ nõ violat ſabbatũ.vñ dñs dicit Math. xij.

Quis ex vobis qui habeat vnã oueʒ ⁊ ſi ceciderit in
foueã die ſabbati.nonne tenebit ⁊ leuabit eã.hec oĩa
tho.Opoꝛtet ̊ ab operibo manualibus exceptis pꝛe

dictis abſtinere.als violat᷑ feſtũ ⁊ peccatur moꝛtalit᷑

Vñn dixerũt iudei.Nõ eſt hic hõ a deo qꝛ ſabbatum
nõ cuſtodit. Joh.ix.Quãuis de xpᷣo falſum dicerent
tũ qꝛ ſanando hoĩlem nõ violat ſabbatũ ſicut nec fa⸗

ciendo medicinã.tum qꝛ dñs erat ⁊ legiſlatoꝛ ⁊ pote
rat legẽ ſoluere· Et ad oſtendendã grauitatẽ pecca
ti huiꝰ quendã iudeũ ſalphaat noĩe qͥ repertus fuit ĩ

deſerto ligna colligere in ſabbato. de mandato domi
ni moyſes fecit lapidare. Pꝛohibent᷑ ergo vt oꝑa ſer⸗

uilia in feſtis placita ⁊ ſnĩe ſeu ꝓceſſus iudiciales.et

ad penꝗ condẽnatio moꝛtis pꝛecipue.extra eo.oẽs.⁊
xv.qꝛiiij.per totũ. Itẽ ab artificijs varijs artiũ me⸗

chanicarũ.⁊ cultura terre.ſatione:meſſione.⁊ vinde⸗

mijs.niſi in neceſſitate.qꝛ ſcʒ alio tꝑe fieri nõ poſſet.
Itẽ in negociando.emendo vel vendendo niſi ꝓ ſua
neceſſitate victualia.Dicit tñ pe.de patł.in.iiij. cuʒ
nundine fiũt in aliquo loco diebꝰ feſtis ſi non pꝛobi
bent᷑ a pꝛelatis exquo papa ſcit ⁊ tolerat talẽ conſue⸗

tudinẽ illi qͥ emũt vel vendũt in taliba nundinis vi⸗

dent᷑ poſſe a moꝛtali excuſari:ſi tñ nõ dimittant diui
keandinone miſſe. Secꝰ vbi dimittãt hoc vel
vbi ꝓhibent᷑ a pꝛelatis. Itẽ ꝑtinet ad opꝰ ſeruile pꝛso
hibitũ.ſcribere pꝛo pᷣcio.vt de quaterno in quaternũ
vel inſtrumẽta cũ tñ poſſit ſine periculo differn. Cõ
ficere autẽ teſtamẽta infirmoꝝ vel contractꝰ mrimo⸗
nij vbi eſt de moꝛe videtr᷑ poſſe fieri. Uidere autẽ rõ⸗
ciuia ⁊ facere cõputũ ꝓlixũ illicitũ eſt. Itẽ ad opꝰ ſer
uile ſpectat cũ equis.aſinis vel bobus deferre blada
vel vina vel ligna vel mercimonia niſi neceſſita s vꝛ
geat. Itẽ abſtinendũ eſt ab itinere dietario niſi necel⸗
ſitas cogat vel aliud piũ opꝰinducat.vt videlʒ viſita
tio alicuiꝰ eccleſie vel ↄſecutio indulgẽtie vel refoꝛma
tio pacis ſeu amotio ſcã dali ⁊ hmõi. Itẽ a bellis ab
ſtinendũ eſt niſi neceſſitas vꝛgeat.⁊ iuſta cã ſubſit.

vr.xxiij.q.viij. ſi nulla. Sed notandũ ꝙ quedam

ſunt oꝑa ſeruilia.in quibꝰſe exercendo diebo feſtiuis
ſm guil.Nõ violat feſtũ nec ꝑ cõſequẽs peccat moꝛ⸗

taliter. ⁊ pᷣmo pꝛo conſeruando ꝑſonas vel res ſuas

puta faclendo foueas vel machinas ⁊ hmõi.vel poꝛ
tando res ſuas ad loca ſecura ĩminẽte bello.vel poꝛ⸗
tando neceſſaria ad defenſionẽ ⁊ huiuſmodi. Item ſi
iacentibus ſegetibus in agro. vel fenis in pꝛatis.vel

vuis in vineis. imineat tempeſtas vel aliud pericu⸗

lum amiſſiõis illarum rerũ liceret talia colligere ⁊ cõ
futare. Idẽ de alia re ⸗ deſtruit 6 i⸗ die Di eſtrs
eã manualiter nõ operat᷑. vt extenſio lane ad radios
anal LD.LD. ꝛ:

Citulus II.

ſolis ců hieme apparẽt. vel pfecutio ſucceſſionis foꝛ⸗
nacis in lateribꝰ calce.vel vitreis ⁊ huiuſmodi. Iteʒ

ſi camifices ⁊ pinceme pᷣparantes victualia in feſtis

vt in ſequẽti die vendãt.ſi nõ poterant pꝛiꝰ pꝛepara
ri v.l pꝛeparata cõſeruari vident᷑ excuſari a moꝛtali.
Item vectoꝛes merciũ aut alimentoꝝ aut perſonarũ
ad loca remota cum als nõ poſſent ſine graui incom
modo vitã tranſigere credunt᷑ excuſari ſi differre non
oſſunt. Itẽ qui cõpellunta dominis iuſto metu ad
aboꝛandũ in diebus feſtiuis in agris ſuis vel defe⸗
rendũ ligna vel lapides vel faciendũ edificia vel fo⸗
ueas ⁊ huiuſmodi:que ſi nõ facerẽt nota biliter dam
nificarent᷑ in perſona vel rebus vident᷑ poſſe excuſa⸗
ri pꝛopter neceſſitatẽ. Melius tñ facerent nõ obedi⸗
re qñ opus illud nõ eſt neceſſariũ.Et qꝛ modicꝰreceſ
ſus a medio nõ tollit bonũ virtutis ſᷣm ph̊m in ethi.
ideo ꝙaliqͥs vel aliqua in oꝛto aliquid faciat paruũ
vt obturaudo ſepẽ vel euellẽdo malas herbas.vel ſu
endo aliqua pũcta veſtis diſſute vel calige ⁊ huiuſ⸗
modi.nõ iudicatur violatoꝛ feſti ᷣm guil. Barbitõ⸗
ſoꝛes nõ in radendo ſed in minuẽdo ſanguinẽ. ⁊ fer⸗
ratoꝛes equoꝝ ⁊ huiuſmodi.ſi in feſtis exercẽt artem
ſuam pᷣncipaliter ꝓpter neceſſitatem eoꝝ quibus ſer⸗
uiũt nõ pꝛopter cupiditatẽ lucri.excuſant᷑ ſimilit᷑ eos
requirũt de arte ſua ſi als nõ poterãt ſibi cõmode ꝓ⸗
uidere excuſant᷑. Itẽ in molendinis ad aquaʒ vel ad
ventũ ſine magna oꝑa hoĩs põt ſeruari conſuetudo
patrie nõ pꝛohibita a pᷣlatis. Secꝰ de molẽdinis cũ
iumentis. ⁊ hoc niſi neceſſitas vꝛgeret pꝛopt᷑ victua⸗
lia neceſſaria qꝛ tũc liceret. Itẽ diebus feſtiuis nõ tñ
dñicis vel ſolẽnioꝛibo licitũ videt᷑ laboꝛare pꝛo pau⸗
peribus cũ his tñ conditionibo adiũctis. Pꝛimo vt
nõ dimittant᷑ dĩna.i.auditio miſſe. Scðdo ꝙ fiat ele⸗
moſinaliter non pꝛopter lucrũ. Tertio illi pꝛo qui
bus laboꝛat᷑ indigebãt. Item ad ediſicationẽ eccleſia
rũ ⁊ opus monaſterioꝝ nõ habentiũ ſufficiẽtes red/
ditus licitũ ẽ laboꝛare nõ tñ vſq; ad vltimã fatigatio
nẽ.nec ꝙ dimittantur diuina. hec oĩa in hoc.S.guil.
Itẽ a foꝛtioꝛi videt᷑ licitũ cuilibet laboꝛare ꝓ ſuſtenta
tione ſui ⁊ familie ſue.qñ aliter ſuſtentari non valet.
ita tñ ꝙ nõ dimittant᷑ diuina. Nec eni obſeruatio fe⸗
ſti eſt in tãta artitudine vt in veteri teſtamento vt di
ctum eſt.S. Et erit bona cautela vt hoc fiat cũ diſpẽ⸗
ſatione epiſcopi. —

Capſtulum. viij. de negligentia ſumptiõis ſacra⸗
mentoꝝ ⁊ pꝛecipue cõfeſſionis.

Egligentia ſumptioõis
acramentoꝝ multũ eſt repꝛehenſibilis.2

frequent᷑ daãnabilis.Uñ apłs ad Hebij.
Quorodo nos effugiemꝰ.ſ.dãnationem ſi tantã ne
glexerimꝰ ſaluteʒ. Hec nobis facta ẽ per cõpaſſionẽ

xꝑpᷣi cuius virtꝰremanſit ſacramẽtis.que ſunt quedã
Fpi cur 4

medicine ſpũales ſᷣm tho.in.liij.ſaluãtes nos ab in
ſirmitatibo peccatoꝝ.Et lʒ ad ſacramẽta duo que di
cunt᷑ voluntatis.ſ.oꝛdinis ⁊ matrimonij nullus co⸗
gatur.ſed liber qͥlibet ſit ad ea ſuſcipiẽda.tñ alia qͥn⸗
q; q dicunt᷑ ſacramẽta ncẽtis quilibet debet ſuſcipe⸗
re ꝓ loco ⁊ tꝑe.Et ſine baptiſmo qͥdem actu ſuſcepto
vt in ꝑuulis,.vel ſaltem in ppoſito vt in adultis nul⸗

Ternrtio p

lus põt in nouo teſtaſnento ſaluari. Joh.iij. Niſi qͥs
renatꝰ fuerit ex aqua ⁊ ſpirituſctõ non poteſt introire
in regnũ celoꝝ. Adultꝰ autẽ qui negligi⸗ baptiſmũ
ſuſciꝑe vel qui fictꝰ accedit ad baptũmũ peccat moꝛ
taliter.Et ꝑuuli qui ſine eo moꝛiunt᷑ ad limbũ deſcẽ
dunt.⁊ parẽtes eoꝝ fideles qͥ ſunt in cã huiuſmodi
defectꝰ.peccant moꝛtalit. Conſirmationẽ ⁊ extremã
vnctionẽ adulti qͥ tempoꝛe debito nõ ſuſciperent cũ
tñ poſſent ex negligẽtia nõ curantes de eis.⁊ multo
magis contenentes pecerent moꝛtalit᷑.⁊ ſiłr in moꝛ
tali illa ſuſcipiẽtes.Paruulis autẽ nõ congruit extre
ma vnctio.Nõfirmatio autẽ ⁊ ſi multum pꝛoſit non
tñ omiſſio eius ẽ in pꝛeiudiciũ ſalutis illis. Peniten
tia lapſo in moꝛtale poſt baptiſmũ neceſſaria ẽ actu
ſi põt.i.vocali cõfeſſione.als pꝛopoſitũ eiꝰ ſufficit ſi
cõtritus ẽ.⁊ q̃ntũ eſt de iure diuino ſufficeret qntũ⸗
cũq; añ moꝛtẽ.Lu.xiij.niſi pnĩam egeritꝭ oẽs ſimul

peribitis. ait xp̃s. Siliter ⁊ ſumptio euchariſte actu

vel pꝛopoſito habẽti vſum rõnis.neceſſaria ẽ de iure
diuino añ moꝛtẽ. Joh.vi.Niſi manducaueritis car
nẽ filij hoĩs ⁊ biberitis eiꝰ ſanguinẽ nõ habebitis vi
tam in vobis. Sed hoc nõ ſufficeret qᷓtũ eſt de iure
poſitiuo.nã quilibet tenet᷑ ⁊ obligatur obedire pꝛece
ptis eccleſie.ecchia autè nunc obligat ſub pꝛecepto ꝙ

trãſgredies peccat moꝛtaliter. vt ſeł in anno quilibet

ad annos diſcretiõis veniẽs debet cõfiteni ⁊ euchari

ſtiam ſumere.

De omittentibus ergo.ſ. ..·

huiuſmodi pꝛecepta eccleſie que oẽs obligant pot ex
ponit illud pð. Declinãtes in obligationes adducet
dñs cum oꝑantibo iniquitatẽ.pax ſuperiſrł. Ope⸗
rantes iniquitatẽ ſunt peccatoꝛes ⁊ hos demũ ducit

dñs ad penas et᷑nas. ⁊ inde ſeqͥł pax ſuꝑ iſrłi:eleciꝭẽ

remotis.ſ.illis malis qͥ tribulant eos factis ⁊ exem⸗
plis.O bligatiões autẽ ſunt pꝛecepta nõ ſolũ dei ſed
etiã eccleſie d q ſeruanda qͥs ſe obligat in baptiſmo
Declinant autẽ in eas qui ex negligentia deficiũt ab
eis.⁊ iſti etiãõ ducunt᷑ ad gehennã.irca iſtã igit᷑ob⸗
ligationẽ eccleſie.ſ.de cõfeſſione annualiter ſiẽda tri⸗
plicirer quis declinat ⁊ deficit.
Pꝛimo ipſam pꝛetermittẽdo.
Scõðo ipſam indebite peragẽdo.
nĩam iniunctã nõ implendo.
uantum ad pꝛmn
Nũui.v.dicit᷑ Uirſiue mulier qͥ per negligentiã tranſ
greſſi fuerint mandatũ dñi dei ſui atq; reliqrint.con
fiteb unt᷑ peccatũ ſuũ.Et lʒ tunc iſta confeſſio fieret ꝑ

ſacrificioꝝ oblationẽ ex qua in genere manifeſtabat

peccatũ offerentis.tñ modo opoꝛtʒ ꝙ ſit vocalis.als
talis omiſſio ⁊ negligẽtia pernicioſa eſt.vñ dicit ſalo
mon Pꝛouerb.xxviij. Qui abſcõdit ſcelera ſua.ſ.nõ
confitẽdo.nõ diriget᷑.ſ.in viam ſalutis.Qui autẽ con

feſſus fuerit ⁊ reliquerit ea inueniet graʒ. Et ambꝛo.

in li.de paradiſo. Nõ poteſt a peccato qͥs iuſtincari
niſi peccatũ ante fuerit cõfeſſus.de pe.diii.Et cryſo.

in ſermone. Peiꝰ eſt nolle cõfiteri qᷓ; legem contenere.

Neceſſaniũ eſt ꝗ̊ͥ ad ſalutem ſeł in anno cõſiteri qꝛ ec
dleſia ad hoc obligat oẽs fideles pꝛeceptoꝛie: vt paʒ

Ser= =. = =r

n – – Se

—— —

I.

⸗

ſ⸗

Capitulũ .VI.

extra de pe.⁊ remiſ. vbi dicik. Oĩs vrriuſq; ſexꝰ poſt⸗

qᷓ; ad annos diſcretiõis ꝑuenerit ſemel in anno oĩa

peccata ſua fideliter confiteat᷑ pꝛopꝛio ſacerdoti.⁊ in⸗

iunctã ſibi penitentiã pꝛo viribꝰ ſtudeat adimplere
ſuſcipiens ad minꝰ in paſcha euchaniſtie ſacramẽtũ
reuerenter.niſi foꝛte de pꝛopꝛij ſacerdotis conſilio ob
aliquã cauſam rationabilẽ ad tempꝰab eius ꝑceptio
ne duxerit abſtinendũ.Alioqͥn ⁊ viuens ab ingreſſu
eccleſie arceat ⁊ moꝛiẽs xpᷣiaua careat ſepultura. Et
ſu bdit ꝙ h̊ ſtatutum debet in eccleſia freqnter publi
cari.ne quis ignoꝛãtie cecitate excuſatiõis velamen
aſſumat. Ubi pᷣmo videndum eſt qͥs dicat᷑ annꝰdi⸗
ſcretionis in q̊ quis tenet᷑ contfiteri. Glo.autẽ ſuꝑ di
cro.c.oĩs.dicit annũ diſcretionis eſſe cũ eſt doli ca⸗
pax. Idẽ richar.in.iiij.Et quidã alius in.iiij.idẽ ſen
tit dicẽs ꝙ doli capax eſt qñ habet vſum rõnis ⁊ co⸗
noſcit peccatũ.cuiꝰ ſignũ eſt qñ dat interrogãti oꝛ⸗
inatas rñſiones. Hhoſti:autẽ in ſum.de peni:dicit.
ꝙ tenent᷑ pueri ad cõſitendũ cũ ſunt doli capaces et
nõ aliter. Et dicit᷑ doli capax qñ eſt pꝛotimꝰ puber/
tati m quoſdã.quam opinionẽ ſequitur pe.de an⸗
cha.ſuꝑ cle.⁊ ſubdit peꝙ pꝛoximꝰpubertati dicit᷑ cũ
magis appꝛopinquat pubertati future qᷓ; pᷣterite in/
fantie.qð contingit in maſculo qñ habet.x.annos⁊
dimidiũ ⁊ aliquantulũ vltra. ⁊ in femina qn habet
xiiannos ⁊ dimidiũ vltra aliquantulũ.ſed hoſti.ad⸗
dit ꝙ potiꝰ hoc ſᷣm exterioꝛa bonꝰ iudex eſtimabit.i.
ſᷣm qð ex actibus ⁊ verbis pueri põt magis vel mi⸗
nus depꝛehẽdi de vſu rõnis.ar.extra de pꝛeſump ex
ſtudijs. Oð autẽ aliqui dicũt ꝙ annꝰ diſcretiõis q;⸗
uis quo ad cõtrahendũ matrimoniũ vel ingredien⸗
dum religionẽ.intelligat᷑annꝰ.xiiij.in maſculo ⁊ cõ
pletus.⁊.xijin femina. vt dicũt oẽs doctoꝛes ⁊ iura
tñ qᷓ;tũ ad confeſſionẽ vel cõionem intelligit᷑ annus
Imediate poſt ſeptenniũ.ſ.viij.annꝰ. Sed iſtud nõ
eſt ſim pliciter veꝝ.naʒ leges adaptant᷑ m ea que vt
in pluribus accidũt.ſed vt in pluribꝰin octauo anno
puer nondũ habet vſum rõnis vt experientia docet.
Lertũ eſt autẽ ꝙañ vſum rõnis nullus peccare põt.
nec legibo aſtringit᷑.vñ nec talis ꝑ conſequens cõfite
ri tenet᷑. Qð autem dicit grego.ix.extra de delic.pu.
Pueris grandiuſculis peccatũ nolunt attribuere.qͥ
dam niſi ab annis.xiiijicũ pubeſcere ceperint. quod
merito crederemꝰ ſi nulla eſſent peccata.niſi q̃ mem

bꝛis genitalibꝰcõmittunt᷑.Quis vᷣo audeat affirma

re furta.piuria.mẽdacia nõ eſſe peccata.⁊ his plena

eſt puerilis etas.hec ille. Nõ firmat opinionẽ illoꝝ ꝓ

ut putant ⁊ p ſeinducũt.Non en dicitur quin infra

ſcõm ſeptenniũ que eſt pꝛopꝛie puerilis etas poſſint

habere vſum rõnis ⁊ percõſequens peccare moꝛtali

ter.vt appꝛopinquante pubertate.ſ.in anno.xij. vel

xiij.tũc enĩ in aliqbo regionibus ⁊ pꝛedicta pctã et vi

tia carnis ppetrãt miti.⁊ iſti dicunt᷑ pueri grãdiuſcu

li ᷣm dictã decre.Nec etiã pꝛo eis valet exemplũ qð
inducunt de ꝑuulo quinq; annoꝝ quẽ grego.in.iiij
dyalogoꝝ narat ad gehennã cõdẽnatũ pꝛopter pec
catũ blaſphemie.nã in illo acceleratꝰfuit vſus rõnis
pꝛeter cõemcurſum. Si enĩ nõ habuiſſet vſum rõis

nõ fuiſſet ſibi imputatũ in peccatũ blaſphemie. Si

cut nec aui que dicit᷑ pica que aliqua ꝓfert ſine intel⸗

lectu. Una aũt irundo nõ facit ver. vt dicit phus. Et
ea que a iure cõi exoꝛbitant nõ ſunt trahenda in con
ſequẽti.vt extra de reg.iuris.li.vi. Si ergo ille pꝛet᷑

cõem curſum in quinquẽnio habuitvſum rõnis.vñ
peccare potuit.nõ ſequitur ꝙ omnes alij habeant ſʒ

nec in octẽnio. ⁊ cum pari pcepto quilibet obligetur
ad cõionẽ ſicut ad confeſſionẽ vt patet ꝑ ipſam ðcre
talem dicit.b.tho.in.iiij.ſen.ꝙ pueri circa vndecimũ
vel duodecimũ annũ ſi appareant in eis ſigna deuo
tionis.ita.ſ.ꝙ ſciant diſcernere panẽ materialem a ſa
cramẽtali poſſunt cõicare.quod dicit.quia pꝛeſumi⸗
tur iam habere vſum rationis ⁊ non antea. Temera⸗
rium ergo videtur aſſerere ⁊ publice pꝛedicare ꝙ im⸗
mediate poſt ſeptenniũ tenentur pueri ad iſtud pᷣce⸗
ptũ ſeruãdũ alias peccant moꝛtaliter ⁊ ipſi parentes
eoꝝ qui non faciũt eos confiteri. Sed bene laudabi⸗
le eſt ⁊ pium pꝛedicare ⁊ exhoꝛtari parentes puulos
ſuos⁊ ſeptennes ⁊ quinquennes vt faciant cõſiterivt
ſicaſſuefaciant ſe moꝛibus chꝛiſtianoꝛum. etiã ſi nõ⸗/
dum habentvſum rationis q;uis non tenean.· Sʒ
et confeſſoꝛ cum puer cõfitetur aliquod quod de ſe ẽ
moꝛtale nec poteſt ꝑcipere ſi tũc habetvſum rationis
non debet pᷣcipitare ſententiam de moꝛtali ſed repꝛe
bendere eũ vel admonerevt caueat in futuꝝ ⁊ doleat
quia ducit illam ad gehennam.Si quis ꝗ̊ nõ confi⸗
tetur ſemel in anno habens annos diſcretionis.pec⸗
cat moꝛtaliter ſi ex negligẽtia hoc faciat.ſecus ſi ex im
potẽtia vt qꝛ nõ habuit copiã cõſeſſoꝛis vel qꝛ eſt ex
cõicatꝰ.nec per eũ ſtat quin qrat ⁊ ꝓcuret abſolutio⸗
nẽ.vel qꝛ differt aliquibo diebo de cõſilio ſacerdotis.
Nõ autẽ põt ſacerdos deobligare eũ ab hoc pᷣcepto.
nec epᷣs.ſed ſolꝰ papa qᷓ;tuʒ ad ſeł in anno. Et de eo
qui nõ habet niſi venialia ᷣm cõſciam ſuã ⁊ ꝓbabili
ter.q;uis quidã dicãt nõ teneri:qꝛ decre.intelligit᷑ de
eo qui hʒ nccria cõfitenda vt moꝛtalia. Tutius tñ ẽ
dicere ſᷣm tho.ꝙ teneat᷑ vt obediat pᷣcepto ecclie.qꝛ ⁊
ſi ↄſcius ſibi no ſit nõ tñ ſecurus.Declinantes ergo
id eſt deficiẽtes ab obligatiõe hmõi adducet dñs ⁊c.
hiero.Pꝛomittit ꝓſpera dñs ſi penitentiã egerimus.
Oðõ ſi negligẽtia diſſoluamur,.⁊ ipſum penitebit ſpõ
ſionis.ꝓmiſſaq; mutabit.de pe.di:i.ſi agamꝰ.

Ouantum ad ſecud.5. III.

partem declinat qͥs in hanc obligationẽ nõ ſolũ nõ

confi tendo ſed male ↄfitẽdo.⁊ pꝛimo quidẽ ſi confi⸗
tet᷑ ſacerdoti quẽ nouit eſſe hereticũ vel ſciſmaticũ vel
excõicatũ.ſuſpenſuʒ vel irregularẽ. vel nõ habere po
teſtatẽ abſoluedi ab his a quibo abſoluit.vel que ſcit
notabiliter eſſe ignoꝛantem ⁊ ſe habere caſus intri⸗
catos.qͥs nec per ſe nec per illũ põt ſufficienter expli
care.Uñ augꝰ.in lib.de pe:ait.Qui vult cõfiteri vt
inueniat gram.ſacerdotẽ querat qͥ ſciat ſoluereꝛ liga
re ne ſi circa ſe negligẽs fuerit.negligat᷑ ab illo qui ſa
lubꝛiter monet vt vitet cecũ ne ambo in foueã cadãt
de pe.di vi· Scðo declinat qñ cõfiteł quidẽ ido⸗
neo ſacerdoti ſed dimittit aduertent᷑ aliqð peccatum
qð ſcit vel credit vel dubitat ꝓbabiliter eſſe moꝛtale
ex vᷣecũdia.⁊ tũc nõ ſolũ non valet ſibi ↄfeſſio ⁊ itera
re tenet᷑.ſed addit vnũ aliud moꝛtale de nouo ꝓpter
irreuerentiã exhibitaʒ ſacramento ex ſua ſnon bm

½

Cuulus

tho.in.iiij.⁊ alios:aug. ¶ aueat peccatoꝛ ne verecũ⸗
dia ductꝰ diuidat confeſſioneʒ.hoc eſt enĩ ad ypocri
ſim tẽdere ⁊ ſemꝑ venia carere.de pe.di.v. Siautẽ
dicat oĩa peccata ſua que mẽti occrurũt dicẽda. ſed
nõ pꝛoponit ab aliq̃ moꝛtali abſtinere ⁊ tñ interroga
tus a ↄfeſſoꝛe dicit cõtra ↄſciam loquens ſe velle ab
dĩbus abſtinere.iteꝝ peccat moꝛtalit mẽdacio vens
Sed ſi hoc nõ occurrit illa ſua incõtritio mẽti vt dicẽ
da qꝛ nõ cogitat ſuꝑ hoc vel non interrogat᷑ de hoca
cõfeſſoꝛe nõ peccat confitẽdo qᷓ;uis ſit ibi infructuoſa
illa ↄfeſſio pꝛopt᷑ indiſpoſitionẽ ſuã.nõ tamen videt᷑
tranſgredi pᷣceptum eccleſie. Et debet recipi cõfeſſio
quãẽ incõtritus ſacit ſed non abſolui.vt extra de pe.⁊
re.c/officij. Tertio qñ impꝛemeditatus accedit cũ
tñ multa habeat intricamẽta ⁊ grauia dicere pꝛopꝑter
q̃ multa o mittit ex obliuione.qꝛ difficile eſt in ſubito
mẽti occurrere. q̃ oĩa per totũ annũ geſſit.vel ea que
de ſe ſunt moꝛtalia.qꝛ igrat illa eſſe moꝛtalia.Et iſta
etiã eſt inutilis ⁊ in fructuoſa niſi deꝰ in ipſa mutet
mentè eiꝰ ⁊ contritionẽ infundat. Seruare debet er⸗
go illud Eʒech.penitentis qͥ ait. Recogitabo tibi oẽs
annos meos in amaritudine aĩe meet. ſingula oꝑa
malefacta in toto tꝑe vite mee. Ubi notandũ exem/
plũ notabile. uit quidã mulier nobilis magnarum
virtutũ fame ⁊ cõſilij que cũ nõ haberet virum ſibia
ſeruis dei cõſultũ erat ꝙ remaneret in ſeculo potiꝰqᷓ;
intraret monaſteriũ.qꝛ plura bona in ſeculo faciebat
ſed inſtigante dyabolo qui felici eiꝰſtatui inuidebat
incidit in foꝛnicationem qð illa poſtea q;citiꝰperpen
dens oĩno decreuit intrare monaſteriũ ad agendum
pnĩam de ſcelere.⁊ vitandũ pericula iã expenu.Quo
facto dedit ſe maxime abſtinetie.vigilijs.oꝛationilo.
ſilentijs ⁊ lectionibo.nũqᷓ; tñ de ſoꝛnicatione ꝑpetrra
ta.pᷣ verecũdia voluit confiteni. Moꝛtua autẽ abba⸗

tiſſa cõi cõcoꝛdia iſta electa eſt in abbatiſſam ꝓpter ex

empla exterioꝛa ſanctitatis eiꝰ. q̃ ſimiliter in magna
auſteritate degebat ⁊ gubemat monaſteriũ. Et poſt
multa tꝑa infumata grauiter rogauit eã quedam ex
ipſis monialibo ſibi magis familians vt ſi continge
ret eã decedere ſibi pꝰ moꝛtẽ apparert ad intimandũ
ſtaiũ ſuũ quod illa ꝓmiſit dño diſpenſante moꝛtua
igit᷑ cũ monisles expectarent de die in diẽ illaʒ mira
culis illuſtrari.quadaʒ nocte apparuit ulli cui ꝓmiſit
tota turpis ⁊ triſtis.Et recognoſcẽs eã cũ interroga⸗
ret de ſtatu eiꝰ reſpondens ait. Dãnata ſum ꝑpetuo
in igneʒ eternũ að illa ſtupens ait. Quis g̊ poterit
ſaluꝰ fieri ſi tu q̃ vitam tãſingularẽ. tãirrepᷣhenſibilẽ
tãauſterã in ſeculo ⁊ monaſterio tenuiſti.ſaluata nõ
es: Quiilla.Nõ mireris.qꝛ vna ſola cã dãnata ſum

ex eo videlʒ ꝙ in peccatũ carnis in ſeculollapſa p ve⸗-

recũdia nũqᷓ; volui cõfiten.Et ſic declinãtes ⁊c.

Ouantũ ad tertium S.I

declinat qᷣs in obligationẽ circa pnĩe ſacramẽtũ. qñ

nõ facit pnĩam ſibi iniũctã.vel nõ vt debet. Math.
liij. Facite fructꝰdignos pnĩe. Cum g̊ auis non facit
pnĩam ſibi iniunctã ꝓ moꝛtalibo ex negligẽtia dimit
tens moꝛtaliter peccat.qꝛ ſub pᷣcepto adullud tenet᷑.
Secꝰ ſi dimitteret ex impotentia.debet tñ facere tũc
ſibi commutare:in aliud ab illo imponẽte velalio ſi

ipſiꝰ copiam babere nõ põt. ⁊ opoꝛtet iterare cõfeſſio

nẽ ſi ex negligentia dimiſit vel etiã obliuione ſi alteri
confite?.· Scðdðo declinat nec agit fructũ digne pe
nitẽtie qñ facit pnĩam iniunctã ſed nõ alia ad que te
te net᷑. vt reſtituere cũ poſſet ſubſtantiã alienã vel res
alienas. Nã ſi ꝓpoſuit res iſtas facere in confeſſiõe.⁊
poſtea ꝓpoſitũ ex auancia vel negligentia dimutit vl

omittit facere cũ debet.tũc recidiuat ⁊ intrat ſtatum

dãnatiõis. XLertio ciʒ facit penitentiã iniũctã ſed

nõ in ſtatu gre recidiuãs in aliqðᷣ moꝛtale ante com⸗

plerã ſatiſtactionẽ iniunctã talis vtiq; debet nihilo⸗
minꝰ pficere pnĩiam.qꝛ implẽdo ſaltem ſatiſfacit pᷣce⸗

pto ſacerdotis iniũgentis ſibi pnĩiam. Sed illa pars
quã pficit in moꝛtali nõ valet ſibi ad id ad qð eſt oꝛ
dinata.iſ.ad diminuendũ de pena tpali hic vł in pur

gatoꝛio ſibi debita ꝓ peccatꝭ.⁊ ſi poſt lapſum in moꝛ
tale cõterit᷑ de peccato etiã aoñ confeſſionẽ pnĩa iniun

cta ipſaʒ ꝓſequendo valebit ſibi in aſpectu dei ad di

minutionẽ pene. Sed vtꝝ talis teneat᷑ iterare confeſ
ſionẽ vel pniam iniunctã.qui ſcʒ eã ꝑfecit in moꝛtali
de neceſſitate ſalutis.dico ꝙ nõ. Sed hãc qõem dil⸗
fuſe habes in.iij.ꝑte.ti.de ſacramẽtis.in.c.de ſatiſſa
ctione.Et vtꝝ etiã quis tencat᷑ ſtatim ↄfiteri ꝑpetra

to moꝛtali pctõ. ibi habes in.c.de cõfeſſione.videlicʒ

ꝙ non tenet᷑ de nccteſm tho.richar.pe.qᷓ;uis ſit peri
culoſum differre.⁊ ideo ꝑſuadere opoꝛtet vt q;citius
De conditionibo cõfeſſiois ⁊ de fructibus eiꝰ⁊ exhoꝛ
tationibo ad ipſam ibi babes.

Laplm.ix.de negligetia circa ſacramentũ eucha⸗

riſtie ſumendũ.

Egligentia nõ modica

exhibet᷑ circa ſacramentum euchariſtie ſu
mendũ.cum etiã teneat᷑ quilibet ſemel in
anno cõicare in paſcha.vt dicu decre.oĩs.ſde pe.⁊ re
miſ.ſuperiꝰ allegata.Et pꝛimũ dubiuʒ qð circa hoc
occurrit eſt tud. UVtꝝ ſatiſfaciat pᷣcepto eccłie de
coione ſemel in anno ſumẽda qͥ cõicat feria quinta in
cena dñi velin paraſceue.vel in ſabbato ſctõ.vel alia

die infra annũ. Ad qð dicendũ ꝙ lʒ quidam dicant

hoc ſufficere ſi quis tñ bene reſpicit textũ decre. qͥ di
cit in paſcha videt᷑ ꝙ non.nã paſcha dicit᷑ dies dñice
reſurrectõis. Interptat᷑ enim tranſitꝰ. qꝛ xpᷣs traſiuit
illa die de moꝛte ad vitã ĩmoꝛtaleʒ. ipſa tñ dies cum

duobus ſequentibo quoſi ꝓ vna reputat᷑quo ad ſo⸗

lẽnitatẽ officij ſilem.vñ etiam pꝛo cõione ꝓ vna pñt
cõputari.Et ↄgruẽtiſſime ecclłia ſtatuit in die ſoleniſ
ſimò feſti ſupꝛa oẽs fideles ſumere debere ſacramẽtũ
oĩm maximũ ⁊ reuerendiſſimũ.cuiꝰ q̃ſi vigilia ad ſe
pꝛeꝑandũ ad ipſius ſumptionẽ eſt tota.xl.pꝛecedẽs
Et anto.de bu.eximiꝰ doctoꝛ vtriuſq; iuris dicit ſu⸗
per.c.⁊ ſi iudeos:.extra de iude. Nõin die reſurre⸗
ctionis ẽ ſumendũ coꝛpꝰ xpᷣi.hoc ſermocinabant᷑ ad
populũ eximij pᷣdicatoꝛes dñs Jo.dñici.⁊ ſanctꝰvin
centiꝰ qui claruit miraculis. ec obſtat huic ſnĩe il
lud.c.de cõſe.di.ij. In cena dñi a qͥbuſdã. vbi dicił
in die cene eſſe cõicandũ.qꝛ vt dicit glo.ibi. illa cõio
eſt religioſoꝝ. ſcʒ in cena dñi.oẽs enim ſe cõicant in

miſſa maioꝛi.qͥ ctiam per hãc nõ omittunt cõionẽ in

die reſurrectionis vel põt dici etia; g lud/c babuie

.——— — — —

— —

plus ſa piunt qᷓ; opꝛtet ſapere.

locũ qud ad oẽs tꝑe antiquioꝛi qñ fideles nõ ſolũ in
dñica reſurectionis.ſed ſingulis diebus dñicis cõ⸗/
municare ſolebãt.vt de cõſe.di.ij.cõicandũ.Et ſi di

cat᷑ ꝙ pꝛeceptũ de cõione nõ refert᷑ ad diem determi⸗

natũ.ſed ad ſemel cõicandum. Reſpondet᷑ ꝙ exquo
dies determinata ponit.refert etiam ad ipſum diem
exquo ratio huiꝰ eſt in pꝛõptu.vt ſupꝛa dictũ eſt. vel
ſaltẽ negari non põt quin ſaltẽ ſit dubiũ vtrũ intẽtio
legiſlatoꝛis etiã determinaret᷑ qagl diem pꝛefixaã. ⁊ tüc
ſtanũ eſt littere que diẽ ponit. ⁊ cũ in dubijs tuti⸗
oꝛ via ſit eligẽda.extra de ſpõ.c.iuuenis. ⁊ tutioꝛ via

2.

ſit cõicare in die reſumectiois. quare nõ potiꝰillud te
nendũ ⁊ pꝛedicandũ. Si quis tñ eſſet ita occupatꝰ

in die feſto reſurrectõis ꝙꝙnõ poſſet buic vacare.ſiad

pꝛeparandũ foꝛte cum buiuſmodi poſſet eps vel cõ⸗

ſeſſoꝛ licentiare. vt in aliquã diem pᷣcedentẽ vt ſequẽ

tẽ cõmunicaret. Sed ꝙ aliqui vel alique hoc faciant

vt quaſi liberiꝰ liceat eis vacare oꝛnatibo.tri udijs.
ludis.põpis.laſciuijs.in feſto reſurrcctiõis.ᷣ eſt con
tra intentionẽ ecccleſie que vult fideles illa die p cete
ris vacare deuotiõi.Dies etiã pꝛecedentes ſunt ma⸗
gis inductiui ad deuotionẽ ex ipſis officijs qᷓ maxĩe
requiritur in acceſſu ad ſacrm. Quia tñ multi pꝛe⸗
dicatoꝛes ⁊ magni pdicant aiqñ contrarium illi qui
ex doctrina eoꝝ putantes ſibi h licere cõtrariũ faciũt
nõ puto condenandos vttranſgreſſoꝛes pᷣcepti. niſi
eſſent pertinaces ⁊ conſtaret etia de cõtrario. Et qui
boc pꝛedicant.ſ.alia die qᷓ; in paſcha cõmunicandũ

negligẽtia cõmittit᷑ ⁊ valde graue peccatũ circa iſtud
ſacramentũ ſumendn. L
Pꝛimo omittendo indebite eius ſumptionẽ.
Scðo accedẽdo indigne ad cõionem.

Tertio exhibendo ſe tepide pꝰ acceptationẽ.

Et de his põt intelligi illa ĩpꝛecatio ps. ⁊ cõtra iſtos

vvi ait. Fiat menſa eoꝝ.iicomunio eis paſata. ⁊ pꝛo
eis fiat.i.fiet coꝛã ipſis in laqueũ.in retributiones. et

in ſcandalũ.Obſcurent᷑ oculi eoꝝ ne videant.⁊ doꝛ⸗

ſum eoꝛum ſemper incurua. Effunde ſuꝑ eos iram

tuã. ⁊ furoꝛ ire tue cõpꝛehẽdat eos. Fiat habitatio eo
rum deſerta.qð poteſt exponi de non cõicantibus ⁊
male cõicantibꝰ.vt in fine capłi exponet᷑.
Muantum ad pꝛimum .I.
dicit ſapiẽs. O ;ᷓ ſuauis ẽ ſpũs tuus in nob dne.i.
;dulcis affectꝰ tuꝰ ad nos.lã angeloꝝ eſca nutni⸗
uiſti populum tuũ dñe ⁊ panẽ de celo pꝛeſtitiſti eis.
Saßp. xvi. Et populo quidẽ bebꝛeoꝝ figuram exhi⸗
hendo.ſ.manna ſuaue.Sed populo xpᷣianoꝝ figu⸗
ratũ.ſ.magnificũ ſacrm. Sed ſicut ingratꝰ ille popu

lIus dixit. aia nra nauſeat ſuꝑ cibo iſto leniſſimo ali⸗

os appetens cibos ⁊ viliſſimos. Ita płs xpᷣianus
tãto intioꝛ q̃nto bñficiũ cõceſſum ẽ incõꝑabilr ma
ius.q̃ſi reputũs cibũ ſacr̃alẽ vilẽ nõ curãs de eo appe
tẽs vana ⁊ viliſſima reſpectu ſpũaliũ.Omittũt autẽ

ingebite ſumere q̃drupir.

Aliqui ex obſtinatione.
Aliqͥ ex falſa humiliatione-
Aliqui ex ignoꝛatione.·
Aliqui ex tepefactione. H
Etr obſtinatione dimittunt multi quit perma/

–

Etnõndũ ꝙtriplex

—

Ceapituluuu .IX.

nentes in odio vel derentione aliquoꝛum vel luxn⸗
ria vel alio moꝛtali peccatoquia nolũt peccatum i⸗

lud dimitrere. nolũt etiã cõmunicare.⁊ ꝙ nõ velint cũ

hmõi peccatis cõmunicareminus male faciunt q; ſi
cũ illis cõmunicarent.ſed nõ ꝓpterea excuſant᷑a moꝛ⸗
tali omitrẽtes cõmunionẽ.qꝛ nec ꝑplexi ſunt.ſᷣm tho
mã in.iiij. Nam poſſunt ⁊ debent dimittere peccata
ulaz nõ ꝑmanere in ſua obſtinatiõe cũ de die in diez
immo de pũcto in punctũ poſſint moꝛi⁊ ꝑpetuo dah/

.

nari. Fit ergo eis meſa cõmunionis in laqueũ pecca⸗

ti. qð cõmittũt omittẽdo eam. Ex falſa hũiliatiõe
dimittũt illi qui reputãtes ſe peccatoꝛes ⁊ indignos
tanto ſacramèto nolunt cõmunicare.Equidẽ ſi atren
datur magnitudo exiſtentis in ſacramẽto ſolũ. nulla
creatura inueniet᷑ digna eo. Nec apli ſancti nec mar⸗
tires. Sed nec hoc dnñs requirit a nobis.ſ.tantam dt
ſpoſitõem⁊ ſanctitarem.quantã meretur maieſtas eꝰ
ſed quãta eſt poſſibilitas fragilitatis noſtre. nec req⸗
rit ꝙ efficiamur impeccabiles.ſed ꝙ doleam? de pᷣte
ritis pponamus firmiter in futuꝝ abſtinere occa ſio
nes ꝓximas euitãdo. Ilam ⁊ petrꝰcũ alijs apoſtolis
digne ſumpſerũt ſacramẽtũ in die cene. 2 m̃ inde ad
modicũ petrꝰ chꝛiſtũ negauit ⁊ moꝛtaliter peccauit.
et alij fidẽ ꝑdiderũt. Falſa vtiq; hũilitas eſt q̃ frangit
pꝛecepta.debuit potius quilibet petrũ imitari dicen
tẽ Luc.v. Exia me dñe quia homo peccatoꝛ ſum.⁊
tamẽ non recedebat ſed adherebat ei Ex ignoꝛantia
dimittunt qui neſciũt ſe ad hoc teneri:. ſed ignoꝛãtia
iſta ñ videt᷑ excuſare. cũ ſit comune pꝛeceptũ eccleſie
quod ad omnes extenditur. ⁊ ignoꝛantia facti nõ iurꝭ
excuſat. de re. iur.li.vi. Et pꝛecipue in locis vbi iſta
pꝛedicantur aut de facili ſciri poſſunt. Sed in locis
ſilueſtribo vbi ſacerdotes ſunt ignoꝛantes. ꝙ non ſo⸗
lum iſta non vnũciant ſed foꝛte retrahũt dicẽtes.nõ
ſumendã cõmunionẽ niſi in moꝛtevela ſenibus.poſ
ſent magis excuſari · Ex tepiditate omittũt quibo
videtur laboꝛ ſe pꝛepareꝛ ad cõfeſſionẽꝛ ad comunio
nẽ qui implicant᷑ terenis.ꝙ poſtponũt de facili ſpiri
tualia etiã eis neceſſaria. Fit ergo iſtis menſa in laqͥ
um peccati moꝛtalis ꝓpter ſua negligentia. Si quis

aut omitteret ex aliqua impotẽtia vel cauſa rõnabili

puta quia eſt in man conſtitutus in paſcha. vel eſt
clauſus in caſtrovel in carcere vbi non poteſt habere
ſacerdotem vel etiens domum ttmert inimicos capi
tales. vel de licentia confeſſoꝛis ⁊ huiuſmodi.iſte nõ
peccat habendo deſiderium ſumendi.⁊ pꝛopoſitum
quando poterit ſupplere defectũ. Sed impedimeto
ſublato tenetur cõmunicare.alias tũc peccat moꝛtalt
Et in huius figurã legitur in veteri lege ꝙ illi qui nõ
poterãt comedere agnum paſchalem deſignantẽ ſaẽ⸗
mentũ in feſto pꝛopꝛio paſche. debebant in menſe ſe⸗
quenti ſupplere defectum alias grauiter peccabant.
Sed dubitan poteſt in qua etate teneantur puen
cõmunicare.nam poſt pubertatẽ dubium nõ ẽ quiu
obligentur ſi ſunt ſane menns. Et poteſt ſatis teneri.
ꝙ ſecundũ qð poteſt confeſſoꝛ ex confeſſione eoꝝ per
cipede vſu rarionis eoꝝ maioꝛivel minoꝛi. ſic poteſtrꝰ
debet eis cõſulerevel arrare ad cõionẽ. Sed paretes
q;uis ad cõfeſſionẽ debeũt qdãmõ cogere ſicꝛ mgfi
ſchola viñ ãt ſic ad cõmũiõʒ. ſz debẽt bñ eos hoꝛtari
ſi vident eos hbabere bonam diſcretionem. vel dimit⸗

)

tere in iudicio cõſeſſoꝛum ſuoꝛum Retrabendo autẽ

eos ſolum ex hoc qꝛ ſunt parui:⁊ quia non eſt demo

—

re patrie pueros qᷓ;tũcũq; habeant vſum rõnis ꝙ cõ

municẽt.grauiter peccant.

— —
Muantũ ad ſecundum.. ii
pꝛincipale ſcða negligentia mixta ſacnlegio eſt cum
qs accedit indigne ad cõionẽ.de q̃ apłus.i oxꝝ xi.
ait.Qui mãducat ⁊ bibit indigne iudiciũ ſibi mãdu
cat ⁊ bibit nõ diiudicans coꝛpꝰ dñi.i.nõ diſcernẽs
ab alijs cibis cõtbus ad quos ſumẽdos accedit᷑ſine
cõſiderotione.⁊ glo.ibi iudiciũ ſibi mãducat ⁊ bibit.
id eſtac ſi epᷣm occiderit.puniet᷑ fit autẽ indigna ac
ceſſio qᷓdrupliciter. Pꝛimo qꝛ cũ moꝛtalis peccati
remoꝛſione. Scõðo quia ſine mentis diſcuſſiöõe.
Tertio qꝛ ſine criminalis cõfeſſione. Quarto qꝛ ſi
ne nitus obſeruanõe. Et de oĩbus his verificat᷑ illud
põ. Fiat mẽſa eoꝝ coꝛã eis in laqueũ.ſ.peccati moꝛ⸗
talis.⁊ de pᷣmo nulli dubiũ qͥn moꝛtalit᷑ peccet qͥ ac⸗
cedit ad ſacramentũ cum cõſcia peccati moꝛtalisqð
eſtimat ſe habere etiã ſi ↄſãam erroneaʒ haberet niſi
eã deponeret ad arbitriũ boni virie Nimiã enim irre
uerentiã facit ſacramẽto. Uñ augꝰ. Si mens in affe
ctu peccãdi ſit.grauari potiꝰ euchariſtie ꝑceptiõe di⸗
co q; punficani.de ↄſe.di.ij q̃tidie.Et yſido. Qui ſce
lerate viuũt ⁊ cõicare nõ deſinũt pucantes ſe tali cõ⸗
munione mũdari ſciãt ſe nihil pꝛoficere.dicente ſcri⸗
pturaNũquid carnes ſancte auferent a temalicias
tuas.q.d.nõ.ſed addent.de ↄſe.di.ij.qͥ ſcelerate. Si⸗
milis ẽ hic iude de q̃ dicit᷑ Joh.xiij. poſt buccellã in⸗
troiuit in eũ ſathanas.ſ.ꝑ ſpecialẽ malicie nouũ effe
ctum.· Qui etiã accedit ſine cõpetenn diſcuſſione
ↄſcie.pꝛopter qð qꝛ non recogitauit vitã ſuã.aliqua
moꝛtalia bʒ de quibo nõ eſt còtritꝰvel confeſſus.de qᷣ
bus nõ habet remoꝛſum talis etiã peccat moꝛtaliter
faciẽs ð illud apoſto.i.Coꝝ.xi.Pꝛobet aũt ſeipᷣm hõ
⁊ ſic de pane illo edat ⁊ de calice bibat.i.examĩet cõ⸗

ſcſam ſus. hoc autẽ multis euenit quicũ ſint in gra⸗
uibꝰ peccatis fraudiũ.⁊illicite acquiſitoꝝ vel nõ con

fitent᷑ de eis.vel ad cõfeſſoꝛes accedũt qui nõ intelli
gũt facta eoꝝ.⁊ cõfeſſis quibuſdã mĩmis de alijs di
cũt ſenõ habere ↄſclam. Sed ignoꝛãtia eoꝝ nõ excu
ſat.qꝛ craſſa eſt. Qui etiã poſt cõfeſſionẽ factã inci
dunt in aliqð moꝛtale vl etiã recoꝛdant᷑ de aliq̃ moꝛ
tali qð ex obliuione dimiſerũt.⁊ multomagis ſi ex ve
recũdia illud tacuerũt.ſi accedũt ſine cõfeſſione llloꝝ
ad cõionẽ.etiã ſi eſſent cõtriti peccant moꝛtalit᷑.qꝛ re⸗

quirit᷑ nõ ſolum cõtritio ſed etiã reconciliatio ecclie ꝑ

cõfeſſionẽ de moꝛtalibus ad cõionẽſᷣm tho.in.iiij. et
alios doctoꝛes. Et idẽ ſi dubitaret pbabilit illud eſ⸗
ſe moꝛtale vel nõ. ⁊ hoc niſi eſſet ſacerdos qui habe⸗
ret celebꝛare.als ſequeret᷑ ſcandalũ ⁊ ille nõ haberet
copiã cõfeſſoꝛis.tũc ſufficeret cõtritio cũ ppoſito con
fitẽdi.ſ.qᷓcitiꝰ*. Qui etiã accederet ad cõionẽ nõ ie⸗
ſunus.qꝛ.ſ.poſt mediã noctẽ ſumpſiſſet aliqᷣd ꝑ mo⸗
dum cibi vel potꝰ q;tũcũq; paꝝ etiã aquã vel modi
cũ ʒinʒiberis ⁊ hm õi:peccaret moꝛtaliter.qꝛ cõtra oꝛ
dinationẽ eccle ſie. de coſe.di.ij. liquido. Siliter qui
excõicatus ſcient᷑ minoꝛi excõicatione accederet ante
abſolutionẽ ab ea. Iſtis fit menſa eoxꝝ in laqueũ,

——ʒ— — -—

●
— 1.. .
Quantũ ad tertium J.m.
Tertia negligẽtia eſt qũ ſumpto ſacramẽto nõ appli
cat ſe oronibo aut alija diuinis officijs.ſed ſine nccte
vꝛgente applicat ſe ad mũdana ⁊ vana.diſcurrit hĩc

——

inde ⁊ qð peiꝰ eſt reuertit᷑ q;citiꝰad vomitum. Iſte ſi

milis ẽ iudeis.qͥ dñica in ramis palmax ſuſceperũt
xpᷣm cũ magno honoꝛe.⁊ in ſequenti ſexta feria eiece⸗
rut eu extra ſuã ciuiigtẽ cũ magno vituperio ⁊ ↄu⸗
melia.Sic iſti ⁊ ſi deuotein ſacrameto xpᷣm ſuſcipi⸗
ant.exquo nõ attendũt ad ↄſeruandã gratiã receptã
ſed q;citiꝰ ſe applicant ad ea q̃ ſunt occaſio ruine ſue
eijciũt xpᷣm a ſe ꝑ gram.de quibo verificat᷑ illud apli
ad Hebᷣ.vi. Rurſus crucifigeẽtes dei filium in ſemet
ipſis ⁊ oſtentatui hñtes.⁊ vt dicitaugꝰ. Clulnꝰ itera
tũ tardiꝰ ſanat᷑. Sed queri põt vtꝝ qui omiſit cõ
munionẽ in paſchate ex negligẽtia cũ peccauᷣit moꝛ⸗
taliter vtꝝ teneat᷑infra annũ ſequentem añ aliam cõ
munionẽ ſupplere defectũ cõmiſſum.i.cõicare. ita y
nõ faciẽs peccet moꝛtalit᷑. Et eadẽ queſtio põt moue
ri de cõſeſſione omiſſa. Ad qð dicendũ ꝙ dato ꝙ la⸗

„

cere deberet excõgruitate ⁊ ad bᷣ eſt inducendꝰ ꝑſua
ſionibo ſi als idoneꝰ eſt. non tñ videtteneri ex neceſſi
tate ita ꝙ nõ faciens peccet moꝛtalit᷑.Qð patzʒ ex ſili⸗
bus multis.Si quis enĩ omittit ieiunarevna die de
terminata qð habet ex voto.vt vigiliã.b. marie ma⸗
gdalene ſcienter ⁊ ex negligẽtia.peccat vtiq; moꝛtalit᷑
Slliter omittẽdo ieiuniũ eccłie.Sed qͥs dicit ꝙ ad⸗
huc teneat᷑ ſupplere in alia die.als peccat iteꝝ moꝛta
liter. Et idẽ de violatione feſtoꝝ. de omiſſione miſſe
⁊ alijs. hoc enĩ ſi veꝝ eſſet ꝙ teneret᷑ de neceſſitate cũ
q̃tidie obliget᷑ ad illud quouſq; ſuppleatimulta pec⸗
cata mortgltosmitterel faciẽdo ſolũ contra vnũ pᷣ⸗
ceptum.⁊ ſic ecclia laqueos inijceret aĩiabus. qdð ca⸗
uet. xx vi.q.i.viduas. Gñ fateoꝛ ꝙ qñcũq; ⁊ quotiẽſ
cũq; facit ſibi illã diſpoſitionẽ actualem in mente fir
miter nõ confitẽdi ⁊ cõicandi ꝓut mandat eccleſia to
tiens peccaret moꝛtalit᷑. Sed eccleſia tm̃ ſeł in anno
obligat ad illa. Notat aũt ps.lxviij.ſeptẽ nocumẽta

queeueniũt nõ cõicantibus vel male cõicantibo in il

lis verbis.ps.fiat menſa eoꝝ 1c. Pꝛimo quideʒ
alam peccato illaqueat.qꝛ cõmittit vnũ peccatũ ſpe

ciale moꝛtale qð notatur ibi: fiat menſa eoꝛum in la

queũ. Scðo damnationẽ eternam pꝛeparat.qꝛ ſi
moꝛit᷑ nõ penicẽs de hoc. ad infernũ vadit quod no
tatur ibi. In retributiones. Tertio ꝓximũ ſcanda
liſat inducẽs ſuo exemplo ad ſilia.⁊ faciens male de
ſe iudicare.qð notat᷑ibi.in ſcandalũ. Onarto mẽ
tem excecat.ſicut enĩ per dignam cõionem illumina
tur.ita de cõtrario excecat᷑ ibi obſcurentur oculi eoꝛũ
ne videant. Quinto tẽptationibo ſubiugat.qꝛ dia
bolus habet maioꝛẽ poteſtatẽ.ſuꝑ eum cũ non ſit ar
matus ſacramento ibi.Et doꝛſum eoꝝ ſuꝑ incurua.
Sexto deũ iritat cõtra ſe ad ĩmittendũ ei diuerſa
flagella ⁊ mala.ibi.Effunde ſuꝑ eos inrm. Septi
mo gratuitis ſpoliat.qꝛ omnibus bonis ſpiritualii
bus ⁊ virtutibꝰ.ibi.fiat habitatio eoꝛum ⁊c̃.
gitur in vitaſpatrũ.ꝙ cũ qͥdã iuuenis philocaptꝰde
qdã ↄiugata queſiſſet ꝑ multos modos rem babere
cum ea.⁊ illa vt honeſts recuſaſſet. indignatꝰ ꝓcura

uita quodam iudeo maleficium vt eam dementarer

NMr.;M. frõoõäs

ſacto ita dſab olus opatus eſt vt fantaſia eiꝰ? oim
aſpicientiũ il

lam coniugataʒ equꝗ eſtimaret.⁊ equa
oculis oĩm videret᷑. Circa qð poſt plura remedia du
ctus fuit a marito ad ſanctũ machaniũ in beremũet
cũ aliqui ex diſcipulis intellexiſſent caſum miſeran⸗
dũ qru oculis illa mlier ducta eq apparebat. retule/
rũt ſancto machario in cella oꝛanti.⁊ egrediẽs cellazʒ
⁊ videns eã vt feminã.qꝛ dyabolus nõ poterat ita ꝑ
ſtringere oculos eiꝰ ⁊ fantaſiã ĩmutare vt alioꝝ. deni
ſit eos dicẽs. Ego feminã videoquã equam dicitis.
Etintelligẽs opꝰ dyaboli oꝛauit pꝛo ea ⁊ ceſſauit lu
dificatio la⸗: declarauit ſibi machari' ꝙ permi⸗
ſerat ei deꝰ.lʒ eſſet honeſta.qꝛ nõ ibat ad eccleſiam.⁊
nõ cõicabat vt faciebant tũc fideles.De alijs defecti
bus qui cõmittunt᷑ in miſſa.⁊ circa materiã ⁊ foꝛmã

ſacramentoꝝ habes in.iij. ꝑte.Et ibi etiã qũo qͥs de

beat accedere.⁊ de fructibo ſacramẽti ⁊ multis alijs
¶ Caplim decimũ de omiſſiõe circa diuina ⁊ pꝛeſer⸗

fm miehfG Y è„
BGt etiã alia negligen

circa diuina quam frequenter incurrũt ⁊
Vlaici ⁊ clerici ac religioſi. Uñ de quodam
rege.ſ.oʒia dicit᷑.ij. Parał.xxvi. ꝙ eleuatũ eſt coꝛ eiꝰ
⁊ neglexit dñm.i.diuina.Et de leuitis qui erãt circa
diuina occupati dicit᷑ ꝙ leuite egerũt negligentiꝰ ij.
Paralip.xxiiij.Et loquit᷑ de pertinentibo ad templũ
⁊ cultũ diuinũ.Eſt autẽ triplex negligentis circa di⸗

uina.ſ.Circa miſſe auditionẽ. Circa pꝛedicatiõis at

tentionẽ. Circa officiatiõis ſolutionẽ.

Muantum ad pꝛimum.ꝗ. I.

quicũq; ex negligentia mere omittit audire miſſlamn

diebo dñicis ⁊ feſtiuis cum poſſit peccat moꝛtaliter.
Facit enĩ contra pꝛeceptũ eccleſie.qð babetur de cõ⸗
ſe,/dii. vbi dicik. Miſſas ſecłaribo totas audire die
dñico ſpeciali oꝛdine pᷣcipimus.ita vt nullus añ bñ
dictionẽ ſacerdotis egredi pᷣſumat.hoc expꝛeſſe dicũt
doctoꝛes in.iiij.pe.de palu.tho.⁊ alb.⁊ alij.⁊ glo.in
dicto caplło.Et vt dicit pe.de palu.in.iiij·Nõ excu⸗
ſant᷑ ab hoc pᷣcepto itinerãtes ſi cõmode audire pñt
als ſecꝰ.puta aliqs eſt in ſocietate aliquoꝝ qͥ nolũt
expectare miſſam ⁊ ſine ſocietate illa nõ bene põt iter
facere.vel qꝛ ignoꝛat viaʒ qꝛ difficilis ẽ ⁊ periculoſa.
vel qꝛ nõ eſt tuta a latronibo.vel qꝛ ab illis hʒ expen⸗
ſas itinenis ⁊ hmõi.excuſat᷑ hic ſine dubio. Occur
rũt autem circa boc pceptũ plures queſtiũcule.Et
ma eſt. Utrũ teneant᷑ clerici ⁊ religioſi ad hoc pᷣcepti
ꝙ nõ.qꝛ textꝰ dicit ſecularibo.ergo qͥ nõ ſunt laicinõ
obligant᷑ ꝑ ar.a ↄꝛijs.di.xxv.qlis.Qð ſentire videt
ſlo. biblia quodã q̃libet. Sed tutioꝛ ⁊ rõnabi
ioꝛ ẽ opĩo archi.in roſario ſuꝑ dicto ·c. dicit enim ꝗ
ibi vacat ar. a ↄꝛijs ꝑ ar.a minoꝛi. Si enĩ tenent᷑ ad
hoc laici multomagis clerici ⁊ religioſi qͥ ad maioꝛa
tenent᷑.⁊ qͥ totaliter ſunt deputati dĩno cultui. vt.xij
q.ũ.duo ſunt.⁊ ꝑmaxime cultꝰ diuinꝰ in miſſa exhi
bet᷑. Nec mẽti occurrit aliqð generale pᷣceptũ ad lai⸗
cos ad qð clerici nõ teneant᷑ cũ debeãt eſſe exempluʒ

—Ee

ceterox. ⁊ als pcellere populũ/vt di xxv.S· cniminis.

Capitulum X.

Hec põt boc eos deobligare ab h̊ pꝛecepto.qui ten?
tur qͥtidie ad hoꝛas canonicas.qꝛ etiã religioſi obli⸗
gant᷑ ad ieiunia ſui oꝛdinis ⁊ nullꝰ dicit ꝑ hoc qn ob
ligent᷑ ad oĩa ieiunia eccleſie.⁊ ſacerdotes qͥ pluries ĩ

fra annũ celebꝛãt credo teneri ad pꝛeceptũ de cõione

in paſchate.vel ad celebꝛationẽ niſi haberent legitti⸗
mũ impedimentũ. Oẽs igit᷑ indiſtincte puto teneri
illo pᷣcepto clericos ⁊ laicos.⁊ religioſos audire vide
lʒ miſſam vel celebꝛare. Scðm dubiũ eſt vtxꝑ die
bus feſtiuis ex pᷣcepto ecclłie teneatur qis audire miſ⸗
ſam ſicut diebo dñicis.⁊ videt᷑ ꝙ nõ.qꝛ decretũ illud
loquit᷑ de dñicis diebus nõ alijs.ſed credo Zꝛium.⁊
rõ eſt.qꝛ vbi eadẽ rõ ibi ⁊ idem ius eſt.nã de ſiłibus
idem ẽ iudiciũ. Ratio autẽ quare fuit hoc ſtarutũ.ſ.
de auditu miſſe videt᷑ fuiſſe vt ſaltẽ in h modico va⸗
cet᷑ diuinis. Sed non alia de cã fuerunt addus alia
feſta ad dies dñicos ſub pᷣcepto feriationis niſi vt va
cet᷑ diuinis. ergo videt᷑ ꝙ iſte modus determinatus
ꝑ eccleſiam in vacãdo diuinis die dñico per auditũ
miſſe debet extendi ⁊ ad alia feſta. Pꝛobat᷑ hoc idem
per hoc qð habet extra de paroch.c.ij. vbi cũ agit᷑ de
auditu miſſe addunt᷑ad dñicos dies ⁊ alia feſta. In
cipit enĩ ca.vt diebus dñicis ⁊ feſtiuis. Conſirmat᷑
hoc idem ex ſentẽtijs quoꝛũdam doctoꝝ dicentiũ.ꝙ
in q buſdã caſibus vt patet.sð.inſiſtendo operibo ſer⸗
uilibus.i.manualibo diebus feſtiuis excuſant᷑ a vio
latione feſti.dũmodo nõ dimittunt diuima.i.miſſaʒ
hoc ſentire videt᷑ Jo.an.in noueł. Et pe.de palu.ex⸗
pꝛeſſe hoc dicit in.iiij.parte.c:qui in die ſoleni.de cõ
le. di. i. Tertiũ dubiũ ẽ. vtrum teneat᷑ quis audire
miſſam diebo feſtiuis a pꝛopꝛio ſacerdote parrochia
li ſeu in pꝛopua ꝑꝛochia.⁊ videt᷑ ꝙ ſic:qꝛ decre. exira
de ꝑꝛo.c.ij. dicit. ꝙ qui contempto pꝛopꝛio ſacerdote
audit miſſaʒ in alia eccleſia debet expelli ⁊ remitti ad
eccleſiã ſuam exquo contranũ faciendo videt᷑ eſſe cõ
tra mandatũ eccleſie. Ad quod dici põt dupliciter.
Vno modo eccleſia intendat per hanc conſtitutio
nem remouere contẽptumi.rebellionem ⁊ deſpectuʒ
ſubditoꝝ erga pꝛelatos ſuos qui ſunt ſacerdotes ꝑ⸗
rochiales.⁊ ſic mãdat ꝙ qui ex contẽptu ſui ſacerdo⸗
tis accedit ad audiendũ diuina in alia eccleſia qᷓ; p⸗
pꝛia expellatur de alia eccleſia vt de contẽptu reſipi⸗
ſcat. Ad hoc facit qð dicit Inno.pater iunis ſuꝑ di⸗
cto.c.videlʒ ꝙ parrochianꝰ ſi non faciat hoc ex contẽ
ptu ſed ob aliam iuſtã cauſam nõ eſt eijciendus de
eccleſia.ergo nõ peccat. Satis iuſta cauſa ẽ ſi ob ma
ioꝛem ſui deuotionẽ hoc faciat. Alio modo poteſt
dici.ꝙ ſi contemptꝰ ſumał large. ſcʒ ſolum pꝛo eo ꝙ
nõ audit miſſam eiꝰ ⁊ officiũ.non tamen contẽnen⸗
do ſacramenta vel ipſum. tũc qꝛ conſuetudo quein
hoc videt᷑ pꝛeſcripta ⁊ rationabilis.cum ſcʒ ob maio
rem deuotionem fit. tollar legem. extra de cõſue.c. ſie
Vbi eſt cõſuetudo audiendi indifferẽter in qbuſcũ⸗
q; locis.qð quaſi vbiq; eſt. nõ peccat qui audit miſ
ſam extra pꝛop:iã parrochiaʒ. Sitamen dyoceſan?ꝰ
hoc pꝛeciperet.ſcʒ audini in pꝛopꝛia parrochia obedi
endum elſer arg.l. ein quid ergo.⁊.c.ſmĩa. Male
tñ faciũt epi in follẽdo pias cõſuetudines cũ ſcanda
o populoꝛum, cum ⁊ grego.ſanctꝰpermiſerit ſacerdo
ces criſmaread tollengũ candalũ.vt.xcv. die puenie

⁊ mulea tolerent᷑ a ſanctis ꝓpter vitandum ſcandalũ
Quartũ dubium eſt vtꝝ teneał᷑ quis audire miſ⸗
ſam ꝓpꝛiam diei.puta dñica in aduentu. Ad te leua
ui ⁊cin ſeptuageſima. Circũdederũt me. in feſto na
tiuitatꝭ marie. Gaudeamꝰ ⁊c.Et videt᷑ ꝙ ſiciqꝛ extra
de cele.mil.c.ij repꝛehendunt᷑ qui dimittunt miſſas
pꝛopꝛias pꝛopt᷑ peculiares.i.pꝛopter alias que quis
dicere facit ob ſpecialẽ deuotionem ad illam.puta de
angelis vel moꝛtuis ⁊c. Rñ.nõ credo teneri ad pꝛo⸗
pꝛiam ex neceſſitate.qꝛ.c.miſſas.de cõſe.di.i.hoc di
cit.ſed indiſtincte.Sed audire debet pꝛopꝛiã qui
nouit diſtiuguere ex cõgruitate.⁊ ſᷣm hanc congruen
tiam loquit᷑ decre.S. eq; enĩ muliercule vel idiote
ſcirent diſcernere ſi eſt miſſa pꝛopꝛia vel alia.⁊ nimis
oneroſum eſſet ꝙ vnũquẽq; opoꝛteret interrogare ſi
eeſt miſſa pꝛopꝛia.⁊ in diũſis eccleſijs in eadem die fe
ſtilua erunt miſſe ꝓpꝛie variate. Repꝛebenſibile vtiq;
multũ videtur ⁊ ſi nõ dãnabile dimittere ꝓpꝛias oc⸗
currẽtes pꝛopter miſſas defunctoꝝ vel als ad inſtã
tiam laicoꝝ ſine cauſa multũ vꝛgenti.Docendus eſt
eni populus nõ ſequendꝰ. los quoq; ſi neſclũt eos
q̃d liceat qð ve non liceat.cõmonere nõ his conſenſũ
pꝛebere debemꝰ.inquit Celeſti.di.lxij.c. docendus.
Ouintum dubliũ vtruz ſit neceſſariũ ſenſim ⁊ di

ſtincte audire verba miſſe.ex eo qð dicit in dicto ca.
audire.Rñ.nõ.Nam tũc ſequerethoc incõueniens.

ꝙ qui audiret miſſam ab his qui ſubmiſſe dicũt cũ
multitudo adeſt qui remotiſunt nõ implerent pꝛece
ptum. Siliter ⁊ qui ſurdi eſſent vel hebetẽ audituʒ
habent. Ut ergo dicit hylanꝰ. intelligentia dictoꝝ e

cauuſis eſt aſſumenda dicendi.et᷑ de ver.ſig ⁊.xxij.q.

v.c. humane. Intentio g eccleſie in illo decreto eſt.

pꝛeſens ſit in miſſa ⁊ vacet deo. ſi etiã intelligẽs ẽ di-

gnũ ⁊ iuſtum eſt vtintẽdat ⁊ conet᷑ intelligere que di
cuut᷑ populo in miſſa. Sextũ dubiũ eſt de miſſis
notoꝛiũ foꝛnicatoꝝ. vtrum debeãt audiri.⁊ videt᷑
non.qꝛ expꝛeſſe ꝓhibuit eccłia.vt patet.xxxij.di.nul
lus.⁊ extra de coha.cle.⁊ mu.c.fi.Ad qð dicendum
ꝙ qꝛ illa iura fuerũt in concilio ↄſtantienſi vltimo fa

As modificata per ſpeciale decretũſ. ꝙ nullus tene⸗

retur tales euitare niſi eſſent publice denunciati.ideo
ppt audini. In locis autẽ vbi ſunt ⁊ alij nõ cõcubina
rij conſultiꝰ eſſet etiã tunc cõcubinarioꝝ miſſe nõ au

diri vbi ſine ſcandalo fieri poſſet. Sed pꝛeſuppoſito

ꝙ ſtaret ius antiquũ in ſuo vigoꝛe vbi nõ eſſent niſi
cõcubinarij.⁊ populus ignoꝛaret illã pꝛohibitioneʒ
meli?ꝰ eſſet eis ab illis audire q́; nũqᷓ; audire. ⁊ igno
rantia luris eos excuſaret nec eſſent ſollicitandi qñ ꝓ
uideri non põt ⁊ obuiari.vbi autẽ hanc cõſtitutionẽ

pꝓphibentẽ noſcerent abſtinere deberẽt ab eoꝝ miſſis.

ſed ad alios vadãt.⁊ ſi alios habere nõ poſſent excu
ſarent᷑ ab hoc pcepto nõ audiendo. Septimũ du
briũ eſt de eo qui dimittit aliquã partẽ miſſe puta in⸗
troitũ miſſe. videt᷑ ꝙ nõ ſatiſfaciat.qꝛ ca. Miſſas di
cit totas.i.integras.Rñ/ modicũ ꝓ nihilo reputa⸗
tur.de cõſe.di.ij.reuera.lec verba leg⸗ ita amare in
terpᷣtanda ſunt.ideo dicendũ eſt.ꝙ talis iudicandꝰ ẽ
ſeruatoꝛ pᷣcepti. Sed ſi dimitteret notabilẽ partẽ.pu

ns mediam vel tertiã panem ſecus. Seruitoꝛes etiã
milſe ſeu miniſtni qui diſcun ũt aliquando hincinde

pꝛo his que expechũt vt in miſſis ſolẽnibus ſit p thu
re. vino ⁊ huiuſmodi.intelligẽdi ſũt miſſe adeſſe etiã

pꝛo illo tempoꝛe. Item nec eſt neceſſe pluries audire

vt quidam putat.qꝛ dicit᷑in plurali miſſas. reſpicit
enim illud plurale ſeculares.cõtingit enim plures ſe
culares plures audire miſſas.quali diceret.quilibee
audit miſſam pꝛiuatam ſiue ſolennem que canta⸗

tur. que tamen a populo omni deberet audiri ex cõ⸗

gruẽtia.

De auitione miſſe in.F.

tegre poteſt exponiiſtud ps. Introite poꝛtas cius.ſ.

eccleſie in cõfeſſione.id eſt in pꝛincipio quado fit cõ⸗
feſſio a ſacerdote. Miſſa enim cõmuniter in eccleſia
Dicitur.⁊ pꝛopterea eccleſia edificatur vt ibi miſſa ce

lebꝛet. Na qᷓ;uis vt diatur de cõſe e.diele vnicuiq; lice
gt in domo pꝛopꝛia habere oꝛatoꝛiũ nõ tamẽ licet ibi

miſſas celebꝛare niſi in magna neceſſitate ⁊ cũ cõſen
ſu epiſcopi.vt dicit ibi glo.qð pꝛobat per duo capla
ſe. poteſt nihilominꝰ ex aliquo caſu miſſa ſub aliquo
Diuo celebꝛari ⁊ audiri. Nã valet illa cõfeſſio genera
lis dicta a ſacerdote vel ſeruitoꝛe cũ compunctiõe ad
remiſſionẽ venialium.⁊ ideo quilibet aſtãs debet di⸗
cere cũ ſeruitoꝛe ſubmiſſe tñ ne fiat ſtrepitus. Excu⸗
ſant᷑ autem ab hoc pᷣcepto infirmi qui nõ poſſunt do
mũ exire.⁊ ſeruitoꝛes infirmoꝝ qui non poſſunt di⸗
mittere infirmos pꝛopter periculum,⁊ matres q̃ non
poſſunt dimittere paruulos ſine periculo. ⁊ alij qui
impedimenta legittima habent vel ardua negocia q̃ᷓ
nõ poſſunt dimittere ſine magno detrimento ſcanda
lo vel periculo.extra de re iudi.qð in lege.Puelle nu
biles que nõ exeunt domũ qꝛ non permittunt᷑ a pa⸗
rentibus vident᷑ excuſari ſi neſciunt pꝛeceptũ vel ſci
entes libent᷑ irent ſi permitterentur Tlon enim phas
eſſet ſolas domũ exire clam vt audirẽt qꝛ magna pe
ricula poſſent inde cõtingere. Sed parentes eoꝛum
qui nõ permittunt accedere innitentes conſuetudini
patrie nõ vident᷑ poſſe excnſari:ſi permittũteas exire
ad choꝛeas vel alia loca.vel ſtare ad oſtium domus
vel feneſtras vt videant᷑ ab hominibꝰ. nam in eo ca⸗
ſu dici nõ poteſt conſuetudo que in rarione fundat᷑.
di.i.conſuetudo.ſed coꝛruptela.⁊ ideo radicitꝰ euellẽ
da.di.viij.mala.O/, vidue aliquibus diebus vel eb
domadis in moꝛte viroꝝ maneantdomi in ſignũ tii
ſticie vñ ⁊ miſſam nõ audiunt videt᷑ tolerandum ſi ẽ

de moꝛe patrie. Sed ꝙ maneant integrum annũ vel

per ſex mẽſes.excuſari nõ poſſunt qꝛ magna abuſio
eſt. di. viij. ↄſuetudo. Maria magdalena ⁊ martha
que nobiles erãt ⁊ diuites cum eſſent in domo viſita
te a pluribus ad conſolandũ pꝛo moꝛte germani eo
rum laʒari audito ꝙ ieſus adueniſſʒ ecierunt domũ
vt irent ad eum.vt habetur Joh.xi.⁊ ieſus quidem
tunc moꝛtalis erat. nunc idem ipſe in ſacramento al
taris eſt ⁊ immoꝛtalis. VUnde cuʒ magno affectu ac⸗
cedendum eſt ad ipſum.ſq; audiendo miſſam. Con
iugate que non poſſunt ire ad audienduʒ miſſam ſi⸗
ne magno ſcandalo viroꝛum.quia ſcilʒ habent pꝛe⸗
parare neceſſaria familie ⁊ ſeruitrices nõ habẽt que
talia faciant. vident᷑ excuſari poſſecum in guberna⸗
tione domꝰ familie iura velint eas vt famulas viris

Capitulum

eſſe ſubiectas.xtxiij:qv.noluit.⁊.c.manifeſtũ·lon

dctm ex boc ꝙ aliquantulũ indignent᷑ eis viri.qꝛ nõ ita

bñ pꝛeparant᷑ eis cũ accedunt.debent dimittere. Et
multomagis nõ debent dimittere qñ ex ʒelotipia mo

uent᷑.vel ex cõtemptu diuinoꝝ querẽtes ipſos in ma

licia imitan.ar.xi.q.iij.c.ſi dñs. Debẽt etiã dñi ⁊ pa
rtoni ſic oꝛdinare de famulis ⁊ famulabo ſuis vtau⸗
dire poſſint ⁊ ipſi miſſam. Uñ ⁊ pe.de pal.in.liij. di
cit. ꝙ non excipiuntab h̊ pꝛec ꝓto plus ſerui qᷓ dñr.
Imo ⁊ ſeruꝰ ⁊ ancilla debẽt diebꝰ feſtiuis vacare deo
ſicut ⁊ dñi. Sed opoꝛtet aliquẽ domi remanere de⸗

bent ita puidere eis dñi qð ſalrem audiãt miſſam ſi

poſſunt.nã ⁊ de eis duo ſunt rõnem reddituri ſi fue
rũt ſolliciti pꝛo ſalute eoꝝ. vt dicit amb.łxxxvi.dian
putatis. Parentes autẽ filios ad hoc dẽbent monere
⁊ cũ pueni ſunt etiã quadã vi inducere. Tenent᷑ autẽ
hoĩcs ad hoc pᷣceptũ cum habẽt vſum rõis. ſ̃m pe.
de palu. quod videt᷑ intelligendum qñ ſciũt vel ſcire

pßj ab alijs hoc pꝛeceptũ. Nec enĩ opoꝛtet ſingulo g

auribo inculcari qð publice ſtatutũ eſt. di. xvi· q di
citis.Et lʒ ignoꝛãtia iuris diuini vel naturalis nemi

nẽ excuſet habentẽ vſum rõnis in neceſſarijs ad ſa⸗

lutẽ. tñ ignoꝛatia iuris poſitiui excuſat.qñ pꝛobabi⸗
lis eſt. vt. i. q.iiij.S. fi. Et illi quidẽ qui iuſto impedi⸗

meto audire nõ pñt miſſam.debẽt ſaltem pꝛo aliquo

——

ſpacio in domo vacare oꝛatiõl loco milſe ex cõgruita
te. Introite ̊ oẽs in cõfeſſione poꝛtas eccłie atria ei⸗

id eſt capellas eccłie in ymnis cõſfitemini illi: Nõ enĩ
debẽt accedere ad miſſam vel eccłiam. vt videãt vel
videant᷑ ab amatoꝛibo ſuis.Nã tales non ĩplent pꝛe
ceptũ illud ecclie.ſicut nec etiã illi qui ſtãt ad ſocian
dũ dños als nõ audituri.ſed debet accedere ad oꝛã⸗
dum. ⁊ tũc a ſe remouere debẽt cogitatiões tꝑalium
ad deo vacandũ. Uñ cypꝛianꝰ de conſe.di.i.ait.Qñ
ſtamꝰ ad oꝛationẽ fratres inuigilare ⁊ inſiſtere ad pᷣ⸗

ces toto coꝛde debemꝰ. Cogitatio carnalis tũc ⁊ ſecu

laris hoĩs abſcedat.nec quicq; tũc animꝰ aliud qᷓ id
ſolũ co gitet qð pꝛecat᷑. ⁊ ideo ſacerdos in miſſa ait.
Surſum coꝛda. vt duũ plebs reſpondet.habemꝰ ad
dDſimadmonemur nil aliud q; dñũm cogitare debe⸗
re claudat᷑ cõtra aduerſarium pectꝰ. ?lelſ deo pate⸗
at. hec ille. In ymnis igi?. i.dininis landido inſiſten⸗
tium ⁊ oꝛationibo.Euitari ibi debet ois ſtrexitus et
audiẽtes ſubmiſſe debẽt ſuas oꝛatiões vicerenõ alte
ne perturbẽt mentẽ ſacerdotis.nec eti ſtare añ facie⸗

celebꝛantis. ne ei tediũ faciant,nec curioſe aſpicere qᷓ

dicũt vel faciũt.ſed ponꝰ publicanũ imitari qͥ nec au

debat oculos eâ celũ leuare ſed ꝑcutiebat pett' ſuũ

Vñ ⁊ alb. dicit ꝗin moꝛtali exiſtẽs nõ debet multo
intuitu reſpicere coꝛpus dñi.ſed indignũ ſe nntare
vel in tranſitu videre.⁊ qui pñt ibi manere ge . exi
⁊ diſcapuciati pᷣcipue facta cõſecratione ob reuerẽtiã
xpᷣi. Si ab oĩbus hoc fien conſueuit ⁊ laudabilit᷑ ge
rxæti vices ei in terris.ſ.pape.quaãtomagis ipſi ſũmo
pontifici futuroꝝ bonoꝝ iĩmoꝛtali ⁊ om dñno ⁊ crea⸗

toꝛi ibi realiter exñti. Uñ greg. de cõſe. di. ij. quid ſit

Dicit. Quis fideliũ dubiũ habere põt in ipſa ĩmola⸗
tionis hoꝛa ad ſacerdotis vocẽ celos apiri.in illo ie⸗
ſu xp̃i miſterio angeloꝝ choꝛos adeſſe.ſũma ⁊ yma⸗
ſociari: vnũ ſacramẽtũ ex viſibilibo. ſ,ſpeciebus ⁊ in⸗

XI.

uiſibilib⸗ fieri l. diuinitate T alijs. Cũ maxia reue⸗
rentia ibi aſtare opoꝛtet ⁊ oĩ mentis deuotõe/⁊ vt di
cit augꝰ. Admonendi ſunt ſcolaſtici ne derideant ſa

cerdotes ſi in miſſis vel alijs officijs faciat barbarii

„

mos ⁊ ſoleociſmos ⁊ alios defectꝰ.di.xxxviij.ſedulo
Cauenda eſt ̊ in huiuſmodi oĩno negligẽtia ne con
tingat illud 5 legit. ij. Machab. itij. vbi dicit ꝙ ſa
cerdotes iã nõ circa officia dedui erãt ſed conteptu tẽ

plo ⁊ ſacrificijs neglectis feſtinabant pꝛincipes fieri

paleſtre ⁊ phibitionis iniuſte. Sed ⁊ de cõ le. di. . di
citur. Qui die ſolẽni pᷣtermiſſo eccleſie conuentu. lne
glecris diuinis ad ſpectacula vadit excõicet᷑. Qui vᷣo

deuote aſſiſtit miſſe quã etiã deberent fideles ex ſua

deuotõe quotidie audire cũ pñt licet nõ teneant᷑ mul
ta bona ſpiritualia conſequit᷑. Inter cetera ſpecialis
oꝛatio fit a celebꝛãte pꝛo aſtantib.qnimo mults pe⸗
ricula ⁊ mala euadit. Uñ legit q cũ quadã die ſeſti
ua duo inuenes ſocij erirent ciuitatẽ ſuã vt irent ad
aucupandũ. vnꝰ eoꝝ pꝛius audiuit miſſam alter no.
pꝛoficiſcentibo igit cepit aer ꝑturbari ⁊ minari plu⸗
nias. tonitrus rugire. coꝛuſcationes frequetari. Au⸗

ditaq; eſt vox de celo ab his duobꝰ dicens Peute p2½

cute eum. Ad quã exterriti dũ pꝛoſequerent᷑ iłter ful⸗
P1deſcendẽs interfecit eũ q miſſam iilo mane non
audierat. Quo viſo aliꝰ ꝓ pauoꝛe quaſi amens effe⸗
ctus qͥd ageret ignoꝛans qꝛ iã ad locũ deſtinatũ ap⸗
pꝛopinquabat ſecutꝰ eſt viã ſuam ⁊ iteꝝ audiuit vo
cem dicentẽ. ꝑcute ꝑcute eum. quantü iſte exterricus

fuerit recolens de ſocio ſuo poſt talẽ vocẽ fulgure per

cuſſo quilibet põt ꝑ ſe imaginari.ſed pꝰ hanc vocem
ſuꝑpuenerat alia dicẽs.Ilõ poſſum.qꝛ audiuit hodie

Verbũ caro factũ eſt.ex eo:ſ.qꝛ audierat miſſam.cu⸗

—

ius finis ẽ. Uerbũ caro ſactum eſt.ſᷣm cõmunẽ mo⸗

rem. ⁊ ſic euaſit ic cẽ ullam teribilem
płm.xi.de negligentia circa pᷣdicationẽ.

Egligentia circa atten

tationem pꝛedicationis quod peccatũ ſit
⁊ non paruũ oſtendit au guſtinꝰ dicens.
Mon mihnus reus erit qui verbum der negligeter au
dierit.c;ᷓ qui ſua negligentia coꝛpꝰ xpᷣi in terrã ca de⸗
re permiſerit.i.q.ieinterrogo. JUD
Tlegligentia autẽ cõmitti tripliciter.
Pꝛmo pꝛedicatloni nõ intenddo⸗ V
Scðdo pꝛedicationẽ non audiẽdo. M
Tertio pꝛedicationẽ nõ retinendo vel nõ faciendo.

DQuantum ad pꝛenum.§.I.
offendit qui alſiſtit pꝛedicatiõt ſed mens ꝑ affectum
vel cogitatũ ad alla euagat᷑ Et aliqui quidẽ qui au⸗
diunt verbũ dei deſignatum per ſemẽ LQu. viij Be⸗
men eſt verbum dei:iunt dediti vanitati vel curioſi

tati. ⁊ bi ſunt via.ſcʒ mens eoꝛũ cõculcata cogitatio⸗
nibus vanis ⁊ varijs ſibi ſuccedenti.in quibꝰ ſemen

pꝛedicationis iactatũ conculcatur. 2 dyabolus tollit

de mente eoꝛum. Alij ſunt dediti cupiditati.⁊ hi ſũt
terra ſpinoſa in quibus exoxe ſpine cogitationum.⁊
affectionũ tempoꝛalium ſuffocat ſemen verbi qð ali

quid boni ppoſiti ꝓdut⸗ at. Alij ſunt dediti ſuꝑbie

6

ariditati indeuotionis ⁊ bi ſunt terma petroſa que

—

Citulus II.

nõ habet humoꝛem deuotiõis. in quibꝰ verbũ audi⸗
tum ⁊ ſi videat᷑ operatuʒ fructum adueniente caloꝛe

temprtatiõis vel tnibulatiõis areſcit ⁊ deficit. Sed ia

ctũ ſemen in terrã bonã nõ negligentẽ ſed ſollicitudi
ne cultiuatã ſpinis nimiarũ curarum purgatã. aqͥs
compuoctiõis imigatã. facit fructũ multũ.2 pꝛopter
hoc dicit augꝰ.iiqÿiintenogo,. Querẽdo quid ſit ma
ius.coꝛpꝰ xpᷣi.ſ.in gemmento, an verbũ dei. nõ mi⸗
nus eſſe verbũ der qᷓ; coꝛpꝰ xp̃i.quod veꝝ eſt nõ quo
ad eſſentiam ſʒ qͥ ad efficienciam pᷣm glo.qͥnĩmo ma

lioꝛ fruct ſequit᷑ ex verbo dei pꝛedicato qᷓ coꝛpoꝛe xpᷣi

ſumpto. Nã per ſacramentũ nullus iuſtificat᷑ ſi acce
dit indigne ⁊ incontritꝰ. ſed auget᷑ iniqᷣtas ſua. Sed
obſtinatiſſimi hoĩes audiendo pꝛedicationẽ conuer⸗

tunt᷑. Uñ enĩ gentiles cõuerſi ſunt ad fidẽ niſi ex pꝛe
dicatione.Et pꝛopterea pꝛopt magnũ fructũ qui ſe
quitur opꝰ pꝛedicatõis ſuper ola diuina pꝛiuilegia⸗
tũ.Mam ab alijs diuinis excludunt᷑ plures perſone

4 vt excõicati ⁊ hmõi.Sed pᷣdicationi oẽs pñt intereſ⸗
4 ⸗) . . ſe, hereniciſciſmmaticieſudel. pagani. excoicati. interdi

cti. zoes maleſactoꝛes. de ole: di.it Eps nullũ pꝛohi⸗

nec hereticũ vel iudeũ vſq; ad miſſam cathecumino

rũ.Etqꝛ nõ oĩa omni genere hominũ placẽt. vt dici

k r AD beat ingredi ecchiam ⁊ audire verbũ dei. nec gentileʒ.

tur Ecc̃i. xxxvij.ſicut nec in cibis.ſed qð vni plac; al
ter nauſeã haber, ita in materijs que pᷣdicant᷑ nõ oẽs
materie nec oẽs modi pᷣdicandi equaliter oĩbus pla

cent nec cõueniunt.iõ patienter debet audire verbũ)ñ

.

dei etiã ſi materia vel modꝰ non placet.pꝛopt᷑ quod
dicit Ecci.v.Eſto manſuetꝰad audiendñ verbũ dei
2 Jaco.i. In maſuetudineſi uſcipite inſitũ verbũ qðᷣ
pot ſaluare aĩas veſtras. ⁊ atteto ꝙ pꝛedicatoꝛ xpᷣm
repñtet. debet cũ magna deuotiõe ⁊ reuerentia audi

ri.⁊ ſi vilis contẽptibilis videat᷑penſona.Uñ augꝰ.

Ego.ſ.pꝛedicatoꝛ qͥd ſum niſi cophinꝰ ſeminatoꝛis

„

id eſt xpᷣiipſe dignatꝰẽ in me ponere ſemen qð ſpar

go vobis.nolite reſpicere ad vtilitatẽ cophini ſed no
bilitate ſeminatoꝛis. Et tulliꝰ.õ te moueat dicent

auctas.ſed quicqͥd dicit att endito. Dicit etiã augꝰ.
vtile eſt ſcholaſticis noſce ita pponendas eſſe ſentẽ

tias verbis. ſicut animus pꝛeponit᷑ coꝛpoꝛi:exqͥ fit vt
malle debeat vtilioꝛes qᷓ; diſſertioꝛes audire pᷣmões.

——

di. xxxviij· ſedulo. Cũ magna igit atrentiõe ⁊affectu

audienda ẽ pꝛedicatio ⁊ cũ ſilentio.vñ 2 Nee. viij. di
ci᷑ aures oĩs populi erãt erecte ad libꝝ.ſ. legis dei
2 Luv. ⁊ ↄueniebãt turbe multe ſeex magno deſide
rio vt audixẽt verbũ dei. Et augꝰ.dicit. Cũ quanta
ſollicitudine obſeruamꝰ qñ coꝛpus xpᷣi miniſtrat᷑ vt
nil ex ipſo de manibo noſtris in terrã cadat.tãta ſolli
citudine obſeruemꝰne verbũ dei qð nobis erogatur
dũ aliud aut cogitemꝰ aut loquimur de puro coꝛde
depereat.i/q.i.interrog. .

Muantũ ad ſecunduũ .ꝗ. II.

Simalũ eſt negligenter audire verbũ dei.l, nõ atte/

»

te vacare aut mete retinere.quantomagis nõ audire

pꝛedicationẽ. oiter iſta differenria reperit᷑ inter eos

q audiũt pꝛedicationes ſrequent. ⁊ eos qui negligũt
deſt qui nolũt audire qꝛ nõ audientes eas ſunt bo

mines ferales. ĩmodeſti, diüſis eroꝛibo ſnfecti. Econ
tia frequentates pᷣdicatões ſunt hoies ciuiles mode
ſti fidei ʒelatoꝛes.⁊ merito.qꝛ doctnina ecclic que pꝛe
dicaturẽ tota ciuilis ⁊ 'm phiam mo:alem.⁊ ꝓpterea
dicit de cõſe. di.i. Sacerdote in ecchia verbũ faciente

id eſt pᷣdicante.qui egreſſus de adiutoꝛio fuerit excõ

municek. vbi dicit glo lntelligit qñ hoc facit contẽ
nens eũ vt minꝰ litterarũ.qð ad ſuperbiam ꝑtinet.
⁊ poſſet eſſe moꝛtale ipſeconteptus.nã ex hoc ſolum
quis nõ audiat p:łdicationẽ etiam ex negligentia
q;uis male faciat non tñ pectat moꝛtaliter.nec debet
excõicari ſicut aũt nõ poſſe percipere cibũ coꝛpoꝛaleʒ
eſt ſignũ moꝛtis coꝛpoꝛalis. Ita nõ percipere legedo
vel audiedo verbũ dei quod ẽ abus ale eſt ſignum
moꝛtis aĩe ꝓpterea aitxps iudeis.lõ poteſtis audi⸗
re.ſ. verbũ del. qꝛ ex deo nõ eſtis Joh. viij. Fructꝰ ver
bi dei auditi ſunt.xij.quibo oĩibus pꝛiuantqui non
audiũt pꝛedicationẽ ſed negligũt. Pꝛimꝰ fructus
eſt.qꝛ ẽ generatiuũ diſpoſitiue. Roma. x. Fides ex au
ditu.auditꝰautẽ per verbum dei. Bern. vñ ſcz tanta
lux fidei in toto oꝛbe ⁊ tã ſubita niſi de pꝛedicato ieſu
Samaritana ad aq uas ſignãtes verba dei ꝑ verbũ
dei ad fidem dei cõuerſa,. eſt ⁊ yſaac iacob ⁊ moyſes
ſponſas accepere ad fontes aquaꝝ. Rebeccã ſcʒ ra /
chelem⁊ ſephoꝛã.que deſpõſatio aie cũ deo eſt ꝑ fidẽ
ſm illud Oʒee. ij. Deſpõſabo te mihi in fide. Se⸗
cundus fructꝰ e.qꝛ eſt ſpei augmẽtatiuũ.po. In ver
bũ tuum ſuꝑſperaui.i.ſuꝑ id qð pꝛius vel ſuꝑ alia.
i.plꝰq; alia ſperaui.verba enĩ ſcripture diuine pᷣdica
ta cũ ꝓmittant eterna pᷣmia laboꝛantibo veniã pent
tentibo.adiutoꝛiũ inuocantibo mẽtẽ ſubleuãt ad ſpeʒ
de deo. Et lʒ verba dei lecta etiã moueant. alit tamẽ
⁊ efficaciꝰpꝛedicata. Nã vt dicit hiero.ad paulinum
DHabet neſcio quid latẽtis energie viue vocis actꝰ vt
de oꝛe magiſtn in aures diſcipuli plata foꝛtiꝰ ſonat.
erniꝰ fructꝰ eſt.qꝛ eſt feruoꝛis excitatiuũ. Hiere.

xxiij. Nõne verba mea ſunt quaſi ignis.ſ.coꝛ feruoꝛe
calefaciens. ⁊ Pꝛouerb. xxx. Sĩs ſermo dei ignitꝰ cli

peus eſt oĩbus ſperantibo in ſe. hoc experti ſunt diſci
puli eütes in emaus dicentes: lõne coꝛ noſtrum ar
dens erat in nobis dũ loqueret᷑ nobis in via.ſ.leſus
⁊ apiret ſcpturas. Quartꝰ fruetꝰ eſt bonoꝝ operũ

multiplicatiuũ. Mã vt ðꝛ Macth,. xiij. Semẽ ẽ ver⸗

—

bũ dei qð cadens in terrã bonam fecit fructũ.aliud
xxx.aliud.lx.aliud centeſimũ ⁊ ſignificat veritatẽ me
riti bonoꝝ.que fiũt per verbũ dei a cõiugatis vidu⸗
is vel virginibo. Quintꝰ fructꝰeſt.qꝛ eſt vitioꝛum
purgatiuũ ſeu ab eis eductiuũ. Unde dicit centurio
chriſto. Dic verbo ⁊ ſanabitpuer me?ꝰ.Math. xviij.
2 Sapieñ/xvi. Sermo tuꝰ domine ſanat omnia.ſcʒ
vlcera anime. Unde chꝛiſtus Joh.xv. Jam vos mũ
di eſtis pꝛopter ſermonẽ quem locutꝰ ſum vobis.in⸗
q;tum.ſ.inducit pꝛedicatio ad contritionem. In bhu
ius figuram legit . g hieremias fuit eductus de lacu
pꝛofundo luti adiutus ruderibus.ſcilʒ ſunibꝰ ⁊ pan
nis veteribus adiunctis,ne funes quibus ligat? te⸗
nebatur nimis coꝛroderent carnem. Hiere. xxxviij.ſi
gnificat hiere. peccatoꝛem qui eſt in lacu ꝓfundo fe⸗

cis peccatoꝝ.ſed inde educit᷑ ꝑ pᷣdicatoꝛes ᷣbis diui

„

nis panim continentibo dums ſnias pꝛeceptoꝛum.

gui
llaf
lb
7N
lieſt
denn
rey⸗
ctue
aud

deb
nerl.
lecleſ
udle
giſen

n
. gutpe
ween

Rd⸗

rceni
nocne

AGIn

ien
nadche⸗
pore
kelegit⸗
Baude
e
guimm

an
Gguunt
alet
yeri
vofſes
ng
Naid
iyu
ie
in
un
n
.
n
femor
i
inrd
mng
iiß⸗
liſce
aud
T
8
vr
nun⸗
140
ni
gin
el
i
Gin
e

HS

— —,

Capitulum

que ſenſitiuam coꝛrodunt.⁊ hec ſunt funes ptim
exempla patrũ. ⁊ iſta cõfoꝛtant ⁊ liniũt rigoꝛeʒ vt
facilius educat᷑ de peccato.in ꝓlogo glo.continui

ſuꝑ pẽ. Serxtus fructus eſt qꝛ eſt ad gam ſpiri
tuſſancti cupioſe recipiendã pᷣpatiuũ. Uñ ðꝛ Act.
x. ꝙ adhuc loquẽte Petro.id eſt pᷣſicante familie
coꝛnelij.centurionis cecidit ſpũſſctũs ſuꝑ omnes
qui audiebãt verbu. Septimus fructus eſt. qꝛ
verbũ dei eſt roboꝛatiuũ.ſ.in in tribulationib ne
q deficiat in eis po. Clerbo dñi celi firmati ſũt.i
roboꝛati, Et in figurã huiꝰxpᷣus noluit dimittere
turbas ieiunas ad domũ redire ne deficerẽt ivia.

Mar. viij. Et helias in foꝛtitudie panis ſubcine

ricij.i.verbũ dei ambulauit vſq; ad montẽ dei. iij

Reg. xix. Octauus fructus eſt qꝛ eſt vite ſpual
ſematiuũ. Heut. vl. Math.uij. Nõ in ſolo pa

ne viuit homo.ſed in omniverbo qð ꝓcedit de oꝛe
dei Et iob.vi.Uerba q ego loquoꝛvobis ſpũs ⁊ vt
ta ſunt.i.ſpſałr intellecta viuificabũt vos.iſ.ſpiri
tualiter. Nam vt dicit aplus.ij.Coꝝ.iij.· Cittera
occidit. ſpũs aũtviuificat. Hinc eſt ꝙ iudei legen

tes ⁊ audiẽtes frequẽter in ſinagogis nõ viuiſicã

tur ſpũaliter.qꝛ ſᷣm lrãz intelligũt nõ ſᷣm ſpiritũ.
Nonus fructns eſt. qꝛ eſt in temptatõibo defen
ſiuũ. Uñ apłus.Gladiuũ ſpũs ſumẽtes qð eſt vbũ
dei.ad Eph.vi.⁊ ad heb.uij. Uiuus eſt ſermo dei
⁊ penetrabilioꝛ omni gladio ancipiti ꝑtingẽs vſq;
ad diuiſionẽ anĩe ⁊ ſpũs.hoc gladio verbi dei xps
vſus eſt in temptationibo ſuis in deſerto ⁊ ipe de /
iecit demonẽ ⁊ vicit. In cuius figurã Dauid trib
lapidibs de fluuio ſumptis interfecit Goliach gi⸗
gantẽ.i. Re. xvij. Decimꝰ? fructns eſt qꝛ eſt igno
rantie ⁊ erroꝛum expulſiuũ ſuꝑ omes doctrinas.
quinimo alie doctrine aliqñ deficiunta veritate.
bec autẽ veriſſima ſemꝑ inuenit᷑ pſał. Cucerna pe
dib meis vᷣbũ tuũ. Et Seuerinus papa. Sicuc
ſtellas celi nõ extinguit nox ita mẽtes fideliũ inhe
rentes ſacre ſcripture ſirmamẽto nõ obſcurat mi
dana iniquitas.di.xxxviij. Undecimus fruccꝰ
eſt. qꝛ eſt cogitationũ ſuꝑfluaꝝ ⁊ affeccionũ ↄpᷣſſi⸗
uũ vñ in Ean.uij.c.ðꝛ Sicut vita coccinea labia
tua ſponſa ⁊ eloquiũ tuũ dulce. Uita retinʒ capil
los defluẽtes ne cooꝑiant faciẽ.⁊ ꝓptea labia ſpon

ſe.i ſermo ſcripture aſſimilatvitte.qꝛ cogitatiões

⁊ affectiões ſuꝑfluas mẽtis repmit ne faciẽ ↄtem

platiõis obnubilent. Duodecimus fructus eſt.

quia eſt cõſolatiuũ ſeu dulcoꝛatinũ.psð.Quã dul/⸗
cia fauciba meis eloquia tua ſuꝑ mel oꝛi meo. ¶ ñ
⁊ liber in quo erãt ſcripte lamentatiões.carmen.
⁊ ve id eſt lamentationes penitentiũ carmen leti

cie ſuꝑne patric.⁊ ve eterne damnatõis.datus ad
deuoꝛandũ eʒech.in viſione.pꝛius fecit amarica⸗

re ventrẽ ſuũ.i.ſenſitiuã in pꝛincipio.ſed poſtea fa
ctus eſt dulcis vt mel in oꝛe ſuo. Demũ. Beati qͥ
audiunt verbũ dei ⁊ cuſtodiũt illud.
Duantũ ad tertium F.II
Debet autẽ yerbũ auditũ ruminari ⁊ mente reti⸗
neri. ſiẽ legiĩ de bea. Nicolao. ꝙ cuʒ eſſet puer ad

eccleſiã accedẽs ſacra pectoꝛi ↄdebat mãdata qͥ.ſ.

audiebat ⁊ hoc modo intelligo Ceciliã virginẽ ſa

crã ſemꝑ euãgeliũ in pectoꝛe poꝛtaſſe vc ðꝛ in legz

da ſua.ſ. cʒ meditando verba dei audita in pdica 1
tione.Et de beatiſſuma vᷣgine matre dni dici? Ci
ce.ij. Maria ↄſeruabat omnia verba hec cõſerec

in coꝛde ſuo. lam anial qð nõ rummabat in lege

veteri hẽbat᷑ imũdũ. Nõ ruminare ẽ ñ rememor.
re ñ meditari audita vel lecta. Un Gre.in omel.
Eterne moꝛtis iudiciũ foꝛmidate frẽs ſi verbũ vi
te audientes in vẽtre memoꝛie nõ retinetis.Exc/⸗
plũ de eo qͥ cibũ ſumptũ nõ retinet in ſtomache.

Frequẽs meditatio iuuat memoꝛiã ſᷣm phm.Ci

ergo aliqͥs nõ mẽte retinet qꝛ nũqᷓ; recogitat ſuꝑ
auditis.qð elabitur e mẽte nõ mirũ.qꝛ negligen⸗
tia ſua eſt cauſa.Demũ audita debent executioni
mandari.qꝛ vt ðꝛ Lu.xi. Beati.qͥ audiũt verbuʒ
dei ⁊ cuſtodiũt illud. Qui eniĩ auditoꝛ eſt verbi⁊ ñ
factoꝛ.vt ðꝛ Jac.i. Nic comꝑabit᷑ viro ↄſideranti
vultũ natiuitatis ſue in ſpeculo Cõſiderauit emʒ
⁊ abijt et ſtatim oblitus ẽ q̃lis fuerit.Sic in vbo

audito vt in ſpeculo videt qͥs maculas peccatoꝝ·

ſuoꝝ.ſʒ ſi ñ oꝑat᷑ ad remouendũ maclas pctõꝛũ
ſuoꝝ ⁊ ſe rectificandũ nihil eipdeſt.qnimmo ad

maius iudiciñ ſibi imputat᷑qꝛ vt ðꝛ Lu.xij. Qui

ſcit volũtatem dñi dei ſui ⁊ nõ facit.digne vapu
labit plagis multis.hinc ⁊ Nicoł.papa. ſicut nõ
leue crimẽ incũbit pontificalib ſiluiſſe qð ↄgru⸗/
it.Ita his qð abſit nõ mediocre ꝑiculũ ẽ qͥ cumde
beant parere deſpiciũt.di.xliij.diſpẽſatio.Nec ex
hoc qͥs vitet audire pᷣdicationeſ putãs ſe cxcuſatũ
veliminus ſibi imputari ad penã ſi offendat ex igᷓ
rantia qꝛ talis multoguiꝰ puniet᷑. Pꝛimo quideæ
ignoꝛãtia cũ affectata ſit in nullo excuſabit. Se
cũdo qꝛ de ipᷣa ignoꝛantia affectata vt de ſpeciali
peccato pnniet᷑. Qð aũt audiẽtes pᷣdicatiões ⁊ nõ
faciẽtes.guiter puniant᷑ patet exemplo notabili.

Legitur eni ꝙ cũ quadã vice quidã magnus pᷣdi

catoꝛ deberet certa die aſſigta ſermonẽ facere ad
wvlm ipᷣa die ſtatujta infirmatus eſt guiter.ꝓpłus
aũt venit ad ercteam cuiuſdã oꝛdinis cuinſ erat
ille frater copioſiſſime ad audiendũ.pꝛioꝛ aũt illi
us cõuentus multũ anxiebat᷑ ſuꝑ tali defectu pᷣdi
cationis ꝓpter infirmitatẽ illius pᷣdicatoꝛis.⁊cũ
ꝑ cõuentũ diſcurreret cogitãdo qͥd agendũ eẽt.ec
ce ſubito venit ad poꝛtã cõuentus quidã notabił
frater oꝛdinis in aparẽtia.ſed diabolus latens i

elſentia tanq; hoſpes ⁊ petit pꝛioꝛẽ.ducit᷑ad ipᷣm

⁊ pꝰ ſalutationẽ ↄſuctã reſpic᷑.ille ſimulatꝰboſpi⸗
tes po rei ſacie ⁊ dic.pat pijſſime vt ꝑpendo vos
debetis eſſe amaricatus ſuꝑ aliqͥ negocio.nõ mi⸗
roꝛ qꝛ hoc ſepe cõſueuit ↄtingere platis ꝓpter vari
os duroſ caſus Sed qͥd oꝑtet hr̃e bonã patientiãõ
Neceſſe eſt vt dicit euãgeliũ vt veniant ſcandala.
cõpatioꝛ vobis.ſi placeren vobᷣ mihi reſerare ma⸗
teriã veſtre anguſtie libenter ſi poſſem in aliqvos
vellem iuuare. Rñdit poꝛ. Reuera eſt ita qꝛ mul⸗
tam triſticià habeo.⁊ vix poſſem deponere. ⁊ cam
vobis explano declaras defectũ pᷣdicatiõis fiẽede
TLüc ille.ſ.diabolus bone pater cõfidatis in dño

deo qui non deficiet vobis.ego ſpero in deo qð ip

ſe ſuꝓplebit ꝑ me defectũ iſtũ.ita ꝙ auditoꝛes re⸗
manebũt cõſolati.Scitis qꝛ omia noua placẽt.?
ego iam ſatis ſtudui ⁊ habui bonam pꝛacticã i ar
te hac Sitis pꝛioꝛ cariſſime b. ne ſpei qꝛ iſta vice
non habebitis cõfuſionem.ſecd honoꝛem veſtrum
Ti

Citulus IX

faciatis vt poſſim intrare libꝛariam vidẽdo ali⸗
quos libꝛos cito inueniã qð mihi erat᷑ neceſſariũ
ita qð nõ oꝑtet vt faciatis tardare pulſatiõem cã
pane vr̃e vltra ſolitũ.cui poꝛ.reſtioꝛ mgr̃ reuerẽ⸗/
de qꝛ a magna amaritudine ſubleuaſtis me.libꝛa
riam intrare poteſtis ad placicũ. Intrat frat᷑ dia⸗

loolus libꝛariã.⁊ vt det fidẽ hoſpiti interrogat de
aliquibo ſolẽnioꝛib vt ſum.b.tho.cũ ſcriptj ⁊ o /

pere Alberti magni ⁊ hmõi.⁊illis ſibi oñſis reuol

uit libꝛos hincinde. Facit inſinuari poꝛi qð om,
nia hʒ in ꝓmpto dicẽda.vñ faciat facere ſigunũ ad

coõuocandũ ꝓpłm. Quo facto ⁊ pplo innumerabili
cõgregato aſcẽdit frater diabolus ambonẽ. Ad/

nenerat aũt tũcad pᷣdicatiõem quidã vir ſanctuſ

qui vidẽs aſcendere ũllũ pulpitũ ⁊ cognoſcẽs dia
bolũ foꝛe obſtupeſcit.nil tamen alicui dicit ſed ex
pectat finem videre.epit frater diabolus pᷣdica

re de bonis ꝑadiſi.de penis inferni.de peccatis ?⁊

miſerijs mũ di ꝓpter q ⁊ illa ꝑdunt᷑ ⁊ iſferna ſequũ

tur.et cũ tanta efficacia ⁊ ronibo qð ↄmouit ad la

crimas ↄpunctionis finita pᷣdicatione deſcendẽ⸗

ti illi occurrit ſanctus vir ⁊ vocãs eũ ad ꝑteʒ ex ꝑ

re dei inqᷣt.O miſer ⁊ deceptoꝛ hoĩm te agnoſco q̊

mõ pᷣſumpſiſti tm̃ officiũ xpᷣi ⁊ apbloꝝ vſurpare.et

ſi ſpecialem cãm neſciã.ſcio tñ niſi ob malã inten
tiõem nõ egiſti. Uñ adiuro te ꝑ deũ viuũ vt dicaſ

cãm mihi huius oꝑis.tũc frater diabolus ait.ad

iuratus tacere nõ poſſum cãm ꝓpter quò aſſump⸗
ta vtvides ſpecie fratris ⁊ pᷣdicatoꝛis ppło pᷣdica⸗
uie eſt iſta. Ecce audiſti q̊t ⁊ q;ta bona dixi de glo⸗

ria padiſi ⁊ pena inferni ⁊ peccatis hoꝝ ꝓploꝝ?vi
diſti ad qᷓ;tũ luctũ ꝓmoti ſunt ſcio moꝛes eoꝛuʒ ?⁊·

paꝝ tꝑis tranſibit ⁊ obliti oim verboꝝ nil faciẽt
de his q poſuerãt ſe agere ⁊ inde oia vba audita

erũt eis ad maius iudicũ.qͥ dicto euanuit.

(NEg ligentia in diuinis

officijs ↄmittit ſeu cononicis tama cle/
ricis officiãtibo qᷓ; a ppłis audientibus
Nam ꝛ⁊ üli vel omittũt vel male dicũt cas.⁊ iſtivł

nõ aſſiſtũt.vel aliqn ſuis vanitatibo impediũt.ſ,ʒ3

cõtra pᷣmos ðꝛ Hiere.xlviij. Maledictus omis

qui facit opus dei negligẽter. opus dei dicit bea⸗
tus bñdictus in regula.eſt officiũ ſeu opus qð fit
in laudando deũ in hoꝛis canonicis. (õtra ſecũ
dos.ſ.laicos ðꝛ deoſe.di.iij.Irreligioſa ↄſuetudo
eſt quã vulgus ꝑ ſanctoꝝ ſolenitates agere cõſue⸗
uit. ppli eni qui debẽt ad diuina officia attendere

ſaltationibo turpibs inuigilãt. Q(atica nõ ſolũ ma
la canentes ſed etiã religioſoꝝ officia ꝑſtrepũt.de
bet ̊ negligẽtia euitari ab vtriſq;.vt ⁊ illi deuote
audiant.ſaltim dieb feſtiuis.⁊ iſti deuote dicãt
diuinas laudes vt ꝓpłus ad deuotiõem excitetur
⁊ hmõi hoꝛis cõgruit illð põ.Septies in die lau

dem dixi tibi.ſ.o deus ſuꝑ iudicia iuſtificationis

tue.vbi tria notantur.
Pumo hoꝛarum ſufficientia debita.ibi. Septi⸗
es in die. èM
Secundo laudantium intentio recta.ibi.laudẽ
vixi iddiͤ. .
Terrio ipoꝝ ca a motiua.ibi.ſuꝑ iudicia iuſti⸗

—
-e-ee
. –

ficationis tue.

Quantum nd pꝛimum F.

Sufficientia patet ex numero ſeptenario dũ dici

tur Septies in die. Nam ſeptem ſunt hoꝛe cano⸗
nice inſtitute ab eccia dici in die. Et ſi intelligat

de die naturali.xxuij.hoꝛaꝝ.tunc cõputan? ppna
lintelligat᷑ de diear
tificiali qua ſcʒ ſol eſt ſuꝑ emiſperiũ nr̃jm tũc lau⸗
des habent p vna hoꝛa diuiſiʒ a matutinis ⁊ erit
pma ⁊ debebit dici in guroꝛa.Et de matutinisd

hoꝛa matutine cũ laudib-.

cit idem.ps.alubi. Media nocte ſurgebaʒ ad cõ

dicat᷑ diurnũ officiũ pariter ⁊ nocturnũ.ꝓpter qð

quicunq; omittit aliquã ex hoꝛis canonicis etiã

laudes mere ex negligẽtia peccat moꝛtaliter ſi eſt
oꝛdinatus in ſacris.vel bñficiatus q;tũcunq; te
nuiter ſcõm omnes.⁊ etiã religioſus ꝓfeſſus.ſᷣm

Pe. de palł.in.uij. Iſta tñ materia qꝛ in.iij.parte

titu.xiij.tractatur diffuſe ibi vide.hic aũt ponent᷑

quedam ibi omiſſa.Cauenda eſt ̊ negligentia in
bmõi hoꝛis ꝑſoluẽdis. Uñ ðᷣꝛ de ↄſc.di.il.c.cleri ⸗

cus.qð cdlerici ab officio declinãtes vel negligen⸗
tiuſagentes ab ipᷣo officio remoueant᷑ In figuraʒ

hbuius legitur Leuiti.xvi. Aaron tollet᷑ de ſangui

ne vituli ⁊ aſꝑget digito ſepties cõtra ꝓpiciatoꝛiũ

ad oꝛientẽ.Aaron qͥ mnterptatur mons foꝛtitudi

nis pmus ſacerdos ſignificat quemliber applica⸗

tum ad diuina officia vt clerici ⁊ religioſi.xij.q.i.
duo ſunt.qui debet eſſe foꝛtis ⁊ cõſtans ad diuia

officia exoluenda ⁊ ſacramẽea miniſtrãda non te

vituli qui xpᷣm paſſum ſignificat. debet ſepties aſ
pergere z ꝓpiciatoꝛiũ.i.ꝑ ſeptem hoꝛaꝝ canonica
rum ꝑſolutiõem paſſionẽ xpᷣi in qua ſangnis effu

ſus eſt recolere in cõſpectu diuine maieſtat vt de
us ꝓpicietur ꝓplo.ſunt⁊ ipᷣe hoꝛe q̃ſi ſeptem tube

——

quibo angeli canebãt.ſᷣm Johᷣ.in apoc. Signan;
ter aũt dicit Septies in die vt notetur nõ ſolũ di
es tꝑis ſed ⁊ dies gratie radioſe. Debet autẽ co⸗

nari ꝑſoluens hoꝛas eſſe in ſtatu gtie vt mag ſit

„7 „ .

goꝛius Quomõ oꝛationis clipeo ppylm tuet᷑ qͥ iacu

lis hoſtiũ ſeſe feriendũ exponit i.qi.fertur.Nota
tamen ꝙ q;tũ cunq; ſit obſtinatus ꝑſoluere debet
hoꝛas. ⁊ ſatiſfaciat pᷣcepto eccie dicendo debite.?

malicia eius nõ impedit fructũ oꝛationis ad ppłʒ
qꝛ hoc nõ agit vt puata ꝑſona.ſed vt miſter eccie.
qui ſo immaculata ⁊ grata eſt deo.Et qͥ ꝑ aliũ fa⸗
cit ꝓinde eſt ac ꝑ ſe agere videatur.et de reg.iu. li.

vi. vñ acceptat᷑ officiũ eiꝰnõ vt ab eo.ſed ab cccle⸗

—

ſia cuiꝰẽ miſter dictũ deo.nec excõicatꝰ nec diſpo
ſitus deobligatur ab hoꝛis dicẽdis ne cõmodum
repoꝛtet ex malo ſuo.

OQuantum ad ſecundun.

— —

⁊ in decretali.dolẽtes.er de cele.miſ.pᷣcipitur. vt

dio victus ⁊ negligẽtia. cui deus poꝛtio eſſe deʒ
cũ partem nõ habeat cum reliqs tribubus iſraal
Hicec digito.i: inſtinctu ſpirituſſancti ſanguinem

deo gratũ ſacrificiũ laudis.qꝛ vt dicitSalomon
Nõ eſt ſpecioſa laus in oꝛe peccatoꝛis.Uñ Oꝛmii
da papa. Emendatioꝛcm èſſe ↄuenit ꝓplło queʒ ne
ceſie eſt oꝛare ꝓ pło. diſt.lxi.in ſacerdotibꝰ.⁊ gre/

— — – — — —

— e—

eano
lig
lenn
edieer
clu
81ee
tniod
6

Nern5

is ai
rſick
nt
ſisfn

/

e

honen⸗

Nan

Cn⸗
;

no.
wd
W
ice
a
e
al

nscfl
rd

m e

„

N

en

Genun

6oan.
engt

,

Capitulum xXII

ſq rectam intentionem laudantiũ deũ nota?ĩ cuz

diciĩ. Laudẽ dixi tibi.i.ad taũ honoꝛeʒ nõ adlau
dem humanam.Debet g̊ officiũ legenſ vel cãtans
obſeruare illud ꝓpõ. Per ſingulos dies bñdicã ti⸗
bi.⁊ laudabo nomẽ tuũ in feculũ ⁊ in ſeculũ ſecu/⸗
li. Seculũ ſeculi eſt ſeculũ futurũ.ſ.vite btẽ.vbi

cõtinue laudat᷑ deus nũc mente.poſt reſurrectio⸗

nem coꝛpoꝝ etiã oꝛe. Uñ Apoc.xix.ðꝛ. Laudẽ di
cite deo noſtro oẽs ſancti eius qͥ timetis deũ pu⸗
ſilli ?ẽ magni Ad iſtud &̊ ſeculũ ſeculi qð ſcʒ ſequi?

ad pñs ſeculũ nõ ꝑuenit niſi qui in hoc ſeculo lau

dat deũ pura mente.Nõ ergo qratur ibi homini⸗/
bus placere ſed deo vt dicere valeat vere. Laudẽ
dixi tibi nõ mũdo.Dicit eni Gre.qð fit plcrũq; vt
dum blanda vox ꝗritur.ſ.in dicendo officiũ con⸗
grua vita negligat᷑. ⁊ deũ moꝛib ſtimula t dũ ꝓpłʒ
vocibo delectat.diſt.xcij.c.in ſancta. Et in vitis
fratrũ legit᷑ quidam fratres detinebant᷑ in pur/⸗
gatoꝛio ꝓpter vanam glam habitã in officio diui⸗
no. Licet aũt deus intucatur coꝛ.nec voce egeat
noſtra tñ cõgruentiſſime oꝛdinatũ eſt ꝑ eccleſiam
vt hoꝛe dicant᷑ oꝛe ⁊ voce humana deus laudet᷑ in
officijs. Rõem huius aſſignat h.Tho.ij.ij.q.xci.
arti.i.dicens.Uerbis alia rõne vtimur ad deum
et alia rõne ad homines. Ad hoĩies eni vtimurver
bis vt cõceptum noſtre mẽtis quem aliter ſcire ñ
poſſent verb expꝛimamꝰ.⁊ iõ laude oꝛis ad homi

nes vtimur vt vel ei vel alijs innoteſcat ꝙ bonaʒ
de eo laudato opinionem hẽamꝰ vt ꝑhoc ipᷣm eũ

qui laudat᷑ ad melioꝛa puocemus ⁊ alios apð q̊s
laudat᷑ in bonam opinionem ⁊ reuerentiã ⁊ imi⸗
tatiõem eius inducamus.Sed ad deumverbᷣvti
mur nõ vt ei ↄceptus noſtros manifeſtemus cuʒ
ſit inſpectoꝛ coꝛdiũ.ſed vt noſmetipᷣos ⁊ alios au
dientes ad eius reuerentiam inducamus. ⁊ iõ eſt
neceſſaria laus oꝛis.non quidem ꝓpter deũ ſed p/⸗
pter ipᷣm laudantem cuius affectus excitał in deũ
ex laude ipᷣiuſ.ſᷣm illud ps.Sacrificiũ laudis ho

noꝛificabit me.⁊ illic icer quo oſtendam ſalutare

dei.Et inq;tum hõ ꝑ diuinam laudem affectua⸗
ſcendit in deũ intm̃ ꝑ hoc retrahit᷑ ab his q̃ ſunt
deũ ᷣm illud Eſa.xlviij. Laude mea infrenabo te
ne intereas.ꝓficit ei laus oꝛis ad hoc vt etiã ꝓpłs
audiens ꝓuocet᷑ in deũ ſᷣm illud pẽ. Semꝑ laus
eius in oꝛe meo.Et ſubditur.Audient maniueti⁊
letent᷑. magnificate dñũm mecũ.Qð aũt dicit phᷣus
ꝙ optimoꝝ nõ eſt laus.ſed maius aliqͥd ⁊melius
Vñ cũ deus ſit optimus nõ videt᷑ laudandꝰ. Ad
ð facit illud Ecci.xluij.Deus eſt maioꝛ omi lau/
e. Rñndit tho.vbi.S.qꝙ loquẽdo de deo q;tum ad
eſſentiam eius cũ ſit incõpꝛehẽſibilis ⁊ ineffabił
maioꝛ eſt omni laude.⁊ ſᷣm hãc cõſideratiõem nõ
debetur ei laus ſed magis. ſ.reuerẽtia.⁊ latrie ho
noꝛ.vñ in pſal.hiero.Le decet laus deus qᷓ;tũ ad
pꝛimũ.⁊ tibi reddetur votũ qᷓ;tũ ad ſecundũ.Sʒ
loquẽdo de deo alio mõ.i.ſᷣm effectus eius qͥ ĩ no
ſtram vtilitatẽ oꝛdinãt᷑.ſᷣm h̊ debet᷑ laus deo. vñ
dicit᷑ Eſa.lxiij. Miſerationũ dñi recoꝛdaboꝛ lau
dem dñi ſuꝑ omuia q̃ reddidit nobis dñs.ſ.tribu

am. Debemus &in hoꝛis deũ laudare.⁊ hec apud

nos ðꝛ laus non illa que eſt coꝛdis.vñ nõ ſuffice⸗
ret dicere hoꝛas mente nec ſatiſfaceret pᷣcepto ec⸗

cleſie niſi oꝛe erdmant᷑ Et cum pꝛiuatim dicit G

tũcũq; ſubmiſſe dicit.ſufficit dumõ oꝛetenꝰdicat

Duantum ad tertiu gF. I
ſcʒ cauſam motiuam laudationis dei notat᷑ h cuz
dicitur Sugꝑ iud icia iuſticie tue.i.diſpẽſationes
quibo iuſticia vteris.Et pᷣma ⁊ generalis iuſticia
fuit qua mũdũ redimens incarnatus ⁊ paſſus ẽ
ꝓ nobis ⁊ vt dicit Aug.qð inducit mgr̃ ſen.in.iij
li.Cum poſſet deus genus humanũ potẽtia abſo
luta liberare de manibo diaboli noluit ꝑ potẽtiã

ſed ꝑ iuſticiã liberare.vt imitemur eũ in iuſticia.
nõ potentia.Ecce iuſticia.Cum ſuꝑ genus huma
nũ diabolus ſibi dominiũ tyꝛannicu acqᷣſiuiſſet.
qꝛ volũtarie ſe ei ſubiecit deo rebellando ſuſcepit
in ſe cam noſtram. Chꝛiſtus habens in ſe noſtraʒ

naturam ⁊ nõ culpã.⁊ qꝛ diabolus ignoꝛans ipʒ

deum eſſe intulitpenam moꝛtis inſtigando iude⸗
os ad moꝛtem eius qui non erat debitoꝛ moꝛtis.
dignũ ⁊ iuſtũ fuit vt amitteret dominiũ ſuꝑ ho⸗
minem exquo innõcenti intulit moꝛtẽ.ecce iuſti⸗
cia.Debitoꝛ erat homo deo ꝓ peccato tm̃ erat de⸗
bitũ vt nullus purus hõ ſoluerepoſſet.ſed vnige

nitus dei factus homo in hũanitate ſuſcepta cu/

ius ois actio erat infinitivaloꝛis ad placandum
deũ ſuſcepit penam qᷓ̃ſi infinitam vñ dic ꝑ pſal.
Doloꝛes iferni circũdeder̃t me.⁊ ſicꝑ paſũſonẽ ſo⸗
lutum eſt debitũ ñ Gre. Quip nobis eterno pa
tri ade debitũ ſoluit.⁊ vereris cautõem piaculiꝓ
cruoꝛe deterſit.⁊ ꝑ hoc nos iuſticiam exercẽdo de
manibo diaboli liberauit.Et qꝛ ipᷣa paſſio xpᷣi in
ſeptem tꝑib hoꝛaꝝ canonicoꝝ expleta fuit diuer
ſis hoꝛis diuerſa ſuſtinens.vtʒ ex off cio ꝑuo cru
cis ob reuerentiã paſſionis.inſtitutũ fuit vt illis
hoꝛis laudetur deꝰ ad gratias agendũ de ſua paſ
ſione.Septies ergo ⁊c̃. Recoꝛdare ꝗᷓ frater pie in
quit Bern.ſeptem vicib indie paſſonis domini
cũ.ſ.accedas ad laudandũ deũ in hoꝛis canonic

ſuꝑ iudicia iuſticie eius.i.ſuꝑ oĩa oꝑa quib iuſti

ciam exercuit cõtra diabolũ.Debent ꝗ̊ᷓ deuote di
ci ⁊ cũ attentione.vt hr et de cele.miſ.c.dolentes.
in fi. Sed vtrũ ipᷣa atctentio ſit in pᷣcepto ſunt opi
niones varie.aliqͥ teneut ꝙ ſic.alij ꝙ non.alij me
dio modo.ſ.ꝙ ſit neceſſaria intentio virtualis ⁊ſi
nõ actualis Declarationem hoꝝ habes in.iij.ꝑte
titu.xiij.c.de hoꝛis. Et ſciendũ ꝙ ſeptem negli
gentic cõmittunt᷑ in officio diuino dicendo Et p⸗
ma eſt qñ nõ ðꝛ ꝓpriũ ⁊ oꝛdinatũ officiũ eccie ſue
vel religionis ſue.ſedad placitũ dicẽ nũc vno mõ.

nũcalio.⁊ de feria non facit q occurrit cã abbꝛe
uiationis.ſed facit de ſanctis vel etiam dicẽs offi

cium eccie ſue qꝛ nõ vult querere bꝛeuiariũ dicit
vnam antiphonã vel capitulũ vel oꝛationem pꝛo
alia.nõ eſt hoc abſq; graui peccato.ſecus ſi facerʒ
ex im pocentia ꝓpter defectũ libri vel viſus. ⁊ hu⸗
iuſmodi. Item cũ dicit᷑ curſim ⁊ cõfuſe vt vnꝰnon

expectet aliũ in finiendo verſum. vel ita velociter
ꝙipe vel alius audiens nõ poteſt ꝑciꝑe ſenſuʒ ver

boꝝ ui dici poteſt.ediſcere nob ꝑabolam qꝛ ꝑa⸗

bolice loqui videtur vel hebꝛaice.Ecõtra legitur

de Eſdra ſcriba.ꝙ legit coꝛam omni ꝓplo dutin/
cte ⁊ aperte ad intelligendũ.Et dicit Inno. ꝙnõ
In 2

2

de ſunt hoꝛe.nam ipᷣaꝝ pꝑſ. olutio ſeruitus dicitur

4

peccat qui in diuinis officijs aſſiſtens ſilud qð di/
cit nõ intelligit dũmõ alias coꝛ ad deum habeat
⁊ illi pſallat.Si quis ergo lectiõem vel aliud qð
in choꝛo legitur nõ intelligat ꝓpter legentis inep
titudinem non peccat dũmõ conetur intelligere
ſaltem verba. Sed ſi ꝓpter mentis ceuagatõem nõ
intelligit que dicit vel audit nõ eſt abſq; culpa ne
gligẽtie aliqua. Secunda negligẽtia eſt qñ dicũ
tur hoꝛe ſincopando dimittẽdo.i.vel verba ł ver⸗
ſus vel ſillabas. Integre eni ⁊ complete ꝑſoluen

in ſeruitio aũt alicui debito debet quilibet eſſe fi⸗
delis.vt nec apicem vel iotam pᷣtereat ſed integre

ſine fraude debitũ ꝑſoluat Si quis deberet qtti⸗/

die ꝑſoluere alteri ſeptẽ marchas.certe ſi aliqsde
narios quottidie ſubtraheret nõ ſatiſſaceret credi
toꝛi.ſic infideliter agit qui in officijs ſincopat qð
rephenditur in dicto capitulo.Dolentes. de cele.
miſ.Exemplũ de illo ſancto patre qui vidit dia⸗
bolum in choꝛo cuiuſdã monaſterij mancre cum
fratres dicerẽt officiũ ⁊ mittere ſepe in ſacco quẽ
ſecum ferebat ⁊ interrogatus a patre qͥd intromit
teret Rñdit ꝙ verba ⁊ ſillabas qs illi dimittebãt
de officio in futuro iudicio ea pᷣſentaturus ad pu
nitiõem negligentie eoꝝ. Ubi aduertendũ ꝙꝙ ſiqᷣſ

ex aliqua cauſa ronabili vt qꝛ oꝑtet rñdere alicui

vel inuenire libꝛũ ⁊ hmõi aut etiam ex negligẽtia

omittat verbũ pſalmi vel pſalmũ.non debet ſlub/

trahere vocem pᷣcipue cum ſint pauci⁊ redire ad

vmiſſum ⁊ ſic ꝑturbare alios ⁊ reuolutione libꝛo
rum vel ſubtractione adiutoꝛij. Sed penitere de

ſua negligentia in coꝛde ⁊ pſequi officiũ choꝛi. et
poſt officium illud omiſſum vel aliqͥd loco eius
ſupplere.Et idem ſi doꝛmit in aliqua parte.⁊ ᷣm

HBenricũ in quolibet Dumvnus choꝛus dicvnũ
verſum.alius alium.eſtimandũ eſt ſingulos to /

tum dixiſſe.qꝛ ſic eccleſia oꝛdinauit.exquo dicto
ſcrupuloſe ⁊ irrõnabiliter mo nẽtur illi qui faci/⸗

unt ſibi ↄſciam nõ dicendi qð inchoat᷑ ab officia

toꝛe vel cantoꝛe vel ab aliquibo quibo ↄmittit᷑ ver
ſus ⁊ hmõi.vt inuitatoꝛiũ ⁊ hmõi.ſuꝑfluũ euim

eſt hoc. Tertia negligentia eſt qñ in officijs va⸗
na ⁊ extranea intermiſcẽtur.ſecus ſi neceſſariavt

interrogando de libꝛo vel quis habeat dicere hoc
vel illud.neceſſitas eni non habet legẽ vt eẽ de re.
iutr̃.qð in lege. Sed non ſolũ vaniloquia ibi ſunt
rephenſibilia ſed etiam bona verba imꝑtinentia
ad officiũ.vt diſputabilia ⁊ hmõi.Et ſicut verba
ita nec oꝑa intponẽda ſt᷑ i officio nec ꝑtinentia ad
ilud.vt ſiqͥs faceret coquinam vel colligeret her⸗
bas.vel indueret ſecum ſurgit a doꝛmitione dicẽ
do intcrim officiũ.qð eſt valde repᷣhenſibile quia
dat ſibi occaſionem euagandi ⁊ irreuerentiã cõ/⸗
mittit.Quis eni dñs tꝑalis patitur ſibi fieri ſeri⸗
oſa colloqͥa cũ hmõi oꝑibo Et ſi ꝑ totam hoꝛam h̊
faciat vcl ꝓ maioꝛi ꝑte vix ſatiſfaciat pꝛecepto ſ᷑ᷣ m
Pe.de pal. Quarta negligẽtia eſt ſecũ deferre vl
deferri.facere aues vel venaticos cancs.qð repꝛe
henditur de cele.miſ.graui.in cle ſunt eni talia di
ſtractiua ⁊ impeditiua officij.Et ſimiliter ſi can⸗
tatur officiũ debent vitari cantus theatrales.qᷣa
non habent talia inducere ad deuotiõem.ſed ad

vanitatem ⁊ delectatiõem ſenſualem. Vñ Hiero
nimus tractãs illuapli Canẽtes ⁊ pſallẽtes in
coꝛdibo veſtris dño ait.Audiant hoc adoleſcẽtuli
qui in eccia cantandi officiũ eſt.nõ oꝛe.ſed tantũ

coꝛde deo cantandũ.ec in tragediaꝝ modũ gut

tur ⁊ fauces medicamine liniende ſunt. vt ĩ eccia
theatrales moduli audiatur ⁊ cantica.di.xcij. cã
tantes.Ect Aug.in.li.cõfeſ.ſatetur ſe peccare cum

plus delectabat eũ melodia cantus qᷓ; verboꝛuz

ſenſus.Et in regula dicit ꝙ nõ ita ſcriptũ eſtvt cã
tetur non cantet᷑.qð ſugillat eos qui mutant no/
tam cantus vt faciant melodiam ſue leuitati ſa
tiſſacientes. Quinta negligẽtia eſt qñ abſq; cau⸗
ſa legittima abſentat ſe ab officio eccleſie q;uis pᷣ
uatim dicat extra hoꝛas.qui eni beneficiatus eſt
in eccia debet officiare eam ſi poteſt.vel ꝑ aliũ cũ
non põt.Et omnes clerici eiuſdem eccic debẽt in

ſimul cõuenire ad eam officiandã vt.vij.q.i.illð.

Et religioſi multomagis dñt oibus hoꝛis inter⸗
eſſe niſi cauſa rõnabilis excuſet.vñ etiã diſ.xci.ðꝛ
Llericus qui abſq; coꝛꝑis ſui ineq̃litate vigilijs
deeſt ſtipẽdio pᷣuatus excõicetur. In eccleſijs ca⸗
thedraliba vbi dantur diſtributiones intereſſen⸗
tibus pᷣuant᷑ abñtes illis diſtributiõ ibo ſed nec ta
men debẽt pncipaliter ↄuenire ꝓpter diſtributio⸗
nem illam qꝛ tüc eſſet ſymoniavel ſaltim turpe lu

crum. Qui etiã tarde intrant choꝝ.ſ.inchoato of

ficio ⁊ cito exeunt ante finem vel in medio ſine cã

vꝛgente male faciũt ⁊ a ſathana inſtigant᷑. Sicut

patecꝑ exemplũ monachi beati GBñdicti queʒ vi
dit ipᷣe ⁊ oñdit alijs ꝙ diabolus ꝑ cucullam eum

trahebat cxtra choꝝ tꝑe oꝛationis.ſed diſciplina

beatus bñdictus fugauit.habet᷑ in.iij.dialogoꝝ ·
Serxta negligentia eſt qñ pſallentibo alijs cãtã⸗
do vel legendo qs velit ũllo tꝑe dicere alias hoꝛas
ꝛiuatas.ſubmiſſe plures hoꝛas ꝑ ſe citius dicẽs
bi quodãmõ furtũ faciũt. Nam furtum cõmittit
qui re alterius vtitur ↄtra volũtatẽ ipᷣius.cũ au⸗
tem voluntas religioſi ſit in manibo pᷣlati ⁊ pᷣlatꝰ
velit ſubditũ cũ ceteris ꝑſoluere hoꝛas vt iuuat
alios ⁊ ↄueniat cũ alijs ꝓpꝛio arbitrio vocẽ ſbᷣtra
hens vt ſuas oꝛationes dicat furtũ cõmittit.nec
deo placet Uñ Bern. Inñtum eſt ſpũſancto qᷣc⸗

quid obtuleris neglecto eo qð teneris.nec eſt ſuf:

ficiens excuſatio ſi qͥs dicat ſe non habere vocem
bonam ad adiuuandũ choꝝ.qꝛ ⁊ in tẽplo erãt va
ſa non ſolũ aurea ⁊ argẽtea.ſ.etiã enca ⁊ oĩa domi
ni oꝑa ſuo mõ bñdicunt dñm ⁊ ſuis vocibo nõ ſo⸗
lum pſitacus ⁊ cignus ⁊ philomena.ſed ⁊ canis⁊
aſellus ⁊ cicada.onfabulationes aũt ⁊ nuge et
riſus curioſus ⁊ vagus aſpectus hincinde ⁊ incõ
poſitio membꝛoꝝ.vt ſacrilegiũ in officjs ⁊ maxi
me in eccleſia vitãda ſunt.et de ĩmu.eccle.decʒ do
mum. li. vi. Septima negligentia eſt tarditas ĩ
dicẽdo hoꝛas vt poſt debitũ tempus Hugo ð ſan

cto victoꝛe pᷣuenire eſt puidẽtia.tardare ẽ negligẽ

tia. Henricus dicit in quolibet.ꝙ qͥ eſt legittime
occupatꝰ vt nõ valeat hoꝛis ꝓpꝛijs dicere.põt di⸗

cere de mane vſq; ad veſꝑas.⁊ de ſero veſpas cuz
completoꝛio ſimul.⁊ qñ dicũt᷑ matutine de nocte

pꝛima cũ matutino foꝛte dici põt qꝛ ſic eſt cõſue⸗
tum in capella dñi pape.qð videt verũ qñ dicunt

s
9

ci
Nr
88
e

W
S

Uick⸗
l⸗
fun
ſban
tN
weef
cit
cen
ten
domt
öͤſe
nist
ſc⸗
ſnc⸗
marl
d
tas!
oſ
unne

Capitulum

mꝛtutine nõ de ſero ſed poct mediã noctẽ.de ſero

eni poſſũt dici matutince ſequẽtis diei cũ ſit alijs
occupatus vtilib nam ſi ex ſomnoletia ⁊ delicijſ
diceret nõ excuſaret᷑ a pctõ pigricie ⁊ ne neglgen⸗
tie.ſᷣm tho.in quolibet.⁊ henricũ. In tardando
aũt notabiliter mere ex negligẽtia hoꝛã aliqua di
ccre põt debitũ tempus.ſ.ante cõpletũ dieʒ puta
matutinũ dicit hoꝛa nona pꝛim hoꝛa. ei diei.
vtrũ ſit moꝛtale.Et videlł Umber, in expoſitione
regule tenere ꝙ ſic. Qð durũ videt᷑ dicere.nec ra⸗
tio aliqua vrget nec ausoꝛitas canonis. Ecclia
eni pᷣcipit dici officiũ nocturnũ pꝑiter ⁊ diurnũ.ð
cele.miſſa.ca.Dolentes. Et officiũ vnius diei eſt
ſub vno pᷣcepto. qð pꝛeceptũ impleri videt᷑ſi ipſũ
officiũ infra diẽ dicit᷑ ſuũ.als ſi dicat᷑ ꝙ boꝛa que
libet tempus ꝓpꝛium habeat dicendi qð notabili
ter pᷣteriens peccet moꝛtaliter cõmittit in dic ſe/

ptem moꝛtalia. cũ tamẽ dicat᷑ ꝙ omittendo ſeptẽ

hoꝛas vnius diei.nõ cõmittit niſi vnũ ᷣm Guil.
ſed tanto grauius quãto plꝰ dimittit᷑. Pꝛeterea
ſi determinatio temꝑis eſſet in pꝛecepto cuilibet
hoꝛc.nõ excuſaret᷑ qui ex iuſta occupatiõe notubi/⸗
liter tardaret.ſic necexcuſat᷑ qui dimitteret offici

um pꝓ illa die ꝓpter occupatiões. Itẽ ſi quis ob

litus alicuius hoꝛe puta pꝛime. dicit aliã ſequen
tem puta tertiã poſtea ꝑpendẽs nõ oꝑtet ꝙ dicca
hoꝛa omiſſa ſ.pꝛuna.iterum dicat tertisã. ſed ſuf/
ficit tantũ ſemel dixiſſe. etiã ſi oꝛdine poſtpoſito.
ſm Pe. de pal.in.uij. De multis alijs ꝑtinenti⸗
bus ad materiã iſtã habes in tercia ꝑte tit. xiij. c.
De hoꝛis i bi vide. —

*

kiencie loquitur de Abꝛaam cum recepit ange
os hoſpitio.cucurrit ei ipᷣe ad tabernaculũ. Sa⸗
ra accelerauit ſata ſimile puer feſtinauit ad gregẽ

Beñ.xviij.Et de btã Maria legi ꝙ poſt ↄceptuʒ

filij dei abijt in mõtana iudee cùᷣ feſtinatiõe.ſ.ad

ſalutandũ Elizaheth Lu. i. Neſcit eni tarda mo⸗

limina ſpũſſuncti gtia.vt dicit ibi glo. Sumitur

mñ in ſcriptura frequeter pigritia ꝓ accidia ⁊negli
gentia ſeu omiſſione bonoꝝ opeꝝ Uñ puerh. xxi.
Delideria.ſ terrena occidũt pigruũ. noluerut eniʒ
quicq; oꝑari manꝰ eius. Ecci.xxij.ðꝛ De ſtercoꝛe
tiet manus ſuas. Boues ſunt pᷣdicatoꝛes ⁊ docto
res exarates coꝛda hoim.vt deo fructificẽt. Ster
cus boum ſunt terrena q ipᷣi reputãt vt ſtercoꝛa.
VUn pᷣdicatoꝛ gentiũ.Omnia arbitratꝰſumvt ſter
coꝛa vt xpᷣm lucrifaciã h̊ ſtercoꝛe.i.aſfectu ⁊ occu
patione mũdanoꝝ piger tardus⁊ negliges ſue ſa
lutis lapidat᷑.ꝑcuttit ⁊ occidit᷑.ſᷣm expoſitõeʒ gre⸗
goꝛij ⁊ ſeruo qꝗͥ noluit exercere pecuniã ſibi cõmiſ/
ſam dictũ fuit increpatiue. Serue male ⁊ piger qᷓ
re nõ dediſti pecunia meꝗ ad mẽſam.⁊ poſtea.ſer/
uum inutilem mittite in tenebꝛas exterioꝛes.ma
thei.xxv. ⁊ de hac tarditate intelligi illud pſał.
Lempus faciendi dñe.diſſipauerũt legẽ tua.i p/
pter cpᷣs qð hoies eſtimãt ſe habere ad faciendum
bonũ dilſipauit legẽ dei faciẽtes ) pᷣcepta eiꝰ.Eſt
aũt pigricia iſta ſen tarditas ad bonũ mala ⁊ ꝑi/
culoſa pcipue in trib caſibo.
Pꝛimo in exhibendo ſe ad conuerſiösem.

boum lapidatus eſt piger. omnis q tetigerit excu

Secũdo in faciendo cõfeſſionem.

¶Capitulũ .xiij. de Pigricia. ⁊ ibi de tarditate
õ6uerſionis.cõfeſſionis ⁊ bone oꝑationis.

Igricia eſt filiaaccidie

Tertio in ꝓſequendo oꝑationem.

Muantu ad peimũ dici S. I.

tur Ecci.v. le tardes cõuerti ad dñm.⁊ ne vdife.,

opandi bonũ qð fieri debet ᷣm Tho.⁊
oc repᷣhenſibile eſt ⁊ nociuũ.vñ dicit᷑ Eccẽs.x. In

pigricijs hũiliabit contignatio ⁊ in infirmitate

manuũ pſtillabit domus. Ligna dicuntur ligna

aorcuũ que tenẽt tectũ. Contignatio eſt ↄiunctio

coꝝ que fit in ſuꝑioꝛi ꝑte verſus tectũ. Ex hoc ãt

ꝙ aliquis eſt piger.ideſt tardus ad pꝛouidenduʒ
alicui defectui ſeu fracture lignoꝝ ⁊ nõ ſubuenit
tempoꝛe opoꝛtuno. ſequit humiliatio tecti.ideſt

ruina.Sic ſpũaliter qui eſt tardus ad ꝓuidendũ

⁊ obuianduʒ defectibo ſuis vel alioꝝ inde ſequit

ruina ſpũalis.⁊ in remiſſione manuũ.id eſt negli

gentia operũ domus. pſtillat id eſt in cõſcientiaʒ
intrant paulatim vicia. Cucanus poeta. Lolle

moꝛas ſemꝑ nocuit differre paratis.Et greg.vbi

ꝑiculũ vertit᷑ vitanda eſt moꝛa. di.iiij. Et regula

luris dicit. Moꝛa ſua cuilibʒ eſt nociua. et᷑ de re

gu. iu.li.vi.Et in figurã mandauit dñs in veter

lege om̃es aues coꝛuini generis vt immũdaa nõ

debere comedi qꝛ eaꝝ vox crocitãdo ẽ quaſi cras

denotans tarditatẽ. ⁊ tales moꝛas ſcʒ pigritie et
tarditatis ad bonũ nõ debemꝰ nobis incoꝛꝑare.

iaſſumere.hoc aũt vitiũ ſatis eſt gencrale.vnde

Seneca.lemo quicqᷓ; habet facti in futurũ eniʒ

noſtra diſtulimns. Cauent tñ iuſti ab hac pigri⸗
tia.vñ Oꝛige.Nullus piger inunenit᷑in domo ſa⸗

eĩ ſtricte ſũmedo impoꝛtat᷑ tarditatemn

ras de die in diẽ. ſubito eni venit ira illius ⁊ ĩ no⸗
uiſſimo diſꝑdet te.Qui manet fixus in aliq̊ moꝛ?
tali eſt auerſus a deo. Uñ dñs ꝑ Hiere.ij.de petõ
riba ait. Uerterũt ad me tergũ ⁊ nõ faciẽ. et Aäug.
diffiniẽs peccatũ dicit ꝙ eſt auerſio ab incõmuta
bili bono.ſ.deo.⁊ ↄuerſio ad cõmutabile bonũ.ſ.
creaturꝗ. puta diuitias. voluptates. honoꝛes, et
bmõi. Nõ eni talis reſpicit deũ oculo intentõnis

vyt vltimũ finem in ↄuerſatione ſua.ſed creaturã

illam quã inoꝛdinate amat.ſed qꝛ vt dicit regula

iuris. Omnis res ꝑ quaſcũq; cãs naſcit ꝑ eaſdem

diſſoluit᷑.ſ.ꝓtrario mõ.er de reg. iu. Sicut edifici
um fit ponedo lapidem ſuꝑ lapidẽ ligãdo eos cal
ce.diſſoluitur aũt remouedo lupidẽ a lapide cũ a
monitionc calcis.ta in ꝓpoſito cũ peccatũ com/

mittatur ꝑ boc ꝙ volũtas ſe auertit a deo ⁊ adhe

ret creature.vt fini magis volendo delectationeʒ
ex cõſecutionce illius rei qᷓ; ſeruare mandatũ dei.
ideo ſi debeat deſtrui peccatũ vt recõciliet᷑ deo.oʒ
ꝙ auertata creatura deteſtando inoꝛdinatũ affe/⸗
ctum quẽ habuit ad deũ ⁊ oculũ intentõnis diri⸗
gat ad deũ ſuꝑ oia diligẽda ⁊ h̊ eſt ↄuerti ad deũ.
Et ad iſtam ↄuerſiõem nõ eſt tardandũ.qꝛ vt diẽ
Bre.ſuꝑ Eʒech̊. Peccatũ qð ꝑ pniam non dilui
mox ſuo pondere ad aliud trahit Et in moꝛa.tra
ctans illud Eſa. Et clamabũt piloſi alter ad alte⸗/
rum.dicit piloſus clamat ad piloſuʒ.qꝛ ꝑpetrata
Irn 5

iniquitas ꝑpetrandam vocat᷑. Et dicũtur piloſi
beſtie habẽtes aparẽtiam humanam.⁊huiuſmo
di ſunt peccata q ſpẽm boni habent vñ ⁊ actꝰ rõ/⸗
nis.ſed reuera actus beſtiales ſunt.qꝛ omne pec/⸗

catũ ſᷣm Damaſ:cẽ otra naturs.i.cõtra rõeʒ natu⸗
ralem. Rõem huius aſſigt b. tho.pᷣma ſcòeq. uij

Nam hõ in repẽtinis caſibo oꝑat᷑ᷣm finem pᷣſtitu

tum ⁊ habitũ pᷣcõceptũ.Sed cũ peccatoꝛ pᷣſtitue/

rit ſibi aliqð creatũ vt finẽ vltimũ ⁊ hʒ habitũ vi
tioſum.⁊ repẽtina frequẽter occurrãt q̃ nõ patiũ
tur moꝛam diu cogitandi.iõ in hmõi oꝑabit᷑ vici
oſe.ſᷣm malũ finem quẽ ſibi pᷣſtituit. Et ꝓpterea ñ
põt diu peccatoꝛ manere qn ad alia labat᷑ nec pꝛo
pterea excuſa.qꝛ ipᷣe ſibi eſt ca hmõiꝓpter tardita
tẽ cõuerſionis ad pniam.Et iðᷣo bene ðꝛ Ecci.v.
Me tardes ↄuerti.ne differas de die in diem. hoc
eſt ↄtra illud ꝓuer.iij. Ne dicas amico tuo qui.ſ.
xpᷣs eſt.va de ⁊ cras reuertere.cũ ſtatim poſſisda
re ſcʒ te ad ↄuerſionẽ. Hecẽ eni vox coꝛuina.cras

cras. Scd aduertendũ ꝙ coꝛuus egreſſus de

archa nõ eſt reuerſus ad ea ampliꝰſed ſuꝑ cadaue
ra inuẽta requieuit.Colũba vero cuiꝰ voxẽ vr. i.
nunc reuerſa eſt. Sic tardans de die in diẽ nõ re/
uertitur ad ecciam merito.ſed requieſcit in tꝑali

bus fetentibo.ſed boni ⁊ ſimplices fideles qͥ ſubi⸗

to penitent ſi offendũt illi reuertunt᷑.Oe tali tar⸗
datione ad cõuerſionẽ accuſabat ſe Aug.in li. cõ
feſſi.dicens. Nõ erat qð reſponderẽ tibi.ſ.deo di
cente mibi. Surge qͥ doꝛmis.ſ.in peccatj.niſi ver
ba ſomnolẽta ⁊ lento mõ cras cras.ſine modo ſi
ne paululũ.ſed illud mõ nõ hẽbat moduʒ. ⁊ illud
paululũ ibat in longũ.hec ille.ꝑiculoſe cſt illa ꝑ⸗
craſtinatio nõ ſolũ ex eo qð dicit Ouidius.Quiñ
eſt hodie cras minus aptus erit. Sed qꝛ vt ðꝛ in
dicta aucte ſubito eni vemet tibi ira illius.ſ.moꝛ
tis.Nullus eni ſecurus eſt de die craſtina vel ſcit
ſi ſubitanea moꝛte decedet.Et ᷣm malũ ſtatũ illi
us ſic iudicabũ a deo ⁊ ↄdemnabit᷑.⁊ ſic eis ↄgru⸗
et illud Eſa.xxviij.Erit eis verbũ dñi manda re/
manda.ſ.aliquã cõmoditatẽ expecta reexpecta.ſ.
me ad pniam. Modicũ ibi ⁊ modicũ ibi vtvadãt
⁊ cadant retroꝛſum.nõ eni videt qͥ cadit retroꝛſũ
q̊ cadit ⁊ letaliter cadit.ſicut heli ex tali caſu moꝛ
tuus Uñ ðꝛ Eccł.xxix.repꝛomiſſio nequiſſima mł
tos ꝑdidit. Repꝛomiſſio.ſ.cogitatio qᷓ pctõꝛ plu/
ries ꝓmittit ſibi longã vitam tanqᷓ; eſſet de ea cer
tus ⁊ ex q̃ diſponit multa facere in mũdo⁊ꝑꝑ mũ
dum ⁊ inter cetera etiã penitere Iſta eſt nequã ne
quioꝛ ⁊ nequiſſima.nequã ſiquidẽ eſt iſta repꝛo/
miſſio qꝛ ſibi vſurpat peccatoꝛ in hoc qð eſt ꝓpꝛiũ
dei.ſ.de fururo diſponere Nam dicit xpᷣus Äactu.
pᷣmo. Mõ eſt veſtruũ noſſe tꝑa vel momenta q̃ pat
poſuit in ſua poteſtate. Ber ↄtra talẽ de futuro
pſumẽtem ait. Quid de futuro miſer tam temera
rie pᷣſumis.tanq; pater tꝑa ⁊ momenta in tua nõ
in ſu a poſueritpoteſtate. Nequioꝛ eſt iſta repꝛo/
miſſio qꝛ cũ tempus infiniti valoꝛis ſit ſibi a deo
datũ fatue expendit.⁊ cũ hoc pᷣſumit ꝙ adhuc plꝰ
ſit ei daturus. Uñ filius poſſet ſꝑare ꝙ pater ſuuſ
ſapiens dabit ſibi adhuc magnũ theʒauꝝ cũ illuʒ
quẽ dedit ſcit malc ↄſumpſiſſe ⁊ aptũ ad idẽ. Me
miniſſe is debet qꝛ cũ dñs ꝓmiſiſſet tꝑe noe ſpaci⸗

4

—

um centum viginti annoꝝ ad cõuertẽdũ ſe ad pe⸗
nitentiam.qꝛ nõ cõułrtebatur ſed centum annis
male vſus eſſe ergen hbumanũ.abſtulit ⁊ viginti

annos de pmiſſis Beñ.vi.ita dicit Hiero. ð pe⸗
nitẽ.di i.pᷣdixerat.nequiſſima eſt.qꝛ nõ ſolũ tpᷣs
datum ꝑdidit.ſed in cõtumeliam creatoꝛis ↄuer
tit ⁊ vti diſponit. Seruandũ eſt igitur qð ðꝛ Ec⸗
cleſia.xxi.Fili peccaſti ne adijcias iteꝝ ⁊ de pꝛiſti

nis depcare vt dimittant᷑ tibi.ſed tempus facien⸗

di dñe diſſipauerũ:legem tuam.q̃.ſ.mandas boĩ
bus ne tardent ↄuerſiõ.Nõ debet g qͥs eẽ piger
⁊ tardus ad cõuerſiõem.ex eo pᷣcipue qꝛ cõuerſio
dDilata difficilioꝛ eſt accelerata facilioꝛ. UIñ Beda

dicit ꝙ diabolus q;todiutius poſſedit tanto dit᷑

ficilius dimittit.Ex pluribo aũt rõniba ⁊ modis
oſtenditur ꝙ difficilioꝛ ſit cõuerſio dllata. Pꝛi
mo quidem ex obduratione.ſicut eni puerilł etas
eſt tenera ⁊ ſuſceptibilis impᷣſſionis ſic cera mol⸗
lis cuiuſſibet ſigilli.⁊ virgula dum tenera ẽ ſi cur
ua eſt defacili ad rectitudinẽ duci poteſt. Senilis
vero etas duriciã hʒ ⁊ difficulter recipit impᷣſſio⸗
neʒ.ſicut nec lapis flecti põt a moꝛib ſuis.ſic nec
truncus arboꝛis a foꝛtitudine ſua. Uñ ðꝛ ꝓuerbᷣ.
xxij. Adoleſcens iut᷑ viã ſuam gdit᷑ cũ ſenuerit nõ
recedet ab ea.Quãto ̊ qͥs magis tardat couerſio
nem tantomagis indurat᷑.iux illud.ndurauer̃t
ceruices ſuas ⁊ noluerũt cõuerti. Secũdo oñ⸗
ditur maioꝛ difficultas ex cõtrarij habitatiõe.ſiẽ

enĩ materia q̃ habet aquã difficilius ſuſcipit ignẽ

vtʒ in lignis aquoſis.qꝛ ignis inuenit ibi qð re⸗
pugnat ſibi ſ.aquam Et caſtrũ qð habʒ repugnã
tiam difficilius capit᷑ qᷓ; ilð qðñ bʒ.⁊ facilius ve
ſtis foꝛmã ſuſcipit rectã q̃ adbuc nullam recepit

quã qͥ malã ⁊ toꝛtam. Ita mens qᷓ bʒ habitũ vici
oꝝ que ſunt zria gtie difficilius ↄuertit qᷓ; illa qͥ

peccatũ nõ hʒ.vel ſi hʒ recentia hʒ vt diſpoſitiões
qᷓ defacili tollũtur ⁊ nõ ex diurnitate radicata.vt
habitꝰqͥ difficiliꝰremouent᷑.ps. Beatus qui tene
bit. i. vltr a nõ ꝓgrediat᷑ ⁊ allidet ꝑuulos ſuos ad
petram.i:bncipia peccatoꝝ ad pecram pnie occi⸗
dendo. Tertio oñditur ex nature diſſipatione.

Peccatoꝛ ſiqdem diſſipat bona nature.i.virtuteſ

naturales. ſᷣm qð ðꝛ figurate Lu.xv.De ꝓdigo qᷣ
diſſipauit ſubam ſuam.i.inclinatiões naturales
que ſunt in nobis tanqᷓ; ſemina qdam et oncipia
virtutũ.Sed pctõꝛ tales inclinatiões q̃ſi adnihbi

lat ⁊ tantomagis q;dtomagis moꝛatur in pctõ vñ
Difficilius ↄuertit᷑. Uñ ⁊ in reſuſcitatione Laʒa⸗

ri q̃driduani q deſigt cõuerſiõempeccatoꝛis inue

terati in malis.xpᷣus ondit ſatis laboꝛare.nam
infrenuit ſpũ ⁊ fleuit.amiſſit ad monumentũ.fec
lapidem tolli.clamauit ⁊ pus gtias egit. Jopᷣ.xi.

Ad figurandum ꝙ multũ oꝑtet laboꝛare peccato
rem q ꝑmanſit in peccatis.⁊ fluendo.⁊ lapidẽ tol
lendo male aſſuefactionis.⁊ clamando affectu et
oꝛationes ꝓcurando ſctõꝝ vt cõuertat᷑ ad pniam
OQuarto oñditur ex peccati aggrauationc. Pec
catũ enĩ eſt quoddã pondus aggrauans atam vt
ad deü non poſſit ſurgere vel reſpicere ps. Sicut
onus gque qᷓuate ſunt ſuꝑ me.ſ.iniquitates.Adeo
graue eſt peccatũ vt celũ ⁊ terre ſuꝑficies nõ vale⸗

at ſuſtinere peccatoꝛẽ. vtz in lucifero qui exiſtens

—

— —

— —

—.— — —

—— — —— —.

—

1
0/
le

4

patrũ legit᷑ ꝙ ſemel b. Arſenio in heremo dictum
fuit Egredere ⁊ oſtendam ibi oꝑa bominũ. et vi
dit egreſſus pmo ethiopem cedẽtem ligna ⁊ ſaciẽ
tem ſarcinam quã leuare nõ poterat p magnitu⸗

in celo empireo ita grauatus eſt . ſupbiam ꝙ de

celo lapſus in centrũ terre ruis. Uñ figurat pctõꝛ
Rillam mulierem que a diabolo fuerat incurua⸗

ta adeo vt non poſſet ſurſum reſpicere ꝑ multum

temꝑis.Lu.xiij.Et q;to quis plus peccat tanto⸗
magis aggrauatur.qꝛ quodlibet peccatũ hʒ ſuuʒ

grauamen quaſi infinitũ culpe ⁊ pene. Manikfe⸗/
ſtum eſt añt qꝛ q;tomagis habet guamen ſuꝑ ſe.

tantomagis eſt ſibi difficile ſurgere. Uñ ⁊ in vitaſ
o dictum

dine qui plura cedebat adiungens ſarcine facte ⁊
temptabat leuare.⁊ multominꝰpoterat. vidit ex

inde aliũ qui in foueam factam q fundũ nõ hebe⸗/

bat mittebat aquã quã de fluuio hauriebat ⁊ im/

plere nõ poterat.ſed q;toplus mittebat tãtoplus
exibat. Exinde vidit duos poꝛtantes quoddam li

gnũ ꝑ tranſuerſum vnus ex vno capite ⁊ altex al⸗
tero qrentes in templũ quoddã introducere ⁊nõ

poterant qꝛ longus erat latitudine poꝛte templi.

nec volebatvnus poſt aliũ ire ſed de pari incedere

vñ nõ poterant.Expoſita aũt eſt ſibi viſio vicʒ qꝛ
pꝛimus ſigniſicat eos qͥ cũ habeant ſarcinam pec
catoꝝ cõgregatam nõ attendũt ad diminuenduʒ

ꝑ pniam ſed adaugẽt differẽtes cõuerſionẽ quaſi
in futuꝝ leuius poſſint poꝛtare ſarcinã maioꝛem

⁊ facere pniam.qð falſum eſt. Alius deſignat eos

qui ⁊ ſi oꝑa faciunt de genere bonoꝝ tñ egrediun
tur de aia q̊ ad meritũ qꝛ faciunt cũ hoc młta ma
la vel manent in peccatis.vñ meritũ ꝑdũt.Terti
us ſignificat ſuꝑbos qui nolunt ſibijnuiceʒ cede
re ⁊ cõcoꝛdare in bonis ſed oriantur.⁊ iſti tẽpluʒ
Dei ingredi non pñt nec conuertiꝓpter grauamen
ſuꝑbie. Quinto ex elongationc.qᷓ;to eni ds magiſ
peccat vel diutius moꝛatur in peccato.tantoma⸗
gis elongatur.ps. Longe a peccatoꝛibo ſalus. Sʒ

nõ eſt veriſile ꝙ ille qui elongauit ſe a deo ꝑ.xl. an

nos.defacile redire poſſit ⁊ cõuerti ad deũ in.vij.

diebo vel. vx. qbus durat infirmitas hois.⁊ hoc q̊
ad illos qͥ differunt cõuerti vſq; ad guem infirmi
tatem moꝛtis.licet poſſit hoc accidere ⁊ aliqñ eue

niat.vtʒ in latꝛonc crucifixo cum xpo.⁊ in illo ni

colao antiquato in malis ſexagenario qui accede

bat ad ꝓſtibulum victus a carne ex oiutina ↄſue
tudine.qui pᷣcibo b. Andree aplłi fuit liberatꝰ a vi⸗
cio ⁊ ſaluus. Vñ leo papa. Miſericoꝛdie dei nec
menſuras poſſumus ponere.nec temꝑe diffinire.
apud quem nullas moꝛas patitur venire puerſio
de peni.di.i.multiplex.ſed iſtud raro contingit.⁊
idco benc ait.Eſa.lv.Queritedñm dũ inueniri pᷣt
inuocate eũ dum ꝓpe eſt. Derelinquat impius viã
ſuam ⁊c. Multos eni inqͥt Aug.iolet deciꝑe.ſero
tina pnia. Sexto ex triſticie affectione.quilibʒ cĩ

naturaliter fugit triſticiam ⁊ qð põt eũ cõtriſtare

ſed ille qui diu ꝑmanſit in malo tota delectatio⁊

gaudiũ eius eſt in malo.Fᷣm illud ꝓuer.ij. Letant

cum malefecerint.⁊ exultant in rebus peſſimis.

Vn cum cogitat peccatoꝛ ꝙ debeat dimittere om
nia illa mala in quib delectatus fuit.multũ con

triſtatur ſm ſenſualitaecm ſaltem ⁊ frequentacci

— ——

dit ei ſicut ſymie auide dulcedinis nuclci nucis qᷓ
accedit ad arboꝛem ⁊ cũ moꝛdendo ſentit amari/⸗

rudinem coꝛticis totũ talem arbitrans non ꝑuc
nit ad dulcedinem cupitam medulle.ſic pctõꝛ cũ
cupiat dulcedinem venie ꝓpter qð incipit velle pe
nitere cũ ꝑcipit ꝙ oꝑtet cum vicia dimittere et o⸗

dia ⁊ laſciuias ſumere cõfuſionẽ cõfeſſionis eua /
cuare burſam ꝓ reſtõne.petere veniam leſis.qͥ nũ
qᷓ; ſe humiliauit videtur ſibi nimis amaꝝ.vñ di⸗

imnicttit facere vel male facit. vñ ⁊ ieiunus q petijt

a xpo qͥd faciendo vitam eternã hr̃et. rñdit demũ

ſi volebat eſſe ꝑfectus daret oia pauꝑib q̊ audi/

to abijt triſtis Mat.xix.⁊ nihil fecit.qꝛ habebat

multas poſſeſſiões ⁊ nimis ſibi duꝝ videbat᷑llaſ

dimittere. Septimo ex diaboli ipugtiõe cũ quis
moꝛat᷑ in pctõ diabolꝰnõ multũ ipugnat.qꝛ ſuus
eſt.ſed cũ ꝑpẽdit ꝙ velit recedere ab eo ꝑ pniaʒ mł
tũ impugt.⁊ tantoplꝰq;todiutiꝰpoſſedit.⁊ ꝑma⸗
xime in articulo moꝛt qꝛ ſcit ſe ãpliꝰtꝑis nõ hr̃e

ad tẽptãdũ ⁊ mag infeſtat.venenũ ðꝛ ſerpẽs hr̃eĩi

cauda Un ⁊ dñs dixit ſerpẽti antiq̊ Geñ.iij.Qui
ſidiaberis calcaneo eiꝰ.ſ.mulieris.i.extremo vite
mag ipugnãs q; alio tꝑe.ſi eni diabolꝰaccedit ad
ſanctiſſimos viro in fine ad tẽptandũ ſi foꝛte poſ

ſet eos deciꝑe.Nã acceſſit ad xpᷣm in paſſiõ e ꝓpter

qð ait xpᷣs Jo.xuij.veniti.veniet pnceps mundi
⁊ in me nõ hʒ qͥcqᷓ; multomagis accedit ed eos qꝗᷣ
male vixerũt ⁊ diſtulerũt ↄuerſionẽ in finẽ. Sʒ ſi

cut ſancti in vita ⁊ ſanctitate ↄuerſi ſunt ad deũ.

ita ⁊ deꝰtꝑe nccitatis ↄuertit᷑ ad eos iuuãdũↄtra
pugnas diaboli.⁊ ſicut ꝑctõꝛes in ſanitate non ſt
dũñi recoꝛdati necad deũ ↄuerſi.ita valde timẽdũ

eſt ne in moꝛte deus obliuiſcat᷑ eoꝝ.Crib. Hac aĩ

aduerſione ꝑcutitur peccatoꝛ vt moꝛiens obliui/⸗

ſcatur ſui.qͥ dũ viueret oblitus eſt dei.ſed ⁊ ſi con
uertatur vere ad pniam tũc ex tarditate ſue ↄuen

ſionis nõ repoꝛtabit ↄmodũ ſed detrimẽtũ młtũ
ſcʒ penaꝝ ſaltem purgatoꝛij ſ̃m illud qð ait aug.

Pꝛius ẽ purgãdũu igne purgatõis q in aliud ſecu

lu diſtulit fructũ ↄuerſiõis de pe.di.vij.nullꝰ.Ex

bis oĩbo apparet ꝙ nõ ẽ differẽda ↄuerſio ſʒ tpᷣs fa

ciendi dne diſſi.le.tu.qᷓ admones vt qᷓ;citiꝰ reuer
tant᷑ ad te ne indurent᷑ ⁊ difficilioꝛ ſit eisↄuerſio.

De dilatione cõfeſſiõis II

nõ fiendãa dic po. poccupemꝰfaciem dñi in cofeſſi

one.i.anteq; accedamꝰañ faciẽ dñi ſeu ↄſpectũ eꝰ
faciamꝰpus ↄfeſſionẽ. Nadit añ faciẽ dñi qͥ acce⸗
dit ad adoꝛãdũ qꝛ tũc cũ ipᷣo loquit᷑ ᷣm yſid.⁊mł⸗
tomagis cũ miſſe aſtamꝰ vbi realiter ĩ ſacro ẽ do⸗

minus.vel cũ ecciam viſitamꝰ vbi omni tꝑe debʒ
eſſe in tabernaculo coꝛpus dni.ſed ire ad adoꝛan⸗/
dũ vel ad miſſam velad ecciam debet quotidie fi

erli.Et ſic etiã ↄfeſſio fienda eſſet ab illo quẽ cõſciẽ

tia guat de mnoꝛtali.Nam cũ querit᷑ vtrũ cõfeſſio

de moꝛtalibo ſit de neceſſitate fienda ſtatim habi

ta opoꝛtunitate.qᷓ;ᷓuis aliqui dicant ꝙ ſtatim fie⸗/
ri opoꝛtet tamen cõmunioꝛ opinio tho. Pe. Ri⸗
char.⁊ alioꝝ eſt ꝙ nõ teneatur de neceſſitate miſi
in quibuſdam caſibo de quibo.j.dicet᷑.tñ ſᷣm om⸗
nes ꝑpiculoſum eſt differre eam Sed ſcienduʒ ꝙ
tripliciter poteſt differri
TI 4

Citulus IX.

Differt aliquando damnifere.
Differcur aliqn peſtiferre.
Differtur aliquado ſalutifere.

Nuantu ad pꝛimiũ

qñn quis habet copiam cõfeſſoꝛis ⁊ ydonei differ/⸗

re ↄfeſſionẽ nullã vtilitatẽ affert.ſed multiplex da
num nõ eſt aũt ſapientis viri facere illud vñ ei nõ
põt ſequi vtilitas ſed multũ damnũ/ ꝓpterea infir
mus vel q habet curam eius cito ↄtracta ifirma⸗

te mittit ꝓ medico ⁊ eam patefacit qꝛ ex moꝛa vi⸗
get ſibi giculũ iminere ita infirmus in aia ↄgno⸗
ſcens ſe infirmatũ medicũ ſalutis qᷓ;citius qrere
debet ſcʒ ſacerdotem ⁊ cõfiteri.nam ſacrameuta
ſunt quedam medicine aie.et alij quidẽ differunt
ex negligentia ↄfeſſionem vſq; ad qdrageſimaʒ ſe
quentẽ.alij negligẽtioꝛes vſq; ad finẽ qᷓ̃drageſime
alij negligentiſſimi vſq; ad infirmitatem grauem
Et illi qui diffcrũt vſq; ad qᷓdrageſimam ex h̊ in⸗
currũt ꝑiculũ ⁊ damnũ ꝑiculũ quidẽ.qꝛ pũt moꝛi
moꝛte ſubitanea interea hñtes moꝛtalia vel loqᷓ/
lam amittere.⁊ ſic puarent᷑ ↄfeſſione.ex q̃ aliquò/⸗
do ex attrito fit cõtritus ⁊ ſicſaluatur qͥ alias nõ
ſaluaretur.damnum incurrũt.qꝛ multoꝝ ex tan
ta dilatione obliuiſcũtur peccatoꝝ que non ita q̊
ad penam remittũtur ꝑ generalẽ ↄfeſſionẽ oblito
rum ſicut ſi ꝑticulariter ↄfiteretur.qð meliꝰ face⸗
re poſſet ⁊ pleuius ſi nõ tm̃ differrʒ Damnũ etiaʒ
incurrit ⁊ puatiõem illoꝝ bonoꝝ quẽ cõſequeret᷑
pluries in anno ↄfitendo vt ſuffragij oꝛationum
cõfeſſoꝛis.amonitionũ ꝑ ↄfeſſoꝛẽ augmentatiõis
gue remiſſiouis dene. Sed ⁊ magna fatuitas oñ⸗
ditur nõ facere diligentiã p aia quã quis facitpꝛo
cahga. ¶ ñ Bern. O nimia inſania hoim. pudes
ſoꝛdes abſtrahere.ſ.ꝑ cõfeſſionẽ ⁊ nõ pudes pᷣhere
Abſtergit᷑ caliga.ſ.a luto.⁊ ↄtemnit᷑ aia.⁊ mani⸗/
feſtũ eſt ꝙ nõ in capite anni abſtergatur caliga a
into ſed q̃ſi qtidie ne coꝛrodat᷑a luto. Illi etiaʒ 4
differũt vſq; in finem qdrageſime magnã vtiq; ne
gligentiam cõmittũt.Nã cu in ſinem omẽs diffe
rant ⁊ nõ poſſit audire vnuſquiſq; niſi ꝑ ſe ſeꝑati
multiq; heant oↄfiteri ⁊ ↄfeſſoꝛes pauci reſpectiue
⁊ officiare hẽant eccias ⁊ ꝓlixis officijs oʒ mul
ti remanest incõfeſſi ⁊ multi alij ꝓpter feſtinantiã
ſint male ↄfeſſi.Et q̃ͥlibet diſturbiũ ẽt mimũ dia /
bolooꝑãte fac eos dimittere ↄfeſſionẽ q̃ſi putãtes
ſec excuſatos ex q̊ͥ nõ pñt ſacerdotẽ habere ꝑatũ ad
eoꝝ volũtatem. Cales etiã bona multa ꝗ faciũt
in qdrageſima.vt ieiunia.elemoſinas ⁊ ozoes.ſa
ciunt ea infructuoſa.qꝛ frequẽter añofeſſionẽ nec
cõtritcionẽ hñt parũ eciã pnie faciũt in gratia. qᷣa
ſubito tranſacto paſchate reuertunt qᷓ; citiꝰad vo
mitũ. Uñ ðꝛ in pucipio.xl.faciẽ tuã leua ſ.in con
feſſione. Mat.v. Legit᷑in vitaſpatrũ de quodam
religioſo qͥ erat bonꝰ ⁊ vᷣgo ſed tardꝰ ad ↄfeſſionẽ
fFm moꝛẽ ſue religionis ꝓpter qð ſemel in infirmi⸗

tate ↄſtitut in viſiõe ↄſpexit xpᷣm venire ad iudi⸗
candũ mũdũ.Et cũ ſinguli añ tribunal xõi duce

rent᷑ad reddendũ roem de opꝑibo ſuis ⁊ m ea iu/
dicaretur ad penã vel pᷣmiũ.Cũ ventũ eſt ad ipᷣm
religioſum accuſatꝰẽ coꝛã iudice de tarditate cõ⸗

feſſionis ꝓpter qð viciũ ſnia data eſt a iudice ꝓtra

heretur ad penã. ſed virgine gloꝛioſa cuiꝰ erat de⸗

uotus ꝓ eo filiũ depᷣcante.tum qꝛ iuuenis ⁊ deli⸗

catus.tum qꝛ ſibi deuote vᷣginitatẽ ſᷣuauerat.ſfuit

mutata ſnia ⁊ decretũ ꝙ ſibi ꝓ illa vice pceret᷑. ita
ꝙ de tali pigricia ⁊ carditate confeſſòis ſe emẽ

Duantu adſecũdũ d.ini

differtur còͤfeſſio peſtifere ſeu moꝛtifere · ⁊ pm p.·

de tharan.in.uij.in q̃ttuoꝛ caſibo nõ põt qͥs diſfer
re ↄfeſſionẽ de moꝛtalibs vſq; ad finẽ anni..alias
peccaret moꝛtaliter. Pꝛimꝰẽ rõne ſacramẽti.qñ
ſcʒ qs vult cõicare vł celebꝛare ꝑpetrato aliq̊ moꝛ
tali pꝰvltimã ↄfeſſionẽ.Nõ eni ſufficit tũc ↄtritio
ſed reqrit᷑ de nccitate ↄfeſſio añ cõionẽ łcelebꝛatõ
nẽ niſi cũ ĩmineret nccitas celebꝛãdi.ałs ſeqretur

magnũ ſcandalũ ꝓpłi.nec tũc poſſʒ hr̃e copia ↄfeſ⸗

ſoꝛis.Tho.⁊ Jo.neapol. dicũt Idẽ eẽ ſi hr̃et ſu⸗
ſciꝑe oꝛdis ſacr̃m. Pe.aũt de pal.extẽdit ſe ad oẽ
ſacr̃m ſuſcipiẽdũ niſi baptiſmum vt ſit neceſſaria
pꝛius ↄfeſſio de moꝛtali nõdũ ↄfeſſo.hec in.uij.
Secũdo rõne ſcrupuli.cũ.ſ.qͥs foꝛmat ſibi ↄſciaʒ

qꝙ teneat᷑ ad ſtatim ↄfitendũ habita oꝑtunitate a⸗

lias peccet moꝛtaliter.ſi tał nõ deponit hmõi cõ⸗
ſciaʒ qð facere dʒ ad ↄſiliũ boni viri.vtiq; peccat
moꝛtaliter qꝛ ↄͥ ↄſciam facit.nã omne qð fit cõ⸗
ſciam edificat ad gehennã. xxviij.qõ.i.ꝭ.ex his.

Tertio rõne ꝑiculi.qñ.ſ.qͥs pꝰ moꝛtale ꝑpetratũ

intraturꝰeſt bellũ etiã iuſtũ vł ꝑ loca ꝑiculoſa trã
ſiturꝰvbi ĩminct ꝑicm moꝛt vł infirmitatẽ guẽ.
incurrit.nã tũc nõ lʒ differre abſq; moꝛtali.qꝛ qͥ
amat ꝑiculũ incidet in illud.vt ðꝛ Ecci.iij.Sed⁊
medicihñt in pᷣcepto ꝙcũ vocant᷑ ad infirmos pꝛi
mo dñt eos inducere vt mittãt ꝓ medicis aiarũ.
id ẽ cõfeſſoꝛibo vt faciãt ↄfeſſionẽ vt e ope.⁊ rc.cũ
infirmitas.Et ↄſanguinei ẽt dñt eos inducere ad
hoc faciendũ. Quarto rõne dubij.ſ.qñ dubitarʒ
data oꝑtunitate ſe ampliꝰꝑ illũ annũ nõ poſſe ha

bere copiã ↄfeſſoꝛis cũ tñ hẽat de nccitate ↄfitẽda

vt moꝛtalia vel qꝛ nõ hʒ moꝛari clauſus in caſtro
ſeu caſſero vl in carcere.vel qꝛ hʒ ire ad remotas
ꝑtes ⁊ Iniaʒ nõ hʒ vel hr̃e copiã nõ põt alijs ↄfite⸗
ri ⁊ hmõi. In alijs ergo caſibo ẽ neceſſariũ nõ dif⸗
ferreofeſſionem ad caput anni.alias von excuſa⸗
retur a moꝛtali.

Quantu ad tertiũ dif .c

ferri poteſt cõfeſſio ſalutifere cũ vicʒ temꝑe nende
cõfeſſionis vt in.xl.quis arduis implicatus que
dimittere nõ valet.vel mente paſſionatus exq̊ nõ
videt ſe tũc diſpoſitũ ad faciendũ diligẽter ↄfeſſio
aẽ ſed cũ lnia ꝓpꝛij ſacerdot petit dilationẽ ꝑ ali⸗
qͥs dies vt qᷣetiꝰ faciat.vel ẽt cũ ſit ligatꝰ ſnia ex⸗

cõicatiõis vł aliq̊ pctõ ex rẽuat expectat abſolu

tionẽ ab hmõi nõò piger ad h̊ pcurãdũ nõ ẽ & diffe
rẽda ↄfeſſio niſi cã roònabił vꝛgeat.Unde ⁊ xpᷣs.x.
lepꝛoſis ſibi occurrẽtibo petẽtib miaʒ.ſ.mũdatõ
ms dixit. Ite oñdite vos ſacerdotib Lu.xvij.nõ
dixit expectate vſq; ad mẽſẽ vł diẽ ſed ſubito Ite
nũc.⁊ eũdo mũdati ſt. Legit᷑ de qͥdã iuuene nobiſi
⁊ diuiti ſᷣm mundũ ꝙ cum eſſet vanitatibo ⁊ laſci
uijs deditus tamen in mane ſurgens a doꝛmitõe

— — ——--———

tre
in
n
ſeen

—

faciebat ſemper iſtam oꝛationem vt deus non g/
6

mitteret eũ moꝛti ſine auiſamto. i. quin pus ſi⸗
bi manifeſtaret finis ſuus. Semel cũ hãc faceret

oꝛoem apparuit anglus dicẽs eũ cxauditũ.qꝛ nõ

moꝛeret?᷑ ſine auiſamẽto.ſiue ſine pᷣnũciatiõe. ex qͥ

iſte aſſecuratus magis ſe voluptatib oibꝛimerge
bat inde ad modicũ tpᷣs quadã die ſurgens de le/

cto ſenſit doloꝛem capit ꝓpter qdð domũ nõ egre/

ditur.ſocij veniũt ad eũ vt cũ ipis iret ad ſolatia.
ſed minime acqeſcit.ſuꝑuenit febꝛis ⁊ in lectũ ſter
nit ſe. cõſanguinei admonent vt cõfiteat᷑ ſicut de/
bent facere. Rñdit ille ꝙ ne eſt infirmitas illa ad
inoꝛtẽ vt otꝑeat ↄfiteri.ſʒ ſubito liberavit᷑.febꝛis
incrementa ſuſcipit.admone?᷑ iteꝝ ab amicis de
cõfeſſione. Rñdit qoino vulc eaʒ facere ſed vt me
lius poſſit ꝑficere vult expectare alleuiatiõem fe/

bꝛis.augetur inſirmitas.⁊ cũ ipoꝛtune a ſuis de

cõfeſſione rogaret᷑. Rñdit ſe ita grauatũ ꝙ neſcirz
quid diceret ſed diminutavel alleuiata infirmita
te oĩno faciet.Demũ appꝛopinquãte moꝛtc angis

apparuit ei dicẽs. Tempus eſt vt egrediat aia fua

de coꝛpe.finis tuus venit Cõquerit iſte dicẽs do
minus decepit me qꝛ ꝓmiſit mihi ꝙ non moꝛerer

ſine auiſameto. ecce de p̊ nõ fui auiſatus.cui ãgls
immo multotiens fuiſti a uiſatus nam ci ſugue

nit infirmitas illud fuit auiſamentũ vnũ moꝛc .—
Cũ tibi a cõſanguineis dicebatur illud fuit alið

(i tibi a ſacerdote dictũ fuit illud aliud. noluiſti
audire.nõ datur tibi amplius tpᷣs.oꝑtet᷑ ꝙ moꝛ/

aris.⁊ ſic ſine cõfeſſione moꝛiẽs ad infernũ dedu
ctus eſt a demonijs.ſed tempus faciendi dñe diſ

ditas cſt in pſequedo bonã opationẽ inchoatam

ſed ad hãc remouẽdã faciũt ↄſideratio bꝛeuitati/
tpis pntis. Eccł.x. Noli cũctari in tꝑe anguſtie.

Lõſideratio eni q̃litatis ipaꝝ reꝝ qͥ velociter et
curſim trãſeũt. Sapᷣ.v.Trãſierunt oĩa illa tanqᷓ;
vmbꝛa. Cõſideratio etiã velocitat ⁊ ſtrẽnuitatis
quã hñt mali in his q̃ ſunt inutilia vel noxia eis.
vt in factis mũdi ps. Ueloces pedes eoꝝ ad effũ/⸗

dendũ ſanguinẽ ꝓuer.i.Pedes eoꝝ ad malũ cur⸗/

rũt ⁊ feſtinãt ad effundendũ ſanguinẽ Poeta Im
piger extremoſ currit mercatoꝛ ad indos.ꝑ mare
panꝑiem fugiens.ꝑ ſaxa.pignes Bern. Magna
cũfuſio.ardetius deſiderant ſeculares vicioſa qᷓ;
nos vcilia. Cũ qᷓ;ta ſolicitudine ⁊ fectinãtia ſerui
unt ſerui ⁊ familiares dñnis ſuis.Cõcupiuit ſemł
dauid aquã de ciſterna bethleẽ quã tunc occupa⸗
bant philiſtei inimici iirł⁊ dixit.O ſiqs mihi da⸗
ret aquã de ciſternã illa unmediate abſq; alio m
dato tres ex capitaneis ſuis.moti ſunt ⁊ tranſeũ
tes ꝑ mediũ caſtroꝝ philiſtinoꝝ hauſerũt aquaʒ
de illa ciſterna ⁊ ſibi obtulerũt. Non ꝓcedit tan⸗
ta tarditas in pſecutione bonoꝝ opeꝝ niſi ex ma
gna tepiditate mentis ⁊ defectu amoꝛis diuini.ſʒ
vt ðꝛ ꝓuer.x. Sicut acetum dentib ⁊ fumus ocu
lis ſcʒ moleſta ſunt ita piger his qui miſerũt illũ.
⁊ ex hoc ſequũtur aliqn multa mala. Excmplũ
de leuita qui iuit in bethleem ad reducendũ vxo/

rem ſuã que receſſerat ex indigtione ab eo.⁊ cuom

lia q; citius fieri.omni anno dicunt ſe vel

ſi uerunt legem tuam.
Tertio pigricia ſeu tar J. M

ſibi recõciſiata ad reuerſionem ſe pararet.ſocer ſu
us ꝑpſuaſit vt nõ ita cito iter ſumẽt.Et qꝛ ſic diffe⸗
rendo ꝑſuaſus tardauit nimis iter ſumere.nõ po

tuit aplicare domũ ſuam illa dic.ſʒ in gabaa ho⸗
ſpitatus maximam iniuria ibi paſſus eſt eiꝰ vxoꝛ
libidine incolan occiſa ⁊c̃.vt habes Judi:xix. Et

pcipue ſolent hoĩes eſſe tardi in executionevotoꝝ

que faciũt.⁊ in adipletione pniaꝝ iniũctaꝝ in cò
feſſione.qð eſt multũ nociuu.qꝛ aliqñn ꝓpter h̊ ob/⸗

liuiſcunt᷑ ? ſic oꝑtet iteꝝ de nouo facere ofeſſionẽ.

vel faciũt eaſ inuoluti in moꝛtalibo.⁊ nõ valẽt eiꝰ

ille ſatiſfactiones ad ſoluendũ de debito pene tẽ⸗

ꝑalis ſᷣm doct.Tho.⁊ alios. Sed ꝑmaxime ſunt
hoies tardi ad reſtitutões faciẽdas ⁊ adimplẽda
legata ad pias cauſas facta a teſtatoꝛibo q debent
excõicari vt necatoꝛes aiaꝝ vt ðꝛ.xiij.q.ij.c.qͥ ob⸗
ligationes. Indeq; gie defunctoꝝ nõ ꝑcipiũt ills

ſuffragiu qð eſt ad qᷓue peccatũ taliũ retardantiũ

ſiue heredũ ſiue executoꝝ Uñ ⁊ aliqñ aparucrũt
ipᷣi aie defunctoꝝ viuis conqrentes de tali dilati
one vel defraudatione Et ſic tempus faciendido
mine diſſipauerunt legem tuam.quà mandas ta
le talia
facere ⁊ tamen ſemꝑ expectant aliũ futuꝝ ⁊ nũqᷓ;

faciunt Ecòtra dicit᷑ Eſa.xl. Qui ſperant in dño

mutabunt foꝛtitudinẽ.qꝛ vbi pus erant foꝛtes ⁊
veloces ꝓ factis mũdi.erũt poſteap ſpũalibi.ſ.fſoꝛ
tes aſſumẽt pennas vt aquilce.ſ.ad velociter bño

perandũ.volabũt ⁊ nõ deficient.
¶ Lapitulum xun.de ocioſitate.

Mioſitas etiam fili
accidie ⁊ valde repᷣhenſibilis.pᷣcipue in
tempoꝛe gratie. UInde ⁊ ſpecialiter fuit

dictum his qui ad vndecimam hoꝛam vocati ſũt

ad colendam vineam deſignantes eos qui ꝑrinẽt
ad nouũ teſtamentũ.quid hic ſtatis tota die ocio
ſi. Matb.xx. Exempla ei habemus in nouo teſta⸗

mento ⁊ rationem vꝛgentem nos ad laboꝛeʒ.nec
eni decet ſeruũ aut diſcipulum ociari dño ⁊ magi
ſtro ſuo laboꝛãte vſq; ad moꝛtem. Xpᷣ̃us eni dei fi

lius dñs ⁊ magiſter laboꝛauit ꝓ nobiſ. Laboꝛaui
ſuſtinens ait ipᷣeꝑ Iſaia.i.Diſcurrebat eni ꝑ ciui
tates ⁊ caſtella pᷣdicans ⁊ curans infirmos.⁊ ſa⸗
tigatus ſemel ex itinere ſedebat ſuper fontem Jo.
uij.ct ne in illa refocillatione eſſet ocioſus mulie⸗
rem ſamaritanam inſtruxit ⁊ illuminauit. Su⸗
mus etiam facti ſerui empticij Empti enim eſtis

pcio magno.ſ.ſanguine chꝛiſti effuſo in cruce ait.

Apoſto.i.ad Coꝛinth.vi.Et ideo gloꝛificate ⁊poꝛ
tate deum in coꝛpoꝛe veſtro ſcilicet laboꝛando ꝓ
ipᷣo domino non ocio torpendo. Merces inſu⸗
per nobis in nouo teſtamento laboꝛantibus citi
us ſoluitur Macth̊.xx. Redde illis mercedem ſci
licet laboꝛantib ſcilicet a nouiſſimis.i.a ſanctis
noui teſtamenti. Nam patrihus veteris teſtamẽ
ti q;tumcunq; ꝑfecte laboꝛantibus.non dat᷑ eis
merces moꝛientibus.ſed ad limbum deſcende⸗
bant expectantes per cantenaria annoꝛum pꝛemi
um. Nobis autem tempoꝛe gratie aperta ianua

paſſione chꝛiſti ſubito datur merces regni celoꝝ.

dummogdo non ſumus ocioſi ſʒ ſoliciti oꝑatoꝛes

„

„*

Titnlus . IX.

Beda regnum celoꝝ non ocioſis ⁊ negligentibj.

ſʒ petẽtibo ꝑ oꝛatiõem.querẽtibo ꝑ lectionem ⁊ ſa
croꝝ eloquioꝝ auditiõem pulſantibo ꝑ virtuoſo
rum operũ impletiõem datur.E cõtra de ocioſis
dicitur in ps.lxxij. In laboꝛe hoim nõ ſunt cũ ho⸗
inibo nõ flagellabũtur.ideo tenuit eos ſuꝑbia.
oꝑti ſunt iniquitate.Ocioſi non ſunt ĩ laboꝛe ho
minũ qꝛ nolũt laboꝛare ſed quieſcere. In quibus
verbis ꝓppᷣe pñt trig notari q ꝑtinent ad iſtud vi⸗
ciũ qð multum abundat òèJMG
Pꝛimo ocij vicium inſinuatuʒ.ibi. In laboꝛe ho
minum non ſunt.

Secundo inferni ſupplicium ei reſeruatũ.ibi.cuʒ

hoibus non flagel labuniur.

Tertio mali pluri
nuit eos ſuꝑbia.

dici? Job. v. Homo naſcit᷑ ad laboꝛem vt auis ad

volatũ.q.d.ſicut aui naturale eſt volare.ita hoi⸗

bus laboꝛare.Uñ de ſancta eccia ſeu qualibʒ vir
tuoſa aia dicit puer.vlti.Panẽ ocioſa nõ come⸗
dit ſed oꝑata eſt cuſilio manuũ ſuaꝝ.⁊ ipᷣe Salo⸗
mon ꝓuer.xij.ait.Qui oꝑatur terram.i.exercʒcoꝛ
pus ſuũ vel terrã coꝛdis ſui ſaturabũ panibi.i.re
feccionibo ſpũalibs ⁊ etiã coꝛpalibo.qui ſequit᷑ oci
um ſtultus eſt.Et non vnã tm̃ ſed multiplicẽ ſtul
ticiam habet in ſe ocioſus ⁊ exercet.Et ppᷣma qͥdeʒ
qꝛ ipᷣe facit locũ diabolo cõtra illud qð ait aplus.
Nolite locũ dare di abolo. Marxima ſtulticia eſt
locũ dare vel vires inmico ſuo moꝛtali qð fit per
ociũ.Dicitur eni et̃ de vi.⁊ ho.cle.in decretis.O⸗
cioſitas ⁊ voluptas ſunt arma hoſt antiqͥ ad mi⸗
ſeras aias captiuandas.Et iõ bñ dicit Hieroni.
Semꝑ aliqͥd boni facito vt diabolus inueniat te
occupatũ de ↄſe.di.v.nunq;.Neq; qͥs facile capii
a temptatoꝛe qᷣ alicui bono vacat exercitio.regu/⸗
la fuit ſccõꝝ patꝝ vt hr iĩ colla. Jo.caſſ.ꝙ ocioſꝰ ꝗ
plurib infeſtatur demonijs.ſed bñ operãs ſolum

ab vno.qͥnimo ⁊ ille etiã defacili nõ infeſtat. Inõ

ibi narrat᷑ ꝙ cũ qͥdã ſanctus pater tranſiret ante
cellam cuiuſdã heremite incipiẽtis ſeruire deo. vi
dit diabolũ manentẽ añ oſtiũ celle ſue.Et cñ ali/
quãdin moꝛatus fuiſſet.poſtea introiuit ⁊ firma⸗
uit ſe ille ſanctus pater ad videndũ finẽ rei. Inde
ergo ad modicũ diabolus exiuit cellam iteꝝ expe
ctans ad oſtiũ ⁊ paulopoſt iteꝝ ingreſſus e cellã.
⁊ poſtea exiuit ſicqʒ alternatiʒ pluries fecit Demũ
pater ſanctus ingreſſus viſitauit iuuenẽ ⁊ ꝑqui/
rẽs diligẽter de oꝑibo eiꝰ iuenit qð cũ ille aliqͥd bo

ni oꝑabat᷑ diabolꝰtũc exibat q̃ſi nõ valẽs tẽptare

eũ cũ ocio vacabat tũc diabolꝰintrabat ⁊ diuerſi
mo de tẽptabat eũ.vñ admonuit eũ vt ſibi cauers
ſꝑ ab ocio narrãs qð viderat. Oauid ſanctiſſimꝰ
dũ ſuit in exercitio ꝑſecutõis ſaulis.imunis fuit
ab illis magnis peccat in qᷣbpoſtea icidit cũ fuit
in qete hieroſolimis.ſ.adulteriũ.pdittiõʒ ⁊ homi
cidiũ.Adulteriũ ꝑpetrauit ſurgẽs a doꝛmitõe o/⸗
cio vacãs.ij. Re.xi.Et ſi nõ valet qͥs ſꝑ vacare oꝛa
tioni ⁊ lectõni ⁊ ſpeculatioi.nõ tñ dʒ ſe ocio tra⸗
dere aut qͥd vanũ facere.ã vt dic Bern/ ꝓpcociũ
ocioſa ſectari ridiculũ ẽ/ſed aliqd boneſte recreat

mũ inde generatũ.ibi.ideo te,/

onis aſſumere in locutione vel coꝛpali exercitio.

Coꝛꝑalis eni exerœtatio ad modicũ vtilis ẽ ait a
plus.i.thimo.uij.⁊ tamẽ vtilis eſt. Secũda ſtul⸗

ticia qꝛ ponit ſe in tali ſtatu.ꝙ inferioꝛ bꝛutis aĩia

libo inuenit᷑. Nam bꝛutis aialiba licitum eſt come
dere etiã non laboꝛantibo.ſed ocioſo ꝓhibʒ apoſto
lus manducare.ij.theſſa.iij.dicẽs.Si qͥs nõ vult
oꝑari nõ manducet.⁊ merito.qꝛdictum fuit pᷣmo
parenti in ꝑſona oĩm.In ſudnꝛc vultus tui veſce
ris pane tue.Geñ.iij.q.d.Si volueris comedere

oꝑtebit telaboꝛare Ex nõ ſolũ inferioꝛ inueni᷑ o

cioſus aĩalib bꝛutis ſeed etiã cũctis creatur a cũ⸗
ctis diſcoꝛdãs.nam ois creatura aliqͥ mõ oꝑatur
ſᷣm modũ ſuũ nullaẽ ocioſa.vñ ⁊ ↄmetatoꝛ dicit
ꝙ qͥ aufert oꝑatiões a reb aufert eſſentias reꝝ.ſʒ

ocioſus ita ẽ miſer ꝙ nil boni oꝑisfacit qð ſibi cõ

uenit. cõuenit eni hoi oꝑari ſᷣm rõeʒ ĩq;tũ eſt hõ
E ꝓpterea ogrue dicit Sene. Oeiũ ſine lr̃is moꝛs
ẽ ⁊ viui hois ſepultura.iõ aũt dic̃.ociũ ſine litter

moꝛs ẽ qꝛ cũ lr̃is ẽ vita ⁊valð laudabile de qaug.

dicit.Ociũ ſanctũ qrit gtia veritatis.viij.qdð.i.q
epᷣatũ.Et appellat ociũ ceſſationẽ ab oꝑib exteri⸗
oꝛib vt vacet᷑ deo Un Beru. Uacare deo nõ ẽ oci
um.ſ.malum.ſed negociũ negocioꝝ.Dicit iudas
in epła ſua de talib ocioſis ꝙ ſunt arboꝛes autũ⸗
nales infructuoſe bis moꝛtue.Arboꝛ in autũno
plantata ſi puꝝ fructũ facit tarde facit.ſic ocioſi ſi
aliqͥd boni faciũt ⁊ ilud volũt facere in fine qua⸗
do paꝝ vel nihil faciunt.⁊ ſic ſunt bis moꝛtui.qͥa
hic moꝛte peccati ⁊ poſtea moꝛte inferni Tertia

ſtulticia ocioſi eſt qꝛ tempus amittit.ad qð cõſer

uandũ admonet ſcriptura dictns.fili conſerua tẽ
pus ⁊ declina a malo. Eccł.uij.Et merito dʒ dili
genter conſeruari non perdi vt ocioſi faciũt. Naʒ
eſt pᷣcioſiſſimũ eſt ⁊ bꝛeniſſimũ.eſt eius vſus exa⸗
men fiendũ ſubtiliſſimũ. Quantũ ad pcioſitatẽ
dicit Bern. Nihil pᷣcio ſius tꝑe.ſed nil hodie vili⸗
us reputatur.idem. Non ꝑuum eſtimes tempus
qð et in factis ⁊ in dictis expenditur ocioſis.vo⸗
lat cni verbũ irreuocabile nec aduertit inſipiens
qð amittit. Adeo pᷣcioſum eſt tempus ꝙ modico
ſpacio eius poteſt hõ conſequi veniam ⁊ vitã eter
nam ꝓmereri ſicut latro cũ xpᷣo crucifixus in mo
dico temꝑe ꝑadiſum ꝓmeruit. Tam pcioſum eſt
tempus ꝙ damnati darent omẽs ihezauros mũ
di ſi haberent in poteſtate ſuap hñdo momęeto tẽ
poꝛis quo poſſent penitere.⁊ euadere tantas pe⸗
nas. Nihil ita ꝓpꝛiũ poſſidemus ſicut tpᷣs · Unde
Sene.Reliqua nob aliena ſunt.tpᷣs tm̃ noſtrum
eſt. Et ideo bene dicit apoſtolus ad gala.vi.dum
tempus habemus operemur bonumadomnes.
q d. nullus ſit ocioſus. Quantum ad ſecundũ

clarum eſt quod tempus eſt quid bꝛeuiſſimum.i.

Coꝛintheo.vij. Lempus bꝛeue eſt ⁊ in ſe.quia ni⸗
hil habemus de pꝛeterito nec de futuro nec de pꝛe
ſenti niſi inſtans.ij. Coꝛinthio. vi.Ecce nũc tem
pus acceptabile. Non enim de eo habemus ni
ſi nunc.in quo poſſumus accepti eſſe deo ſcilicet
bene operando. Et cum multa alia recupe⸗

perari poſſint vt diuitie amiſſe.ſanitas ꝑdita. ali

qñ etiã vita.vt inreſuſcitatis.ſed tpᷣs amiſſuʒ nũ
q́; recuꝑat ocioſuſ.Job.ix.Dies mei velocioꝛes fu

— — ——

—— —

— —

— --—

—RR—— — —

m
66,
nd
nl
ani⸗
ee

Capitulu

7

erũt curſoꝛe. Sene.infinita eſt velocicas tgis.pũ

ctũ eſt q̊ viuimus ⁊ puncto minus. Eſt eni bꝛeuiſ
ſimũ reſpectu futuri ſtatus qͥ ſuccedit qui ẽ ꝑpetu
us ⁊ nunq; deficit.põ. Mille anni ante ocłos tu

os tanq; dics heſterna q pᷣterijc Bꝛeuius adbue
reſtat tpᷣs ſi demat᷑ de eo tpᷣs qͥ doꝛmimus ⁊ alis

neceſſitates ſumimus.qð eſt q̃ſi ꝑditũ.⁊ iõ apkus
ait ad ep̊.v. Redimẽtes tpᷣs qm dies mali ſunt.
id eſt diligẽter ⁊ vtiliter expẽdẽtes ipᷣm nõ ocioſe
Quantũ ad tertiũ ſubtile examen fiet de nobis
circa tꝑis vſum. Bern. Omne tpᷣs tibi impẽſum

ate exigetur q̃liter fuerit expẽſum ⁊ ſicut capillus

a capite nõ ꝑibit ita nec momẽtũ a tꝑe.ſ.de qͥ nõ

exigat᷑ ro. Treno.i.Uocauit aduerſum me tẽepus
ſcʒ deus vt ↄteret electos meos.o q;male poterit
rõem reddere de tꝑe ocioſus.qui nõ ſolũ momen
ta amiſit tꝑis.ſed hoꝛas integras dies menſes ex
annos.ſeruũ inutilẽ ait dñs in ꝑabola.i.ocioſuʒ

mittite ĩ tenebꝛas excerioꝛes Math.xxv. Quar
ta ſtulticia ocioſi eſt.qꝛ cũ debeat in hac vita ſol⸗
uere vel minucre debitũ ad qð tenet᷑ ꝛipe mag ad
auget. ⁊ rõ dictat. Redde qð debes. Mach. xviij
⁊ apli. Ro.xiij. Reddite oĩa debita.ſed młta ſt᷑ de
bita nr̃a. Bern. O hõ ſi ſcires q;multa ⁊ qmul⸗
tis debeas videres ꝙ nibil eſt qð facis vñ nõ eſſeſ
ocioſus pᷣmo debes xpᷣo vitam tuã ponere.q: ipſe
ꝓ te poſuit aiaʒ ſuã.iõ apłs ad gał.ij.Ouexit me⁊
cradidit ſeim ꝓ me.Secũdo exigũt peccata pᷣte⸗

rita futuraʒ vitã meã vt facio fructus dignos pe/
nitẽtie Quid ſi tibi tertiũ debitoꝛẽ oñdaʒ qͥᷣ ſibi vxẽ
dicet.puto ꝙ glłiam deſideres q; nec oculꝰ vidit.

Hoõne ad hoc etiã totũ q;tũcunq; poteris dare o⸗
poꝛtebit.⁊ vltra hec oĩadebes totũ qð es a q̊ votũ
abes qui te fecit ⁊ bñ.hec Bern.ſed miſer ocioſꝰ
nõ reddit debitũ.ſed qͥtidie magis auget Quin⸗

ta ſtulticia ocioſi eſt.qꝛ cũ poſſit ex ſe pducere ⁊ re

cipe fructũ multũ meritoꝝ ⁊ pᷣmioꝝ vult ꝑmane
re ſterilis ⁊ infructuoſus. Poſui vos ait xpo Jo.

xv. UVt eatis ⁊ fructũ afferatis ⁊ fructus vrĩ mane

at. Põt eni ⁊ dʒ ꝓducere fructũ coꝛdis bonaꝝ co
gitatoinũ.ſanctaꝝ affeccionũ.piaꝝ recoꝛdatonũ
BSed ocioſus ſine fructu reꝑitur. ſicut ⁊ ficus ad

quã cũ veniſſet xpᷣus ⁊ nõ inueniſſet fruetũ ⁊ ma⸗

ledixit ⁊ ſubito aruit. Mach. xxi. Põt ⁊ dʒ ꝓdu⸗
cere fructũ oꝛis qͥ ſunt dei laudatio.graciaruactõ
vocalis oꝛato.peccatoꝝ ↄfeſſio ꝓximi inſtructio.
pꝓuer. xij. De fructu oꝛiſ ſui replebvnuſquiſq; bo
nis. ſed ab oibo his ocioſus eſt extraneus.põt ⁊ dʒ
ꝓducerę fructũ bonoꝝ opeꝝ vt elemoſinaꝝ.pegri

natcionum viſitationis infirmoꝝ ⁊ hmõi.ps.De
fructu opeꝝ ſuoꝝ ſatiabit᷑ terra.ſed oi his puat᷑
ocloſus.qꝛ cogitatiões hʒ vanas ⁊ inutiles tve
vobis q cogitatis inutile ait ꝓha. Uerba hʒ ocio
ſa.ſed vt dicit xppᷣs Mat.iij. Oe omni vᷣbo ocioſo
reddent hoies rõem in die iudicqͥ. ⁊ oꝑa vicioſa.

Vñ Hiere.li.Oꝑa eoꝝ vana ⁊ riſu digna Sexta

ſtulticta ocioſi eſt. qꝛ vult qᷣeſcere in loco vbi oꝑtʒ
laboꝛare.ſ.in vita pñti xpᷣs Jo.ix.Nõ veni vocare
vos requiẽ ſed ad laboꝛe. Gern.O impudẽs ⁊ im

pꝛudens milia miliũ miniſtrabãt ei.⁊ decies cen

tena milia aſſiſtebant.ſ.ad oꝑandũ qð eis ↄgruit
⁊ tu ſedere pᷣſumis ⁊ ociari.Ad qð eti figuraduʒ

.xlIIII.

— ———M

ſex dicbo opatus ẽ deus diuerſas creaturas ⁊ oẽs
faciebat.⁊ in ſeptima reqeuit ab oĩ oꝑe ad innuẽ/⸗
dũ ꝙ in vica pnti ſigta ꝑ ſenariũ numeꝝ dʒ hõ o⸗

perari nõ ociari ſi vult in ſeptima.i.in alia cũ deo

quieſcere. Septima ſtulcicia ẽ qꝛ cũ ſit ocioſꝰ ſbᷣ

merſus ĩ pfundo ſtulticie malicie ſue nõ vult poꝛ

rigere manũ ſuã ad laboꝛẽ cu tñ aliter nõ poſſit ex

ire. Sene.O ſtulticia nemo emergit niſi ad labo

rẽ manuʒz poꝛrigat.lam ſᷣin pᷣm. Clirtꝰ ⁊ ſcien

tia ſunt circa difficilia Et virgilius.Facilis deſc?
ſus inferni.ſed reuocare ad auras.ſurſũq; attol⸗
lere ẽꝗdũ hoc opus.hic laboꝛ eſt ⁊ xpᷣs.cõtenditei⸗

rrare ꝑ anguſt poꝛtẽ. Luce.riij. Eerte mag ſtulti
cia eſſet eius qͥ ſe videret in aquã cecidiſſe ⁊ niſi la

boꝛãdo ⁊ apponedo manũ poſſe cuadere ibi rema

nere.

ex ocio generãte plurima vięia ſequi? inferni cru⸗

ciatio.⁊ iõ ſecũdo dicit põ.Cũ boib flagcllabunt᷑
reu ertẽtes ad laboꝛẽ pnie flagellabunt᷑ h cũ hõibo
ſʒ ocioſi nõ cũ hoib ſʒ cũ demonibo in inferno.p⸗
pꝛius locοcoſi ẽ in inferno. Rõ eſt. Cõſtat ꝙ oti
oſi in celo nõ reꝑient᷑. Nã celũ empireũ ẽ locꝰ eoꝝ⁊

mertces qꝗᷓ oꝑati ſunt ſ̃m illud mat.xx. Uoca oꝑa/
rios ⁊ redde illis mercedẽ ⁊ Ecci.Bonoꝝ laboꝝ

glłioſus ẽ fructus. In ꝑadilſo ẽt terreſtri nõ reci⸗

pier qꝛ cũ deꝰ qꝛ trãſtulit. Adã poſuit uũlicvt oꝑire
tur nõ vt ociaret᷑. In purgatoꝛio nõ er̃t qꝛ ibi fla⸗/
gellanthoics a deo. ſed de his ocioſis ðꝛ ꝙ cũ hoi/
bus nõ flagellabunt᷑. Mudi qͥʒ loco indignuſ eſft

Fᷣm gabo.xpᷣi.de ficulnea nõ faciẽte fructũ de qua

diẽ dñs vin ce. Succide illa.vt qͥd et terraʒ occu⸗
pat.i.hũc mũdũ inutiliter.Et cũ nõ ſit aliꝰlocus

reſtat ꝙ in inferno eũ demonib flagellent᷑ Lelñ ſal

uatoꝛ mat. vij. Ois arboꝛ qᷓ no facit fructũ bonuz

excideĩ ⁊ in ignẽ mittet᷑.ſ.infernalẽ.Et loqᷣ ibi ex/⸗
pᷣſſe de arboꝛe rõnali q̃ nõ facit fructũ bonũ cũ nõ

facit oꝑa bona. ⁊ h excideĩ ꝑ moꝛtẽ ⁊ ocioſus i ig
nẽ inferni pijcit.vñ ps. Quis ẽ hõ q vult vitã ſcli
cet einã.Declina a malo⁊fac bonum.ſ.fructum o
perum non ſtes ocioſus. H

Muantu ad terti

*

Aliud qð ociũ ſequũ ẽ multiplex malũ peccatoꝝ
Vnñ ðꝛ· Jõ ten uit cos ſuꝑbia eos.ſ.qͥ nõ ſunt in la
boꝛe hoĩm ſʒ in ocio ⁊ oꝑti ſunt iiqᷣtate.i.pleni oĩ
iniqͥt ate.Ecci.xxxiij. N)ultà maliciã docuit ocio
ſitas.⁊ alibi. In deſiderijs.ſ.malł ẽ oĩs ocioſus

Bern. Oim tẽptationũ ⁊ cogitationũ malaꝝ ⁊ſin
utiliũ ſentina ẽ ociũ.ſicut ſentina in nauibd reci

pit oẽs ſoꝛdes corꝑaliũ ita mẽs ocioſi oẽsſoꝛdes

vicioꝝ.nec miꝝ. Nõ eni põt coꝛ vigilãt eſſe ſine
cogitationibo.vñn ſiqͥs eſt ocioſus exqͥ nõ cogitat
bona oʒ ꝙ cogitet mala.Cogitatiõs aũt male tra
hũt ad opa mala ⁊ pcipuc vicia carnalia.eʒehᷣ.xxv i
Hec fuit iniqͥtas ſoꝛoꝛis tue zodome.ſuꝑbia.ſa⸗
turitas panis ⁊ aq ⁊ ociũ.ſalomõ dũ fuit occupes
tus in edificqs tẽpli ⁊ domꝰſue ñ ita exarſit amo
re mulieꝝ ſic pꝰea cũ ſe ocio tradidit poeta. O ⸗

*

curioſitatẽ ⁊ nugacitatẽ. vñ apo.i.chi.veð viduis

um §. II.

tia ſi tollas ꝑire cupidinis artꝰ. Induẽc ẽt ociũ ad

Cunlus IX.

malis inqt. Adoleſcẽtioꝛes viduas deuita diſcũt
eni circuire domos nõ ſolũ ocioſe ſed ⁊ vboſe ⁊ cu
rioſe loquẽtes q̃ nõ oꝑtet.et Bern. Ocioſitas eſt
mater nugaꝝ ⁊ nouerca vᷣtutũ.et alibi. Summa
mentis malicia ociũ inerſ. Nabuchodonoſoꝛ cũ
maneret in aula palatij ſui in ſuꝑbiã elatus ẽ di.
Noõne hec eſt babilon quã cdificaui in foꝛtitud ĩe
mea ꝓpter qð in beſtis mutatus eſt ſᷣm fantaſiam
Dañ.nij. Filij q̊ʒ Dan venietes lachis ad ꝓpłm qͥc
ſcẽtem atq; ſecuꝝ pcuſſerũt in oꝛe gladij.vꝛbẽq; ĩ
cendio tradideruũt Judi.xviij.ad figurandũ ꝙ dũ
q qeſcit ocio demones capiũt aiam atq; diuer
vitijs incendũt.Uñ ⁊ in euãgłio Tu.xi.⁊ math.
xij. Spũs imũdus exiẽs ab hoicꝑ pniam cuʒ po
ſtea reuertit᷑ tem ptãdo eũ.inuenit domũ mentis
vacantẽ.ſ.ocio cũ ſeptẽ ſpiritib ingredit᷑ et hitat
ibi.i.cũ vniuerſis pctĩis.ſic̊ qͥ in laboꝛibo hoiʒ ñ
ſunt.tenuit eos ſuꝑbia.Et qꝛ ipᷣa reglua eſt ⁊ mat
vicioꝝ exinde oꝑti ſunt iniquitate.
C apitulum. xv. de deſperatione.
* èc * * .
Aſperatio filia ponitur
Neccidie ſ̃m Gre.Tho.⁊ alios. Pꝛo cu⸗
ius declaratiõe ſciendũ ꝙ ſiẽ̃ vera eſtia
tio intellectꝰ circa deũ eſt ꝙ ex ipᷣo ꝓueniat homi⸗
ni ſalus ↄſecutio btitudinis.venie peccatoꝝ ⁊ad
iutoꝛij ĩ arduis ⁊ ꝑiculis.qð ꝑtinet ad ſpem. Ita
falſa opinio vel eſtimatio intellectꝰ circa deũ ẽ ꝙ
nõ tribuat btitudinis pᷣmiũ bona faciẽtibs vel nõ
largiat᷑ veniã penitentib ⁊ in ꝑiculis nõ ſubueni⸗
at qð ꝑtinet ad deſ ꝑatiõem.ſicut ꝗ̊ ſpes vera eſti⸗
mans de deo eſt virtuoſa.ita ⁊ deſꝑatio ꝑõriũ fal
ſa eſtimãs ẽ vicioſa.Siqͥs aũt deſparet de eo qð ẽ
natus adipiſci vel de eo qð nõ eſt debitũ adipiſci
deſꝑatio talis nõ cẽt pctm.verbigtia.Si qͥs me⸗
dicus deſꝑaretde curatiõe alicuiꝰinfirmi.vł ſiqs
agricola deſꝑaret ſe fieri poſſe imꝑatoꝛẽ.aut ſim/
plex ccicus papam.nõ peccãt.⁊ hoc ꝑꝑ impoſſibi⸗/
litatẽ ↄſequẽdi talia. Sic etiã damnati ſi deſpera

rent ſe poſſe ↄſeòͥ btitudinẽ vel veniã delictoꝝ.de

ſpatio nõ iputat᷑eis ad culpã.qꝛ ſunt ĩ ſtatu deſpe
randi ꝓpter ipoſſibilitatẽ reditꝰad beatitudinem
vñ damnatoꝝ deſpꝑatio nõ eſt cis ad culpã ſed ꝑs
dam natiõis.Sed qꝛ hõ dũ cſt viatoꝛ natꝰẽ cõſeqͥ
beatitudinẽ ⁊ eſt poſſibile adipiſci.eſtimãdo ↄriũ
ſcʒ ꝙ nõ poſſit adipiſci eſt falſum eſtimare de deo.
⁊ quiſſimũ pctm deſpatiõis.ho.ij.ij.qð.xx. UVñ
dicit᷑ in canone.de pe.di.vij. Leo papa.de nemie
eſt deſpandũ dũ eſt in hᷣ coꝛꝑe ↄſtitutꝰ.qꝛ nõnũqᷓ;
cõſilio maturioꝛi ꝑficit᷑ qð diffidetioꝛi etatediffer
tur.De deſpantibe dicit ps.Nõ ſpauerũt i deo ſa⸗
lutari ſuo. Ubi notandũ ꝙ eſt triplex deſꝑatio.
Deſpatio gloꝛie adipiſcende
Deſpera tio venie conſequende.
Deſperatio miſerie euadende.

Duantum ad pꝛimum . . .

dicit Job. vij. ODeſperaui nequaq; vltraviua in.ſ.

vita gratie.nec ꝑ ↄñs vita glc.Dũ eni qͥs ꝑmanet

in deſpatione nò põt cõſequi beatitudinẽ. ſed põt
quilibet q;tumcunq; deſpauit in pᷣteritũ remoue
re deſuatiõem ⁊ ſic viuet qð facere debet. qꝛ vt ð

—

ij. Reg ij. Periculoſa res eſt deſperatio.ĩmo pcri

culoſius omnib et boc triplici ratio ne.
Pꝛimo ratione amiſſibilitatis.
Secundo rõne inſa nabilitatis.
Tertio ratione inclinabilitatis
Pꝛimũ ſic oñditur illud ꝑ qð tolli i bonis ac
tib ↄſtantia.pꝑſeuerãtia.⁊ ↄfidentia.finis eſt peri

culoſius ceteris.Sed ꝑ deſꝑationẽ in reb labo/⸗

rioſis q ꝑtinẽt ad vite ꝑfectionẽ ꝑditur conſtãtia
⁊ tollit᷑ gſeuerãtia cui pncipaliter merces reddit.

et puat ſe deſperans de cõfidẽtia.Finis & ꝑiculo⸗

ſiſſima eſt. Sene. Lollẽ ſpem nemo victus tepta
bit arma. Filij iſirł cũ audierũt in terra pꝓmiſſiõis

ſignante vitam eternam erat ciuitates foꝛtiſſime

deſpaue rũt poſſe adi piſci eã iõ ſunt ea pᷣuati ĩ de
ſerto moꝛientes. Soli caleph ⁊ ioſue qͥ in deo ſpe⸗
rauerũt illam ↄſeq ex numeratis intrauerunt
Secũdo h̊ oñditur rone inſanabilitatis.ſic enim
moꝛbo incurabilis eſt ꝑiculoſioꝛ curabili.ita pec

⁊ hoĩes robuſtiſſimi ſᷣm relatiõem exploꝛatoꝝ.qꝛ

catũ qð nunq; ſanat᷑ vł raro moꝛbo ſanabili ficut

lepꝛa.paraliſis.ꝑiculoſioꝛes moꝛbi ſunt febꝛibus

⁊ vulneribo ſed tale ẽ vitiũ deſꝑationis ſcʒ inſana

bile Dicit Hiere xxx. Inſanabilis fractura tua.
peſſima plaga tua illius.ſ.ꝓpłi qͥ dixerat deſperai⸗

ui.Et iterũ Hiere.xv.Plaga mea.ſ.deſꝑatiõis re

nuit curari.Quãuis eni nullus eſtimare dʒ ꝙſua
oꝑa qᷓ;tumcũ q; etiã eximia ſint ꝑ ſe ſufficiẽtia ad
conſequẽdũ tin pᷣmiũ beatitudinis dʒ tñ eſtima⸗
re ꝙ dei gra ipᷣa ſociata ⁊ ſiminima deus ſua libe

ralitate facit ea eſſe digna. Un Aug. Cũ deus cowꝛ⸗

ronat merita nr̃a nõ aliud pᷣmiat q; munera ſua
Et iõ ſi ꝑua ⁊ q̃ſi nulla oꝑa in ſe qͥs videt bõa ad/
huc deſpare nõ debet. Tertio onditur ꝑiculũ eiꝰ
rõne inclinabilitatis.illud eni pctm̃ ꝑ qð hõ incli
natur ad omne malũ ⁊ retrahit᷑ ab omni bono eſt
ꝑpiculoſius ceteris.ſed deſꝑatio eſt hmoi Nã ſicut

ꝑ ſpẽ hõ reuocatur a malis? ꝓuocat᷑ ad oẽ bonum
ita ꝑ oppoſitũ ꝑ deſpatiõem reuocat᷑ a bonis ⁊ ſi
ne freno ꝓuocat᷑ad omnia mala.Solent eni tles

dicere ẽt vᷣbo.exq̊ debeo ire ad infernũ eamꝰ cũ ar

mis ⁊ equis. Un ðꝛ ꝓuer.xxuij. Si deſpaueris in
die igſus i die anguſtie minuetur foꝛtitudo tua
1

id eſt ſi deſpaueris in temptatione vel ꝑſecutõe vł
in die.ſ.cũ pᷣmo incipis dolere de peccatis.vel in
moꝛte lapſus a ſpei foꝛtitudine ⁊ infirmitate quã
pꝛiꝰhũ iſti.minuet᷑ foꝛtitudo tua.ſ.reſiſtẽdo diabo

lo vbi glo dicit Nihil execrabiliuſ deſpationi qua
qG hũerit ⁊ in generalib hmõi vite laboꝛibo.⁊ qð

peius eſt in fidei certamine ↄſtãtiam ꝑdet.

Becunda deſperatio eſt. ſ. I

veniẽ cõſequẽde pctõꝝ Sʒ falſa ? iſta eſtimatioqꝛ

cõtra oẽs locutiones dei in ſcripturis ⁊doctrinii

eoꝝ. dicit eni dñs Eʒech.xviij.Nunqͥd volũtatis
mee moꝛs impij ⁊ nõ potius vt ↄuertat᷑ ⁊ viuat.⁊
iteꝝ In q̃cuuq; die ↄuerſus fuerit pctõꝛ ⁊ ĩgemu

erit oim iniqᷣtatũ eius nõ recoꝛdaboꝛ.i. dimittaz

Et in cuãglio xpᷣs Mat.ix.Nõ eſt opus valenti⸗
bus medicus ſed male hñtibilqꝛ nõ veni vocare
iuſtos ſʒ pctõꝛes ad pniam vt ꝑ h̊ eis veniã dem.

Habet aũt talis deſꝑans de venia falſlam eſtima

. r— re

—à - ——. — — - —

—

= – –ae —– r 2

dae

do

Iun

e
o⸗
in
ſes
lne
ſde
ſ⸗

nin
ne
ſat
his

noc
ſ
nun
1ſi
Ues
ͤr
nein
n
lln
ſhp
1i
.

n

int⸗
ns
en

iS

N

tionem de trib erga deũ. ſ.
De dei miſericoꝛdia
De dei omnipotentia
De ſui pꝛopꝛia malicia. „MVðUN
Pꝛimo quidem deſperans de venia. falſo ĩmo
exiſtimat falſiſſime de deo.ſ.ꝙ nõ ſit miſericoꝛs.
cũ tñ dicat eccia ꝙ pꝛiũ ẽ deo miſereri ſꝑ ⁊ ꝑcere ·
imo ꝓpꝛie ꝓpꝛiũ.qꝛ nullus põt tollere miſeriã pcti
q̃ maxime cſt ſuꝑ oẽs alias.niſi ſolus deus.ſʒ nul
la creatura ita defacili relaxat iniurias in euʒ fa⸗
ctas penitentibo vt ipᷣe faat.ꝑpetrauit dauid tm̃
ſcelus q̃le fuit adulceriũ addendo ci ad occultan⸗
dũ malũ ꝓditionẽ ⁊ occaſionẽ ſui fideliſſimi mili
tis vꝛie.Ex q̃ ſecuta eſt inſultatio ⁊ blaſphematio
cõtra deũ ab inimicis.⁊ tñ vt cognouit peccatuʒ
ſuũ dicẽs nathãꝓphᷣe eũ arguẽti.peccaui dño.ſubi
to ex ꝑte dei rñdit nathan.et dñs trãſtulit pecca⸗
tũ tuũ.ſ.ꝑcendo tihi.ij. Reg.xij. Notandũ ẽ valde

qð ait Cri.in li.de reꝑatione lapſi ad inſinuan⸗

dam imẽſam dei miam. Uñ nullus dẽat deſpare
q;tũcũqʒ peccatoꝛ dũmõ ad pniam redeat.tal mi
hi crede talis eſt erga boĩcs dei pietas ꝙ nũq; ſꝑ⸗
nit hoĩs pniam ſi ei ſincere ⁊ ſumpliciter offeratur
etiã ſi ad ſummũ qͥs ꝑueniax maloꝝ ⁊ inde reuer
ti velit ad vtutis via ſuſcipit libẽter amplectitur
⁊ oĩa facit q̃tinus ad pᷣoꝛem reuocet ſtatũ. Quod
q; adhuc ẽ pᷣſtantius ⁊ eininẽtius.ctiã ſi nõ potue
rit qͥs explere oẽm ſatiſfaciẽdi oꝛdinc.qᷓ;tulãcũ q;
tñ ⁊ q;libet bꝛeui tꝑe geſtã nõ reſpuit pniam.ſuſci
pit etiã illã nec patit᷑ q;uis exigue ↄuerſionis ꝑde
re mercedẽ.hec oĩa de pnia dilt.iij.c.talig. Hinc
⁊ leo papa.de pe.di.i. Multiplex dei mia ita la⸗
pſibo hũanis ſubuenit vt nõ ſolũ ꝑ baptiſmi gtiã.
ſed etiã ꝑ pnĩe medicinã ſpes vite reꝑet eternevt
regeneratiõis dona violaſſent.ꝓpꝛio iudicio ſe · ſ.
ꝑ pniam ↄdemnãtes ad remiſſiõem criminũ ꝑue
nirent.Exemplũ optimũ hr̃.uij. Regxxi.de ma⸗
naſſe qͥ fuit rex iuda.l.annis ⁊ vltra:.peſſimus ho

minũ ydolatrie deditꝰ.occiſoꝛ ꝓpharum ⁊ pᷣcipue

Eſaie cõſanguinei ſui eximij ⁊ euãgłice ꝓphe queʒ
ob nimiã crudelitate ſecare fecit ſerra lignea.De/
mũ in ſenectute ſua ob ſcelera captiuatus ab ini⸗
micis aſſirijs ⁊ incarceratus vt recognouit iniqᷣ

tates ſuas ⁊ penituit dicẽs in or̃one. eccaui ſu⸗

per multitudinẽ arene maris⁊multiplicata ſunt
peccata mea.⁊ nõ ſum dignus videre altitudineʒ
celi pᷣ multitudine iniqtatis mee.qm̃ irritaui irã

tuam ⁊c̃.dñs peꝑcit ei ⁊ veniã dedit reducẽs etiã⸗
cũ de captiuitate ad regnũ ſuũ.õ q̊ᷓ de venia de/

ſꝑandũ eſt.Deſperans de venia ſcðo falſum eſtiat
de dei oipotẽtia.cũ.ſ.eſtimat nõ ſolũ deũ nolle ei
miſereri.ſed nec poſſe tot ſcelera qͥt cõmiſit dimit

tere.ſed iſta adhuc eſſet peioꝛ deſꝑatio alijs.nã ꝑti

neret ad infidelitatẽ.ſ.ꝙ deꝰ nõ poſſet oia cũ tñ di
catur Lu.i.nõ critãpoſſibile apud deũ omnevbũ
iſti ſunt peioꝛes iudeis incredulis:nam ꝛ⁊ ſi nega
rent xpᷣm poſſe pctã remittere qꝛ purũ hoiem eſti⸗
mabant. ⁊ ſic erat ⁊ eſt erroꝛ eoꝝ tñ ↄfitebant᷑ de
umpß poſſe eteg põt pctã dimittere niſi ſo⸗
lus deus. Mar.ij. Sed ondit vtiq; poſſe dimit/⸗
tere ⁊ ꝑ h̊ eẽ verus deus.Pꝛobauit aũt ſe hr̃e hãc
potentiã nõ ꝑ aliqð potẽtius ſed ꝑ aliqð manitfe⸗

ſtius. Maioꝛis quidẽ potẽtie eſt q;tum ad crea⸗
turã ſanatam ſanare aiam remittendo pctã qᷓ; ſa
nare epis a paliſi vel q cunq; infirmitate. Sʒ
manifeſtiꝰẽ ſanare coꝛpus.nãa ſanatio aie nõ vide
tur ab hoĩbo ſeu remiſſio pcti.ſed vr̃ ſanatio coꝛ⸗
poꝛis ⁊ ſic ꝑ manifeſtũ ꝓbauit occultũ. Uñ dixit
vt ſciatis qꝛ filius hoĩs hʒ ptãtem in terra dimit⸗
tendo pccã ſupple ſano hũc ꝑaliticũ.vn tũc ait ꝑa
litico Surge ⁊c.⁊ ſanatus ẽ in aĩa ⁊ in coꝛꝑe vᷣtu⸗
te diuina ſua Et ſiqͥs obijceret qð ait apoſt. Heb.
vi Impoſſibile eſt eos qͥ ſeł iluminati ſunt ⁊ gu⸗
ſtauerũt donũ celeſte ⁊ ꝑticipes facti ſunt ſpuſſci
⁊ ꝓlapſi ſunt.renouari ad pniam. Renouari ad
pniam eſt oſeqͥ veniã qð fit vtiq; a deo.ſed apłs vſᷣ
dicit ipoſſibile.q̊ vr̃ ꝙ recidiua pctã non poſiit di⸗
mittere Qð quidã ſed heretice opinantes ad ideʒ
inducebãt ꝓ argumẽto miracula xpᷣi dicẽtes.quẽ
bis illuminauit.quẽ lepꝛoſum bis mũdauit.quẽ
moꝛtuũ bis ſuſcitauit nõ laʒaꝝ quẽ dilecit.no fi⸗
liũ vidue quẽ matri reddidit.nõ filiũ diſipatoꝛẽ.
legit᷑ pater bis ſuſcepiſc.nõ filiã abꝛahe bis a de/
monio liberaſſe. Jõ in nulla ꝑſona iterauit faaũ
docẽs nõ ſepe a dño fieri remediũ.dixit multj.va
de ⁊ noli ãmplius peccare.pmittẽs penã nõ ãpii
us veniã. Hec vᷣba refert aug.eſſe eoꝝ qͥ negãt de⸗

um ꝑcere recidiuãti i Aug.hercticos vocat ð pe

nitẽ.di.iij. Adhuc inſtãt ꝑfidi.⁊ ſubdit ibi.Quam
multos cecos diuerſo tꝑe illuiauit ⁊ mitos debi⸗
les ↄfoꝛtauit.oñdit in diuerſis ilus eiſdẽ iepe pec
cata dimitti.vt quẽ pᷣus ſanauit lepꝛoſum.ſ.inte⸗

ccũ pctõ auaricie.poſtea illumiet cecũ lapium.ſ.i

luxuriã ⁊ hmõi.iõ tot ſanauit vt claudos.cecos.

aridos.ne deſꝑet ſepe pctõꝛ. Jõ non ſcribit᷑ niſi ſek

aliquẽ ſanatũ vt qͥs caueat iungi pcto.⁊ infra me
dicũ ſe noiat Medicoꝝ eſt cẽties infirmũ curare
qui alijs minoꝛ eẽt ſi alijs poſſibilia igꝛaret.i.nõ
faceret.hec oia aug.d autoꝛitate apli rndet gl.
vicʒ ĩpoſſibile.i.difficile. Eſtimare igit᷑ aliqð eſſe
peccatũ qð deus nõ poſſet remittcre ecẽt flm. imo
falſiſimũ ⁊ hereticũ cũ oia poſſit indulgere Cer

tio deſꝑat qͥsð venia hñs faliaʒ eſtiatione de cłpa

ꝓpꝛia.ſ.q; excedat bonitatẽ ⁊ miam dei.hãc habu
it cayn cũ dixit. Maioꝛ ẽ iniqtas mea qᷓ; vt veni
am merear GBeñ.uij.vbi gl. Hiero.peccata addẽſ
peccatis deſꝑat.Et cũ bonitas dei ⁊ mia cuiꝰ effe
ctus eſt remiſſio pctõꝝ ſit infinita.⁊ oĩs malicia
humana ſit finita nõ eſtimat deꝑans maioꝛẽ fo⸗
re ſuã maliciã dei mia ſunplir vlł ex ꝑte reminſiõis

ſed ex ꝑte ſatiſfacciõis qꝛ.ſ.cſtimat ieu credit nun
q́ᷓ; facere tantã pniam ꝓ ſatiſfactiõe ꝙ ↄſequat᷑ ve
niã. Alex.ij.ꝑte ſumme.q.xlviij.hãc flam eſtimati

onẽ vr̃ hũiſſe iudas cũ deſꝑatꝰ laqo ſc ſuſpẽditvñ
Leo papa in ᷣmone.Sceleratioꝛ oibꝛ o iuda ite/
licioꝛ extitiſti quẽ pnia nõ reuocauit ad deũ.ſʒ de
ſꝑatio traxit ad laqueũ ⁊c.de pe.di.iij.q;uis emiʒ
oia oꝑa hois qᷓ;tũ cũq; afflictiua⁊penalia ꝑ ſe non
ſint ſufficiẽtia ad ſatiſtaciẽdũ ꝓvno moꝛtali nedũ
ꝓ mille.tñ ipᷣis applicata paſſio xpᷣi qð fit ꝑ gtiam
ſacralẽqͥ paiſio fuit valoꝛis infiniti ad ſatuſacien

dũ oib latiſfacere põt.vñ Job vi.ðꝛ in ꝑſona xpᷣi.

vtinã appẽderent pctã mea.i.pena debita ꝓ pecca⸗

tis hoim ꝓ qͥb patioꝛ.⁊ calamitas quã patioꝛ ſcʒ

2940

—

Citulus XXx

in cruce miſerie ⁊ doloꝛis in ſtatera ſcʒ vt poſſent
põderari q̃ſi arena maris.hec guloꝛ pena mea ap
paret qᷓ ſit pena debita ꝓ pccis oĩm.hinc ⁊ Bern.
Peccaui petm̃ grade ↄſcia mea turbat᷑.ſʒ nõ ꝑtur
babit.ſ.vſq; ad deſpatiões qꝛ vulneꝝ dñi recoꝛda
boꝛ.qͥd eni tã ad moꝛtẽ qð xpᷣi moꝛte nõ ſoluat᷑ad

tollendã iſtã deſpatõʒz de ſpe venie.q̃ ⁊ aliqũ iuſti

tãgunt᷑ multũ vʒ ↄſideratio vite eoꝝ qͥ de maxis
petis reuertẽtes ad pniaʒ veniã ↄſecuti ſt. Unde
Bern. dic ꝑꝑ mãſuetudinẽ q in te pᷣdicat᷑ currimꝰ
pꝰte dñe ieſu audietes ꝙ ñ ſpynis pauꝑeʒ peccato⸗

rt nõ hoꝛrens. nõ hoꝛruiſti oↄfitẽté latronẽ. nõ lo⸗

crimãtẽ peccatricẽ.nõ ſuplicantẽ chananeã non
dep̃hẽſam in adulterio.nõ ſedẽtẽ in theloneo.nõ
ſupplicãtẽ publicanũ.nõ lacrimãtẽ diſcipłm.non

!
En odoꝛe vnguentoꝝ tuoꝝ. i.harũ miſerationuʒ
currimus. Canti. i.

Lertia deſperatio ẽmi m

rituali.puer.xvij. Animꝰgaudẽs etatẽ floꝛidã faẽ

lictus ẽ.Eſt aũt triplex mia de q̃ qͥs deſꝑat ſe poſ/

ſe cuadere. Miſeria pene tꝑal.· Miſeria cul
pe crialis. Miſeria anguſtie mẽtalis: Quan

tũ ad pᷣmũ cũ qᷣs ẽ in mag infirmitate.ł pauꝑtate
xłꝑſecutõe nũqᷓ; dʒ ſe deſꝑare de adiutoꝛio dei ſʒ
faciẽdo qð i ſe ẽ ⁊reſiduũ ↄmitter̃ deo ſpandoꝙ de
us faciet qð erit mag expediẽs.⁊ cũ credet ſe ſuc⸗
cũberetũc liberabit.i. NMach.ij.inqͥt mathathiaſ
Qui ſpant ĩ dno ñ infirmant᷑.⁊ Eſa.xl. Qui ſꝑant
in dãño mutabũt foꝛtitudinẽ.currẽt ⁊ nõ laboꝛa⸗
bũt volabũt ⁊ nõ deficiẽt. Sic abꝛaã cũ in egipto
ſuſtinuit ꝑicłin vite ſue ł violatõis vxor feẽ qð po
tuit ſᷣm pꝛudẽtiã hũanaʒ ⁊ reſiduũ deo ↄmiſit in
quẽ ſꝑauit nec eũ fides aut ſpes fefellit vt diẽ Au
guſt.qꝛ ⁊ vitã nõ ꝑdidit ex cautela q̃ vſus ẽ ſiñ pec

cato. ⁊ pudiciciã vxor dñs ↄſeruauit Beñ.xij.ſic

⁊ iacob timẽs frẽʒ ſuũ eſau.cũ reuᷣtereĩꝛde meſopo
mia pᷣmiſit mũera ad placãdũ diuiſit fãiliã ĩ płeſ
ptes ne ſił oẽs poſſz ꝑdere ⁊ ferocitatẽ coꝛdis illiꝰ

Dinmiſit deo emolieda GBeñ.xxxiij. Sic dauid cuzʒ

fuiſſʒ obſeſſꝰa ſaule cũ exercitu ſuo ĩ q̊dã caſtro et
ſparet euadere.venit nũciꝰad reuocãdũ ſauleʒ qꝛ
philiſtei irruꝑant ſuꝑ trã iſrł.ꝑꝑ qð dimiſit obſi⸗
dionẽ⁊ dauid euaſit.i. Re.xxvij.lõ g̊ deſpandũ ẽ

de dei adiutoꝛio ẽt in tꝑalib ſʒ ↄfidedũ. Quan

tũ ad ſcom deſꝑant qͥdã ñ vtiq; de venia ↄmiſſis.
66 de abſtinẽtia i futuꝝ ab eis.⁊ ꝓptea aliqn nõ cõ
fitent᷑ eſtiantes ſeñ poſſe cauere vt vicia carnis et
hmõi.ſed vt ðꝛ Sap viij. Sapia vicit maliciam
MNõẽ pt qs gtia hr̃e ĩ tãꝑuo gdu qn ſufficiat ad reſi
ſtendũ oi teptatõi ſ̃m tho.ſiqͥs volũit agere qð in
ſec.vñ Amb.ſuꝑ Lu.Uide q; bonꝰ deꝰ ⁊facilis in
dulgere pctis ñ ſolũ ablatã reſtituit.ſ.mutitatem
zacharie ſʒ et iſꝑpata ↄcedit.ille eidudũ mutꝰ.ſ.ʒa⸗
charias ꝓphetat.hec ei gra dei maxia qñ cũ Inega
uerat ter⸗pkon diffid at nemo veteꝝ oſciꝰ deli⸗/⸗
ctoꝝ etna deſpet.ſʒ Hoſt. ⁊ Rap.i ſum.ſuis ↄtra
iſtã deſꝑatiõʒ docẽt tria remedia Pꝛimũ ẽ moꝛ
tis ↄſideratio q̃ oĩa mũdana oñndit vana ⁊ trãſito
ria Uñ Eccẽs xi.Si mitc annis vixerit hõ ⁊ ĩ his

ecutoꝛẽ diſcipłoꝝ.nõ ipios crucifixoꝛes tuus

oĩby letus fuerit.ineiniſſe tñ debertenebꝛoſi tẽ⸗
poꝛis.ſ.moꝛtis ⁊ dieꝝ maloꝝ qͥ cũ venerint vani

tatj arguent᷑ pᷣterita.Et cũ moꝛs incerta ſit ⁊ð pũ

cto ĩ puctũ poſſit hoĩem raꝑe.iõ nõ dʒ deſꝑare fu
turis tẽptatiõibo ſe ñ poſſe reſiſtere.qꝛ foꝛte ñ am⸗

pliꝰ hẽbit moꝛte ſugueniẽte. Scðoðm ẽ debilita⸗
tio hoſt.·Debilitat᷑ ei ꝑ ↄfeſſionẽ ⁊ ex ſe debil ẽ cuʒ
qᷣs ẽ ĩ gtia.Eſa.li.Dicũt hoĩ demones.Incurua⸗

re vt trãſeamꝰ.q.d nõ poſſumꝰ trãſire ad hitãdũ

in te ꝑ pctm̃ niſi volũtarie iclines te ad aſſentien⸗

dũ nobᷣ. Cri.ODebiłẽ hoſt qͥᷣ nõ vincit niſi volen/
tẽ.nã ⁊ in gregẽ poꝛcoꝝ intrare ñ valuerũt niſi ꝑ⸗
miſſi a xpᷣo. Mat.viij.nec tẽptare iob ⁊ affligere.

niſi mnia a deo. Job.i.De mulc legim; magnil pec

catoꝛibo ⁊ multos qtidie cernimꝰq lõge tꝑe ſtete⸗
rũt iuoluti i magnis ſceleribi qꝗ ↄuᷣſi a pniaʒ ĩſti
terũt oĩ tẽptatõi.necvltra recidiuauerũt ſʒ effecti
ſunt magni ſcti ſicut Aug Cipʒ.Pelagia.Thebai

des ⁊ alie Jac.uij.Reſiſtite diabolo ⁊ fugiet avob

Lertiũ ẽ foꝛtitudo hoĩs penitẽt q̃puenit ei ex
q̃tuoꝛ.Pꝛio ex depoſitõe pcti ⁊ ↄñter ex leticia ſpi

Vñ ⁊ foꝛtẽ ad bellãdũ. Spũs triſt exiccat oſſa ſi

cut ãt pctm̃ ex moꝛſu triſtici.ita depoſitio eꝰ ꝑ pe
nitẽtia generat leticiã ſpñale.⁊gaudiũ dñi foꝛtitu
do vr̃a. ðꝛ ee viij. Scõm qðò fac penitẽtẽ foꝛtẽ ẽ

armatura ſpuũᷣal.vt ↄtritio.elłyna.oꝛo.ieiunium.
Ephe.vi. Induite vos armaturã dei vt poſſit ſta
re aduſꝰ inſidias diaboli. Tertiũ ẽ ex ſocietate

exercitꝰoiĩm iuſtoꝝ ⁊ angłoꝝ Efficit᷑ ei ꝑticeps ve

penitẽs oĩʒ bonoꝝ q fiſt a iuſtꝭ ſᷣm illð pẽ.Parti
cipe me fac deꝰ oĩm tumẽtiũ te ⁊ cuſto.man.t.q.d.

fac me bonũ cũ gra tua ⁊ ipᷣa mediãte ero oim bo⸗

noꝝ pticeps.q̃ ſocietas bonoꝝ ſil bellãtiũ ) dẽo⸗
nogſian vs fuit Judicth.xv.vbi ðꝛ ꝙ aſſirij ñad
unatii fugã ibãt pᷣcipites ⁊ occidebant.filij ãt iſrt
vno agmine ꝑſequẽtes debellabãt oẽs qͥs iuenire
potuiſſent. Quartũ ẽ illuminatio ⁊ ptectio dei

ps;. Dñſ illumiatio mea⁊ ſalꝰmea q·ti.q.d.nullli

diñs pꝓtecoꝛ vite mee.⁊ Job. Libera me ⁊ poneme
iur te.⁊ cuiꝰvismanꝰpugnet j me Ro.viij.ſiꝓno
bis deꝰ. qs ↄ nos.ſ.potit pᷣualere.certe nullꝰ.Cũ

SZhboſtis ſit młtipłr debilitatꝰ.⁊ penitẽs młtiplici
ter roboꝛatꝰnõ dʒ deſpare de ꝑſeuerãtia ĩ bono. k

nõ poterit vincere vicia ↄſueta. ſʒ ↄfidere ĩ dño qꝛ

qł ↄfidũt ĩ dno ſicut mõs ſyon.ſ.erũt foꝛtes ⁊ in ex
pugbiles. Judith. Nõ derelinqs ſꝑantes i te dñe.
Quãtũ ad tertiũ deſꝑant aliqñ ꝑſone nõ viden

tes ſc poſſe euadere ꝑicula pctõꝝ. vt occurrit per⸗
plexitas mẽtis aliqᷣs.ſ.caſus in qͥ non vr̃ alicui ꝙ

poſſit iuadere ſine incurſione magni ꝑiculi ⁊ pcci

ſicut accidie ſuſanne cũ ipetier̃t ea ĩ pomerio ſeneſ

abſcõditi de adulterio ↄminãtes eã accuſare ⁊ cõ

dẽnare ad moꝛtẽ niſi aſſentiret eis· Uñ illa ait.
analimi ſunt vndiq;.⁊ qͥd eligã ignoꝛo.vt.ſ.
poſſim ſine ꝑicło euadere.ſʒ nõ deſꝑans ð adiuto
rio dei reſtitit pctõ clamãs ꝓ adiutoꝛio.⁊ liqʒ illi
falſi ſenes iudices iniuſte ↄdẽnaſſent vt adulterã
deꝰliberauit eã ꝑ danieł ſniam. Dani.xiij. dz qli
bet ſꝑ pctm̃ vitare in q̊cũq; caſu.⁊ reſiduũ ſi inde

ſcandalũ vel ꝑiculũ veniat deo ↄmittere ⁊ nõ fa⸗

—

cere ſicut fecit ſemel qdsz puella qͥ cũ moꝛtuo ptᷣe

—

Capitulum

remanſiſſet ſub cura uncul peſſimꝰ ille eam car
naliter cognouit ⁊ pluries ex᷑ ea filios ↄcepit eos

—

occidẽs ad occultandũ pctm̃.⁊ cuʒ illa pauꝑcula
inuita traheret᷑ ad malũ vidẽs ſe nõ poſſe euadere

manꝰ eiꝰdeſꝑata ex tali caſu venenũ ſũpſit.ſed po
ſtea recoqᷓſcẽs pctm̃ ſuũ.ne ⁊ aĩa ſilł ꝑiret cũ ſe ðuo
te vᷣgini marie recõmẽdarʒ fuit ſibi dictũ ab eavt
mitteret ad ↄuẽtũ pᷣdicatoꝝ ꝓ qͥdã ſancto viro qͥ
dicebat᷑ mgr Joꝛdanus generalis oꝛdis illiꝰ ⁊ illi
cõfiteret᷑ totũ pccm̃ ſuũ ⁊ ſic euaderet moꝛtem coꝛ
oꝛis ⁊ aĩe.qð ⁊ fecit ⁊ ꝰteſſa pctm̃ ſuũ oꝛonibo il⸗
ius btiſſimi viri moꝛtẽ euaſit aie ⁊ coꝛꝑis. Nõ ̊

deſpsndũ fKi qᷓ;tacũq; anguſtia ſit qͥs ↄſtitutus.

11
accidie Et põt ſic deſcribi. Eſt viciuʒ q̊
quis inoꝛdiato timoꝛe ſe ſubtrahit ab
ꝑid bonis q̃ poſſʒ ⁊ dʒ agere.vñ de puſillanimi⸗
bus põt exponi illud põ.Deuʒ nõ inuocarũt illic
trepidauerũt timoꝛe vbi nõ erat timoꝛ.i.timuer̃ſt
in bis vbi nõ debebãt timere qð põt eẽ tripliciter
vicʒ. Pꝛimo qꝛ trepidauerũt oꝑa ſpũalia non
poſſe ꝑficere.⁊ iõ amiſerũt. Secũdo qꝛ trepida
uerũt bona tꝑalia poſſe amittere.⁊ iõ offendetũt.
Tertio qꝛ trepidauerũt coꝛꝑa moꝛtalia eoꝝ de
ficere.⁊ ideo errauerunt.

Heimũ eec
ad puſillanimitatem cu.ſ.ſubtrahit ſe ab his bo⸗
nis q̃ poſſet facere qꝛ vident ſibi facultatẽ ſuã ex/
cedere.cũ tñ nõ excedãt ps.Expectabã eũ.ſ.deum
adiutoꝛiũ gr̃e ſue qͥ ſaluũ me fecit a puſillanimita
te ſpũs ⁊ tẽpeſtate. Hoc aũt eſſe pctm̃ b. tho.ij.ij.
q.cxxiij.ar.i.ſic ꝓbat.Omne id qð ↄriat᷑ naturali

inclinatiõi ẽ pccm̃.qꝛ ↄoriat᷑legi nature. Jueſt aũt

vnicuiq; rei naturalis iclinatio ad exequẽdã acti
onẽ ↄmęſuratã potẽtie ſue.vtʒ in oibo reb tam in
aĩatis qᷓ; aiatis.ſicut aũt ꝑ ſſũptionẽ qͥs excedit
ꝓpoꝛtionẽ ſue potẽtie dũ nitũ ad maioꝛa qᷓ; poſſit.

Ita ẽt puſillanimis deficit a ꝓpoꝛtiõe ſue potẽtie

du recuſat in id tẽdere qð ẽ ↄmẽſuratũ ſue poten⸗
tie.⁊ iõ ſiẽ pᷣumptio ẽ pctm̃.ita ⁊ puſillanimitas.
Lõfirmat᷑ idẽ alia rõne.Nihil eni i moꝛibẽ vitan
dũ niſi pccm̃.ſed puſillanimitas ẽ vitãda.Diẽ eni

apls ad Colo.iij. Prẽs nolite ad indigtiõeʒpuo⸗

cure filios vros vt nõ puſillo aio fiant. g eſt pccm̃

Ptʒ idẽ ꝑ ecemplũ qð poni᷑ Mat.xxv. ſ.de ſᷣuo

malo ⁊ pigro qͥ acceptã pecuniã dñi ſui.ſ.vnũ ta⸗

lentũ fodit in terrã.nec oꝑatꝰẽ in ea ꝓp᷑ puſillani

mitatem timẽs cã amittere ꝓpt᷑ qð punitẽ a dño
ſuo ſublato talẽto ⁊ miſſus ĩ tenebꝛas ⁊ſignificat

eũ qͥ bñs aliqð donũ qͥ põt eẽ vtilis alijs ⁊ timoꝛe
nõ deficiẽdi in bono.q̃dã puſillanimitate ductuſ

ñ ſe i illo exercʒ ẽt abalijſ ad aliðagẽdũ poſitꝰ vtiq;
tał a deo pnᷣit᷑. Nõ punit᷑ aũt aliqs i alia vita.niſi
ꝓpt᷑ pctm̃.nec ſibi gra aufert᷑ niſi ꝑp demerica. Uñ
manifeſtũ ẽ puſillanimitatẽ eſſe pctm.Nec ẽõ qð
ait phᷣus in.uij.ethi.ſ.ꝙpuſillanimis nõ ẽ malus
peccatoꝛ ãt ẽ malꝰ.nã ᷣm tho.ibi pvᷣs appellat ma

los eos qͥ pximis inferũt nocum̃ta ꝑ ſe.⁊ iſto mõ
puſillanimis nõ ẽ malꝰ:qꝛ ꝓximis n infert nocu⸗/

pitulum.xvi.de puſillanimitate.

mimitaseſt filia

pue pertinz. F. I

——Nr

mẽta ſcʒ ꝑ ſe.infert tñ ꝑ accidẽs inquantũ deficit

a bonis oꝑibo qͥb poſſʒ ꝓximũ iuuare Uñ Greg.
dliẽ in paſtoꝛ. Oð illi qͥ ꝓdeſſe vtilitati ximoꝝ *

pᷣdicatõe refugiũt ſi diſtricte iudicent᷑ tatj rei fũt.
q;tis veniẽtiba ad publicũ ꝓdeſſe potuerũt.⁊ idẽ
põt dici de his qͥᷣ ſe ſubtrabũt ab audiẽtia ↄfeſſio
nis ad h̊ expoſiti ła pᷣlatura ad b̊ vocati niſi ex fa

rũt. Szʒ vt ðꝛ in regla iuris in.vi.qð alicui gtioſe

⁊cedit᷑ nõ dʒ ab alijs trabi in exẽplũ. lec ẽt obſtat

qð dicit pbs in.uij.ethi.ꝙ puſillanimis cſt q ma⸗
gnis bõis dignꝰ exiſtit ⁊ tñ his ñ dignificat ſeipʒ
3 nullꝰẽ dignꝰ magnis bonis niſi vᷣtuoſꝰ.ꝗ puſil

lanimioaẽ vᷣtuoſus.⁊ ſi ẽ vᷣtuoſus nõ eſt vicioſus.
tiũ vᷣtut peccate venialit remanẽteẽt ipſo habitu
vinutis. Moꝛaliter aũt ſʒ cũ coꝛruptiõe habitꝰ

virtutc gcuite.⁊ iõ põt ↄtingere ꝙ aliqs exvirtute

*
*

miliari ↄſilio ſpũſſcti h facit vt qͥdã ſcti viri fece

hʒ ſit dignꝰ ad aliq̃ mag faciẽda q ſi diwsmagno

honoꝛc.⁊ tñ ꝑ h̊ ñ attẽptat ſuavᷣtute vti.peccat

qñq; qdẽ venialiter.vłpᷣt dici ꝙ puſillanimis eſt

dignꝰ magnis vm babilitatẽ ad vᷣtutẽ q ineſt eivł

ex bona diſpõne nature łex ſcia łexterioꝛi foꝛtũa.
quib dũ recuſat vti ad vᷣtutẽ puſillanimis reddi
tur. Itẽ nõ obſtat ſi dicat ꝙ moyſes ⁊ hiẽmias re
cuſabãt poni in officijs ad qͥ aſſumebant᷑ a deo ſcz

pꝛimꝰad eũdũ ad pharaonẽ ⁊ vt eẽt dux ꝓpłi.aliꝰ

ad ꝓphetandũ ꝓplo qᷣ tñ digui erãt illo officio Cñ
vigdebant᷑ puſillanimes in illa recuſatiõe. Dicit eĩ
phᷣus.uij.ethi.qꝙ qͥ ſe dignificat mioꝛibo qᷓ; dignꝰ

ſit puſillanimis c.nectñ ðꝛ ꝙ illi peccauerunt᷑.er

go puſillanimitas nõ vr̃ pctm eſſe. Rñdet ei tbo.

⁊ dicit ꝙ q;uis moyſes ⁊ hieremias eẽnt digni il⸗

li officio ad qð a deo eligebant᷑ ex dina gra. tñ ↄſi

derãtes ipᷣi ꝓpꝛie ifirmitatis inſufficientiã recuſa

bant.nõ qͥdeʒ ꝑtinaciter ne in ſuꝑbiã laberent᷑ ſic⸗

plures ſcci excuſant᷑ a puſillanimitate cũ recuſaue

rũt dignitates ad q̃s aſſumebant᷑ digne.vt Gre.
ug Nico.: multi alij. Jpᷣa aũt puſillanimitas
põt bfr̃e triplicẽ cãm vñ oꝛiat᷑.ſ. Ex timoꝛe ſuper

bie. Ex toꝛpoꝛe pigricie. Ex timoꝛe deficiẽtie

Exr timoꝛe qdẽ ſuꝑbie põt ꝓcedere dũ.ſ.aliquis

nimis ꝓpꝛio ſenſui innitit᷑ qᷓreputat ſe iſufficiẽtẽ

ad ea reſpcũ quoꝝ ſufficiẽtia hʒ vñ ðꝛ ꝓuer.xxvi.

Sapientioꝛ ſibi vr piger ſeptẽ viris loquẽtiba ſen

tentias. Nihil eni phibet ꝙ aliqs qᷓtuʒ ad aliqᷓ ſe

deijciat.⁊ qᷓ;tũ ad alia ſe in ſublime tollat.vñ gre.

in paſtoꝛ. ait de moyvſe ꝙ ſuꝑbo foꝛtaſſe exiſteret. ſi

ducatũ plebis ſue ſine trepidatiõe ſuſciꝑet ⁊ rurr

ſus ſuꝑbꝰ exiſteret ſi actoꝛis imperio obedire re⸗/

cuſaret.Qð aliqñ ꝓcedat ex pigricia patet ex h qqͥ

ppᷣus dic̃ in.uij.ethi.ꝙ puſillanimes ſunt pigri.

Et dñs etiã ſeruũ illũ qͥ ꝓpter puſillanimitateʒ re⸗/

cuſauit vti pecunia vocauit malũ ⁊ pigrũ.Et qp
cedat puſillanimitas ex ignoꝛãtia ꝓpꝛie cõditiõis

ex ꝑte intellectus.patet.qꝛ ignoꝛat ie hr̃e faculta/⸗

ſipiẽtia ſed magis ex pigricia ↄſiderandi ſuam ſa

tem ad id qð hʒ. Iſta tñ ignoꝛãtia nõ ꝓcedit ex in

cultatem.vt ðꝛ in.uij.echi.vel ẽt exequẽdi q ſubia

cet ſue ptãti.Qð aũt ex timoꝛe ꝓcedat ðꝛEſa.xxxv

Dicite puſillanimes.cõfoꝛtamini ⁊ nolite timere
ſed qꝛ timoꝛ cauſans puſillanimitatẽ no ſtſemn

O 2

timoꝛ ꝑieuloꝝ moꝛtis.⁊ ideo ex hoc opoꝛtet op

ponatur foꝛtitudini.ſeddirecte oppdniĩ magnani
mitati.Nam ſicut magnimus ex animi magnitu
dine tendit ad magna ſue tũ virtutiꝓpoꝛtionata.
ita puſillanimis ex animi paruitate ſe retrahit a
magnis ad q̃ eſt aptus timoꝛe deficiendi.qꝛ eſtiat
falſo eſſe ſu ſuam virtutem.Et qꝛ qᷓ;to viciuʒ eſt
magis diſſimile virtuti cui opponit᷑ tanto ẽ guiꝰ.
cũ puſillanimitas magis ſit diſſimilis magnimi
tati qᷓ; pᷣſumptio que eciã ei oponit᷑.qꝛ pᷣſumptu⸗
oſus tendit ad magna ſed ſupᷣ ſuã facultatem. pu
ſillanimis oĩno ſubtraxit ſe 1 magnis.iõ ſᷣm ſuaʒ
ſpẽm eſt guiꝰ pctm̃ puſillanimitas qᷓ; pᷣſumptio.
qꝛ ꝑ puſillanimitatẽ recedit hõ a bonisqð ẽ peſſi⸗

mũu. Pꝛeſumptio tñ ðꝛ neqſſima rõne ſuꝑbie ex ᷓ

Peedir⸗ cckxrxxvij. pᷣſumptio neqᷓ; vñ creata es

ec thoex iſta puſillanimitate⁊ pigricia ꝓcedit
lapſꝰ in pœtm̃ a ſtatu vᷣtutis aliqñ nõ ponic cona
tum ad reſurgendũ.Uñ legi?᷑ in vitaſpatrũ. cũ

quidã ſeruus dei a magno ꝓfectu vᷣtutũ lapſus eſ

et in vicia carnis.indeq; reſurgẽs vix cuz multa

Difficultate ſe ad bõa oꝑa valebat apꝓplicare e
ſillanimitate ⁊ accidia e ſtimãs ad pᷣſtinũ ſtatu
virtutũ nõ poſſe redire ꝓter qð accedẽs ad ſenem
ꝓ cõſilio ille ↄfoꝛtauit eũ ⁊ animauit ad bonũ in⸗
ducens exemplũ cuiuſdã patris qui filio manda⸗

uit vt ad agrũ ſuũ iret ad excolendũ qð cũ feciſſet
ꝓpendẽs filius agrũ illũ longũ ⁊ latũ ⁊ ſpinis ple

num multi eſſe laboꝛis ⁊ nõ in bꝛeui excolendum
victus ex puſillanimitate et tedio poſuit ſe addoꝛ
miendũ.⁊ poſt doꝛmitiõem ſurgẽs ſeipᷣm mente
excitabat ad incipiendũ agrũ colere.led puſillani
mitas dicebat. Qñ tu opus tam magnũ coplehis

mcliꝰeſt vt nõ incipias.ſicq; tedio victꝰiteruʒ ob

doꝛmiuit.Euigilans aũt ſe ↄfoꝛtabat ad inchoa⸗
tionẽ culcure.ſed iteꝝ puſillanimitate victꝰ deſi⸗
ſtebat doꝛmitãs.Interea ſupuenit pr̃ ⁊ iuenitdoꝛ
mientẽ.increpauit dicẽs.Quõ nõ incepiſti adhuc
terrã fodere.ui ille. Cõſiderabã inqͥt nõ bᷣ fieri
ꝓoſſe niſi longo tꝑe ⁊ mihi videbat᷑ nunq; venire

ad finẽ.ſed admonuit pater dicẽs.nõ ſic agenduʒ

fili mi.nõ ſic.ſed paulatim opus exercẽduʒ ſi illo
tꝑeqͥ doꝛmiuiſti tm laboꝛaſies terre qtũ occupa⸗
Uit coꝛpus tuũ iacẽs iã feciſſes ꝑtẽ ⁊inde de die in

diẽ ꝓſequẽs ↄpleuiſſes ad tpᷣs pñs aſpiciẽdo non

ad futuꝝ.Et ſic paulatim omne opus magnũ cõ
pleret᷑.ita ⁊ tu q;uis longe ſis factus a ſtatu pꝛiſti

no vᷣtutis.tñ paulatim de bono in meliꝰ ꝓfucen⸗
do nõ ſolũ ad ꝓfectũ illũ ſed etiã ad maioꝛt cõſcẽ⸗

des.dũmõ ↄtinues.Sicq; confoꝛtatus ſe bñ ha⸗
buir inpoſterum.

ſcz q̊ qs timʒ amittere bona tꝑalia cũ ꝑ hoc decli⸗
nat qs a vᷣtute eſt pctm.Et iſtud hʒ ꝑuertere iudi
ciũ in reccoꝛib ⁊ pᷣlatis.xi.q.iij.quattuoꝛ. Et ex
iſto ꝓcedũt multa mala Timoꝛ quẽ habuit Hie⸗
roboam rex factꝰa deo ſuꝑ iſrł ne ꝓpłs ſibi ſubdi⸗

tus eũdo in hierim ad offerẽdũ ſacrificiũ pᷣm mã

datũ legis ↄherer famiſiaritatẽ cũ tribu iuda ⁊in
ad regẽ iuda reuerteret᷑ regnũ eius. Induxit eum
ad faciendũ vitulos aureos qͥs plus adoꝛaret ſʒ

z &*

ndum timoꝛem. §. I

timo: quẽ timebat euęnit.qꝛ et regnũ ⁊ aiam ꝑch
dit. Lucretia nobiliſſima romana qꝛ nimiſ timu
it cõfuſionem infamie.qꝛ filius tarquini ↄmina
tus eſt ei niſi ſibi aſſentiret ꝙ eã occideret ⁊ iuxta

eam famulũ ſuũ ⁊ diuulgaret ꝙ ꝓpterea eam occi

diſſet.qꝛ inuenerat in adulterio.aſſenſit ⁊ peſſune
fecit vt retert Aug.in pᷣmo de ciuitate di.
Ag tertiũ timoꝛẽ quo. J.I
quis ita timet moꝛtẽ coꝛꝑis vel afflictões coꝛpia
ꝙ deũ offendit vt euitetvmõi.ẽvtiq; gue peccatũ
Vnñ mat.x. Nolite timere eos qͥ occidutcoꝛpꝰ.ani
mam aũt nõ pñt occidere.et poſtea nõ hñt ampliꝰ
qd faciant ⁊c̃. Aug.xi.q.iij.Limẽdo moꝛtem car⸗
nis tue.dabis moꝛtem anime tue.Exemplũ in pe
tro q negauit xpᷣm ꝓpter timoꝛem moꝛtis.
Decimus titulus de mẽdacio ⁊ ꝑiurio.
Capitulum pᷣmum de mendacio.⁊ ibi demul
tiplici mendacio ⁊ punitione eius. ==è

Erdes oẽs qui loquun
tur mendaciũ ps.v.Lauete aut fratreſ
mendaciũ inqͥt Amb.qꝛ oẽs q loquun
erur mendaciũ filij ſunt diaboli.xxij.q.v.Cauete.

SDicũtur aũt mẽdaces filij diaboli ꝑ unitatiõem.

Mã cuiꝰ oꝑa qᷣſq; facit eius filiꝰ ↄpꝛobat᷑ vt dic gti
anus. de pe. di.ij. ꝓpter qð xpᷣus dixit iudeis Joh.
viij. Uos ex patre diabolo eſtis ⁊ q̃ſi declarãs q̊/
mõ ſilij erat diaboli.ſubdit.Et deſideria pf̃is vri
vultis facere.ſ. pin⸗ oꝑa imitado.ſʒ diabolꝰmẽè⸗
dax eſt ⁊ pr̃ eiꝰ.ſ.mẽdacij. Ipᷣe pᷣmus mẽdaciũ iue
nit cũ ꝑ ſerpẽtem mulieri pᷣme dixit. Beñ. iij. Ne⸗
quaq; moꝛiemi ⁊c̃.Exqͥ ſequi ꝙ mẽdaces ſunt fi
lij diaboli ꝑ umicarioem FNuije aft debek heredi ⸗
tas patris.hereditas aũt pr̃is ẽ cruciatꝰ iguis et
ſulphurj Uũ Jo.apo.xxi.di.ꝙ mẽdacibo ꝑs eoꝝ i
ſtagnũ ignis ⁊ ſulphuris.qð etiã notat pe.in pdi
ctis verbis. Perdes oẽs ⁊c.vbi tria pñt notari.
Pꝛimum quidditas ipᷣiuſ criminis ex nominati
one.ibi.mendacium. . ”M
Secũdum mulctiplicitas eius oꝑis in ſui diuiſi⸗
one.ibi.omnes qui loquůtur.

Tertiũ ſeueritas numinis in bmõi punitiõe.ibi.

perdes.

Dua tumad peimum .F.I

,———

qd ſit illud crimẽ ᷣ̊ ptʒ in ipᷣo noie.ðꝛ eni mend
ciũ dicere ð mentẽ.vñ mgr̃.in.iij.ſen.diſ.xxx viij.
diffiniẽs ipᷣm dicit ꝙ medaciũ ẽ falſa vocis ſigni
ficatis cũ intẽtione fallẽdi. In q̃ notant᷑ duo q cõ
plete ↄſtituũt mendaciũ.ſ.falſitatis expᷣſſio ⁊ intẽ
tio fallẽdi. Ultimũ aũt vt foꝛmale in mẽdacio ſcʒ

loqui vł aliter ſignificare aliqd ↄ id qð hʒ in men

te ⁊ iõ ibi ſꝑ eſt pctm̃.etiã ſi dicat vᷣm. puta cũ qͥs
dicat interrogatꝰpetrũ eẽ in domo ipᷣm credens
ibi nõ eẽ cũ tn ibi ſit vtiq; peccat ð mentẽ loquẽs
Vñ ps.Loquẽs de peccatoꝛibb. Labia doloſa in
coꝛde ⁊ coꝛde locuti ſunt.gl.ibi dicit Abi ẽ duplex
coꝛ ita ꝙ aliud ðꝛ ⁊ aliud intẽdit᷑.ibi ẽ mendaciũ.
vbi nõ geminatio coꝛdis.ibi nõ ẽ mẽdaaũ.gemi⸗
natio coꝛdis ẽ cũ vnũ intendit dicere qð credat᷑.
aliud credit eẽ de illa re. Uñ aug·in encberi. Ille

n

.

.

hn,
iie

u

&α 4.

Capitulum ſe:

mentit᷑ qui dicit verum qð pucat falſũ eſſe Quan
tũ eni ad aim eius attinet.qꝛ nõ qð ſentit hᷣ dieit.
nõ veꝝ dicit qᷓ;uis ven inueniat᷑ eſſe qð dicit.vnð

nullo mõ liber eſt a medacio.qͥ oꝛe neſciẽs veꝝ lo⸗

quit.xxij.q.ij. JIsaũt.Pꝛimũ qð ↄcurrit in men/
dacio eſt falſitas in locutiõc qð eſt q̃ſi materiale.
Opponit᷑ aũt mẽdaciũ veritati.ſicut eni tũc aliqs
dicit veꝝ cũ affirmat id eſſe qð eſt.⁊ negat id eſſe
quod non eſt. Ita ⁊ falſum dicit cũ affirmat id eſ⸗
ſe quod non eſt. vel negat id eſſe quod eſt cõtra qðᷣ
loquit᷑ apoſtolus.ũ.Loꝝi.Nõ eſt in ſermõe meo
eſt ⁊ nõ.i.mendaciũ.vt affirmẽ veꝝ ꝓ falſo vł ecõ

tra.vel nõ ẽ in me.eſt.⁊ nõ.i.nõ aliud egi qᷓ; ſciui
eſſe agendũ ꝓpter qð excludit mẽdaciũ oꝑis. Sci

endũ tñ ꝙ cũ qͥs dicit fim credẽs illud ec vm nõ
ꝓpꝛie mẽdaciũ dicit niſi materialiter Uñ aug. Ne
mo mentiẽs iudicãdus ẽ qͥ dicit flm qðputat eſſe
veꝝ qꝛ q;tũ in ipᷣo ẽ nõ fallit ipᷣe ſed fallit᷑. Nõ ita⸗

q; mendacij ſʒ temeritat arguẽdus ẽ qͥ falſa ĩcau

tus credit aut ꝓ veris hʒ.xxij.q.ij.is aũt. Ex qᷣb
ptʒ ꝙ; talis nõ peccat niſi ex ſua incautela cũ ñ de
bitã adhibet diligẽtiã in ↄſiderãdo ſi veꝝ ẽ qð diẽ
2 pᷣcipue ĩ reb alicuiꝰ ipoꝛtãtie vel vbi damnũ vł
ſcanoalũ ſeq põt. Secũdũ eſt expᷣſſio eiꝰqð ðꝛ cõ

tra illud qð hʒ in mete ſiue intẽdat in mẽte audiẽ
tis generare falſam opinionẽ ſiue nõ vt cũ dic qð

andiẽtes ſciũt nõ eſſe veꝝ. Sunt aũt inter oiĩa ſi⸗
gna oꝛdinata ad manifeſtandũ ↄceptũ animi ſeu
cogitatões pᷣcipue voces ſeu vᷣba.vñ ph̊ᷣs.Queſt᷑ i
voce note ſunt.i.ſigna eaꝝ q̃ ſunt ĩ aio paſſionũ.
⁊ ꝓpterea ðꝛ in diffinitiõe vocis ſignificatiue.quã
uis etiã nutus ⁊ geſtus ⁊ oꝑaẽct ſignificẽt diſpoſi
ciõem ⁊ cõceptũ animi.nam in oꝑib ſimulat pᷣt

eſſe mẽdaciũ vñ noĩe vocis ↄpᷣhendi oẽ ſignũ ſ᷑ᷣm·

tho.ij.ij.q.cx.Ad qð facit qð dicit Ambꝛo.in ſer⸗

mone.Mõ ſolũ in flłis vbis.ſed ẽt in ſimulatj oꝑpi
bus mẽdaciũ cẽ. Mẽdaciũ nanq; ẽ xpᷣianũ ſe dice
re ⁊ xpᷣi oꝑa nõ facere. Mẽdaciũ ẽ eᷣm vł ſacerdo
tẽ ſe ꝓfiteri ⁊ ᷣria huic oꝛdini oꝑari.xxij.q.v.caue
te. Large tñ h̊ ðꝛ inẽdaciũ nõ ꝓpꝛie cũ.ſ.nõ inten⸗
dat deciꝑe. Tertiũ qð concurrit in mẽdacio ᷣm
tho.⁊ Bonauẽ.in.iij.eſt qdã accidẽtalis ꝑfectio.
id ẽ ↄplemẽtũ nõ tñ ẽ de eiꝰ eſſentia. ⁊ hec ẽ inten

tio generãdi flam opinionẽ in audiẽte.cũ hac eni
intetione mẽdaciũ foꝛtius eſt.et tamen poſſet eſſe
mendacium ſine iſta vt cum quis ſcienter narrat
aliquid qð etiaʒ audiẽtes ſciũt eẽ falſum qð tñ cã
ludi ⁊ faciẽdi ſolatiũ ſocijs facit.Sciendũ inſuꝑ
ꝙ qꝛ verba nõ ſunt oꝛdinata ad aliud niſi ad expᷣ
mendũ mẽtis ↄceptũ.oꝑa ãt ⁊ ſi hᷣ ſi niſtcs ſunt
oꝛdinata ẽt ad aliud Hinc ẽ ꝙ' i mẽdacio oꝛis qð
ꝛie ðꝛ mẽdaciũ ſꝑ ẽ ibi pctm ſᷣm tho.ij.ij.q.cx.⁊

ug xxij.q.ij.pmũ.Sed ſimulatio oꝑis nõ ſpꝑeſt
pctm cũ oꝑe ſimulãdo nõ agat lud ad qð oꝑa
inſtituta ſunt ita directe ſicdicẽdo oꝛe mẽdaciavt
dicit idẽ tho.ſuꝑ Geñ.vbi ẽt ponit q̃drupliceʒ ſi /
mulatiõem. Pꝛima ſimulatio ẽ ſignificatiõis q̊,.
lis fuit in Jacob q ſimulauit ſe eſſe eſau cooꝑiẽdo
manus ⁊ collũ pelliculis hedoꝝ Geñ.xxvij · Sig
ficabat᷑eni ꝙ minoꝛ ꝓpłs.i.xpᷣianus pᷣferẽdus eſſʒ

maioꝛi.i.iudaico.ſicut ⁊ minoꝛ pᷣus recepit bñdi

7

Poſue ſimulalut fuga ab eis q erant de cimicate
hav. Joſue.viij.Tertia ſimulatio ẽ doctrine.ſ.cũ
fit ad inſtruedum alios. ? ſic xpe finxit. i.ſimula⸗
uit ſe longius ire. Lu. vlti. q fecit ad inſtructio⸗
nẽ diſcipuloꝝ vt.ſ.inſtãtius inuitaretab eis.⁊oñ

deret ſe longe eſſe ab eis q ad fidẽ ſue diuinitatis.

Quarta ſimulatio ẽ duplicitatis.cũ qͥs.ſ.. opa fi

cta intẽdit deciꝑe.de q̃ Job.xxxvi. Simulatoꝛes

⁊ callidi ꝓuocãt irã dei.⁊ iſta vlcia ẽ pctm̃ nõ aliie

pꝛioꝛes.hec tho. Hinc hiero.ait.UVtilẽ ſimulatio
nem ⁊in tꝑe aſſumẽdã hyeu regis iſrłnos docʒ ex
emplũ qᷣ cũ nõ potuiſſet interficere ſacerdotes ba⸗
al. niſi finxiſſet ſe velle ydolũ colere dicẽs.Cõgre⸗/
gate mihi oẽs ſacerdotes baal.rex achab ſeruiuit
in paucis ſibi ego ſeruiam ei in multis. Et Da ⸗
uid qñ mutauit faciẽ ſuã coꝛã abimelech ⁊ dimi⸗/
ſit eũ ⁊ abijt. Nec mirũ qᷓ;uis iuſtos hoĩes tñ aliq̃
ſimulare ꝓ tꝑe ob ſuam ⁊ alioꝝ ſalutẽ cũ etiã do⸗
minus noſter nõ hñs peccatũ nec carnẽ peccati ſi
mulatiõem peccatricis carnis aſſumpſit vt ↄdẽ⸗
nans in carne peccatũ nos in ſe facerʒ iuſticiã dei
hec ille.xxij.q.ij.vtilẽ.Sed nota ᷣm b.tho.ij.ij.q
iij. ꝙ Hiero.ſumit ſimulatiõem largepq̃cũq; ficti
one ſicut etiã ſumpta ẽ cũ ſupᷣ diſticta ẽ q̃drifarie
Nã ſtricte ſumẽdo ſonat in viciũ cũ.ſ.ſit ad deci
piẽdũ.vñ hyeu i illa ſimulatiõe peccauit.remune
ratus aũt fuit a deo tꝑalbo nõ ꝓ ſimulatiõe.ſʒ p
ʒelo qͥ deſtruxit cultũ baal.vt.uij. Reg.x.dauid ãt
in ſimulãdo ſc fatuũ.vt hr.i. Reg.xxi.nõ peccauit
qꝛ fuit fictio illa ſeu ſimulatio figuralis ſicut glo.
exponit ſuꝑ i llud põð. Bñdicã dninDic ẽt aug.in
li.de qõib) enagiox ꝙ; nõ oẽ qð fingimꝰmẽdaciũ
eſt.ſed qn illud qð fingimꝰnihil ſignificat tũc eſt
mendaciũ.Cũ aũt fictio nr̃a refer᷑ ad aliquam ſi
gnificatiõem nõ ẽ mendaciũ ſed figura vericatis
Et ſubiũgit exemplũ de figuratis locutiõiba in qͥ
bus fingit᷑ aliq̃ res nõ vt ailerat᷑ ita eſſe ſed eã ꝓpo/⸗
nimꝰvt figurã alteriꝰqð aſſerere volumꝰ.vt illud
qð hr̃ Judic.ix.ꝙ ligna voluerũt ſibi ↄſtituere re⸗
em ⁊ c. Sic eſt de fictione oꝑis.ſ.cuʒ fit ad aliqð

ſignificãdũ nõ eſt ſimulatio ꝓpꝛie.ſicut cũ xpᷣs fin

volẽtis longiꝰ ire ad aliqͥd figurate ſignificandũ

ſ̃m Aug.ſ.cũ eſſet receſſurus aſcẽdendo in celum

ꝑ hoſpitalitatẽ tñ retinebat᷑ qdãmõ in terra.Iteʒ
ſciendũ ꝙ ſi nunq; liceat mendaciũ dicere.qꝛ ſꝑẽ
pctm̃.xxij.q.ij.mihi.Añ licet veritatem occultare
cũ expedit.⁊ ad pꝛudẽtiã ꝑtinet.Sic abꝛaaʒ inter
rogatus de ſaray ab egipcijs dixit ſoꝛoꝛẽ ſuaʒ eſſe
nõ aũt dixit vxoꝛẽ ſuã ne ab egiptijs occideret᷑. vt
libere eã poſſit hr̃e.vt hr̃. Gen.xij.In qͥ factovt dt
cit Aug.veritatẽ celare voluit nõ mendacium di
ci.Soꝛoꝛ eni ðꝛ qꝛ filia fratris erat.xxij.q.ij.q̃rit᷑
Lũc eni tales.ſ.nept ⁊ nepos dici ↄſueuerãt fra⸗

tres auũculi.Sarav aũt neptis erat abꝛahe.ſic ⁊

loth qͥ germanus ſaray erat dixit abꝛahã frẽs ſu⸗
mus Geñ.rxiij.Ita eciã cũ plures ſint cãe mouen

tes ad aliqd agendũ.abſq; vicio mẽdacij põt vna
aſſignari etiã minns efficax ceteris alijs tacitj ſiẽ
ſamuel eũ miſſus fuit a dño ad inun gẽdũ dauid
gi regẽ ilrł cũ eſſet in bechleem interrogatꝰ a ſenioꝛi
ctiõem Secũda ſimulatio eſt cautele. ſicut pꝑtʒ in

bus de cauſa ſui aduẽtns.tcacita cã pncipali.ſ.de

„

vnctione fienda rñdit ſe veniſſe ad ĩmolãdũ ſacri
ficium.qð ⁊ fecit q;uis illa nõ eſſet cauſa pᷣncipał.
pmo Reg.xv. Uidetetiã poſſe abſq; vicio menda
cij. vti vbis ſophiſticis ſeu locutiõe duplici ad ob
uiandũ malis.cũ.ſ.qͥs dicit aliq̃ verba q̃ intelli⸗
gi pñt duplr.et ad vnũ qͥdẽ intellectũ dicit.alium
intellectũ intẽdit impmere ĩ mente auditorj.vt ſi
de aliq̊ qͥ ad moꝛtẽ qri? interrogatꝰ vtrũ tranſiueæ
rit ꝑ illã viã.qͥ nouit dicat nõ traſiuit hinc.intẽ
dens loqͥ de loco in qͥ ipᷣe eſt.qð vtiq; veꝝ c. Silr
ſiqͥs clericus interrogatꝰin poꝛta ciuitatis vtruʒ
hẽat aliqͥd de qͥ dʒ ſolui gabella.⁊ ille hñs rñditq;
nõ.intendẽs qꝛ nõ obligat᷑ ipᷣe ad gabellã ſoluen/
dam.nõ ditit mẽdaciũ q;uis ille aliter intelligat
verbũ q; ꝓferẽs. Uñ ⁊ anglus raphael interroga
tus a thobia qͥs eſſet ⁊ de qͥ genere. Rñdit ex filijs
iſr?ego ſum Azarias ananie magni filiꝰ Thobi.
v. Qð veꝝ ẽ ſᷣm interpᷣtationẽ illoꝝ noim ſᷣm ma
giſtrũ in hiſtoꝛijs ⁊ nõ aliter.Irł eni interpᷣtatur
vidẽs deũ.aʒarias vcro adiutoꝛ.ananias autem
gloꝛia dei interpᷣta?. Erat vtiq; angls ex vidẽtib⸗
deũ ꝑ ſpẽm. adiutoꝛ thobie.ananie filiuſ.i.dignꝰ
gla dei.chobias tñ aliter intellexit.Cauẽdũ tam̃
a ſcandalis qñ talia pñt detegi. ſed nec in iudicio
põt qᷣs ſic loqui iuridice interrogatus. ſic abꝛaaʒ
dicẽs ad ſeruos ſuos.Expectatc bic cũ aʒino ⁊pꝰ⸗
qᷓ; adoꝛauerimꝰreuertemur ad vos loquẽs de v⸗
ſaac quẽ intẽdebat imolare Geñ.xxij Nõ dixit hᷣ
mendaciñ qꝛ vel ipᷣe intẽdebat reuerti cũ filio ſpe⸗/
rãs illũ imolatũ a dño reſuſcitandũ.vel locutꝰ ẽ
figurate ſᷣm tho.vbi..ad ſignificandũ ꝙ deꝰ re⸗
ceſſurus erat a ꝓplło iudeoꝝ ſeruilis ↄditionis ꝓpt᷑
pfidiã eius ꝑacta paſſione filij ſui ? demũ reuùſus
in fine mũqi.cum cõuerterent᷑ Interim expectant

meſſiam cũ aʒino.i.ſenſu aʒinino ⁊ ſuꝑficiali.De

hoc.xxij.q.ij.S. abꝛaam ꝓphauit inqᷣt Amb.qð ig⸗
rabat. Jpᷣe ſolꝰdiſponebat redire.ſed dñs fuit lo/⸗

cutus ꝑ os eius ⁊ ſic fuit ibi ꝓphetia ſed large non
ꝓpꝛie vt dic Nico.de ly.ex q̊ nõ ĩtellexit reůſioneʒ

Becudo videndum eſt. . II.

de multiplici mõ mendacij. Omnes eni qͥ loquũ

tur mendaciũ varie ipᷣm ꝓnũciat.Triplex autem
diuiſio ponið mẽdacio fᷣm diuerſas ↄſideratõeſ
eius ſᷣm tho,ij.ij.q.cx.Põt eni ↄſiderari pᷣno mõ
ex ipa ſui falſitate qᷓ veritati opponit᷑ ſecũdo ex ꝑte
finis qᷣ ibi intendit.tertio ex ꝑte crimis qð ibi au
getur vel minuũ. Scom pmã cõſideratiõeʒ ſic di
uidi mendaciũ a pho in.uij.ethi.in mendacium
qð trãſcendit veritatẽ in maius.⁊ illud qð defi⸗
cit in minus.pᷣmũ ꝑrinet od iaccantiã qð ꝓhibet
ſapiens dicẽs puer.xxx.Nõ addas qᷣcq; verbᷣ illiꝰ
⁊ arguaris inueniariſq; mẽdax.⁊ Amb. Uerita⸗
tis ea regła eſt vt nil faciat qͥs ↄmẽdandi ſui gtia
quo minoꝛ alius fiat.xi.q.iij.ſiqs vero nõ obedi⸗
at. Aliud mẽdaciũ qð deficit a veritate in minus
pꝑtinet ad yꝛoniam dicẽdo.ſ.minus qᷓ; ſe veritas
habeat. de qͥ in p. Diminute ſunt veritates a fi/⸗
lijs hoim.⁊ Aug Hõ ita caueat᷑ iactãtia vt vitas
deſerat᷑ Et Gre. Incauti ſunt hũiles qͥ mẽdacio ſe
illaqant.xxij.q.ij.ſ.dicẽdo aliquẽ defectũ quẽ ĩ ſe
nõ recognoſcũt Hec diuiſio mẽdacij eſt ꝑ ſe.quia

mendaciũ inq;tũ hmõi opponitur veritati.Ueri⸗
tas aũt eſt qdã cq̃litas dũ.ſ.ita ðꝛ ſicut in inente
habetur.Eqlitati aũt opponiũꝑ ſe maius ⁊ minꝰ.
De iactantia aũt ⁊ de yꝛonia ðꝛ in ti.de inani gła

Et dicit phᷣs in.uij.ethi.qꝙ iactatoꝛ q mentit᷑i lau
dando ſe vltra id qð ẽ vitupabilioꝛ ẽ q; ironicus

—

qdenegat bona q̃ in ſe e vEnoſcit ⁊ hoc qꝛ mag

recedit a medio veritatis. Rõ huiꝰeſt ᷑ᷣm Bona⸗
uen.in.iij.di.xxxviij.qꝛ vᷣtus eſt de bono ⁊ difficili
DSed difficillius ẽhoĩem accedere ad negandũ bo
nũ qð ĩ ſeẽ qᷓ; ad dicendũ bonũ de ſe qð nõ habet.
HMagis eni appetit hõ reputari ⁊ exalcari qᷓ; ðᷣſpi
ci.Itè iactatoꝛ ſe reddit hoiba magis oneroſumqᷓ;
ironicus.Si tñ ironicus negat de ſe bona qͥ coò
ſcit hr̃e vt inde laudetur tũc mag peccat qᷓ; iacta
toꝛ.qꝛ vtrũq; ibi eſt ironia ⁊ iaccantia. Scðm ſe

cũdam ↄſideratciõem.ſ.ex ꝑte finis ſicdiuiditura

mgr̃o ſen.in.iij.di.xxx viij.mendaciũ in ꝑnicioſũ
iocoſum ⁊ officioſum. Auteni intendit qͥs ex men
dacio malignitatẽ ſeu nocumentũ ⁊ ſicẽ ꝑnicio⸗
ſum aut deleccabilitatẽ ꝓximi ⁊ ſicẽ iocoſuzʒ.aut
vtilitatem ⁊ ſic eſt officioſum.Et mẽdacio ꝑnici⸗
oſo vſi ſunt illi duo ſenes qͥ aceuſauerũt Suſan⸗
nam falſo de adulterio vt occideret᷑.vñ vni eoꝝ di
xit Daniel. Mẽtitus es i capnt tuũ Dañ.iij.mẽ⸗

dacio iocoſo vr̃ vſus fuiſſe ioſeph qñ dixit ꝑpcura

toꝛem ſuũ fratribo ſuis.Neſciebatis qꝛ nõ e ſimitł
mei in egypto in auguriandi ſcia. Geñ xluij. Ubi
dicit Aug.ꝙ qꝛ nõ ſcrio ſed iocodictũ ẽ.vt exitus
docuit no ẽ hñdũ mendaciũ Mẽdacia eni a men
dacibo ſerio agunt᷑ nõ ioco.xxij.q.ij.qð ait.Iſta tñ
vr obſcura locutio cũ mendaciũ iocoſum ſit men
daciũ ⁊ peccatũ niſi dicat ea intentionevt qͥ audit
ꝑpendat᷑ nõ vere ſed iocoſe dici ſeu fabuloſe quod
nõ ibi ↄtingit.Sed põt dici ̃ᷣm Gratia.qõ.ea..
Itẽ ꝙ ðꝛ ꝙ. ſunt qͥdã mẽdacia q; ⁊ ſi culpa leui nõ
carcat tñ nõ ſunt dãnabilia imo nec ſunt q̃ihñda
mendacia.qꝛ ſ.nõ nocẽt.⁊ iſto mõ põt intelligidi
ctũ Aug.Poſſet tñ dici ſᷣm mgr̃m in hiſto.illa ver
ba dixit loquẽſ ſᷣm opinionẽ egyptioꝝ qᷣ credebat

cũ hr̃e auguriandi ſciaz. Mẽdaciũ offiicioſuʒ di

xit Raab iericõtin a cũ dixit de exploꝛatoꝛibo q̊s
in domo hẽbat abſcõditos ꝙ receſſcrant ioſue. 3
Et obſtetrices egiptie ſephoꝛa⁊ phua pharaom.ſ.
qð mulieres hebꝛee hr̃ent obſtetricandi ſciam ⁊c.
Et circa p̊ dicit gre.in.xviij.moral.ꝙ nõnulli ob
ſtecricũ fallaciam conant᷑ aſſerere hoc mẽdacij ge⸗

nus nõ eſſe peccatũ.maxime qꝛ de illis mẽtiẽtibꝰ

ſcriptũ eſt ꝙ edificauit eis dñs domos.in q̃ mag
recòpenſatione ↄgnoſcit qͥd mẽdacij culpa merea
tur Nam benignitat eaꝝ merces q̃ eis in eterna
potuit vita retribui pᷣmiſſaculpa mendacij in ter
rena eſt recõpenſatione declinata.xxij.q.ij.ſi que⸗
libec.Ex qͥ mõ loquẽdi poſſet videri illud menda⸗
ciũ obſtetricũ fuiiſe moꝛtale.qꝛ nullꝰ pᷣuat᷑ eterna
remuneratioe niſi ꝓ moꝛtali.ſed tho.ij.ij.q.car.
vlti.dicit.qꝙ illud mẽdaciũ põt duplr conſiderari
Uno mõ qᷓ;tũ ad affectũ beniuolẽtie in iudeos et
q;tũ ad reuerẽtiã diuini timoꝛis ex qͥbpↄmẽdatur
in eis indoles vᷣtutis. Et ſiceis debet᷑ remunera/
tio eterna. Uñ hiero.exponit ꝙdñs edificauit eis
domos:/ſ.ſpũales.Alio mõ põt cõſiderari q;tum

g

1

— —,. — —

— —

— — — 5-⸗—————

—

I+ —– 02

ne⸗
nin.
nige
kiſen
llas

Capitulum 1

. . — — =ßMW ● . —ð * = 2
ad ipᷣm exterioꝛem actũ mendacij quolquidẽ non

potuerunt eternã remuneratiõem mererl.ſed foꝛ

te aliquã remũ eratiõem cꝑalẽ cuiꝰ merito non re

pugnabat illa defoꝛmitas mẽedacij ſicut repugna

bar merito remũeratiois eterne. ? ſic intelligẽda
ſunt vba gre.nõ qð mererent ꝑ illud mẽdacium a

mittere remũerationẽ eteruã qua iam ex pᷣceden
tiiaffectiõe meruerãt. Ex his patzʒ mẽdaciu fuiſſe
veniale.Et nota ꝙ qᷓ;uis interrogatꝰa iudice ſm

foꝛmã rectã iurio.⁊ de ꝑtmnẽtibo ad ptatẽ eiꝰtenea

tur exlegiſ neceſſitare n mẽtiri als peccaret mnoꝛ

taliter 'm tho.⁊ bonauẽ.in.iij.iõ obſterices men
tiendo n õ peccauerũt moꝛtalr ̃ᷣm bonauẽ.qꝛ fu⸗
it ibi opꝰ mip̃icoꝛdie cꝰ inqſitio vel rephenſio ad
poteſtatẽ pharaonis nõ ꝑtinebat.qꝛ nõ ẽ data ali
qua ptãs hoĩ ad agẽdũ ↄ deũ. Scom tertiã cõ
ſideratiõem.ſ.inq;tũ auget᷑ culpa vel minui᷑i mẽ
dacio.ſic Aug.in li.de mẽdacio ponit octo gene/⸗

2 „ 2.

ra medacioꝝ.xxiij.q.ij.pᷣmũ Pꝛimũ ẽ g̊ in do /

ctrina religiõis vt cũ qͥs diceret aliqᷣd õ fidẽ łbo⸗

nos moꝛes. vt foꝛnicatiõem vel vſurã nõ eẽ petm̃
mnꝛtale.oẽs in fine ſaluãdos xpᷣicolas ⁊ hmõi

Secũ dũ ẽ q̊ ledit qͥs ꝓximũ iniuſte.ita ꝙ nulli ꝓ

deſt ⁊ alicui obeſt.vt detrahẽdo fame alteriꝰ ł fal
ſo accuſando. Tertiũ ẽ qð ꝓdeſt vni ſed nocʒ al
teri q iuſticiã.vt ſi qͥs deneget qð dʒ ſciẽter ipᷣe vxł
aliꝰprimo. Quartũ ẽ qð ſola mẽtiendi libidine
ꝓcedẽs ex hitu.vñ ⁊ ph̊s dic in.uij.cthi.ꝙ mẽdax
eo ꝙ talis eſt ᷣm hitũ ipo mẽdacio gaudet Qui
tũ qð fit placẽdi cupiditate.vt.ſ.qs delectet aliũ
n ̊ etiã ↄpᷣhẽdi põt nõ ſolũ iocoſuʒ ſed etiã adu⸗
atio cũ qͥs laudat aliquẽ de eo qð nõ eſt in eo.
Sextũ q̊ intẽdit᷑ vtilitas alicuiꝰſine nocumento
alteriꝰq̊ ad ſubam tꝑalẽ vt cũ qͥs interrogatuſ de
pecunia alteriꝰquã vult iniuſte auferre diẽ ſe ne/
ſcire cũ ſciat. Septimũ qð nulli nocet ⁊ ꝓpdeſt
alteri quo ad euadendũ moꝛtẽ cũ qͥs q̃rit᷑ ad occi
dẽdũ ĩiuſte ⁊ ille qͥ nouit dicat ſe neſcire vel alubi
eſſe quã vbi eſſe ſcit. Octauũ cũ nulli obeſt ⁊ ꝓ⸗
deſt alicui ad hõeſtatẽ vtut vt ad ↄſeruãdã pudi⸗
ciciam ne violet᷑ Et in dicto.c.pmũ.dicit Aug.ꝙ
ad ſalutẽ eternã nullꝰ ducẽdus ẽ opitulãte mẽda
cio.cõcludẽs in fine nullũ mẽdaciũ eſſe abſq; pec
cato. Et recte eſt ꝙ inter iſta octo genera pᷣmũ eſt
grauiſſimũ Alia tato guioꝛa q;tomagꝗ appꝛopin⸗

quãt in oꝛdine ad ipᷣm ceteris paribo ⁊ ecõtra tan

to leuioꝛa q;tomag diſtãt a pᷣmo Et idẽ ponit b.
tho.ij.ij. q.vbi.S.dicẽs pᷣma tria ꝑtinere ad mẽda
ciũ ꝑnicioſum.tria vltima ad officio ſum.quintũ
ad iocoſum.ad qð foꝛte põt reduci ⁊ q̃rtũ.⁊ vtrũ

pctm̃.ꝙ ̊ dicit venerabilis Caſſia.in collatõe io

ſeph de diffinitiõib ꝙ licet aliqũ mendaciũ dice/

re ob aliquã vtilitatè magnã vel magnũ malũvi⸗
tandũ cũ inde nulli nocumentũ infert᷑. non videł
verũ.ſed eſt ↄtra doctrina ſancti aug.in dicto.c.

pꝛimũ.⁊.c.mihi.⁊ õ doctrinaʒ b.tho.vbi.S.Et q
inducit ad ð ꝓbandũ.ſ.pmiſſa facta a ſctis nõ ſer

uata fuiſſe abſq; pctõ qð vr̃ ꝑcinere ad pᷣmũ men/

daciũ.⁊ de pluribo mẽdacijs in qᷣb patres antiqͥ
nõ dicũtur peccaſſe Rñdet᷑ ꝙ ꝓmiſſio facta a qᷣcũ⸗

q;ʒ põt aliqñ nõ ſeruari ſine peccato etiã de reb li

citis.vt dicet᷑.j.necihi erit mẽdaciũ.Que aũt dixe

men fuerũt medacia. vt cũ iacob dixit patri ſuo ſe
eſſe eſau ömogenitü Geñ xxvij. Erat eni eſan ſure
bᷣmogeniture qꝗᷓ ſibi debebat᷑ ſm tho vbi.S. ¶ſus
eſt aut illo mõ loquedi ꝑ ſpm phecie ad deſignan
dũ miſteriũ.qꝛ.ſ.ꝓpłus minoꝛ.ſ.gentiliũ ſubſtitu

endus erat in locũ maioꝛis.i.pꝓpłiiudeoꝝ. Idem

dicit ꝙ iacob nõ eſt metitus qꝛ nõ dixit ſe ee pꝛio

genitũ naſcendo.ſed ius pᷣmogeniture ſubintran
do.ſicut ⁊ xpᷣus dixit Johã.b ap.eſſc beliã nõ ꝑſo

na ſed imitatione vtutis Mat.xi. In q́ facto nõ
mentiẽdo ꝓfuit:x alteri nõ nocuit qꝛ bnñdicctiõem
debitã accepit nõ alienũ ſurripuit.de abꝛaam di⸗/

ctũ eſt ſupᷣ.Qð aũt dicit Nico.de ly.ſuꝑ dicto.c.q;

.

tià men dacio officioſo. vt hicꝛ in alijs locis cuʒ

tale mendaciũ ſit veniale.⁊ apli qͥ fuerũt ꝑfectio /⸗
res eis poſt aduẽtũ ſpũſſcti nõ fuerũt abſq; venia

li.iuxta illud.i.Jo.i.ſi dixerimus.qꝛ peccatũ non

hẽmus ipᷣi nos ſeducimꝰ ⁊ veritas in nobis nõ ẽ.
Tñ qꝛ doct.ſancti qͥ credũtur hũiſſe ſymſanctum

in expoſitione ſcripturaꝝ cũ eos excuſent vt dem

eſt. nec ignoꝛauerũt ipos nõ fuiſſe imunes a veni
alibo. 1o inagis bin eſentire ad ißt ſentit. taliter
dicere eſt ſape pluſq; oʒ ſape nõ ad ſobꝛietatẽ qðᷣ a

hoies qͥ pheticis tꝑib digni aucte.habiti ſũt oia

q ſcripta ſunt de illis ꝓphetice geſſiſſe atq; dixiſe
TVenꝝ eſt tñ dicit tho.vbi.S.ꝙ quidã ↄmendãtur

in ſcriptura.nõ ꝑꝑ ꝑfectã vᷣtute ſed indolẽ quãda

virtutis.qꝛ.ſ.apparebat in eis aliqs laudabił af⸗
fectus ex qͥ mouebant᷑ ad qd indebita facieda. et
hoc mõ iudith laudat᷑ nõ qꝛ mẽtita eſt holoferni.

ſed ꝑꝑ affectũ quẽ habuit ad ſalutẽ ꝓpłi ꝓ q̃ ꝑiculiſ

ſe expoſuit.q;uis dici poſſet ꝙ verba eius ſᷣm ali:
quẽ intellectũ veritate habent. Notandũ eriaʒ
qꝙ ex ̊ ꝙ euãgeliſte narrãtes eaſdẽ hiſtoꝛias vł do
ctrinas ſaluatoꝛis diuerſimode ſcribãt nullo mõo
dicit tho.vbi.õ. Phas ẽ opinari i euãgłio vlłĩ ali
qua canonica ſcriptura aliqð fim aſſeri ꝙſcripto
res mẽtiti ſunt.qꝛ ꝑiret certitudo fidei q aucti in
nititur ſcripture.arg.ad hᷣ̊ di.ix.vbi dicit Aug.et
Hiero. Si ad ſcripturas ſacras admiſſa fuint of
ficioſa mẽdacia qͥd in eis remanebit auẽtis.q.d.
nulla.q̃ de ſcripturis illis ſnia ꝓferet.ſ.ad pbaduʒ
aliqᷣd. certe nulla poſſet. Un aug. in li.de cõſenſu
euãgeliſtaꝝ ait.Nullo mõ laboꝛadũ eſſe iudicat qꝗᷣ
pꝛudeter intelligit ipᷣas ſnias eſſe neceſſarias cogꝗ
ſcende veritati quibuſiibet vbis fuerint explicaie

Et in h̊ apparet non debe re nos arbitrari metiri

quẽq; ſi plurib reminiſcẽtibo rẽ quã audierũt vel
viderũt nõ eodẽ mõ atq; eiſdẽ verb eadeʒ res fuit

iudicata. hec ille. Siq̃ aũt aliqñ vr gIrietas i ſcri⸗

pturis.ſuꝑficialiter ẽ tm ⁊ a pꝑnter ſᷣm coꝛticẽ nõ
realiter. Et Hiero dic. Nõ ꝓntemꝰin verbis ſcri⸗
pturaꝝ eſſe euãgłiũ ſed in ſenſu.nõ in coꝛtice ſed ĩ
medulla.nõ in vᷣboꝝ folijs ſʒ in radice rõis.i.q.i.
machion. ſicut vᷣbigra ꝙ Lucas refert. viij. c. Ar⸗
chiſinagogũ rogaſſe rpᷣm vt veniret ad domũ ſuã
ad ſanandu filiam infirmam. atheus narras
eandem hiſtoꝛiã.ix.ca.dicit Archiſt inagogrin ſeu
à 4

pꝛincipem chꝛiſto dirxiſſe. Filia mea modo defun⸗
cta eſt. cum tamen adhuc nõ eſſet moꝛtua. ſed qᷣa
xpᷣus iret ad domũ eius moꝛtua eſt. Macheꝰ ab⸗

bꝛeuians hiſtoꝛiam.dicit illũ dixiſſe qð demũ fa⸗

ctum eſt.qꝛ moꝛtua eſtꝛita in extremis dimiſerat
qꝛ iam moꝛtuam iudicauit quã poſtea reſuſcita⸗
uit.vñ in ſententia ↄcoꝛdant ⁊ alias apparentes
cõtrarietates doct.exponendoſoluũt. Nullo
igitur caſu licet mentiri. Rõ huius ſᷣm Tho.vbi
ſupꝛa eſt.qꝛ illud qð ſ̃m ſe eſt malũ ex genere ſuo.

nullo mõ põt eſſe bonũ ⁊ licitũ:qꝛ ad hoc ꝙ aliqd

ſit bonũ requirit᷑ ꝙ oĩa recteocurrant ad ipᷣm.bo
num eni eſt ex integra cauſa ᷣm Dioni.Menda/⸗
cium aũt eſt malũ ex genere.Eſt eni actuſ cadens

ſuꝑ indebitam materiam.cũ eni voces ſint ſigna

naturaliter intellectuũ. Innaturale eſt ⁊ indebi/
tum ꝙ aliquis voce ſigniſficet qð nõ habet in mẽ

te. Un ⁊ pvᷣus dicit in.uij.ethi.ꝙ mendaciũ eſtde

ſe pᷣuum ⁊ fugiendũ.Ad hoc etiam facit decre,ſu

per eo.e᷑ de vſu. vbi dicit᷑ ꝙ non licet ꝓ alteriꝰ vi⸗

.

ta mentiri. Idem Bonauẽé.in. iij.

Muantum ad tertium.F. II

ota ſeueram punitiõem ipius mendacq qᷓ fit a
deo.in eo qð dicit ps. Perdes tu.ſ.deus ſed deꝰ
non ꝑdit creaturam rõnalem niſi ꝓpter moꝛtale.
exq̊ videtur mendaciũ eſſe moꝛtale.qð verũ ẽ.ſed
non ſemꝑ. Pꝛo cuius declaratione dicit b. Tho.
ij ij.q:cx.ar.vlti.ꝙ mendaciũ eſt moꝛtale ſᷣm ꝙ ʒ
riatur caritati:ꝑ qᷓ; aia viuit deo ↄiuncta. Cõtra
riatur aũt caritati tripliciter. Uno mõ ſᷣm ſe.

Alio mõ ſᷣm finem intentum. Tertio mõ ꝑ ac⸗
cidens. Secundũ ſe quidẽ zriat᷑ caritati ex ipa

falſa ſignificatione.que ſi ſit circa res diuinas cõ
crariatur caritati dei cuius veritatem occultat.
vel coꝛrũpit.vñ hmõi mendaciũ nõ ſolũ opponit
virtuti caritatis ſed etiã fidei ⁊ religionis vn hoc
mendaciũ eſt quiſſimũ.ſicut cũ fidelis in ꝑſecuti
one negaret ſe eſſe xpᷣianũ qð eẽt in obpꝛobꝛiuʒ fi
dei q̃ſi nõ eſſet vera.Sicut etiã petrꝰ negauit xpCʒ
cũ neganit ſe eſſe eius diſcipulũ. Mat.xxvi. ſi ve⸗
ro falſa eius ſignificatio ſit circa aliqd cuiꝰ condi

tio ꝑtineat ad hois bonũ.puta q̃ ꝑtinẽt ad ꝑfectõ

nem ſcie.vt docedo falſa ſcieter in iure.vel medi⸗
cina.vel alia facultate.vel qͥ ꝑtinẽt ad ꝑfectionem
mon.ſicut falſiꝓphete q ꝓmittebãt ꝓplo liberatio

nem pmanẽti in peccatis ſuis.iut᷑ illuqphete tui
viderũt tibi falſa.Treñ.ij.et Hiere.vij. Nolite cõ

fideꝛe in verbis mendacij dicẽtes.Templũ domi
m templũ dñi.Templũ dni eſt ſupple ꝓteget nos
a malis qð falſo ꝓmittebãt ꝓphete.Lale men da⸗

7

ciũ qꝛ infert damnũ ꝓximo.oriat᷑ dilectioni ꝓxi⸗

mi.vñ moꝛtale eſt.Ad idẽ vr ꝑtinere mendaciũ p

nũciantiũ falſas indulgẽtius ⁊ reliquias ⁊ in pꝛe

dicatione ſcieter falſa dicendo ⁊ pmittentiũ miſ/
ſas ⁊ oꝛoes mẽdaciter ⁊ dicẽtiũ ſe hr̃e auctẽ.ſi ve⸗
ro falſa opinio ex mẽdacio generata ſit circa ali⸗
qd de qͥ nõ referat vtrũ ſic vel aliter cognoſcat᷑ cuʒ
ex tali mẽdacio nõ damnificet primus.pᷣm ſe non
erit moꝛtale. Secũdo mo mẽdaciũ eſt moꝛtale
rõne finis intenti.puta cũ qͥs intedit imiuriaʒ dei
vel nocumentũ ꝓximi q̊ ad ꝑſonam.famaʒ vel di

uitias ⁊ vtrũq; eſt cõtra caritatem. Nam nocere

ꝓximo.ſ.notabiliterẽ moꝛtale.ſicẽ intelligẽdũ ꝙ
diẽ Ray.in.ij.ꝑte ſue ſũme in dictõe mẽdaciũ in fi
ne. ſ. ꝙqͥ verbis mendacib ĩ mercationib vtunt
dicetes rem vilẽ eſſe caram ⁊ pᷣcioſaʒ moꝛtalit᷑ pec

cant ꝓpter nocumentũ qð inferũt pximo. qð veꝝ

eſt cũ intendũt notabiliter dãnificare et deciꝑe ſi

pñt.nam de modico intendẽtes nõ apparet rõ q̃re
ſit moꝛtale.Ex ſola aũt intẽtione peccati moꝛta ⸗
lis peccat᷑ mortaliter.ſieut iudei cũ dicebãt xpᷣm
eijcere demonia in beelʒebub vt tollerẽt famã eiꝰ.

Lu.xi.Et q teſtificati ſunt naboth mẽtienteaꝙ;
malcdixiſſet deo ⁊ regi.vt occideret᷑.i.Regũ.xxi.⁊

teſtificantes ↄ ſtephanũ ꝓthomartirẽvt lapidare

tur. Acr.vi.?⁊ Siba occurrẽs dauid fugienti a fa
cie abſalouis q mẽtitus eſt cõtra miphiboſeth ꝙ
voluiſtet malicioſe accedere ad eũ.vt hr̃et ſubſtã⸗

tiam eius.ij. Re.xvi.Si vero finis intẽtꝰnon ſict

cõtrarius caritati nec mendaciũ ſᷣm hãc rõeʒ erit

moꝛtale ſicut apparet in mẽdacio iocoſo in q̊ intẽ

dit aliq̃ leuis delectatio. vel etiã cũ intendit᷑ paꝝ
nocumentũ ꝓximo.⁊ officioſo i qͥ intẽdi vtilitas
ꝓximi.ſicut fuit mẽdaciũ.Sare q angelo negauit
ſe riſiſſe ob quãdã erubeſcentiã vitandã. Geneſ.
xviij. Et michol q̃ mẽtita eſt ſauli de dauid.ſ.coa

cta ꝙ dimiſerat eũ recedere.i. Re.xix.⁊ Chuſi qui
bſaloni dicẽs ſe amicũ ſuũ.⁊ dans cõ⸗

mentir⸗e
ſiliũ ſibi noxiũ.ij. Reg.xv.ſed vt reuerteretur re⸗

gnũ ad 4 cuius erat.ſ.dauid. Tertio mõ ꝑ ac⸗

cidẽs põt oriari caritati rõne ſcandali vel cuiuſ⸗

cunq; damni ↄñtis.⁊ ſic etiã erit moꝛtale.dũ ſcili

cet aliqͥs nõ veretur ꝓpter ſcandalũ pbᷣlice mẽtiri

Et ſic iſto mõ.ſ.ꝑ accidẽs nõ ſolũ ꝑnicioſum men

daciũ qð de ſe eſt moꝛtale.ſed ⁊ iocoſnm ⁊ officio
ſum q de ſe ſunt venialia pñt eſſe moꝛtalia ꝑditꝗᷓ
deus danatione eterna oẽs qͥ loquũtur medaciũ
quocũq; iſtoꝝ mõꝝ vbiẽ moꝛtale.ſᷣim ꝙ intelligẽ
dũ ẽ illud Sapᷣ.i.Os qð mẽtitur occidit aiaʒ ſcʒ

cũ mentit mẽdacio qð eſt moꝛtale vt ꝑnitioſuʒ.ſic

dicit glo.ſuꝑ dicto vᷣſu.ps.ꝑdes oẽs. Ad h̊ etiam
facit qð dicit Gratia.xxij.q.ij.S.item qð ðꝛ ꝑdes
põt vliter intelligi dicta auctas ps.etiã de meda
cio veniali. Nam cũ veniale diſponit ad moꝛtale
ſic qͥs etiã ꝑdit mẽdacio veniali inqᷓ;tuʒ diſponit᷑
ad moꝛtale ꝓpter qð qͥs ꝑdit᷑⁊ ſic intelligendũ eſt
illud.c.nec artificioſo.xxij.q:ij.Sciendũ ãt ꝙopi
nio qrũdã fuit vt refert Hug.car.ſuꝑ illud ꝑs.t⸗
des oẽs ⁊c̃ ⁊ gl.ſuꝑ.c.ne qͥs arbitret.xxij.q.ij.⁊.b.
Tho.ij.ij.q.vbi.S.arti.fi. omne mẽdaciũ etiax
officioſum in viris ꝑfectis ẽ moꝛtale.ſed Hugo.
eã nõ appꝛobat.qnimo b.cho.vbi.S.expᷣſſe repbat
vt falſam.idẽ Bonauẽ.in.iij.Et rõ huiꝰeſt ſᷣm ip
ſum.qꝛ nulla circũſtantia aggrauat in infinitum
niſi q̃ tranſfert in aliam ſpẽm.Circũſtãtia autẽ ꝑ
ſone nõ tranſſfert in alia ſpẽm niſi foꝛte rõne alicꝰ
annexi.puta ſi ſit ð votũ ipᷣius qð non põt dici de
mẽdacio officioſo⁊ iocoſo.⁊ iõ neutrũ eoꝝẽ moꝛ
tale in viris ꝑfectis niſi rõne ſcandali.Et ad h̊ pᷣt
referri qð dicit Aug.ꝑfectis eſſe pᷣceptũ nõ ſolum
nõ mentiri ſʒ nec velle mẽtiri qᷓ;uis h̊ nõ aſſertie
ſed ſub dubitatiõc dicat. Necob.ꝙ ponũtur i ſta
tu ↄſeruãde veritatis.qꝛ veritatẽ tenent᷑ex ſuo of

Capitulũ .I.

ficio in iudicis vel doctrina cõſeruare.Cõtra q̃ ſi

mentiant᷑ vt iudicãdo vel pᷣdicãdo erit moꝛtale.a
liter vero nõ oꝑtet ꝙ ſit moꝛtale.Eſt aũtõ pᷣceptũ
octauũ illud.ſ.Nõ loq̃ris pxrimũ tuũ fim teſtio
niũ ſᷣm mgrm ſen.in.iij.di.xxxvij.⁊ hᷣ cũ ẽ moꝛta⸗

le.p̃ᷣter aũt pᷣaeptũ cũ eſt veniaie. Oñdit᷑ ãt gui⸗

tas ⁊ deſtatio eius qꝛ inficit intellectũ.minuit af
fectũ.tollit dei aſpectũ.Qðʒ inficiat intellectũ ptʒ
ex ̊ qꝛ fm eſt malũ intellectus cui mẽdoſus inni
titur.ſicut vᷣm ẽ bonũ intetłlectꝰ a q̊ mẽdoſꝰ rece/⸗

dlt. Uñ dicũt dãnati. Errauimus a via vᷣitatj.ſa

pien.v.ſicut ãt intellectꝰẽ nobiliſſima potẽtia pꝛe
uia volũtati.qꝛ bonũ intellectus ẽ quod mouet
affectũ ad ſui amoꝛẽ.ita coꝛruptio eiꝰ ꝑ falſita teʒ
eſt ꝑiculoſiſſima ꝓpter qð diſtricte phibet᷑. Leuit.
xix. Nõ loq̃ris mẽdaciũ.Scõo mẽdaciũ minuit
beniuolẽtie affectũ.nam mẽdaces cõiter ſuntc exo
ſi hoibo. Diſplicet eni cuilibet ſe decipi ab alio.Et
merito tales abomiant᷑ ab hoib qꝛ mẽdaciuʒ de
ſtruit ⁊ ↄturbat totã ↄᷣſatiõem hoĩm adinuiceʒ.
Tota eui cõicatio hoim adinuicẽ inſtraliter ↄſi⸗
ſtit in actu ſignificatiõis. Nullꝰeni põt aliqd ſui
coꝛdis ſeu ↄceptꝰmẽetalis alteri cõicare niſi ꝑ alu⸗
qð intermediũ ſignũ in qb ſignis vox obtinʒ pa⸗
cipatũ. Coꝛruptio g̊ᷓ ſignificatiõis q̃ pcedit ex lin
gua mẽdaci ẽ coꝛruptio totiꝰgeneratõis humane
Onñ videmꝰb̊ ſeqͥ ꝙ ex multitudie mẽdacioꝝ ⁊ ho
minũ qͥ ſemẽdaceſ q̃ſi nullꝰcredit alteri ſʒ ſꝑ ſuſpe
ctũ hʒ.iut᷑ illud Hiero. Mẽdaces faciũt vt vᷣa di
cẽtib nõ credant᷑.ſine mutua aũt credulitate nul
la eſt fida ſocietas.nulla iĩ aliq̊ fides.nulla ſpes et
ↄfidẽtia firma.nulla amicicia vᷣa.nullũ pactũ fir
mũ.nulla ↄcoꝛdia.nulla pax.nulla deniq; in aliq
bono firmitas.Et ſic mẽdaciũ ẽ cã innũerabiliũ
maloꝝ q̃ odio hñtur ꝓpter qð ðꝛ Ecclłi.vij. Noli
velle mẽetiri oẽ mẽdaciũ.i.vllo mẽdacio. Tertio

tollit dei aſpectũ ſᷣm hoc qð ðꝛ in po.ꝑdes ocs⁊c.
Et merito.Omne ei ſile applaudit ſuo ſili. Cũ ãät

de ſit ipᷣa vitaſ ſũma.nõ põt cũ mẽdacio qͥs apa
rere in ↄſpcũ eiꝰ.ſʒ vt diẽ Jo.apoc.vl.oꝛas.iſ.ſu
ꝑnã ciuitatẽ quã vidit.canes ⁊ venefici ⁊ ipudici
⁊ homicide ⁊ idolis ſᷣuietes ⁊ oĩis qͥ amat menda
ciũ.Ego ſũ vitas ait vbũ incarnatũ.Jo.xuij.Im
pijſſima ãt blaſphemia eẽr dicere ł ſentire ꝙ in eo
ſit aliqð fim ł mẽdoſum.aut ꝙ ꝑdinũ vbũ aut qͥc
qͥd i eo ↄtẽtũ mẽdoſe aliqͥd expᷣmeret᷑.imo mirabi
liter deꝰ diligit ita vitate qꝛ ſeipᷣm.ſ.diligit qͥ ẽ vi
tas ꝙ ̃m gli.Coꝝ.xv.Hoꝛrẽdũ eſt aliqᷣd falſi de
deo dicere ⁊ ſi ad luudẽ eꝰ videat᷑ ꝑtinere cũ Johᷣ.
xiij.dicat. Nunqͥd deꝰidiget nr̃o mẽdacio.q.d.nõ
vtiq;.Cõſtat ãt ꝙ creatura rõnał inq;tũ talẽ eiuſ
imago.⁊ oĩs eꝰſignificatiua expᷣſſio ẽ imago illiꝰv
bi facta ⁊ creata ad h̊ vt pmã vᷣitatẽ ſꝑ expᷣmat ex
teriꝰ⁊ ſᷣm illiꝰ regłam ſe dirigat ĩ oibi.⁊oia faciat
ab ea nlłatenꝰ ðuiãdo ſʒſvenerãdo.laudãdo ⁊ ma

gnificãdo.ſed mẽdaciũ ẽ coꝛruptela ⁊ macula ?⁊ð

pꝛauatio oim pᷣdcẽoꝝ.⁊vt diẽ Anſhel.Adeo mẽda
ciũ ẽ malũ ſ̃m ſe ꝙ deꝰñ pᷣt diſpẽſare ꝙ hõ dicat ſi

ne pctõ qꝛ ñ pᷣt recedere avitate ſua.de furto poſſʒ
diſpẽſare.qꝛ dñi ẽ tra ⁊ plenitudo eꝰ.Et iõ qð poſ
ſidet vnꝰpᷣt alteri dare. Uñ ⁊ſalo.puer.vi.int᷑ ea q̃

odic deꝰponit linguã mẽdacẽ.In hmõiẽt deteſta

tionẽ ananias ⁊ ſaphira qꝛ mentiti ſunt Petro
de p̈cio agri ſui venditi ꝑditi ſunt coꝛꝑaliter mo:

tem ſubicaneam incurrentes. Actuy.

De pꝛomiſſiõe ſimpli.ꝭ.Iiiij

ci.ſ.abſq; iuramẽto vel voto Ubi iciẽdũ ꝙ; enʒ qͥs

ꝓmittit ſimpliciter aliqd illicitũ vtiq; peccat.⁊ il

lud ſeruare nõ dʒ.qꝛ pctm̃ pctõ adderet. vñ Iſið.
In malis ꝓmiſſis reſcinde fidẽ.ſ.nõ ſᷣuãdo.ſi aũt

licitũ ẽ ⁊poſſibile qð pmittit ſʒ ßuarenon intẽdit
vtiq; peccat qꝛ mẽdaciũ dicit.ſi aũt uare intẽdit

nõ ſeruãdo cũ pᷣt vtiq; peccat.qꝛ oẽ ꝓmiſſuʒ debi

tũ qð iure naturali pᷣuadũ ẽ adeo ꝙ ſᷣm aug fideſ

etiã qñ hoſti ꝓmitcit᷑ puãda ẽ.xxiij.q.i.noli.et q̊ ni

ſi ſubſit łſuꝑueniat cã rõnablis no impledi puta
nouꝰcaſus impᷣmeditatꝰ.vt dicit b.tho.ij.ij.q.cx

arti.iij.ꝙ pᷣt talis non ᷣuãsiqð ꝓmiſit excuſare ſi

ſint mutate ↄditões ꝑſonaꝝ⁊ negocioꝝ.vt.n.dic

Señ.i li.de bñfi.ad h̊ ꝙ hõ teneat᷑ facere qð ꝓꝛni

ſit reqᷣrit᷑ oia imutata ꝑmaneãt. Alioqᷣn nõ fint
mẽedax i ꝓmittẽdo qðpmiſit qꝛ hẽbat in mẽte ſu⸗
intellect debit ↄditiõibo. Necẽt ẽ infidelis i non
ſeruãdo qð ꝓmiſit Uñ apoſt.Nõ ẽ mẽtitꝰ nõ euꝝ

do Loꝛinthũ q̊ ire pmiſit ꝓpter ipedimẽta ſuꝑue/

niẽtia.hinc ⁊ Bela.papa ait b.paulꝰ apls nõ iðo

ꝙ abſit ſe fefelliſſe credẽdꝰeſt aut ſibi extitiſſc riꝰ

qñ cũ ad hiſpanias ſe ꝓmiſiſſet ituꝝ diſpoſitione
diuina maioꝛibo occupatus ex cãis qð ꝓmiſit un
plere nõ potuit.qᷓ;tũ eni ipius volũtati interfuit
H ꝓnũciauit.qð reuera efficere voluiſſet q;tuʒ ad
diuini ſecreta ↄſiliqj qͥ vt hõ nõ oia potuit.licʒ ſpũ
dei plenꝰ agnoſcerc ſuꝑna pᷣtermilſit.ſ.acceſſuʒ ad
hiſpaniã diſꝑoſitiõe pᷣucntꝰ. Nec qꝛ.b.petrꝰp affe
etu diuine reuerẽtie ipᷣi dño rñdit.nõ lauabis mi
hi pedeſ ineternũ ſe fefelliſſe qð abſit.aut i ſua pu
tabit᷑ minime ↄſtitiſſe ſnia ꝙ mox dine ceſſerit vo
lũtati.xxij.q.ij. GStũs.Qð ꝓmiſſa ſimpliciter icau

te facca vl ꝓpoſita ſeu deteriminatões cũ occurrat

aliqd melius fiendũ ſint mutanda ſeu poſſint im
mutari laudabiliter.patet ex hoc qdᷣhabetur. xxij
di. uij.vbi dicitur ex ↄcilio Elibertano.Diffinitõ
.pꝓmiſſio incauta laudabiliter ſolucda ẽ m glo.
Nec eſt pᷣuaricatio ſed temeritat emẽdacio Item
q·ea.õ ſpꝓmiſla oia ſoluenda ſunt.Deniq; ipſe

dñs mutat ſniam ſicut ſcriptura indicat ſicut pa

tat in Niniue ⁊ Eʒechia. Item in.c.in cõmutabi⸗
lis Angli eciã aparentes loth inuitati ab eo vtĩ
trarent domũ ſuam.rnderũt.nequaq;.ſed in pla
tea manebimꝰ.Gene.xix.qͥ tñ coacti pᷣcib ꝑoſtea
intrauerunt. Nec in hoc mentiti ſunt.qꝛ nõ intẽ⸗
debant intrare niſi rogati vt in hoc commendare
tur hoſpitalitas in loth.⁊ alijs ipᷣius daretur exẽ
plum mutandi aliquãdo ꝓpoſitum vt ðꝛ in colla.
abbatis Joſeph. Et boc diffuſe declarat Johan⸗
nes Caſſia.in colla.Joſeph de diffinitiõibꝰ. Hoc
tñ eſt verum niſi talis ꝓmiſſionis inuitatio fierʒ
in pꝛeiudicium alterius.vel pꝛomiſſio facta eſſet
de ntceſſarijs ad ſalutem.quia tunc dicit regula.
Quod ſemel placuit amplius diſplicere non po⸗
teſt.extra de regulis iuris.libꝛo ſecto Et nemo po
teſt mutare conſilium in alterius detrimentum.

de regulis iuris libꝛo ſexco.cum concoꝛdantis.

OS

Citnlus X.

Sed querĩtur vtrũ aliquis teneat᷑ de neceſſita⸗

re ſaluris impler ab ſimplicrer pmmiſit lictte nec.
ſuꝑuenit nouus caſus impediẽs adimpletiõem.

Et videt᷑ ꝙ ſic.qꝛ dicit Criſ.xxij.q.v.iuramẽti.q;

dñs nõ facit differẽtiã inter ſimplicẽ loq̃lam.ſ.p⸗

miſſoꝛiam ⁊ iuramentũ.ſ.pmiſſoꝛiũ.Sed fraãgẽs

q̃s qð licite ſub iuramento ꝓmiſit cũ põt implere

peccat moꝛtaliter ſᷣm doct.ꝗ ⁊ frangẽs ſimplicem
ꝓmiſſiõem Rñdeo ſᷣm Richar.in.uij.diſt.xxxviij

Circa b̊ eſt duplex opinio. Quidã eni dicũt ꝙſi ta

lis nò intedit ſe obligare in foꝛo ↄſcie nõ tenet᷑ ad
implendũ tale ꝓmiſſum de neceſſitate ſalutis ſed
ex ↄgruitate.Etꝓ eis eſt arg· er̃ de voto.c.littera⸗
turam. Quãuis ei ex iure nature obliget᷑ ꝓmittẽs
adimplendũ qð ꝓmiſit.illa tñ obligatio nõ eſt ne⸗/
ceſſitatis ſed ↄgruitatis niſi ſe ſic obligare intẽde
rit.Et iõ )ᷓ veniẽs nõ peccat moꝛtaliter ſed venia
liter. Nec mirandũ qꝛ ſicut in lege ſcripta aliq̃ cõ⸗/

phendunẽ vt neceſſaria ad ſalutẽ.aliq̃ alia vt expe

dientia ⁊ nõ neceſſaria ſic in lege nature aliq̃opꝛe
bendunt᷑ vt de neceſſitate obligãtia.aliq̃ de hone/
ſtate⁊ h̊ rõnabiliter vr. Alij dicũt ꝙnuda ꝓmiſſio
ex deliberatione facta ꝓpmittentẽ obligat adiplen
dũ de nccitate ſalutis.ar.p eis eſt.xij.q.ij.qͥcunq;
ſuffragio.ibi enĩ ðꝛ Quodcũq; cõmodũ ex remũe
ratiõe.ſ.ꝓ obſequio ipenſo ꝓmiſit ꝓmiſſi ſolutiõʒ
ſoluere oꝑtebit.vij.q.v.qꝛ iohᷣes.hec ille. Hinc vl
time opioni aſſentit Guil.di.q ex nudo pacto vł
ꝓmiſſione oꝛitur actio.⁊ ꝙ moꝛtaliter peccat rece
dens a pacto.er de pac.c.i.Anctho.de bu.dic ideʒ
ꝓbans hſ̊ ibi tali rõne.Excõicatio nõ dʒ ferri niſi
ꝓ moꝛtali vero vel pᷣſumpto.xi.q.iij.nemo epᷣoꝝ.
Sed pactũ nõ ſeruãs põt excõicari.vt aꝑte dicit
ca.antigonus.ex de pac.̊ ⁊c. Et vr̃ ̊ intelligẽdũ
de ꝓmiſſionib alicuius impoꝛtantievñ ſequatur
damnũ alicui ex fractione ꝓmiſſi.qð pcʒ ex illis.c
queinducunt᷑ nam in leuiba vr̃ eſſe veniale. Non

eſt etiã dubiũ ꝙ poſſint ꝑtes ſibijnuicẽ pactũ rela

xare.⁊ qͥlibet obligatioem ſibi factã remittere. ſʒ
in alcernatiuis ꝓmiſſionibo electio eſt debitoꝛis
ſufficit alteꝝ adimpleri.ex᷑ de reg iur.li.vi.ar.aũt
factũ eſt ꝓ ſecũda opiniõe.nõ tñ eſt vtrũq; eiuſdẽ
grauitatis pctm̃.vñn dic ibi Jo:an.qꝙ ↄꝑatõ fit ibi
in genere nõ in qᷓ;titate cũ ðꝛ ꝙ deus nõ facit dif⸗/
ferentiam inter ſimplicem loquelam ⁊ iurametũ
qꝛ vicʒ vterq; ſ.frangens ſimplicem ꝓmiſſionem
⁊ ꝓmiſſionẽ iuramento firmatam.peccat moꝛta⸗
liter.ſed frangens iuramentũ guiꝰ peccat. Cõſir
mat idem abbas ſiculus.qñ ſcʒ ꝓmiſſioni ſimpli
ci ⁊ iuramento datur validitas cũ ſcʒ ꝓmittit᷑iu⸗
ſtum ⁊ licitũ.moꝛtale eſt cõtra venire ⁊ ſi non ita
graue pᷣmũ ſicut ſecundũ. Secus vbi ꝓmiſſio eſt
nulla ꝓpter turpitudinem rei ꝓmiſſe vel recipien⸗
tis ꝓiniſſiõem.vtputa qꝛ coegit ⁊ hmõi.Turpiũ
eni nulla eſt obligaitto.

De obſichbus qui ſunt.. x

quaſi quedam ſecuritas ſuꝑ facta ꝓmiſſiout.que
ritur qͥs poſſit dari in obſidem vtrũ laicus. cleri
cus ſecularis.vel religioſus etiam.⁊ a quo poſſit
dari. Rñdeo ſᷣm abbatem ſiculum ſuꝑ.c.ex reſcri
pto.de iureiur̃̃. Sciendum ꝙq;tum ad laicosda

ri poſſunt ab imꝑatoꝛe hoſtibo ſuis.⁊ econtra.Et
iſti obſides in hoc caſu ſunt quaſi ſerui.idem pu
to de alijs pncipibo habẽtib iura pncipis ſeu ius
indicendi bellum. Et licet inferioꝛes hisdare nõ
poſſint.tamen de facto cõtrariũ eſt vſurpatũ m
Aʒo.in ſum.Et ſi inter pᷣuationes dant᷑ obſidcs
vbi non interuenit iuramentũ nõ tenet obligatõ
qtũs ſcʒ ille teneatur ſtare in certo loco ⁊ nõ inde
recederc.qꝛ hoc videtur quidã carcer puatus quẽ
miro mõ iura deteſtai::.vt.l.i.C.de car.pᷣua.Sʒ
vbi interuenit iuramentũ talis põt ad obſeruan
tiam eius compelli vt ſcʒ ſtet in certo loco ꝓut cõ
uentum eſt nõ tamen aliter debet detineri inuitꝰ
Non eni credo tenere iuramentũ vt poſſit decine

ri inuitus.qꝛ eſſet cõtra bonos moꝛes.de reg.iu.
non eſt obligatoꝛiũ.li.vi.: Quãtum vero ad cle

ricos ſeculares nõ pñt tales ꝑ epos dari obſides

ſicut pñt monachi ꝑ abbate m.qꝛ nõ ſunt ei ita a⸗

ſtricti ſicut monachi abbativnde non potuerunt
inuiti detineri licet ab initio aſſenſerint ſine excõ
municationis pena.Nec poteſt epᷣos in hoc diſpẽ
ſare arg.c.ſi diligenti.de fo.compe. Apapa auteʒ
dari poſſunt clerici in obſides.ar.c.cuncta.x.q.iij

Quantum ad monachos.de papa nõ eſt dubium
q poteſt dare.ar.c. Per ppᷣncipalem.ix.q.iij. Sed
et abbas etiam ꝓ neceſſitate ⁊ vtilitate monaſte/⸗
rij poteſt darc etiã inuitum.qꝛ nõ põt reſiſtere vo
luutati eius.vñ ⁊ detineri ꝑoteſt inuitus de con⸗
ſenſu tamen ahbatis.nõ autem inuito abbate.qꝛ
habet beneficiũ canonis. Siquis ſuadente.xvij.

queſti:uii

lia in adulatione fre

cig aliqñ ꝓcedit.ideo ſubſequẽter de ea
agendum.de qua loquens ps.clx.aic.Oleũ auteʒ
peccatoꝛis nõ impinguet caput meũ vbi dicit gl.
Falſa laus adulatoꝛis a rigoꝛe veritatis emollit
ad noxia. Ubi ſciendũ ꝙ cum adulatio fiat cõiter
ꝑ huana colloqᷣa i quibyhoĩes adinuicẽ viuũt ⁊cõ
uerſant᷑ ᷣm ꝓpꝛietatẽ ſue nature quo ad delectare
vel ↄtriſtare alios tripliciter fieri cõtingit huma
nũ colloquiũ.Quidam eni tenent mediũ in dele⸗
ctando vel cõtriſtando alioſex ſuis locutionibus
7 geſtibus querentes delectabiliter m debitum
modum ſe habere cum his cum quibo conuerſan
tur non tamen ita quinetiã cõtriſtent cum expe⸗
dit ſcʒ repᷣoendendo defectus eoꝝ ⁊ hi dicuntur a
mici vel affabiles.Ad qð hoꝛtatur ſapiẽs dicens.
Eccł.uij. Congregationi paupeꝝ affabilẽ te faci
to.quidam alij ſunt qui recedentes a medio com
mittunt defectũ in minus delectando qᷓ; dẽant⁊
magis otriſtaudoq; ↄgruat ⁊ hi dicũtur agreſtes
ſeu diſcoli vel litigioſi.ij.ad LZhim.ij.ſeruũ dei nõ
oꝑtet litigare.Alij vero excedunt in delectandos
lios verbis pluſq; debeant.⁊ hi dicuntur blandi
toꝛes ſeu adulatoꝛes. Uñ Sene.Laudato parce
et vituꝑa partius.Et de hoc vicio adulatiõis ait
ps. Molliti ſunt ſermones eius ſcilicet adulato
ris ſuper oleum.⁊ ipi ſunt iacula ⁊ alubi.oleum.
⁊c.In quibus poſſnumustria eonſiderare.

¶ Lapitulum ſecũdum de Adulatione.

quenter còtingunt mendacia ⁊ ex auari

V[/.—

—æñfꝑ

Capitulũ I.

Pꝛimo cõditionẽ malicie adulatiõis.ibi.oleũ
Scðo infectionẽ ↄſcie blãdlłtoꝛis.ibi.peccato
ris. Tertio ercluſione 2placẽtie laudationis .
ibi.nõ impinguet caput men.

6*

Quantum ad pꝛeimum .. 1

Aãaulatio apte appellat᷑ oleũꝓpter cõditionẽ mate

rie ſilłem oleo.nam ſicut oleũ ẽ lucidũ dulce ⁊ lu⸗

bꝛicũ ita laus facta alicui qͥẽ materia adulatõis
bʒ q̃ndã luminoſitatẽ apꝑntie.⁊ ſuauitatẽ ↄoplacẽ
tie ⁊ lubꝛicoſitatẽ adheretis. Nã vt dicit qͥda.nul
la eſt tam excelſa vᷣtus q dulcedine głenõ tangat.
gla aũt reſultat ex laude.ſed ſicut oleum maculat
pannũ vbi effundit᷑.ita adulatio eũ ad quẽ dirigi
tur multotiẽs ⁊ ſi nõ ſꝑ maculat. Eſt ꝗ̊ adulatio
quoddã viciũ q̊ qs querit alteri placere ex lauda/
tione facta ad ipm ł alio actu ſed inoꝛdinate.ſunt
&̊ tria vidẽda ꝓ declaratiõe eius. Pꝛimũ de cõ
placendo. Scom de laudãdo. Tertiũ de in⸗
oꝛdinatione ipins laudis. Quantũ ad pᷣmum
ſcie ꝛdũ ꝙ velle alteri placere põt fieri qdruplici᷑

Pꝛimo ad dei honoꝛẽ ⁊ glam ꝓcurãdã.ſic heſter
ad ↄplacendũ regi aſſuero acceiſit ad eũ oꝛnatiſi
ma laudans cũ magnifice dicẽs Mirablis es tu
dñe. ⁊ facies tua plena ẽ oim gciaꝝ. Heſter. xv. vt
inde poſſet reuocare ſniam data ↄ pplłm dei de ex
terminio eiꝰ.ſic ? Hieremias landabat nabucho
donoſoꝛ ſcribẽs traãſlatis i babiloniã. vt oꝛaret ꝓ
vita eiꝰ⁊ filijs.qꝛ in pace eiꝰerat pax eoꝝ.ſic ⁊ da⸗
niel i exrponẽdo viſionẽ ei. Scdo põt qͥs velle ⁊
qrere placere alt eri ad beniuolẽtiã eiꝰhñdã·et ſic
paulꝰqrebat placere feſto iudici vocãs eũ optiaʒ
⁊ herodi dicẽs ſe foꝛe btm̃ audiri coꝛã eo.vt ſic ha
bita beniuolẽtia liberaret᷑ a calũnijs iudeoꝝ·ſic ⁊
mir illa thecuites intercedẽs ꝓ abſalone laudanſ
dauid. Tertio ꝓpter ꝓximoꝝ vtilitatẽ faciẽdaʒ
Et ſic apłs de ſeait. Ego ꝑ oia omib placeo.i.ad
Cox.x.⁊ iteꝝ factꝰſum oia oibvt oẽs lucrifacerẽ

pᷣmo Noꝝ·ix.⁊ h̊ ↄfoꝛmãs ſe moꝛibi coꝝ qtũ po⸗
terat ſine pctõ vt eis placeret Quarto põt qs al
teri velle placere nõ ꝑꝑ aliqð pᷣdictoꝝ ſʒ ꝑꝑ ianeʒ
głam ſui vel ꝑn decipiẽdũ eũ ł danincãdũu vel ali/⸗
qð illicitũ ↄſequẽdũ.⁊ h̊ eſt malu ꝑtincẽs ad adu/⸗
lationẽ de qͥ ps.ait.Deꝰ diſſipauit oſſa eoꝝ. i.vᷣtu
tes q hoibo placẽt.ſ.adulãdo.⁊ ad Gal.i. Si hoi
bus placerẽ rpi uꝰnõ cẽm. Quantũ ad ſcm no
tandu ꝙ laudare aliq̊s ↄtingit qdruplicit. Pꝛio
ꝓut deꝰhonoꝛet.⁊ h̊ͥ ẽ bonũ.Sic ſacerdos ſũmus
Joachim laudauit iudith de occiſiõe holofernis
⁊ liberatõe ꝓpłi dicẽs. Judith.xv.Lu gła hierim.
tu leticia iſrł.tu honoꝛificẽtia ꝓpłi nr̃i.eo ꝙ dilexe
ris caſticatẽ ⁊c. Secũdo laudat᷑ qs vtuoſe vtñ de
ficiat in tribulatiõe poſitꝰ ſʒ ↄſolet᷑.ſic laudata fu
it Noemi ⁊ Ruth moabitides afflicte ⁊ depauꝑta
tea booʒvt confoꝛtaret᷑ Ruch.iij.Lertio vtvᷣtus
in ꝓxio augeat᷑ ⁊ in bono ꝓficere conet᷑.nã vt dicit
Señ.Uirtꝰlaudata creicit ⁊ vt ferat meliꝰ coꝛre⸗
ctionẽ.ſic apis laudat mirabiłr Loꝛinthios i pᷣn
cipio pᷣme epłe di In oib diuites facti cſt in illo
itavt nilvo bis deñit ĩ vlla gtia.⁊ paulopoſt de mł
tis repᷣhẽdit. Nec mẽdaciũ dixit ihmõi qꝛ erãt va
de boni int illos ĩ qerat illa ꝑfecta dona de qᷣba

—

laudauerat. Quarto laudari põt qͥs ad malũ fin?
vel nõ ſeruat debit circũſtãtijs qð ꝑtinet ad adu
latiõem. Quantũ ad tertiũ fit laudatio vł aliꝰ
actus puta honor ⁊ reuerẽtie ad ↄplacẽdũ ioꝛdi⸗
nate ⁊ q̃drupłr. Pꝛimo laudãdo de ſibi dubio vl
incerto ꝑꝑ qð ðꝛ Eccł.xi.Nõ laudes viꝝ ĩ ſpẽ ſua
glo.i.ne iuxta ſpẽʒ coꝛꝑis eſtimes q̃litatẽ mẽtj.qꝛ
hõ videt qͥ foꝛis ſunt.deꝰaũt ĩtuet᷑ coꝛ.?⁊ Ecẽi xi.
ðꝛ Añ moꝛtẽ nõ laudes quẽqᷓ; gl. Stcultũ lauda⸗
re pugnãtẽ q̃ſi iã pugne victoꝛẽ. Ille eni qͥ vr̃ bene
agere neſcimꝰ q̊aio agat.aut ſi velit łpoſſit ꝑſeue⸗
rare ĩ finẽ Scðo laudat qͥs male cũ laudat᷑ de illi
cito ᷣm illð. Laudat᷑ pctõꝛ ĩ deſiderijs anie ſue.⁊
Eſa v. Ue qᷣ dicit malũ bonũ viq; laudãdo malũ
tanqᷓ; bonũ. Uñ caſſi.i q̃dã epła ſic ait. Adulatio
blãda oiby applauditc.oĩby ſalue diẽ. ꝓdigos vocat
liberales.auaros ꝑcos.ſapiẽtes laſciuos.vł ꝓdi⸗
os curiales.garrulos affabiles.obſtinatos con
tãtes pigros maturos ⁊ qᷓues.bec ille Tertõ lau
dat᷑ qͥ idebite cũ laudatur de bono ſedvltra qᷓ; ſit
vel n fuatj debitj circũſtãtijs.de qͥ põt ĩtelligi illð
Eſa.iij. Pplłe meꝰq te btm̃ dicũt ipi te decipiunt.
Quarto cũ tacʒ malũ qð videt nec repᷣhẽdit cũ pᷣt
Vn ⁊ vr̃ appꝛobare ⁊ q̃ſi laudare cũ hͥ facit ne di ⸗
ſpliceat illi.ſed vt placeat. Uñ Beda adulacoꝛ qͥ

tacet ⁊ dat ↄſenſũ ne offẽdat illũ quẽ credit hep⸗

piciũ. Impꝛopꝛie tñ ðꝛ hmõi adulatio.hec alexan
der. ij. ꝑte ſumme. q. xxri.

pctõꝛ efficit᷑. Un ðꝛ.peccatoꝛis oleo.ſ.adulationiſ
ꝓpt᷑ qð qᷣs efficit᷑ pctòꝛ ⁊ maculat᷑ ĩ aia.ð aũt ñ ſo
lũ ſit pctĩ ſed moꝛtale ⁊ Gᷓue pbat᷑. Nullꝰcłicꝰpu⸗
ni?᷑ pena depoſitõis niſiꝓ moꝛtali ⁊ Gui.Et rõ eſt.
qꝛ illa ẽ maxima pena maioꝛ ẽt excõicatiõe vtʒ · xx
h.q.uij.foꝛte.ſʒ adulatoꝛ punſ hmõi pena. Nã di
citur d.xlvi.lericꝰqͥ adulatiõibd⁊ ꝓditiõibo vaca
re dep̃hend it᷑ degẽdcab officio ergo ⁊c̃. Sciendũ
tñ ꝙ nõ ſꝑ ſed trib modis adulatio ẽ moꝛtale.
Pꝛima eſt rõe materie laudatiõis.i.cũ qͥs lauda?
de aliq̊ crimiali.⁊ de hac inteliigit illud eʒech.xiij
e qͥ ↄſumit puluillos ſbᷣ oĩ cubito manꝰ⁊ faciũt
cleruicalia ſub capitevniuerſe etatᷓ ad capiendas
aiaſ. Qð exponẽs gre.in ometłait ad hmõi puluil
lus ſub cubito ⁊ ceruical ſub capite ponit᷑ vt mol
liter qͥeſcat᷑. Quiſqs ̊ male agetibo adulat᷑ puluu/⸗
lũ.ſub cubito ⁊ ceruical ſub capite ponit. vt ꝗ coꝛ
ripi ex culpa debuerat. in ea fultus landiboqeſcat.
di. xlvi ſunt nõnulli. Ue ãt ĩpoꝛtat dãnationẽ et/
nam q ꝓ hmõi adulatiõe incurritur ſaꝛ moꝛtale?
rõ huiꝰcẽ.qꝛ qͥcũq; agit ʒ caritatẽ dei ⁊ ꝓximi.pec/
cat moꝛtaliter.ſʒ ̊ faẽ qͥ adulat᷑ in hmõi mal Paã
ꝑ b̊ fouet ⁊ nutrit eũ ĩ ipo pctõ.vtʒex dicia aucte
⁊ exꝑiẽtia.q̊ ⁊c. Scðs modꝰẽ rõe foꝛme vl itẽtõis
cũ.ſ.qͥspꝑ adulatiõeʒ itẽdit nocere alicui notabilit
in tgalibo vel ſpũ alibo. vt cũ intẽdit ad ali qð uůli⸗
citũ inducere vel deciꝑe ipᷣm in tꝑali ſubalcũ vide
rit eũ in ſe confidere velvt indicet ſecreta coꝛdis
ſui.vñ adulatoꝛ poſſit ei nocere.ſicut fecerũt pha
riſei cũ mi ſerunt diſcipulos ſuos ad xpᷣm inter⸗
rogandũ vtrũ liceat dari cenſum ceſari dicentes

Becudo notatur infe F. II

ctio ip̃ius adulatoꝛis.qꝛ ex ip̃a adulatõe inficit᷑

—

Magiſter ſcimus qꝛ verax es ⁊c. Mat.xxij.eia⸗
dulando.Etde hmoiðꝛ puer.xxvij. Melioꝛa ſũt
vulnera diligẽtis qᷓ; oſcula fraudulẽta odiẽtis.q.
d. melioꝛes ſunt increpatiões dure ⁊ vbera ami⸗
ci ſeu pᷣlati.etiã ſi vulneret ſenſualicatẽ cõtriſtan⸗
do ⁊ inferat ꝓ demerit penas ⁊ plagas q; fraudu
lenta oſcula.i.qᷓ; applauſus ⁊ adulatões nocere ĩ⸗
tendentis vel diſſimulãtis.ptʒ boc etiã rõe Nam
qui intendit alicui nocere tꝑalitervel ſpũalit᷑moꝛ
taliter peccat qꝛ ↄᷓ iuſticiã agit ⁊ caritatẽ.Sʒ qui
adulatur mõ pdicto nocere intẽdit ꝑbᷣ g̊⁊c. Ter
tius modus eſt rõne circũſtantie vel occaſiõis cũ
vicʒ ex hoc ꝙ aliqs laudat᷑ ſu modũ inde ſuꝑbiã
incurrit vel inanẽ głam taliter ꝙ peccat moꝛtalr
tũ ⁊ ſi ꝑ accidẽs ſeu pᷣter intentiõem h̊ eueniat.tũ
qꝛ adulãs ẽ occaſio illius ruine.iõ peccat peccat
moꝛtaliter.ſi tñ occaſio ſit data nõ accepta.Nã ſi
ex ꝑua laudaciõe ⁊ ſi inoꝛdinata ⁊ incauta qͥs ſuꝑ
biat. moꝛtaliter peccat.videteni occaſio mag ac
cepta ex ſe q; data ab alio multũ ̊ tꝑandũ eſt opꝰ
laudatõis hũane in pñtia hoim Aug.in.xiij.ð tri
ni.ait. Mag optabo a qͥlibet repᷣhẽdi qᷓ; ab adu⸗
latoꝛe laudari. Nullus eni repᷣhẽſoꝛ foꝛmidandꝰ
eſt amatoꝛi veritatis.laudatoꝛ vero errat ⁊ cõfir⸗
mat erroꝛẽ ꝓbat᷑ ſ̊ rõne ꝑ regulo illã.Qui occaſio

nem daãai dat dãnũ qͥʒ dediſſe vr et᷑ de iniu.⁊ dã.

da. ſi culda.ſed q laudat aliũ ita exceſſiue.⁊ ita in
oꝛdinate ꝙ dat ei occaſionẽ ruine pcti moꝛtałſuf
ficienter dat ſibi damnũ pcti moꝛtalis.ergo ⁊ipᷣe

moꝛtaliter peccat.ſnias ↄcluſiuas pᷣdictas ponict

b.tho/ij.ij.q.cxv.Extra pᷣdictos tres modos łca⸗
ſus adulatio eſt veniale cũ vʒ qͥs adulat᷑ ſola intẽ
tione placendi ⁊ delectandi.⁊ nõ in malis vł cum

qs adulat᷑ ſola intẽtione euitandi aliqð malũ ſine

alteriꝰ detrimẽto vel intẽtiõe ↄſequẽdi aliqð bo⸗
nũ in neceſſitate.Nullũ eni hoꝝ de ſeẽ j caritatẽ
Et in his caſibo intelligẽdũ ẽ dictũ Aug.qñ ponit
adulatiòem inter venialia.di.xxv.S.alias ea.

De grauitate buius .F. II.

peccati in ſc.⁊ ꝑ ↄpatiõem ad alia.lota pmo i

ſe eſt cea Sue ꝙ ꝑ cam incurrit dei maledictio.ſeqᷣ⸗

tur hoim erga ipᷣm deteſtatio ⁊ dei ire puocatio ꝓ

ducimaloꝝ obſtinatio. Pꝛo pᷣmo dicit dñs ꝑ
phetã adulatoꝛiba. Maledicã bñdictõib⸗ veſtrꝭ.

qꝛ vt exponit gre Qui iniq agũt bñdicunt᷑ ab eis.

adulãturq; pctõꝛibbo dũmõ diuites fiant.i.qðe.i.
multi. Ad q et facit qð ait hiero pha. xx. maledi

ctus qͥ anũ ciauit patri meo digna.natꝰ Etibi pu⸗
er maſculus ⁊ letificauit eũ.Pr de qͥ naſcimur eſt
muũdus.puer maſculus mũdi ẽ opꝰ magni ſcele⸗
ris.Filij mũdi ſunt opera que fiũt a mundoidẽ
mũdanis. Annũciat aũt patri.i.mũdo maſculũ
natũ ⁊ letiſicat.
gno ſcelere ⁊ ſicletũ facit qꝛ de hmõi gaudet mun
dus. Hic aũt.ſ.adulatoꝛ ẽ maledictꝰa dño. quan
do eni aliqs ꝑpetrat aliquã notabilẽ vindictã vł
malũ aliud ſolet ei dici ab adulatoꝛib.Feciſti ſiẽ

pio iuſtus es.maledicẽt eis ꝓpłi ⁊ deteſtabuntur

itnulus X.

qñ adulatoꝛ laudat hoiem de ma

—

ait Hecẽ mag ira pei.vt deſit coꝛrectio ⁊ adſita⸗

duiuilatio Et ſubdit cãm. Adulantiũ eni lingue alli

gant hoies in peccat.delectat eni ea facere in qby
nõ ſolũ metuit᷑ rephẽſoꝛ.ſʒ laudat᷑oꝑatoꝛ. Pꝛo
tertio.ſ.qð inducit obſtinatiõem ðꝛ figurateð dv
na filia iacob violata deſignte aiam ſuggeſtiõibꝰ
diaboli aſſentientẽ ꝙ ſichemoſtupꝛatoꝛeius ipᷣaʒ.
triſtem effectã blanditijs deliniuit. Geñ.xxxuij.
Cũ eni peccato ↄmiſſo ↄſcia moꝛdeat ⁊ triſticiaꝭ⸗
menti inferat blandicie et adulatiões ꝓcuratco⸗
pera diaboli detinẽt aam in malo. Uñ dñs ꝑ E/⸗
ʒzech.õ adulatoꝛes dicit.Edificabãt ipᷣi ꝑietẽ.⁊illi
liniebant cũ.Qð exponẽs gre.in moꝛal.ait. Edi.
ficare ꝑietẽ ẽ quẽlibet ↄ ſe obſtacula ⁊ duriciã pec
cati ↄſtruere.i.ↄmittere pctã q̃ reddũt hoiem du⸗/
rũ ſed ꝑietem liniũt qͥ pctã ꝑpetrantibꝰ adulant᷑.
vt quẽ illi ꝑuerſi agẽtes edificãt.ipᷣi adulãtes q̃ſi
nitidũ reddãt.di.xluij.ſunt nõnulli.in ↄꝑatione
vero ipᷣius ad alia pctã occurrũt due qões. Pꝛia
queſtio c. An pctm̃ adulatiõis ſit guius pctõ ho⸗
micidij.⁊ vr̃ ꝙ ſic.qð tali rõne oñdo.peccatũ q;dto
plus mentẽ coꝛrũpit ⁊ plus alicui nocet.tanto ẽ
grauius.ſed ita facit adulatio reſpcũ homicidijq;
dupliciter ꝓpbo. Pꝛimo qꝛ ſuꝑ illud vᷣbũ ps. Quo·
niam laudat᷑peccatoꝛ in deſiderijs aie ſue. exacer
bauit dñm pctcõꝛ Hiero.ſic dicit.nihil ẽ ꝙ tamfa
cile coꝛrũpat mẽtes hoim vt adulatio Scdðo ꝓbo
hoc idẽ.qꝛ ſuꝑ illud ps. ¶ õuertant᷑ ſtatim erube⸗
ſcẽtes.dicit glo.ſicplus nocet lingua adulatoꝛis
qᷓ; gladius ꝑſecutorꝭ Uñ aug. Noli putaretenon
elſe homicidã cũ fratri tno male ꝑſuades.ſi enim
male ꝑſuades.occidis.de pe.di.i.noli.ergo videt
adulatio eſſe guius peccatũ homicidio. Reſpon⸗
deo ꝙ adulatio ⁊ homicidiũ in grauedine ſe hñt
ſicut excedentia ⁊ exceſſa.qð ptʒ.qꝛ homicidiũ eſt
grauius peccatũ adulatione duplici rõe. Pꝛima
eſt qꝛ lingua adulatoꝛis nõ nocet ita efficaciter ſi
cut gladiꝰꝑſecutoꝛis.qð ptʒ.qꝛ gladius ꝑſecuto⸗
ris effectiue occidit q̃ſi ſufficiens cã moꝛtis. Lin⸗
ua aũ t adulatoꝛis nõ ita cefficaciter nocet qꝛ nul
ſas põt alteri eſſe ſufficiẽs cã peccãdi.&̊ᷓ cũ gladiꝰ
ꝑſecutoꝛis ſit cã moꝛtis ſufficiẽter.⁊ ligua adula⸗

toꝛis ſit cã peccãdi nõ efficaciter ſed occaſionalii.

iõ homicidiũ eſt guius peccatũ adulatiõe. Secũ
da rõ eſt qꝛ malũ irrecuꝑa bile eſt guius malo re⸗
cnpabilt Gec nocumentũ homicidij eſtirrecuga
bile. nocumentũ vero adulatiõis eſt recugꝑabłe. g̊
⁊c̃.Ex alia vero ꝑte adulatio eſt guius peccatum

bomicidio duplici rõne. Pꝛima eſt qꝛ pctm̃ q́to

plus nocet in pᷣcioſioꝛib bonis tãtoguius eſt. ſʒ
lingua adulatoꝛis plus nocet in pᷣcioſioꝛibꝛ. ſcʒ ĩ
bonis ſpũ alibo qᷓ; gladius ꝑſecutoꝛisqͥ nocʒ ĩ coꝛ⸗
ꝑaliba tm̃.̊ ⁊c̃. Scða rõ c.qꝛ pctm̃ qᷓ;to occultiuſ
nocet ⁊ minus caueri põt tato ẽ guius.ſed pecca⸗

tũ aduiatoꝛis occultius nocet.magis eniʒ caueri

poteſt a manu ꝑſecutoꝛis qᷓ; a lingua detracto⸗
ris.ergo ⁊c. Secũda queſtio eſt. An adulatoꝛ
ita grauiter peccet ſicut ille cui adulatur. Et vi⸗
detur ꝙ grauius tali ratione. Quicunq; verbis

u en ce alij nocet non minus nocet ſibi q; alijs. Sed ille
eos tribo. Un aug.ſuꝑ illo vᷣbo. Iniquus bndici j erII ; aly
ſq; ab adulatoꝛibi.Eracerbauit dnm peccatoꝛ ſic

qui alteri adulatur inducit eum ad peccãdũ moꝛ

taliter. quod pater. quia ſuper illud pſatmiſte.

NH

S

M.

i⸗
Go⸗

H

lo⸗
in
d
de⸗
ons
nor
on
hit
is
in
teſ
o
nul
6
gli⸗
tli

„

4
6

1

hin
Bio
.6.
ſgi
0o
leu
,
n

n

P*

CLoapitulü III.

Olcũ aũt peccatoꝛis ⁊c.dicit go.Falſa laus adu
latoꝛis a rigoe veritatis emolłit ad noxia.ꝗ̊ mul
tomagis adulatoꝛ in ſe peccat. Rñdeo duodb mo
dis. Pꝛimo ſimpliciter ⁊ abſolute ſine aliquadi
ſtinctione ꝙ ille qui adulat᷑ alteri ⁊ nocet ei plus
peccat ⁊ plus nocet ſibi qᷓ; illi cui adulat᷑. Cuius
ratio eſt.qꝛ ſibi nocet tanq; ſufficiens cauſa peccã
di.alijs auũt nocet ⁊ eſt cã peccandi occaſionaliter

tantũ. Secũdo mõ rñdeo cũ diſtinctiõe.Diſtin

ndũ eſt eni de illo cui aliquis adulat᷑.aut eni il
e nõ aſſentit adulationi.aux aſſentit. Pꝛimo eni
cũ qͥs nõ aſſentit adulationi.tũc adulatoꝛ peccat
moꝛtaliter.ex intentiõe inducẽdi illũ ad peccatuʒ
moꝛtale q;tũ in co fuit licet adulationi ille nõ aſ⸗
ſenſerit Secũdo vero cũ aliqs adulationi aſſen⸗
tit ⁊ acqeſcit.tũc de tali diſtinguo.qꝛ aut eſt qͥdaʒ
qui decipit᷑ credendo adulatoꝛi plus de ſe q; ſibi.
⁊ talis cũ decipit᷑ ab adulatoꝛe minus peccat qᷓ; a
dulatoꝛ Eſt alius qͥᷣ nõ ſolũ credit adulatoꝛi ſʒ eci
am fouet adulatoꝛẽ ⁊ ꝓcuratv fiat adulatio.⁊ta
lis plus peccat quam adulatoꝛ. de tali loquitur
Hiero.ad Cellatiam ita dicẽs. Iſto maxime tꝑe
regnat viciũ adulatiõis qð eſt Suiſſimũ qꝛ buma
nitatis ac beniuolẽtie loco ðꝛ.Et ira fit vt qͥ adu⸗
lari neſcit aut inuidus aut ſuꝑb reputet᷑.hec.b.

tho.ij.ij.q.cxv.?⁊ Raynerius in ſumma.

Quantum ad tertiũ J.

pꝛincipale.ſ.excloem ↄplacẽtie q̃ oꝛitur ex adula

rione q notat᷑ cũ ðꝛ. Nõ impiguet caput meũ.id ẽ
mẽs mea nõ delectabit.Cõſiderandũ eſt eni reme
diũ ↄ ipam.Quinq; aũt ſunt remedia qͥb adula⸗
tionis pctm̃ excludi?t᷑ ⁊ vitatur.ſ.deceptio.redar⸗
gutio.detractio bone ↄſcie ↄditioppe miieoſide
ratio Pꝛimũ remediũ ad adulatõʒ vitãdã ẽ dece/
tõisↄſideratio.ab illo ei ſʒ cauẽdũ ẽ qͥ ſʒ ðdeipit.ſʒ
oĩſ adulatoꝛ ẽ tal.ita dicit aug.ſuꝑ ps.Adulatio
eſt fallaci laude ſeductio.vñ ꝓuer.xi.Simulatoꝛ
oꝛe decipit amicũ ſuũ.i.adulatoꝛ.qͥ autem verbii
blandis allicit ad peccandũ.aut blandicijs ⁊ fa⸗
uoꝛibus inſtruit q̃liter peccata fiant.aut in bono
blandimentis extollit ideo talis decipit amicum
ſuũ.huic nõ eſt credendũ Hiere.xij.Nõ credas ei
cũ locuti fuerint tibi bona põ.Oleum peccatoꝛis
nõ impinguet caput meũ.glo.i.ſimulata dilectio
⁊ falſa laus adulatoꝛis nõ impinguet caput meũ
id eſt mentem meã nõ delectabit neca vigoꝛe veri
tatis mouebit. Uidemus eni manifeſte ꝙ adula⸗
toꝛes cũ aliquẽ falſe irriſerint de illo dicũt. Uide
quõ illi vnxi caput.Secũdũ remediũ ↄtra adula
tionls peccatũ eſt melioꝛis redargutio.naʒ redar
gutio viri iuſti multũ valet ad circũ ſpectiõeʒ no/
ſtroꝝ opeꝝ ne apulatione aliq̃ in honis qᷓ facimꝰ
extollamur.Ecelłs.vij.elius eſt a ſapiente coꝛ
ripi q; ſtultoꝝ adulatiõibo decipi. Rõ huiꝰ eſt.qꝛ
cũ ſapiens habeat rectũ iudiciũ rõnis.iõ eſt alio⸗

rum regula directiua. Stultus aũt vel vicioſus

cũ exoꝛtum habeat iudiciũ rõnis ⁊ ꝑoñs appetitũ
inoꝛdinatũ.nõ eſt ſequendus ſed potius deteſtã⸗
dus ꝓuer.i.Fili mi ſi te lactauerint peccatoꝛes.ſ.
adulando pᷣterita.extollendo pñtia.inclinãdo ad
futura:nec acquieſcas eis:Ad qð Señn.q̃ſi dat bo

negat io nõ ſolũ ꝓut oꝛe ꝓfer

nũ documentũ dicẽs.Sit tibi tam triſte ſi laude
ris a turpibo qᷓ; ſi lauderis ob turpia.Lertium re
mediũ ↄtra adulationis viciũ eſt detractiõis ↄſi
deratio ⁊ in ugnario Nam ab illo cauere debe
mus q velut hoſtis nos ſemꝑ ꝑſequit᷑ſed talis eſt
adularoꝛ. Un Aug.ſuꝑ ps. Duo ſunt genera ꝑſe⸗
cutoꝝ.ſ.vituꝑantium ⁊ adulantiũ.ſed plus nocʒ
lingua adulatoꝛis.qᷓ; gladius ꝑſecutoꝛis.⁊ Gre.

dicit ꝙ remediũ ↄtra adulatiõem eſt detractio

Sciendũ eſt inqt ꝙ ne imoderatis laudib eleue
mur plerũq; noſtri rectoꝛis moderamine detra/⸗
ctoꝛibo lacerari ꝑinittit᷑ vt q̊s vox laudatis eleuat
lingua detrahẽtis humiliet. Idẽ.vi.q.i.ſunt plu⸗
rimi.⁊ Amb.de officijs.Nõ eſt vera amicicia vbi
eſt adulatio fallax.⁊ Sene.in epłis. Maium ho
minem blaude.loquentem aguoſce tuum laqueũ
eſſe.habet eni ſuũ venenũ blanda oꝛatio,. Quar
tum remediũ cõtra adulatiõem eſt bone conſciẽ/⸗
tie conditio. Nam bona cõſcientia ſemꝑ minus
de ſe eſtimat ⁊ in agendis ſuis ſemꝑ metuit ne ali
quid repᷣbenſibile inueniatur.⁊ Grego.Bonarũ
mentiũ eſt ibi culpam agnoſcere.i.timere.vbi cul
pa non eſt.di.v.ad eius.hincidem Grego. Inter
verba laudãtiũ ⁊ vituꝑantiũ ad mentẽ ſꝑ rècurrẽ
dũ eſt.⁊ ſi in ea nõ inuenũ bonũ qð de nobis dici
magnã nobis triſticiã generare dʒ.Et rurſum ſi i
ea nõ inuenit᷑ malũ qð de nobis hoĩes loquũtur.
in magnã dẽmus leticiã exilire.xi.q.iij.intervᷣba.
Quintũ remediũ g adulatiõem ẽ ppꝛie milſerie
inſpectio vel cognitio.Qui eni cogitat q̃lis ẽ intꝰ
nõ extollitur dũ laudat᷑ exterius. Un Seneca in
epła.lxxvij.ſic ait. Intus teipᷣm cõſidera nõ qua
ſis alijs credas.et b. Gre.ſuꝑ E ʒech.ſic ait Quid

eni pdeſt ſi oẽs laudent ⁊ ↄſcia accuſat. aut quid
poterit obeẽ ſi nobᷣ oẽſ derogẽt⁊ ↄſcia ſola defedat

„

ꝗ·d.nihil.idem.xi.q.iij.in cunctis.

ri põt. Juramentum eſt affirmatio vcl
— eo de aliquo.ſ.de facto vel fiendo
ſacre rei atteſtatione firmata. Quontũ ad pmã
ꝑtem diffinitõis bul nora qpie ðꝛ affirmatio vł
ſed etiã actu.puta ſi
alicui dicat᷑ iura ſuꝑ libꝛũ iſtũ ſi tale negociũ ſic ſe
habet vel ꝙ dices veritatem de tali materia.⁊ille
tangit libꝛũ nihil dicendo aliqñ ⁊ tñ ille contactꝰ
habet᷑ p iuramẽto ſeu locutione iuratoꝛia.Et no
a ſᷣm Jo.an.in de.circa iuramentũ qð fit ex oꝛdi
natiõe iuris multipliciter fit.Quedã eni iura di/⸗
cunt ſimpliciter debere iurari.q̃daʒ coꝛꝑaliter.q̃
dã ſuꝑ ſancta dei euanglia.q̃dã addũt ipoꝝ tactu
ram vt.i.q.vij.quotiens. Apud ytalicos interp⸗
tatur conſuetudo ꝙ ſufficit quemlibet libꝛum vcl
quamlibet ſcripturam tangere quod ſat puto ꝓꝑ⸗
codere vbi etiam de iuramento coꝛpoꝛali expmi⸗
tur.Non ſic vbi detactu euangelioꝝ ponitur. vt
extra de here.in.c.multoꝝ.in clemen. ſuper ver⸗
bo tactu. Quantũ ad ſcðam ꝑtẽ.cũ.ſ.ðꝛ de aliqͥ
facto vel fiendo. Nota f̃ᷣm beatũ Tbomam. ij. ij.
queſti.lxxxix.⁊ Ray.qꝙ iuramentum eſt duplex.ſ.
aſſertoꝛium. Et hoc eſt de aliquo facto pꝛeſenti

——s .

„ ¹

vel pterito.cũ ſeʒ quis iurat aliqd ſic fuiſſe factũ
vel ſic mõ cẽ.aliud ðꝛ ꝓmiſſoꝛiũ.cũ ſcʒ qͥs iuramẽ
topmittit aliqd ſe factuꝝ Et qͥðlibʒ hoꝝ fit dupłr

„»

qꝛ vel ꝑ ſi mplicẽ atteſtationẽ vt cũ ſimpłr iurat a
liqd fuiſſe vcl eẽ vel nõ eẽ.vel eẽ factuꝝ vel non fa⸗
ctuꝝ aliqd. vel ꝑ execratiõʒ vt cũ iurat ſiñ ẽ ifa vt
aſſerit. vel ſi nõ faciet qð ꝓmittit ꝙ deꝰnõ adiuuʒ

eũ vel nõ ſaluet vel eueniat ſibi tale vel tale malũ
vel filijs ſuis et hmõi. Et ſic obligat illð ꝑ qð ſic

iurat vt diuinũ iudieciũ i eo exerceat᷑.veldina vltõ

ſi nõ iurat veꝝ. Quatũ ad vltimã ꝑtẽ cũ.ſ.ðꝛ ſa
cre rei arteſtatiõe firmata. Sciẽdũ ꝙ cũ iurat᷑ per
creaturas non aſſumũtur creature ĩ teſtioniũ ᷣm

ſe .ſʒ inq;tũ dina vᷣt? aliq̊ mõ ĩ eis manifeſtat᷑. Ut
cũ iurat ꝑ fidẽ.ꝑ euãgliũ.vel ꝑ ſctõs.intelligi per

deu cꝰ vitas ↄtinet in fide eius.vel in euãglio eiꝰ.
⁊ ſancti hãc vᷣitatẽ pᷣdicauerũt ⁊ tenuerũt. Uñ et
Aug.dicit.Qð iurare ẽ deũ in teſtẽ ꝓuocare.qꝛ ſcʒ

pꝛiciplir iuocat᷑i teſtioniũ eꝰ Diffinit᷑ aũt ̊ iuram
tũ cõiterput.ſ.fit illicite ł licite q;uis cũ fit illicite

potiꝰdici dẽat ꝑiuriũ qᷓ; iuramẽtũ qꝛ iuramentũ
ipoꝛtat actũ vᷣtut.ꝑiuriũ vo vicij.Et ðꝛ iuramẽ⸗
tũ q̃ſi iurꝭ aſtrigimetũ.vel qꝛ ꝓ iure ſumit᷑ vt hẽa⸗
turꝓ vero qð ſic iurat ſm tho.vbi.S.Dicit᷑ etiã ſa

iſte alio mõ ⁊ cõius ðꝛ abbas de ſicilia.ſz ĩ titu.
vbi frequenter allegat᷑ di. Nico.de ſicilia.
De iurameto quõ ſit liq..

tũ ſi fiat cũ debitis modis qð totũ notat ⁊ pthe⸗

mate accipi põt ĩi aucẽte qͥ hr Hiere.uij.ſ.Et iura⸗

bũt in noie meo.Uiuit dñs.in veritate.iudicio ⁊
iuſticia. Ubi tria notan?᷑ꝭ· Pꝛimo actꝰ licitꝰ re
ligiõis.ibi.Et iurabut Scðoo modus ↄgruus
locutiõis.ibi.viuit dñs. Tertio affectꝰ neceſſa⸗
rius huiꝰactiõis.ibi.in vitate. iudicio.⁊ iuſticia

iuramætũ ſit ẽt licitũ ⁊ vonũ oñndi? ex roe. ex fine.
ex ſcripture ſerie ſeu narratioõe. Rõ aũt q̃ ꝓbat᷑ iu⸗
ramentũ i ſe licitũ ẽ iſta. Ille q iurat iuocat dinũ

teſtioniũ ad ↄfirmãdũ ea q̃ dic vtʒ ex diffinitione

Aug.dñt.Jurare ẽ deũ ĩ teſtẽ iuocare.nibil ãt cõ⸗
firmar niſi ꝑaliqð qðẽ certiꝰ? poti ciõ i v ipo ꝗ
am pᷣbet.vñ hiero dic ſuꝑ mat.Qð qͥ iurat aut ve⸗
nerat?᷑ aut diligit eũ ꝑ quẽ iurat.Et phᷣs.vi. meta.
diẽ ꝙ iuſiuradũ ẽ honoꝛatiſſimũ Exhibere ãt deo
honoꝛẽ ⁊ reuerẽtiã ꝑtinet ad vᷣtutẽ latrie ſeu reli 4
giõis.vñ ⁊ Deutro.vi.vbi agit᷑ de ſᷣuitute latrie.
dicik Illi ſoli. ſ. deo Fuies.⁊ ꝑ nomẽè eiꝰ iurab.vnꝛ
n ve Fritit⸗ cũ dediſſʒ leges Laccdemonijs
multũ vtil „—

vt hr̃ent cãm obfᷣuãdi eſtimãs ĩ tanta reueretia ⁊
rent᷑ Secũdo ptʒ bᷣ idẽ er fine. lã cuiꝰfi nis bonꝰ
eſt ipm qʒ bonũ ẽ.niſi materia de ſe ſit mala. vt fe

es ill tñ viderent᷑ mlrũ gues, finxit Ti⸗
gurgꝰeas accepiſſe ab apolline.⁊ iõ nõ vellet mi
nuere h mutare ſine ↄſilio eiꝰ.vñ exegit iuramẽtu
ab eis.ꝙ nõ eas traſgrederet quſq; rediret ad eos &ᷣ
cũ rñſione.Sicq; inde receſſit nec vnq; reůᷣſus eſt

. Auguſt. xxij q.l. c.lta ergo. „

.
——

nerari vel furari pter elemoſynã faciendã. qꝛ tũe

fins ſeu itetio bona nõ ercuſat. YFinis aut ꝑꝑ qð
4 induetũ ẽ iuramẽtũ.eſt ad certificãdũ hoĩes ⁊ ſic
ad tollendũ ↄtrouerſias nec materia de ſe mala ẽ

ſed bona vt dictũ ẽ. ¶Tertio ptʒ hoc ex ſcripture
aucte vbi ponunt᷑ exẽpla ſctõꝝ a nob imitãda.ibi

aũt iuenimꝰ ⁊ deũ ⁊ angłm ⁊ hoĩem ſanctũ pluri
es iuraſſe ꝑ memetipᷣm iuraui dic dñs ⁊c. Geneß
xxij.vt eni dicit a płs ad hebꝛe.vi.Hoĩes ꝑ maio ⸗

res ſuos iurant.Deꝰ at qꝛ ſuꝑioꝛẽ nõ hʒ ꝑ ſemet⸗
ihm iurauit ⁊ in põ · Jurauit dñs ⁊ nõ penitebit
eũ ⁊c̃. Jurare aũt dei ẽ a ſeipᷣo nullatenꝰ oꝛdinata
cõuellere.penitere vᷣo eadẽ oꝛdinata cuʒ voluerit
finurarexenecguiijelneotmurabilis. z⸗ ee de? icar
natus in euãg .
dico vob.qð ipᷣemet exponẽs.ſubdit Lu.uij.inve
ritate dico vob ꝙ multi lepꝛoſi erãt ĩ iſrł ⁊c. q lo⸗
cutio ẽ iuratoꝛia ſᷣm Inno.er de iureiur.c.etſi xpᷣi
Roſſ tñ dici ꝙ tał locutio ſit potiꝰq̃dã firma aſ⸗
eueratio vᷣitat qᷓ; iuramẽetũ ſicut cum qs diceret
Lerte ſic ſe hʒ iſtud.⁊ talis expoſitio mag eſt pᷣdi
canda.iurauit ẽt angłs bonꝰ ꝑ vinẽtẽ i ſecula ſecu

loꝝ ꝙ tpᷣs nõ eẽt ãpliꝰvt hr̃ apocx. Multi ẽt ſcti
vere ciurat em tho. vbi. 8. Dicit etia ſa in nouo ⁊i veteri teſtõ iueniũtur iuraſſe vt aplus
crametũ ob ſacra aſtringimẽtũ.ſᷣm MNico.ſiculũ.

paulus cũ dicebat.q̊ttidie moꝛioꝛ ꝑ glam veſtraʒ

frẽes q locutio fuit iuratoꝛia vt dic Augxxij.qõ.i.
noõ eſt. ⁊ ad Rom.i.Teſtis ẽ mihi deꝰ ⁊ i plip alijſ
lod ſuaꝝ epłaꝝ ſed ⁊ abꝛaam yſaac iacob⁊ ioſeph
ſctiſſimos viros iuenimꝰ iuraſſe vtʒ ĩ Geñ. verũ
vt dlc b. tho ·ij. ij. q. lxxxix.nihil ꝓhibet aliqq m ſe

eſſe bonũ qð tñ cedit ĩ malũ vtetis eo.qꝛ.ſ.nõ vtit

cõuenient᷑.ſicut ſumere euchariſtiã ẽ in ſe bonũ. vx
tñ qͥ indigne ſumit iudiciũ ſibi mandncat ⁊ bibit
W. ri. Sic ? urainẽtĩ quis ĩ ſe ſit boℳâ%l
nũ.ſi qͥs vtat᷑ falſo vł in re illicita aut indiſcrete⁊

vt dꝛ:1.

leuiter.cedit ĩ malũ eiꝰ.iuramẽtũ igit᷑ ⁊ſi ſit bonũ
nõ tñ ẽ ↄnũerãdũ inter illa bona q̃ ꝑ ſe ſN apeten⸗
da.vt ſũt actꝰ dilectõis obie.⁊ hũilitat.oꝛonis et
hmõi.nec tñ ↄnũerãdũ inter illa q̃ de ſe ſũt mala.

vt blaſphemia.homicidiũ.⁊ hmõi.ſed intbona li

cita qͥ tñ ꝑ ſe nõ ſint apetẽda vt pma ſʒ ĩ nccitate
exercẽda. Tho.vbi.õ.⁊ Bonauẽc.in.iij.Et ſi inter
bona nccaria.q̃.ſ.ſtoꝛdinata ad ſubueniendũ alu
cui defectui.ſicut medicina q̃ nõ ꝑ ſe qrit ſʒ ꝑꝑ ne⸗
ceſſitatẽ ad ſubueniendũ viq; humane infirmita⸗

ti.⁊ inq;tũ ad h̊ iuuat qs vti es ⁊ nõ aliter.ſic ⁊ in
ramẽto vtẽdũ eſt in neceſſitate.⁊ iõ ðꝛ Ecci.xxij.

iurationi nõ affueſcat os tuũ.multi eni ſt caſus i

illa. Qð aũt dñs ꝓhibuit iurare oino.vt Mat.v
intelligit phibuiſſe nõ qꝛ ex ſe malũ ſit iuramẽtũ.
vt furtu.adulteriũ.⁊ hmõi.ſed ex cã ne.ſ.ex freqn
ti ⁊ leui iuratiõe cõtingat ꝑiuriũ.vt dicit Innoẽ.
cæx᷑ de iureiur.c.et ſi xpus. Pꝛohibuit gvt.l.qͥs nõ
inrat ex ſe delectabiliter ſʒ coactꝰnccitate vt pöit

ſ ci.C.m.

Quant

io legit᷑ iuraſſe cũ vic diccbat amẽ

ſcʒ nõ iuret᷑ ꝑ ydola vel ꝑ creaturas in h̊ eas vt de

um venerãdo:ſʒ cui ꝑ eas ꝑiurat᷑ ad deũ ſe reſeren
do nec ꝑ deũ iuret᷑ mò obpꝛobꝛioſo vt ribaldi.Et
de his dicendũ in. c. ſequẽti. .—.. ...

iuit dñs. ponii modus ↄgruꝰ locuiõis. vt

f f —,,—ä – ——

Lapitulü . II.

Ta apitulũ. uij de iuramento p modũ p̃dicatõis

iuramento per mem

aa dei vel ꝑ creaturas.vł ꝑ falſos deoſ
Quantũ ad pᷣmũ nota ꝙ cũ qͥ iurat ꝑ
membꝛa dei vel ſanctoꝝ.aut iurat ꝑ mebꝛa inho⸗
neſta.vt ꝑ culũ dei.vel ꝑ mẽbꝛa pudẽda vᷣgis ma
rie aut ſanctoꝝ ⁊ eſt moꝛtale.qꝛ ſonat blaſphemi
am ⁊ notabilẽ irreuerentiãa.⁊ ſic inteiligit ca.ſiqs

ꝑ capillũ.xxij.q.i.Aut iurat ꝑ mẽbꝛa honeſtavt ꝑ

coꝛpus ꝑ ſa nguinẽ.ꝑ caput ei.⁊ hmõi.⁊ tunc de
ſe ex mõ iurandi nõ eſt pctm ſed eẽ poſſet ſi ex con
temptu vel irreuerẽtia bᷣ ageret. Quantũ ad ſe⸗

cundũ iurare ꝑ creaturas vt.ſ.ꝑ fidem. euanglia
crucẽ coꝛpus ſuũ.celũ.⁊ hmõi.nõ eſt de ſe illicitũ
ſicut nec etiã iurare ꝑ creatoꝛẽ.Qð aũt ꝓhibuitdo

minus MMath. v. dicẽs Nolite iurare ꝑ celũ neq;

ꝑ terram ⁊c.duplex fuit ca huius ꝓhibitõis.ne vi
delicet ad creaturã trãſferret᷑ honoꝛificentia crea
toꝛis.cũ.ſ.crederẽt aliqð nomen deitatis eẽ ĩ cre⸗
gturis ꝑt q̃̊s iurarẽt vt gẽtiles faciebãt idolatrie
Delditi ad quã erãt ꝓni indei.vel ne creaturas cõ⸗

temptibiles iudicando ꝑ eas iurãdo ꝓmiiſa ꝓ ni/
hilo ducerẽt ac ſi nõ teneren:.Et vtrãq; cam huiꝰ

ponit Grati.xxij.q.i.S.ex pᷣmiſſis.et ſic iantelligẽ

dum eſt illud.c.lericũ ꝑ creaturas iurantẽ ſi ꝑ
ſticerit in vicio eccõicandũ.xxij.quclericũ.videli
cet cũ in hoc honoꝛ latrie cchiberet᷑ creature.vtdi
cit cho. Uñ ⁊ ſanctus Joſeph iurauit ꝑ creaturaʒ
cũ dixit fratri ꝑ ſalutẽ pharaonis nõ exibit hic

⁊c̃. Geñ.x.ij.Qð põt intelligi dictũ ꝑ execrationẽ

ſic. Si nõ faciã qð dixi deus nõ ſaluet pharaonẽ

vel põr intelligi iuratũ eẽ ꝑ ↄteſtatiõem ſic. ſicut ẽ
verũ.deũ dare vel cõſeruare ſalutẽ ſeu ſtatũ tgalẽ

pharaonis ad exercendã iuſticiã cũ ab eo ſit ois
poteſtas.ita eſt verũ qð dico.b.tho.vbi.S/⁊.xxij.
q.i.S.ex pᷣmiſſis Quantũ ad tertiũ.ſ.iurando ꝑ

falſos deos h̊ eſt ſunpliciter ꝓhibitũ.qꝛad idola⸗

triã ꝑtinet.vñ ðꝛ Exo.xxiij. Per nomen eternoꝝ

deoꝝ nõ iurabitis.tenet᷑ tñ talis ſeruareqð lici⸗

tum iurauit ꝑ falſos deos.vt hr̃.xxij.q.i. Monʒ
qꝛ de iure naturali ẽ ſeruare fidelitatẽ in ꝓmiſſis
glias adderet peccatũ peccato.ſ.qð cõmiſit in iu
rando ꝑ falſos deos ᷣm Rav.⁊ Tho. Licitũ tñ ẽ
vti iuramẽto illius qui iurauit ꝑ falſos deos ſeu

reciꝑe iuramentũ eius qͥ ex ſe gatus eſt iurare per

bmèi. Uñnñ⁊ aoon vlus ẽ iuramento Laban qͥ iu
0

rauit ꝑ deũ ſochoth.i.idolũ.Et machabei cum fe

cerũt pacẽ cũ romanis vſi ſunt iuramento ipᷣoꝛũ

qð vr̃ fuiſſe ꝑ idola q colebant vt hrxxij.q:i.mo⸗
net. ⁊.S.ſe.ſed non licet inducere eum ad hoc ſecũ
dum Tho. Inno.⁊ Hoſti.

De tribus que cõcurrere.F.

debent in iuramẽto ad b̊ vt licite fiat ⁊ de ca inſti
tutionis eius dicit Hiero.ſuꝑ illo verbo Hiere.

uij iurabis ⁊c̃. Aiaduertendũ qꝙ iuſiurandũ hbos

hʒ comites.veritatẽ iudiciũ ⁊ iuſticiã. Sl iſta de

fuerint nequaq; iuramentũ.ſed ꝑiuriũ erit. Pꝛi

mũ qð re riĩ ⁊ pncipale eſt vᷣitas.⁊ Hͦ mag in coꝛ
de qᷓ; oꝛe.bᷣ ẽ ꝙ iuret qͥs ſᷣm ꝙ dicat ſibi coꝛ ſeu co nolu L abetun
ꝗ·i.ita ergo.Unde ⁊ Joſue cum ſenioꝛibi iſrabel.

ſcla. am ſi iuraret qð vem realiter eſſet cuius tñ

cõtrariũ crederet giurus eſſet fonnaliter. Sʒ iu ·
rando mẽdacioſe ꝑiurus eẽt foꝛmaliter ⁊ materi

aliter p̃ᷣm Bonaué. in.iij.⁊ vtrũq; inoꝛtale In qð

incidit Petrus apłuo cũ iurauit ſe xpᷣm nõ ↄgᷣſce
re vt hĩ Mathᷣ.xxvi.Et ꝑꝑ vᷣitatẽ qͥ dʒ eẽ in iura⸗
mento addunt᷑ q̃ſi alia.Nam iõ iudiciũ.ſ.diſcreti
onis ⁊ mature ↄſideratiõis vt bñ ꝑpendat eẽ ve/
rum qð iurat.Juſticia reqrit᷑ iurãdo lic ta ne illi
citũ iurando cuius griũ oꝑtet eũ facere ſi reꝑiat
falſum dixiſſe. Ubi nota ſᷣm cho.ij.ij.q.lxxxix · ar.
i.qð iuramentũ ẽ inſtitutũ ad ↄfirmatiseʒ ſeu ad
certificatiõem vᷣitatis eiꝰqð ðꝛ. Cõfirmatio aũt
⁊ certificatio alicuius rei in ſcibilib fit ꝑ rõem q̃ͥ
ꝓcedit ex aliquibo naturaliter notis q ſunt infalli
biliter vera.ſed ſacta ꝑticulariter hoimnõ pñt ꝑ
rõem ↄfirmari.ſʒ ſolẽt q̃ dicunt᷑ de hisↄfirmari ꝑ
teſtes.hũanũ aũt teſtimoniũ pᷣciſe nõ ẽ ſufficiens
ad hmõi ↄfirmãdũ.Pꝛimo ꝑꝑ defectũ hüane veri
tatis.qꝛ plurimi labunt᷑in medaciũ.iux illð.ps.
Os eoꝝ locutũ ẽ mendaciũ. Scðo ꝑꝑ defectũ hu
mane ↄgnoſcibilitatis.qꝛ hoies nõ pnt ↄgnoſce/⸗
re futura nec abſentia.nec coꝛdiũ occulta.iux illð
ij. ꝑalipᷣ.vi.Lu ſolus noſti coꝛda filioꝝ hoĩm.⁊ ð
his tñ hoĩes loquunt᷑.⁊ expedit rebꝰ hũanis vt a·
liq̃ certitudo de his hẽat᷑.Et iõ neceſſariũ ſuit re⸗

currere ad diuinũ teſtimoniũ ꝑ iuramẽtũ inuocꝗ

do in teſtẽdeũ qͥ mẽtiri nõ põt ſed hʒ in ſeveritatẽ
infallibilẽ ↄ̊ pᷣmũ defectũ.Nil eũ latet ſed hʒ oim

cognitiõem vlem ʒ ſecundũ defectũ.Ac etiã ẽ deꝰ

vnitatis ⁊ p acis amãs ſummce caritatẽ.⁊ b ↄtra
aliũ.i.tertiũ defectũ cõem hoĩm.ſ.diſſenſionis ?z
litigioſitatis.qui etiã tolliꝑ iuramentũ im illð
ad Heb. vi.oĩs cõtrouerſie finis eſt iuramẽétum.
Manifeſtat aũt deꝰ inuocatꝰ in teſtem in iuramẽæ
to an illud ſit vm qð platũ eſt.vel reuelãdo ꝑ iter
nam inſpiratiõem inſpirãdo.ſ.menti iudicis ⁊ ꝑ⸗
tis aduerſe vt credãt iuramento vel ꝑ facti denu⸗
ciatiõem dũ ꝓducit in publicũ q̃ erant occulta vł
p penã mẽtietis dũ puniẽdo mendacẽ manifſeſtat

mendaciũ q̃ qdẽ ⁊ ſi aliqñ nõ facit in pnti.in tutu

ro iudicio ꝓ certo faciet manifeſtãdo.iup illð.l⸗
lumĩabit abſcõdita tenebꝛaꝝ ⁊ manifeltabit coſi
lia coꝛdiũ.i.Coꝝ.uij.Illud ſiqͥdẽ teſtimoniũ nul
li deficiet.łp eo ł ↄ eũu. Scðm qð exigit ẽ iudi ci
um.ſ.diſcretiõis.vt.ſ.bñ examincet ⁊ ducernat qð
iurat᷑ ⁊ ſi eſt ſufficiẽs ⁊ vęgens cã Sicut.n.ixreuc
rentiã faceret pncipi qͥ vellet eũ inducere in teſtio
niũ alicuiꝰfriuole rei.ita ⁊ qͥ iurat ex leui cã⁊ ſixe
rũ dicat in h̊ igi᷑ dʒ eẽ iudiciũ diſcretiõis vt vide
atur ſi eſt necenariũ iurare.puta qꝛ ẽ aliqd qð ðꝛ
neceſſariũ vel multũ vtile ad credendũ qð tñ nõ
crcdit᷑ niſi iuret᷑.⁊ ſi intelligitur qð dixit xpᷣs.ma⸗
thei.v. Sit ſermo veſter eſt eſt.nõ nõ.qð amplius

cſt a malo.i.ſiue affirmando ſiue negãdo aliqd lo

quimini ſimpłr.ita tñ vt ſicut habet in coꝛde ita
ꝓferatis ⁊ oꝛe ⁊ nõ ſit eſt.i.in coꝛde ⁊ nõ in eꝛe vel
ecõuerſo.qꝛ hoc ꝑtineret ad mendacium.Quod
autem amplius dicitis qᷓ; ſimplicem ſermonem.
puta cum opoꝛtet iurare a malo eſt.id eſt.pꝛoce⸗
dat hoc ex incredulicate audientium.cum ſcilicʒ
nolunt credere quod eis eſt vtile.⁊ habetur. xxij.

quia fuerũt nimis ſceleres ad iurandũ in pmittrẽ
do ſcʒ emunitatẽ ⁊ ſocietatẽ gabaonitis qn vene⸗
rũt ad eos ſimulãtes ſe in remoto multũ habita⸗
re a terra ꝓmiſſionis nec habuerũt ſufficiẽs iudi
ciũ diſcretiõis in examinãdo negociũ decepti ſũt
⁊ indiſcrete iurauerũt.tñ ob reuerẽtiã iuramenti
noluerũt Zuenire nec in hoc fecerũt ʒ pᷣceptũ dñi
qui pᷣceꝑat illas natiões oẽs deleri qꝛ intelligeba
tur illud tale pᷣceptũ nõ ſimpliciter ſed in caſu in
quo ille gẽtes ꝑmanerẽt incoꝛrigibiles.gabaoni⸗
te aũt ſubmiſerũt ſe coꝛrectioni hoc m Bonauẽ
tu.in.iij.ſentẽ.⁊ nihilominus ioſue tradidit illoſ
ſeruituti cuidã. Seruitus aũt equiꝑat᷑ moꝛti ſᷣm
tura. Et ſic aliqduo modo occidit eos.⁊ vtilius.
Ambꝛo.rxxij.q.uh innocẽs. Uel põt dici ꝙ famili
ari cõſilio ſpũſſcneti ſeruauerũt ad qð obligati ñ
erãt.Qð 1õ factũ erat ꝓpter reuerẽtiam iuramenti

oñdendam. Hiſtoꝛiã habes Joſue.ix.c.Qñn auteʒ

quis ſine iudicio diſcretionis iurat.i.ex q̃dam le⸗

uitate ſine aliq̃ cã ⁊ neceſſitate vel vtilitate vtiqq

peccat. etiam dicẽdo veritatẽ.qꝛ irrenerentiã deo
facit non tñ moꝛtaliter ſi dicit vcritatẽ vel quod

credit veꝝ niſi hoc faceret in ↄtemptũ dei ad quæz

aliqñ inducit frequensvſus alicuius mali. Siłr
ſi ilud de quo dubitat eſſe verũ iuraret ꝓ vero ex
quadã leuitate ⁊ pᷣcipue in iudicio vel in caſu In
ſequit᷑ damnũ alterius.Oebet eni in hmõi nõ le⸗
uiter vel pᷣcipitant᷑ duci ſed mature ⁊ benepuiſus
⁊ pꝛemeditatus.⁊ ſᷣm qð recolit ſic iurare cum ex
pedit.ſ.certe vbi eſt certus.⁊ dubie vbi eſtdubius

VUnñ dicũt Buił.⁊ Hoſti.⁊ Bern. Qð inłr adul⸗/

tera qᷓ;uis cõfeſſa ſit de adulterio ſacerdoti.nõ tñ
poteſt nec debet iurare marito ſuꝑ hoc ſuſpicanti
vel qrenti ſe ̊ pctm̃ in ſc nõ habere.qꝛ q;uiſ crede
re pie poſſit peccatũ ſibi remniſſum ꝑ cõfeſſionẽ nõ
tñ de pᷣ certa eẽ põt ꝙ ſit ſibi dimiſum. vt exc ð pur
ga.ca.c.accepimꝰ.⁊ ſic de aljs rebo dubijs. Ter
tiũ qð exigitur in iuramẽto cſt iuſticia.qð hʒ locũ
in iuramẽto ꝓmiſſoꝛio.vt.ſ.cuʒ qͥs ꝓmittit aliqᷣd
facturũ ꝓmittat qð iuſtũ eſt ⁊ licitũ. Nam ſi pꝛo/
mitcit iniuſtũ et illicitũ qͥd vtiq; peccat. ⁊ ſi ilud
licitũ qð ꝓmittit⁊ iurat faccre eſt de ſe moꝛtalevt
cũ iurat occidere adulteram nõ relinq̃re ⁊ hmõi.
peccat moꝛtaliter ſiue intendat illð facere ſiue ñ.
led inducere timoꝛem vel vitare malũ ſibi intem
ptatũ qꝛ tenetur griũ facere eius qð iurauit. als
iterũ peccaret moꝛtaliter.ſ.illud malũ adimplen
do ⁊ ſic deeſt veritas in ipᷣo iuramento de neceſſi⸗
rate qꝛ ſine moꝛtali alio peccato⁊ guioꝛi nõ põt il
lud ſeruare.ſemꝑ aũt cum deceſt veritatis iuramẽ
to.⁊ ſcienter eſt moꝛtale.qꝛ pꝛie ⁊ ꝑfecte tũc eſt ꝑ⸗
iuriũ vtʒ ex diffinitione eius. Uñ herodes qͥ iura
uit puelleſſaltanti dare qð pereret.male ⁊ indiſcre
te iurauit. ⁊ peius impleuit caput Johᷣis bap.dã
do illi puelle pᷣmo poſtulanti.vt hr Marẽ.vi. Si
eni intedebat ſimpliciter dare qð poſtularet etiaʒ
malũ vt moꝛtẽ iobãnis Peccauit moꝛtaliter nec

tenebatnplere.Si hoc nõ intendebat ſed detga

lib q̃ poſtulaſſet ⁊licitis ſic nõ peccauit ſaltẽ moꝛ
taliter in iurando nec ad illud obligabat ex vi iu⸗
ramenti qð nõ intendebat.⁊ de hac habes.xxij.q.
unj.c.vnuſquiſq;.⁊.c.eſt etiama Iñ ⁊ Sauid et ſi

iuraſſet occidere Nabal pter contumelias dboꝝ

illatas nuncijs ſułs ad interceſſionem tñ pꝛuden

tiſſime mulieris Abigail vxoꝛis dicti Nabal mu
tauitpoſitũ nec ſibi ↄſciaʒ fecit ꝙ illicitũ iuramẽ
tum nõ ſeruaſſet vt hr.i. Reg xxv.⁊ hr.xxij.q.uij.
iurauit.Si autem qð iuratur eſt illicitũ eſtvenia

le de ſe. vt bibere ter vel quater cũ hoc bibere ſit ſi

bi nimis.vel aliqð indifferens vt ire ad villã ſui
ſolatio vel aliqð licitum in ſe vel vtile alteri nulli
ns tamen impoꝛtãtie vel ꝑuiſſime.vt vtrberare fi
lium vel accuſare ꝓ leii defectu dare alicui aliqð
pꝑuum pomũ.⁊ hmõi.Si non ſeruet tale iuramẽ
tum qᷓ;uis tũc intenderit ſeruare non tñ videt᷑ eſ⸗
ſe moꝛtale.Et ratio huius eſt.qꝛ nõ deeſt vcritas

de neceſſitatelnõ enĩ tenet᷑ ↄᷣriũ facere eius qð iu⸗

rauit de neceſſiate ſalutis.qꝛ ſi ſeruet puta facien
do illud qð iurauit illicitum vt bibendo aliquan
tulum plus quã debeat.peccabit venialiter ſcẽᷣm
Guil. Uenialia aũt non tenetur de neceſſitate ſa
lutis vitare.Et cũ meliꝰ vł minꝰ male faciat ĩ nõ
ſeruando illud tale.ergo nõ plus qᷓ;venialiter pec
cabit ex ipᷣo actu in ſe Si ꝓmittit iurando qð lici
tũ ⁊ alicuius impoꝛtãtie.vt dare alicui pecuniaʒ
debitam ex Zctu vel ꝑ modum doni aut elemoſy
ne ⁊ in certo termino.vel intratuꝝ religioneʒ.itu
rum ad aliquam ꝑegrinatiõem ⁊ hmõi.Aut intẽ
dit non facere.⁊ tũc peccat moꝛtaliter.qꝛ iurauit
cõtra veritatem cius qð erat in mente Uñ ibi mẽ

daciñ ⁊ tamen tenetur implere ſi põt ſaltem in fo
ro indiciali.ſedin foꝛo ↄſcie m quoſdam nõ tene

tur.ſᷣm vero alios tenet᷑ ⁊ obligat᷑ etiã in foꝛo cõ/
ſcientie Bonauẽ.in.iij.ſen.ponit vtrãq; opiniõʒ
⁊ neutrã repꝛobat.ſecũda tñ tutioꝛ ⁊ còſulenda.
aut intendit facere ñ ſi nullo mõ põt illud imple⸗
re pter diuerſos caſus ↄtingẽtes nõ tenet᷑ niſi ad
ulud qð poteſt.puta ſi iurauit dare.x.⁊ nõ põt ni
ſi.v.qꝛ plus non habet ad illa qͥnq; tenet᷑. Si iu/
rauit in certo termino ⁊ in illo non põt ſed in fu/
turum tũc qᷓ;citius poſtea poterit.tenet᷑.Si aut
põt ſeruare ſed cũ multa ſui incõmoditate.nõ pſᷣt

Juenire ꝓpꝛia auẽte niſi ũlle cui ꝓmiſit.relaxet vel

dilatiõem det ſi ad ipᷣm ſpectet pᷣciſe ꝓmiſſio.ſeu
etiã relaxari ⁊ abſolui põt a ſuꝑioꝛe qñ iurametũ
⁊ ſi de re licita tñ ꝑ metũ ⁊ dolũ fuiſſet extoꝛtũ Sʒ
ctſi cũ ꝓmiſit poterat.poſtea ſuꝑueniat inopina⸗
tus caſus.puta iuraui alicui reſtituere gladiũ ſu⸗
um cũ repetierit ⁊ in furia ipᷣe repetit.non debeo
reddere ne abutat᷑ eo nec in pᷣ̊ ſum ꝑiurꝰ.qꝛ cũ pꝛo
miſi nõ cogitabã de furia q̃ͥ fuꝑuenit.de q ſi cogi⸗

taſſem nõ ꝓmiſiſſem. Silłr cũ qͥs cũ ꝓmittit eſtdi

ues.poſtea efficit᷑ pauꝑ ⁊ ipotẽs ad illð nõ ſimpłr
ſed cũ multa incõmoditate poterit petere a ſuꝑio
ri.ſ.epᷣo vł papa tᷣm materia relaratõeʒ vl abſolu
tionẽ vł ↄmutatiõem.de q̊ vide.j.in.c.vi.in coꝛ.⁊

S.i.cũ ſe. Si vero aliqͥd iurauit ſub conditiõe. nõ

extante illa conditione quã expᷣſſit vel intendit ñ

tenetur quo ad deum. Quedam ex ſe ſubintelligũ

tur ſᷣm HVoſti. et ſi de eis in ꝓmiſſione nõ cogitet
ſeu intendatur.vt ſi iuro reſtituere tibi pecuniam

ad certum tempus ſubintelligitur ſi mulueler,

alias non teneoꝛ. Item ſi iuro tibi dare dotem.i
intelligitur ſi nuptie ſint ſecute.alias non teneoꝛ

d
ſhl
no
der
u
abe
s

lur
kon

ſac
Uett
1
bbi⸗
hi
ſur⸗
ab
ii
bir

ſa

di
Pii
nee⸗

Item ſi iuro ſoluere tibi ad certũ tꝑs.intelligit᷑ niſi iu
dex pᷣcipiat cõtrariũ ⁊ iuridice vt in ſequeſtris. Itẽ ſi
iuro alicui tanq; regvel epᷣo depoſito a dignitate nõ
teneoꝛ obedire. Itẽ ſi iurat pᷣlatus alicuiꝰecclie aliqͥd
ſe facturũ vel daturũ vt pᷣlatus.pꝛiuatꝰ pᷣlatura nõ te

ner ⁊ ſic ſi iurauit reſtituere pecuniã mutuatãvt pᷣla⸗

tus.nã pꝛiuatꝰpᷣlatura nõ tenet᷑. Si ñ pecuniaver⸗
ſa eſt in vtilitatẽ eccłie.xv.q.vi. Autoꝛitatẽ,.aliꝰ ſuc⸗
ceſſoꝛ tenebit᷑ quoad mutuatã pecuniã. Idẽ vr̃ qad
rõnabiles pꝛomiſſiões.Si aut ꝓmuttit vel mutuo ac
cipitvt pꝛiuata ꝑſona.tenebit᷑ ipſe etiã pꝛiuatus pᷣla
tura.Item cum quis iurat ſtare mandatis alicuiꝰp
offenſa facta ſibivel alijs intelligit᷑ niſi mãdanerit in
iuſtũ.immoderatũ vel impoſſibile.ꝛ hmõi.Itẽ Ray.
addit eriã quod in huiuſmõi cum contra iurametũ
vult quis venire dʒ hoc facere autoꝛitate eccłie.id eſt
ſuꝑioꝛis.vt epᷣivel pape.In quibuſdã tñ ex pᷣdictis
ſuꝑfluumvidet᷑. rem cum iuro tibi reddere bladuʒ
velvinũ intelligit᷑ eiuſdẽ bonitatis. Itẽ cum iurat pr
vel mater vel alius dare alicui filiãvel aliã cõſangui⸗
neã in vxoꝛẽ intelligit᷑ꝙ bona fide laboꝛabit ꝙ habe⸗
at eam ⁊ ad plus nõ tenet᷑. De hmõi iuramẽetis pꝛo⸗
miſſoꝛijs habes multa infra.c.vi:in coꝛꝑe.

Excluduntur autema §. I

Capimli

rea enĩ exigit᷑ ab hoĩe iuramentũ,.qꝛ dubitat᷑ ne ſimꝰ
pliciter loquẽdo diceret mendaciũ vel nõ ſeruaret ꝓ⸗
miſſum.Ipſi enĩ dñt magis cauere a iuramẽto non
neceſſario.vt exemplo doceant alios nomẽ dñi reue⸗
reri nõ inuanũ aſſumi.Ponit autẽ Ray.ſſeptẽ caſus
in quibo dñt ſacerdotes⁊ pᷣlati iurare.Pꝛimꝰ ne defe
ctu pꝛobationũ qͥs ledat᷑ vłꝑ rem ſuã amittat.tũc enĩ
pñnit⁊ dñt iurare.vbi tñ nõ ſit cauſa ſanguis. Se⸗
cũdus ꝓ fide.vt cũ qͥs abiurat hereſim ꝓmittẽs non
ampliꝰ relapſuꝝ vel etiã ſciſma.de cõſe.d.ij. Ego Be
rengariꝰ.⁊.iiq.vij.Quotiẽs. Tertio ꝓ obedientia
pꝛout iurãt ep̃i⁊ abbates romano pontiſici. extra de
elec.c. Signiſicaſti· Quarto ꝓ pace.xxij.q.i. om̃e
Quintus ꝓ indẽnitate ecclie.xxviij.di.de ſiracuſa
ne.Sʒ hic caſus pᷣt reduci ad pꝛmũ. Serxtus cuʒ
abſoluit᷑ qͥs ab excõicatõe. Septimꝰcũ infamatꝰ
debet ſe purgare deficientibo.ſ.pbatõibo.ij.q.v. Si
qͥs pᷣſbirer. Addunt᷑⁊ alij duo caſus in ſexto. Pꝛi
mus cũ ſacerdoſ litigat ſiue in cã tꝑali ſiue alia debʒ
iurare de calũnia. Scðs.iſ.eſt.qꝛ dʒ iurare de ve⸗
ritate dicẽda.ex.de iura.calũ.c.Si de calũnia. li:vi
Quod autẽ clerici⁊ religioſi hodie iurẽt in cõi ſᷣmone
ꝓ leui cã ſicut laici nõ excuſat cõſuetudo qverius di⸗
cenda ẽ coꝛruptela⁊ auget pctm̃ nõ minuit.xxiiij.q.i

iuramẽto pᷣcipue tria genera ꝑſonaꝝ ſᷣm Tho. ij. ij⸗
q.lxxxix.ſʒ diuſimode. Et pꝛimi ſunt pueri.i.ante
quartũdecimũ annũ. Hi eĩ nõ admittũtur ad iura⸗
mentũ i.nõ cogũtur in iudicio.xxij.q.v.Pueri.Et h
iõ quia pᷣſumit᷑ a iure ꝙ deſit in eis iudiciũ diſcretio

nis plenũ.qð reqͥritur in iuramẽto.vndeꝛ ꝓpter hoc

etiã ſtatutũ eſt quod nõ accedant homines ad iura⸗
mentũ.ſ.ſolenniter faciendũ.niſi ieiuni.xxij.q.v Ho
neſtũ. Et hocvt magis ſobꝛij habeãt meiiꝰ iudicium
diſcretõis.Uerũ ſi iurant habentes vſum rõ nis ſiue
in iudicio ſiue extra iudiciũ in cõi ſermone ita peccãt
moꝛtalrvel venialr ſᷣm qualitatẽ ꝑiurij.ſicut ⁊ ceteri.

de delic. pu. ci· Secũdi ſunt ꝑiuri.qdð intelligo ðᷣ
piuris cõuictis in iudicio de ꝑiurio.hi aũt repellunt
in iudicioꝛ cõtractibo vt infames niſi ꝑ eũ qͥ pᷣt fuerit

abolita macula infamie. ⁊ hoc qꝛ pᷣumit᷑ ꝙ deſit in
eis veritas locutõnis q̃ maxime reqrił᷑ in iuramento

De ꝑiuris notoꝛijs ex facto mihi dubiũ eſt ſi repellã

tur in iudicio.cũ innũ eri ſint tales in q̃ridianis locu

tionibo cõibo in emẽdo⁊ vendẽdo.⁊ hmõi. Dicit᷑ eni
xxij q.v.Decreuit.ꝙ nõ debent ſieri iuramẽta ſupꝛa

ſacra euangelia in quadrageſima. in aduẽtu vſq; in
octauã Ephie.in ieiunijs qtuoꝛ tꝑm. ⁊ rogationum
⁊ dñicis diebo.niſi de ↄcoꝛdia⁊ paciticatõe.Et dicit
ihi glo ꝙ his diebo cauſe exerceri nõ dñt.⁊ ſubdit ꝙ
huic.c.decreuit.⁊.c.pᷣcedenti.vbi ðꝛ ꝙ a ieiunis fiat
iuramentũ obuiat conſuetudo pᷣſcripta.⁊ ſic vidẽtur
abꝛogata. Tertij ſunt ſacerdotes ⁊ pᷣlati. hi exclu⸗
dũtur a iuramẽto.nõ qꝛ nõ poſſint iurare.ĩmo in qͥ
buſdã caſibo dñt iurare. Sʒ qꝛ ſine vꝛgẽticã ⁊ mag
nõ dʒ exigi iuramentũ ab eis in iudicialiboꝛ ↄctibꝰ.

ſicut a laicis.ij.q.iiij. Si qͥs pᷣſbit. Nec ipᷣi defacili

dñt extra neceſſitatẽvt faciũt laici. Et hoc qꝛ pᷣſumit
in eis ſit reſpectu ſtatus pfecti iuſticia ↄuᷣſatõis q
nec mẽdacis ſimpłr dicit,nec ullicitũ ꝓmittit.Pꝛopte

ſciſma.⁊ grauiꝰpeccant ipſi qᷓ; laici.tũ qꝛ ſcãdaliʒant
ſuo exeplo.tũ qꝛ eis ſpæcialr ꝓhil lle
apitulu. v. de poꝛmis iuramentoꝝ.

E foꝛma ſeu mo iuran
di cõi dicit Ray. Oð aliter in veteni lege.
aliter in eccłia pꝛimitiua aliter hodie iura
tur.Nã inveteri teſtamẽto iurabat᷑ iſta foꝛma Uiuit
dñs⁊ viuit aĩa tua.iiij.re.iiij.⁊.xxij.q.i.Et iurabunt
in noĩe meo viuit dñs Hiere iiij.⁊c.qð iuramẽtũ eſt

ſimplicẽ atteſtatõem⁊ eſt ſenſus. Ita hoc eſtverũ ſi

cut eſtveꝝ qð deꝰviuit ⁊ aĩa tua viuit.vel iurabatur

iſtũ aliũ modũ.hoc faciat mihi deꝰ.⁊ hec addat.i.

reg.xiiij. ⁊.c xxv. Et eſt ꝑ execratõem hoc iuramentũ
ſub boe ſenſu. St nõ fecero.hoc faciat mihi hec ma⸗
la⁊ illa. In pꝛimitiua ecclia ſic iurabat᷑. Ceſtis ẽ mi⸗
hi deus. Ro.i.Teſtis eſt mihi ↄſcia mea.Ro.ix.vel
coꝛã deo loquoꝛ⁊ hmõi.Hodie iurat᷑ multis modis.
vt ꝑ deũ.ꝑ ſancta dei euãgelia.ꝑ fidẽ.ꝑ coꝛpꝰvlł ſan⸗
guinẽ xpᷣi. ꝑ crucẽ ſctãm.ꝑ altare benedictũ.ꝑ aliquẽ
ſanctũ.vel ſctãm.pꝑ aliquas relidas.Et hoc q;tũ ad
iuramentũ ꝙ ſit ꝑ ſimplicẽ atteſtatõem.lã qntũ ad
iuramentũ ꝙ fitꝑ execratõem iurat᷑. Sic adiuuet me
deus.ſ. ꝙ iſtud eſt verũ.vel ſi nõ eſt ſic ſicut dico. vel
ſi ñ faciã hoc qð dico.ꝙ vẽiat mihi tale vel tale malũ
aut deꝰnõ miſeriat᷑ mei.aut diabolus ferat aĩaz meã

2 hmõi.Et vt ðꝛ extra de iureiurã.c.Et ſixpᷣs.modi

cavel nulla eſt differẽtia ex modo iurandi ꝙ;ᷓtum ad
peccatũ ſi maleiuret᷑.⁊ q;tum ad vim obligãdi. Ita
eni quis obligat᷑ ꝑvnũ modũ ſicut ꝑ aliũ ſi licitũ iu⸗
re ſni Ray. Et qñ ̊s iuramentũ parti defert iurãdũ
eſt ſm ꝙ placet ambabꝰptibo.ff. de iureiurã. l.iij In
iuramẽtis q in iure pᷣcipiũt᷑vt eſt iuramẽtũ teſtꝭ ⁊ iu
ramẽtũ calũ nie ſꝑ ẽ iurãdũ ſuꝑ ſcã dei euãgelia.vtĩ

c.fi, de iura.calũ.Et idẽ in oĩbo alijs iuramet q̃ a iu

revel a iudicevel a ꝑtibo ex neceſſitate deferũt᷑. Varn

CTitulus Decimus

eſt ſi pꝛomiſit aliquid iurare. Hoſtien.⁊ Bernard?.

quod facit ĩꝑatoꝛ pape.hoc habet᷑ in clemẽtina Ro⸗
mani ð iureiurã. vbi dicit᷑ in tex.⁊ glo.Qð ſacit duo
iuramẽta fidelitatis imꝑatoꝛ romane ecclie. LNnum
temꝑe ſue gpꝛobotsrdeNlig tꝑe ſue coꝛonatiõis.et
foꝛma pꝛimi habet᷑ in decre.di.lxiij.ca. Cibi dno Jo
hanni pape. Ego rex otto ꝓmittere ⁊ iurare lacio per
patrẽ filiũ ⁊ ſpmſanctũ.⁊ ꝑ hoc lignũ viuifice crucis.

⁊ has reliqas ſctõꝝ ꝙ ſi ꝑmittẽte dño romamvene

reo. ſctäãm romanã eccliam ⁊ te rectoꝛẽ eius exaltabo
ſm meũ poſſe.nunq; vitã aut mebꝛa neq; ipʒʒ bono⸗
rẽ quẽ habes mea volũtar aut meo cõſenſu aut meo
conſilio ꝑdes.aut mea exhoꝛtatõe.Et in romana ci⸗
uitate nullũ placitũ aut oꝛdinatiõem faci de oĩbus

que ad te aut ad romanos pꝑtinent ſine tuo ↄſilio Et

quicqͥd de terra ſancti Petri ad noſtrã ptãteʒ venenit
tibi reddã. Cuicũq; regnũ italicũ ↄmiſero.iurare fa
ciam vt adiutoꝛ tuus ſit ad defendẽdũ terrã ſcti Pe.
ſm ſuum poſſe.hec ex ↄſtitu.Otto. Ubi dicit gloſa.

Quod qui hʒ feudũ ab ecclia nõ tm̃ ecclie ſed etiã p ⸗
lato eccłie pᷣſtare debʒ iuramẽtũ.Et dicit facio iurare

tex. Hmõi potentes in pꝛopꝛia ꝑſona nõ iurãt. ſʒ tñ
ipſi qui ꝑ eos iurãt. iurãt in aniabo illoꝝ pꝛo dbo iu⸗
rant. Vnde ipſi incurrẽt ꝑiuriũ ſi illð nõ ſeruaret᷑ q
pꝛomitit᷑. Alið iuramentũ facit ĩꝑatoꝛ tꝑe coꝛonatõ
nis.⁊ foꝛma ulla ponit᷑in clemẽtina illa. Romani.⁊ẽ

talis.Ego rex romanoꝝ dño annuente futurꝰ ĩpatoꝛ

ꝓmitto.ſpõdeo⁊ polliceoꝛ atq; iuro coꝛã ðo ⁊ btõ pe
tio. me de cetero ꝓtectoꝛẽ. ꝓcuratoꝛeʒ ⁊ defenſoꝛẽ foꝛe
ſummi pontificis ⁊ huiꝰſancte romane ecclie.⁊ in oĩ⸗
bus neceſſitatibo⁊ vtilitatibo ſuis.cuſtodiendo⁊ ↄſer
uando poſſeſſiões.honoꝛes ⁊ lura qntũ diuino fultꝰ
adiutoꝛio fuero ᷣm ſcire⁊ poſſe meũ recta ⁊ pura fide
ſic deꝰ me adiuuet⁊ hec ſctã dei euãgelia. hec ibi glo.
ibi futurus.hoc eſt cõtra Jo. di.xciij. Legimꝰ vbi ðt
ꝙ ſola electio pꝛincipũ facit ĩꝑatoꝛẽ Uides enĩ hic ꝙ
etiã appꝛobatꝰab eccłia añ coꝛonatõem nõ eſt ĩꝑatoꝛ
Itẽ dicit glo. Jo.an.ꝙ Inno.in decre.ca. Uenerabilẽ
de elec. dicit ꝙ ſi imꝑatoꝛ nõ poſſit accipe coꝛonã in
loco debito.nihilominꝰ autoꝛitatẽ admĩſtrandi reci⸗
pere pᷣt ab archiep̃ᷣo Colonieñ.ad quẽ ſpectat. vel ex
ipſa electõe habet ea Et hoſt.dicit Taial⸗ ꝑ pꝛicipes
iudicari⁊ teneri ꝙ rex romanoꝝ poſt electõem cõcoꝛ⸗
dem hẽat oẽʒ ptatẽ quã imꝑatoꝛ.⁊ ꝙ vnctio nihil ad

dit. Et facit qð notat Jo.xciij.di.c.Legimꝰ Et qu.ed

plus eſtvidi foꝛmas qrunda literaꝝ de regiſtro In⸗
no.tertij.extractas referẽtes ꝙ incõcuſſa cõſuetudoĩ
pij renet facta certa rõni ↄſona iure ſubnixa ꝑ patiẽ⸗/
tiam ſedis apłice tolerata.⁊ ꝑ tolerantiã appꝛobata

ꝙ electis duobo in diſcoꝛdia vterq; admiſtrat.vt rex?·

omnẽ imꝑij iuriſdic:exercet. Quod ðclarat ibi papa
locũ habere donec ꝑ papã electio altenꝰfuerit appꝛo
batavel repꝛobata.hec ibi. Item glo.ibi dicit ꝙ mul
ti diſputãt vtrũ donatio facta ꝑ Conſtãtinũ imꝑato
rem romãe ecclie in ꝑſona Silueſtri. (de qᷓ di. xcvi.c
Conſtantinꝰ.⁊ palea eſt) valuerit.⁊ an ſucceſſoꝛ illa,ʒ
reuocare potuerit. Accurſiꝰ tenuit ꝙ donatio nõ va⸗

lueru. Sed Jo/cõtra/qui hoc notauit.diſt. lxiij/capi⸗

Ego lodouicus.Sed ꝙvaluerit ⁊ ſit ſreuocabit oñ
dit Hoſtieñ.in ſumma.

De foꝛma iuramenti F. I

quod ſaciũt epi pape qͥ ſunt exempti.babet᷑ ĩ c. Ego

eps extra.eo.ti. Nã nõ exem pri ep̃i iurat ſuis archie⸗

piſcopis.vt ĩ c. Dilecti.de ma.⁊ obe.Hodie tm̃ om̃es

recipiẽtes dignitates a papa.ſibi iurat.etiãẽ abbates
in benedictõe.ſicut epᷣiin ↄſecratiõe.Comphendit ãt

hoc iuramentũ ſeptẽ capitula ſeu atticulos Pꝛimꝰ
eſt ꝙ iurat fidelitatẽ ſancto petroꝛ romane ecclie⁊ pa
pe tũc exiſtenti ⁊ ſucceſſoꝛibo ſuis.Et intelligitur m
Inno.ſeruare fidelitatẽ beato petro qñ ſeruat fidẽ et

doctrinã quam ſeruabit.be.pe.i.catholicam fidem.

Seruat ãt fidelitatẽ Ro.eccłie qñ tenet eãẽ matrem ⁊
magiſtrã pᷣ omnibo pcellentẽꝛ dñam In ea etiã intel
ligunt᷑.ardinales ſᷣm Jo.an.cũ ipſi cũ papa ↄſtitu
unt eccliam. Ro.intelligit᷑ etiã ibi papa ſed tñ fit mẽ
tio ſpecialis poſtea de papa.⁊ ſic iurans nõ aſtringit᷑
cuilibet in ꝑticulari ſed ipᷣi collegio. Secus in papa

cũ ſpecialr nominet᷑. Quiimo ponit᷑ ſpecialr nomen

pꝛopꝛiũ pape.Et in eo ꝙ iurãt etiã ſucceſſoꝛibo.intel
ligit᷑ canonice intrãtibo⁊ nõ de alijs.xij.q.ij. Aliena
tiones Nico.ſy. Iſta ſunt verba capituli q̃ ſunt extra
cta ex regiſtro. Gꝛeg.E go epᷣs.N.ab hac hoꝛa in an
tea fidelł ero ſancto pe.ſancteq; Ro.ecclie.dñoq; meo
pape..eiuſq; ſucceſſoꝛibo canonice intrãtib.lon
ero in cõſilio aut factovt vitã ꝑdat aut membꝝvł ca⸗
piat᷑ mala captõe.Conſiliũ qð mihi aut ꝑ ſe aut per
litteras aut ꝑ nunciũ manifeſtabit nulli pandã. Pa
patũ romane ecclieꝛ regulas ſanctoꝝ patrũ adiutoꝛ
ero ad defendendũ⁊ retinendũ ſaluo honoꝛe meo ʒ
omnes hoĩes Uocatus ad ſynodũ veniã niſi umpedi
tus fuero canonica p̃peditõe.ſ.legatum aplice ſedis
quẽ certũ eſſe cognouero in eũdo ⁊ redeũdo honoꝛiſi

cetractabo⁊ in ſuis neceſſitatibo adiuuabo. Apłoꝝ

limia ſinguł annis viſitabo aut ꝑ me aut ꝑ certũ nũ⸗

ciũ niſi eoꝝ abſoluar licẽtia.ſic me deꝰadiuuet ⁊ hec

ſancta dei euãgelia.hec ibi Glo.ibi. Uitã ꝑdat.Hoc

nõ ſufficit. ĩmo vbicũq; ſenſerit dñũm ꝑiclitantẽ ad ꝓ
hibẽdas inſidias occunere debet. xxij.q.v.c. De ſoꝛ⸗
ma.que bic minus dicũtur ibi ſupplent᷑ ⁊ econſo.

Conſiliũ nulli pandã.Glo.hoc intelligo de conſilio
honeſto.qm̃ ↄſiliũ mali tenet᷑ reuelare ei qͥ poſſit pꝛo

deſſe⁊ nõ obeſſe.xxij.q.v.Hocvidet Saluo meo ho

noꝛe.i.ſm ꝙ ꝑtinet ad meũ bonoꝛẽ qꝛ non cũ armis.
Glo.ſ:in ꝓpꝛia ꝑſona Mã ꝑ alios pᷣtſm Jo.an. Tra
ctabo.glo. Si cõſtitenit mihi ꝑ literas ſue legatõnis.
LC.de mã.pꝛin.l.i.Singuł annis.Glo.vel ran iu
xta cyrographũſuũ.xciij.diſtin.c. Juxta.Et hoc in⸗
tellige ð ep̃is ⁊ archiepᷣis.qui ſubſunt dño pape ſine
vllo medio.vt de ma.⁊ obe.c.Dilecti. vbi ðꝛ ꝙ archi
Si debent eſſe cõtenti ſili iuramento. cũ eis iurant
ui ſuffraganei ⁊ nõ plꝰexigere in iuramento.⁊ ðᷣt ibi
glo. ꝙ inſeri debet etiã de iuramẽtoꝛ obediẽtia. vt in

c. Antiqᷓ· de pꝛiuil. Papatũ.i.pꝛincipatũ tã in ſpia

libo qᷓ; in tꝑalibo ᷣm Inno. Regulas ſanctoꝝ patruzʒ
i.canones ſummoꝝ põtificũ⁊ alioꝝ ſanctoꝝ patꝝ ꝑ
eccłiam romanã appꝛobatos di.xvij.ꝑ totũ.ſm In⸗
no.Et ex hoc ↄcludit lico.ſy.Qð epᷣs ñ fuãs aut ñ

☚ = —————è—D

lie
di
de
ſo

Il
be⸗
ſis
s
drir
⸗
np
imn
die
den.
mi
lnel
Nn
Eni
igt
n

nn
nt
n
hn

4e

.

ii

oꝛdine ſuo.de cle.nõ reſi.c. Relatũ.

Copimmlüi

faclẽs ſeruare canones. eſt piurꝰli hoc aut agit ex cõ⸗

temptu. Et eſt hereticus qñ.ſ.non crederet papã ha

bere ptãtẽ condẽdi canones.xix.dic. Nulli fas. JRtẽ

tenet᷑ ep̃s ex iurameto iurare papã ↄ puncipẽ ſuum.

Vocatus ad ſynodũ.ſi ergo nõ vocat᷑ nõ tenet᷑ etla,ʒ

ſividet alios ire. m Jo. an.Et ſufficitvna vocatõ ſᷣm

Jo. an. Ad actũ enĩ extra iudicialẽ ſufficit vna reqſi

tio regulariter. extra de here. Si qͥs ep̃s.Et ſi umit ſy
nodus ꝓ conſilio.⁊ ecõuerſo aliqñ.⁊ tenet᷑ ire ꝑſona
liter niſi ſit infirmꝰ.⁊ tũc tenet᷑ mittere legatũ.vt diſ.
xviij. Epᷣs. Aploꝝ limina bieſt papa ibi intelligũ
tur limina aploꝝ eẽ cunia rmana. etiã ſi ñ ſit roma
nõ tñ dʒ ſine cã papa trãſferre ſedẽ de ciuitate roma⸗
na. Et cũ papa indiget. poꝛtarevel mittere ſubſidiũ
dz. l. eps qꝛ fidelitatis debitũ hoc poſtulat. ico.ſy.
Itẽ dicit Nico.ſy. Qð qñ cardinales añ ereationem
ſummi pontificis aliq̃ ſtatuũt⁊ pꝛomittũt ꝑ iuramẽ/
tũ illa ſeruare ſi ↄtingat aliquẽ eoꝝ aſſumi ad ſum⸗
mũ pontificatũ nõ puto iuramẽto aſtringi ſi illõ iu⸗
ramentũ tendit in pᷣiudiciũ pontiſicalis dignitatꝭ ar.
extra.c. Sicut de iureiuran.

De foꝛma iuramenti.ꝭ. Inj.

qð faciũt rectoꝛes ⁊ curati epis ſuis dicit hoſti. ꝙ bᷣm
diuerſitatẽ locoꝝ diuerſa ſeruat᷑. hec tñ videt᷑ ↄgrua⁊

/

ꝑ iura ꝓbani. Jurabit pꝛio ꝓꝙ erit fidelis epo⁊ obe⸗
diens.e.t. Nullus. ſub quo intellige ꝙ ſuabit ſnias
eiꝰ⁊ faciet ßuan. Scðo ꝙ mãdata ſctã ⁊ honeſta
implebit. de offi/ archidi. ccki. Tertio ꝙ nihil alie⸗
nabit de bonis ecclie ſine eiꝰlicentia.xvij ·.q.iiij in vẽ
ditiontb Quarto ꝙ noie eccłievltra certã ſummã
que arbitrarie determinet᷑ ñ ↄtrabet mutuñũñ Quĩ
to ꝙ eccliam nõ relinquet nec ad aliã ſe traſferet ſine
ſuĩ licẽtia.extra de renũ.c. Admonet. Sexto ꝙ iu
ra ecche p poſſe petet⁊ defendet.vtilia ei ꝓcurabit.⁊
nociua vitabit.ar.xvi.q.i.qͥ vere. Septĩo iumbit

ꝙꝙ nihil deditvel dabit nec aliqð pactũ facilet nec ali-

qð illicitũ ↄmiſit ꝑ ſevelꝑ aliũ ꝓ adipiſcẽda dignita
te. ſciẽtia vel eccłia. extra de pac.c.i.Et ꝙ ſi hoc viciũ
ad eũ ꝑuenerit.annũciabit⁊ ad voluntatẽ eius renũ
tiabit ex ilo vico. Octauo ꝙ oꝛdines ſuo tꝑe reci⸗
piet.ſi nondum recepit. extra de eta. ⁊ ql.c. Quenis.
Nono ꝙ in ecclia ꝑſonalit᷑ reſidebit ⁊ deſeruiet in
Decimo ꝙnõ
ſoluet vltra ontiquã⁊ ſolitam penſionẽ ſeu cenſuʒ. vt
in c.tuo nos.e.t. Et hoc intellige de clerico beneficia
to. Mã alij clerici ſ.nõ bñficiati nõ tenent᷑ iurare epᷣo

niſi ſint admĩſtratoꝛes reꝝ ecclłiaſticaꝝ.vt dicit in c.

Nullus.e.t.Cũ dicta ãt foꝛma trãſeũt cõiter doc. in
tali materia. Sʒ dicit Nico.ſy. Oõ licʒ ad oĩa ſuꝑiꝰ
ↄtẽta obliget᷑ pmotus. tñ iure nõ ꝓbat᷑ qad oia hec
clericꝰdẽat obligari.Et ad h̊ allego tex.⁊ glo.vbi po
nit᷑ directe foꝛma hꝰiuramẽti.nec inſerũtur tãta ſicut
timeri qð ſingulariter pollicet᷑ q;ᷓ qð generali ſpõſio⸗
ne ↄcludit᷑. Et iõ placuit huic ſancto ↄcilio ꝙ vnuſ⸗

quiſq; qͥ ad eccłiaſticos gradꝰeſt acceſſurꝰ.nõ antea

honoꝝs ↄſecratõem accipiat qᷓ placiti ſui annotatõ
ne.i.ſcriptura ꝓmittat vt ſidẽ catholicam ſincera coꝛ

is ↄſtrictõe ac deuotiõe cuſtodiẽs iuſte ⁊ pie viuere

debeat: in nullis operibo ſuis canonicis reguł ↄdi⸗

cat atq; vt ðbitũ ꝑ omnia honoꝛẽ atq; obſequij reue
rentiã pᷣeminẽti ſibi depẽdat Ibi dicit glo. Oð electꝰ
p̃ſtat iuramentũ ſuo maioꝛi de fide? canonibo obſer
uandis vt hic. Et de indemnitate reꝝ ecchie. vt diſtĩ.
xxviij.de ſiracuſane.Et de immoderata exactõe non
faciẽda. xv.q.fi.c.i.Et de inſidelitateꝛ pẽſionibo non
augẽdis.de iureiurã.c.tua.⁊ c.Ego.Suſpect auteʒ
de inobedientia iuramentũ pᷣſtat de inobediẽtia ſer⸗
uanda. dema.⁊ obe. Cum in eccleſijs ·

De foꝛma iuramenti ꝭ.m
qð pᷣſtat vaſallus dño ſuo hab xxij. q ·v De foꝛma
vbi ðꝛ. Qui fidelitatẽ dño ſuo iurat.iſta ſex ſp in me⸗

moꝛia dʒ hr̃e. Incolume. tutũ honeſtum. vtile facile
poſſibile. Incolume.ne.iſ.ſit in dãnũ dñi ſui de coꝛ⸗

poꝛe ſuo.Lutũ ne ſit ei in dãnũ de ſecreto ſuo vel de

immunitiõibo ꝑ quas tuteẽ pᷣt. Honeſtũ ne ſit ei in
dãnũ de ſui iuſticiavl de alijs cau q ad eihoneſta
tẽ ꝑtinere vidẽt᷑. Utile ne ſit ei in danũ de ſuis poſſi⸗
bilibo. Facile ne id bonũ qð dñs ſuus leuit᷑ facere po
terat.faciat ei difficile. Poſſibile ne id qð poſſibile

erat.reddat ei ĩpoſſibile.vt fidet hec documẽta caue/

at iuſtum eſt. Sʒ qꝛ nõ ſufficit abſtinere a malo niſi
fiat qð bonũ eſt. reſtatvt in eiſdẽ ſex ſupꝛadictis cõſi⸗
liũꝛ auxiliũ dño ſuo fidelis pᷣſtetſi bñficio dignꝰ vult
videri⁊ ſaluus eẽ de fidelitate quã iurauit.Dñs quo
q; fideli ſuo in his omnibovicẽ rephendere dʒ/Qð ſi
nõ fecerit merito cenſebit᷑ malefidus.hecibi. Nõ eſt
dñs ↄtra hec faciẽdo ꝑiurus quia hec ipᷣe non iurat
ſeruare ſicut vaſalus.
¶ Capitulũ.vi.de Juramẽto pꝛomiſſoꝛio. ,
Eiuramento pꝛomiſ⸗
ſoꝛio multe occurrũt difficłtates ⁊ dubia
⁊in qͥbuſdã caſibo obligat ad obſeruãdũ.
⁊in qbuſdã nõ.Et qñ obligat aliqñ pᷣt peti abſolu⸗
tio ſeu relaxatio.⁊ fieri licite pᷣt hoc.aliqñ nõ.⁊ qñ pᷣt
licite peci abſolutio ſeu relaxatio.ad hoc aliqñ ſuffi⸗
cit autoꝛitas epi·aliqñ reqͥrit utoꝛitas pape. Unde
circa hec notabunt᷑ decẽ caſus in hoc.Se quos ponit
Mico.ſy.in lectõe ſua.quibuſdã additis. d
agngo

Pꝛimus caſus eſt qu

luramentũ oi er pte eſt licitũ ta ex pte iuratis q; ex p⸗
te recipiẽtis qᷓ; etiã ex ꝑte materie ſuꝑ 3 pſtafꝛ tũc ab

ſolutio nõ eſt impendẽda. ſʒ ↄpellendꝰ eſt iurans ad

eiꝰobſeruatõʒ. de iureiurã c.Et ſi xpᷣs· Quiimo nul⸗
la cã apparẽte intrĩſeca etiã papa a tli iuramto abſol
uerenõ poſſet. Et remitti ad notata ꝑ cũ in c. Quãto
eo.ti. Ibi autẽ ponit talẽ diſtinctõem ꝓ hmoi decla⸗/
ratõe Aut tale iuramentũ fuit pᷣſtitũ ꝑ inferioꝛẽ i ma
teria ſpectãti pꝛĩcipalr ad papã vt ſi iurauerũt cano⸗
nici nõ recipe aliquẽ vltra numeꝝ ⁊ tunc pᷣt papa ab
ſoluere a tali iuramẽto ſine cã qꝛ in tali iurumeto itel
ligit᷑ excepta autoꝛitate pape⁊ ſic debet intelligi · c. ve
nientes. e.t. vt ibi notat Hoſt. Aut fuit pᷣſtutũ in alia

materia. ⁊ tũc ſubdiuidit qꝛ aut in materia ↄcemen⸗

te dei honoꝛẽꝛ reuerẽtiã.puta ſo bꝛicãdi eccłiaʒ vel in
trãdi religionẽ,⁊ ſi hoc nullꝰ põt remittere ſnec pter
7

õ

Citulus Decimns

deñ. Papa en nõ pᷣt remittere obligatõem deo ãſitã
ſine cã.vt.xxiiij.q.i. Manet.⁊.xxiijiq.iiij. Si is 4,.
Et ſi in hoc papa nõ pᷣt aliũ abſoluere.multofoꝛtiꝰ ſe
ipᷣʒ. Si autẽ papa aliũ abſoluit pᷣſumit᷑ in dubio ab
ſolutus qad ecchiam militantẽ. Sʒ ſi ſubeſt iuſta cã
papa pᷣt abſoluere.vt in c.ſivero.eo.t.Et eſt iuſta cã

ſi turpitudinẽ ↄtinet iuramẽtũ ex ꝑte recipiẽtis: puta

ſi iurauit ſoluere vſuras. Et etiã iuſta cã ꝓpter ſcãda
lũvitãdũ vt notat glo. Inno. Uel etiã cũ maioꝛ vtili
tas imminet in ↄmutatõe ſicut ðꝛ etiã devoto.Et nõ
ſolũ papa in his caſibo ſed etiã epᷣs poterit abſolue⸗

re ſicut⁊ votũ cõmutare.vt ðt Inno.in c. Debitoꝛes

eo.ti. Sed in hoceſt differẽtis inter papã ⁊ dioceſa⸗
nũ qꝛ in ſactis magnaꝝ ꝑſonaꝝ vł multũ dubijs dʒ
recumi ad papã.⁊ ſic pᷣt intelligi.ca.Uenerabilẽ.ſ in
alijs potenit eps reſpectu ſoliꝰ ſue dioceſ.papa aũt re
ſpectu totiꝰoꝛbis.vt ſentit Specu.pᷣtvel cõmutare ł
abſoluere. aliꝰ citra epᷣm nõ pᷣt qui no hʒ cpalẽ iuriſdi
tionẽvt puto. Aut iuramentũ reſpicit pĩcipalr ↄmo
dũ hoĩs⁊ tũc ſine cẽ papa remittere no pᷣt ſed cuʒ cã.
vt notat archi.in.c. uctoꝛitatẽ.xv.q.vi. Is etiã. de
cuiꝰcõmodo agit᷑ remittere p̃t.vt in c.i.de iureiurã.⁊
de ſpon.c.ij. Quod pꝛocedit etiã ſi iuramẽtũ ↄcernat
vtiliratẽ vtriuſq; cõtrahentiũ tantũ.vt qꝛ aliq iurant
ſibiinuicẽ aliqͥd facere.vt in dicto ciij.de ſpõſa. Se⸗
cus puto vbi quis ſimpir iurat ad ↄmodũ.nã pote
rit ſibi remittere.ſ.papa.ſine cã vt notat Specłatoꝛ.
In liciutis etiã licʒ cõtrauenire ppꝛia autoꝛitate ex iu
ſta cqꝗ.non habita autoꝛitate ſuꝑioꝛis vꝛgente neceſſi
tate ſi non pᷣt haberi ſuꝑioꝛ a qͥ petatur abſolutio ſ̃m
Anno. Circa diſpenſatiõem iuramẽti ſicut dicit bea.
Tho.ij.ij.q.lxxxix IJllud quod cadit ſub iuramento
pꝛomiſſoꝛio aliquãdo eſt peccatũ mãifeſtevel eſt ma
ioꝛis boni impedimentũ.⁊ tale iuramentũ diſpẽſatõ
ne nõ indiget ſed pꝛopꝛia autoꝛitate dʒ⁊ pᷣt cõtraueni
re.aliquãdo eſt dubiũ vtrũ ſit licitũ vel illicitum. ꝓfi
cicuũ vel nociuũ aut ſimpłr aut in aliq̃ caſu.⁊ in hoc
pᷣt quilibet epᷣs diſpẽſare. Cũ aũt ꝓmittit᷑ aliqͥd ĩ iu
rameto quod eſt maniteſte licitũ ⁊ vtile.in tali iuram̃
to nõ videt᷑ habere locũ diſpenſatio vel cõmutatõ ni⸗
ſi aliqd meliꝰoccurrat faciendũ ad cõem vtilitatẽ. qð

maximevidet᷑ ꝑtinere ad ptãtẽ pape qͥ hʒ curã vniuer

ſalẽ ecclie. Siłr iuramẽti abſoluta relaxatio q̃ dicit᷑
diſpenſatio. Põt ergo diſpẽſarivel ↄmutatio fieri ĩ iu
ramẽtis ſicut invotis.hec.be.Lho. Nico.ſy. dicit ꝙ;
Speculatoꝛ in ti.de lega.dicit ꝙ inferioꝛ a papa pot
interpᷣrari iuramentũ quãdo dubitat᷑ de eiꝰ validita⸗
te. Qð aũt in c. Uenerabilẽ.de elec. videt᷑ ↄium di
cie Rndet dupliciter iſtud habere locũ.ſ. ꝙ nõ poſſit
inferioꝛ interpᷣtari. Uno mõ cũ pꝛocedit᷑ in arduo ne
gocioꝛ inter magnas ꝑſonas.Alio mõ qñvult dare
licentiã ↄueniẽdi ſine aliq̃ ↄmutatõe in alið. Et hoc
dictũ. Spe. ſeqᷣ? Anto.in c. Quanto. Idẽ Inno.qꝛ ſi
põt hm eũ diſpẽſare.multofoꝛtiꝰinterpᷣtari.

Becundus caſus eſt quan⸗

do iuramẽtũ ſine diſpẽdio ſalutis eterne ſeruari non
põt⁊ tũc nulla cõpetit abſolutio.Peccatũ enĩ fuit in
iurando nõ in ↄueniẽdo.vt in c.quãto.e.ti.⁊.xxij.q.
iiij.ꝑ totũ,. Sʒ iuramẽtũ etiã qð vergit in interitũ ſa

„»

ðð

—

lutis coꝛꝑalis nõ videt᷑ ſeruandũ. Quẽadmodũ eñ
valet ſeu obligat iuramẽtũ qð tẽdit in moꝛtẽalteniꝰ.
xxij.q.ilij.c.i.cũ quatuoꝛ.c.ſe. Ita⁊ foꝛtiꝰnõ dzvale/
re ſi tendit in moꝛtẽ ꝓpꝛiã.ar. iñ. c.ſi nõ licet. xxiij.q.
v. Intelligit tñ hoc glo.in ca,.ſivero.de iureiurã, quã
do directe vergit in moꝛtẽ ſecus ſi occaſionalr. Põit
exemplũ de vltramõtano qui iurat moꝛã trahere ro⸗

me de menſe auguſti.nã ſic iurãs:tenet᷑ iuramẽtũ ſer

uare.q:d.Etiã ſi aliqñ accidat vltramõtanis moꝛs
ex tali moꝛa hoc tñ nõ ſp accidit.⁊ ſic non directe tẽ⸗
dit ad moꝛtẽ ſed occaſionalr. Sʒ Jo.an. dicit dictum
glo. ven vbi ex imminẽwinfirmitate vel ex ↄplexione
iudicat᷑ ſic iurans moꝛiturꝰex tali moꝛa.Et ꝑ boc di
cerẽ ꝙ ſia peritis medicis diceret᷑ cartuſienſem moꝛtẽ
nõ poſſe euadere aliter niſi ꝑ eſuʒ carniũ ꝙ nõ obſtã
tevoto ſeu regula deberet carnes comedere.ſicut eĩ iu
ramentũ nõ ligat vbi eſt ꝑiculũ moꝛtis.ita necvotũ.
cũ paribo paſſibo ambulent iuramentũ ⁊votũ.vt no
habek in dicto.c. Sivero. Juramentũ nõ eſt ſeruan⸗
dũ qñ ſine interitu ſalutis coꝛꝑis ſᷣuari nõ pᷣte Nyco.
ſy. Igẽ dicit ꝙ iuramentũ de redeũdo ad carcerẽ velł᷑
de nõ fugiendo carcerẽ,obligat niſi detẽtio eẽt iluni⸗

tax᷑ in ca. Magne.de voto.oncludit ergo glo. ſic qᷓ

olſa,vt.ſ.qꝛ bellũ captiuitatis erat iniuſtũ ⁊ cũ time⸗

ret᷑ de ticulo ꝑſone.xxij.q/ij. S.li.

Zerxtius caſus eſt quãdo to⸗
tum iurametũ ſeruari põtſine diſpendio ſalutis eter
ne ſed eſt cõtra bonos moꝛes tũc etiã nulla reqͥrit ab
ſolutio vt in regula Non eſt obligatoꝛiũ.de re.iur. li.
vi.⁊ intellige de bonis moꝛibo naturalib.nã deciui
libo infra dicet᷑. Ad hoc facit qð ðꝛ xxij/q.iij. Si all
quid foꝛtaſſe incautiiumre ↄtigerit qð obſeruatum
peioꝛẽ vergat in exitũ.libere illud ſalubꝛioꝛi conſilio
mutandũ nouenmꝰ. Ubi notat archidiaconꝰ. poſt
guil. Qð iuram̃tũ negitin peioꝛẽ exitũ ſex mõis Pꝛi
meſt qͥ dictꝰeſt in ſcdᷣo cũ.ſiiurat᷑ qð eſt moꝛtle Se
cũdus qñ iurat᷑ qd egale iurãdo comedere ?
bibere plusqᷓ; dẽret.Et q;uis nõ debeat illð ſeruare
nõ ta mẽ peccaret moꝛtalit᷑ ſi ſeruaret put dixit bug.
Sed tm̃ venialrſᷣm Buil.Tertiꝰmodꝰeſt qñ iurat
aliqd qð eſt ex ſe indifferẽs tñ ex circũſtantia efficit᷑
veniale. Ponit exemplũ archidiaconꝰ de eo qͥ iuratñ

negociarivel non acciꝑe mutuũ ⁊ hmõi.ſi talis venit

ad caſum in quo nõ pßt aliterviuere niſi negocieturvł
mutuũ accipiat niſi veniat ↄtra iuramẽtũ fuiſſet te⸗
merariũ.⁊ ideo pꝛopꝛia auctoꝛitate frangẽdũ archi.
tñ dicit hic querẽda abſolutoõem a iuramẽto illo.qðᷣ
pᷣcipuevidet᷑ dicendũ cũ poſſetviuere ſine hmõi ſʒ ñ
cõmode.Quartꝰmodus eſt qñ iuramentũ excludit
opꝰneceſſitatis vt cũ iuratꝙ nõ dabit indigenti.lõ
enĩ eſt veriſile ꝙ deus acceptet talia iuramẽta cũ ipſe

pᷣcipiat oꝑa caritatis exercere.⁊ nõ dʒ iuramentũ eẽ

vinculũ mmiqtatis.xxij.q.liij.intercetera Quintꝰmo
dus eſt cũ excludit opus ð genere bonoꝝ vt cum qͥs

iunat ꝙỹ nũq; enit clericꝰ vel monachꝰ vel ep̃ᷣs Contia

nũ t ſentit glo.xxij.q.iiij. c. Innocẽs⁊ hugo ⁊ Bꝛa⸗
tianꝰ vident᷑ hoc ſentire.S.fi.xxij.q.iiij. Sʒ archi.pꝰ

be. tho. ij. ij. q. lxxxix. ſentit ↄꝛiũ.ſiq; ꝓpꝛia autoꝛitate

pt Zuenire.nec obſtat tex.c. Arcbi: vel ᷣm aliã lrãm

— ☛ =

— —
— —1 2£

T — —
E

1
40

S d. ☛ S —

☛ nrr

—

S

*

Capitulũ vI

incipit Floꝛentinũ diſtin. ltrv. vbi pꝛoptertaleiuna
mentũ quis phibet᷑ ꝓmoueri ad epᷣatũ qꝛ illð nõ fu-

it ex eo ꝓeſſet obligatoꝛiũ.ſed qꝛ temerariũ moꝛtalłr

peccando in iurãdo Pꝛimũ placet qñ vule Zucnire ꝓ
pter bonũ publicũ.Sed qñ vult venire ↄtra ꝓpt bo
nũ pꝛiuatũ Sextus modꝰ eſt qñ excludit opꝰindiffe
rens pia intentõe ꝓ deo aut ꝓximo faciẽdũ vt ſi quis
iurat ꝙ nõ loquet᷑ alicui vel ꝙ nõ intrabit domũ eiꝰ
vel qͥd ſiłe. Non enĩ cenet᷑ tal ad obſeruãtiã tał iuura“

mẽti ſi vult ꝛiũ facere pia iutentõe ꝓpter deũ vel ꝓ⸗
pter ꝓximũ.Ex his decidit᷑ queſtio qͥ ſit cũ qͥs iurat
de nõ fideiubendo vtꝝvaleat.Et lau. tenuit ꝙ ſic.qꝛ

ſicut qͥs pᷣt iurare ꝓ vtilitate ꝓximi.ita⁊ ꝓ ſua vt reci⸗/
tat Archi/c. Nõ eſt. xxij.q.i.Sed Jo.an.dicit. ꝙ vbi
ſalus ꝓximi ꝑiclitaret᷑ niſi fideiuberet᷑ nõ tenet᷑ ad ob

ſeruãtiã eius.qꝛ iuram̃tũ nõ extenditad hũc caſum
inexcogitatũ.Sʒ etſi excogitauit tũc hũc caſum. iu⸗
ramentũ fuit temeranũ⁊ ꝑ ↄſequẽs nõ ſeruãdũ Ego

ꝓ indubitato habeo hoc dictũ.Et plus ſentio ꝙ etiã

vbi ſalus ꝓximi nõ ꝑiclitaret᷑ ſi vere pximus indiget
nõ obligat᷑ ad obſeruantiã eiꝰ.qꝛ ex pcepto tenemur

diligere ꝓximos ſicut noſipos.Et qᷓ;uis cũ ꝓximꝰnõ

ita indigeat tali fideiuſſiõe ꝙ ꝑiclitaret᷑ ex hoc ſalꝰſua

⁊ R conſeqᷓns qui ſic iurauit nõ vneolag heobto fide

iubere.ſicut nec dare elemoſinã ſᷣm be.Lho.ij.ijq.
xxxij.tñ eſt de ↄſilio.⁊ iõ ſeruatũ illð iuramẽrũ peio⸗
rem vergit in exitũ.vñ nõ obligat᷑.Etidẽ ꝑ oĩa puto
qñ qͥs iurauit nõ mutare pecuniã eadẽ rone.Ex his
poſſunt decidi multe ſimiles queſtiones.

ſus eſt quand
iuramentũ ꝓceſſit ex cã iracũdie.poſſet tñ ſeruari ſi⸗
ne diſpẽdio aĩe.Et remittit ꝓ declaratiõe huiꝰad no⸗
tata ꝑ eũ in c.Sicut ex literis.ibi ſic dicit Jo.an.dic
ꝙ iuramẽtũ de q̊ agit᷑in illo.c.Sic videlʒ ꝙ qͥdã mo
nachꝰex iracũdia iurauit cũ fuiſſet abſolutꝰ a pꝛioꝛe

ꝙ nunqᷓ; rediret ad clauſtꝝ nõ obligat ulũ.etiã ſi nõ

fuiſſet ꝓfeſſus exquo ſic temerarie iurat ⁊ caloꝛe iracũ
die.Secus ſi ex cã.⁊ cũ deliberatõe.Dñs ãto.putat
ſi caloꝛ iracũdie fuit tatus ꝙ illð deliberate non iu
raſſet.tale iuramẽtũ nõ eſt obligatoꝛiũ.qꝛ hmõi volũ
tas nõ eſt diſcreta.vel ſi eſt.defacili ꝑ epᷣm eſt ↄmuta
da.Et remittit ad ſummã Ray.in c. de iuramẽto. ſʒ
Jo.an.in c.Dudũ.de cõuer. iuga.dicit gloſa ſuper
dicto.c.tenentẽ ꝙ votũ emiſſum caloꝛe iracũdie non

obligat habere veritatẽ.qũñ eſt talis ⁊ tãta turbatio ꝓ

ſapit quandã mẽtis alienatõem ex multo furoꝛe.als
votũ ex iracũdia obligat qꝛ ea q in ſe ſunt bona non

indigent deliberatõe.⁊ ſic idẽ erit dicendũ de iuramẽ
tis.Qõ iñ dicit Jo.an.ꝙ nõ reqrit᷑ deliberatio intelli

gendũ videt᷑ multa ſicut in dubijs fit hec ſubita ſieri

—

ex eiꝰdiffinitõeꝛ ſic credit Jo.an.intellexiſſe. vt alubi

dicit. Cocludit ꝙ iuramentũ ex abꝛupto factũ nõ ob
ligat.qꝛ nõ hʒ in ſe ↄſenſum.tñ poterit peri abſolutõ

ad cautelã.q defacili eſt idulgẽda.hec Nico.ſy.qð pᷣ
cipue fiendũ eſt cũ dubitat᷑ ſi habuerit ↄſenſum ſeu
deliberatõem Itẽ nora ꝙ cũ qͥs iurat tenere hoſtagia

ſeu hoſpicia in ceno loco.nec hʒ ibi qð ↄmedat vłlvñ

iuramentu eſt dolo

Frr hec ſaltẽ requirit᷑ꝛ ſufficit. ſlã ſᷣm Tho.ij.ij.q ·
xxxviij.deliberatio reqͥrit᷑ de neceſſitate in voto. vtʒ

ſoluat.vtꝝ ne teneat᷑ implere.dicitad hec Hoſti.ꝙſi

tꝑe obligatõis erat nõ ſolu endo.tenet ſeruare iurarm
tũ quia ad hoc videt᷑ ſe obligaſſe. ⁊ victũ querat ma

nibo ſuis vel mendicãdo. Sʒ ſi laboꝛare nõ poſſet et

mendicãdo nõ ſufficiẽter inueniret ñ tenetvltra poſ-

ſe.de re.iur.c.Nemo.Sʒ ſi tꝑe obligatõis erat ſoluẽ

doꝛ poſtea deuenit ad pauꝑtatẽ.tunc diſtinguenduũ
qꝛ ſi eſt talis ꝙ poſſit mẽdicare ſine verecundia. dico

idẽ ꝙ pꝛius.ar.xciij.di.c.Diaconi.Et rõ poteſt eſſe·

qꝛ videt᷑ intendiſſe obligare ſe ad hoc. Sʒ ſieſt nobił
⁊ in dignitate tũc ſubueniendũ eſt ei iuris bñficioer·
tra de iureiuran. c. Querelã.Et qᷓ;ᷓuis nõ faciat ad ꝓꝰ
poſitũ materie hꝰ. ꝭ.niſi cũ fieret iuramẽtũ hoc ĩ ira⸗
cundia ⁊ tũc im pĩedicta decidendũ.tñveꝝ eſt.·

*

rat aduerſar extoꝛtũ.⁊ tũc ↄſiderä,
dũ ſi contractꝰ ſuꝑ quo pᷣſtef eſt als repꝛobatꝰfauoꝛeꝛ
ipᷣiꝰiurãtis ⁊ tũc tale iuramentũ nõ eſt obligatoꝛium

caſus eſt in c. Cũ ↄningat.a ↄꝛio littere. Nã ibi ðꝛ

mulier q ↄſentit alienatõi rei dotalis ⁊ iurauit nõ cõ⸗
trauenire.vbi nõ ſuꝑuenerit dolus nec metꝰ.non eſt

audiẽda.ſ.qͥ ad relaxatõem iuramẽti vel ãnullatiõis

cõtractus.Ergo ſi interuenit dolꝰſecus:llã tex. ecei

pit dolũ.⁊ ſic etiã in c.ij.de pactis libꝛo.vi.⁊.c.lʒ oo.
ti.⁊ li.⁊ in Autẽ. Saramẽta impubeꝝ. Et idẽ dicen/
dũ cũ interuenit metꝰ.Ex quo enĩ talia iuramẽta cõ⸗
tra legem ſunt.nõ ligant niſi ſint volũtaria oĩno. qdd
etiã tenet Bar. Fateoꝛ tñ ꝙ in his caſibo tutius erit ſi

petat᷑ abſolutio.vt ſentiut multi doctoꝛes Sʒ pꝛimũ

verius ⁊ notabiliꝰ. Gi vero iuramentũnõ venit con⸗
tra diſpoſitũ a iure⁊ interuenit dolꝰ.tũc ſubdiſtigue.

quia aut tãtus eſt dolus ꝙ excipit mentẽ iuratis. pu

ta ceſſante dolo nullo mõ ſe obligaſſet tũc uuramaen
tũ non ligat ⁊ põt cõtrauenire nulla petita abſolute
ar.per id quod notat Jo.an.c.vnico.ð cõmo. Et ſic

intelligat Feder.cõſilio. centũnonageſimotertio. vbi
hoc expꝛeſſe ſentit ponẽdo termĩos in minoꝛe.xxv.ã⸗
nis.⁊ in młiere ſeducta a fratribo hereditati paterne
renũciando quevalebat longe plusqᷓ; habuit in do⸗
te.quod eſt notandũ ꝓ limuatoe.c.ſecũdi.de pac.li.
vi.ſ.ꝙ nõ ꝓcedat quãdo dolus dedit cãm cõtractui
Mãvbi dolus dat cãm cõtractui ibi excludit᷑ volunꝰ
tas.l.i.ff.de dolo.Et iuramentũ nõ obligat intentõ,⸗

ſurantis.vt in ca. Ueniens.co.ti. Sed vbi dolꝰnon

excludit ↄſenſumvt quia nõ dat cãm cõtractui tunce
exigit᷑ abſolutio que dʒ pᷣſtari.nõ obſtãte aduũſarij cõ
tradictiõe ꝓpter eius turpitudinẽꝛ dolũ. Etidẽ vvbi
interuenit metus ꝙ reqrat abſolutio que debet ĩpen
di ſine difficultate in odiũ aduerſarij metũ inferétss.
in c. Uerũ.eo.ti. Et licet ibi gloſa intelligat de meru
qͥᷣ cadit in cõſtantẽ viꝝ.ꝙ.ſ.dʒ relaxarivel abſolui ab
eccłia nõ ab alio metu. Hoſtien tñ dicit etiã devano

metu hoc habere locũ ⁊ hoc in odiũ cogẽtiũ ne repoꝛ

tent cõmodũ ex dolo ſuo.quod magis placet Nico.
ſy.Et ſi queratvtxꝝ tale iuramentũ.ſ.ꝑ metũ factum
ſit obligatoꝛiũ⁊ tranſgreſſio eius ſit moꝛtale Mico.ſy
tractat hanc materiã diffuſe.in ca. Si vero.ea.t. ECt·
qᷓ;tũ ad pꝛimũ dicit ꝙ Jo.an.tenet ꝙ in foꝛo ↄſcie nõ
eſt obligatoꝛiũ ſi ille qͥ iurauit ꝑ metũ nõ ſakends ſe

Citulus Decimus

obligareſed tꝑs redimere
tencſec I foꝛo iudiciali ſibi hoc nõ crederet. Sʒ Jo.
cal. poſt beatũ tho.quẽ allegat.tenet ꝓꝙ ſit obligatoꝛi
um ſimpłxr in foꝛo conſcientie.Etidem glo. xv. q.vi.
Autoꝛitatẽ. Quantũ ad ſcòᷣm.aliqui tenẽt ꝙ tran⸗
greſſio huiꝰ iuramenti nõ habita relaxatoe ſit veniale
pꝛo eo ꝙ dicit᷑ in decretali· Uerum eo. tit. ꝙ hᷣo tali
tranſgreſſiõe non eſt umponẽda penitentia vt moꝛ⸗
tali. Sed Jo.cal.b. Tho.⁊ archi.tenẽt ꝙ ſit moꝛtale
qꝛ ꝑiuriũ ex genere ſuo eſt moꝛtale nec excuſat᷑ ñim/
plendo qð coactꝰiurauit. Et ad dictũ c. Ueꝝ Rñdet
Ic ba. cal. tipkt. Pꝛimo ꝓloqtur ca. poſt abſolu⸗
nonẽ a tali iuramẽto. Sʒ hoc nõ placet Johan. an. et
bene qꝛ poſt abſolutionẽ vel relaxatõem cũ in nullo
peccet nõ ſeruando.nõ eſt imponenda penitentia

Secũdo reſpondet ꝙ ꝓcedit in foꝛo iudiciali ſecus i

foꝛo penitẽtiali· Tertio ⁊ melu.quia textꝰ nõ dicit
contrauenientẽ non peccare moꝛtalłr.ſed non punien
dum tanq; pꝛo moꝛtali:ſcʒ voluntarie cõmiſſo. qꝛ me
tus licet nõ excuſet tamẽ alleuiat culpã icoautem
ſy. dicit e ſi nõ intendit ſe obligare.nõ obligetur.⁊ ꝑ
conſequẽs non peccet cõtraueniẽdo. Sʒ peccauit ſic
iurando.quod fuitveniale tantũ vel nullũ. Si inten

it ſe obligare. tunc cõtraueniendo ante relaxatõem

peccat moꝛtalr. ⁊ in hoc caſu intelligit᷑ dictũ b. Tho
mẽ. Sed nõ ita grauiter puniẽdusvt ꝓ volũtario ꝑ
iurio. vt in dicto.c. Uerũ. ¶Ubi autẽ ſumus in dubio
vtrũ habuit animũ obligadi vel nõ.dico ꝙtunc pꝛo
pꝛie loquit᷑ca. eꝝ.am in dubio pᷣſumendũ eſſet
q nõ habuit animũ obligandi. Sʒ qꝛ poſſer accide⸗
re contrariũ ne eccleſia daret materiã deierãdivoluit
Fn dubio ſeruaret tale iuram̃tũ quaſivoluenit ſe ob
igare.ſed poſt factũ reſpectu pene ẽ reſtringendũ in
minoꝛẽ partem vt nõ puniat᷑ tanq;ᷓ pꝛo moꝛtali.hec
Mico.ſyra. SGed pꝛimũ nonvidet᷑ veꝝ.ſ.ꝙ ſitveniale
ꝛurãdo qð non intedit.q; cũ iuret mẽdacioſe hoc ſꝑ
eſt moꝛtale cum aduertit ſecundũ beatũ Cho.

Berxtus caſus eſt quando

euadere malũ ſibi intenꝰ

taliter. Et quod dicit gratianꝰ.xxij.q.iiij. F. Uñ dak
ꝙ talis non pꝛobibet᷑ eruare iuramentũ. illud falſuʒ
eſt nec tenendum 'm Bonauentu. in iij. 2 Glo. in di
cto capitulo.

Beptimus caſus eſt quan

do nulla alia turpitudo eſt niſi quia eſt pᷣſtitũ con Fa-

legem. Et in hoc diſtingue. Aut eni lex reſiſtit in ſa⸗
uoꝛẽ reipublice pꝛincipalit᷑ ⁊ tũc nõ eſt neceſſaria ab/
ſolutio qꝛ iuramentũ illud nõ valuit.vt in c. Si dili⸗
genti.de fo. compe.aut pꝑꝛincipalr in fauoꝛẽ iurantis

licet ſecũdario in fauoꝛẽ publicũ.vt in młiere.⁊ ĩ mis

noꝛe ⁊ tũc ſumus pꝛopꝛie in caſu.c.Cũ cõtingat.⁊ c.
ij. de pac. li.vi.⁊ in Autẽ. Sacramẽta impubeꝝ.Et
puto ꝙ in hocabſolutio ſit denegãda Pꝛimo facitad
hoc regula generalis ꝙ iuramentũ eſt ſeruandũ qðᷣ
ſeruari poteſt ſine ꝑiculo anime. Itẽ nulla hic re⸗
perit᷑ turpitudo.lã exquo lex pꝛouidit fauoꝛe ꝑſone
⁊ talis perſona iurameto renũciat iuri ſuo.nulla tur
pitudo reꝑitur in contrabente.lã lex dei non habet
pꝛo turpi ꝙ ſeruet᷑ iuramentũ.nec ex parte contrahen
tis poteſt argui dolꝰ vel aliqua alia deceptio.nec ma
teria de ſe eſt turpis.⁊ ſic ſumus extra terminos.c.de
bitoꝛes.⁊.cei.e.t. Ibi enĩ reꝑitur turpitudo ex ꝑte re⸗
cipientis.⁊ materia etiã in ſe eſt turpis ſeu ꝓhibita.
⁊ ſi qua culpa inuenit᷑ ſatis punitur in retractõe actꝰ

iuramẽto nõò accedente Nec in hocvidet᷑ dictũ fede.

pꝛobabile ꝙ ſcʒ fiat abſolutio.qꝛ cõtractũ eſt cõtra le⸗
gem vel ſtatutũ. Nã ſi hoc eſſet verũ defacili euacua
ret᷑ diſpoſitio.c.Cũ cõtingat⁊ c.ij.de pac/li.vi.⁊ au⸗
ten. Sacramẽta.⁊ in ſimilibo petẽdo abſolunõem a
iuram̃to. ec eſtveriſiłe in aliquo iſtoꝝ iunũ qͥ emas
nauerũt ita ſolẽniter. ꝙ nulla fuiſſʒ facta mẽtio de ab
ſolutõe a iuramẽto ſicut fit in c. Uerũ.⁊ in ca.i.eo.ti.
Nec obſtat ſi dicat᷑ ꝙ turpitudo eſt ex parte recipien⸗
tis in eo ꝙ contra legem vel ſtatuto diſpoſitũ ↄtraxit.
Duponit enĩ in fauoꝛẽ perſone pꝛincipalr᷑.cui ſauoꝛi
pꝛopꝛie renunciat ⁊ ſic nullo turpitudo.Ex ſolo ergo
cõtractu contra legẽ edito in ſauoꝛẽ perſone non pᷣiu⸗

iuramentũ continet turpitudinẽ ex pte recipientis ee mit᷑ dolus. Pactũ ergo patri factũ a filia dũ nuptui

maxime occurrẽte turpitudine ex parte materie ſuꝑ
qua pꝛeſtat᷑ ſed ex parte iurantis nullũ imminer pec

catũ iuranti:⁊ tunc iuramentũ obligat.ſed poteſt e

ti abſolutio non obſtãte contradictòe aduerſarij. Et
ſſte eſt pꝛopꝛius caſus capi.i.⁊.ca.Debitoꝛes eo. tit.
Et per iſtũ caſum pᷣt decidi quid dicẽdũ ſit in filiofa
mil.renũciante Macedoniano⁊ iurãte non cõtraue
nire.Et bar.in dicta.l.p Si quis decidit.ꝙ iuramen⸗
tũ obligat ſed petat᷑ abſolutio.Sed Jo.an.poſt Jac.
de bel. plus ſentit.ſ.ꝙ iuramentũ nõ obliget quia cõ
tra bonos moꝛes. Item qꝛ iuramentũ repꝛobat᷑ non
ſolũ cũ continet in ſe peccatũ ſed etiã quando poteſt

eſſe occaſio peccati arg.c.Cum ab oĩ.de vira ⁊ bone

ſtate clericoꝝ.Etnota ſᷣm b. Tho.ij.ij.q.lxxxix. OQõð
votũ eſt magis obligatoꝛiũ qᷓ; iuramentũ ex ſui rone
⁊ rationẽ huiꝰhabes infra devoto.ibivide.Et qꝛ ma
ioꝛ eſt obligatiovoti q; iuramenti.Dinc eſt ꝙ ſi quis
voueat caſtitatem etiam ſimplt ſi poſtea iurat alicui
mulien ꝙ ducet eam in vxoꝛẽ debet potius votũ ſer⸗
uare qᷓ; iuramẽtũ/⁊ ad boc tenet᷑ alias peccaret moꝛ⸗

traderetur ꝙ dote contẽta nullum ad paterna bona
regreſſuʒ haberet.q;uis impꝛobet lex ciuił tñ ſi firma
tũ ſit iuramẽto hoc pactũ nõ vi nec dolo pᷣſtito debet
ſeruari.pꝛout in ca. Qnãuis de pac.li.vi. Similiter
dos⁊ donatio pꝛopter nuptias ⁊ ſi alienari nõ poſſit
etiã cõſentientevxoꝛe.vt dicit᷑.ff.de fundo do.l.lex iu

lia.nec valet talis alienatio.tamen ſi vxoꝛ iurat nõ cẽ

trauenire valet. vt de iureiurã/ ca.Cum ↄtingat. ⁊ ð
pac.c.Quãuis.li.vi:

Octauus caſus eſt quando

retẽtis terminis ſupꝛadictis eo ꝙ ſtatuto reſiſtẽte cõg

trahitur. ⁊ datur leſio in contractu. vel datur leſio vł
tra dimidiũ iuſti pꝛecij ſtatuto nõ reſiſtente. vt in c.
Cum dilecti.de emp.⁊ ven.Nunquid tũc poterit pe
ti abſolutio a iuramento.Etdico ꝙ aut leſio eſt mo⸗
dica⁊ tunc non poteſt peti.quis ꝓ modica leſione iu⸗
ta non curãt dare remedia ſpecialia. Ad boc.c. Ab
bas.extra de his que vi metuſue cauſa fiũt. Aut le⸗
ſio fuit enoꝛmis.⁊ tunc ſi iuramentũ ſuit ſimplicitet

—. — 2 — —

8

w

ſt
en
nos
415

☛e =

pꝛeſtitũ de nonveniendo cõtra. gaudictur allegando

enoꝛmem leſionẽ quia in tali enomi leſione pꝛeſumi⸗

tur dolus.l.qui teſtium.C.de pꝛoba. Non enim pꝛe
ſumitur iurans hũc caſum cogitaſſe.ar.eoꝛum q̃ no
tantur eo.ti.ca.Quintauallis.⁊ ca.veniens.eo.titu.
Item qꝛ iura cõmuniter excipiunt dolũ a ralibus iu
ramentis. Sed paria ſunt ꝙ dolus interueniat ex ꝓ

polito vel re ipſa.l.ſi quis.ff. de ver. obli. Et hec vidẽ

turvera non ſolũ ſi verba vel iuramenta ſunt indiffi
nita.ſed etiam ſi ſunt generalia vt ſi iurauit quod nõ
veniet contra vlla ratione vel cauſa. Si autem ſunt
verba magis ſpecifica et lata. vt quia aꝑte videãtur
excludere remedia qꝛ.ſ.iurat non venire contra ratio⸗
ne enoꝛmis leſionis.tunc ſiverba excludũt vnũ reme
diũ tantũ.poterit habere recurſum ad aliud. vt ſi iu⸗

rat non cõtrauenire ratione minoꝛis etatis poterit cõ

traueniretanqᷓ; maioꝛis. Sed ſi excludit omnia re⸗
mediavt quia iurat non cõtrauenirevlla ratione.nec
tanq; maioꝛ nec tanqᷓ; minoꝛ.tunc tenet glo. domini
Anto.inminoꝛi quoad enoꝛmẽ leſionẽ non valere cõ
tractũ ⁊ iuramentum ſed poterit petere abſolutõem a
iuramẽto quantũcunq; iuret non cõtrauenire ratiõe
enoꝛmiſſime leſionis.Et ſᷣm Bar.etiam ſi minoꝛ iu⸗
rarat ꝙ ſi plus valet quã vendit.dat et donat contra
henti ſecũ quia cũ fraus pꝛeſumat᷑ ex parte recipiẽtis

iura canonica non aſſiſtũt talibo iuramentis Item ſi

iuraret omnisa illa vendita eſſe ad verũ pᷣcium rei.qꝛ

cum conſtat de oppoſito talia poſſunt reuocari.quia

iuramentũſillud cenſet᷑ pʒeſtitũ ſub confidetia ꝙ illõ
ſit iuſtũ pꝛeciũ de quo eſt cõuentũ.vnde ↄſtito de cõ

trario non enit ꝑiurus ↄtraueniendo.xxij.q.ij.btũs.

In maioꝛi autẽ contractus manebit validus iura⸗
mento firmatus ſᷣm do. Anto. Sed Mico. ſy.putat
ꝙ etiam maioꝛ poterit cõtrauenire leſione data enoꝛ⸗
miſſima quantũcunq; illa verba iurata fuerint late
concepta.qꝛ notarij illa apponere ſolent ad maioꝛeʒ
validitatẽ contractus.tamẽ cõtrahentes putant illð
eſſeverum pꝛeciũ rei.nec in aliquo decipi: vnde poſ⸗
ſunt cõtrauenire ſeltem petẽdo abſolutõem,.⁊ hoc ni

ſi appareat ex aliquibo circũſtantijs vere voluiſſe cõ⸗

trahentẽ illud donare in quo leſus eſt. Cũ ergo no⸗
tarij ⁊ contrahẽtes ſoleant ad cautelam ponereverba
valde lata excludentia om̃ia remedia.non videt᷑ illos
E talia.verba generalis voluiſſe pati enoꝛmiſſim le
ſionẽ. ſed potius fuiſſe paſſos illa verba apponi ad
ſeruandũ notarioꝝ conſuetudinẽ. Et idem videt᷑ ſen
ſiſſe do. Anto.in ca.Quintauallis.vbi dicit᷑ de ſe fa
cto conſuluiſſe ꝙ q;tuncũq; verba late concipiãt in
ꝑſonas arbitroꝛũ. vtputa ꝙ poſſint de iure vniꝰ da⸗
re alteri in totũ vł in ꝑtem⁊c.ꝙ nihilominus enoꝛmi
ter leſus poterit cõtrauenire.licet nõ appareat de do
lo ex pꝛopoſito ſed ex re tantũ.quia talia verba effuſo
ſermone pꝛolata vident᷑ ſub quadã confidẽtia perſo⸗
ne ⁊ amicicie arbitroꝛũ vt capiant beniuolentiã eoꝛũ
ad non ledendũ.Etidem tenuit diſputando Pe. de
ancho. licet multi contra hoc ſentiant. Unde hoc nõ
eſt ſine dubio Nico.ſ. D

Monus caſus eſt quando

turpitudo reꝑitur ex parte recipiẽtis iuramẽtũ ita ꝙ

locus eſt petitionis abſolutõis.ſed iurãs anteq;ᷓ ab⸗

ſoluet incidit in ꝑiuriũ.nunqͥd poterit abiolutõeʒ pe
tere a iuramẽto ſicut ante petiſſet q; incidiſſet in per

luriũ.Et remittit pꝛo declaratiõe huius ad notata ꝓ

eum in ca.i.eo.ti.Ibi autẽ facit talem diſtinctiöem.

quia cũ hoc petit.aut iam eſt elapſus terminus ſolu

tionis.⁊ tunc nõ debetaudiri petens abſolutiõem a
iuramento cũ iã inciderit in ꝑiuriũ.quia fruſtura po

ſtulat legis auxiliũ qui cõmittit in legem.vt devſurꝭ⸗

ca.Quia fruſtra.Et H̊ ſenſit fede.in ↄſilio.cclxxxviij

⁊ hoc ne ꝑſeueret in ꝑiurio.ſed debet ſoluere vſuras

et poſtea repetere.vt in ca.Debitoꝛes.extra de iureiu

ran. Aut non eſt elapſus terminus ſed moꝛa cõmit⸗
tik ex ſola interpellatòe.⁊ ſic inſtante termino ſolutio
nis nõ poteſt peti relaxatio a iuramẽto ne in termino

incidat in ꝑiuriũ ſᷣm Jo.an.Solũ ergo pᷣt petere hu

iuſmodi relaxatõem anteq; ↄſtituat᷑ in moꝛa ſoluẽdi
Nico.ſy.dñs.Auto.illð quod dicit fede.ſupꝛa ſcilʒ

quod qᷣ incidit in ꝑiuriũ nõ debʒ audiri petẽs ab eo
relaxatõem.aſſerit ſibi nõ placere.quia iurãs erat ob
ligatus ad duo.iſ.ad ſoluendũ in termino.⁊ ad ſoluẽ
dum ſimptr.⁊ qꝛ nõ ſoluit in termino incidit in ꝑiu⸗

riũ.ſed quatinꝰ remanet obligatus poſt terminũ poõt
petere abſolutiõem.qð Nico.ſy.putat verũ ſi peten⸗
do abſolutiõem nõ perſeueraret in peccato tũc poſſit

petere abſolutiõem etiã poſt terminũ.licet inciderit ĩ

piuriũ.⁊ de quo penitẽtia ſibi imponẽdo eſt.als ſecꝰ
ſi ꝑſeueret in peccato cogendus eſt vr q;citius libere

tur a peccato UVtꝝ ãt ſitvocãda ꝑs aduſa cũ petit qͥs

ſibi relaxani iuramẽtũ factũ ad inſtanti ipᷣiꝰ. Mico.
ſy. dicit g vbicũq; iuramẽtũ ẽ obligatoꝛiũ ex ꝑte obx
gãtis ⁊ aliquã vtilitatẽ ↄtinet ex ꝑte recipiẽtis nunꝗꝙ;

dʒ relaxari niſivocata pte. Rõ hꝰↄcluſionis ẽ qꝛ exqͥ
ꝑ abſolutõis actũ pᷣiudiciũ irrogat᷑ ꝑti ĩ eo ꝙ ſibivti⸗

litas amittit᷑ dʒ ꝑs vocari.qꝛ nil fieri dʒ in piudiciuʒ

abſentis.c.i.extra de cã poſ.⁊ ſi aliter fiat abſolutio ñ
valet.⁊ hoc veꝝ.niſi notoꝛie ↄſtet iuramentũ ↄtinere
turpitudinẽ ex ꝑte recipientis.ita ꝙ ꝑti abſenti certũ
ſit nullã defenſionẽ cõpetere in hoc. MHã puto valere
abſolutõem etiã ꝑte non vocata.Nã ſi hoc caſu vale
ret ſentẽtia ſuꝑ pꝛĩcipali vbi agit᷑ de maioꝛi pᷣiudicio
foꝛtius valebit abſolutiovbi non agit᷑ de tãto ad hoc
ca.bone de elec. Si ergo queſtio iuramenni eſt coꝛaʒ
eo⁊ notoꝛie cõſtet de illius turpitudine ab illo iura⸗
mento abſoluere poterit parte non vocata. Sʒ ſi nõ
conſtat manitfeſte de turpitudine vt quia nõ conſtat
ꝙ iurauit ſoluere vſuras.puta quia cõtractꝰ erat ſub
foꝛma licita conceptus.⁊ ſic nõ potenit cõſtare de tur
pitudine ante finẽ termini.vel pꝛopter abſentiam ꝑ⸗
tis.vel quia terminus inſtabat tunc nõ fiet abſolutõ
parte nonvocata.vt in ca. Debitoꝛes.eo.tit. Johan.
an. Fede.⁊ car.dicũt in hmõi partemvocãdam cum
agatur de eius pꝛeiudicio. Dominꝰ Anthonius diẽ
ꝙ quando eſt tanta turpitudo ex parte recipientis iu
ramentũ ꝙ nulla ei acquirat᷑ actio.nec ↄctus iuram
to firmat᷑ non eſt neceſſe partẽ vocani.qꝛ nullũ inter⸗
eſſe poteſt pᷣtendere. Sed pꝛeſuppoſito ꝙ debeat ꝑs
vocari ſi tamen fiat abſolutio parte non vocata. te⸗
net abſolutio.ſicut dicitur de abſolunone ab excom⸗
municatione. 4

Citulus Hecimus

Decimus caſus eſt quando

quis iurat nõ repetere qð alter turpiter recepit. puta

ꝑ vſura vcl ꝑ metũ.⁊ iurat etiã ſuꝑ his nulla q̃rime⸗

niã deponere Pꝛo huiꝰ declaratoe remittit ad notata
E eũ in c.i.eo.ti.bi autẽ ſic dicit diſtinguẽdo.Quia

videlʒ aut adhuc nõ ſoluit qð iurauit. aut iam ſoluit

Et in pꝛĩo caſu ſubdiſtingue.qꝛ aut iurauit ſimplici

ter.i.ſolũ hoc.ſ.ſoluerevſuras.aut iurauit nõ ſolũ ſol

uere.ſed etiã nullã ſuꝑ hoc qrimoniã mouere nec eti

am iudici denũciare.Et in pꝛĩo caſu hʒ plura reme⸗
dia taliter iuras. Et pꝛimũ eſt facile.ſ. vt ſoluat et

ſic impleat iuramẽtũ ⁊ poſtea repetat.vt in c. Debito

res.e.t. Scðm remediũ eſt vt petat creditoꝛẽ repelli
ad relaxatõem iuramẽti.vt in iſto.c.i.eo.t.Et hoc ve
rũ niſi inſtaret terminꝰſolutõis ita ꝙ ex moꝛa incide/
ret in ꝑiuriũ.tũc eĩ non audiret᷑ ſed pꝛius ſoluat ⁊ po

ſtea repetat Tertiũ remediũ eſtvt petat debitoꝛ ab

ſolutõem ab epo. Sed dubiũ eſtvtꝝ iſtð remediũ ſit

ꝑ ſe ſubſidiũ.i.ꝙ etiã nõ ſeruato ſcðo remedio poſſit

abſolucre epᷣs aut ſit ſubſidiũ ſubſidiariũ.i.ꝙ pꝛius

cogant᷑ credtoꝛes ad relaxandũ⁊ in quo caſu nõ po

ſint ad hoc induci tũc epᷣs abloluat.Et Innoc.videt
velle hoc ſcõᷣm.ſ.ꝙ ſit ſubſidiũ ſubſidiariũ cui aſſen⸗

tit Jo.an. Sʒ an.tenet ↄtrariũ.iſ.ꝙ ſit ſubſidiũ ꝑ ſe ⁊

hoc magis placet Nico.ſy.Et rõ eſt ſᷣm eũ qꝛ ſi epᷣus

abſoluit a iuramẽto metu p̃ſtito nec eſt neceſſe recur-
rere ad iuramẽta recipiẽtis.vt in ca. Ad aures. extra

de his q vi metuſue cã fiũt.ergo multofoꝛtius in ca⸗
ſu noſtro.ſ.a iuramẽto facto ꝓ ſolutõe vſurarum.

Quartũ remediũ eſtvt debitoꝛ ↄuentꝰ rõe iuramenti

excipiat ꝙ non dʒ cogi ad obᷣuantiã iuramẽti cũ ipᷣe

creditoꝛ teneat᷑ ppter turpitudinẽ ſuã illð relaxare et

ſic illud relaxani petit. hoc tñ facere dʒ ante terminuʒ
elapſum ꝓmiſſionis ſue. Quitũ remediũ eſt vt iu

dex ex officio ſuo ↄpellat creditoꝛẽ deſiſtere ab exactõ
ne vſurarũ. In ſcðo aũt caſu cũ.ſ.iurat ſoluere et

nullã queſtionẽ ſuꝑ hoc mouere.dico ꝙ habet iſte p⸗
mũ remediũ dictũ.ſ.vt ſoluat⁊ poſtea repetat.nã nõ
iurat nõ repetere.Et hoc iurametũ ſtnicte eſt intelligẽ
dũ.vt in c. Ad audientiã qð metuſue cã fut.Scðʒ
remediũ vt denũciet eccleſie.nã nullũ iuram̃tũ pᷣt ob
ligare quin poſſit qͥs denũciare crimĩoſum eccleſie.
vt in c.QAuẽadmodũ.e.t.debet tñ denũciãs funda⸗
re ſe ſuꝑ ſalute ꝓximi⁊ nõ ſuꝑ intereſſe ſuo pꝛĩcipalit᷑
qꝛ tũc obſtaret illi iuramentũ.Sʒ d.anto. dicit ꝙ pᷣt
venire iſte denücians aut ꝑ viã denũciatõis euãgeli⸗
ce⁊ tũc hʒ ſeruare pꝛius monitionẽ ipᷣius. ij.q.i. Si

peccauerit.Aut ꝑviã cuiuſdã intimatõnis vt iudex

auiſatus inſtet ) coꝛrectõem pctĩ.⁊ in hoc non credit
monitionẽ neceſſariã.ar.ad pᷣdicta c.ij.deſpon.⁊ tũc
etiã videt᷑ ꝙ poſſit intẽdere pꝛĩcipałr inteſſe ſuũ Ter
tium remediũ eſt de iurameto.ſ.ꝙ faciat ſe abſoluere
abſq; hoc ꝙ faciat citare creditoꝛẽ ſuũ.qð placet Jo.
an. Sed hoc nõvidet᷑ Nico.ſy.qꝛvidet᷑ hoc ĩplucite q̃
relã ↄtinere quã iurauit nõ facere. Quartũ reme⸗
diũ eſtvt iudex ex officio ſuo ↄpellat creditoꝛẽ iuram̃
tũ relaxarevel ab exactõe deſiſtere. Quãatũ ad ſcdᷣʒ
pꝛincipale.i.ſi iã ſoluit.pᷣt repetere. Sʒ ſi iurauit nõ
repetere ac etizã nullã qrela ponere niſi denũciare, ſu

remanet ſibivia denũciandi q ꝑ iuramẽtũ excludi ñ
pt. Itẽalia via eſtvt ludex officio ſuo cõpellat ad reſti

tuendũ etiã ſi nulla ponat᷑ ſibi qrela de hoc dũmõ ei
cõſtet. Nota enã ſᷣm Nico.ſy.ſuꝑ c.ꝑuenit.ꝙ ſi platꝰ

metu iurat ſuꝑ rebꝰalienatis nõ repeiẽdis diſtingug
dũ eſt qꝛ ſi ſuꝑ rebo ꝓpꝛijs ⁊vbi eſt damnũ erꝰpᷣcieñn

debet ↄtrauenire nii pꝛius habita relaxatõevel abſo
lutõe. qñ videlʒ eſt notabilłr dãnificatus ⁊ vbi agit᷑ ꝙ

quis abſoluat᷑ a iuramæto opoꝛtet ꝙ adeat᷑ iudex ec/

cleſiaſticus ꝑ hoc qð notat Inno.in c.Debitoꝛes.eo.

ti· Si aũt nait turpiter recipiẽs cogat᷑ relaxare iura
mentũ.poterit

iuramẽti tũc debet adiri iudex ecchiaſticus. Si autẽ
lurauit ſuꝑ rebo ecche.tũc ſi ecclia ẽdãniſicata etiã ſi
metus nõ interueniſſet nõ videt᷑ obligatoꝛiũ Innocẽ.
tamẽ dicit ꝙ ſi hoc egit violentia⁊ dolo in damnum
eccłie abſoluit᷑ pꝛiꝰ vt repetere poſſit. vt in c. Si vᷣo.e.

ti.Si nõo ꝑ violetiã vel dolũ.tũc ſuꝑioꝛ faciet abſolui

pᷣlatũ qͥ iurauit.vel dabit curatorẽ bonis ecclievt re⸗
petat res ecclieꝛ ille nõ veniat ↄtra iuramẽtũ. Sʒ ni
co.ſy. di.ſimplr ꝙ nõ eſt obligatoꝛiũvñ ⁊ ꝑ ipᷣm p̃la⸗
tũ qͥ ſic iurauit abſqʒ eo ꝙ petat abſolutõem pt repe⸗
tere ſiue ꝑ ſe ſiue ꝑ aliũ.qꝛ iuramentũ nõ pᷣt eẽ vincu⸗
lũ iniqͥtatis ⁊c. Itẽ ſuꝑ c.Ex reſcripto.e.t.dicit Nico.
ſy. ꝙ monachp vtilitate monaſterij ſe obligare vtilit
pᷣt etiã cũ iuramẽto.Etcũ hoc facit cũ ↄſenſu abbatꝭ

ꝓvtilitate monaſterij etiã ciuilr pᷣt obligari. qꝛ eoꝛuʒ

ↄſenſus vt volũtas depẽdet exvolũtate abbatis. vt ĩ
c. Si religioſus de elec. li. vi. Sine ↄſenſu ãt abbatꝭ

nec ciuilit᷑ nec naturałr abligarer pfniſſor ius reſi

ſtit huic obligatõi. vt in c.l Iõ dicatis.xij.q.i. Iteʒ in
obligatiõe monachi ſine ↄſenſu abbatis non pᷣ̃t acce

dere fideiuſſoꝛ.l.i.⁊.ij.ff.de fideiuſſo. Itẽ nõ impꝛo⸗

bat᷑ ꝙ clerici etiã religioſi iuret ſuꝑ ↄtractu obpſᷣuãdo

Itẽ nota ꝙ iurans laicus etiã tanq; fideiuſſoꝛ ſuꝑ cõ

tractu pᷣt coꝛã iudice eccliaſtico cõueniri.vt in c,/fi:de

fo.ↄpe.li.vi.hec oĩa qico.ſy.

BDe comutatione iura F.1

menti. In c. puenit. ſummati ðꝛ nõ deierat qͥ tura

menti ↄplementũ in meliꝰcõmuiat. Circa cuiꝰ decla
rationẽ Nico.ſy.ibi ſic diſtinguit. Aut iuramẽti im⸗
plementũ ↄcernit honoꝛẽ dei:aut vtilitatẽ pꝛiuatam
Et in pꝛio caſu.ſi illð in quod vult ↄmutare eſt dubi
umvtꝝ ſit maiꝰbonũ reqͥnt᷑ſuꝑ hoc autoꝛitas ſuꝑio⸗
ris ſᷣm Anto.in ↄmutatõe. Itẽ etiã ſi illᷣ̊ ẽ maiꝰbo⸗
nũ mãifeſte euidẽter ſʒ obᷣuato eiꝰqð iurauit ñ ĩpe
ditvel ꝑturbat maiꝰbonũ.puta qꝛ iurauit ire ad ſan

ctũ Anto.⁊ nũc intẽdit ire ad ſepulchꝝ. pᷣt eĩ ĩplere

pꝛimũ.⁊ poſtes ad ſepulchꝝ ire.vñ in tali ↄmutatõe

ſivellet pꝛimũ in ſcðᷣʒ ↄmutare reqͥri᷑ autoꝛitas ſuꝑi

oꝛis ſaltem epᷣi. Nã ſicut ep̃s pᷣt votũ ↄmutareita.et
iuramẽtũ.vt notat Inno.in c.Debitoꝛes.eo.t.Si ãt
nõ pᷣt ſeruari iuramentũ ſine ꝑturbatõe vel deſertiõe
maioꝛis boni.tunc pꝛopꝛia autoꝛitate ↄmutare po⸗
teſt m Anto.putsa ſi iurauit ire ad ſepulchꝛumvł cõ
trahere matrimoniũ cum aliqua.ppꝛia autoꝛitate pᷣt
Zuenire intrado religionẽ qꝛ unpẽdit ꝓ tali obſequio

hãc cõpulſionẽ facere etiã iudex ſecka⸗
rs.vt notat fede.ↄſilio.cclxiij.⁊ hoc qñ nõ dubitat
de turpitudiue recipiẽtis.Sʒ ſi dubitaret᷑ de iuribꝰ

4
4
die

he⸗
fon

=D
— =—

—

= = π ☛ – —e ☛ ee

— —
Sb. = =☛⸗
— — —

dlum
ſſhen
deog
Epte
lenit
blig
ltugt
fism
dede
rch
Rep
lnut
miſi
glih
non
nep
(

abe
faun
lumt
,O.
lule⸗/

lauei
ciiſ
moi.
mnun
bohl
Re
l

1

ſde

Aons
Pal
i
Untan
deb
ſgr⸗
Pbo
ſo⸗
d

ſyen

perpetuã dño ſemitutẽ.ar. devoto.c. Scripture. In
ſcðᷣo ãt caſu cũ.ſ.iuramẽtũ oↄcemit vtilitatẽ pꝛiuatã.
dico ꝙ ſine ſenſu illiꝰcui pᷣſtitũ fuit etiã in meliꝰ cõ⸗
mutan nõ pᷣt/ lec ꝓdeſt in hoc ſuꝑioꝛis autoꝛitas ex
hoc qð notat᷑ eot.ciquãto,.⁊ ꝑ Inno.in c.cũ inter.ð

renũ, Pꝛo quo facit quia debitoꝛ nõ pᷣt vnã rẽ etiaam
melioꝛem ꝓ alia ſoluere inuito creditoꝛe.vt Inſti.qui

7

Deirri

bꝰmo.tol, obli.in pꝛincipio.
9 7 ℳ

.—

—

toꝝ·o.ſm b. Tho.jij.ij. qxxxix.Cũ ad vnuquẽq;

tineat irritare iurameta q a ſubditis ſacta ſunt in
his q̃ ſubdunt᷑ eius ptãti ſi vult.iõ mrꝛ prpᷣt irritare
filioꝝ iuram̃ta.⁊viri iuram̃tavxox.vt dici Nũe.xxx
hec tho.qð videt᷑ intelligeqũ ſᷣm guil.in his q nõ pnt
ſieri ſine ſcãdaloꝛ pᷣiudicioviroꝝ. Idẽ de filijs ⁊ uis
videt᷑. Ad id qð di.Anto.ſacit að: ðꝛ ſummatĩuin ca.
Uenlẽtes. de iureiur,.videlʒ ꝙ nõ valet iuramẽtum
ſtitũ in pᷣiudiciũ iuris ſuꝑioꝛis.Et ſuꝑ dicto c. q̃rit
rlyco.ſy. SDi cleric? exiſtẽs in ſtudio alicꝰciuitatis iu
rauit nõ exire diſtrictũ illiꝰ ciuitatis anteq; ſuo credi⸗
toꝛi eſſet ſatiſfactuʒ. ſi ante ſolutionẽ reuocat᷑ex iuſta
cã ꝑ epᷣm nundq d iuramẽto nõ obſtãteteneat᷑ mãda⸗
to ſuꝑioꝛis parere.Et videt᷑ ꝙ ſic ꝑ illð c. Ueniẽtes.
qꝛ nõ potuit ſe obligare in pᷣiudiciũ iuris ⁊ autoꝛitatꝭ
ſuꝑioꝛis.Et poſt młta q allegat Jo.an.de re. iur. In
malis.ↄcludit ꝙ nõ tenet᷑ ibi manere ſʒ parere mãda

to ſuꝑioꝛs.Et hoc niſi cũ licẽtia epᷣi fuiſſet in ſtudio.

⁊ neceſſitate ſtudij Irxiſſettalẽ obligatõem.videtur
enĩ tũc ſe obligaſſe cũ licẽtia epᷣi qͥ dedit licẽtiã ſtãdiĩ
ſtudio.qꝛ vno ↄceſſo vident᷑ oĩa ↄceſſa ſine qͥbo illð
expediri nõ pᷣt.vt in c. Pꝛudentiã de off. dele. Et idẽ
ↄcludit ꝑ oia de pr̃e reuocãte filiũ qͥ eodẽ mõ iuraue
rat. Itẽ in dicto c.Peruenit.ponit᷑iſta alia concluſio
ſummaria,. Non aſtringit᷑ qͥ iuramẽto ad impleẽdũ
qð iurauit ſi ab alia ꝑte nõ implet᷑. Circa hmõi de⸗
claratõem ico.ſy. ſic diſtinguit.qñ due obligatões

reſpectuant᷑ adinuicẽ vt quia ego ꝓmiñ tibi certũ qͥꝗ

ꝓ eo ꝙtu pꝛomiſiſti mihi qld alið.ſi tu nõ adimples
ex ꝑte tua.nec ego teneoꝛ implere.⁊ ſicloqᷣ? iſtð c. per
uenit.⁊ regula pruſtra.dere.iur.li.vi. Idẽ qñ ſolꝰme
obligaui ſʒ obligatio mea fuit conditõnata ꝑ te reſpe
ctu alicꝰĩplẽdi ꝑ te.puta ꝓmiſiire ꝓ te romꝗ ſi dede⸗
ris mihi.x.ſi nõ das.nõ teneoꝛ.pmiſi nõ expellere te
de domo mea tibi ↄceſſa in emphiteoſim certe tacite
intelligit᷑ ſi mihi canonẽ ſolues.vñ ſi nõ ſoluis.poſſũ

te expellere.Si vero obligatões non reſpectuant᷑ ad

inuicẽ nec reftectũtur ad idẽ factũ ſed diũſuʒ puta ꝓ
miſi tibi dare certũ liberuʒ ⁊ iuraui.tu poſtea iuraſti
aliqͥd ꝓ me facere l ʒego nõ impleã ꝓmiſſionẽ. tu tñ
non vitabis periuriũ differẽdo qꝛ tu nõ pꝛomiſiſti rõ
ne pꝛomiſſiõis mee ſed ſimplr.⁊ in hoc caſu loquit᷑
ca.Quod deo.xxxiij.q.v.

De iuramento facto .J.

ab aliq̊ alicuivtꝝ obliget eũ ad ſucceſſoꝛes eiꝰ cui iu

rauit.⁊ vtꝝ ſucceſſoꝛes iurãtis obligent᷑ ex illo ei cui
iuratũ eſt. Rñdet ad vtxq; Nlico.ſy.ſuꝑ c.veritatꝭ.e.
ti· Quãtũ ad pꝛimũ ꝑ diſtinctõʒ.qꝛ aut qͥs iurat ali
cui⁊ ſucceſſoꝛibo eiꝰ⁊ certũ eſt qð tenet᷑ nec ãpliꝰ tene

rept qͥs ſe alicui obli

.
.
—
1 „*
„
– . . . .

tur iurare ſu cceſſoꝛibo eiꝰ licʒ teneat ſe cogſcereliber⸗
tũ ſeu vaſallũ ſeu ſubditũ. Et de hac recognitõe loqᷣt᷑

72

c. Longinqᷣtate.xij.q.ij.qð fit ne lõginqᷣtate tꝑis ꝑe
at mẽoꝛia oꝛigis. Aut nullã mentõʒ facit in iuramẽ⸗
to de ſucceſſoꝛibo.⁊ tũc iteꝝ ſubdiuiditur qꝛ aut iurat
ſimplxr ꝑſonałr.⁊ tũc cuilibet ſucceſſoꝛi iurare teuet.
ad hoc facit.leumꝑialẽ, de ꝓhi.feu.ali. Sʒz hoc facere
videt᷑.c.iſtud veritatis.Aut fuitſimplłr appoſitũ ali

qð verbũ ꝑſonale.puta ꝓmitto tibixẽ. ⁊tunc ꝓcedat

opinio pᷣmiſſa. Si tñ is cui iuratũ eſt remouereła di

gnitate nõ teneret ei iurãs ad obſeruantiã iuramẽti
amplius.qꝛ intelligit᷑ iuramentũ ꝑſone p̃ſtitũ ratiõe
dignitatis.⁊ de hoc eſt infra.in ca.Uenerabilem. de
elec. Aut fuit ſimplr p̃ſtitũ rõe dignitatis ⁊ tũc trãſit
ad ſucceſſoꝛes q;fũcunq; nõ fuerit facta mẽtio ð ſuc
ceſſoꝛibo vt ſi dixi ꝓmitto obedire epo floꝛẽtino ł Ro.
pon.qꝛ dignitas nõ varia?᷑ ex varietate ꝑſonax.vt in
ca. Liberti.xij.q:ij. Quãtũ ad ſcdᷣm dicit hoſt. ⁊ cõit
doc. iuramentũ nõ traſit in heredẽ vel ſucceſſoꝛẽ iu
rantis etiꝗ ſi qs iuraſſet ꝓ ſeꝛ ſucceſſoꝛibo ſuis ſeu he
redibo qꝛ lʒ d poſſit obligareheredẽ tpalr. ĩmo etiaz
nõ faciẽdo mẽtiões de heredib pactũ regularit᷑ trãſit
in eos. Spũalrtñ nõ pᷣtqꝛ lʒ ſit honeſtũ vt in ſpũali⸗
bus obligatõibo ſilius ſequatvoluntatẽ prñis non tñ
neceſſariũ. vt in cei/de deipon. impubeꝝ. Uñ ſiliꝰ vł

α

heres nunq; eſt ꝑiurꝰex iuramẽto defuncti ſed tm̃ uꝝ

rans ſi nõ ſeruot cũ debeat.⁊ ſiquidẽ fuitiuratũ ſim⸗
ply nõ habito reſpectu ad dignitatẽ eiꝰ cui iurat᷑ nec
ad dignitatẽ ſeu aliã qlitatẽ iurqtis ſꝑ obligat iurãtẽ

ſi hoc pñt ĩpoꝛtareverba iuramẽti.ar.xxxij.q.viij.ca.

vnico.Sʒ ſi iurat᷑ habito reſpectu ad dignitatẽ eius
cui iurat᷑ puta iuro tibi vt epo cũ ſis pꝛiustꝰ nõ tene⸗
oꝛ. Silr iurãdo reſpectu qᷓlitatis alicꝰ ipᷣius iurãtis.
puta iurat q ſeruare ſtatuta ecclie. tanq;ᷓ clericꝰ vel
canonicꝰ. cũ ñ eſt ampliꝰclenicꝰvel canonicꝰ nõ tenet

„.

iuramẽto obligatꝰat.dicti.c. UenerabilẽcRõ aut q⸗
ligareꝛ ſucceſſoꝛibo ſuis nõ ãt pᷣt
obligare ſe ⁊ ſucceſſoꝛes ſuos eſt iſta. qꝛ in pꝛia agit᷑
de obligatoe ꝓpꝛia quã qͥs facere pᷣt put vult. In ſe⸗
cunda agit᷑ de o bligatõe aliena qᷓ; nõ facere pᷣti ſpũa
libo aliqͥs ꝓ alio.qꝛ anĩa ſine ppꝛio ↄſenſu ligari ñ pᷣt
vt· xxxij,⸗q.viij.c.vnico. Et hanc concluſionẽ firmat.
Jo.an.in fi.de ſepuuil·

De iuramento vni⸗ F. II
uerſitatis ſeu ſocietatis cũ.ſ.iurãt ſe aliqͥd facturos ł
nõ facturos.nũqͥd poſſint ſibi dimitrere. Ad qð rñ⸗
det guil. ꝙ boc pᷣt eẽ qᷓtuoꝛ modis Pꝛiĩo qᷣqẽ ſi ſit ð
his ꝗ ꝑtinẽt ad cultũ ði ſeu ad religiõʒ vł piertatẽ ⁊ t

nõ pn remutere. vt ſi duo iurẽt ꝙ ibũtvltra mare mi
litare. p deo.ſ.bellãdo infideles. vł intrabũt religio

nẽ. vel dicẽt duovel tria pſaltia adinuicẽ.aut ſi ͥ ar⸗
tifices iurent ꝙ de lucro dabũt certã poꝛtionẽ fabꝛice
alicꝰecclievel in alios pios vſus. UVbi tñ aliq iurat ꝙ
ibũtvltra mare ſimł pnt quidẽ ſibi remittere inuicem

nevadãt ſil.ſed nõ pñt ſibi remittere ꝙnõ vadant. qꝛ

quaſi duo iuramẽta ſunt.iſi⁊ ꝙvadãat.⁊ ꝙ ſił vadant
Scðo ſi iuramẽtũ ſit de tẽpalibo ⁊ ſit tale ꝙ abſq;
iuramẽto tenẽt facere qð iurat.⁊ tũc etiã nõ poſſunt
ſibi remittere qꝛ pꝛopt ſalutẽ aĩox videt᷑ eſſe iuratum

Citulus Hecimus

vt ſi camifices iurẽt nõ vendãt cames infectas ꝓ
ſanis.aut ꝙ nõ ſophiſticabũt merces ſuas.⁊ bmõi.
Aad hoc eni tenent᷑ etiã ſine luramẽto. vñ nõ pñt ſi⸗
biinuicẽ remittere iuramẽtũ. Tertio pᷣt ↄuigere ꝓ
iuramẽtñ ſit ſuꝑ retꝑali ad qð tñ abſq;iurameto noᷣ
tenebant᷑ facere qðᷣ iurãt.Et tũc ſi obſeruatia iurameè
ti ſpectattm̃ ad cõmodũ vel incõmodũ iuratiũ pñt ſi
bi remittere. vt ſi vnꝰiurat alteri ꝙ faciet ſibi libꝝ ali⸗
quẽvel donũ dabit. ⁊ alter iuret ꝙ dabit ei mercedẽ.
Silłtr qñ duo ſocij iurãt adinuicẽ ꝙ cõicabũt ſibi lu
cra oĩa. Sʒ ſi ſpectat ad ↄmodũ alioꝝ qð iuratũ eſt
nõ pñt ſibiinuicẽ remittere.vt ſi artifices iurent ꝗ in
mercibo.xx.ſolidoꝝ nõ accipiẽt de lucrovltra vnũ ſo⸗
lidũ vel qð nõ vendẽet de matenia ſic pata vel ꝓꝙñ tra
hent petias pãnivltra tm̃ꝛ bmoi. Quanto pᷣt tin
gere ſi iurat᷑ e alijs ẽ danoſum.nã tale iurametũ ñ e
obligatoꝛiũ vt ſi iurẽt ſutoꝛes ꝙ certo tꝑe non laboꝛa
bũt ⁊ hocvt ꝓpter raritatẽ ranius vendãt. vl ca rnifi⸗
ces ꝙ nõ pᷣꝑabũt cames niſiad cenũ nũex. vel ali

opifices ꝙ nõ oꝑabunt᷑ ꝓ minoꝛi pᷣcio qᷓ; tãto ⁊ hmõi

Hec iuramẽta q;uis nõ ſint obligatoꝛia mñ nõ expe⸗
dit vt ꝙ ppꝛia autoꝛitate Zuenia kvel ſibi remittat ſʒ
ꝙ autoꝛitate epi reuocẽt᷑.vel poti denũcient᷑ ea nõ te
nuiſſe. vel dic ꝙ ſufficit autoꝛitas ꝓpꝛia qñ fuit iura⸗
tũ de eo qð eſt maifeſte pctm̃vel maioꝛis boni ĩpedi
tiuũ.hec Guil. Itẽ nota qũ multitudo iurauit alidd

facerevel nõ facere. cũ qntvtꝝ aliqͥbo ↄueniẽtibo poſ

ſint alij licite Zuenire. Rñder guil.ꝙ ſi abſolute ⁊ in
oẽʒ euẽtũ iuratũ eſt qlibʒ tenet᷑ ſuare cũ.ſiñ ſit ð ſe il

licitũ.qð iuratũ ẽ.ſivᷣo ſub ↄditõevłob determinatã

cãm. puta ſi alij uarẽt⁊ hmõi nõ tenẽt᷑ niſi extãte cõ
ditõe.ar.xxxij.q.viij. Mõ ſolũ extra de ↄdi.appo/ca.

veꝝ. Uñ ſi oẽs alij vel plures nõ ſeruant in hoc caſu

abſolutivident᷑ alij. Sivero pauci ſunt qͥ nõ ſeruant
recurrẽdũ ẽ ad intetõʒ iurãtiũ videlʒ ſi intẽdebãt ꝙ qᷓ
cũq; nõ ſᷣuãte ipi nõ tenerẽtꝛ tũc nõ tenent᷑. Aut ſo⸗
lũ ſi młti eẽnt qͥ nõ ſeruarẽt.⁊ tũc tenent᷑. Qõ ſi de in⸗
tentõe neſcit᷑ tutius eſt ſeruare.hec Buil.

De iuramento quod S. V.

quis facit de parẽdo mãdatis alicꝰ quõ ſit intelligen

dũ.Circa hoc l lico.ſycolligit talẽ diſtinctõʒ ex verb

Inno. Aut eĩ iuramentũ fuit Benertr pᷣſtitũ de pa⸗
fẽdo mãdato alicꝰ. Aut ſpecifi
tur ex pꝰfacto dubitatio ſuꝑ ĩ
In pꝛoo caſu ðt ꝙnõ extẽdit᷑ iuramtũ niſi ad ea de qᷣ

☛

bꝰcogitatũ fuit vel debet merito cogitari.vt in c. Quĩi

tauallis e.t. Refert etiã alios dicere ⁊ nõ male ſᷣm eũ
nõ ſufficeret ſi iurãs dicat ego non cogitaui ꝙtu hoe
mihi pᷣciꝑes dũmõ pena ñ excedat culpã imo oi
pt pᷣciꝑe qtenꝰculpa patit᷑ niſi ſit aiꝰ.vt in c. Quĩta
uallis.vel ꝙ nõ ſit ↄ⁊ pꝛꝰ iuramẽtũ illð qð ĩponitur.
Dicit᷑ ĩ ſummarie ĩ c. Ceniẽs.e.ti.ꝙ ſi alicꝰ mãdato
iuraui parere.aliqͥd mihi pcipit ↄ iuramẽtũ ꝑ mep⸗
us licite factũ illð ſeruare ũ teneoꝛvel etiã niſi eẽt ts
le qͥd iliꝰ qdð mãdat᷑ qdð ſᷣm cõem eſtimatiõʒ nũq; iu
raſſet ſi credidiſſ ſi ibi illð mãdari.ar.in.c.petitõ.e.ti.
In ſcðo caſu pꝛiĩcipali dicit ꝙ in cõſilio aĩe ſue ſeu ĩ fo
fo pnĩali ᷣm intentõʒ iuratis eſt interpᷣtãdũ.Sʒ ĩ iu
dicio ſeu foꝛo ↄtẽtioſo recipit interpᷣtatõʒ ſᷣm ius:vt ĩ

ciſice 2 determiate. ſz oꝛi⸗
o ſuꝑ ĩtellectu⁊ꝛ interpᷣtatõe eiꝰ

ec. leniẽtes.e.t. Qualr ãt ius ĩterpᷣtabit᷑ vide.xxij.q.
v.hũane. Et.c.ex lris de ſpõ.⁊ c.tua. Et ꝑ hoc deter
minat᷑ qſtio qua qrit᷑.Lũ clericꝰſtare mãdato epᷣi iu
ratꝛ epᷣs pᷣcipit ei vt reſignet bñficioꝛ ñ appellet certe

exquo nõ erat veriſile hoc intẽdere poterit nõ obſtate

pᷣcepto appellare nec opꝰẽ petere abſolutõʒ ſeu relaxa
tionẽ iuramẽti cũ iuramẽtũ nõ extendat᷑ vltra ↄſen⸗
ſum iurãtis. Firmat Jo.an.in.c.vnico.de ↄmo. vbi
dicit ꝙ generał renũciatio caſuũ foꝛtuitoꝝ nõ valida
tur iuram̃to ex defectu ↄſenſus Itẽ ꝑ hoc decidit᷑ alia
qſtio cũ videlʒ qð iura eſt obieruãdo ñ obuiet pꝛio
ri iuramẽto ſed ałs ſolẽniter ꝓmiſſio. Quãuis eĩ In⸗

no. dicat ꝙ ſeruãdũ ſit iuramentũ ⁊ depꝛomiſo dʒ ali

ter ſatiſfacere. Hoſt. dicit ↄꝛiũ allegãs płes rões: ar.
xxij.q.v. Juram̃ti. Anto.dicit ꝙ ſipꝛĩa ꝓmiſſio ẽ pᷣ
ciſa vt qꝛ eſt obligatio dãdi ñ artaret᷑ ad pceptũ in ꝰ⸗
riũ ꝙ qͥs iurat ᷣuare niſi ꝑs de alio ↄtetaret?᷑ cui facta

— — — „

eſt ꝓmiſſio. Sʒ ſi nõ eẽt pᷣciſa obligatõ nec in obliga
qͥ tionibo facti in bo ꝑs pᷣciſe nõ obligat ad factũ ſʒ ad

inteſſe.tũc qꝛ pᷣt iplere pꝛimũ⁊ ſcdᷣm dʒ iuramẽtũ ſer

uare.vt ſi vni ꝓmitto tradere aliqu rẽ.poſtea eadem
rẽ alteri ꝓmitto⁊ iuro.teneoꝛ ſᷣuare iuramẽtũ qꝛ poſ⸗

ſum pᷣuare iuramentũ tradẽdo rẽ: ꝓmiſſum ſatiſfaci
endo ſcðo de intereẽꝛ hãc dicit putare fuiſſe de mẽte.
Inno.in ſupꝛadicta ſnĩa ei Sʒ nico.ſy.tenet ↄꝛium
videlʒ ꝙ ſi ꝑ iuramẽtũ ſeqns in q̊ aliqͥd pꝛomiſit nõ
pt qͥs infringere pꝛomiſſionẽ pꝛius ſimplir facta lici⸗
tãvt obſeruet iuramẽtũ.⁊ ſic ↄcludit ꝓobligat᷑ quis
ad factũ illð ĩplendũ qð licite ꝓmiſit ſiue ſit ꝓmiſſio
ſimplex ſiue iuramẽto firmata de iure ðᷣino ⁊ canõico

de pac. c.i. T.xxij.q.v. Juramẽti. ec ſufficit ſatiſfa⸗

cere q̃ ad intereſſe.ſ.alið dando etiã ſi iurauit poſtea
aliqͥd qð habet ĩpedire ſimplicẽ pmiſſionẽ. qꝛ nõ te⸗
net᷑ illð ſeruare Inno.etiã videt᷑ ſibi eſſe ↄꝛius in c.ſi⸗
cut de ſpon. vbi dicit ꝙ ſi às ſimptr ꝓmiſit ↄtrabere
cũ aliq⁊ poſtea idẽ pꝛomittit alteri młien⁊ iurat ſecũ
dũ nõ pꝛimũ qctũ ꝙtenet᷑ potiꝰpꝛiĩe q̃ſi nõ valeat iu
ramẽetũ ↄ ꝓmiſſione alteri factẽ Cũ dñs facit iurare
ſuos ſupditos ꝙ dicẽt ei ſi quẽ ſciuerint vel audierĩt
ſurripuiſſe aliqͥd de rebo ſuis. Dicit guil. Circa boc
credo diſtinguẽdũ.ꝙſi tał dñs cõiter hẽt᷑ truculẽtet
ferꝰnõ tenẽt᷑ pᷣuare qꝛillicitũ fuit qð iuratũ ẽ. Si aũt
credit᷑a hẽt᷑ mãſuetꝰ⁊ nõ niſi rabilr ꝓceſſurꝰrũc ſub
diſtiguẽdũ.qꝛ aut ſunt tales ꝙ ꝑtineãt ad cuſtodiaʒ
eiꝰqͥ ſic iurauit ſᷣuare dʒ puta ſi qs videnit furẽ aſpoꝛ⸗
tãtẽ res q eꝰcuſtodie ↄmẽdate ſunt.pt ꝓſeqᷣ res fur⸗
tiuas als tenet᷑ reſtituere. Si autñ tenet᷑ ad cuſtodi
am illaꝝ reꝝ tũc ſi ñ pᷣt ꝓbare ñ dʒ reuelare niſi tlibo
pſonis qᷓ pnt ꝓdeſſeꝛ ñ obeẽ.⁊ ſi alio mõ iurauit non
fuit licitũ iuramẽtũ nec ꝑ conſequẽs obligatouũ.

De iurando ſeruare .F§. V.
ſtatuta alicꝰeccłievł ciuitatꝭ. Circa qð ſic diſtinguit.
Jo.an. Aut qͥs iurat ſᷣuare ſtatuta edita. ⁊ tũc ex vi
ſuramẽti nõ tenefad ſtatuta q̃ pꝰmodũ ſiũt.vt inca.
Clericꝰe.t. Aut iurat ſuare edita⁊ edẽda.⁊ tũc tenet
ad futua.⁊ niſi ibi eẽnt aliq ulicita qꝛ ad illa ñ tene
tur. vt in capitulo pꝛimo eo.tit.lib.vi. Si enim ſcie⸗
bat aut credebat aliqua ibi eſſe illicita:temere illud
iurauit, Tlec tamen obligatur ad obſeruantiame ſi

ſom

nnlck
feken
in ſe
ctie
ſpici
guis
mun
conen
fie
ſtan
ſtin
kiun

ſt
bit

qu
Q
ſen

leʒ

— —

„R

Capitulü V

neſciebat nõ ptccauit in iurãdo. intelligit᷑ de licitis
obligatio nõ de alijs. Aut tał iurauit ſimplr ſeruare
ſtatuta nõ expꝛimẽs editavł edẽda.⁊ tũc ᷣm Bo. 23
2 Fran.tenet᷑ ad edita⁊ edẽda.Qõ dictũ nõ placʒ Ni
co.ſy. ex eo ꝙ pꝛopt᷑ metũ piurij iuramẽtũ eſt grauiꝰ
pᷣiudicij ⁊ ſtricte interpᷣtatõis ⁊ iõ nõ eſt extẽdẽdũ ſed

potiꝰreſtringedũ vt no ↄpꝛehẽdat qð ex lata verboꝝꝛ

ſignificatõe ↄphendere pᷣt.vt in capi.Ad nrãm.⁊ ca.
Quintauallis.e.t.qð vult Archi.Poſſet tũ diſtigui
ꝙ aut ſtatuta q̃ poſtmodũ fiũt nõ ſunt multũ pᷣiudi⸗
cialia. ⁊ tũc extendit᷑iuramẽtłi ad illa. Aut ſunt gra
uis pꝛeiudicij ⁊ ad illa nõ extendit᷑ iuramentum. vt
c. Felic. de penis.li.vi.vt habet᷑ ꝙ publicatis bonis
alicꝰſunplr nõ veniũt bona ſutum ⁊ hoc pꝛopt᷑ graui
tatẽ pᷣiudicij. Si aũt talis qͥ iurauit ſeruare edita ſta
tuta poſtea ꝓmittit ꝑ illð iuramẽtũ qð puꝰ fecit ſua
re edenda nõ alit᷑ iurãdo exvi iuramẽti nõ tenet᷑ vt in

c. Clericus.Circa cuiꝰdeclaratõem Nlico. ſy. diẽ di⸗

ſtinguendũ.aut is qͥ pꝛimo iurauit intendit nũc extẽ
dere illud iuramentũ ad obſeruãtiã altenꝰ actꝰ nõ ãt
intendit de nouo iurare vt qꝛ dicit volo teneri virtute
pꝛimi iuramẽti.vel ꝓmitto ꝑ pꝛimũ iuramẽtũ.⁊ tũc
nõ fit extenſio nec tene? ex nouo iuramẽto.qꝛ hoc nõ
intẽdit.⁊ de hoc intelligi᷑ olctũ c. Clericus.vñ abb.
dicit hic ꝙſi as aſſerit dño aliqͥd ꝑ ſacrjm qð pꝛi ſec
nõ eſt ꝑiurus licet illð ſit falſuʒ.qð intelligit P. an.
2 bene quãdo ad hoc pꝛimũ iuramentũ non extende
bat᷑.i.ex ſua intentõe.ałs ſecus.tenet᷑ tñ tał ad illð ꝑ
modũ ſimplicis pmiſſiõis. Aut tał intẽdit ꝑ hoc iu

rare adhibẽdo pꝛimũ iuramentũ ad qð poſtea pꝛo⸗

mittit. qð pᷣt intelligi dupłr. Uno modo ꝓ intendat
ſurare ꝑ pꝛimũ iuramentũ ſicut ꝑ rẽ ſpũalẽ vt qꝛ dicẽ
iuro ꝑ euangeliũ ⁊ hmõi.Scðo mõ ꝓ intẽdat ꝑ re⸗
laxatõem ad oꝛimũ iuramẽtũ expꝛumere foꝛmã pꝛio
ris iuramẽti qᷓſi dicat.iuro ꝑ pꝛimũ iuramẽtũ.i.pᷣm
foꝛmã expᷣſſam in pꝛĩio iuramẽto.⁊ tũc de nouo obli⸗
gat᷑ ad iuramẽtũ nõ ꝙ extendat᷑ antiquũ ad nouã ꝓ
miſſionẽ Nã video q vbi reqᷣrit᷑ notabił expᷣſſio non
refert an expꝛimat᷑ noĩatim an ꝑ relarõem ad alið vt
in ſentẽtia qñ iudex dicit cõdemnovel abſoluo ꝓut ĩ
actis cõtinet.Et pᷣcipue qꝛ deus cui ſit iuramẽtũ re⸗
ſpicit ad mentẽ nõ ad foꝛmam verboꝝ.xiiij.q.v. Si
quid. Itẽ notãdũ ꝙ cũ quis iurat ſeuare ſtatuta cõ
munitatis vel alicuiꝰcollegij ſi qua ſunt abꝛogata ꝑ

contrariã cõſuetudinẽ q ſit rõnabilis ⁊ pꝛeſcriptavt 1

c. fi.ð ↄſue.nõ videt᷑ obligatꝰad illa qꝛ iã nõ hñtvim
ſtatuti. ar.ad hoc. di iij. 5. leges vbi dicit ꝙ̈ leges in⸗
ſtituũtur cũ ꝓmulgant᷑ firmant᷑ autẽ cũ monbo
tium appꝛooant᷑. lõnulle ãt ꝑ ↄꝛiã cõſuetudinẽ ab

B ſunt.qð pꝛobat᷑ ꝑ c.ſequẽtia.

ueritur vtru poſ⸗ F. VII.

—

ſit peti reductio eius lica
bitriũ boniviri maxievbi intuenit iuramẽtũ vł pena
Dicit ad hoc hoſtieñ.ꝙ niſi arbitramẽtũ eſſet ) deuʒz
quo caſu nullo mõ eſt parẽdũ.vt in c. Julianus.⁊c.
Qui reſiſtit.xi.q.iij.debẽt ꝑtes arbitramẽtũ obſerua

re nec pñt cõtrauenire ſine metu penevel piuni qſi ꝑ

tes voluerint ſe in hoc ligareꝛ iuri ſuo in hoc renũ cia

„⸗

re, vt in ceit ꝛrij / de pac. Et. vij⸗q/li Quã periculoſuz

vtẽ⸗/

qð ꝑ arbitros eſt iudicatũ ad ar

ðᷣt ꝙ foꝛte iudex deberet occurrere ⁊ obuiare iniqtati
ex officio ſuo penſatis ꝑſonaꝝ⁊ cauſe q̃litatibo.extra
de trãſact.ca.fi. Sed an valeat pactũ ſeu renũciatio
vt reductio ad arbitriũ boni viri nõ ſit locꝰ reſpectu
omnis leſionis.Et ſi nõ valeat ex ſe ſolũ.an firmetur
iuramẽtovel pena. Ad quod ſic Rndet Nico.ſi.aut
quis abſente ꝑte⁊ extra iudiciũ renũciat petitõi huiꝰ
reductoõis ⁊ nõ valet.qꝛ iuris futuri renũciatio nõ te⸗
net. vt in.l.i..de pac.⁊ de deci.capᷣ.Ex multiplici.
Aut hoc fit iniudiciovel extra in pntia ꝑtiũ. In qͥbꝰ
caſibus tenetiuris futuri renũciatio quia habet vim
pacti de non petendo iuxta notata in dicta.l.i. C. de
pac.ꝑ Bar. Aut obligauitſe per pacrũ quia ad non
petendã hanc reductionẽ.⁊ ſumꝰin caſu dubij noſtri
Dy. de re. iurein regula. Scieti.in.vi loquẽs in ſim
plici pacto aut renuùciatõe tenet.ꝙ hoc nõ obſtate po
terit ratiõe magne leſionis petere reductõem hanc.qꝛ
id ꝑ pactum debet intelligiſi vt bonus vir fueni ar⸗
bitratus.ar in.l.quero.ff.de interlocu. Idẽ Bart.ꝑ
dictam.l.Et io.an.in regula. Scienti.dicẽs etiã illð
pcedere ſi interueniſſet ibi iuramentũ ſeu pena. Naʒ
iuramentũ ſᷣm Bar. habet in ſe illã conditionẽ quaʒ
habebat pactũ pꝛeambulũ.ſcʒ ñ venire cõtra ſi equũ
fuerit arbitratus. Operetur aũt illud pactũ ſeu renũ
ciatio reſpectu modice leſionis. Et idẽ tenet dominꝰ
An.⁊ videt᷑ quaſi cõmunis opinio Tamẽ fede.con
hariũ ſentit reſpectu cuiuſcũq; leſionis quãdo ſcʒ pa

auſm vel renũciatio eſſet iuramẽto vallata niſi dolus

ex animo ꝓcedat. Baldus dicit cõiter obſeruari x
nõ obſtãte quacũq; cautelaverboꝝ pꝛopt᷑ enoꝛmem
leſionẽ poteſt peui reductio ad arbitrinʒ boni vini.qꝛ
nõ eſtveriſiłe ꝙ arbitratoꝛ poſſet eos enoꝛmit᷑ ledere.
Ego dicerẽ aut deceptõ venit ex ꝓpoſitoꝛ tũc reſpe
ctu qᷓntecũq; leſiõis pt peti reductio ad arbitriũ bo⸗
niviri nõ obſtante quocũq; pacto.qꝛ ſicut expᷣſſe non
le renũcian dolus futurꝰ.ita⁊ foꝛtitaciteꝛ ſub in vo
atoverboꝝ. Itẽ ſi arbitriũ retractat᷑ ꝑ dolũ.młco foꝛ
tius arbitramentũ.⁊ in hoc vident᷑ cõmuniter cõue⸗
nue doc. Et dicit᷑ interuenire dolꝰet᷑ ꝓpoſito qñ ſciẽ
ter per odiũvel fraudẽvel grãm. grauauit alterã ꝑtẽ⸗
Aut deceptiovenit re ipſa ſed ſine dolo arbitratoꝛis
⁊ tũc ſi modice ledat nõ fit reductio.ſi nõ ſitſctã renũ
ciatio ſi autẽ fuit facta renũciatio hꝰreductõis tũc nõ
ſolũ modice ſed etiã reſpectu mne q̃ntitatis leſiõis
nõ pᷣt peti reductõ iſta. Secꝰreſpectu enoꝛmis vłma
xime leſionis qꝛ illð ſꝑvidet᷑ exceptũ. Ad ſcðᷣm mẽ/
bꝛũ. Aut qͥs renũ ciat ſeu pactũ facit denõ petendo
hmõireductõʒ etiã pᷣtextu magne leſionis. aut renũ
ciat ⁊ paciſcit᷑ multũ generalr. vt.ſ.poſſit arbitratoꝛ
alteꝛ baſſe in totũ vel in partẽ auferre ab vna ꝑteꝛ da
re alteri pꝛout ſibividebit᷑. Et in pꝛimo caſu ſi dolus

interu enit ex pꝛopoſito poterit nihilominus peti non

obſtante illa renũciatione.quia dolus futurꝰ remit⸗/
ti nõ poteſt. Aut deceptiovenit re ipſa.⁊ ſic peti non
poteſt reductio reſpectu magne quãtitatis leſionmis.
quia potuit pars ex pacto ſibi pᷣiudicare vt in regta.
Scienti.de re.iu.li.vi.Sed reſpectu maxime ⁊ enoꝛ
mis leſionis poteſt peti reducno exquo de tali nõ fu
it expᷣſſum quia renũciatio non debet trabi extra ins⸗
tentionem agentis.vt in capitu.Cum voluntate, de

Titulus Hecimns

ſentẽ excõ. Idem do. Anto. ⁊ Pe.de ancha. Et dicit
Bald.ꝙ magna q;titas vel ꝑua dicit᷑ reſpectu ꝑſo⸗
naꝝ⁊ cauſe. In ſcðo caſu tũc aut pᷣceptũ arbitratorꝭ
eſt ↄ deũꝛ⁊ non ligat q;‚tũcunq; ſit pena appoſita ᷣm

Hoſt. ⁊ bene.in.c. Qui reſiſti.xi.qiij. Jdẽ putovbi

fit cõtra ius cõe nõ remiſſibile ꝑ ꝑtes.vt in c. Si dili
geti de ſo. compe. Aut eſt ↄtra ius pꝛiuatũ ipſiꝰ ꝑtis
Et ſi deceptõ veniat ex ꝓpoſitoꝛ dolo arbitri põt peti
reductõ ꝑ rõem ſupꝛadictã.Et hoc tenet Joan.cal.⁊
o: an. Banrt.⁊ eſt cõe dictũ. Aut intuenit ſine do
o. 2 valet ita ꝙ non põt peti reductio. Ita tenuit J0.
cal. ⁊ Jo.an. ⁊ hoc ſatis hic conſtat de renunciantis.
vel paciſcẽtis intentõe.Sed tu aduerte latius.quia
aut ſumus certi quod nõ interuenit dolus. Aut ſu⸗
mus dubij.Et in pꝛimo caſu cum ſumꝰ certi ⁊ tũc qᷓ
uis reſpectu enoꝛmiſſime leſionis ſᷣm Pe.de ancha.
poſſit peti reductio.quia paria ſunt dolũ interuenire
ex pꝛopoſito.vel re ipſa.ff.de doli.excep.lij.Lamen
cõmunis opinio eſt incontrariũ. Quod ↄtrariũ tenʒ
Bar. Jo.cal.⁊ An.allegantes.qꝛ nõ eſt opꝰconiectu⸗
re de tacita voluntate.exquo habemꝰexpꝛeſſam⁊ cer⸗
tam.⁊ qlibet iun ſuo pᷣt renũciare.vij.q.i. Quaʒ pi⸗
culoſum.Et hoc veꝝ niſi in pacto vel renũciatõe fuit
poſitũ aliqð verbũ ptãtis reſtrictiuũ.Dicit tñ d. An
to.ꝙ ſi aliqua cã legitima fuit arbitratoꝛ deceptus ð
quo cõſtaret.ꝙ tũc ſaltẽ ec clauſula generali.iſ.ꝙ poſ⸗
ſet alteꝛ baſſe ⁊c. vel iudicis officio ſubueniret᷑ leſo.

ar.l. ambigo.ff.de re.du.Et hoc caſu puto ꝓcedere

illud notabile. Hoſti.quod ſupꝛa in pꝛincipio dixi.ſ.
ꝙ in maxima q;tuate poſſit iudex occunere als non

video quõ poſſit ſe iudex ad vtilitatẽ pꝛiuata contra

pactũ expꝛeſſum impedire.Dñs tñ An.videt᷑ velle ĩ
pte alia illius.c.Quintaua lis.e.ti. qᷓ;tũcunq; ver
ba ſint concepta late nibilominꝰdata enoꝛmi leſione

re ipſa peti reductio poterit. Mouet᷑ exc hoc.qꝛ talia

verba in genere et ↄfuſo ſermõe ꝓlata ſunt ſub confi
dentia ducrerõis ⁊ amicicie ar bitroꝝꝑvt captent ipoꝝ
beniuolentiã ad nõ ledendũ ideo no debet ita late in
telligi ſicut ſonãt.Et ſi luratũ fuit qꝛ verba iuramẽti
obuiãt.abſolueret᷑.vel iudex ex officio ꝓuidebit.⁊ ſic

refert ſe de facto conſuluiſſe.Et in hoc cõcoꝛ.cũ.Pet.

de ancha. hec opinio habʒ eqtatẽ. Sʒ alia opinio ſu
pꝛa. Jo.cal.⁊ Jo.an. videt᷑ verioꝛ de iunis ſubtilitate.
ar.optimũ.vij.q.i. Quaʒ ꝑiculoſum. In alio mem
bꝛo cũ.ſ.dubitat᷑ vtꝝ interuenerit dolꝰtũc rõne enoꝛ
miſſime leſionis poteſt peti reductio ſaltem iudicꝭ of
ficio:quia pᷣſumit᷑ dolus in tanto leſione.vt in.l. Lu
tius.ff.de his q in frau.cre.Et in hoc etiam pᷣr intel⸗
ligi illud dictũ. Hoſti. ſupꝛa. Idè ſentit Anto.⁊ frã.
de are.⁊ Pe. de ancha. —

¶ Kapitulũ ſeptimũ de raf .
periurio icie P
grauitas buipeccati ex qᷓtuoꝛ oſtenditur
vnde ſummopꝑe vitandum.
Pꝛimo quia ex eo deus inhonoꝛatur.
Secundo quia omni lege vetatur.
Tertio quia ipſe pꝛoximꝰdã nificat᷑.
Quanto quia pena multiplici caſtigat᷑.

Duantum ad pꝛimum K.
intelligendũ opoꝛtet videre qd ſit ꝑiuriũ. Ad qð diẽ
magiſter in.iij.ſentẽtiaꝝ.d.xxxixc.ꝙ eſt mẽdaciũ iura
meto firmatũ ꝗſta ergo duo requirut᷑ ſ.ꝙ aliquo mõ
ſit ibi mendaciũ in locutõe.⁊ cu eo iuramẽtũ.Et mẽ
daciũ quidẽ dicit foꝛmalr qn de aliquo pᷣterito. pñ⸗
tivel futuro ↄtrariũ ꝓnũciat ad id ꝙ bʒ in coꝛde. vᷣbi
gra.Cũ dicis merces qs vis vendere ↄſtitiſſe tibi.x
⁊ tu mente habes ꝙ nõ tantũ conſtitit.vel ſi dicꝭ mer
ces illas eſſe bonas⁊ ſie oliquo defectu. ⁊ tu ſcis ha
bere plures deſectus.vel cũ dicis te daturü pecuniã
vel certũ opus in certo termĩo factuꝝ⁊ tu intendis vl
terius pꝛotrahere terminũ. Et ſi id qdð dicis. eſſet vt
tu dicis.tu tamẽ in coꝛde credis ↄtranũ.ſ. ꝙ non ſic
ſit.mendaciũ ſoꝛmałr eſt.⁊ grauius peccas qᷓ; ſi dice
res falſum credendo tñ dicereveꝝ.qꝛ vt dicit auguſt.
Ream linguã non facit niſi rea mens Jurare autem
eſt ſ᷑m Aug. deü teſtẽ inuocare.ſ.ſue locutõis. Quã
do ergo iuras qð credis eſſe mẽdaciũ.piuriũ cõmit⸗

tis ⁊ ex hoc valde deũ inhonoꝛas.qꝛ ipᷣm qͥ eſt ſum⸗

maveritas ⁊ mẽetiri nõ pᷣt.inducis in teſte tue falſe lo
cutois ⁊ ſic facis eũ iniquũ ⁊ iniuſtũ teſtẽ quãtũ in te
eſt dum in falſum teſtimoniũ inducis qð eſt mãna
blaſphemia. erte nõ faceret quis hoc in vilẽ hoꝛem
ſine mna iniuria eius ſitalis eſſet cui diſpliceret mẽ
daciũ vel ꝑiuriũ.Deo aũt ſumme diſplicet. Sicut ;
xpᷣs iudeis multa blaſphemantibo in eũ dixit. Uos
inhonoꝛaſtis me Joan. viij Ita iſtis ꝑiuris dicere pt

⁊ multomagis turpiter iurantibo per mebꝛa inhone⸗
ſta.Et qꝛ inhonoꝛare deũꝛ lirreueretiz facere. ꝑtinet

ad conteptũ. Ideo ᷣm be.Tho.ij.ij.q.xcviij.ꝑiuriũ
ex genere ſuo eſt moꝛtale.Et ſi diceres. Cuʒ iuro.per
euageliavel fidẽvel ꝑ coꝛpꝰmcũ aut ꝑ ſctõs nõ indu
co deũ teſtem cũ ipᷣm nõ nominẽ. Rñdet b. Tho.et
Alber. ꝙ cũ quis iurat ꝑ pᷣdicta nõ intelligit᷑illa ĩdu

libileveritate? oẽm cognitõem.⁊ iõ in illis iuramen⸗

cere in teſtimoniũ ſui dicni qꝛ nulla creatura hʒ infal

tis inducit᷑ deus in teſtimoniũ cuiꝰveritas vł virtus
relucet in illis creaturis que noĩant᷑ Nec excuſatura

moꝛtalivt di. bea. Tho.ex hoc ꝙ iocoſe peierat. qꝛ ñ
euitat diuina irreuerentiã.immo q;tũ ad aliqͥd ma⸗
gis auget. Gitr nõ excuſat᷑ a moꝛtali qͥ ex lapſu lin⸗

gue ſeu ex vſu peierat. dũmodo aduertat ſe iurare et

aduertat falſum eſſe qð iurat qꝛ nec a contẽtu. ſecus
ſi nõ aduertat ſe iurare. Idem Bonauen. in. iij. diſt.
xxxix. Tribus autẽ modis ꝓpꝛie quis piuriũ incur/⸗
nitvndez moꝛtalr peccat Uno mõ cum quis iurat
aliqᷣd eſſevel fuiſie.⁊ cõtrariũ habet in mẽte ſua. etiã
ſiverũ eſſet qð diceret.vt dictũ eſt ſupꝛa. Sccũdo
cũ iurat ſe aliquid facturũ illicitũ⁊ cnminale vt occi⸗
dere.quia ipᷣo facto tenet᷑ contranũ facere als alið cõ
mutteret moꝛtale impledo tale iuramentũ.vel etiã cũ

pꝛomittit rem licitã⁊ nõ intendit obſeruare.iurat enĩ

contra id quod habet in mente.vel etiã ſi intendit ob
ſeruareꝛ eſt res alicuiꝰimpoꝛtantie⁊ poſtea nõ ſeruat
eo modo quo ꝓmiſit cũ poſſit etiã ſi ſi magnũ incõ⸗
modũ in ſeruando niſi relaxaret ei vel ꝓlonget᷑ termi
nus ab eo qui põt.de hoc habes ſupꝛa.immo ſᷣm b.
Tho,nõ excuſat᷑ a moꝛtali ſi nõ implet iurametum

—ð

tni
di⸗
ſbl
n
h
unii
n
nſe
de
it
nen
Aui
nig
n

t

lnz
U

ini
0 .
ſcu
ntel
mend
ms
ſuun
ai
A
ln
net
ſus
naunf

om.

,i
ic⸗

Becund

Coeabpitulü vii

metu extoꝛtũ de re in ſe licita. Habet tñ diuerſa reme
dia ad ꝓuidendũ ſibi nõ tñ pꝛopꝛia autoꝛitate poteſt
ↄtrauenire. Tertio cum quis iurat ita leuiter.et ſi⸗
ne conſideratõe vtrũ ſitverum vel falſum qð dicit.qꝛ

exponit ſe ꝑiculo iurãdi mendaciũ ⁊ pᷣcipue in iudi⸗

ciovel in his q bus pꝛoximꝰdãniſicat᷑.Debet enĩ dili

genter examinare quod dicit.⁊ tunc adhibita diligen
na etiã ſi iuraret ſalſum quod tamẽ ipᷣe credit veꝝ in
iuramẽto aſſertoꝛio nõ eſt moꝛtale ̃m Pe.de tharan.
in.iij. Ergo ſi nõ adhibʒ diligẽtiã nõ videt᷑ excuſari a
moꝛtali.Et multomagis peccaret moꝛtalr ſi iuraret
aſſerendo ſic eẽvel nõ eè de qͥ in mẽte ſua dubitat Gʒ
in ꝓmiſſoꝛio iuram̃to ſi omittit ĩplere qð ꝓmiſit ꝓpt᷑
legitimũ ĩpedimẽtũ excuſat᷑ a moꝛtali m Pe.detha
ran. Idẽ Bonauẽ.in.iij.xxxix.di.ergo a ↄꝛio nõ excu
ſat᷑cũ deeſt legitimũ ĩpedimẽtũ. Jurãdo ãt veꝝ ſine
aliq neceſſitatevel vtilitate veniale eſt.nõ em ibivide
tur eſſe irreuerẽtia ⁊ ↄtẽptꝰ dei qꝛ nõ fit ex deliberatõ
ne ſed ex quadã ſubꝛeptiõe ⁊ leuitate ſ̃ᷣm Bonauẽc.in
iij.vbi ſupꝛa.Eſt ergo ulð pᷣter pᷣceptũ qꝛ deũ nõ ho
noꝛat.ſed non õ pᷣceptũ.qꝛ nõ eſt notabił irreuerẽtia
⁊ hoc niſi fieret incõtẽptu vel inhoneſta locutõe.quia
tũc moꝛtale.Uñn Juratõi nõ aſſueſcat os tuũ Multi
enĩ ſunt caſus in illa. Eccłi.xxiij. Uirmultũ iurans

*

replebit᷑ iniquitate.Eccł.xxiij)½ ,

F. II

ꝑiuriũ eſſe peccatũ⁊ magnũ.qꝛ oĩbo legibo ꝓhibetur
Pꝛohibet.ſ.intrĩſeca moſayca.euãgelica,canonica ⁊
politica. Lex enĩ intrĩſeca ſeu natural ſicut dictat ho⸗
mini qð deũ ſuũ honoꝛeſummo reuereat᷑.⁊ rebꝰvtat
ad qð inſtitute ſunt a natura.⁊ fidelis ſit in ꝓmiſſis

Ita ꝓhibet ecõtra dei irreuerẽtiã.⁊ abuſum rerum.i.

vſum ad id ad qð non ſunt oꝛdinateꝛ infidelitatẽ er
ga pꝛoximũ. Cum ergo ꝑiuriũ ſit ↄtra reuerẽtiã dei
2 honoꝛẽ? abuſus lingue qꝛ locutio hoĩ eſt data a na
tura ad manifeſtãdũ ↄceptũ coꝛdis. Periurꝰãt dicit
Zʒid qð hʒ in coꝛde.⁊ als vt in ꝓmiſſoꝛijs iuramẽtis
nõ ſeruat fidelitatẽ⁊ ſic agit ↄ legẽ naturalẽ ꝑiurus.
Vnꝛ b.tho.vbi ſupꝛa.dicit ꝙ etiã iurãs ꝑ ydola licʒ
peccet in iurãdo tenet᷑ tũ ſuare iuramẽetũ factũ de reĩ
ſe licita. Fidelitas enĩ in ꝓmiſſis eſt de iure naturali

Et licet nõ ſit licirũ exigere ab infidelivł inducere ad
iuramẽtũ ꝑ idola.tñ ad firmãdũ pacẽvel pactũ cum

eo de re licita nõ eſt illicitũ vti ea rõne.ſ.ſidelitatis ad
quã ille tenet᷑. Et ſic machabei cũ fecerũtligã cũ ro⸗
manis vſiſunt iuramẽto eoꝝvt credit᷑ ꝑ idola q cole
bãt. vt ðꝛ.xxij.q.i.ꝭꝗ. Sicut etiã.Uñn⁊ phũs di.in.i.
metaphi. Infidelis loqns de infidelibo. ꝙ iuſiurãdũ
apð eos honoꝛatiſſimũ erat. Unð ⁊ marcꝰregulꝰ⁊ ſi
getilis ⁊ romanꝰ.voluit potiꝰſuſtinere crudelẽ moꝛtẽ

a cartaginenſibo q; nõ ſeruare ꝓmiſſum factũ ſub iu

ramẽto.ſ.ipᷣis in redeũdo ad eos ſi nõ poſſet obtine⸗
re a ſenatu ꝑmutationẽ cartaginenſiũ plimoꝝcapto
rũ a romanis in ipᷣm marcũ q poſtea fuerat capt a

cartaginenſibo cũ tñ nõ poſſet redire qꝛ liber erat poſt

q; venit romã dimiſſus ab ilł ſup hocvt ponit aug.ĩ

i. de ci. dei. ⁊ narratvaleriꝰ: agelliꝰ.Cõtra legẽ moſai
caã oñdit᷑ eſſe qᷓtũ ad illã ꝑtẽ q moꝛał eſt.vñ⁊ ſeꝑ obli⸗

gauit oẽs.⁊ ſꝑ durat/ptʒ.qꝛ in pꝛĩa tabula decalogi

ſcripto digito dei.m pᷣceptũ eſtillud.Nõ aſſumes
nomẽ dei tui inuanũ.Exo.xx.qð idẽ eſt qð ðꝛ Leui.

xix:Non ꝑiurabis in noĩe meo.Et ex hoc ꝓbãt qͥdã

magnitudinẽ hꝰpctĩ.⁊ grauiꝰeſt homicidio quod
hoꝛribiliſſimũ eſt Nã pctã q̃ ſunt directe ) deũ ſunt
ſm ſe grauioꝛa qᷓ; ea que ſunt cõtra ꝓximũ.qꝛ deꝰ ſi⸗
ne comꝑatõe eſt maioꝛ ꝓximo.Sed tranſgreſſiones
pꝛeceptoꝛũ pꝛime tabule ſunt directe contra deũ vtʒ
ex ſe.quoꝝ ſcðm eſt ꝓhibitio periurij. Trãſgreſſiões
pᷣceptoꝝ ſcðᷣe tabule q̃ ſunt ſeptẽ.ſunt directe contra
ꝓximũ quoꝝ ſm eſt ꝓhibitio homicidij. Ergo ex oꝛ⸗
dine ipᷣoꝛum pᷣceptoꝝ pᷣt eſſe grauiꝰ ꝑiuriũ qᷓ; homici
diũ ſᷣm b. Tho.in quolibʒ. Firmat hãc ſniam ꝑ hãc
rõem apls dicẽs ad Heh̊.vi Hoiĩes ꝑ maioꝛes ſuos
iurãtꝛ omnis cõtr auerſie eoꝝ finis eſt iuramentum.
Fruſtra autẽ in cã homicidij cõtrouerſie ſinis eſſʒ iu⸗
ramẽtũ ſi homicidiũ eſſet grauiꝰ ꝑiurio. Pꝛeſumeret
eĩ ꝙ qͥ maioꝛẽ culpã.ſ.homicidij nõ curauit ↄmittere
nõ vereret᷑ minoꝛẽ incumere.ſ.piurij.vnde ex hocipᷣo
ꝓ in cã cuiuſſibet peccati defer᷑ iuramentũ mãitfeſte
oñdit᷑ ꝙ ꝑiuriũ ꝓ maxĩo peccato dʒ hri:. nec ĩmerito.
qꝛ ꝑiurare nomẽ deividet᷑ quedã diuini noĩs abne⸗
gatio.vñ ſᷣm locũ tenet ꝑiuriũ poſt idolatriã.vt pat⸗
ex oꝛdine pꝛeceptoꝝ Bonauen.in.iij.diſt.xxxix.non
placet iſta opinio niſi in ꝑiurio qð ꝓcedit ex odio ðᷣi.
als dicit maius eſſe homicidiũ.Et licet pꝛimã rõem
videat᷑ deſtruere ñ tñ deſtruit nec ponit rõem b.tho.
q efficax multũvidet᷑. Sʒ o miſerrimi hoĩes cum ita
hoꝛreãt homicidiũ qð hoꝛrẽdũ eſt. ꝑiuriũ qð eſt gra
uiꝰp nihilo quotidie incurrũt. veꝝ eſt tñ ꝙ ↄſideran
do grauitatẽ peccati 'm nocumẽtũ qð inde ſeqͥt᷑ cõit᷑
homicidiũ grauiꝰeſt qꝛ grauiꝰ nocumẽtũ ꝓximis in
fert᷑ Et iõ in iudicio hũano grauiꝰhomicidiũ qᷓ; ꝑiu
riũ punit᷑. Nontra legẽ euagelicã eſt. lã dicit xpᷣs
math.v. Nolite iurare oĩnoꝛc.qð tñ ſane intelligen⸗
dũ eſt. Nõ enivult xpᷣs dicere ꝙ in nullo caſu debeat
q̃s iurare cũ in caſu neceſſitatis ⁊ magnevtilitatis rõ
nabiłr poſſit hõ iurare ⁊ debeat.vñ ⁊ ſctõs hoĩes le⸗
gimꝰiuraſſe Dauid⁊ abꝛaã⁊ paulũ in eplis ſuis.hoc
als ꝑtineret ad hereſim credẽdo ꝑtinacit᷑ ꝙ nũqᷓ; lice⸗
ret iurare. Sʒ ꝓhibet xpᷣs ex illo mõ loqndi iuratiõeʒ
leuem⁊ indiſcretã.Nã ſᷣm Bonauẽ.in.iij.vbi ſupꝛa
Negatio pᷣpoſita ſigno vniuerſali eqͥpollet ꝑticulari
negatiue ſic ergo cũ oĩno ſit ſignũ vniuerſale.iioĩ moõ
⁊ in nolite includat᷑ negatio.ſenſus ẽ. Nõ iuretis oĩ
mõ qꝛ ñ ſine cã ⁊ neceſſitate.⁊ ſi aliqͥ mõ.i.cũ debitis
circũſtantijs.Cõtra legẽ canonicã⁊ ciuilẽ eſt Utraq;
piu riũ ꝓhibet.vt.xxij.q.iiij.ꝑ totũ.extra de iureiur.
Et ſixpᷣs. Etiff, de iureiura.l. Juſiurãdũ.Et dic Cri
ſoſt.ꝙ qͥ ꝑiurare patus eſt anteq; iuret ꝑiurꝰeẽ videt
qꝛ deꝰiudicat nõ ſolũ ex oꝑibo ſʒ ex coꝛde.xxij.q. v.qͥ
ꝑiurare.Et q̃nto cũ maioꝛi ſolẽnitate iurat᷑ tatogra⸗
uiꝰeſt piuriũ.Qð ãt dicitCriſoſt. ꝙ iurare ꝑ deũ eſt
maius q; ꝑiurare ꝑ euangelia vel alia ſacra.xxij.q. ie
Si aliq⁊ ꝑ ↄñs videt᷑ grauiꝰpiuriũ ꝑ deũ q; ꝑ alia.
intelligedũ eſt cetenis paribo.iiqñ iurat᷑ cũ ſolenitate
eadẽvtroq; iura m̃tovel ſine ſolẽnitate ⁊ ſuꝑ ſiłi mate
ria ⁊ eodẽ ↄtẽptu. Als iurare cũ ſolẽnitate vt coꝛã iu
dice ſuꝑ libꝛo reliquijs⁊ hꝰeſt maiꝰ.Et ꝑiuniũ in hu
iuſmõi eſt grauiꝰpeccatũ qᷓ; iurare ꝑ deũ ſmpliclter

—

Id eſt ſine ſolennitate.tum rõne maioꝛis deliberatõis

tum rõe ſcãdali ſequẽtis.hec b.tho/pe.⁊ inno.

Zertio pꝛopter §F. II
niũ pꝛoximꝰdanificat᷑ qꝛ in iudicio peierando iniuria
tur iudici cui nõ obedit cũ pᷣcipu ſibi iuridicevt veri⸗
tatẽ dicat ſuꝑ eo de quo interrogat᷑.⁊ ſic etiã ledit bo⸗
nũ cõe.vñ tenet᷑ dicereveritatẽ.etiã ſi inde ſeqret ſibi
moꝛs m be. tho.ſine dãno alicuiꝰ ꝑticularis ꝑſone.
Damnificat etiã cũ accuſatꝰpeierat.qꝛ actoꝛ vel teſtꝭ
incõtrariũ efficit᷑infamis tanq; falſus accuſatoꝛvlł te
ſtis. Et in cõtractibo ſilr cũ iurat rem bvonꝗ eſſe quaʒ
nouit defectuoſam. vel reſtituiſſe pecuniã quã ſcit ñ
reſtituiſſe. lec excuſat᷑ a moꝛtali ꝑiurio loquendo ſo
phiſtice vt ad ſuũ intellectũ verboꝝ ſuoꝝ videat᷑ dice
reveꝝ cũ intendat decipere.cu alius aliter intelligat.
Unde Iſið.Quacũq; arte verboꝝ qs iuret. deus ſic
accipit ſicut ille cui iurat᷑ intendit.xxij.q.vQuacũq;
⁊ c. Ecce.QOð intelligit b.tho.vbi ſupꝛa.qũ dolꝰẽ ex
pte iurãtis em̃. Tũc eĩ interpᷣrandũ eſt ⁊ intelligẽdũ
m intellectũ accipientis iuramentũ.Sʒ ſi doluz iu
rans nõ adhibet obligatꝰeſt m ſuã intententõeʒ ob
ligandi. UVñ ſm hoſti.ſiqs iurat aliqd generalłr. cuz
generalitas obſcuritatẽ patiat nõ videt᷑ cogitaſſe ſuꝑ
his ſuꝑ quibo ſpeciałr nõ iuraſſet.⁊ ſic ſᷣm intentoeʒ
iurantis eſt interpᷣtandũ qñ ſine dolo iurat.Uñ ſi ca
ſus inopinatus eueniat de q̃ ſi cogitaſſʒ tũc in iuran
do.nullo mõ iuraſſet. nõ tenet᷑ ad ilð. Item Ray. et
Buil. Sicut fecit xp̃ᷣianus qͥ pecuniã ſibi mutuataʒ
a iudeo aſſerebat reddidiſſe.ex quo vocatus adiudi⸗
ciũ pecuniã illã in baculo cõcauo deditin manibo iu
dei ſeruandã dũ iuraret.⁊ ſic iurauit reddidiſſe inten
dens de pecunia in baculo abſcõſa quẽ poſtea repe⸗
tijt. Sʒ diuina vltõ manifeſtauit ſuã fraudẽ ꝑ moꝛtẽ
ſuꝑuenientẽ.vt ha betin legeda be.Nico. Et nota ꝙ
ðꝛ in Leuit.v.c.Anĩa q̃ audieritvocẽ iurãtis quẽ no
uit falſum iurare ſi nõ indicauerit.rea erit pcti.Dicit
aug. xxv.q.v. Ille qͥ ꝙ cũ nõ dicat cui debeat iudica
re inteiligendũ videt᷑ ꝙ debeat his qͥ magis pñt pꝛo
deſſe qᷓ; obeſſe ꝑiuro ſiue coꝛripiẽdo ſiue ꝓ eo oꝛãdo
⁊ hoc ſufficit dicit Ray.⁊ hoc tenet᷑. Sʒ bonauẽ.in.
iij. vbi ſupꝛa.dicit ꝙ hoc etiã pᷣt ĩtelligi qñ ꝑviam te⸗
ſtimonij ille qui audiuit ⁊ ſcit fallum iuraſſepᷣt ꝑ ſu⸗
um teſtimoniũ ſubleuare innocẽtẽ a damno temꝑa⸗

lis rei vel coꝛpoꝛis in iudicio vel extra.quod intelige
dumvidet᷑ quãdo hoc pᷣt ſine ſui magno ꝑiculo vel ſi
ne maioꝛi ſcandalo inde ſequẽdo. Scãdaliʒat etiam
ꝑiurus ꝓximo ſuos malo exẽplo ꝓuocans ad ſilia ⁊
ad odia⁊ hmõi.Sʒ qͥd dicendũ eſt de exigente iura⸗
mentũ vtꝝ peccet.Etvidet᷑ ꝙ ſic.qꝛ occaſionẽ dat illi
peierãdi. Ad qð dicit b.tho.ij.ij.q.lxxxix.ꝙ exigens
iuramentũ aut eſt publica ꝑſona puta officialł.autcſpᷣ
uata. Si publica tũc exigẽdo iuramentũ ſᷣm ꝙ exi⸗
git oꝛdo iuris in nullo peccat ſiue ſciat illum falſum
iurare ſiueveꝝ.qꝛ nõ videt᷑ illud exigere ſed ipᷣe ad cu⸗

ius inſtantiã iurat. Si pꝛiuata ꝑſona exigit hoc faci

ens qꝛ dubitat deveritate loquẽtis ⁊ iðᷣovt ſit magis
certus exigat.nõ peccat ſed humana temptatõ c. Si
autẽ ſcitvł credit pꝛohabiłr illum falſum iuraturum
peccat moꝛtaltquia dat illi occaſionẽ ruine ĩ hoc ca

ſu.non autẽ in alijs vnde aug.in ſermõe dicithũc ho
micidã duaꝝ anima ꝝ.ſ.ſue ⁊ pximi quẽ inducit ad
hoc.xxij.q.v Ille qͥ hec tho. Sulr ille qͥ aliqͥd qð ſcit
vel credit alicui ꝑſone ſibi poſitũ ſecrerum aliqð ſub
iuramento vel conſilijs cõitatis vel a ꝑſona ꝑticulari
ſtimulat eũ ꝑſuaſioniboꝛ amicicia ad ſibi reuelandũ
moꝛtalr peccat qꝛ occaſionẽ efficacem dat illi peccãdi
moꝛtalr etia ſi ex tali reuelatõe nõ oꝛiat᷑ ſcmandalũ Cũ
ergo dãnificet᷑ ꝓximus multiptr ꝑiuriũ miꝝ eſt quõ

miſeri hoĩes ita frequẽtant.⁊ cũ cetera pctã ob q̃ndã

reuerentiã ſacra ſugiant. Faciens eĩ foꝛnicatiõem ca⸗

uet ſibi a locis ſaciis.ↄmittẽs furta ſipᷣt parcit rebꝰ
eccłiaſticis.Sed ſcelerati ꝑiuri ingerũt ſe audact᷑ ad

ſacra:ſ.nomẽ dñi.coꝛpꝰ dñi reliqas altareꝛ hmõi Et
merent᷑ a nullo ſacro iuuariſed abſoꝛberi. Sicq; in⸗
honoꝛãt deum⁊ ſanctos eiuſdẽ.

ℳ₰ℳ=

Ouantu ad quartu F. Im.

punliũturvtiq; multipłr piuri.? Pamo.quidẽ effici⸗

unt᷑ inſames.vi:qu. Infames.Et cõuicti ad teſtimo
niũ in iudicio.nõ admittunt᷑.etia ſi egerint penitẽtiã

vji.q.i. Infames,. ⁊ extia de teſti.c. Teſtimoniũ. niſi
fuerint abſoluti a dicta infamia ꝑ pꝛincipẽ. Puniũt᷑
quoq; in foꝛo ecclie pnĩa ſeptẽni ſ̃m antiqͥs canões.

xxij.q.i.Pꝛedicanduũ.Etlicet ↄfeſſoꝛ nõ teneat᷑ iniun

gere talẽ penitẽtiã:tñ ꝑpendi põt ex hoc magnitudo
peccati. In foꝛo ciuili ꝑiuriũ in iudicio punit᷑ coꝛpa⸗

literz varie. Sed⁊ deꝰꝑ iudicia ſua terribilia ont hoꝛ
roꝛẽ hꝰ vicij Nãvt hẽt᷑ij. Reg.xxi.ſuꝑuenit ſtenlitas
terre ſeu fames tꝑe dauid que ꝑſeuerauit tribo ãqnis.

2 cum dauid a dno queſiſſet cm hꝰflagelli ad reme

diũ adhiberet. Rñt dñs ꝙeuenerat ꝓpter ꝑiurium
Saulis qꝛ.ſ.fregit pꝛomiſſionẽ ſirmatã iuramẽto fa
ctã gabaonitis a Joſue ſenioꝛibo iſrael ſuꝑ repuatiõe
eoꝝ invita Ip̃e autẽ Saul quaſi zelãs ꝓ filijs iſrtł᷑.qꝛ
goabonite decepant eos fingetes in remotis habita⸗
re ⁊ cũ eis qrere pacẽ.occidi feẽ młtos ex eis dictũq;
eſt Dauid ꝙ fames illa nõ ceſſaret quouſq; ſatiſface
ret iniurie gabaonitaꝝ. Milit ergo ꝙ eis ⁊ q̃ſiuit qͥd
vellẽt ſibi fieri.Qui petierũt omnes deſcendentes ex
Saul mares ſibi dariꝛ crucifigi.qð⁊ ſactũ ẽ.excepto
Miſiboſeth ſilio Jonathe cui peꝑcit vt ſeruarʒ ipᷣe ſu
um iuramentũ qͥ ſe aſtrinxerat Jonathe ſe eiꝰgenera⸗
tionẽ ſeu filios ſeruaturũ.Sllr vna ex cauſis qᷓ aſſi⸗
gnat᷑ in ſcnptura de captõe regis iuda Sedechie⁊ de

ſtructõis hieroſolimoꝝ fuit.qꝛ ipᷣe rex iuramentũ fi⸗

delitatꝭ qð fecerat labuchodonoſoꝛ fregerat ſe rebet
lans.vt habet᷑.iiij. Reg.xxv In alia autẽè vita pena ſi
bi reſeruatur in igne et᷑nolã ðꝛ apo.xxi.de mẽdaci
bus ꝓꝑs illoꝝ in ſtagno ignis⁊ fulphuris. Periun
um pꝓpꝛie ſemꝑ includit mendaciũ ⁊ addit contem⸗
ptũ dei. vnde multomagis ei debek.
¶ Capitulũ octauũ de Adiuratiõe.

ECadiuratiõe que ha⸗
bet ſilitudinẽ ad iuramentũ.vñ licite faciẽ
do.i.cũ debitis circũſtantijs actꝰvirtutis
latrie eſt. Uñ⁊ apłs vtit᷑ adiuratõe cũ ðt Ro.xij. Ob
ſecro vos ꝑ miam dei vt exhibeatis coꝛꝑavr̃a⁊c. Et
etiã ecclia cũ ðᷣt.ꝑ crucẽ tuã.łꝑ mĩſteriũ ĩcamnatõis

un

— .
7 2

Capitulũ ꝛimum

lue.l.n.do.⁊ hmõi. Eſt ergo adiuratio inducere ali⸗
qua pꝑſonã vel creaturã ad aliqͥd faciendũ vel nõ faci

endũ ex inuocatõe alicꝰrei ſacre.⁊ fien pᷣt im b. tho.ij
h. q.xc.ad creaturã rõnalẽ intellectualẽ⁊ irrõnalẽ.Et

cũ fit erga creaturã rõnalẽ aut intẽdit neceſſitatẽ ĩpo⸗
nere faciẽdi qð petijt illi quẽ adiurmt ſicut ĩponit ſibi

neceſſitatẽ faciẽdi qð iurãdo ꝓmittit. Aut nõ inten⸗
dit imponere neceſſitatẽ ſed potius ꝑ modũ depꝛeca

tõis intendit ex inuocatõe illius rei ſacre expᷣſſe indu
cere illũ ad faciendũ.Et in iſ ſcðo caſu licitũ eſt ad
iurare quãcunq; ꝑſonã ſuꝑ re licita etiã ipᷣm deũ ſic⁊
licitũ eſt depᷣcari.Non tñ leuiter faciẽdũ eſt ⁊ in rebꝰ
friuolis.ſicut nec leuiter iurandũ ob reuerentiã rerũ
ſacraꝝ. In pꝛio aũtcaſu aut adiurat ꝑſonã ſubditq⁊
ſm debitũ moduʒ.vt puta in caſu in quo liceret ſibi
reciꝑeꝛ exigere iuramentũ aut nõ. Si pꝛĩo mõ licitũ
eſt⁊ adiuratus ſubditus tenet᷑ ſicut ex pᷣcepto⁊ iura⸗
mẽto ex acto facerevel diceread qð adiurat᷑. Si ſcðᷣo
mõ tunc peccat moꝛtalłr adiurãs.qꝛ vſurpat ſibi ptã
tem in aliũ quã nõ hʒ.⁊ ſic facit contra iuſticiã ⁊ ledit
ius cõe. Unð pꝛinceps ſacerdotũ Cayphas cũ dixit
xpᷣo.Adiuro te per deũ viuũvt dicas ⁊c. Math.xxi.
grauiter peccauit.qꝛ nõ habebat ptatẽ ſuꝑ eũ. Silx
ſi eſſet ſubditus adiuratꝰ⁊ adiuraret᷑ ſuꝑ aliqᷓ re faci
enda deqꝗᷓ adiurãs non poſſet ſibi pᷣciꝑe nõ tenet᷑ ſibi

obedire.ſicut ſi adiuretvt diceret ſi cõmiſit aliqð cn/

men occultũ de quo nõ pceſſit infamia vel ꝓbatõ ali
qua⁊ peccat adiurãs. Ad creaturã intellectualẽ põt
fieri adiurario.vñ eccłia vtit᷑ exoꝛciſmis q̃ ſunt q̃daʒ
adiuratões ↄtra demones.⁊ hoc ẽ veꝝ ſi fiat ad hoc
vt ꝑvirtutẽ diuini noĩs vel rerũ ſacraꝝ eos tanq; ini
micos expellamꝰ ne nobis nocere poſſint ſpũalr vel
tpꝑalit᷑ pᷣm ptãtẽa xpᷣo traditã Luce.x.Ecce dedi vob
ptatẽ calcandi ſupꝛa ſerpetes⁊ ſcoꝛpiones ⁊ ð omnẽ
virtutẽ inimici.⁊ ſic ðꝛ.xxxiij.q.i.Si ꝑ ſoꝛtiarias.ꝙ
cũ aliq ſunt maleficiati pñt fieri erga eos exoꝛciſmi ſʒ
nõ eſt licitũ eos adiurare ad aliqͥd ſciẽdũ vel obtinẽ⸗
dũ ab eis.ſicutfit ꝑ arte magicãvel notoꝛiã.⁊ hmõi.
qꝛ hoc ꝑtinet ad ſodetatẽ cũ eis habenda⁊ pactũ qð
nõ licet niſi ſpẽali inſtinctu ſpũſſct.vel reuelatiõe di
uina aliqͥ ſancti ad aliqͥs effectꝰoꝑatõe demonũ vrãt᷑
Sicut fecit b. Jaco.aplłs erga Hermogenẽ ⁊ b.Dñi⸗
cus pluries. Ad irrõnalẽ creaturã p̃t dupixr fieri ad/

iuratio. OPꝛĩovt adiuratio ferat᷑ ad ipᷣam crcaturã ir⸗

rõnalẽ ſᷣm ſe.⁊ ſicvanũ eẽt. Alio mõvt referat᷑ ad eũ a
quo creatura illa agit᷑ et mouet᷑.Ettunc dupłr ¶no
mõ ꝑ modũ depᷣcatõis qð ptinet ad eos qͥ diuina in
uocatõe miracula faciũt. Alio mõ ꝑ modũ ↄpullſio⸗
nis aduſus dyabolũ qͥ in nocumentũ noſtꝝ vtit᷑ cre⸗
aturis irrõnalibo. Et talis eſt modꝰ adiurandi in ex
oꝛciſmis ecclłieꝛ ſic licz Sʒ adiurare eas ita ꝙ demo
nũ auxiliũ imploꝛet᷑.nõ licet hec omnia b.tho.

Litulus vndecimus de Vo
„ t. 1 voti traſgreſſise. Capᷣ.pꝛimũ.

uete et reddite do

mino deoveſtro inqͥt ps.lxxv. Cũ om⸗
mia qᷓ poſſidemꝰdñi ſint⁊ ab eo receꝑi⸗
mus lukta illõ qð dixit ipe Dð ti/ panlip/ vl. Que de

manu tua accepimꝰ. dedimꝰ tibi. Tua ſuntoĩa dñe

Decet ipi dño offernre munerat ⁊ vota in recognitiõe

—

dñij ſui ac beneficij recepti Ipᷣm enĩ vouere aliqᷣd eſt
quodaãmodo dare illð. Dicit᷑ eĩ fieri aliqͥd cũ fit cau⸗

ſa eius.qꝛ effectꝰvirtute ↄtinet᷑ in cã. quẽadmodum

faciẽs inſtrm quo alicui det᷑ certũ qͥd dicit᷑iã illud ei
ded i ſſe.qꝛ inſtrin eſt cã recipiẽdiillud. Sic qͥ ꝓmit⸗
tit ꝑ votũ inquantũ ſe obligat ad illð faciẽdũ.iam
dãmodo dat.⁊ hinc eſt ꝙ no ſolũ danti ſʒ⁊ ꝓmittenti
gratie agũtur.pleniꝰtñ ↄtert᷑ cũ ꝓmiſſum ſoluit᷑. Uñ
Eſa.xix.ðꝛ deveris fidelibo. Colent eũ in hoſtijs er
muneribo ⁊ vota vouebũt dñoꝛ ſoluent. Et ad hoc
etiã ſaluatoꝛ nos inſtruit dicens.Reddite q̃ dei ſunt
deo Mach. xxij.pmaxime dicunt᷑ dei eſſe ea q ſibi ꝑ
votum ꝓmittũtur.Et ad hoc idẽ echoꝛtat᷑ põ.dicẽs
Uoueteꝛc.vbitria notantur. .
Pꝛimo ꝙ exhoꝛtamur ad melioꝛũ pꝛomiſſionem.ibi
Touete. H H
Secundo ꝙ neceſſitamur ad pꝛomiſſoꝝ ſolutionem
Tertio ꝙ regulamur circa votoꝛum intentionem. ibi
Dño deo veſtro. H

Duan

Sciendũ q

diffinitõevoti.Etiõ nullꝰcogit᷑ ad vouẽdũ. ſicut nec
ad alia oꝑa ſuꝑerogatõis ſed ↄſulit᷑ꝛ exhoꝛtat᷑ ad hu
liuſmodi.Et ſic exhoꝛtatoꝛie.ps.ait. Uouete vbi glo⸗
ſa ait. Uouerepſulit᷑ vouẽti ppterea at exhoꝛtamur
advouendũ ⁊ nobis ↄſuli vt maioꝛa merita acqͥra⸗
mus·Nã opus factũ cũ voto eſt meliꝰ⁊ magis meri
toꝛiũ q; idẽ factũ ſinevoto.ſᷣm b.tho.ij.ij.q. lxxxviij
qð ꝓbat ipᷣe triplici růe Pꝛimo quidẽ qꝛ vouere eſt
actus latrie ſiue religionis q̃ virtus eſt nobiliſſimo ĩ⸗
ter moꝛales virtutes. Quanto aũtvirt? eſt nobilioꝛ tã
to actus eiꝰeſt melioꝛ⁊ magis meritoꝛiꝰ vñ actꝰ inferi
oꝛis virtutis eſt melioꝛ⁊ magis meritoꝛiꝰ ex hoc ꝙ im
ꝑatur a ſuꝑioꝛi virtute cuius actꝰ ſit ꝑx imperiũ ſicut
actus fidei vel ſpei eſt melioꝛ ſi inꝑat᷑ a caritate.Et
ideo actus moꝛaliũ puta ieiunare quod eſt actus ab
ſtinentie? ↄtinere qð eſt actus caſtitatis.⁊ dare ele⸗
moſynã quod eſt actus aliqñ liberalitatis ſunt meli
oꝛa ⁊ magis meritoꝛia ſi fiant exvoto qᷓ; ſine voto.qꝛ
ſic iã ꝑtinẽt ad cultũ diuinũ q̃ſi qdam dei ſacrificia.
Vñ aug.in li.devirgitate. Neq; ipᷣavirgitas qꝛvirgi
nitas eſt.ſed qꝛ deo dedicata eſt honoꝛat᷑ quã vouet⁊
ſeruat ↄtinẽtia pietatis Secũdo qꝛ ille q vouet aliqͥd
⁊ facit.plus ſe deo ſubijcit qᷓ; ũle qͥ ſolũ facit.ſubijcit
enĩ ſe deo nõ ſolũ qᷓ;tũ ad actũ illð faciendũ qð vouʒ
ſed etiã quoad pratẽ.qꝛ decetero nõ pᷣt aliud facere.
ſcʒ de iure.Qð etiã ꝓbat Anſelmꝰin li.de ſilitudini⸗
bus eremplũ ponẽs de duobo ſeruis vni dñi quoꝝ
qlibet hʒ arboꝛẽ fructiferã.puta ficũ in oꝛto ſuo ꝓdu

centẽ gratioſos fructus. Et alter quidẽ dictoꝝ ſeruo

rum fructus ſue arboꝛis annuatim dño ſuo elargit᷑.
Alius autẽ eidẽ dño donat arboꝛẽ cũ fructibo. Maʒ
claꝝ eſt ꝙ opus illiꝰqui dat arboꝛẽ cũ fructibo dʒ eẽ
magis gratũ d ño q;ᷓ illiꝰqͥ tantũ donat fructꝰ ceteris
paribo ex eo ꝙ plus dat,/2 q Dl datpl mere ve.

votũ eſt pmiſſio de melioꝛi bono oꝑe
ſit illð ad qð tenemur de neceſſitate ſalutis. vtʒ ibiĩ

Citulus Decimus

Tertio qꝛ ꝑvotũ immobiłr volũtas firmat in bo
no.Facere aũt aliqͥd exvolũtate firmata in bonũ.pꝑti

net ad ꝑfectiõem virrutis.vt ont phũs in.ij: ethico.

Sicut etiã peccare ex mẽte obſtinata in malũ aggra⸗
uat peccatũ.Et qꝛ neceſſitas adiplendi illud non eſt
neceſſitas coactõis q̃ cauſat inuoluntanũ. ⁊ deuotõ
nẽ excludit⁊ meritũ ſʒ eſt neceſſitas ſponte aſſumpta
ꝓpoſitũ immutabilis volũtatis.⁊ ideo nõ tollit᷑ vel
minuit᷑ meritũ ſed cõfirmatvoluntatẽ⁊ auget deuo/⸗
tionẽ. Sicut etiã nõ poſſe peccare nõ diminuit liber⸗
tatẽ.ita⁊ neceſſitas firmatevolũtatis in bonũ.nõ di

minuit libertatẽ. vt pʒ de beatis.⁊ hmõi ẽ neceſſitas

voti hñs aliquã ſiłitudinẽ cũ ↄfirmatõe beatoꝝ.vñ

Aug.in epla. Felix neceſſitas inqͥt q in melioꝛa com

pellit. Exhoꝛtamur aũt advouẽdũ exẽplis btõꝝ ſeu

ſanctoꝝ veteris ⁊ noui teſtamẽti.Nã⁊ Jacob vortum

vouit dño.d. Si dñs fuerit mecũ ⁊ cuſtodienit me ĩ
via iſta in q ego ambulo⁊c.enit mihi dñs in deum ⁊
cunctoꝝ qᷓ dederis mihi decimas offerã Geñ. xxviij
quod intelligi pᷣt ſm b.tho.ꝙ vouerit ſe hre dñm in
Deũ ꝑ ſpãlem cultũ ad quẽ nõ tenebat᷑ ſicut ꝑ decĩa⸗
rũ oblatõem⁊ alis hmõi q ibi ſubdũtur.Dauid etiã
ait. Uotũ voui deo Jacob. apli etiã ᷣm b. cho.vbi ſu
pꝛa intelligũtur vouiſſe ꝑtinentia ad ꝑfectõis ſtatuʒ
qñ xpᷣm relictis omnibo ſunt ſecuti.Aug.etiã dic de
vingine dei matreſic beata Maria ꝓpoſuit ſe ↄſerua
turã votũ virginitatis in coꝛde ſed ipᷣm votũ virgĩta⸗

tis nõ exp̃ſſit oꝛe.poſtqᷓ; vero fllium genuit.qð coꝛde

eꝑat ſimul cũ viro labijs expᷣſſit.⁊ vterq; in virgini
tate ꝑmanſit.xxvij.q.ij.Si.Et multi quotidie fige⸗
les per vota recipiũt a dño multas gratias ſanitatũ
ſui⁊ alioꝛũ⁊ plura hmõiExpedit ergo vouere.nec eſt
piculoſum ex natura facti ſed ex culpa nõ facientis.
Et licet meliꝰſit nõ vouere qᷓ; vouere ⁊ ꝓmiſſa nõ red
gere. meliꝰtñ eſt vouere qᷓ; nõ vouere.Et ideo rõe ꝑi⸗
culi.ſ.nõ faciẽdi.nõ dʒ dimitti emiſſio voti.ſicut nec
etiã debẽt dimitti alia bona ꝓpter ꝑiculũ ſuꝑbie.vel
inams glie qᷓ inde pñ̃t exurgere.pꝛopt᷑ qð ðꝛ.qͥ vẽtuʒ
obſᷣuat nũ qᷓ; ſemĩat Eccłes.xi.i inunq;ᷓ bñ opat᷑ ſi ti⸗
met.ſ.ſibi ſubuenire ventũ ſuꝑbie vel inanis glie.

Muantũ ad ſecundum .. Ir

ſq; neceſſitatõem adimplẽdivotũ factũ. nota cũ dicit
Reddite.quod eſt imꝑatiui modi ⁊ qð imꝑst᷑ dicit

Miero.neceſſe ẽ fieri. Quãuis igit᷑ vouete ſit exhoꝛta

toꝛiũ.Reddite tñ eſt pᷣceptoꝛiũ.ſic dicit glo.ibi:.ſcʒ ꝙ
reddere.i.votũ umplere eſt neceſſitatis Jdẽ etiã cõfir
mat Inno.in ca. Magne devo.⁊voti redẽpti.qð in
telligit᷑ niſi in voto diſpẽſetvel ↄmutet᷑vel irritet ꝑ eũ
qui poteſt vel ipſe nullo mõ ĩplere poſſit ſicut vouẽs
lieiuniũ ſi grauiter inrfrmet᷑c. Et qꝛ omittere neceſſa
ria ad ſalutẽ fieri non pᷣt ſine moꝛtali exq̃ voti ĩpletio
eſt neceſſitatis vt dictũ eſt.ſequit᷑ ꝙ trãſgreſſio eiꝰad
uertet᷑ ſine cã rõna bili facta ſit moꝛtale Patʒ etiã hoc
ex eo ꝙ factio voti ſᷣm b.tho.vbi ſupꝛa.arti.iij. eſt q̃
dam ſpẽs infidelitatis cũ non ſoluit ea q̃ deo ꝓmiſit
ſicut ad fidelitatẽ hoĩs ꝑtinetvt ſoluat ꝓmiſſa.vnde
Bꝛego. inquit. Si bone fidei ↄctus ſolet inter hoĩes
nulla rõe diſſolui.quãtomagis illa pollicitatio quã

cũ deo pepegit,ſiꝑ votũ ſolui ſinevindicta nõ potenit

xxvij.q:i. Uiduas.Hiero,etiã ait. vouentibo virgi
nitatẽ non ſolũ nubere ſed velle dãnabile eſt. xvij.q/i
Sunt quedã.s.Uouentibo.Dãnatio autẽ nõ incur
ritur niſi ꝑ moꝛtale hoc etiã firmat glo.ſummania in
pꝛincipio.ca.illiꝰ. Reddite ergo ſivouiſtis iuxta illð
ps. Reddã tibi vota mea que diſti.la.m. Et eccłes.
v.Inqͥt ſalomon.Si quid vouiſti deo ne moꝛerꝭ red
dere. diſplicet eĩ ei infidelis ad ſtulta ꝓmiſſio. vbi no
tat᷑ ꝙ ſit eddendũ⁊ quõ.ſ.tripłr ꝑ qðlibet hoꝝ omii
ſum offendit᷑ deus circeg votũ factũ. Pꝛio reddite
cũ debita acceleratõe.ibi nemoꝛeris. Scðo reddi
te cũ ꝑfecta ſolutõe.ibi.diſplicet ei infideł. Tertio
reddite cũ recta diſcretõe ibi.ſtulta pmiſſio Quã⸗
tum ad pꝛimũ cum quis facitvotũ ſi ſtatuit ſibi tem
pus infra quod ulð debeat implere. eueniẽte termio
illud ſoluere dʒ niſi impoſſibilitas euʒ excuſaret. Si
autẽ ſimplr ſine tpis determinatõe. tenet᷑ qcitiꝰ põt

commode adiplere.Si tñ feciſſet votũ ſub ↄditione

aliqua.puta ſi recipiat grãm quã petijtvt ſanitatem
⁊ hmõi tenet᷑obſeruare impleta ↄditõe qᷓ;citius põt.
Et ideo dicit Salomon.ne moꝛeris reddere,. nec ent
dʒ tardarevouẽs vltra qᷓ; intẽdit ſe obligare. Dicit eĩ
Deutero.xxiij.Cũ votũ voueris dño deo tuo nõ tar

dabis reddere.qꝛ reqret illð dñs deꝰtuus.⁊ ſi moꝛa⸗

tus fueris reputabit᷑ tibi in pctm̃ Dat᷑ tñ ei tꝑs ad ar
bitriũ boniviri ad diſponẽdũ de rebo ſᷣm materiã vo
ti · m Tho.⁊ GBuil.qͥ.ſ.Tho.ſuꝑ.iiij.dicit qͥ vouitĩ⸗
trare religionẽ.ſi ex moꝛa circa diſpenſatiõeʒ ꝑ alium
ꝓbabilr timet ꝑpetuũ impedim̃tũ. puta ↄhẽdo ma
trimoniñ⁊ hmõi.talis tenet᷑ vlteriꝰnõ differre. Et ex

hocvidet᷑ ꝙ talis in hmõi dilatiõe peccet moꝛtalr. qꝛ

exponit ſe ꝑiculo moꝛtał.ſ.trãſgrediẽdo votũ,. Etidẽ
videt᷑ de differẽtibo impletionẽ alioꝝ votoꝝ ꝑ multa
tꝑa.cum tñ cõmode poſſint ⁊ recoꝛdent᷑ ⁊ ex ipſami⸗
mia dilatõe.vel obliuiſcũtur. vel impotẽtes reddũt᷑
vt ſenes ad longã ꝑegrinatõem.⁊ hmõi Non ſic egit
anna mater Samuel.ſed votũ quod fecerat ad tem
plum.iſ.offerẽdi fuliũ dño ſi ei cõcederet cum ſtenilis
eſſet. Sʒ ipᷣo ſuſceptoꝛ ablactato ſubito votũ ĩpleuit
adducẽs illũ⁊ ibi dimittẽs.vt habet᷑.i. Reg.i.Et ꝙ;
in dilatõe implendi votũ reqrat᷑ autoꝛitas ſuꝑioꝛis
habes devo. ⁊ vo.redẽp.ꝙ ſuꝑ bis. Scðoẽ red⸗
dendũ votũ ꝑfecte ⁊ integre nõ diminute. puta ſi qͥs
vo uit ieiunare ꝑ annũ oĩ hebdomada ꝑ vnũ diẽ.nõ.
ſufficit ꝙ obſeruet duobo mẽſibo reſiduũ dimittẽdo.
ſed totũ ĩpleat. Adhuc eĩ obligat᷑ ad decẽ menſes ſi
pᷣt.⁊ quãuis trãſgreſſus ſit ieiuniũ illð ꝑ ples hebdo
madas.non tñ tenet᷑ iterare qð iã fecit niſi intẽdiſſet
ſe obligare ↄtinuãdo annũ Deute.xxiij. Facies ſicut
ꝓmiſiſti dño deo tuo ꝓpꝛiavolũtate.i.ſm intentõeʒ.
Uñn Ananias.qꝛ deo pecũias vouerat.q̃s poſtea di
abolivictꝰꝑſuaſione ſubtraxit.ſ.quo ad ꝑtẽ ipſarum
moꝛte mulctateſt. Gꝛeg.xvij.q.i. Ananias. Et hy
ſtoꝛiã hẽs. Act.v. Et multomagis peccat qͥ ex toto
frangitvotũ nihil adipledo. Uñ dicit Salomon. di⸗
ſplicet ei.ſ.deo infidelis ꝓmiſſio.i.nõ ſeruare pmiſſũ
ꝑ votũ.vñ Aug. Tato miſerioꝛ es ſi fidẽ deo fregenis
qnto beatioꝛ ſi ꝑſolueris.⁊ Urbanꝰpapa Qð qͥs do
mino pollicitꝰẽ fidełr cuſtodiat ne dãnatõʒ. ſz pᷣmiũ
ſibi acqᷣratqm̃ ſatꝰẽñ vouere qᷓ;votũ ꝓut melꝰ põt

— —— ——UN

,— = »

= = —

erssrnrrrrre

e

nd

⸗
i

1n
n

non pficere qᷓtumſ.ad ſubſtantiã voti.grauiꝰeĩ pu⸗

niũtur qͥ votũ fecerũt ⁊ votũ nõ ꝑfecerũt.xij.q.i. Sci

mus.Qui aũt pᷣ impotẽtia totũ non poſſet ĩplere qð
vouit ꝑtem qua pᷣt exequi dʒ.puta in diuite qui fecit

votũ magne elemoſine,poſtea ad pauꝑtatẽ deueniẽ

te.⁊ inſano ieiunia plurima vouẽte poſtea debilitato
2 hmõi.Recurſus tñ dʒ hr̃i in ſilibo ad ſuꝑioꝛẽ Ubi
etiã ſciẽdũ ꝙ plures ſunt qͥꝝ vota nõ ſunt obligato⸗
ria.niſi ratificent᷑ a ſuꝑioꝛibo eoꝝ.ſᷣm b. Tho.vbi ſu
pꝛa.vt votũ religioſi.quo el ſuũ pᷣlatũ.Qlenici pꝛeci

pue circa ꝑegrinatõem quoad ſuũ epᷣm.Epᷣi circa ea

ꝑ ã hr̃ent eccliam ſuã dimittere q̊ͥ ad papã Impube

rũ in oĩbo votis quoad paretes eoꝝ.vel tutoꝛes ſi pa

rentibo carent. Pubeꝝ quoad ꝑegrinatõem elemoſy
nas.⁊ hmõi q̃ ꝑtinent ad curã domeſticã domꝰ q̃ad
parentes eoꝝ.cũ ſunt in ptãte ipoꝝ. UVxoꝝ in abſti⸗
nentijs elemoſinis ⁊ ꝑegrinatõibo qᷓad viros earum

Seruoꝝ qad dños eoꝝ.De his tñ vide infra pleniꝰ

declaratõem in pluribo.Sꝗ. Tertio reddẽdũ eſtvo⸗
tũ cũ diſcretõe-lã ſiqs vouit aliqͥd ſtultũ vanũ vł ri
diculoſum vt de nõ pectinẽdo caput die ſabbati. de
nõ comededo ð capite aĩaliũ ob honoꝛẽ b. Jo. decol

lati.de nõ ſilando.vel de nõ faciẽdo ablutiõem pãno

rũ in ſexta feria.vel ſabbato.de nõ comedẽdo paneʒ
in dñica.⁊ hmõi:talia ſᷣm Tho.⁊ Alb. in ſcripturis
potiꝰſunt deridenda qᷓ; ſoluẽda. Eñ dicit Salomõ
ſupꝛa.diſplicet ei ſtulta ꝓmiſſio. Hinc etiã.xxij.q.iiij
ca·Neceſſe feflon ꝑiurabis ðꝛ. Stulta vota frangẽ

da ſunt. Cale fuit votũ Jepte de quo dicit Hiero. ꝙ

in vouẽdo fuit ſtultꝰ.qꝛ diſcretõem nõ habuit.⁊ ĩ red

dẽdo ĩpius.qꝛ filiã occidit. Vt eĩ ðꝛ Judicũ. xi. Ipſe

Jepte votũ vouit deo di: Si tradideris filios Am/⸗
mon in manꝰmeas quicũq; pꝛimꝰ egreſſus fuerit ð
foꝛibo domꝰmee.mihiq; occurrenit reuertẽti ĩ pace eũ
offerã holocauſtũ deo. Habita g̊ victoꝛia veniẽti ad
ciuitatẽ pꝛĩo occurrit ei filia eiꝰvnica quã ille etſi cuʒ

doloꝛe.tñ in holocauſtũ obtulit Lirca qð dicunt

hebꝛei ꝙ votũ ſtultũ fuit ſi ſimptxr intellexit de oĩbo vt
ꝑ effectũ oñt,.nã ſi occurriſſet ei pꝛio canis. vel aſinꝰ
lllð offerre nõ licuiſſet. Si autẽ intellexit de his que
offerri poterãt nõ includebat᷑ de voto filia eiꝰ. Et qᷓ;
uis qᷓ;tũ ad votũ poſſet excuſari de pctõ:.ſane ipᷣʒvo⸗
tũ intelligẽdo.ſ.de licins.ppter qð pꝛemittit᷑ ibi.⁊ ðꝛ
ꝙ factꝰeſt ſuꝑ eũ ſpũs dñi.ſ.invouendo.qꝛ fides ⁊ ð
uotio ipᷣius ex qua motꝰeſt ad vouendũ fuita ſpiri⸗
tuſancto.pꝛopter qð ponit᷑ in cathalogo ſcõꝝ.ad he

bꝛe. xi. vel etiã pꝛopt᷑ victoꝛiã quã obtinuit.iniq̃ tñ ?
impie fecit occidẽdo filiã ꝓ adĩpletione voti Nec ob.

qð ait Aug.xxiij.q.v.Si nõ licet vbividet᷑ dicere ꝙ

fecit hoc ex inſtinctu ſpũſſctĩ.ſicut Sampſon. aʒ
ibi loquit᷑ dubitatiue nõ aſſertiue.vtʒ ibidẽ Pꝛoba⸗

bile eſt eriã eũ penituiſſe de facto iniq; hoc ſ̃m Tho.
ij.ij.vbi ſupꝛa.ar.ij.⁊ ſic potuit eſſe Nico.tñ dely.ſu
E dicto.c.videt᷑ eum excuſare a pctõd.opinatiue ſᷣm
quoſdã ꝙ filiã nõ occidit coꝛpałr habito ſuꝑ hoc cõ⸗
ſilio a ꝑitis legũ.ſʒ quodãmodo moꝛti tradidit ſcʒ ci

uili eã dedicado invirgĩtate. Sʒ exq̊ doc. cõiter tenẽt

ꝙ coꝛꝑalr eã occiderit ⁊ ipʒʒ repᷣhẽdãt de parricidio.ñ

debemꝰſape plꝰq; opoꝛtet ſaꝑe.vt admonet Aptus

Ro/xij:Qõ fit dũ qͥs doctrinis ab eccłia appꝛobatꝭ

⁊ que cõiter tenent᷑ nõ acqͥeſcit nouas inueniẽs.Qð
ꝓhibet᷑.di. xxxvij Relatũ. Ambꝛo.etiã ↄcoꝛ.cũ doc.
pᷣdictis dicẽs de Jepte. Miſerabił neceſſitas q ſol⸗
uit᷑ parricidio. Meliꝰẽ nõ vouere illõ qð ſibi is cui p
mittit᷑ nolit exolui.xxij.qꝛiiij. Unuſqͥſq; Et młoma

gis frangẽdũ eſtvotũ⁊ nõ ſeruãdũ qð qͥs facit de re

manikteſte illicita.ſicut ſi qs voueret occidere aliquẽ ⁊
hmõi. Sicut legit᷑ de qͥbuſdã iudeis qͥ fecerũt votuzʒ
ſe nõ comeſturos aliqͥd niſi pꝛius occiderẽt paulum
apłmvt hẽtur act.xxiij.Et hoc eſt qð dicit Iſidoꝛus
In turpi voto muta decretũ.ſ.nõ faciẽdo. lec hoc ĩ
diget diſpẽſatõe.ſed ꝓpꝛia autoꝛitate dʒ Zuenire Si
autẽ eſt dubiũ vtxꝝ ſit meliꝰobᷣuarevel dimittere. vł
ſi pᷣt facere recurrere dʒ ad ſuꝑioꝛẽ ꝓ ↄmutatõe vł di⸗
ſpenſatoevel declaratõevt in ieiunijs. ⁊ hmõi:

Muantũ ad tertium §F. Il.

pꝛĩcipale regulat᷑ intẽtio nr̃a in vouẽdo.cum ðꝛ.dño
deovro Non eĩ votũ fiendũ eſt niſi deo ꝓpꝛie.Etrõ
eſt.qꝛ votũ eſt actꝰvirtutis religiõis.Ad religionẽ ãt
ꝑtinet offerre cultũ ⁊ cerimonias deo. ſᷣm ullium.

UVlex eſt tñ ſᷣm b. Tho.vbi ſupꝛa:ar.v.ꝙ q;uis votũ

fiat ſoli deo.ꝓmiſſio etiã pᷣt fieri hoĩ q includit᷑in vo⸗
to.Et ipᷣa ꝓmiſſio boni q fit hoĩ poteſt cadere ſubvo
to.in qꝙ;tũ eſt quoddã opꝰvirtuoſum. ⁊ ꝑ hũc modũ
intelligẽdũ eſt vorũ q̃ s vouet aliqᷣd ſctis ⁊ platis vt

ſit in pfeſſionibo religioſoꝝ vt.ſiipᷣa ꝓmiſſio facta ſan

ctis vel pᷣlatis cadat ſubvoto.inq;tũ ſcʒ hõ vouet deo
ſeĩpletuꝝ qð ſctĩs vel platis ꝓmittit.hec Tho. Et ſi
cut cũ oꝛõnem aliquã dirigimꝰad ſcõs pꝛo aliqᷓ gra
obtinẽda.debemꝰſic regulare⁊ dinigere intentiõeʒ vt
ſperemꝰ illam grãm obtinere a deo pꝛincipaliter.ſed
mediãte pᷣceꝛ merito illiꝰſcti.vtticit idẽ Tho.ij.ijiq.
lxxxiij. Ita in voris qͥ facimꝰſcis ꝓ diuerſ gratijs ob
tinẽdis.vt ſanitateꝛ euaſiõe ꝑiclłi ⁊ hmõi: dẽmꝰſpare
grãm illã a deo mediante ſancto illo ayci tñ qͥ actu
aliter nõ ita dirigũt intentõem ſuã in votis ſctõꝝ ad
deũ.ſed innitũtur moꝛi fideliũ nõ ſunt in hoc ↄdem
nãdi.ſed pie interpᷣtanda eoꝝ intẽtio ꝓut eccłia intẽ
ditꝛ docet fieri in hmõi.Multa enivota quotidie fi⸗
unt ad ſctõs.vñ recipiũtur magna bñficia tꝑalia.vt
pʒ in legẽdis b. Pe.martiris.Cũ enĩ triplicẽ bonoꝛũ
dꝛãm habeamſcʒ tꝑalẽ ſubſtãtiã coꝛpus⁊ aĩiam.de
quolibet hoꝝ poteſt fieri votũ deo ⁊ ſctis eiꝰ Detẽ

pali ſubſtãtiavt cũ qͥs vouet dare certã elemoſinam

vel facere aliq ð oꝛnamẽtũ eccłie.vel cerã offerreꝛ hu⸗
iuſmõi.etſi determĩat ꝑſonãvel locũ cui faciat illud.
nõ pᷣt mutare ſua autoꝛitate.etiã ſi ꝑſona ſit malevite
vel ecclłia male officiata. vel nõ indigẽs tali oꝛnamen
to.qꝛ qð ſemel placuit ampli diſplicere nõ pᷣt. de re⸗
iuris.li.vii Necepᷣs pᷣt diſpenſare in tali ꝑmutatõe.
niſi ſitvꝛgens cã.puta qꝛ ecclia eſt deſtructa.⁊ hmõi
⁊ rõ eſt.qꝛ iã eſt illi acqͥſitũ ex ꝓmiſſione qð auſerre
nõ dʒ. Quidã ruſticꝰcũ trãſiret quẽdã latũ fluuium
cũvitula⁊ vitulo ⁊ ĩmineret ei ꝑiculũ ſubmerſiõis vo
uit bea. Michaeli dare ecclie ſue vitulũ ſi euaderet.
Trãſacto autẽ ꝑiculo dixit certe Michael vitulũ nõ
hibis.Et cũ pꝰ modicũ aq̃ ĩundãte ſile piculũ ſubi
ret. vouit b. Michaeli darevaccã cũ vitulo.ſʒ libera
tus ex eo qſi deridẽdo dicebat · vee. Michaane:vi⸗

Citulus Decimns

tulũ necvaccã babebis.Et paulopoſt in ſili caſu cõ⸗

ſtitutus nõ fuit auditꝰſed ſubmerſua cũ vacca ⁊vitu

lo. Nec etiã dʒ rẽ mutare. Exm̃ de illo qͥ vouerat cap⸗
pã be icolao.⁊ aliud voluit offerreꝛc. lide in legẽ⸗
da. Decoꝛꝑe fitvotũ ꝑ ieiunia. vel abſtinẽtias va
rias vt a carnibo⁊ hmõi/p ꝑegrinatõem ad ecclias ꝑ
diſciplinas.ꝑ obſeqͥa infirmoꝝ. p caſtiratẽ. ⁊ hmõi⸗/
Uotũ aũt ad eũdo nudũ nõ videt᷑ multũ ↄmẽdabi⸗
le.qꝛ nec honeſtũ⁊ ꝑiculoſum tꝑe hiemali.⁊ 1õ poti

ↄmutandũ in alið autoꝛitate tñ ſuꝑioꝛis Ad hoc at

vt iſtud⁊ qcũqʒ; alia vota ſint meritoꝛia opoꝛtet ea fa
cere in ſtatu gre. vt legit᷑ in legeda.b. Jacobi de quo⸗
dã qui ex voto ibat ad ſanctũ Jacobũ.⁊ cũ in itinere
lapſus fuiſſet in foꝛnicatõʒ fuit ſibi reuelatũ ꝙ deon
placebit.nec be. Jaco.qꝛ in pctõ illud exeqbat᷑. Si
qs etiã vouerit ire ad aliquã eccłiam nõ pᷣt ꝓpꝛia au
toꝛitate aliũ mitrere niſi oino non poſſer. Quoad
aiam deuouemcũ qͥs voeuet ſe alicui religionivbiof
fert voluntatẽ ſuã deo ꝑ obediam.q.ſ. volũtas e do
mina?⁊ regina aliaꝝ porẽtiaꝝ aĩe vñ ipam aĩaʒ offert

VIñ ſicut holocauſtũ eccedebat oĩa ſacrificia.ita vo/⸗

tũ religionis excedit oĩa alia vota.vñ ðt Gꝛeg · in vlt.
moꝛał.ꝙ recte obediẽtia victimis pꝛeponit᷑.qꝛ ꝑvicti
mã aliena caro.ꝑ obediẽtiã vero volũtas ꝓpꝛia ma⸗
ctat᷑vñ oĩa alia vota ſoluũtur ꝑ iſtud. Et ipᷣm inclu
dit ⁊ pauꝑtatẽ⁊ caſtitatẽ ⁊ totum exercitiũ coꝛꝑis ſui
Sed nota ꝙ dicit Aug. Sicut melioꝛes difficile ſuʒ
exꝑtus q; qͥ in monaſterijs ꝓfecerũt.ita nec peioꝛes
q; qͥ in monaſterijs defecerũt.di.xlvij.q;tũlibet. De
fectus autẽ hmõi ↄtingit ꝑ traſgreſſionẽ pᷣcipuevoto
rũ religiõis.Et qͥ hñt votũ religionis ⁊ nõ intrãt.vel
egrediũtur.male foꝛtunãturvt q̃tidie cernit᷑. Qui in
religione vota nõ ſeruãt ad pfundũ inferni deſcẽdũt

Exm̃ de quodã qui ductꝰad iudiciũ vidit matrẽ im

—

pꝛoperantẽ ſibiꝛ dicentẽ fili.vbi eſtverbũ qð diriſti
volo ſuare aĩiam meã.Et de alio qͥ ſub alijs oĩb
dit in ĩferno malos religioſos.nec miꝝ.qꝛ qnto gra⸗
dus altioꝛ eſt, tanto caſus eſt ꝑiculoſioꝛ. .
Taplm ſcdõm de materia voti.⁊ ibi multũ diffuſe
de materia voti.⁊ qͥ nõ poſſit vouere. ⁊ qͥs poſſit irri
tareꝛ qͥs poſſit diſpenſarevel ↄmurare.

vi/

UVnc autem de voto vi

diſtincte dicẽs ꝙà intat aĩo ꝑpetuo renũciandi ſecu
lo non pᷣt ad ſeculũ redire.ſed vel ad illãvel ad aliam
religionẽ debet tranſire.ideo pꝛimo dicto magis vi⸗
detur ſtandum. Idem ſenut Fran.de ʒam.immo Pẽ
ricus boich ſuꝑ c.ſtatuimꝰ.de regulanibus.dicit hoc
eqͥ pollerevoto ſoleni.⁊ allegat Hoſt.in ſumma.⁊Ar
chi.ſuꝑ dicto c.Qui bona.xvij.q.i.Sed Pe.ð pał.
negat ꝙ edqpolleat voto ſoleni.ſed tantũ voto ſimpli⸗
ci.⁊ hoc etiã magis exvi ſtatuti eccłiaſtici qᷓ; ex ipᷣa eſ
ſentia voti. Nota g ſcõᷣs.ꝙ qꝛ ſolẽnes doc.nõ ſolũ

pdicti.ſed⁊ Jo.an.⁊ Anto.de bu.⁊ alij dicũt ꝙ talis

ſuſceptio habitꝰhabeatvim ſolẽnis voti.ideo talis in
ducendꝰeſt ad reuertendũ ad illã de qᷓ egreſſus eſt vł
ad aliã religioneʒ. qꝛ obligat᷑ in genere religioni.ꝙ ſi
nullo mõ acqͥeſcit inducẽdus ẽ ad ꝓcurãdũ diſpẽſa
tionẽ a papa.qꝛ epᷣs non põt cũ hac.diſpenſatõe.ꝙ ſi
obtinere nõ pᷣt diſpenſatioem.paratꝰ ſit votũ ĩplere.
Alias durate ꝓpoſito nullo mõ implẽdi votũ etiã ſi
obtineret diſpẽſatõem nõ eſſet in ſtatu ſalutis. Sbtẽ
ta autẽ diſpenſatione de cõtrahẽdo matrimoniũ nec
peccat moꝛtałr ↄhendo.nec etiã dirimẽdũ mrimoni⸗
um etiã ſequẽdo opinionẽ illã.ſ.ꝙ illð habeatvimvo
ti ſolennis.qꝛ ꝙ habeat vim voti eſtex ſtatuto eccłie
ſiue ſimplex ſit illð ſiue ſolene ⁊ in ſtatutis ecclie pa⸗
pa hʒ plenitudinẽ ptãtis in duipẽſando. Si ãt ↄhat
⁊2 ↄſumat mr̃imoniũ ante diſpenſatõʒ peccat moꝛta⸗
liter. Et ſᷣm illã opinionẽ q dicit ꝙ eſt ſolẽne nullũ ẽ.

vñ nec exigere nec reddere debitũ põt niſi foꝛnicarie.

alter tñ qui neſcit excuſat a pctõ exigendoꝛ reddẽdo.
ſed ſi ſciuiſſet cũ ↄtraxit. peccaſſet moꝛtałr.etiã ſi illð

eſſetvotũ ſimplex.qꝛ cooꝑat᷑ peccato altenꝰſᷣm glo.in

decre. Dũ petere debet ille q habebat tale votũ diſpẽ
ſationẽ expꝛimẽdo plene caſum.ſed anteqᷓ; obtineat.
reddat⁊ nõ exigat.ꝙ aũt dirimat᷑ niſi ecchs ꝑ ſentenã
illð declaret no dicerẽ ſed ſeqrer opinionẽ Pe. de pa
lu.ꝙ ſit illð vtvotũ ſimplex ſi de cõi ↄſenſu velit ma
nerevt frater ſoꝛoꝛ.vel ingredi religionẽ tutꝰeẽt. Ui⸗
di cũ plunbo in hmõi caſu fuiſſe a papa diſpenſatuʒ.
Sel cũ iſta ſolẽniſatiovoti ꝑ hunc modũ ſit ex iure
humano nõ naturali vel diuino.ſicut papa pᷣt diſpẽ
ſare cũ oꝛdiato in ſubdiaconatu.ſ.de ↄhẽdo ſᷣm oẽs
ita⁊ꝛ cũ iſto etiã tenedo opinionẽillã.ſ.ꝙ cũ ꝓfeſſo ſo⸗

dendũ eſt. Sic autẽ diffini᷑ magiſtraliter
. otũ eſt ꝓmiſſio melioꝛis boni aĩ delibe
ratõe firmata. Ubi nota pꝛio ꝙ cũ ðᷣꝛ ꝓmiſſio.ad vo

tũ nõ ſufficit ꝓpoſitũ cũ deliberatõe niſi adiungat᷑2

ꝓpmiſſio extra eo.rãturã. Non tñ eſt neceſſaria expᷣſ

ſio vocis in ꝓmiſſiõe.ſed ſufficit ꝓmiſſio coꝛde facta.

ſic intelligendũ eſt.c.illð.Qui bona.xvij.q.i.vbi ðꝛ
ꝙ; qͥ bona facit⁊ melioꝛa facere ꝓponit ſi illa nõ facit.
in ↄſpectu dñi cecidit.hoc eĩ intelligit᷑ nõ de ꝓpoſito
ſolũ.ſed de ꝓpoſito cũ intentõe ſe obligãdi.hoc eĩ hʒ

rõem voti.⁊ licʒ nõ oꝛe expꝛinat᷑ obligat vtvotũ.⁊ no

impledo ðꝛ cecidiſſe in ↄſpectu dñi.qꝛ peccat moꝛta
liter. Ueꝝ eſt tñ ꝙ ppoſitũ ſolũ remanẽdi in religiõe

2 ꝑpetuo deo ſeruiẽdi cũ ſuſceptõe habitꝰipſiꝰreligio

nis eqpollet voto ſimplici.extra de regularibo.c.con
ſulti. Et q;uis quidã intelligat dictã decre. de illo qᷓ
intrat cũ voto,tñ Pe.de pal,dicit ꝙ qꝛ decre. loaͤk in⸗

nõ tenet᷑qꝛ illa ſolẽnitas non eſt ita eẽential voto reli⸗
gionis ſicut illa q̃ fit alio mõ. Si ergo diſpenſat᷑ cũ
tali nõ eſt condẽnandꝰ. Nota tertio ex eo qð ðꝛ in dil
finitõe voti ꝓmiſſio boni ꝙvotũ de re illicita nõ tenz

ſicut nec etiã iuramentuʒ.xxij.q.iiij.in malł. ⁊ magis

placẽt ðᷣo in hmõi trãſgreſſoꝛes qᷓ; obuatoꝛes. ſicut
quivoueret nõ comedere.niſi occideret ſuũ inimicũ ⁊

bmõi. Nota q̃rto ex eo qð ðꝛ. melioꝛis.ꝙ votũ de

re minꝰbona nõ obligatvt votũ.vñ ſi q voueret nõ
intrare religionẽ nõ valet votũ.Nec obſtat ꝙ votũ ſi⸗
cut⁊ iuramẽtũ de eo qð pᷣt ſeruan ſine detrim̃to ſalu

tis eterne eſt ſeruãdũ ſᷣm decre.qꝛ hoc eſt veꝝ ſi illud

habuit tres comites.ſ.iudiciũ iuſticiam.⁊veritatẽ.vł
dðm ꝙ detnmẽtũ ſalutis eſt nõ ſolũ qð interimit ſa⸗

lutẽ ſed qð ĩpedit ꝑfectõʒ ſalutis.vel etiãẽ dðõm ꝙ il
lud intelligit᷑ qũ votũ habet mateniã ꝓpꝛiã.⁊ ſic ñ eſt
in ꝓpoſito caſu:Pꝛo cuiꝰ maioꝛi declaratiõe nots ꝓ

lenniter nõ poſſet papa diſpenſare q tñ opinio cõiter

— — — —— — —

e

— — — 0——

——— — — —

— — K — S ——

—

=☛rę —

— — —

Capitulũ Secundũ

qñ ꝑvotũ directeꝛ pꝛincipałr exludit᷑ aliq bonum
conferẽs ad ſalutẽ.⁊ nõ includit᷑ aliq ð bonũ qð ꝑ ſe
poſſit eſſe materia voti.nullũ eſt ⁊ nõ obligat.lʒ poſ⸗
ſit ſeruan cũ ſalute. Sʒ qñ votũ pꝛincipalr includit
aliqð bonũ quod pᷣt eſt materia voti.licet illð bonuʒ

excludat ex conſeq̃nti melioꝛa bona.tñ ligat. Unde

ſi qͥs voueat ſe intratuꝝ⁊ ꝑſeueratuꝝ in religiõe laxio
ri licet ex hoc melioꝛvia pᷣcludat᷑.qꝛ tñ religio pᷣmiſſa
eſt ſufficiens materia voti reſpectu ſeculi licet non re⸗
ſpectu aliaꝝ religionũ ꝑfectgꝝ valet⁊ tenet.Et idẽ di
cendũ eſt de iuramẽto. Itẽ ſi q iuretvelvoueat ĩtra⸗
trare hãc religionẽ ſi quã intretvalet.quia non ꝑ hoc
pꝛincipalr excludũtnr alie.ſʒ pꝛincipalłr includit᷑ iſta
etſi nõ pure.tñ ſub conditõe.iſ.ſi velit intrare aliquã.
ſed ſi ꝓmitteret ſe nullã aliã intratuꝝ⁊ non ꝓmitteret
iſtã intrare:nec pure nec ſub conditoe non valeret. et
peccaret.ſic vouens vel iurãs et inducẽs ad hoc·
Nota quinto ꝙ ꝓmiſſio q fit invoto ſi ðᷣo pꝛincipalr
2⁊ finalłr. licet fiat aliquãdo in manu hoĩs vñ ſi aliqᷣs
ꝓmittit alicui ꝙ intrabit religionẽ.nõ illi.ſed deo fa⸗
cta eſt obligatio.vñ dei eſt remittere nõ ulliꝰ. Item ſi
aliqͥs ꝓmittit intrare religionẽ ad reqͥ ſitiõeʒ alicuius
illo nõ requirẽte intrare nõ tenet᷑.ſed illo moꝛtuovide
tur ꝙ tenetur niſi per modum cõditiõis dixerit.ſi me
reqͥſierit ⁊c. Sʒ ſi dixerit ꝓmitto intrare quãdocũq;
me reqͥſieris.videt᷑ pmiſſio in diẽ. vñ illo moꝛtuo nõ

plus bʒ dilatõem.qꝛ nõ expectat᷑ reqͥſitio Itẽ ꝓmiſſio
hoĩ facta metu moꝛtis ſuevel filij nõ obligat cũ effcũ

Sʒ ꝓmiſſio facta d eo etiã metu moꝛtis.ſic qꝛ deꝰ iu⸗
ſte moꝛtẽ infert.nec tenet᷑ nõ inferre nec intẽptatã ab
alio ꝓpulſare.vñ ſicut ꝓmittere dare alicuivt me libe
raret a moꝛte in caſu in qͥ nõ tenet᷑.puta medico obli
garer.ſic qͥ ꝓmittit deo.ff. ꝙ metꝰcã.l.lij. Nota ſexto
ꝙ requirit᷑ deliberatio.ſ.ad ſe obligandũ.vñ ðꝛ de li
beratõeꝛc.quia votũ ſubditũ non obligat ad petm̃ ꝑ
fectũ.nec ad bonũ ꝑfectũ. Uota autẽ q fiũt a mulieri
bus in ꝑtu vel in infirmitatevel viroꝝ in qbuſcũq; ã
guſtijs ꝓpꝛijs.vel ſuoꝝ aut turbatõe.ſi habuerint ta
les intentionẽ obligãdi ſe deo cogitãtes etiã de cã qͥ

mouebat eos ad vouendũ.ſ.infirmitate vel piculo.et

de fine.ſ.euaſione ꝑiculi pꝛopter qð euitãdum vone
bant.tenẽda ſunt Idẽ cho. Si ãt dubitãt vtꝝ intẽde
rint ſe obligare tutiꝰeſt qð ipleant.ſᷣm tho. Itẽ no
ta ꝙ qͥ iratus patrivel magiſtro vel bñ poſatꝰ vouet
vł iurat intrare religionẽ ꝙ nõ tenet᷑. qꝛ qð caloꝛeira
cũdie fit ꝓ nõ facto hbri dʒ.qð veꝝ eſt ſi ſic fit ſubito ꝙ;
nõ feciſſet ꝑ deliberatõem⁊ ſnĩaʒ rõis q̃ nõ reqrit ma
ã moꝛã tꝑis. Sʒ qñ ſciens qͥd iuratvel vouet.hoc
agit. tenet nili cũ eo diſpeſet᷑ rõe min plene delibera⸗
töͤis, Sicut etiã qͥ caloꝛe ↄcupĩe inflãmatꝰaut bene
potatꝰ.nõ tñ ebꝛius iuratvxoꝛẽ ducere.ↄpellit᷑ eẽ du

cere.niſi oĩno ebꝛius eſſet. Cõfirmat᷑ ꝙ dictũ eſt ꝑ ſe

quentẽ rõem. Sicut eĩ reqrit᷑ deliberatõ ad votũ. ſic
ad pctm̃ moꝛtale.⁊tñ lʒ iratꝰ.aut potatꝰoccidat ho⸗
minẽ excuſat᷑ a tãto.ſz nõ a toto qͥn ſit moꝛtale.exqͥ ſic

noõ fuit extra ſe qͥn ſciret qð faceret.lʒ poſtea peniteatꝛ

nolet feciſſe.qꝛ eẽ ſtatĩ penitẽtẽ de pctõ bñ arguit qð
illð ñ ſitfactũ ex habitu.ſed ñ arguit ꝙ nõ ſit factũ ex
electõe lʒ paſſiõe turbãte iudiciũ rõis. Illa ̊ deliba⸗

tio tꝑis vel etatis q ſufficeretad obligadũ diabolo ꝑ

pctm̃ moꝛtale ſufficit ad obligãdũ deo ꝑ votũ Tho.
li.ij.q.lxxx viij.dicit tria concurrere ad eſſentiam voti.
ſcʒ deliberatõem. ꝓpoſitũ volũtatis ⁊ ꝓmiſſionẽ deo
que etiã ſolo coꝛde fieri pᷣt.Expᷣſſio autẽ ꝑ verba ẽad
bene eſſe.Et gloſa ſuꝑ ca.Lraturã:extra de vo.⁊ vo.
redẽp. dicit ꝙ cũ nõ interuenit intẽtio obligãdi ſe nõ
eſt obligatus· Mota ſeptimo ꝙvt dicit tho. in qð⸗
libʒ.iij.ſi qͥs ex certa cã ꝓ aliqua hoꝛa ipediret aliquẽ
intrare religionẽ poſſit aliqñ excuſani a pctõ. Sed ꝙ;
qͥs ĩpediat hoĩem ne vnq; poſſit intrare religioneʒ eſt
ſpũ iſcõ reſiſtere.qꝛ pꝛopoſitũ intrandi religionẽ eſt a
ſpũſcõ.xix.q.ij. Due.vñ nõ ſolũ ꝑntibo.ſʒ oibo alijs
inducentibo ad iurandũvelvouẽdũ ſe nõ intraturos
religionẽ eſt pctm̃ moꝛtale.Hec oĩa Pe.de pal.in.uij
di.xxx viij. Dicit etia Pe.de pal. ꝙ uůle qͥ ĩpedit votuʒ
lĩpleri ab alio de ingreſſu religiõis ſi licite hoc facit.vt
pat᷑ pꝛopter neceſſitatẽ vel vt traheret ad melioꝛẽ reli s
gionẽ. vel pꝛopter ſuũ pꝛofectũ ſpiritualem non pec
cat.nec tenet᷑ ad aliquã emẽdam.ſi autem illicite tũc
non ſufficit vt tanta inſtantiã faciat de reducẽdo q̃n
tam fecit in retrahendo.ſed equiualentem.vel ſe loco
eius reddere debet ſicut ſi ſuo conſilio furtũ factũ eſt
alias nõ fiendũ non liberat᷑furem monẽdo de reſti⸗
tutione.ſed tenet᷑ de ſuo equipollẽs reddere.Quidaʒ
tamẽ intelligũt hoc vt Scotus quãdo iã fuiſſet reli⸗
gionẽ ingreſſus.l.ꝙ tenet᷑ ſi nõ põt illũ reducere quez
eduxit.nec alium eqͥualentẽ. tunc ipᷣe tenetur intrare

ſi poteſt.

De diuiſione voti. Mo F. I.

ta 'm magiſt; ſentẽtiax in.iiij.⁊ Ray. q.i.qᷓuis alio

oꝛdie ponat.⁊ Hoſt.ꝙ votoꝝ alið cõe ſeu neceſſitatis
Alið ſingulare ſeuvoluntatis.votũ cõe⁊ neceſſitatis
qð impꝛopꝛie ðꝛvotũ eſt de his q̃ ſunt neceſſaria ad
ſalutẽ.⁊ ad q̃ qͥs alias tenet᷑. Et ſic iſto mõ ꝓmiſſio q̃ᷓ
fit in baptiſmo de credẽdo ⁊ diabolo abꝛenũciando
large ðꝛ votũꝛ in hmõi poteſt vnꝰaliũ obligare igno⸗
rantẽvt patrinꝰpueꝝ quẽ tenet ad baptiſmũ.Tenet᷑
enĩ baptiʒatus⁊ cogit᷑ ſeruare fidẽ inadulta etate quã
ꝓ eo patrinꝰpꝛomilit.Et hmõtvotũ cõe quãdo ñ eſt
pꝛopꝛiũ⁊ expᷣſſum.ſed ſolũ ritꝰſuſcepturꝰ ſacramenti
ſicut in baptiſmo.crãſgreſſio eiꝰnõ videt᷑ eſſe alia ſpe⸗
cies peccati.ſed circumſtãtia aggrauãs peccatũ.Eo

dẽ enĩ genere ſcʒ peccati plus peccat fideł qᷓ; infidelis

Sʒ ſi eſt votũ cõe expᷣſſum ꝑ modũ pꝛopꝛieꝛ ſingla⸗
ris obligatõis tunc mutat ſpeciẽ vt ſi quis voueat vł
iuret nõ ampliꝰfoꝛnicari.nõ ſolũ peccat pctõ luxurie
foꝛnicãdo.ſed etiã peccato periurij vel fractiõis voti:
nã ſᷣm doct.circumſtãtia aggrauãs que per ſe ⁊ non
ex ſuppoſitione pꝛimi impoꝛtat defoꝛmitatem mutat
ſpẽm vel addit nouã ſpẽm peccati.Fractio autẽ voti
de ſe habet defoꝛmitatẽ.quia eti in re ad quã qs ali
as non tenet᷑. Idẽ tho.vñ⁊votũ ſingulare facit de nõ
peccato peccatũ.ergo⁊ cõe mutat ſpẽm factum.ſ.per
modũ ſingularis obligatõis. otũ vero ſingulare et
volũtatis eſt de his q̃ ſunt ſuꝑerogatõi ad que qᷣs

alias non tenetur.⁊ in huiuſmodivotis non põt vnꝰ

alium obligare niſi conſentiat. vnde mater qua ntũ⸗
cunq; voueat pꝛo puero inſirmo ꝙ leiunet no tenetur
ieiunare niſi conlentiat cum habeat koſ aem

Filius etiam quẽ pater poſuit in religiõe cũ ad qnos
diſcretiõis venerit.niſi ↄſenſenit poteſt exire.Et ſic lo⸗
quit᷑ canon.xx.q.i.Sicut qͥ. Subdiuidit᷑ autẽ iſtud
quia voti ſingulans alið ſimplex alið ſolenne. Uoti
autẽ ſolẽnis aliud eſt qð ſolẽniſat᷑ ꝑ pfeſſionẽ appꝛo

bate religionis. Aliud qð ſolẽniſat᷑ꝑ ſuſceptiõem ſa

cri oꝛdinis ſcʒ ſubdiaconatus⁊ ſupꝛa. De his age
tur infra in tertia ꝑte. Omne autẽvotũ qð non eſt ſo
lenneeſt ſimplex ſiue illud fiat publice ſiue pꝛiuatim
ſiue oꝛe ſiue tantũ coꝛde Uon autem ſumplicis aliud
conſiſtit in faciẽdo vt cũ quis vouet oꝛare. ire ad ſan
ctũ Jacobũ.⁊ hmõti.Alið in nõ faciendo.vt cũ quis
vouet nõ ↄhere matrimoniũ.De quo eſt dubiũ vtꝝ
q̃ ſicvouet poſt matrimoniũ ↄtractũ poſſit debitum
petere.qꝛ ſimpłrvouiſſet caſtitatẽ non poſſet.Et ali⸗

ud videt᷑ vouere caſtitatẽ aliud vouere nõ Zhere ma⸗
o trimoniũ qꝛ ſcõᷣs ſcʒ vouẽs nõ ↄhere foꝛnicãdo non

frangitvotũ. Pꝛimus ecõtra quiavouẽdo vnũ vouet
quod implicat᷑ in illo.Et quodcunq; hoꝝ votoꝝ ali⸗
ud eſt conditionatũ.vt cũ quis vouet ieiunare ſi libe
retur ab infirmitate ⁊ tale tenet᷑ implere adueniẽte cõ
dicione⁊ nõ aliter. Alið abſolutũ.vt cũ ſimpłrvouet
aliquid factuꝝ vel nõ ſactuꝝ ſine aliqua conditõevel
ſine aliqua determinatõe tꝑis.⁊ tunc tenet᷑ ad ſtatiʒ
qñ cõmode pᷣt implere.vnde qͥvouit intrare religionẽ
tenet᷑ ſtatim intrare qñ ↄmode pt nec ſufficit ꝙ intret
in fine vite.quia qñ ſicvouit ſcʒ intrare religionẽ. reſi
quum vite ſue deo dedicauit. ſicut qͥ vouet certo die
illa die tenet. ſicut ſi aliqs ꝓmiſit ↄtrahere cũ quadã.
nõ ſufficitſemel cõtrahere ante moꝛtẽ.quia ad hoc fit
matrimoniũ vt ſimul ↄuiuant.Si autẽ ꝓmiſit dare

pio deo aliquidꝛ hmõi.videtur ꝙ ſufficiat hoc ſemel

facere ante moꝛtẽ niſi rotõ alia pactũ refoꝛmet.qꝛ qui
pꝛomiſit aliqͥd ſine die licet ſtatĩ teneat᷑ non tñ ad ſta

tim nec qñ pꝛimo pᷣt cõmode niſi ab illo cui ꝓmiſit.

requirat᷑. ſed pᷣt requiri qᷓ;cito cõmode pᷣt ſoluere. ⁊ ex
tunc eſt in moꝛa:.Nũ autẽ dicat ſcriptura exoꝛe dei ꝓ
diens. Si qͥd vouiſti deo non moꝛeris reddere. ergo
deus interpellat in om̃ivoto,.⁊ ſic q;citius pᷣtꝛ recolit
dDz omnevotũ qð fecit ĩplere.qꝛ quotiens deus ei ad
memoꝛiã reducit ipᷣm votũ⁊ poſſibilitarẽ ⁊ ↄgruitatẽ
pꝛotũc implendi.ipᷣm interpellebat ⁊ in moꝛa ↄſtitu
it.· Itẽ nota ꝙ talis qͥ.ſ.vouit intrare religionẽ non
debet remaneje in ſeculo vel differre pꝛopter debita
que hʒvt ſcribendovel operando lucretad ſoluẽdũ.
quia ꝓfitendo cedit bonis.⁊ hoc ſufficit.vñ talis nec

in religione tenet᷑ operari manibo ad ſoluendũ. ſicut
nec in lſeculo teneret ſi ceſſiſſet bonis. Item ſi pꝛiomi⸗

ſiſſet talis operari manibo aliqͥd. poſſʒ hoc nõ obſtã
te intrare religionẽ Sed ſi bona ſua ſufficiũtad hoc
debet illi cui ꝓmiſiſſʒ ſolui intereſſe.ĩmo etiã videt᷑ꝙ
nec ad intereſſe teneret᷑ſicut iura ad nihil reſtituẽdũ
obligãt coniugẽ qui matrimonio nõ ↄſummato in⸗
trat religionẽ altero inſciovel inuito qui tñ in multis
pꝛopter hoc ſepe dãnificat᷑.hec pe.de palł. vbi ſupꝛa.

De tranſgreſſione vo F. II.

ti Nota pꝛimo ꝙ traſgreſſio volũtaria voti eſt moꝛta
le peccatũ ſjm oẽs. Un⁊ decre.dicit ꝙ ſolutiovotivſ⸗
; adeo eſt neceſſaria. vt ſine ꝓpꝛie ſalutis diſpẽdio

alicui non liceat reſibre de vo. ⁊ vo, redẽp.c. Lic; Uñ
ſm tho.ij.ij.qlxxxviij.grauiꝰ peccatũ eſt trãſgreſſio
voti q; tranſgreſſio iuramenn. Nam votũ innitit᷑ fi⸗
delitati quã deo debemus. Juramentũ vero reueren
tie ipius dei.vñ magis obligatoꝛiũ eſt votũ qᷓ; iura⸗
mentũ,ceteris pariboꝛ plus peccat agens ↄtra votũ
qᷓ; contra iuramentũ. Sed ꝗꝓ0. neapol. dicit hoc eſſe
vex in iuramento aſſertoꝛio.in ꝓmiſſoꝛio autẽ qtuʒ
ad ea q pertinẽt ad dei honoꝛẽ grauius videt᷑ ꝑiuriũ
quia tale iuramentũ in guduvotũ. Motsa ſecundo
hm pe. de pał.ꝙ quotiẽs qͥs frãgit votũ.totiens pec⸗
cat moꝛtalr dum tñ actus interioꝛ ⁊ exterioꝛ iteretur.
Secus ſi exterioꝛ tm̃.qꝛ peccatũ ꝑ ſe eſt in actu inte⸗
roꝛi.vñ quivult invno actu furari⁊ mecharivel plu⸗
ra furari,vnũ peccatũ cõmittit quo ad deũ.licʒ plu⸗
ra furef᷑ quoad iudiciũ hominũ Et hoc invoto nega
tiuo quo qͥs vouet nõ bibere vinũ.ſecus in affirmati
uovt cũ quis vouet ieiunare.tunc enĩ non totiẽs pec
cat quotiẽs comedit ſed ſcðᷣa vice.tertia autẽviceꝛ de
inceps nõ. maxime ſi nõ incõtemptu.ſed quaſi nõ re
putans ſibi poſſibile plus illa die leiunare.paratꝰ ie⸗
lunare ſi iaʒ non fregiſſet:⁊ eſſet ꝑatus ieiunare alia
die integra pꝛo illa. Sed in cõtemptu vt non fruſtra
fregerit idẽ ſacturus ſi nõ fregiſſet. nec intẽtione ex in⸗
tegro als ieiunandi tũc ſecus maxime in voto ſingla
ri⁊ ſecreto in quo nõ eſt ſcãdalũ.ã ſecus eſſet de il
lo q ieiuniũ eccleſie fregiſſet. Non enĩ pꝛopt᷑ hoc lice
ret ei extra hoꝛã conſueta comedere intentione alias
redimendi in ſcandalũ alioꝛũ.hec pe.de pal. To⸗
ta tertio ſᷣm eundẽ di.xv.in.iiij.ꝙ cũ qᷣls vouet nõ bi
bere vinũ diſtinguẽdũ videt᷑.qꝛ autvouit in ꝑpetuũ
autcerto die.Si in perpetuũ tunc totiẽs peccat moꝛ
taliter quotiens bibit vinũ. etiam ſi eadem die. Eſt
enim obligatus omni hoꝛa diei ad non bibendũ vi⸗
num. Unde quotiens bibittotiens facit cõtra pmiſ⸗
ſum. Mec poteſt dici ꝙ obligatione vnius diei fracta

obligatio illius diei trãſeat ad aliam diem. quia om

„

nes dies erant in obligatiõe equaliter. Sed ſi votuʒ
eſt tempale. tunc ſi die certa ⁊ determinata. puta die
ſabbatliſexta feria ⁊ huiuſmõi.vouit.tũc pꝛima vice

illius diet bibendo vinum peccat moꝛtalr. non autẽ
ſecunda vice niſi et᷑ contemptu faceret. Quãdo enim

vouit non bibere cento die. vouit non bibere qualibʒ
hoꝛa diei pꝛeſuppoſito ꝙ in pꝛioꝛi nõ biberit. ſed qꝛ
votũ eius ſᷣm interpᷣtatiõem iuris intelligit᷑ exq̃ vna
hoꝛa vinum bibit eſt obligatus ad non bibẽdũ alia
dieꝛ extunc illa die non eſt plus obligatus. Dat ſu⸗
per hoc exemplum de indulgentijs quia ſi eſt perhẽ⸗
nis.totiens conſequitur. quotiens vadit ad eccleſi⸗
am vbi poſita eſt. etiam eadem die. Si in certo die.
tunc tãtũ ſemel. UVel aliter quia cum votum eſt tem⸗
poꝛale id eſt de aliquo die,ſi determinat diem vt ſab
batum vel alium.tunc totiens quotiens. tenetur enĩ
poſt pꝛimamvicem adhuc in reſiduo facere quod po
teſt. Si non determinat diem puta vnam diem in
hebdomada tunc ſi vna die qua volebat votum im
plere ſemel vinum bibit,tranſſertur obligatio ad al⸗
terum diem poſt tranſgreſſioneʒ.nec franget᷑ ſcᷣavi⸗
ce bibendovinũ Pe. Itẽ qui vouit tenere virginitatẽ

ſi ↄtrahit matrimoniũ ↄſumãdo matrimoniũ frãgit

—

oti

u
tſu⸗

4
de⸗

ſ
l
n
vn
4
6

14

Capitulüů Becund

votum.nõ aut poſtea reddendo debitũ petẽti expᷣſſe
vel interpᷣtatiue ſed exigẽdo totiẽs peccat moꝛtalr q̊

tiens exigit qꝛ nõ põt dici ꝙ exquo pdidit virginita⸗
rem ꝙ traſiata ſit ad altera diem obligatõ eiꝰ qꝛ om̃i
temꝑe equaliter tenebat᷑.⁊ ideo debet ſoluere ſicut pᷣ⸗

mo vt ſaltem nõ petat qð eſt ei libeꝝ Pe.Et q;uis di

ſpenſatio vel ↄmutatio voti ſit rẽuata dioceſanis.ñ

tñ trãſgreſſio voti. Nam cõmuniter confeſſoꝛes poſ
ſunt abſoluere ab hmõi peccato.

De vtilitate votiMo ·ꝗJ. Ii

qᷓ; ſine voto ceteris paribo pnta cũ eqli caritate qð ꝓ

bat b. tho. ij. ij. q. lxxxviij.Et boc habet᷑ ſupꝛa in coꝛ⸗

pe.hꝰ.c.Et nota ꝙ ꝓut dicit᷑ extra devo. ⁊ vo.redẽp.

c.Scripture.Reus fractivoti nõ habet᷑ qͥ tpale obſe

quiũ in ꝑpetuã noſcit᷑ religionis obſeruantiã cõmu⸗
tare. Unde ſᷣm bea. Tho.in.iiij.di.xxxviij.deobli⸗
gatur qͥs per ingreſſum religionis a votis factis in ſe
culo Qð videt᷑ intelligendũ devotis ꝑſonalibo.pu ta

de elemoſinis fiendis vbi hret facultatẽ. Intelligitur
etiã in caſu ꝙ ꝑſeueret. Nã egrediẽs religionẽ an pꝛo

feſſionẽ ad vota pꝛioꝛa remanet obligat ar. ad hoc.i.
q.vij.Qð ꝓ remedio. Et ſᷣm aliqͥs vt dicit idẽ Tho.

ex ipſa vi voti religionis abſq; alia diſpẽſatõe. Et rõ
eſt qꝛ ꝑ introitũ religiõis moꝛit᷑ pꝛioꝛivite.⁊ iõ ñ tene

tur ad ea q̃ fecit in ſecularivita.Et hoc tũ pꝛopter ſe

cularitatẽ vitãda que grauis eſt cõiter ↄuiuentibo. tũ

pꝛopter onus religionis aſſumpte qð ſufficerevidet᷑.
Alij tñ dicũt ꝙ hoc fieri dʒ autoꝛitate ſuꝑioꝛis ipſiꝰ
religiõis vñ declarare ſeu exponere dʒ ipe qᷣ vouit vo
ta q fecit in ſeculo.⁊ ipᷣe pᷣlatus pẽſatis ↄditionibo ꝑ

ſone ⁊ alijs circũſtãtijs valet irritare ſeu diſpeſarevel
2ↄmutare aut illa dimittere ſeruare.Et nota ſᷣm Pet.
de pal. ſi quis peniteat devoto als non facturꝰniſi

quia nõ vult votũ frãgere adhuc eſt maius merituʒ.
Pꝛĩo quidẽ qꝛ ſᷣm Berm.bona volũtas ſufficit ad
meritũ.vñ a pꝛincipio.qñ vouit⁊ non ſoluit.tantum

meruit quantũ qñ ſinevoto ſoluit.⁊ huic menito ad⸗
ditũ eſt meritũ iuſticie quovult ſoluere qðᷣ pꝛomiſit.

Scõðo qꝛ licet ſit triſticia in hoc ꝙ vouit ⁊ quedaʒ

voluntas.tñ in ſoluẽdo qð vouit ⁊ invenerãdo votũ
eſt volũtarius. Tertio eri videt᷑ enõ demeret᷑ in
hoc ꝙ vellet nõ vouiſſe.quia ſicut a pꝛincipio non te⸗

nebatvouere.ita nec ex poſtfacto tenetvelle vouiſſe li

cet teneat᷑ ſoluerevel dato ꝙ penitere ſit peccatũ nõ ꝓ
pter hoc ĩpedit᷑ quin vouẽdo bonũ mereat᷑. hec Pet.

Itẽquanto votũ eſt ſolenius tãto eſt maion meriti.

Nota ꝙvotũ aut eſt de re de ſeillicita. aut eſt de re li

cita. Si de re illicita que ſcʒ eſt pctm̃ vel maioꝛis bo/
ni ĩpeditiuũ.vt nõ ingredi religionẽ peccat ſicvouen⸗

doꝛ aliqñ moꝛtalr.nec tenet᷑ imo nec debʒ fuare ſᷣm
Tho.ſed etiã ſine diſpẽſatõe pᷣlat Zↄuenire. Side re

licita.tũc aut de re inutili? quaſivana.vtnon lauare
caput die ſabbati. nõ comedere de capite ob decolla

tionẽ Jo. bap.⁊ hmõi que dicũtur vota ſtulta ſᷣm Al
ber. ⁊ Ray. potius frangeda ſunt quã ſeruãda. tutiꝰ
tñ eſtvt fiat diſpenſatio eius ꝑ eũ qͥ poteſt Aut eſt

c

ta ꝙ magis meritoꝛiũ eſt facere aliqd bonũ ex vot

de revtili.⁊ tũc aut pꝛo turpi cã vt vouet ſe ieiunatu
rum ſi in furtovel in foꝛnicatiõe pꝛoſperet᷑i ſi poteſt
cõmittere.⁊ tũc peccat vouẽdo.nec tenet᷑ implere ᷣm
Jo.neapol:in quolibet⁊ Ricar.in.iiij.Aut pꝛo cau⸗

ſa honeſta.⁊ tunc aut de re impoſſibili.⁊ tunc ſi erat

ei impoſſibile nõ tenetur.⁊ peccauit vouẽdo Si qt
pꝛius fuit poſſibile quando ſcʒ vouit.⁊ poſtea factũ ẽ
ei impoſſibile.vt cũ vouet elemoſinã ſed poſtea ita ef
ficit᷑ pauꝑ ꝙ nullo mõ pᷣt.⁊ tenet᷑ niſi enm venire ad
pinguioꝛẽ foꝛtunã ſᷣm pe.de pal.Si autẽ pantẽvnaʒ
implere poteſt illã partẽ impleat.nec excuſareta pec⸗
cato ſi nõ impleret quantũ poteſt niſi ſecũ diſpenſare
tur.ſed cũ oĩno nõ poteſt nõ indiget diſpẽſatõe TCho
mas. Aut de re poſſibili.⁊ tũc aut poteſt irritari. vr
votũ pupilli religioſi⁊ hmõi.etſi irritat᷑ ab eo qui po
teſt nõ peccat abſq; diſpenſatoe ↄueniẽdo ſᷣm Ray.
⁊ alios.Si nõ irritat᷑t multomagis ſi ratificat᷑ a ſu⸗
ꝑioꝛi qui.ſ.poterat irritare pcccat Zueniendo. Si ibi
nõ habet locum irritatio vt quia ille ꝑ ſe potuit voto
obligare tunc cõtraueniendo pꝛopꝛia autoꝛitate pecꝰ
cat moꝛtalr. Si autẽ hoc facit cũ diſpenſatõe vel cõ⸗
mutatione niſi ſubſit iuſta cauſa diſpenſatõis vł ſal
tem dubia peccatvtens tali diſpenſatione ⁊ diſpen⸗
ſans Thomas. Pe,de pai.als non peccat. Itẽ quã⸗
do quis du bitat vtrũ poſſit votũ implere vel vtrũ ſit
melius implerevel nõ implere puta ieiunare vel non
ieiunare cum ſit debilis ⁊ dubitat de nocumento. de
bet petere cõmutatõemvel diſpenſatõem.⁊ non pꝛo⸗
pꝛia autoꝛitate contrauenire:thomas Item qui vota
diuerſa fecitvno temꝑe qui ſi poteſtvtꝝq; facere tene
tur.ſi vero ſunt impoſſibilia debet ſeruare qdð maiꝰẽ
⁊ de minoꝛe ſatiſfactionẽ facere ad arbitriũ pᷣlati.tho
mas. Itẽ ſi fecit conditionatim.iiſub aliqua cõditõe
non adueniente conditiõe non tenet᷑implere quãdo
vna eſt ↄditiovel plures.ſed ſi ipᷣe intenderit obliga⸗
re ſe aduenientibo omnibo illis conditionbb. Si au
tem intendebat ſe obligare adueniente vna ex condi
tionibo tenet᷑. Si ſuper hoc non cogitauſit. ⁊ neſcit di
ſcernere de intentione tutius eſt implere.xxxij.q.viij.
Non ſolum extra de con.ap.c. Uerum Item ſivouit
abſolute aliquid ⁊ minus diſtulit cum poſſet qꝛ pec
cauit. Debet enim q;citius implerevotum ſi ipᷣe tem
pus ſibi non impoſuit determinatum. Datur tamẽ

ei tempus ad arbutrium boniviri ad diſponendũ vt

votum poſſit implere Thomas ſecũda ſecũdevbi ſu

pꝛa. Item ſi feciſſet votum intrandi religionem et ex

moꝛa quam fecit in ſeculo ſine neceſſitate imminet ei
periculum votum frangendi puta per matrimoniũ.
tenetur q;citius alias peccat moꝛtaliter Thomas ſe⸗

cunda ſecundevbi ſupꝛa. Item ſi parentes fecerunt

pꝛo eo vt ſcilʒ ipſe aliquid facererꝛ ipſe poſtea appꝛo
bauit intendens ſe obligare ad votum factum pꝛo il
lis tenetur.et ideo tranſgrediendo peccauit moꝛtali⸗
ter. alias ſi ipſe non ſe obligauit non tenetur plusq;
velit Ray.q;uis bonum ſit facere ſi potes.

De berede quomodo F. X.

teneak ad vota eius cuiseſt hberes. Iota m pe. xꝰ
pa.in.iiij.ꝙ ſi eſtvotum tantũ reale.vt fundãdi moq

naſteriũ:t vel dadi tĩ ꝓ deo,.aut oblatõʒ mittedi aut

indecimus

tot armatos vltra mare. tunc heres tenetur ſicut in
alijs debitis. Si autẽ eſt tm̃ ꝑſonale.vt ieiunare.cõ
tinere.votũ crucis.vel ire vltra mare. heres nõ tenet᷑
niſi ſpõte obligauerit ſe ſiue ſit filiꝰſiue ſit extraneus.
extra eo.c. et Si autẽ eſt ſimul reale? ꝑſonaleꝛ ex
p̃ſſumvtrũq; tũc tenet᷑ ad reale.vt ſi vouit ire ad ſan
ctũ Jacobũ⁊ ibi offerre vnũ equũ. heres nõ tenet ire
ſed mittere equũ.Silłr ſivouit fundare monaſteriũ ⁊
intrare.tenet᷑ heres monaſtenũ fundare.ſed nõ intra
re.Si autẽ eſt ꝑſonaleꝛ reale ſed ꝑſonale eſt pꝛĩcipa
liter expᷣſſuʒ.reale taciũ ⁊ acceſſoꝛiũ. vt ire ad ſanctũ
Jacobũ.nõ tenet᷑ heres expẽſas quas feciſſet ille eũ⸗
do.ſtando offerendo⁊ redeũdo dare. ſicut nec tenet᷑
ire.Et ſi vouet intrare religionẽ nõ tenet᷑ bona trade

re heres.qꝛ ſublato pꝛincipali tollit᷑ acceſſoꝛiũ. Silx

ſi ſuſceperat crucẽ defunctꝰ.ñ tenef heres mittere ex⸗
o penſas qs feciſſet niſi hoc oꝛdinaſſet. Si vero vouit
mittere certas ꝑſonas vltra mare qð reputat᷑ reale et
ad illud tenet᷑ heres pe.Itẽ ſi fecitvotũ irevel mittere
in ſubſidiũ terre ſctẽiſuꝑuenmiente impedumẽto eundi
tenet᷑ mittere loco ſuivel ſaltẽ expenſas q̃s facturꝰ eẽt
⁊ ſi hoc moꝛiẽs nõ diſponeret.tenerẽt᷑ heredes nihilo
min?ꝰfacere ſi hereditas eſt ſufficiẽs ad hoc. Si autẽ
fecerat votũ cã deuotõis eũdi.ſuꝑueniẽte ĩpedimẽto
nõ tenet᷑ ire vel mittere niſi foꝛte fuerit in moꝛa.⁊ ſic ẽ
in culpa.qꝛ cũ potuit, noluit.Cautiꝰ cñ eſt in vtroq;
caſu qñ non põt.ſ.ire ꝙ diſpenſatõʒ vel ↄmutatiõem
petat Si autẽ moꝛiẽs de hoc nõ diſponit nõ tenetur
heres ĩplere niſi ſe obligaſſʒ.et ſi hoc ñ egit rõe here⸗
ditatis ⁊ poſtea nonvult eã adire.teneł devoto.

Mota quod ſunt que F. V.

dam pᷣſone quaꝝ vota nõ ſunt obligatoꝛia niſi ratifi
cent᷑ ab alijs ⁊ irritari pñt.Nã nullꝰpᷣt ſe obligare ad
id qð eſt cõtra voluntatẽ alterius. qͥcũq; ãt eſt alteri
ſubiectꝰ.qᷓ;tũ ad id in quo eſt ei ſubiectꝰnõ eſt ſue po
teſtatis.⁊ ideo nõ pᷣt ſe ꝑ votũ firmiter obligare ſine
ↄſenſu ſuꝑioꝛis.nõ tñ peccat talis vouẽdo Lho.Pꝛi
mo ergo eps nõ pt ſine licẽtia pape emittere votũ vel
emiſſuʒĩplere ꝑ qð diſſoluat᷑ matrimoniũ ſpũale qð
eſt inter ipᷣm⁊ eccliam ſuãvt religionẽ intrare.Lenet᷑
tñ talis implere talevotũ ſicut põt.ſ.petendo licẽtiaʒ
reſignãdi.Qð ſi papa nõ vult dare vel irntat votum
excu ſat. Si dat licentiã tenet᷑ Pe.de pal. Itẽ nec ali⸗
ud ꝑ qð fieret graue pᷣiudiciũ ecclie ſue.vt de longa
ꝑegrinatõe.Uotũ abſtinẽtie.⁊ alia hmõi põt facere.
viij.q:i.elemoſinas. Idẽ pe.de pal. Scðo pueri
ante annos puberiatis.ſ.maſculꝰante.xi ij.annum.
Femina ante.xij.ↄpletũ.tum qꝛ in pluribo patiũt᷑ de
fectũ rõnis.tum qꝛ ſunt in ptate ꝑentũ vel tutoꝝ.2 ſi
vouẽt nõ habet effectũ/ſed vota eoꝝ pñt irritare pen
tes tho.Et ſ̃ᷣm Guil.ſi pr̃vel tutoꝛ pꝛio cõtradixeritꝛ
poſtea ↄſentit nõ reuiuiſcitvotũ Pe.aũt de pał.ſic ðᷣt
Minoꝛ ãnis ſi nõhʒ vſum rõis nilvalet votũ. Si ãt
habetvſum rõis ſed eſt impu bes patervel tutoꝛ om̃e
votũ eiꝰ ꝑſonale qð ſcʒ reſpicit ꝑſonãvt de abſtinẽtia
⁊ ingreſſu religionis.aut etiã votũ reale qð ſcʒ fit de
rebo dandis.vt elemoſyna põt irritare.Et idẽ eſt de
minoꝛe.xxv.ãnis habẽte curatoꝛẽvel exñte in poteſta
te patris q̃ad votũ reale qð pr vlł tutoꝛ imitare poteſt

—

Sed qñ pubes eſt istrat religionẽ.qð facere põt in⸗

uitis parentibo⁊ curatoꝛibo.⁊ eoipſo dedicat oĩa bo⸗
na ſua qͥ niſi eẽt maioꝛ.xxv.annis nõ poſſit alienare.
Nec pñt parẽtes aut curatoꝛes bona retrahere que
poſſent ſi illa bona vouiſſet qꝛ nõ põt talia ſine illis
alienare niſi ſeipᷣm alienãdo qꝛ quedã cũ vniuerſita⸗
te trãſeũt que ałs nõ trãſirẽt. Idẽ eſt ſi impubes ĩtra
uit nec ꝑſona eiꝰ retracta fuit qꝛ nec bona retrahi pñt
Gi autẽ habẽs vſum rõis nõ habeat parẽtes aut tu⸗
toꝛẽ aut curatoꝛẽ.⁊ voueat res ſuas nõ ſe deo licet in
hoĩem nõ poſſet alienarẽ tamẽ videt᷑ ꝙ in deũ poſſit
niſi ꝙ ſi inueniat᷑ leſus aut deceptus notabilr põt re
ſtitui. Et nota ꝙ ſi impuberes intrẽt religionem. pa⸗
rentes vel tutoꝛes pñt votũ irritarevſq; ad annũ ⁊ di

em a tꝑe ſcĩe ↄputandũ ſivolũt vlterius aũt nõ pñt.

Et licet Hugo.dixerit ꝙ ſtatĩ cũ malicia ſupplet etatẽ
poſſit ſevouere deo ſicut⁊ dare diabolo.tamẽ ↄꝛium
tenẽt cõiter canoniſte Itẽ cũ impubes hʒ patrẽ.pater
põt reuocare ipᷣm a religione.nõ aũt mater nolẽte pa
tre.patre ãt moꝛtuo tũc materꝛ auia ſi hñt tutelã eiꝰ
vtqꝛ nõ trãſierũt ad ſcðᷣavota.qꝛ tunc nõ pᷣt cũ per⸗
dat tutelã ſed tutoꝛ pᷣt. Sed ſi ĩpubes intret religiõʒ
vel emittatvotũ ſimplex aut ſolenne inſcio patre vel
inuito ſi pater reuocat ante annũ ⁊ diem an puer pꝰ
pubertatẽ teneat᷑ intrare.dubitat᷑. Etvidet᷑ ꝙnõ u
meri.xxx.Patre irritante votũ puelle in etate puellari
ipſa ammodo voto nõ tenet᷑ Cho.contra.qꝛ ex qͥ ha⸗

buit vſum ꝑfectũ libꝛi arbitrij quoad deũ eſt obliga

tus. Illud autẽ Numen intelligit᷑ in puella non ha⸗
bentevſum rõis vel dũ eſt in pupillari etate.vñ⁊ ſer⸗
uus retractꝰa dño de religione.poſtea ſi ſiat liber te⸗
net᷑ redireꝛ ↄiunx retractꝰab vxoꝛe ipᷣa moꝛtua renet
redire hec pe.vbi ſupꝛa. Tertio filijfamił. poſt an
nos pubertatis pñt q;tũ ad ea que ꝑtinẽt ad ꝑſonaʒ
ſus vouere.⁊ tenent᷑ etiã implere inuitis parẽtibo pu⸗
ta de ingreſſu religionis vel Zhere matrimoniũ.⁊ hu⸗
iuſmõi.Sed q;tũ ad ea q ꝑtinent ad diſpẽſatõeʒ do
meſticã nõ pñt ſine ↄſenſu patrnis puta ð elemoſina

Pe.ctho.De peculio tñ caſtrẽſivel q̃ſi.pñt ⁊ vouere ⁊

tenent᷑ implere inuius parentibo ſ̃ᷣm Pe.de palu.
Quarto ſerui qͥ ſuntin ptãtedñoꝝ qᷓ;tũ ad ꝑſonales
operatões non poſſunt votũ obligatoꝛiũ facere con⸗
tra voluntatẽ ipſoꝛũ de ingreſſu religionis ⁊ peregri
nationis ⁊ huiuſmõi.ꝑ que ſubtraheret᷑ ſeruitus eo⸗
rum Tho.poſſunt tamẽ vouere cõtinentiam nec do
mini poſſunt tale votum irritare.ſm Pe.de palu.
Quinto clerici beneficiati non poſſuntvouere ꝑegri⸗
nationem aut aliud ꝑ quod babeant relinquere ec⸗
cleſiam ſine licentia pᷣlati ſui,de conſe.diſtini v.capi⸗
Non opoꝛtet.⁊ extra eo. Magne.niſi votum religio
nis quod pñt facereſine licentia pᷣlati ⁊tenent᷑fſactuʒ
impolere.etiam contradicente epiſcopo. Vota etiam

abſtinentie ⁊ oꝛatõnum tenenturunplere Ray.⁊ pe.

de palu. Innocentius. vero dicit. ꝙ ſi vouet aliquid
quod non habet eum impedirea religione ⁊ obedi⸗

entia pꝛelati ſui debet illud ſeruare vt dicere aliquos

pſalmus. Petrus autẽ de palu. dicit ꝙ ſi religioſus
votũ emittit. tenet᷑ implere niſi platus imitet illð votũ
Ricar.vero oꝛdi.mino.dicit quod religioſus nõ po⸗
teſt vouere niſi vouet ꝙ nõ tenet· Ratio eſt qꝛ pẽſats

— — –

N

ls
N
die
n
ſt
t
N
nd
it.
mi

----—ʒ— H.

Capitulũ Becundũ

humana ſagihra een reltgol Mere non p̃t ſe ad ali⸗
qͥd vltra ſuã ꝓfeſſionẽ obligare quod poſſit implere
ſine qualicũq; pᷣiudicij ꝑiculo obſᷣuatõis cuinſlibet
eoꝝ q ex ſua ꝓfeſſionetenet᷑: abſq; ꝑiculo reddẽdi ſe
oneroſum interdũ pᷣlato ſuovel alicni ex fibus ſuis.
Itẽ qꝛ tante altitudis eſt religiõis votũ ꝙ oĩa alia in
ipᷣm cõmutan pñ̃t.⁊ ideo eccłia ↄſiderãs hanc altitu

dinẽ religionis ⁊ bumanã fragilitatẽ voluit autoꝛita⸗

te dei ad religionis votũ nulluũ alið poſſe ſuꝑaddi ꝓ

pter ꝑiculũ tranſgreſſiõis vcandũ. Ad hoc etiã faci⸗

unt iura.xxxiij.q:v. oluit᷑.⁊.xx.q.iiij. Donacho

in glo. hec ille Tutꝰ vero quod dicit tho.⁊ pe.Et no

ta m Pe.de palł ꝙ in oĩbo bis caſibo in quibo pᷣtvo⸗
tũ irritari quouſq; votũ irritet᷑ ꝑ eũ qͥ pᷣt.votũ tenet ⁊
obligat.poſtq; autẽ fuerit irritatũ non tenet᷑ vouens
ſeruare. immo nec dʒ voluntatẽ irritãtis. Itẽ nota
ꝙ eſt differẽtia inter irntatõem⁊ diſpẽſatõem. Nã ir⸗
ritatio pt fien ſine cã ad libitũ irritantis.ſicutvir ad
libitũ irritat votũ ↄiugis ita ꝙ nec ipᷣe peccat irritan⸗
do qꝛ nemini facit iniuriã quivtit᷑ iure ſuo.nec illavo
tum omittẽdo cũ fuerit inefficax a pꝛĩcipio. Sed di⸗
ſpenſatio in voto nõ fit pꝛopter inefficaciã voti.ſed ꝓ
pter aliã cãm vnde reqrit᷑ nõ ſolũ autoꝛitas in diſpẽ
ſante ſed eriã cauſa ex parte diſpẽſati.ſ.neceſſitas vel
vtilitas eius vel reipublice in oĩ genere diſpenſatõis
2 in omni diſpẽſante.etiã papa.qꝛ nec pet. nec alteri
cõmiſſa eſt autoꝛitas ſeu ptãs in deſtructõem ſed in
edificatõem.quod eſtver in pꝛopoſito qꝛ voti obliga
tio iuri naturali⁊ diuino innitit᷑. Nã in his qͥ ũ ſunt
mala niſi qꝛ phibita iure poſitiuo ad libitũ abꝛoga⸗

rept.⁊ ꝑ ↄſeqns ad libitũ in illis diſpenſare: hec pe.

de palu.

De redemptoe com .MII *

mutatõe⁊? diſpenſatõe votoꝝ. lots pꝛĩo qꝛ redẽptio
2 ↄmutatio.votivident᷑ differre ſicut emptioꝛ ꝑmu⸗
tatio.qꝛ in pꝛimo requirit᷑ pꝛeciũ innũerata pecunia
vnde ſi ille qͥ vouit ad ſanctũ Jacobũ ire habet illuc
hoſtis⁊ nõ verſus Romã liberaret᷑ a ꝑegrinatõe.ſan
cti Jacobi.⁊ obligetur ad viſitandũ limĩa apłoꝝ. cõ⸗
mutatio eſt. Si vero impetitus ire abſoluat᷑: pᷣcipia
tur ſibi dare tantũ pꝛo deo q;tũ erat expẽſurus eũdo

⁊redeũdo.redemptio eſt q etiã debet eſſe iuſti pꝛecij

⁊ eqlis.ex.eo.c. Magne. hec pe.de pab. Sʒ inter di/
ſpenſatõem ↄmutatõʒ Lho. dicit hanc elſe differ?⸗
tiã.qꝛ ſi abſolute detminet pᷣlatꝰaliqð votũ nõ eẽ ſer
uandũ.erit diſpẽſatiovo:i. Si autẽ ꝓ hoc qð obſᷣuã
dũ erat aliqͥd alið im ponit᷑.ðꝛ cõmutatio voti.vnde
maius erit diſpẽſatio q; ↄmutatio. Utꝝq; pñt pᷣlati
ecclie vt declarabit᷑ hec tho.ij.ij.

— 7
De comutatione vo .VII
ti. ota pꝛio. ꝙ autoꝛitate iuns invotũ religlõis oĩa
cõmutant᷑ etiã ſine diſpenſatiõe.qꝛ tanq; ꝑfectũ alia
includit. Unde ſi quis exvoto emiſſo ad artioꝛẽ reli⸗
gionem intrandũ non eſſet obligatus ad ꝓfitendum
nec ad remanẽdũ ſʒ ſolũ ad intradũ ⁊ exꝑiendũ ſicut
frequẽter ↄtingit. licerer tali vouere ad vouẽdũ indu
cere laxioꝛẽ religionẽ ad ꝓfitendũꝛ remanẽdũ qꝛ pꝛi⸗
mũ votũ tanq; tẽꝑele includit᷑i ſcðᷣo tãq; in ꝑpetuo.

———EE—EEEEEEEEE—E-õ

R
——

Et plus eſt exꝑiri⁊ ꝓfiteri laxioꝛẽ ỹ ſolũ ti expiri ar

tioꝛẽ. Uñ decretał q dicit ĩponendã pnĩam pfienti

laxioꝛẽ poſtvotũ arioꝛis.de re. iu. Qui pꝰ vorũ.ll.vi.
intclligit de illo q vouit aio remanedi q tenet᷑ remane

re. vñ tał vſq; ad ꝓfeſſione in religione laxioꝛi ſi eã in⸗

traret eſt in moꝛavotũ implẽdi.cum de iureꝛ deſacto
poſſit⁊ debeat redire ad artioꝛẽc.poſt ꝓfeſſionẽ ãt ab⸗
ſoluit᷑ non qꝛ plus fecerit q;vouerat.ſed qꝛvotũ ſolẽ⸗
ne de re minoꝛi derogat voto ſimplici de re etiã maio
ri. Nota ſcðo.ꝙ licetvota ꝑſonalia ↄmutenł᷑ in re⸗
ligionẽ quia verbo muranvtit᷑ dece.de votis capi.
Scripture.vł ſoluãt᷑ ꝑ ꝓfeſſionẽ.⁊ etla realia quoad
pſonã non tamẽ quoad monaſteriũ ſicut nec debi⸗
ta q;diu aliquis eſt nouitius exculat᷑ avoto perſona
li.puta ieiunioꝝ⁊ hmõi.non autẽ a reali:puta de dã
do elemoſynã.immo ꝑ ſe debet ſoluere debita. Vʒ ꝑ

pꝛofeſſione qᷓ boms ceditꝛ mũdo moꝛitvota perſona .

lia extinguũ tur. ſed⁊ realia debita in monaſterio traſ
ferunt᷑ ꝙ obligat᷑ ſicut heres.ſ.nõ vltra valoꝛẽ bono⸗

rum que recepit monaſteriũ de illo ſi fecit iuramentũ

vel ſi nõ fecit ex ignoꝛãtia iuris ſicut nec quicũq; aliꝰ
heres. Itẽ nota tertio.ꝙ quando votũ eſt reale ſpe
ciale.putã ꝙ aliquis vouit equũ ſuũ determinatum
deo tunc ipe quidẽ non poteſt cõmutare autoꝛitate ꝓ
pꝛia ſed auto:itate eius qui quidẽ iam traditũ cum
non ſit res ſacra poſſet altenare ante traditõnẽ poteſt

cõmutare. Mota.iiij.ꝙ qui filũ ſuũ determinatũ

vouit religioni ad ꝑſuaſionẽ alicuiꝰ. non poteſt vnũ

pꝛo alio cõmutare nec autoꝛitate pꝛopꝛia nec etiã illi

us cõſenſu qui induxit advoueẽdũ. Sed ſi vouit ſim
pliciter. ienet ſtatim puerũ cũ in religione pᷣt educari
offerre etiã inuituũ.ſicut etiò inuitũ ad ſcolas põt po⸗
nere⁊ ad artinciũ.ſed punerẽ inuitũ ponere non põt.
33 ſivouit ſub ↄditõe.ſ.ſi puero placerʒ ingredij tũc
nõ tenet᷑ offerte/ anteq; ille habeatvſum rõis ⁊ cõſen⸗

tiat. Item nota. v. ꝙ ſivouit pater filiũ vel filã ab⸗

lactatos.pᷣt⁊ debet matre inſciavel etiã inuita offerre
monaſterio. Sʒ ſivouit pater filiũ in vtero exiſtentes
vel q;diu ſub lacte eſt.qꝛ ꝑtus eſt ꝑs viſcerũ.⁊ cũ eſt
ſub lacte eſt magis ſub cura matris non pᷣt voueri cũ
effectu a ſolo patre quin⁊ mater poſſit votũ irritare.
pe. de palu.

De diſpenſatoõe yvoto J. IX

—————--- —

rũ. ota pꝛĩo ꝙ q;uis ius diuinũ⁊ naturale papa ñ
poſſit tollerevel mutare tñ qꝛ iunis diuini⁊ naturalis
determĩatio ꝑtinet ad ius poſitiuũ.iõ ſicut in penis
pᷣt hõ diſpẽſare q;uis ius naturale dictet delicta pu⸗
niri.q natural eqtas dictat etiã aliqñ maleficia ñ pu
niri ppter bonũ reipublice ⁊ ſm arbitriũ eiꝰ iuſtũ dqᷣ
reipublice pᷣeſt.vñ qñq; eſt meliꝰnõ puniri.tũc ĩ hoc

caſu nõ eſt cõtra ius naturale diſpẽſare. Silr de iu⸗

re naturali ⁊ diuino eſt reddere votũ pꝛopter bonoꝛẽ
dei. Sed ſi aliud magis cedat ad honoꝛẽ dei põt di⸗
ſpenſari q;uis iſta diſpenſatio ſit magis iuris decla⸗

ratoꝛia.q; relaxatõ Mota ſcðo. de foꝛma diſpẽſan

di.qꝛ reqͥritur ꝙ ſit expᷣſſa vel ſalti intẽta vñ ſiue ĩ vo⸗
tis ſiue in alijs nunqꝙ; factũ ſupioꝛis diſpẽſat niſi Hᷣ
ipᷣe expꝛimat vel ſaltem diſpeſare intendat.⁊ in epo qᷣͥ
dem ⁊ alio inferioꝛi a papa videtur canoniſtis quia

Titulus Bndecimus

ſubſunt iuri ꝙ nõ ſufficit ꝙ intẽdat diſpẽſare niſi ex⸗
pꝛimat.ſicut ðꝛ de ↄceſ.pᷣben.c.Literas. Sicut etiã
epᷣs nõ ſineverbo abſoluit a ſnĩa excõicatõis quantũ
cunq; intendat. Sʒ de papsa qͥ pꝛeeſt iuri cũ facit ali
quid aĩo diſpeſandi.⁊ licer nõ expꝛimat eoipᷣo ſuffici
enter diſpẽſat.ſicut etiã ſimplici ſalutatõe abſoluit ex
cõlcatũ.ſi hoc ex certa ſcĩa facit⁊ ꝑ hoc facere intẽdit.
viget᷑ tũverius ꝙ; pᷣlati diſſimulando etiã diſpenſent
qð eſt ſineverbo.ꝙ multomagis in oĩbo in qͥb n eſt
eis taxatus mod cũ fſoꝛmula diſpẽſandi ꝙ eoipᷣo di⸗
ſpẽſant ꝙ faciũt effectũ nõ diſpeſandivel ſciũt⁊ ñ cõ⸗
tradicũt quando facileꝛ libere õdicere pnt. Nota
rertio de cã dupẽſatõis.Equidẽ in poſitiuis Sicvo
lo ſic iubeo ſit ꝓ rõevolũtas.qꝛ qð pꝛincipi placuit le
gis habet vigoꝛẽ.qᷓ;uis Iſið.cõtra qꝛ lex eſt qd rõne
ↄſtiterit.d.l. Sed in his q̃ ſunt iuns diuini ſecus ex

otra.de vo.c.lõ eſt. Et dñt ↄſiderari tria.vt ĩ ca. ma

gne.qͥd.lſ.qͥd decet.qͥd expedit. Oʒ autẽ eſſe talis cã
ꝓ meliꝰſit reced erea iure ↄmuni qᷓ; tenere.nõ ſufficit
ꝙ eque bonũ aliter erit diſſipatio. ⁊ peccat vterq; ſcʒ
diſpẽſans etiã papa.⁊is cũ quo diſpeſat᷑ ſi ſciat. vñ
Hoſt. Peccat papa ſi ſine cauſa invotis diſſ pẽlat. nec
eſt ei obediendũ ſi maniteſte liqueat ꝙ ſit ↄ dñivolũ
tatẽ.als in dubio obediendũ eſt.vñ ſi diſpenſat ſine
iuſta cã in ſolenni voto cõtinentievirivel mulieris.qͥ
ſi cederet iuſtã cãm excuſaret᷑.non autẽ ille qui ſciret
iniuſtã. Eſſet tamẽ vex matrimoniũ quantũ advtꝝ
q; qꝛ claudicare nõ põt.Sʒ ſciẽs nõ poſſet petereſʒ
reddere.ſ.debitum Mota quarto de miniſtro di⸗
ſpenſatõis ꝙ epᷣs pᷣt diſpẽſare in omni voto cõtinẽtie
tꝑali.puta ſi quis voueret ꝑ annũ ↄtinere. It in om
nivoto ꝑpetuo niſi ↄtinentieꝛ religionis. Itẽ in om̃i
voto tpali.Pe.de pał.Hic tñ opoꝛtet exciꝑe iulla tria
de quibo dictũ eſt ſupꝛa.ſ.tc᷑re ſancte? Jacobi.⁊ apło
rũ Petri⁊ pau.Papa ei ſibi reſeruat m moꝛẽ curie.
Devoto autẽ religionis tꝑali.puta cũ quis vouet in
trare religionẽ intentõe ꝓbandi ſi ſibi placebit vel eti
am vouet ſimplir intrare nõ ſpecialiter cogitans vel in
tendẽs de remanẽdovel nõ remanẽdo talis eĩ ⁊ ſi te⸗
net᷑ intrare.nõ tñ tenet᷑ remanere.ex quo eĩ nõ habu
ſt ſpecialẽ intentionẽ ad remanendũ obligatỹm foꝛ⸗
mã luris que eſt ꝙ ꝑ annũ ꝓbet,.⁊ ſi non placet liber
egredit᷑ m Cho. In tali ergovoto religionis ad quã
quis nõ obligat᷑ remanere.nõ põt epᷣus diſpẽſare ᷣm
Pe. de pał.quod pꝛobatvltra alias rationes per hoc

qꝛ ſummꝰ penitetiariꝰplus pᷣt ĩ diſpẽſando qᷓ; es.ſʒ

ipſe nõ pᷣt diſpenſare in voto religionis itavt liceat in
ſeculo remanere.ſed ſicvt liceat ad aliã laxioꝛẽ trãſire
etiã facta ꝓfeſſione.ſicut licentiat apoſtatas.ergo nec
eps pᷣt. Hoc autẽvidet᷑ ꝙ ſi exiſtens in laxioꝛi voueat
artioꝛẽ ꝙ epᷣs poſſit diſpẽſare qꝛ non eſt votũ ꝑpetue
cõtinẽtie necvotũ religionis ſimplr cũ iam ſit obliga⸗
tus advtrũq;.ſed ſolu eſt ſubꝛogatiovoti Undevide
tur ꝙ epᷣs poſſit diſpenſare.Et ſimilr invoto ſi impli⸗
cireligionis artioꝛis ꝓꝙ liceat ad laxioꝛem trãſire licen
tia nõ petita.ſi tñ trãſeat petitõe omiſſa tenet ingreſ⸗
ſus.Sic etiã devoto ſimplici artioꝛis nõ debet trãſi
re ad laxioꝛc.ſi tamẽ trãſeattenet. Itẽ videt᷑ ꝙ pfeſſus
in laxioꝛi nõ debet ad artioꝛẽ vouere niſ licẽtia peti⸗
ta:ſed ſivouerit,tenet.nec alius põt irritare, ſed tenet

licẽtiare. Sed põt eſs diſpẽſare,. ſicut abbas pᷣt diſpẽ
ſare in ꝓfeſſo artioꝛẽ ꝙ intret loxioꝛẽ.nõ tñ ſine cõſen⸗
ſu cõuentus poteſt allenare pſonã cõuentus niſi hot
habeat ex pꝛiuilegio ſpeciali. Sed archidiaconꝰnon
poteſt iure ſuovti autoꝛitate diſpẽſandi cõtra ius cõe
niſi inquantũ ſibi ex conſuetudine legitime pᷣſcripta
per qua ius epale poteſt acquirere. no autẽ papale.
quia eſſet coꝛruptela. Item abbas vł pꝛio: nil poteſt
in diſpenſando in votis.licʒ poſſit irnitare pluſq; epi
ſcopus.de ſent.excõ. um illoꝝ. Nam religioſi aut
ante pꝛofeſſionẽ votũ emiſerũt.⁊ ſic ꝑ ꝓfeſſionẽ liberã
tur.aut poſt ꝓfeſſionẽ⁊ tũc eſt locꝰirrnitatiõis. ñ diſpẽ
ſatõis. Item non poteſt abbas hoc in ſecularibo ſibi
pleno iure ſubiectis niſi ↄſuetudo daret Archiepᷣs in
;tum hmõi nil põtvel hʒ in ſubditis ſi uffraganeoꝝ
ſuoꝝ licet ipos poſſit abſoluereviſitando. Non enim
ſeqtur. põt abſoluere a voti fractione.ergo ⁊ diſpẽſare
videt᷑ tamẽ ꝙ ſicut pᷣt abſoluere a ſentẽtia epi.lj ñ de
beat,. ſed ad eũ remittere ita⁊ diſpẽſare.⁊ ꝙ cũ ſuffra
ganeis ſuis poſſit diſpeſare cũ ſint ſubditi.qᷓ;uis cõ⸗
feſſoꝛes ab eis et ab abbatibo electi poſſint cũ eis di⸗
ſpenſare.ſicut ⁊ abſoluere a caſibo etiã epᷣis reſeruatꝭ.
Itẽ penitẽtiarij quoꝛũcũqʒ nõ habẽt ptatẽ diſpẽſan⸗
di niſi inq;tũ ↄmitiit᷑ eis ſpẽalr.lam ptãs diſpẽſan
di reſpicit iunſdictiöem. Unde põt ↄmitti homi in⸗
ferioꝛis oꝛdinis. Gʒ vtꝝ an nõ ſacerdos poſſit diſpẽ
ſare invotis ſuovel alieno iure.vel diſpẽſatöem ↄmit
tere dubiũ eſt. Summꝰ autẽ penitẽtiariꝰ diſpẽſat in
voto religionis cõmutando vna religionẽ in aliam.
ſicut pʒ in literis qᷓs apoſtate ab eis deferũt Papa ãt
põt diſpenſare in omnivotovolũtario ſimplici et ſo⸗
lenni.tꝑali et perpetuo ⁊ cũ omni homĩe. Etde voto
ſolenni ꝑ ſacri oꝛdinis ſuſceptiõem patʒ.qꝛ caſtitas il

li eſt annexa ex ſtatuto ecclie.etiã ꝑticulari.puta oꝛiẽ
talis.qꝛ greci etiã in ſacerdotio ↄiugio vtũtur. Papa

autẽ diſpẽ are pᷣt in ſtatuto ↄcilij vls.De voto ſolen
ni ꝑ pꝛofeſſionè etiã põt.qꝛ licet papa nõ poſſit facere
pꝛofeſſus nõ fuerit ꝓfeſſus poteſt tñ facere ꝙ nõ ſit

obligatus religioni.⁊ ad votũ religionis qꝛ in oĩ vo⸗

to intelligit excepta autoꝛitate pape. Hec etrꝰ de pa
lu.vbi ſupꝛa. Idem tenet Richardꝰ.in.iiij. Tho.in

liij. ⁊ Joan. neapol.in q̃libet.⁊ Ugo card. Innocẽ et

Hoſti.cõmunitercanoniſte.ſ.ꝙ papa poteſt diſpen⸗
ſare in voto ſolenni religionis.nõ quidẽ tantũ vt ſit re
ligioſus.⁊ nõ ſeruetvota.ſed de religioſo pᷣt facete lai
cũ ex magna cãvꝛgẽte. Sʒ ipſe Tho. ij. ij. q. lexxviij.
ar.xi.tenet ↄtrariũ.ſ.ꝙ nõ poſſit cũ tali diſpẽſare Jdẽ
Al.Pꝛimũ cõius tenet᷑ Et Joan. in ſum.afeſ.ðᷣt ſe

vidiſſe hoc factũ a papa cũ aliqͥ. Dicit etiã Richar.

om̃evotũ quod eſt de his q ſuntſuꝑerogatõis di⸗
ſpẽſabile eſt. qꝛ diſpẽſatõis in quolibet talivoto pᷣti⸗
ueniri rõnabilis cã.ſi.pfectus maioꝛis boni.vel vita
tio maliſiue ꝑ comꝑatõem ad rem publicã. ſiue per
comꝑatiõem ad vouentẽ Refoꝛmatio enĩ pacis inter
regna maius bonũ eſt cõitati qᷓ; continẽtia vnius per
ſone. In tali enĩ caſu ſi perſona q̃ continentiã voue⸗
rat nubat ꝑ obedientiã dñi pape ſua obediẽtia ma⸗
gis meritoꝛia eſt ſibi qᷓ; ↄtinere q;tũ ad pᷣmiũ ſubſtã
tiale. Uitatio enĩ cõis malivt vitatio diſcoꝛdieint᷑ re
gna q̃ ſunt in pace.⁊ vitatio ꝓbabilis trãſgreſſionis

or
laul
leren
e
.
hi
delin

mi

biore,
nonnl
ſpon
ſexg
Ueren
leh .
nobil
corg
eeſon
woot
dpind
os e⸗
nin
orn
niüt

Nh
Gen

Pon
ce
wp
pile
teſ
Gep
aut
beri
dipi
ſbi
Gin
or
Gin
in
ix
ſi
di⸗
8N
un,
ſan
n
in⸗
hi
t
Ui

n

W⸗

e.
N⸗
in

Capitulũ Secũdum

voti ſi pꝛobabilitas ſit vehemẽc poteſt eſſe rõnabilis
cauſa diſpẽſandi in quocũq; ſuꝑerogatõis voto Ali
ter enĩ nõ video quõ obligatio ꝓ caſtitate facta qñq;
cõtra caſtitatẽ non militaret.Et ſi dicis ꝙ hoc nõ eẽt

E ſe.ſed ꝑ accidẽs.ſcʒ pꝛopt᷑ infirmitatẽ ꝑſone. hoc ñ

obſtat. Recta enĩ ratio dictare videt᷑ aliquẽ eſſe loco

dei in eccha qui ꝑiculis cõitatũ ⁊ ꝑſonaꝝ pẽſatis in⸗/
firmitatibo.vtilitatibo ⁊ dãnis poſſit rationabilłr ob⸗

uiare.Et dico rõnabiliter.qꝛ vbi nõ eſt diſpẽſandi ra

tionabilis cauſa ſi diſpẽſareinon eẽt diſpẽſatio ſʒ diſ

ſipatio ſᷣm Ber.iij.de ↄſideiad eugeniũ papã.Dicit
iteꝝ ꝙ q;uis manẽte obligatõe de iure nature ſit ſol⸗
uere.tñ ipſa obligatio nõ fuit de iure nature abſolu⸗
te.ſʒ ſub hac conditõe.ſ.quouſq; ꝑ ſuꝑioꝛẽ ex cã ratõ
nabili fuerit relaxata. Naturale enĩ iudiciũ rõnis di
ctat ꝙ ꝑ aliquẽ ſuꝑioꝛẽ poſſit talis obligatio relaxari
ex rõnabilicã.Nirca hãc materiã.ſ.de diſpenſatione
votoꝝ dicit b. Tho.in.iiij.di.xxxviij.ꝙ diuerſe ſunt

opiniones.Quidã eni dicũt ꝙ qðᷣlibet votũ pᷣt ꝑ pla

tos eccłie diſpẽſatõem hr̃e ꝓ libito pᷣlati.qꝛvt dicũt.
in q̃libetvoto intelligit᷑onditionalłrvolũtas pᷣlati ſu

peioꝛis.ſ.pape ad cuiꝰdiſpenſatõem ꝑtinent actꝰ om
niũ ſubditoꝝ.⁊ ſicvoluerit ille ſummꝰpᷣlatus relaxa⸗

re põt vt nõ teneat᷑. Sed hoc nõ videt᷑ benedictũ.qꝛ
quedã ſunt in qͥbo eſt hõ ita liber ſui.ꝙ etiã contra pᷣ
ceptũ pape põtula facere.ſicut continere et alia ſilłia.

vnge abſolute ſine conditõe voluntatis alicuiꝰ pᷣlati

t talia vouere.Alij dixerũt ꝙ nullũ votũ recipit di⸗
ſpenſatõem ſᷣm ꝙ diſpẽſatio eſt iuris relaxatio.ſed ſo
lũ ſᷣm ꝙ eſt iuris declaratõ.qꝛ papa pᷣt declarare hoc

ius qð fit qũ recõpenſatio fit maioꝛis boni ⁊ tũc põt
dimuti minꝰbonũ ad qð qͥs obligauit ſe. Sʒ hoc eti
am nõ videt᷑ verũ.qꝛ declarare ius nõ eſt ius nouuʒ

facere ſed illð qð erat in iure manifeſtare. Unde ſᷣm

hoc nunq; ꝑ diſpenſatõʒ voti fieret vt nõ ſit ↄ ius qð

erat pꝛius ↄtra ius ſed ſolũ qð videbat᷑ eſſe ius⁊ ñ
erat.Et iõ aliter dõm.ſ.ꝙ invoto diſpẽſari pᷣt. etiam

hm ꝓ diſpẽſatio eſt iuris relaxatõ ex aliq̃ legitima cã
Quia cnĩ votũ de illicito eſſe nõ pᷣt. non aũt licʒ ſub

trahere alicui qð ei debet᷑ ideo ꝑ votũ alicuiꝰ non pᷣt
fieri pꝛeiudiciũ ſuo pᷣlato quin debeat e mandatis

parere cũ fuerit opoꝛtunũ.Uñ ſi pᷣlatus videat expe⸗

dire ex aliqua cã rõnabilivel pꝛopt᷑ ipᷣm qͥ vouit vł p

pter alios ꝙvotũ non ſeruet pᷣt eũ ab obſᷣuatiõe voti

deobligare qᷣ alias de iure erat obligatꝰ. Nec ex hoc
dici pᷣt papã diſpẽſare ↄtra ius diuinũ vel naturale.
nã obſᷣuare votũ tunc eſt de lege naturali vel diuina

cũ durat obligatio voti.ceſſante autẽ tali obligatiõe

obſeruatio nõ eſt de iure naturali vel diuino.q̃ obli⸗
gatio ceſſat ꝑ diſpenſatõem legitimãvel ↄmutatõem
aut irritatõem. Nec etiã ex hoc menòaciũ incurrit ꝙ

votũ nõ ſeruat diſpẽſatus qꝛ hõ de futuris dʒ habe⸗

re pias conditões adiũctas explicitevel implicitevtʒ
Jaco.v. Devoto cõtinentie dicũt aliqͥ ꝙ nullꝰ põt di
ſpẽſare in eo pꝛopt diuerſas rões a diuerſis aſſigna⸗

tas.Dicũt enĩ aliqͥ hoc accidere quia votũ ↄtinentie

non pᷣt pᷣtermitti niſi ad ↄtraniũ dilabẽdo qð nunqᷓ;

licet. Alij dicũt hoc ↄtingere eo ꝙvotũ ↄtinẽtie nõ re
cipit recõpenſatõem melioꝛis eo ꝙ nõ eſt digna pon
daeratio aĩe ↄtinẽtis vt dicit᷑ Ecclia.xxvi.Uel ideo qꝛ

—

per cõtinentiã bomo de domeſtico inimico tnũphuʒ

capit ᷣm quoſdã.vel qꝛ ꝑ religionẽ homo ꝑfecte con
foꝛmat᷑ p̃o.vñ in voto ↄtinetieꝛ alijs eẽntialibo vot
religionis nõ pᷣt diſpenſari ᷣm quoſdã. Sʒ hoc etiã
nõ videt᷑ ſufficiẽter dictũ.qꝛ bonũ cõe eſt multo meli
us qᷓ; bonũ pꝛiuatũ.Et ideovt alij dicũt pbabileꝰ ſi
cõis vtilitas totiꝰecchie aut vniꝰ regni vel puincie ex⸗
poſceret.poſſet ↄueniẽter ⁊ in voto ↄtinentie⁊ in voto

religionis diſpẽſari quantũcũq; eſſet ſolẽniʒatũ Nõ

enim pervotũ põ ⁊ deobligare ab eoin quo alteri te
net᷑ vt dictũ eſt.vnð talis poſſʒ neceſſitas ĩminere ꝙ
poſſʒ alicui iuſte pꝛohibeni nevoueret.Et neceſſitate
manẽte pᷣt etiã in voto diſpẽſan iã facto. Periculũ ãt
moꝛtis coꝛꝑalis vt ðꝛ imminere ex quibuſdã infirmi
tatibo quibo remediat᷑ ꝑ coitũ ſᷣm medicinã nõ eſt ſuf
ficiẽs ratiovt in voto ↄtinetie diſpẽſet᷑. nec peccat ta⸗ o

lis vouẽdo ↄtinentiã exponẽs ſe ꝑiculo pꝛopt᷑ deũ et

bonũ virtutis. Itẽ nota ſᷣm richar.oꝛð.mino. iniiij.
di.xxxviij.ꝙvotũ de nunq; petẽdo diſpẽſatõeʒ a dño
papa in aliqᷓ voto nõ eſt ſpaliter obligatoꝛũ.rõ ẽ.qꝛ
materia voti nõ ſolũ dʒ eſſe neceſſaria ſed etiã vtił ad
ſalutẽ. Quedã ci etſi ſint licita.nõ tñ expediũt ad ſa⸗
lutẽ alicui. Sʒ nunq; petere diſpẽſatiõem a papa nõ
eſt aliquid vtile ad ſalutẽ. immo qñ q; multũ expedit
petere.q̊ꝛc. Uotũ de nõ petẽdo illð qð eẽt vtile anĩe
vouẽtis nõ eſt obligatoꝛiũ.ſed qñq; eſt vtile anie vo⸗
uentisvt diſt penſebin illovoto.qꝛ qñq; eſt nimis gra
uevotũ illi qui vouit ad obſeruandũ. ita ꝙ ꝓbabilit᷑

timet traſ. greſſiõis piculũ.gvotũ de nõ petedo diſpẽ
ſatõem a papa nõ eſtvniũſalr obligatoꝛiũ In caſu tñ

in quo eẽcvtiliꝰaĩevouẽtis nõ petere diſpẽſatiõem qᷓ;
petere.obligatꝰeẽt ad ñ petẽdũ.qꝛ cũ aliqͥs vouet ali
qͥd qð invno caſu pt eſſe vtile ad ſalutẽ.⁊ ĩ alio non
obligat᷑ in illo caſu in q̃ eſt vtile ad ſalutẽ non etiã in
alio caſu in q̃ eſt inutile niſi fuerit intẽtio vouẽtis ꝙſi
nõ obligat in oĩ caſu ꝓ in nullo obliget. hec ille.
Queritur vtrũ vouẽés J. X
ieiunare in feſto alicuiꝰſancti ſi ill feſtũ eſt in dñica
teneat᷑ illa die ieiunare. Rñdet Jo.neapotł.in quolibʒ
viij.q.xxxv.ꝑ diſtinctõem qᷓdrimẽbꝛẽ. videlʒ aut tał
vouẽs intẽditvouere ieiunare ieiunio afflictõòis.vt vi

gelzʒ affligẽdo carnẽ ſuã ſatiſfaciat deo de pctĩis.⁊ ſub

ijciat carnẽ ſpũi.⁊ pᷣſeruet ſe impoſteꝝ.aut intẽditvo
uere ieiunare ieiunio exultatõis.i.vt magis ſit diſpo
ſitus ad ſpũale gaudiũ⁊ ↄtẽplatõem diuinoꝝ.aut ð
neutro intẽdit qꝛ de neutro cogitauit qñ vouit.aut de
vtroq; intẽdit qꝛ intẽditvouere ieiunare pꝛopt vtꝝq;
pᷣdictoꝝ. In pꝛĩo caſu tal nõ dʒ ieiunare in dñica. ſiʒ
in ſabbato pᷣcedẽti.Cꝰrõ eſt.qꝛ ieiuniũ aſflictiõis ad
qð qͥs ſe ꝑticularit᷑ obligat dʒ ↄfoꝛmari ⁊ reglari ſᷣm

idẽ ieiunio ad qð obligat ecclia vlis. Sʒ ieiuniũ af⸗

flictõis ad qð obligat ecclia vlis ſi eſt in dñica trani
fert᷑ in ſabbato.ergo⁊c.Talł etiã incõgruevouit ieiu⸗
nare in feſto.nõ invigilia. In ſcðᷣo caſu doõᷣm ꝙ dʒz ie
iunare in dñica.cuiꝰrõ eſt.qꝛ votũ licitũ⁊ vᷣtuoſum
obligat. hoc ãt eſt hꝰ.ar.diſ.xxvi. Vtinã. Nec ob.ꝙ
tali die ꝓhibet᷑ ieiunari.di.xxx. Si qͥs tãq;ᷓ.⁊ c.ſi s
pᷣ̃ſbiter.qꝛ hec ꝓhibitio fit ↄullos qͥ ieiuuãt in ↄtẽptũ
die dñici. vel ex aliquo erroꝛe hereticoꝝ ſi nperi ione

Titulus Duodecimns

Nam et deuotde licet. In tertio caſu dicẽdũ eſt ꝙ dz
ieiunare in dñica.cuiro eſt.qꝛ cũ vouerit ietunarein
die feſtoꝛ nõ in vigilia feſti. magis ꝓbabile eſt ꝓ intẽ
dat implicite ieiunare ieiunio exultatonis q; leiunio
afflictõis. 2 ↄñs idem iudiciũ eſt ĩ hoc. ij. caſu qð
in.ij. Inuiij. caſuvidet᷑ magis ↄſulendũ eet tali ꝙ
ieiunaret in ſabbato pꝛecedenti qᷓ in feſtovt ſic magꝭ
ↄfoꝛmaret ſe alijs fidelibo in ieiunãdo.Neteris auteʒ
paribo magis ↄſulendũ eſt vnicuiq; ꝙ ↄfoꝛmer ſe q̃n
tü ad diẽ vniu ſali eccłie in ieiunãdo q; ꝙ ſit ſinglarꝭ
Querit᷑ vtꝝ vouẽs nõ cõedere carnes ſeu panem
in feſto bti Laurẽtij qꝛ fuit aſſatus ad ignẽ ſic panis
⁊ ieiunare in pane⁊ aq fena ſexta.ſi tale feſtũ.ſ.ſancti
L aurẽtij euenerit in ſexta feria teneat᷑ adiplere votũ
faciliꝰſeu difficiliꝰ de duobo pᷣdictis.Rñ.m Jo.nea
poxł.in q̃libet.xvij.ꝑ diſtinctoem qꝛ aut tal pᷣt ambo
vota implere ſine piculo moꝛtis vel grauis infirmita
tis aut nõ põt.aut eſt dubiꝰvtꝝ poſſit aut nõ. In p⸗
mo caſu dõm eſt ꝙtalis tenett mbo implere. cuius
rõ eſt.qꝛ obligatꝰad duo pᷣcepta tenet ambo ĩplere. ſʒ
adĩplerevotũ eſt pᷣceptũ.gtẽ In.ij.caſu nõ tenet᷑a⸗
bo implere ſedvnũ ſolũ.cuius rõ eſt. quia ꝑ nullum
votũ ob ligat᷑ hõ ad faciẽdũ ↄ pᷣceptũ dei.ſed occide⸗
re feipᷣm ad qð diſponitgrauis infirmitas ↄtinuata
eſt ↄtra illð pᷣceptũ.Nõ occides.vt dicit aug.in.i.de
ci, dei. Nõ ergo tenet᷑talis niſi advnũ ilox.· Sed
querit᷑ ad qð illoꝝ magis teneat᷑. Rñdet᷑ꝙ ſi tałfecit
illa duovota quodã oꝛdine ſucceſſiuo tꝑis.ſ.vnũ añ
alið.tenet᷑ implere illð qð pꝛiꝰtecit.cuiꝰrõ eſt.qꝛ ſem
ꝑ obligatio pꝛioꝛ tollit poſterioꝛẽ ſibi equalẽ⁊ incom
poſſibilẽ. Exm̃ pʒ in mrimonioꝛ in alijs ꝓmiſſiõibo.

lud de duobo adimplere qð ſibi placet.cꝰrõ eſt.quia
obligatus ad duo aliq̃ pꝛopt᷑ indifferentiã nec magꝭ
ad vnũ q; ad aliud ſe obligauit.nõ tenet᷑ ̊ plꝰimple
revnũ q; alið.g⁊c̃.Lonſulendũ tñ eẽt tali ꝙ adiplet
illð de duobo qð eẽt meliꝰ⁊ vᷣtuoſiꝰ.vñ ſi vnũ illoꝛũ
eẽt maioꝛis deuotõis aliud maioꝛis afflictõis.cũ de
uotio mẽtis ſit pᷣferenda afftictioni carnis ex eo ꝙ eſt

octus ꝑfectioꝛis virtutis.ſ.religiõis⁊ bona ꝑ ſe.ſ.de⸗

uotio.afflictõ vero carnis bona ꝑ accidẽs⁊ act mino
ris virtutis qꝛ tpantie.vñ ↄſulendũ eẽt ꝙ illð eligerʒ
in quo hr̃et maioꝛẽ deuotõem.Ettalis.ſ.qͥ eſt certꝰ ñ
poſſe niſi alteꝝ duoꝝ implere ꝓ illo alio qð dimittit
nõ tenet᷑ alið opꝰvirtuoſum facere.vel in alio die ilð
reſtaurare qð ꝓbari pᷣt multipłr.· Pꝛio qͥdẽ qꝛ ideʒ
iudiciũ eſt de im pollibilirare adimplẽdi.pᷣceptũ⁊ vo
tum.ſed ille de qͥ eſt certũ ꝙ non pᷣt adĩplere pᷣceptuʒ
de ieiunio ecche.vtpote qꝛ infirmꝰad moꝛtẽ.nõ tenet᷑
tale ieiuniũ in aliud bonũ ↄmutare vel in aliũ diẽ ꝓ
longare. g. ⁊ꝛc. Scðo pʒ a ſiłi quia q voluiſſet ieiu⸗
nare in oi ſexta fena in pane⁊ aq̃ ⁊ in aliqua dictarũ
feriaꝝ non poſſet qꝛ infirmꝰad moꝛtẽ nõ tenet᷑ tale ie⸗
iuniũ ↄmutare in alið bonũ aut in aliũ diẽ plongare
ergo idẽ in ꝓpoſito. Tertio et voto nullꝰtenet᷑ niſi
ad id qð vouit.ſʒ talis vouit certũ qͥd⁊ cerra die.& ſi
ex impoſſibilitate nõ impletvotũ ad alið nũ tenetur.
In tertiovero caſu qñ eſt dubiꝰ vtꝝ poſſit vł ñ poſ

ſit. dõm ꝙ talis vouẽs illö ieiuniũ qð nõ pᷣt ĩplere te⸗

net᷑ in oliũ diẽ pꝛolõgare aut in alið bonũ cõmutare

Cuirõ eſt.qꝛ exñs in dubio an trãſgrediat᷑ votũ ⁊
ñs peccet moꝛtalt᷑ tenet᷑ ſe ponere in tutovt ſcʒ votũ
nõ tranſgrediat᷑ſed talis vouẽs ſi dubitat an poſſet
anibo ieiunia adimplere.dubitet etiã ↄſeq̃nter an al
terũ non implẽdo tranſgrediatvotũ ⁊ peccet moꝛtalr
quod peccatũ vitat ꝓlongatio.aut ↄmutãdo in al⸗
ud votũ.nõ quidẽ auroꝛitate ꝓpꝛia.ſed pᷣlati ſui que
reqͥritur ad oẽm diſpenſatõem vel ↄmutatõem voti.
vtʒ.ij.ij.q:lxxxviij. Cõmutans autẽ votũ.ſ.autoꝛita
te ſuꝑioꝛis nõ eſt trãſgaſſoꝛ voti. Tenet᷑ ergo in tali

dubio talis vouẽs leiuniũ quod nõ implet ꝓlongare

in aliũ diẽvel in alið cõmutare autoꝛitate ſuꝑioꝛis.

⸗ 7 == „
Litulus.xi.de infidelitate
CLapitulũ pꝛimũ de ſupꝑſtitõibo⁊ ibi de multis gene⸗
ribus diuinationũ.⁊ ſoꝛtibus ſomnijs.bꝛeuibus et

incantationibo. — „ „ ..
e Emũ de infidelita⸗

te agendũ. Sed qꝛviciũ ſuꝑſtitiõis
qð eſt q̃ſi qdã ꝓteſtatio infidelitatis
eſt cõius qð reꝑitur etiam in fidelibo
ideo pꝛius de eo agẽdũ poſtea de in

fidelirate ipſa.

Buperſtitio eſt viclum JF.

———

contrariũ virtuti religiõis. Sicut enĩ imeligioſitas qᷓ
ↄſiſtit in irreuerẽtia dei⁊ reꝝ ſacraꝝ opponit᷑ religiõi
ſm defectũ. Ita ſuꝑſtitio q̃ impoꝛtat ſuꝑfluũ.i.inde
bitũ modũ cultus diuini opponit᷑ ei ſᷣm exceſſuʒ Ex
cedit᷑ autẽ modus debitꝰcultus diuini nõ ſolũ cũ ex

Si aute fecir ambo vota ſimul.i.in eodẽ tꝑe.tenet᷑ilA hibet᷑vero deo.ſed nõ vt debet ſicut ſi quis ſeruarʒ le

galia in honoꝛe deivt faciũt iudei.ſed etiã⁊ ꝑmaxime
cũ exhibet᷑ ei cui nõ eſt echibendꝰ.vtcreature.Lultꝰ
autẽ diuinus oꝛdinatad tria Pꝛimo ad reuerentiã
deo exhibendã. Secũdo ad hocvt homo inſtruat
a deo quẽ colit. puta de ſciendis ſeu credẽdis ⁊ agen⸗
dis. Tertio ad directionẽ hũanoꝝ actuũ ſᷣm inſti
tutũ dei quẽ colit.puta vt ieiunia.ſacrificia.feſta. re/⸗
media ↄ in infirmitates ⁊ hmõi faciat ſᷣm oꝛdinatõʒ

deiꝛ ecclie. Scðm hoc ponit᷑ triplex genꝰ ſuꝑſtiutio

nis.Et ꝑ pꝛimũ qð ðꝛ idolatria nõ exhibet᷑ reuerẽtia

deo ſed creature.Per ſcðᷣm qð dicit᷑ diuinatio nõ q̃ni

tur inſtructio a deo ſʒ a diabolo.ꝑ ↄſultatões ⁊ pacta
expᷣſſa vel tacita.Pertertiũ quod dicit᷑obſᷣuãtia non
dirigit homo actus ſuos ſᷣm inſtitutũ dei ſʒ diaboli
dũ obßuat dies ⁊ incantatões ⁊ hmõi. Et de his tri⸗

bus generibo dicit Aug. Suꝑſtitioſum eſt qᷣcqͥd in

ſtitutũ eſt ab hoĩbo ad faciẽda ⁊ colẽda idola.⁊ crea⸗
turã qad pꝛimũ vel ad ↄſultatões ⁊ pacta q̃dã cũ de

monibo qͥad ſc.⁊ paulopꝰ Ad hoc genꝰꝑtinẽt oẽs

ligatureꝛ remedia qͥ medicoꝝ diſciplina ↄdẽnat in qͥ
buſcũq; rebo ſuſpẽdẽdis vel incãtatõibo⁊c.xxvi.qij.
illos.De ſinguł agẽdũ eſt.Mõ eſtãt ſuꝑſtitio ipᷣa inſi
delitas ſed ꝓteſtatio infidelitatis. Sicut religio ↄꝛia
ſuperſtitioni nõ eſt fidei virtus.ſʒ virtus ꝑ quã fit ꝓ
teſtatio fidei ꝑ actꝰexterioꝛes in deũ oꝛdĩatos b.tho.

Jolatria eſt cum cul S. I

us diuin exbibet? creale repñtateꝑ aliquẽ ſenſibilẽ

r
i
ſe⸗
nil

a
ige

nu

uhl

cüde
itos
nni
ici⸗

foꝛmã ſeu figurã que ð:idolũ.ſᷣm Tho. ij . ij. q. Kciiij.

Diuerſimode aũt cultꝰdiuinꝰidòlis exhibebat᷑ Qui

dã eni ipſis imaginibo echibebãt cultũ diuinũ.Nã
E artẽ quãdã nephariã fabꝛicabãt quaſdã imagines
quevirtute demonũ habebãt aliquos effectus. puta
Dare reſpõſa ⁊ remedia ſanitatũ pꝛopt᷑ qð putabant
hoiĩes aliquid deitatis eẽ in illis imaginibo.vnð eis
exhibebãt cultũ diuinũ.⁊ hec fuit opinio Hermetis
termegiſti:vt po.Aug.in.viij.deci.dei Alij vero ex
hibebãat cultũ diuinũ nõ ipſ imaginibo ſed creaturꝭ
aae e imagines.hoꝝ tñ hit triplex opinio.Qui
ã enĩ exiſtimabant quoſdã hoĩes fuiſſe deos.quos

eoꝝ imagines colebant.ſicut Jouẽ Mercunũ⁊ hu

iuſmodi.⁊ hoc rõne alicꝰ excellentie in eis.vel rõe ſciẽ
tie. vel foꝛtitudis.vel inuentõis alicꝰartis vel benefi⸗
cij. Quidã vero exiſtimabãt totũ mundũ eſie vnum

deũ non ptopter coꝛpalẽ ſubſtantiã./ſed pꝛopt᷑ hĩiam
ipᷣius mũdi quã deũ eſſe credebãat.dicẽtes nil alið eẽ

deũ q aiam mũdi. Unde putabãt toti mũdo ⁊ omi⸗
bus partibo eius cultũ diuinũ ecxhibendũ.aque.aeri
celo. ⁊ bmõi.ad hec referebat noĩa ⁊ imagines ſuoꝛũ
deoꝝ. ſicut Cano dicebata nan at Alug in. vij. veci.
dei. c. vi. Alij verovt platonici poſuerũtvnũ eſſe ſum

as ſpũales a ſummo deo creatas.quas deos nomĩ

mũ deũ cãm oĩm.poſtq; ponebãt quaſdã —

bant ꝑticipatõe.ſ.deitatis quos nos dicimꝰangłos.

poſt quos ponebãt aĩas celeſtiũ coꝛpoꝝ.⁊ ſub his ðᷣ
mones qs dicebãt eẽ aerea aĩlalia,. ⁊ ſub eis ponebãt
animas hoĩm quas ꝑvirtutis meritũ ad deũ vel de⸗
monũ ſocietatẽ aſſumi credebãt.⁊ hominibo his cul⸗
tũ diuinũ exhibebãt.vt narrat Aug.in.viij.de ci.ði
c.vij.⁊.viij. Has aũt opiniones vltimas dicebant ꝑ
tinere ad tbeologiã quã philoſophi cõſiderabant in
mũdoꝛ docebãt in ſcolis vt appellabãt phiſicalẽ:. Ali

am de cultu hoĩm dicebãt ꝑtinere ad fabularẽ theo⸗

logiã.que ſᷣm figmẽta poetaꝝ repñtabat᷑ in theatris

Aliã opinionẽ de imaginibo dicebãt ꝑtinere ad the

ologiã ciuilẽ.que ꝑ põtifices celebꝛat᷑ in tẽplis Et oĩa
bec ptinebant ad ſuꝑſtitionẽ idolatrie Unñ Auguſt.
Supꝑſtitioſum eſt quicqͥd inſtitutũ eſt ad colẽdũ ab
homido ſicut deũ creaturã ꝑtem .
qiij illð.Eſt idolatria non ſolũ pctm̃ moꝛtale.qꝛ cõ
tra ulð.exo.xx. Non adoꝛabis ca.ſ.idola.necq; coles
ſcʒ exteriꝰ.ſed etiã eſt grauiſſimũ pctm̃ ex ꝑte ipᷣiꝰpec
cati:iqꝛ ſicut in terrena republica.grauiſſimũ videt᷑ ꝙ;
quis honoꝛẽ regis alteni exhibeat q; vero regi.qꝛ quã
tũ in ipᷣo ẽ totũ oꝛdinẽ reipublice cõfundit ⁊ ꝑturbat
Ita grauiſſimũ eſt pctm̃ ꝙ qͥs honoꝛẽ deo debitũ ex
hibeat creature. Ex ꝑte ãt peccãtis pñt aliq̃ eſſe gra⸗
uioꝛa inqntũ qͥs ex maioꝛi cõtemptu peccat.Erraue
runt autẽ circa hmõi hoĩes tripłr. Quidã eĩ putauer̃t

ꝓ offerre ſacriſiciũ⁊ alia ad latriã ꝑtmnẽtia nõ ſolum

ſummo deo ſed etiã ſuꝑioꝛibo eẽt debitũ ⁊ ꝑ ſe bonũ
Sed hoc eſt irrõnabiłr dictũ. Nã et ſi oẽs ſuꝑioꝛes
reuereri debeamꝰnõ eadẽ reuerẽtia debet᷑ oibo. Siẽ
eĩ deꝰ excellit oẽs ita⁊ qͥdã modꝰſingłarꝭ ei ſoli debet
hic eſt cultꝰlatrie Alij putauerũt viſibilia ſacrificia
alijs dijs cõgruere Alij vero ſummo deo taqᷓ; melio
ri melioꝛa.ſ.mẽtis pure officia.Sʒ ⁊ boc ẽ irroõnabile
ſicutverba ſunt ſigna reꝝ que verſant᷑ in coꝛde:ita

ptemuevllã creature.xvia

ſacrificia exterioꝛa ſunt ſigna int᷑ioꝝ ſacrificioꝝ. Uñ
ſicut oꝛões vocales ⁊ laudeſ ſunt ad deũ dirigẽde.ita
⁊Z ſacrificia exterioꝛa ei offerẽda.ſᷣm Aug.deci.dei.li.
x.c.iiij.⁊.v. Alij exiſtimauerũt latrie cultũ exterioꝛes⸗
idolis exhibendũ.nõ tanq; debitũ⁊ ꝑ ſe bonũ.ſed tã

qᷓ;vulgari cõſuetudini conſonũ.Et hec opinio videt᷑

fuiſſe. Senece.vt refert Aug.vi.de ciui.dei.c.x.⁊.xi
Et hunc erroꝛẽ ſecuti ſunt quidã heretici putates ꝙ
tpꝑe ꝑſecutõis liceret idola exteriꝰcolere fidẽ ſeruãdo ĩ
mẽte.Sed hoc eſt falſuʒ.qꝛ ſicut mẽdaciũ ꝑnicioſuʒ
id eſt moꝛtale eſt cũ quis verbo dicit aliqd cõtra veri
tatẽ fidei ita pernicioſa falſitas eſt cũ quis cultũ exte
rioꝛ? deo debitũ alteni exhibet. hec oĩia Tho. ij ij. qe
xcliij. Imagines autẽ ſcõꝝ ſiũt in ecclia non ad echi⸗
bendũ eis cultũ latrie ſed ad impꝛimẽdũ efficaciꝰ ex
cellentiã eoꝝ mentibo hoĩm. Unde dicũtur libꝛi idio
taꝝ.de conſe.di.iij.venerables

De diuinatoe que eſt §. n
ſᷣm genus ſuꝑſtitõis.Et eſt moꝛtale.qꝛ cõtra illð pꝛe
ceptũ. Deu.xviij. Non ſitqͥ ↄſulat ðinos ⁊valde gra
ue.qꝛvſurpat quod eſt pꝛopꝛiũ dei.ſ.cognitõem ⁊ pᷣ⸗
nunciatõem futuroꝝ ↄtingentiũ.q ꝑ certitudinẽ ſci⸗
re eſt pꝛopꝛiũ dei.Uñ eſa.xli.ðꝛ.Annũciate q futu⸗
ra ſunt in futuꝝ⁊ ſciemꝰqꝛ di eſtis. ꝓphete aũt ſi fu⸗
tura annũciãt ex dei teuelatõe hoc faciũt.⁊ iõ eoꝝ pᷣ⸗

cognitio vel pᷣnunciatio nõ eſt ſuꝑſtitioſa. Nec pᷣt di⸗

ci diuinatio.qꝛ nõ vſurpant ſibi qð deo cõuenit.ſʒ ſu
ſcipiũt ꝑ reuelatõeʒ. Diuinatio ãt ſumit᷑ ſp in malã ꝑ

tem.vr dicit Hiero.i.q.i. Judices. Uñ iſið. in li.ethi

mobł.dicit ꝙ diuini dicũtur quaſi deo pleni.qꝛ diui⸗
nitate ſe plenos ſimulãt. Impoꝛtat g̊ diumatio pᷣco⸗
gnitõem vel pᷣnunciatõeʒ futuroꝝ euẽtuũ ſeu effectu
um ex falſaz vana opinione⁊ ꝑ cõſeqns cõſiliovł au
xilio demonis tacite vel expᷣſſe inuocato. Qñcũq; enĩ
quis innitit᷑ falievel vane opinioni ad pᷣcognoſcendũ
futura tũc oꝑatio diaboli ſe ingerit etiã ſi nõ inuocet᷑
ad implicãdos anĩos hoĩm falſitate vel vanitate.
Sciendũ igit᷑ cauſe ſcðᷣe in ꝓductõe ſuoꝝ effectuũ
ſe hñt tripłr.Nã aliqui ꝓducũt effectus ſuos ſꝑ ⁊ ex
neceſſitate.Et ex cõſideratõe hmõi cauſaꝝ ſi qͥs pᷣnũ
ciat tales effectus etiã ꝑ certitudinẽ non eſt ſuꝑſtitio
ſum nec illicitũ.ſicut pᷣnũciant aſtrologi eclipſim ſoł.
Aliq vero cauſe ꝓducũt ſuos effectꝰ. etſi ñ de neceſſi
tateꝛ ſꝑ tñvt in pluribo.Et hmõi effectꝰ ex cõſideratõ
ne ſuaꝝ cauſaꝝ pñt pᷣnũciari ꝑ cõiecturas.⁊ ſi non ꝑ
certitudinẽ abſq; ſuꝑſtitõe ſicut mediciex diſpoſitõe
infirmi pᷣdicũt de moꝛtevel ſanatõe.Et aſtrologi ſicci
tates ⁊ pluuias ex ↄſideratiõe coꝛpoꝛũ celeſtiũ. Alie
cauſe ſunt que advtrũlibet ſe hñt in ꝓducẽdis effecti
bus.ſ.ad eſſe⁊ꝛ nõ eſſe.ſicut ſunt potetie aĩe rõnalis q̃
cauſant actꝰhũanos libere.qꝛ pᷣt homo facere ⁊ nõ fa
cere hocvel ulð quãtũ eſt in ſe.⁊ enã euentus foꝛtuiti
qui nõ hñt cauſam naturalè ſicut ꝙ qͥs fodiẽdo terrã
inueniat theſauꝝ ⁊ hmõi q̃ vt in pautioꝛbo eueniũt.
PHmõi g effect anq; ſint ſcire eſt pꝛopꝛiũ dei cui oĩa
ſunt pñtia.quatũcũq; diſtãtia in ſm. Et iõ ꝓcedẽ
tia ex actibo hoĩm⁊ caſus foꝛtuitos velle pcognoſcere
vel pᷣnũciare abſq; dei reuelatõe ꝑtinet ad diuinatõʒ
vbi interuenit oꝑatio demonũ.Querere eelavl 8

Citulus Duodecimus

autiliũ a diabolo eſt moꝛtale. arg. xxvl .q. ij . .li. E
autẽ triplex genus diuinatois. Unũ qð fit ꝑ expᷣſſa⸗
demonis inuocatõem⁊ ðᷣꝛ large nigromãtia.Scom
qð nõ fit ꝑ manifeſtã inuocatoem ſed tacitã.i.ex con
ſideratõe motus vel diſpoſitõis alicuiꝰrei pcognoſce⸗
re velle futura actuũ hũanoꝝ vel foꝛtuitoꝝ ⁊ ðꝛ large
augunũ. Tertiu eſt cũ ex cõſideratõe eoꝝ que eueni⸗
unt ex qbuſda q fſt ab hoĩbo ſccũdario inqritur qd
occultũ vel futurũ.⁊ ðꝛ ſoꝛtes. hec tho.ij.ij.q. xcveet
de his. xxvi.q.ij. ⁊.q.iiij.ꝑ totũ. Dicit Uin. in ſpecu.
biſto.allegãs plures doctoꝛes ꝙ pꝛimꝰ inuẽtoꝛ artis
magice ⁊ mathematice fuit zoꝛoaſtes q ðꝛ fuiſſe chã
filius MHoe.hic m Aug. de ci. dei · ſolus riſit naſceẽdo
bic cũ eſſet rex ſuꝑatus eſt a Nino filio Beli ꝗ edifi/
cauit niniuen. vel ampliꝰſub quo cepit regnũ aſſyrt⸗
oꝛũ tpe abꝛae. DHic ninus ob inoꝛdinatũ amoꝛẽ pf̃is
fecit fieri imaginè patri moꝛtuo:ad quã quicũq; con
fugiebat malefacteꝛes liberi erãt ab oĩ punitõe debi
ta. ⁊ ex hoc ceperũt Lies adoꝛare imagines in deos
⁊ ſic ab iſto cepit idolatria.Ipᷣe autẽ goraaſker cũ eet
intẽtꝰcõſideratõi aſtroꝝ tandẽ ſuccẽſus ẽ a diabolo.

De nigromanciavybi §. I

monẽ ad aliqͥd ſciendũvel agẽdũ ab eo qð nunqᷓ li⸗
cet. Aliud eſt ab ipeo nõ inuocato occurrẽte aliqͥd in
qrere pꝛoptervtilitatẽ alioꝛũ.⁊ maxime qñ virtute di
uina poteſt cogi ad dicendum aliqua vera. ſicut ali⸗
quando fecerunt ſanctti. rat cural⸗

9

De aſtronomia ſeu §. V.

mathematica que ptinet ad ſcõm genus diuinatois

ꝑ quã quis ex cõſideratõe aſtroꝛũ pᷣcognoſcitvel pꝛe⸗
nũciat futuros euẽtus. Sciendũ g ꝙ ex cõſideratiõe
coꝛpoꝝ celeſtiũ ſeu ↄſtalationũ pᷣt quis velle pᷣcogno
ſcere triplex effectuũ genꝰ.Pꝛĩo naturales qͥ ſubdũt
diſpoſitõi ſtellaꝝ⁊ cauſant᷑ ab eis.ſicut eclipſatõ ſoł.
ſiccitates pluuieꝛ hmoi.Ettales euetus pᷣcognoſce
re vel pꝛenũciare ex conſideranõe aſtroꝛum nõ eſt ſu
pſtitioſum ſed ꝑtinet ad ſcientiã aſtrologie. Secun⸗
do efecxꝰfoꝛtuitos.vt ꝙ aliqs fodiẽdo ðᷣbeat inuẽire
theſauꝝ. vel eũdo debeat cadere lapis ſuꝑ eũ. veloc
cidi moꝛteviolta.⁊ hmõi. Et iales euẽt pᷣcognoſcere
vellevtł pᷣnũciare ex coſweratõe ↄſtellationũ eſt vonũ

rab eſt vetermiata ad vnũ effectũ ꝓducendũ cñũ naj

tura vnũ intẽdat. Illi autẽ effectꝰpnteuenire⁊ ñ eue⸗

expſſe demones inuocãturad maniſeſtaeu futura.
Nota.ꝙ demones expᷣſſe inuocati aliqñ pᷣſtigioſ ap
paritõibo ſe ingerũt aſpectui vel auditui hoĩim pᷣnun

ciando futura.ſicut cũ dabãt reſponſa ꝑ idola vel cũ

apparent diũſis foꝛmis.⁊ ðꝛ pᷣſtigiũ Aliqñ expꝛeſſe

inuocati ꝑ ſomnia ⁊ futura pᷣdicũt.⁊ ðꝛ diuinatio ꝑ
ſomnia Aliqñn expᷣſſe ꝑ ſuſcitatõem moꝛtuoꝝ inuoca

ti pᷣnunciãt futura.nõ ꝙvere ſuſcitẽt moꝛtuos. ſʒ ope
demonũ vident᷑ aliqui ſuſcitati ex quibo pᷣnunciant ⁊
ðꝛ ſtricte nigromãtia.Aliqñ inuocati pᷣnunciãt ꝑ ax
repticios.i.ꝑ hoĩes viuos ⁊ vigilãtes ab eis obſeſſos

⁊ ðꝛ phitonia. Aliqũ inuocati pꝛenũciant futura ex

figuns varijs aſpectui hoĩm ſe ingerentib in diuers
rebus Et hoc ſi flat in viſceribo aĩaliũ immolatoꝝ.ðꝛ
auſpiciũ.Si in coꝛꝑe terreſtri.vt vngue.ferrovel la⸗
pide polito.ðꝛ geomãcia. Si appareãt in aq̃ tales fi
gurevel ſignavn querit᷑ pꝛecognitio futuroꝝ.ðꝛ idro
mantia.Si in aere aeromãtia. Si in igne piroman

tia. Tho.ij. ijq. cv.?/xxviiq/iiij. Igitur. ⁊ qeve Ilec

De inuocatiõe demo §. V.

nũ ꝓ cõſilio⁊ auxilio ſota ꝙ nullo mo hoc eſt licitũ
nec expᷣſſe nec tacite.Et hoc duplici rõne.Pꝛĩo qꝛ ibi

fit pactũ cũ ipo ꝑ iſpam inuocatoem.hoc ãt rephẽdit᷑

Vñ õʒ quoſdã ðꝛ.dixiſtꝭ ꝑcuſſimꝰfedꝰ cũ moꝛte ⁊ cũ
inferno fecimꝰpactũ.Scðo qꝛ etſi diabolꝰaliqñ ĩ ta
libo rũſis vera pᷣnunciet.tñ no intedit niſi ꝑditõʒ ho⸗
minũ finalr.vt.ſ.ꝑ illa vera q dicit inducat hoĩes ad
aſſuefaciendũ ſevt ei credãt.⁊ aliqͥd falſumvel noci⸗

uũ ꝓponat.Et pꝛopterea xpᷣs demones dicẽtes illaʒ
magnã veritatẽ.Quia tu es xpᷣs ſiliꝰ dei. iuſſit ſilere.

vt doceret nos nõ inqͥrereveritatẽ a diabolo nec mul

tũjeurare qñn ipᷣam ex ſe enũciat.pᷣcipue cũ hẽmꝰ teſti
moniũ ſcnpturaꝝ cui magis credeẽdũ eſt. A diabo⸗

lo captiui tenẽtur qͥ relicto creatoꝛe diaboli auxilia q/

rũt,. xxviiqv.epᷣie. Sciendũ tñ ꝓ alið eſt inuocore de

nire. ⁊ vt in pautioꝛibo⁊ raro eueniũt.Tertõ effectus

ſeu actus ꝓcedẽtes ex libero arbitrio hoĩs.⁊ hos velł
le pᷣcognoſcere exↄſtellatõibo eſt ſuꝑſtitioſum falſuʒ
plerũq;.⁊ rõ eſt qꝛ libeꝝ arbitriũ facultas volũtatis ⁊
rõis eſt· Rõ aũt⁊ volũtas non ſunt coꝛpꝰnec act ſeu
potẽtie affixe oꝛganis coꝛpoꝛeis.vñ cũ res coꝛpoꝛea
nõ poſſit impꝛumere in rem incoꝛpꝑeã ĩpoſſibile eſt ꝙ
actus hũani ſubdãtur diſpoſitiõi coꝛpoꝝ celeſtiũ de
neceſſitate. ita ꝙ ſint cae ipoꝝ ꝑ ſe. ſʒ diſpoſitiue pnt
inclinare effluetie coꝛpoꝝ celeſtiũ ad actꝰ. Nam ipſa

cꝑa celeſtia impꝛimũt in coꝛpꝰhũanũ ⁊ ꝑ ↄns i po

tetias ſenſitiuas ꝗ ſunt affixe coꝛpoꝛeis oꝛganis. Ti
res aũt ſenſitiue vbi ſurgũt paſſioes inclinat ad actꝰ
roem,non tñ cogũt.Sʒ qꝛ apte nate ſunt potetie ſen
ſitiue fubijci imꝑio rõis iõ remanet hõ liber ad agen
dũ vel nõ agendũ ea etã ad qᷓ inclinaret ſenſualias
ex influẽtia ↄſtellationũ Cho.ij.ijiq.xcv. Uñ⁊ ptho
lomeꝰ maximꝰaſtrologus dixit ꝙ vir ſapiens dnabit
aſtris.i.paſſionibo ⁊ vicijs ad q exↄſtellatoõibo eet in
clinatus ⁊ hocvtẽdo rõe. Aug.etiã de ci.dei.li. v.c. x
dicit ꝙ nõvſq;quaq; abſurde dici pᷣtad differentias
coꝛpoꝝ valere afflatus q̃ſdam ſydereos.non ãtvolũ
tates animi ſydeꝝ poſitoibo ſubdi⁊ ibi tractat iſtam
materiã oſtẽdes ꝑ rões ⁊ exepla falſitatẽ eoꝝ qͥ ex cõ⸗
ſtellatõe ſub q̃ às eſt natꝰ volũt pᷣnũciare ei cõuerſa⸗
tionẽ ?⁊ moꝛes. Hoc autẽ eſſe ꝓhibitũ oñt Aug.xvi⸗q.
iiij. Igit᷑. Uñ⁊ moꝛtale eſt.ar.de peni.di.ij. Si enim

De diumatione per S. V

⁊ extrinſeca. Intrinſeca eſt duple ſcʒ aĩalis ⁊ coꝛꝑał.
Cauſa aĩalis ſomnioꝝ eſt cũ fantaſie doꝛmieẽtis rep
ſentant᷑ ea circa q immoꝛata eſt cogitatio ⁊ affectatio
eius invigilãdo.Et talis cã ſomnioꝝ futuroꝝ euẽtu
um nõ pt ee cã Et ꝙ aliqñ ↄcurrãt ipᷣi euẽtꝰ cũ ſom⸗
nijs hoc erit a caſu? ꝑ accides. Cã intrinſeca coꝛꝑat
inqusatũ ex diſpoſitoe coꝛꝑis fit motꝰ alids ĩ fantaſia

en
9
A
N
i
n
s⸗
ſi
n
ntes
woli
ſtam
ac
venſef
cnim

na
at⸗
W
ato
in

4 % . 5 „ . .
doꝛmiẽtis cõfoꝛmis diſpoſitiõi coꝛꝑali.puta ille in q̃
abüdant hũoꝛes frigidi in coꝛꝑe ſomniabit ꝙ ſit in

niuevel aq. ⁊ in qͥ abũdat colera.ꝙvolerꝛ hmoi.UInñ
⁊ medici dicũt eſſe intendẽdũ ſomnijs infirmoꝛũ ad

cognoſcendũ diſpoſitõeʒ interioꝛẽ infirmi.Cauſa igi
tur hmõi ſomnioꝛũ põt eſſe cauſa futuroꝛũ euentuũ
qui cõcurrũt cuʒ ſomnijs.Cauſa extrĩſeca etiã eſt du
plex.(.coꝛꝑalis ⁊ ſpũał. Coꝛꝑał quidẽ inquantũ imi
tat᷑ imaginatio doꝛmiẽtis ab gere ↄtinẽtivel coꝛpoꝝ

celeſtiũ impſſione vt ſic doꝛnleti aliq fantaſie appa,/
reant ↄfoꝛmes celeſtiũ diſpõni Et qꝛvt dictũ eſtvirtꝰ

aſtroꝝ nõ eſt cꝗ ꝑ ſe huůanoꝝ actuũ ꝓcedẽtiũ ex libe
ro arbitrio.nec caſuũ foꝛtuitoꝝ.iõ euẽtꝰhmõoi nõ pñt
ꝓcedere ex tali cauſa ſomnioꝝ. Cauſa extrĩſeca ſpũał
eſt duplex. qꝛ vela deo eſt qͥ miniſterio angeloꝝ aliq̃
facit⁊ reuelat in ſomnis hoĩbo.⁊ hoc ꝑtinet ad ꝓphe

niã. Uel eſt a diabolo cuiꝰopatõe aliq fantaſie doꝛmi

entibo apparẽt ex qbo qñq; futura quedã reuelat his
qui hñt pactũ cũ ipſo.Cũ igit᷑ ſomnia qñq; ſint ſigõ
futuroꝛũ euentuũ inquantũ reducũ᷑ad aliquã cõeʒ

cam ſomnijs⁊ futuris euẽtibo.pñt pᷣcognitões futu

roꝝ ex ſomnijs fieri.Et ſi quis vtat᷑ ſomnijs ad pᷣco⸗

gnoſcẽdũ aliqᷓ futura ſm qð ſomnia ꝓcedũt ex diui⸗

na reuelatõevel ex cã naturali intrinſeca ſeu extrinſe⸗
ca quantũ ſe pᷣt talis virtus cauſe extẽdere. nõ erit illi
cita diuinatio.vt ſi medicus ex ſomnijs infirmis pᷣ⸗
nunciet de aliq̃ euẽtu infirmitatis ꝓcedẽte ex cã illiꝰ
ſomnij.Sʒ ſi quis vtaͦſomnijs ad pᷣcognoſcẽdũ fu

tura ꝓut cauſant᷑ ſomnia ex diabolo.vel etiã ex cã na

turali intrinſeca vel extrinſeca velit pᷣcogno ſcerevelpᷣ⸗
nunciare futuros euetus ad q́s ſe nõ pᷣt extẽdere vir
tailliꝰcã ſomnij erit ſuꝑſtitioſum⁊ oꝑatio diaboli ibi
ſe ingerit. UVñ ſi qͥs ſomniat aliqͥd ex eo ꝙ multũ co⸗
gitatio eius moꝛata eſt circa illð.vel ſomniat aliqͥd ꝑ

tinẽs ad caſus foꝛtuitos.vt ꝙ inueniat theſauꝝ.ł ꝙ;

occidat᷑ ab aliquo.vel aliquẽ actũ ꝓcedentẽ ex libero

arbitrio cũ cã ſomnioꝝ natural nõ poſſit eẽ cã hoꝛũ.

iõ ex hmõi ſomnijs pᷣcognoſcere futuravel pᷣnuncia⸗
re eſt ſuꝑſtitioſum.⁊ hmõi obſeruatio ꝓhibet Deut.
xviij. Non inueniat᷑ in te qui obſᷣuet ſomnia.2. xxvi:

q.vij. Non obſeruetis.

De auguriis que g. VII

Capitulũ ꝛimmmm

ſci ſicut ex cauſis opoꝛtet ꝙ ſi aliq̃ in eis pcognoſcant᷑

hoc fit inquantũ hmõi motus vel voces.vel diſpoſi⸗
tiones ſunt effectus aliquaꝝ canſaꝝ queſunt cauſan

tes vel⁊ pᷣcognoſcentes futuros euetus. Notãdũ igs

tur inſtinctus naturał. vñ mouent᷑ bꝛuta ad ſuas

oꝑatões cauſani pᷣt ex duplici cã. Uno mõ ex cã coꝛ-
ꝑali.Cũ enĩ bꝛuta nõ habeãt niſi aĩiam ſenſitiuã.cu
ius oẽs potẽtie ſunt actus coꝛꝑaliũ oꝛganoꝝ ſubia⸗
cet eoꝝ aĩa diſpoſitioni continẽtiũ coꝛpoꝝ ⁊ pꝛimoꝛ⸗
dialiter celeſtiũ.⁊ ideo nihil pꝛohibet aliqs eoꝝ opa⸗
tiones eſſe futuroꝛũ euentuũ ſigna inquantũ confoꝛ
mant᷑ diſpoſitõibo coꝛpoꝝ celeſtiũ ex aeris continẽtis

ex qͥbo ꝓueniũt tales futuri euetꝰ. Sʒ ĩ hoc duo ſunt

duo cõſiderãda.Pꝛimũ ꝙ hmõi oꝑatões nõ extẽdat᷑

niſi ad pcognoſcẽda illa futura qᷓ cauſant᷑ꝑ mot?cele
ſtiũ coꝛpoꝝ.Scðm eſtvt nõ extendat–᷑ niſi ad ea que o
gliqualr pnt ad hmõi aĩalia ꝑtinere.Cõſequũt᷑ enĩ ꝑ

celeſtia coꝛꝑpa cognitõem quaãdã naturalẽ ⁊ inſtinctũ

ad ea que eoꝝ vite ſunt neceſſaria.ſicut ſunt ĩmutatõ
nes q̃ fiũt ꝑventos pluuias⁊ hmõi. Alios euentꝰ qᷓ;
hmõivelle ex motu vel garritu aialiũ pᷣcognoſcere. vt

caſus foꝛtuitos ⁊ actus hoĩm pꝑtinet ad ſuꝑſtitiõem.
Alio mõ inſtinctꝰhoꝛũ cauſat᷑ a cã ſpuali.⁊ hocvlł ex

deo. vt patʒ ex columba ſuꝑ tpᷣum deſcendentẽ.et in
coꝛuo helyam paſcẽte.⁊ cete ionã cõtinente. vel ex de

mone quivtit᷑ opꝑatõibo bꝛutoꝝ ad implicãdũ hoĩes
vanis opinionibo.Eadẽ rõvidet᷑ eſſe de om̃ibo aljs
hmõi pꝛeterq; de hoĩbo.qꝛverba humana q accipiũ
tur ꝓ hoĩe nõ ſubdunt᷑ diſpoſitõi coꝛpoꝝ celeſtiũ.ſed
diſponũtur ſᷣm diuinã ꝓuidentiã.Et qñq; ᷣm oꝑa

tionẽ demonũ. Oõð ãt ioſeph dixit ꝑ dupẽſatoꝛẽ ſuũ

ꝙnõ eẽt ſilis ei in auguriandi ſcia ſᷣm Aug.locutꝰeſt
ioco nõ ſerio.xtij.q.ij.Qõð ait.Et foꝛte hoc referẽs ad
opinionẽ vulgi qui ſic credebat de eo. Tho. Augu⸗
ria ꝓhibẽtur.xxvi.q.iiijiꝑ totũ.⁊ ſpẽaliter.xxvi.q.v.

in c. Augurijs.de multis mõis augurioꝝ hes. xxvi

q:ij.cei. Ad omen ꝑtinet ꝙ gedeon obſᷣuauit recita⸗

tionẽ ſomnij.⁊ expoſitõem. ſed qi oꝛdinata a diuina

ꝓuid ẽtia.Et ſic elieʒervꝰba rebecce obſeruauitꝓ omi
ne accipiẽs.Tho.vbi ſupꝛa.Aug.xxvi.q.iiij.ſciẽdũ
oſtendit ꝙ demones futura ↄtingẽtia cognoſcũt ali
qñ ꝑ cõiecturas. Et hoc multiptłr. ꝑtim ex ſubtilitate
natureꝛ acumine intellectus. parti ex lõga expientia

ptinẽt ad ſcðᷣaʒ ſpẽm ſuꝑſtitõis.⁊ ꝓhibet. Deu. xviij
Non inueniat᷑ in te qͥ obſeruat auguria. Et large ſu⸗
mẽdo fit multꝭ mõis pᷣcipue tñ dũ ex ↄſideratöe mo

tuũ vel vocũ auiũ vel quoꝛũcũq; aĩaliũ.vel ſternuta
tões hoĩm.vel ſaltũ mebꝛoꝝ.vult hõ pᷣcognoſcere fu
turos euẽtus foꝛtunij vel infoꝛtunij.vel cũ ex cõſide/⸗
ratõeverboꝝ alicuiꝰalia intentõe dictoꝝ aliqͥs retoꝛ
quet ad futura quevult pcogſcere.M dicit iſtð omẽ⸗.
vel cũ ex lineametis manus cõſideratis.vel figurꝭ in

ſpectis in ſpatula aĩalis vult pᷣcognoſcere futura.⁊ di

cit᷑ cyromatia pꝛimũ.ſcðᷣm ſpatulamãtia. Sciẽdum

igit᷑ ᷣm tho.ij.ij.q xcv.DOð oĩs pᷣcognitio futuroꝝ ſi
extendat᷑vltra id ad qð illð vnde ſumittalis pᷣcogni
tio pᷣt ꝑtingere ᷣm oꝛdinẽ nature vel diuine ꝓuidẽtie
erit ſuꝑſtitioſum. Motus autẽvel garritꝰauiũ ł alie
diſpoſitões in hmõi cõſiderate nõ ſunt cauſa futuro
rũ euentuũ:.Uñ cũ futura nõ poſſint in eis pcogno⸗

que eſt magiſtra rey Aliqñ etiã ex pᷣnũciatis a ꝓphe

tis. Aliqñ pᷣdicũt q ipiſunt facturi.Cogitatões etiã

hoĩm ex ſignis exterioꝛibo in coꝛpe aliqñ pꝛeuidẽt
De ſoꝛtibus quod eſt J. IX
tertiũ genus diuinatois.⁊ hoc fit cũ aliqͥd ſerio fit ab

hoĩbus. vt eius euẽtu conſiderato inde aliqͥd occul⸗
tũ innoteſcat.vtvel qͥd alicui exhibẽdũ.vt in ſoꝛte di

uiſoꝛia.vel qͥd agẽdũ vt in ſoꝛte ↄſultoꝛia.ſeu qͥd fu⸗

turũ.⁊ ðꝛ ſoꝛs diuinatoꝛia.⁊ fit młtiptr.qꝛ ꝑ ꝓtractõ
nẽ punctoꝝvel ꝑ ↄſiderationẽ figuraꝝ q ꝓueniut ex

plũ bo liqfocto in aq ꝓlectovel ex dbuſda ſceduł ſcri⸗

ptis in occulto repolitis ↄſiderãdo qͥſq;ᷓ accipiat. vtł
ex veſtucis incqli bo qͥſqᷓ; accipiat minoꝛẽ vel maioꝛẽ.

vl ex piectõe taxilloꝝ qͥs pła pũcta ꝓijciat. v! ctig⸗ cõ
ſidqerãdo qͥd apiendo libꝝ occurrat hmõi.Euẽt 69
ſoꝛtiũ pᷣt expectari a triplici cꝗ/qꝛ ex diſpõe po cceo

nodecimus

Titulus Duode

leſtiũ. vel erx foꝛuna. vel ex cã ſpũali. Si ãt expectet
a diſpoſitõe coꝛpoꝝ celeſtiũ. ita ꝙ ea intentoe ſiat qſt

actꝰhũani qͥ requirũtur ad ſoꝛtes ſᷣm diſpoſitõez ſtel

laꝝ ſoꝛtiãt᷑ effectũ eſt opinio falſa.⁊ ꝑ ꝰns ex ſuggeſti
one demonũ ⁊ ſic eſt ſuꝑſtuio.Si autẽ eypectet eue
tus ſoꝛtiũ ex foꝛtuna qð videt᷑ hre locũ in ſoꝛte diui⸗
ſoꝛia.nõ videt breviciũ niſi foꝛteviciũ vanitatis. Si
cut ſi aliqͥ nõ valẽtes aliqᷣd cõcoꝛditer diuiderevelint
vti ſoꝛtibo ad diuiſionẽ qſi foꝛtũe exponẽtes qs quã
partẽ accipiat. Sivero expectet euet? a cã ſpũali hoc
eſt dupkr. qꝛ vel a diabolovel a ðo. Si a diabolo ſu
pſtitioſum eſt illicitũ eſt.⁊ he ſoꝛtes ſunt ã ꝓhiben
tur ꝑ canones. Uñ Leo papa Soꝛtes qͥbo cũctavos

veſtris diſcriminatis ꝓuincijs qs pres dãnauerunt

nil alið qᷓ; diuinatões ⁊ maleficia eẽ decernim?. xvi

q.v.ſoꝛtes.⁊ eſt moꝛtale.qꝛ ꝓhibẽt in dicto c.ſub pe

na excõicatõis.Et ꝙ inſtitute ſunt ab apłis qdã ſoꝛ⸗
tes qͥbo aliqͥvtũtur falſum ẽ.qꝛ a diabolo iuẽte ſunt.
vt ðꝛ xxvi. q.i.c.l. Si autẽ peekenr euent dðo
⁊ tũc ſm ſe nõ eſt malũ vti hmõti. Et de bis inrelligit
illð Aug.xx vi.q.i. Soꝛs nõ eſt alidd mali ſed in re
dubia diuinã iudicãs volũtatẽ. Et ttes fuerũt ſoꝛtes
qͥbo vſi fuerũt pres.vt Joſue in depᷣhẽſione Achoꝛ de
furto Joſue: vij. Saulin dephẽſiõe ionathe ſup eſu
i.Reg.xiiij.⁊ ionas ⁊ ʒacharias ſoꝛte exij tvt incẽſum
poneret. Luce.i. Mathias ſoꝛte electꝰ. Põt iñ ĩ ſoꝛ
tibo hmõi pctm̃ q̃drupir reꝑiri.Pꝛĩo ſi abſq; vlla ne
ceſſitate ad ſoꝛtes recurrat᷑ hoc eĩvidet᷑ ꝑtinere ad tẽ
tationẽ dei. Scðdo ſi in neceſſitate ſed abſq; reuerẽtia
Vñ dicit Beda.apli pᷣmiſerũt oꝛõem in electõe ma⸗
thie ꝑ ſoꝛtẽ. Tertio ſi diuina oꝛacula ſcʒ ſoꝛtiũ ad ſe
cularia negocia ⁊ vanitatẽ hꝰ vite cõueſtant᷑ ̃m au/⸗
guſt. xxvi.q.ij.hi qͥ. Quarto ſi in electiõibo eccliaſticꝭ
que fieri debet ex inſpiratiõe ſpũſſancti aliqͥ ſoꝛtibus
vtant᷑. Secus autẽ eſt in ſeculanbo dignitatibo q̃ ad
terrena diſponẽda oꝛdinant᷑.inqꝝ electõe plures vtũ
tur ſoꝛtibo ſicut⁊ in tꝑaliũ rerũ diuiſione. ⁊ vulgarit᷑
dicũtur ſcrutinia. Allas imminẽte neceſſitate licituʒ
eſt diuinũ iudiciũ imploꝛare ſoꝛtibo cũ reuerẽtia.Et

ponit aug.exm̃.cũ tꝑe ꝑſecutõis eẽt diſceptatio inter

miniſtros dei qͥ debebat fugere ne oẽs occidãt᷑ ⁊ ſic
eccłia deſerat᷑.⁊ qͥ remanerẽt ad ↄſolatõʒ alioꝝ ſi non
p̃t alio mõ determĩari dicit in hmõi poſſe vti ſoꝛtibo.
Tho.pꝑ totũ.ij.ij.qxcx Ad ſoꝛtẽ etiã ꝑrinet vulga
ris purgatio.ſ.p iudiciũ ferri cãdentis vel aq bullien
tis. vñ ꝓhibet᷑ ij. q.iiij. ↄſuluiſti. Tho. Gꝛatianus.
xxvi.q.i.S.his ita dicit inveteri teſtam̃to fuiſſe ꝑmiſ
ſas ſoꝛtes.ſed tꝑe gre tãq;ꝑfectioꝛis ſtatus phibitas
ne ſub hac ſpẽ diuinatõis hoĩes aliũ ad cultũ idola
trie trãſirent. De ſoꝛte mathie dicit dioniſiꝰ ꝙ fuit qᷣ⸗
dã radius celitꝰĩmiſſus ſuꝑ mathiã ad ipᷣiꝰelectõeʒ.

.

De obſeruatia que eſt J. X

alið genꝰſupꝑſtitõis.⁊ pꝛĩo de arte notoꝛia in ꝗ fiunt
quedã ieiunia⁊ oꝛões cũ quibuſdã obſeruantijs va⸗
nis ad acquirendũ ſcientiã.de qua dicit.tho.ij.ij.q.
xcvi.ꝙ eſt illicita⁊ inefficax. Ratio qᷓre eſt illicita ẽqꝛ
vtitur qbuſdã ad ſciam acquirenda que nõ hnt fſᷣm
ſevirtutẽ cauſandi ſcĩaʒ.ſicut inſpectõe qrundã figu

rarũꝛ ꝓlatõe quoꝛũdã ignotoꝝ verboꝝ⁊ alijs hmoi.

Et ideo hmõi ars nðᷣ vtit᷑ his vt cauſis.ſedvt ſignis
non aũt vt ſignis diuinitꝰinſtuutis ſicut ſunt ſacr̃a⸗
lia ſigna.vñ relinqͥtur ꝙ ſint ſuꝑuacua ſigna ⁊ ꝑ cõ⸗
ſequẽs ꝑtinẽtia ad pacta cũ demõibo.qvtalie nuga⸗
toꝛie arres noxie ſuꝑſtuois repudiãde ſunt ᷣm Aug.

xxvi.q.ij.illð.⁊ eſt moꝛtale.Eſt etiã inefficax ad acqͥ

rendũ ſcĩam.⁊ rõ eſt qꝛ ꝑ hmõi antẽ non attendat᷑ ac⸗
quiſitio ſcie ꝑ modũ hmõi cõnaturalẽ ſcʒ adinueniẽ⸗

dovel addiſcendo.ↄñs eſt ꝙ iſte effectꝰexpectełvela

deo vel a diabolo.nõ aeo pit dici ꝙ expectet᷑. qꝛ etſi
aliquibo deus dederit ſciam ⁊ ſapiam ꝑ infuſionẽvt
ſalomoni⁊ aplis.non hoc facit cũ certa obſeruatiõe.
nec a ibnſenic. ſed diuidit ſinguł ꝓut vult.i. Coꝛĩ.
xij. Si expectat᷑ a diabolo acqͥſitio ſce ꝑ hmõi antẽ,
tunc cũ acqͥſitio ſcĩe fiat ꝑ illuminatiõeʒ intellectus⁊
ad demonẽ nõ ꝑtineat intellectũ illumiare. ſeqᷣtur ꝙ;
nunq; aliqͥs ꝑ demones ſcĩiam acqͥ ſiuit. Qð etiã vi⸗
det᷑ dicere poꝛphirius vt refert aug.in.iiij. de ci.dei.
Pñt tñ demones hoĩbo loquẽtes expꝛimere aliq ſcia

rũ documeta.ſed hoc nõ quent᷑ ꝑ artẽ notoꝛiam.

De obſeruantia per.§. XI.

incantatões ⁊ aliq ſiunt ad cauſandũ ſanitatẽ. Cir⸗
ca qð dicit Cho.ij.ij.q/xcviiꝙ ĩ his q ft ad aliq̊s
effectꝰinducẽdos ↄſiderãdũ eſt ſi iſta hñtvel putant

br̃evirtutẽ naturalẽ ad pꝛoducendũ illos effectus et

tũc non erit ſuꝑſticioſuʒ nec illicitũ vti talibo cauſis

puta ſi quis teneat ſuꝑ ſe iaſpidẽ pꝛo reſtrictione ſan⸗

guinis ⁊ hmõi. Si autẽ nõ videat᷑ ꝙ illa poſſint natu
raliter ulos effectus cauſare.ſed ꝑ adiuncnonẽ aliq̃ꝝ

characteꝝ vel nominũ ignotoꝝvl alicꝰ vane obſeruã

tie expectat᷑ ille effectus.erit ſuꝑſtitioſum ⁊ illicitum.

Vnde Aug.dicit.Ad genus ſuꝑſtitõis ꝑtinẽt om⸗

nia remedia que medicoꝛũ diſciplina condẽnat ſiue
incantatiõibo ſiue in quibuſcũq; vocis q̃s characte⸗
res vocãt.xxvi.q.ij.illð.Et nota qð dicit Tho.ꝙ ho
mines in hmõi obſeruatoibo aliqͥd veri exꝑti ſint a ca
ſu fuit. Sed poſtmodũ cũ hoĩes hmõi obſeruantijs
animũ implicãt.multa ꝑ bmõi obſeruatões eueniũt
ꝑ deceptõem diabolivt his obſeruãtijs ĩplicati curi
oſioꝛes fiant.⁊ ſic multipliciter illaqueent᷑.ᷣm Aug.
xxvi.q.v. Nec mirũ.Et ſunt reliqͥe paganoꝛũ.Ouã⸗
uis ergo efficaciã haberẽt non tamẽ licet facere.quia
opere demonũ ſiunt.xxvi.q.ij.illud. Colligere tamẽ

medicinalẽ herbã cum ſymbolo vł oꝛatõe dominica

ex deuotõe ſine alia ſuperſtitõe.⁊ ea vti nõ repꝛobat᷑.

xxvi.q. Non liceat ̃m Ray. De incarminatricibus

dicit Guil.ꝙſi nil ſuꝑſtuioſum dicũtvel docẽtvel fa
ciunt.ſed tantũ vtũtur licitis pꝛecibus⁊ adiuratõibo.
ſicut per paſſionẽꝛ crucẽ chꝛiſti.⁊ hmõi.non credo ꝙ
peccent moꝛtalrmiſi fecerint hec poſt ꝓhibitionẽ eccle
ſie eis factã. Sed credo ꝙ ſunt ꝓphibendi viri⁊ mulie
res a talibꝰ.quia multa inutilis ſolent admiſceri ⁊ ſu

perſtitioſa. niſi foꝛte ſit ſacerdos vel religioſus⁊ diſcre

tus.aut etiã laicus excellentis vite.qui fuſa oꝛatõe li⸗
cita ſuper infirmũ manũ imponat. Sed ſi exemplo
eoꝛũ timeat᷑ ꝙ alij ſuperſtitioſi carminatiõis ſibi ſu⸗
mant abuſum.foꝛte etiam deberẽt a talibus abſtine
re.iuxta illud ab om̃i ſpecie mala abſtinetevos.extia
devi.2 bo/cle.um ab omnin·

— —— — rr Hʒ&—ʃ⁴6

in

g
l
nule
110
Nr
ſel⸗

Capitulũ

De incant

Peimũ

pentũ vel alioꝝ animaliũ.dicit tho.ꝙ ſi habeat᷑ re
ſpectus pᷣciſe ad verba ſacra⁊ virtutẽ diuinã non erit
illicitũ ſi nõ immiſcẽt᷑ cum verbis ſacris alique vane
obſeruatões.quia tũc illicitũ.Et nota ꝙ hi qui vtun
tur hmõi incantatõibus vel bꝛeuibus ſuperſtitioſis.
etſi foꝛte excuſent᷑ a moꝛtali.cum iſta faciũt ſimplicit᷑
putando foꝛe licita.cũ ibi non apparet manileſte in⸗
uocato demonũ vel pactio unʒ demone. vel adoꝛatio

creature. nec audierũt eſſe pꝛohibita. Camẽ illi qui

audierũt huiuſmõi eſſe licita et pꝛohibita a pꝛedica⸗
toꝛibus vel cõfeſſonbus.vel a diſcretis ꝑſonis et eis
vtũtur.non videt᷑ ꝙ poſſint excuſaria moꝛtali.cũ ſint
contra reuerentiã diuini cultus⁊ faciant ſcienter.ar.
viij.diſt. Ignoſci. Et idem de conſulẽtibo ⁊ ꝑmitren
tibo quoꝝ intereſt ꝓhibere.ij.q.i.Notũ.Quedã alie
incantatões fiunt ad nocumentũ hoĩm.vt ꝙ aliquis
paulati conſumat vel ꝙ non poſſit cognoſcere vxoꝛẽ
⁊ hmõi.Et he incantatoes dicũtur maleficia.⁊ dicit
aug.ꝙ turbãt mẽtes hoĩm minꝰconſidẽtiũ in deo. et
ſineveneni hauſtu violẽtia carmĩs interimũt. xxvi.q
v.Nec mirũ.Dicũtur etiã hi cõuertere hoĩes malefi
cijs ſuis in beſtias.nõ tñ rei veritate ſed vel ludifica⸗

tione demonũ vt faciãt hoĩes beſtias videri.vł ſictõ

ne poetica hec referũtur. Tales ãtvltra moꝛtaleꝛ gra
uiſſimũ ſᷣm leges moꝛte puniũtur ſᷣm canones debʒ

eis negari cõmunio ac etiã eijci de parrochijs ⁊ alis

modis puniri.ᷣm Ray.

De obſeruantia cir S. XIII
ca bꝛeuia⁊ adiuratões dicit tho.ij.ij.q·xc vi.ee can
dũ ꝙ nõ repꝑiat᷑ in eis aliqͥd hoꝝ· Pꝛiovt nõ ſit ibi
aliqͥd ꝑtinẽs ad inuocatõeʒ demonũ qꝛ ſic eẽt ſuper⸗
ſtitioſum Scðdo vt nõ ↄtineat noĩa ignota.ne ſub
illis aliqͥd lateat illicitũ Tertio ne aliqᷣd falſitatis

ↄtineat qꝛ ſic eiꝰeffectꝰnõ poſſet expectani a deo 4q nõ⸗

eſt teſtis falſitatis. Euarto cauẽdũ ne cũ vᷣbis ſa
cris ↄtineãt᷑ aliq vana puta characteres ſcnpti⁊ hu⸗
iuſmodi ſigna pᷣter ſignũ crucis Quinto vt ſpes ñ
ponat᷑ mõ ſcnibedi aut ligãdi.puta ꝙ ſcribat᷑ ĩ char
ta virginea. vel in oꝛtu ſoł. vel dũ legit᷑ euãgeliũ. vel
opoꝛtet ligari cũ tot filis vel appẽdi ꝑvirginẽ hoĩeʒ
vel ꝓnullꝰdzvidere.⁊ hmõivanitatibo qͥ ad dei reue
rẽtiã nõ ꝑtinẽt.qꝛ illicita eẽnt⁊ ſuꝑſtit oſa.ar. xxvi.q.
v. nõ licʒ. ⁊.q·ij.c.illð.vbi ðᷣt aug.ꝙ ad ſuꝑſtitõeʒ ꝑti
nẽt oẽs ligaturet remedia qᷓ medicoꝝ diſciplina con
dẽnat.in quibuſcũq; rebo ſuſpẽdẽdis atq; ligandis.
Dicit etiam guil.ꝙilla bꝛeuia q̃ ↄtinẽt hmoi.Siqͥᷣs
poꝛtauerit hoc nõ pibit in ignevt aq·nõ moꝛiet᷑ moꝛ
te ſubitanea. vel ↄſeqt᷑ tale bonũ malia ſunt repꝛoban
da nõ poꝛtãda.Et peccãt faciẽtes ⁊ vtẽtes.⁊ ↄſulẽtes
⁊ vendẽtes. niſi foꝛte fuerĩt adeo ſimplices ꝙ igrãtia
debeat eos excuſarecũ in bmõi ñ fuerit edocti. Et ð
his ĩtelligo dictũ Gꝛeg.xxvi:qv Si qs ariolos aut
incãtatoꝛes obſeruau erit aut philaterijs vſus fuerit
anathema ſit. philateria dicũt᷑ ſcedule. De poꝛtãtib.
ãt reliqͥas ad collũ dicit tho.vbi ſupꝛa. ꝙ ſi hoc fit ex
reuerẽtia ðᷣi⁊ ſcõꝝ ĩ qͥbo hñt ſiduciã ñ adiũcta aliqva
nitate licitũ eſt de ſe Sʒ ſi addat᷑ aliq̃ obᷣuãtia vtꝙ

— ——

vas eaꝝ dʒ eẽ triãgłareꝛ hmõi ſupſtitioſũ erit ⁊ malũ

De obſeruantia tẽé .S. XIIII
poꝝ vel diex. Nota ꝙ ſi obuarektps vel dies ad aliꝰ
qͥd faciẽdũ vel dimittẽdũ etx cã natali puta cauet qs
ſibi a ſumptõe medicinevel minutiõe in fine lunaris
arboꝛes etiã inciditvel plãtat ſᷣm diſpoſitiõeʒ lune qᷓ
multũ oꝑat᷑ in iſta inferioꝛa nõ eſt ſupꝑſtitioſum necil
licitũ.Sʒ ſi nõ mouet᷑ aliq cã naturalli ſʒ falſa opinio
ne qꝛ putat aliq́s dies foꝛtũatos ⁊ alios ifoꝛtunatos
ſupꝑſtitioſum eſt⁊ fnuolũ.vt ſi qs vtit᷑ herbᷣ collectꝭ in
mane aſcẽſiõis vel balneat ſe in nocte natĩtatis b. Jo
annis bapᷣ. vel in hiꝑs nõ vult aliqd dareył hmõi.oĩa
ſuntvana. Uñ aug.xxvi.q.vij.ſic ait.Nõ obſᷣueris
dies qͥ dicũt᷑ egiptiaci aut lils ianuarij in qbo cãtile⸗
ne qdã comeſſatões ⁊ adĩuicẽ dona donãt᷑ q̃ in pꝛin
cipio ãni boni fati augurio autaliqᷓs mẽſes.aut tꝑaꝰ
aut dies ant anos aut lune ſoliſq; curſum. qꝛ qͥ has
aut q̃ſcũq; ðᷣ inatões aut fata aut auguria obſeruat.
aurt attẽdit. aut ↄſentit obpᷣnãtibo inutirꝛ ſine cã ma
gis ad ſui dãnarõʒ qᷓ; ſalutẽ tẽdit Uñ apłs.Dies ob
ſeruatis ⁊ mẽſes ⁊ ãnos timeo ne foꝛte ſine cã laboꝛa⸗
uerĩ in vob. Gal.iiij. Nota t᷑ʒ Mico. de lyra dicũk
dies egiptiacivel qꝛ il diebo fuit ꝑcuſſa egiptꝰ ⁊ pla⸗
gata. vel qꝛ egiptij pꝛio ĩuenerũt tales dies cauẽdos
tanq; infauſtos. De inueſtigatõe reꝝ ꝑditaꝝ ꝑ in
ſpectõʒ aſtrolabij q;uiſ aliqͥs dicat licitũ ſi fiat abſq;
ſuꝑſtitõe.tñ hoſt. Guil.⁊ Goſ.dicũt ſimptr ↄꝛiũ ſcʒ
ꝙ nunqᷓ; eſt licitũ.extra eo.Ex tuariꝗũ.

quibuſda

im aliis 5. Xv
herodiade noct᷑nis hoꝛis eqͥtare vel ſe ĩ alias creafas

ecuũ dianavł
trãſfoꝛmari.vt ðꝛ de his q vulgarit᷑ dicũt᷑ ſtrige vł ia
nuatice.Dicit ↄſiliũ aqͥ ł.ꝙ hec fiũt illuſiõe diabolica
Sathanas eĩ diſas foꝛmas⁊ ſilitudĩes creataꝝ re⸗
pñtat fantaſie doꝛmiẽt qͥ hmõi ſectat᷑⁊ ſic illudit vt
videat᷑.illi eẽ i coꝛꝑcvigilãns qð eſt in ſpũ.i.ſantaſia
doꝛmiẽtis.xxvi.q.v.epi:vbi in fine.c.ðꝛ. Qui credit
vel aſſerit poſſe fieri aliquã creaturã aut ĩ meliꝰ dete
riuſue ĩmutari aut traſfoꝛmariĩ ali ſpẽʒvł ſilirudinẽ?
qᷓ; a deo creatoꝛe ĩſideł ẽ.Et ðt glo.guil.hocveꝝ ẽ pꝰ
qᷓ; audiuit qͥs ſuꝑ hmõiveritate⁊ꝛ credit hec⁊ qͥ ꝑnia⸗
citer aſſeruerit tũc ẽ moꝛtale. Nota de faſcinatõe pꝑuu
loꝝ öt: Pe.de tarã.ſuꝑ epłas pauli.ꝙ faſciare dupłx
intelligit. Uno mõ ꝓ luq ficare cũ.ſ.arte magica nõ
videt᷑ res q̃ ẽ añ ocłos. Alio mõ malo ocło alicꝰiſpi⸗
ci⁊ iñ ledi.Sũt eĩ aliqͥ qͥ hñt ocłos vꝛẽtes qͥ reſpicien
tes ꝑuulos teneros ledũt ita vt cibũ ex ſtomacho eij⸗
ciãt⁊ nauſeã patiat᷑. Et h̊ ᷣm naturã poſſibile ẽ. Aia
eĩvehem̃i affecta imutat ocłm. ocls imutatꝰ ĩmutat
aerẽ.aer ãt ĩmutat tenerẽ carnẽ pueri⁊ ſic leditvt cibũ
euomat.pmũ ĩ faciẽte moꝛle ẽ ĩ patiẽte nullũ.ſcðʒ in
agẽte pctm̃ ñ ẽ.exq̃ natali eſt niñ ſtudioſe fierʒ ad no
cẽdũ.õ tñ faciẽda ẽ aliq ĩicatatõ vel ſuꝑſtitõ ad hoc
remouẽdũ.vt faciũt młieres⁊ frẽnt. De illdo cle⸗
ricis qͥ altaria ĩduũt lugubꝛibo veſtibo vł ↄſueta lula
ria extinguũt⁊ hmõi.ſi faciãt hoc ad ĩpꝛecãdũ alicui
malũ pꝛopt᷑ pꝛiuatũ odiũ moꝛtalr peccãt Et ſilr ſi di
cũtvł dicere faciũt miſſam de reqem ꝓ Bſenanus vt

.

X

Citulus Huodecimns

moꝛiał᷑. Sʒ ſi fiant ad humiliatõnẽ pꝛius dicta.ſ. ve

ſtire altaria veſtibꝰ lugubꝛibo vel etiã expoliare nõ eſt
ꝓhibitũ.xxvi.q.v.qͥcũq; De ſacrificatibo deo nümo

rũ.ſ.mamonavt diuites fiãt. Et de facientibo ſoꝛtile
gia aqᷓ baptumi vel oleo ſcõ vel criſmate dicit Buil.

ꝙ talia ſunt enoꝛmia pꝛopt᷑ idolatriã ⁊ ꝑ enoꝛmẽ ſux

ſtitionẽ non tñ pᷣciſe dõm eſt eis ꝙ als nõ ſit cis ſalꝰ

ſi peniteãt.ſed abſoluẽdi ſunt.Eſt tñ hic caſus epᷣal
⁊ ᷣm quoſdã incurrit᷑ irregularitas etiã ſi occultũ ſit.

Et idẽvidet᷑ dicẽdũ de illis qͥ tradũt ſe dyabolo vl ex
deſperatõe velvt aliqᷣd obtineat ab eo etia ſi inſtrm fa
cerent.ſicut legit᷑ de buſdã. De imaginibo aſtrono
micis dicit tho.vbi ſupꝛa.ꝙ nõ hñt effectũ a coꝛpibo
celeſtibꝰſed a diabolo qꝛ neceſſe eſt ibi ſcribi quoſdã
caracteres ꝗͥ naturalr ad nihil operanr?k.
. cõm.de triplici Infidelitate.

dum. Qð inidelitas ſit pctm̃ ſic ꝓbatur.

infidelitate nüc agẽ

2gqꝛvirtuti ↄꝛiat᷑viciũ.ſed fides eſtvitus.q̊
infidelitas eſtviciũ qͥ ei ↄꝛiatur. Sed ꝓ hꝰ declatato

—

infidelitas ſe; paganc iudeoꝝ⁊ hereticoꝝ Etpaga
ni neutx teſtm̃ recipiũt niſi qꝛ ſamaritani tm̃ quinch

libꝛos moiſi. Saraceni aliq̃s cerimonias legis. Ju;

dei vetus teſtm̃ quantũ ad coꝛticẽ. Hereticivtxc; te⸗

ſtamentũ cõiter recipiũt ſed falſe exponüt. Itẽ no⸗

ta ſᷣm tho. ibidẽ ꝙ q;uis opera infideliũ que ſunt de

genere bonoꝝ vtieiunia. elemoſine.⁊ bhmõi.nõ ſunt
eis meritoꝛia pꝛopter infidelitatẽ que eſt grauiſſimũ

peccatoꝛũ.tñ qꝛ pctm̃ no coꝛrũ pit totum bonũ natu
re.ſed remanet in eis lunæ naturale.ideo nõ oĩs actꝰ
eoꝛũ eſt moꝛtale peccatũ.ſed actꝰ pꝛocedens ex ipᷣa in

fidelitate vel relatus ad ipᷣam etia ſi ſit de genere bo⸗
noꝛſ.puta ſaracenus ieiunat vt ſeruat lege Hacho

meti de ieiunio mandantẽ. iudeus celebꝛat ſuas fe⸗
ſtiuitates ⁊ hmõi.in his eſt moꝛtale. Et de his intel

ligitur illud dictũ Auguſt. Om̃is infideliũ vita pec⸗

catũ eſt. xxviij.q.i. F.ij. Sed ieiunãdo ob caſtitatem
ſeruadam ⁊ alia faciendo ex dictamine rõis naturatł

nõ peccat dicẽdo verbũ ocioſum ex ſe nõ niſi veniatx

peccat. Itẽ nota ꝙ dubitare de aliquo eoꝝ q̃ lunt

fidei ex deliberatiõe ratiõis.quia ſcilʒ vult dubitare

— —

ne dicit be. Tho. ij. ij.q.x. ꝙ inſidelitas pt accipi duꝓ non magis declinãs ad vnam partẽ qᷓ; ad alterã qð 1
plicit. Uno mõ m purã negatoem. vt.ſ.dicaf infide eſt pꝛopꝛie dubitare eſt peccatũ moꝛtale. quia infide⸗ P
lis ſolũ ex hoc ꝙ nõ hʒ fidẽ. Et m hoc infidelitas ñ litas.extra de heretuc,i. Dubius in fide infidelis eſt.
hʒ roõem pcti ſicut in illis qͥ nil audierũtde ſide.ſʒ, ma ſecus ſi aliquãdo vacillaret. circa ea que ſunt fidei p
gis hʒ rõem pene.qꝛ ſcʒ talis ignoꝛatia diuĩoꝝ ex pec mod ũ tentatõis et cũ diſplicentia ratiõis.quia tune
cato pꝛimi paretis ↄſecuta eſt Qui ãt ſic ſũt infideles veniale vel nullũ peccatum eſt.Et ſimilrſi qͥs crede⸗
damnant᷑ qͥqẽ ſᷣm illð. Qui nõ crediderit ↄdẽnabit ret ꝙ quilibet in ſua fidevt iudeus.ſarracenꝰ⁊ hmõi
Mar.vl. Damnãtur autẽ tales pꝛopt alia pctã qᷣ ſi ſaluaret᷑. dũmodo ſeruaret legẽ ſuã ⁊ viueret m röe,z
ne fide remitti nõ pñt.nõ ãt dãnant᷑ pꝛopt pctm̃ infi naturalẽ. hoc eni eſt dubitare de fide ſua imo nõ cre
delitatis. Uñ aug. tractãs illð qð ait xpᷣs. Si nõ ve qere xpo dicenti. Marci.vlti. Qui crediderit ⁊ bapti
niſſem⁊ locutꝰeis nõ fuiſſem.pctm nõ hꝛẽnt. dicit ꝓ ſatus fuenit ſaluus erit. Qui vero nõ crediderit cde
loquit᷑ de pctõ qͥ nõ crediderũt in xpᷣm.ſ.inſidelitati: nabitur. Non enĩ quis ſaluani poteſt niſi in fide ca⸗
inerd chi noct pis ededſj eſt aͤs loco eſſet tholice eccleſte. xxiiij. .i.Quia ex ſlall.
vbi nil audiſſetvel audire poſſet de fide ſi ſ̃m rõeʒ na A fidgom inſpinionAdg. F.
turalẽ viueret⁊ nõ ĩplicaret ſe alijs vicijs.deus eũ nõ 2 df ide m ſuſcipiendã * I
deſereret ſed aliqͥ mõ eũ illuĩaret ꝑ ſe vel ꝑ aliquẽ ad nullus indeus vel gentilis debet cogi ratio eſtõmn b.
credendũ. Cui eĩ vult deꝰmiſeret.⁊ quẽ vult indunar Tho.vbi ſupꝛa.quia credere eſtvoluntatis. Uñ diꝰ 4
Nõ ergo inuiti ſunt ſaluadi ſʒ voletes. ſicut hõ ꝓpꝛij citur diſtin.xlv.De iudeis pᷣcepit ſancta ſinodus ne
arbitrij volutate ſerpẽti obediẽs perijt. ita vocante ſe mini vim inferre ad credendum. Cui enĩvult miſer
grã dei quiſq; ꝓpꝛie mẽetis ↄuerſione ſ- aluaf. diſ. xlv. tur deus.⁊ quẽ vult indurat-Nõ ergo inuiti ſunt ſal
de iudeis. Gcðo mõ accipi poteſt infigelitas ſᷣm uangi ſed volentes vt integra ſit foꝛma iuſticie. ſicut
ↄꝛietatẽ ad fidẽ.qꝛ.ſ.aliqͥs repugnat auditui fideivel enim homo pꝛopꝛij arbitrij voluntate ſerpenti obedi
cõtemnit eam ſᷣm illð.E ſa.liij.Oñe qͥs credit audi/⸗ ens perijt. ita vocante ſe gratia dei quiſq; credendo
tui nr̃o.Etin hoc ꝓpꝛie ꝑficit᷑ rõ infidelitatis.⁊ ſᷣm H pꝛopꝛia mentis conuerſioe ſaluatur.diſtin.xlv. de iu⸗
eſt infidelitas ſpeciale pctm. Nec eſt ↄ hoc qð dicit deis.Sed ſi uſceptã etiam metu toꝛmentoꝛũ⁊ moꝛtis
Damal.ſ.ꝙ pctm̃ eſt ðↄ naturã/cũ hr̃e fidem nõ ſit in cogendus eſt retinere.vt dicto capi.De iudeis. Et qͥ
natum hũana.qꝛ ſupꝛa roõnem eſt ꝑ dei infuſionẽ. qOi n leunt ad iudaiſmũ etiam ſi infantes fuerint bapti
qᷓ;uis hoc ſit tũ vt idẽ tho.dicit in natura hũana ẽvt ſati vel metu moꝛtis ad baptiſmũ adducti debet pꝛo
nõ repugnet ðino inſtinctuiꝛ exterioꝛis veritatis pᷣdi cedi contra eos ſicut contra hereticos Et ſimiliter cõ
catõi.Sic eĩ infidelitas eſt ̊ naturã.Oꝛt᷑ at infideli tra talium fautoꝛes.extra de heretic. contra chꝛiſtia⸗
tas ex pctõ ſuꝑbie Ex ſuꝑbia eĩ pcedit ꝙ hõ nonvult nos libꝛo.vi. Si qui tamen infideles cogerẽtur ab⸗
ſubijcere intellectũ ſuũ regulis fidei⁊ ſano intellectui ſoluta coactione et perviolentiã non ſuſciꝑent ſacra⸗
patꝑ. Poſſet etia dicl ſicut vtutes theologice no re mentü. vnde nec eſſent cogendi ad retinendũ exquo
ducunt᷑ ad cardinales.ſʒ ſunt pꝛioꝛes eis. Ita⁊ vicis non ſuſceperunt.ſecus de coactione conditionali vt
oppoſita virtutibo theologicis nõ reducũtur ad vicia dictum eſt. Debent vero iudei et alij infideles addu
capitalia ſicut oppoſita vicia cardinalibo virtutibus ci ad fidem rationibus perſuaſionibus ⁊ autoꝛitati⸗
b. tho.vbi ſupꝛa.Eſt aũt hoc viciũ in ĩtellectu.ſiut bus oſtendẽdo ex eoꝛum libꝛis eoꝝ erroꝛem ⁊ dulci⸗ .
in pꝛoxĩo ſubiecto.involũtatc vero ſicut in pꝛio mott bus modis.vt dicit Gꝛego. diſtin. xlv. Qui ſincera. L
uo.ſiad diſſentiẽdũ ab his q ſunt fidei Eſt ãt triplex Pñt etiã ad fidẽ adduci m Guil ꝓmiſſis⁊ muneni⸗

1
nq,
u
ho⸗
tde
Une
miä
u
as
in

bo

ſe
nd

)

er
l
n

— —

☛ .

bus nõ quidẽ factꝭ ꝓ fide ſuſcipiẽda.qꝛ hoc eẽtſimo⸗
nia.ſed ad captandũ beniuolentiã.⁊ excludendũ ab
eis timoꝛẽ inopie⁊ hmõi.i.q:ij.qᷓ;pio.Pñt etiã addu
ci ad fidẽ ſ̃m Ray.ꝑ grauioꝛẽ exactiõem pẽſionũ ab
eis.in pꝛincipio tñ locatõis nõ poſt.xxiij.qiiij. debʒ
tẽ nota ꝙ poſſeſſiões ⁊ alla bona mobilia⁊ ĩmobi⸗
ſia iudeoꝝ vel alioꝛũ infideliũ ad fidẽ ↄuſoꝝ nõ dñt
auferri ab eis.niſi ſint vſuraria.vel de vſuris empta
obnoxia reſtitutõi.ex.eo.de iudeis. UVſuraria ãt eoꝝ
Debẽt reſtitui eis a quibo extoꝛte ſuntvſure.vel eoꝛuʒ
heredibo. Oð ſi nõ inuenu tur poterũt ip ad fidem
cõuerſis ꝑ epᷣm tan; pauꝑibo diſpẽſari. Ray. ⁊ hoc
in totũ vel in ꝑtẽ ſ̃m quantitatẽ ipoꝝ bonoꝝ ⁊ qlitatẽ

ↄũ ſoꝝ plus vel minꝰ indigentiũ.extra devſuris. cuʒ

tu. Si autẽ inuitis parẽtibo tales baptuati eẽnt.vide
tur ꝙ ſint cogendi ad ſeruandũ fidẽ receptã in baptiſ
mo. Guil.etiã dicit ꝙ nõ licʒ nutricibo occulte bapti
ſare ꝑuulos iudeoꝛũ:ſed ſi in articulo moꝛtis hoc fa⸗
cerent credit ꝙ nõ peccarent. .

De diſputando de fide .F.

tione ſunt duo cõſiderãda Unũ ex ꝑte diſputãtis.qꝛ
ſi diſputat tanq; de fide dubiꝰ volẽs expini ꝑ rõem et
veritatẽ tũc peccat ꝓculdubio tanq; infidelis Siãt
diſputat ad confutãdũ erroꝛes vel cauſa exercitij lau
da bile eſt Alið eſt oſiderandũ ex ꝑte audiẽtiũ.qꝛ aut
ſunt inſtructi in fideꝛ firmi/⁊tũc nullũ ꝑiculũ eſt di⸗
ſputare coꝛã eis. Aut ſunt ſimplices ⁊ in fidetitubã⸗
tes. ⁊ tũc diſtinguendũ eſt.qꝛ ſi ſolicitãtur ab infide⸗
libo nitentiby in eis fidẽ coꝛrũ ꝑe tuc neceſſe eſt publi
ce diſputare, duũmodo iueniãtur aliqͥ ad hoc idonei.
ꝑ hoc enĩ ſimplices in fide ſirmabũtur.⁊ tollet᷑ in fi⸗
delibo decipiedi facultas. Si vero nõ ſunt ſolicitati
tunc ꝑiculoſum eſt coꝛã eis diſputare de fide. quoꝛũ
fides ſcʒ ſimpliciũ ex hoc reddit᷑ firmioꝛ ꝙ nihil adũᷣ
ſum audierũt. Et ideo nõ expedit eis vt audiãtverba
infideliũ diſputatiũ ↄ ſidẽ.hec tho.Et ſic intelligẽdũ
eſt illud Gelaſij rriit q. ii ci quibo. Ubi ðꝛ. Cano
nũ magiſtris atq; cuſtodibo nr̃is nullũ phas ẽ inire
certamẽ cũ hoĩbo cõdutõis aliene. Ubi glo. cũ hereti⸗
cis nõ eſt diſputãdũ nec cũ aliq̃ de fide.C.de ſum.
tri.l. Nemo. Sʒ ad hoc pᷣt diſputari cũ eis vt cõuin⸗
cant᷑.nõ vt in dubiũ reuocẽt fidẽ nrãm. Pꝛohibetur
autẽ omnes laici diſputare de fide occulte vel publi
ce:extra de hereti: Quicũq;.li.vi.

De conuerſatiõe fide F. I

ſiũ cũ infidelibꝰ quõ ſit ꝓhibitũ.ota pꝛio ꝙ cũ be⸗

reticis ꝓhibita eſt etiã locutõ fidelibo⁊ hoc quia excõ
municati ſunt.extra de hereti.excõicamꝰ⁊.xi.q.iij.cũ

excõicato.Sed cũ alijs infidelibsvt iudeis⁊ ſarrace-

nis nõ eſt pꝛohibita locutio.ſed nimia familiaritas ⁊
conũuſatio. Unde.xxviij.q.i.ðꝛ Omnes deinceps cle

rici ſiue laici iudeoꝝ ↄuiuia vitent.nec eos quiſq; ad

ↄuiuiũ excipiat.quia cũ apud xpᷣianos cõmunibo ci
bis nõvtant᷑ indignũ atq; ſacrilegiũ eſt eoꝝ cibos a
xpᷣianis ſumi.cũ ea que apoſtolo ꝑmuttẽte nos ſumi⸗
mus ab illis iudicent᷑ immũda.ac ſi inferioꝛes inci⸗
piant eſſe chꝛiſtiani q; iudei:ſi ytamur cibis eoꝛum

ipſi noſtros contẽnant.Et dicit ibi gloſa idẽ eſt de
gentilibꝰ vt ſarracenis.qꝛ⁊ ipᷣi hodie iã cibos diſcer⸗
nũt licet enĩ non ↄtineãturverbis edicti.vt.xi.q. iij.
Ad mẽſam.ↄtinẽt᷑ tñ in alijs.vt.ff.de pe.here.l. Itẽ
veni. Ita ſic.ij.q./iimulti.Et aſſignat ibi glo.rõem q̃
re nõ eſt ꝓhibitũ loqͥ cũ iudeis.⁊ eſt phibitũ comede
re cũ eis.qꝛ ſcʒ maioꝛ familiaritas eſt in cibo ſumẽdo
qᷓ; in colloquedo Et faciliꝰqͥs decipit᷑ int᷑ epulas.xxij
q.iiij. c. Unuſqſq;. tho. ãt. ij ij.q.x.dicit. ꝙlilli qͥ ſunt
firmi in fideua ꝙex ↄuerſatõe cũ infidelibo nõ timet᷑
de eoꝝ ſubuerſione.ſʒ ſperani pᷣt ex hoc infideliũ ↄuer
ſio.nõ ſunt ꝓhibendi cũ illis cõicare.Sed infirmi ð
quibo timeri pᷣr ꝓhibẽdi ſunt extra caſum neceſſitatꝭ
ne cũ illis ↄuũᷣſent᷑ tho. Sedꝛ⁊ firmi etiã caute dñt il⸗
lud agere neinfirmos ſcandalizent.xij.q/ilolo.

Dueri indeoꝛum et S. im.

alioꝝ infideliũ nõ ſunt baptiſandi inuitis parenti?ꝰ

fm tho.ij.ij.q.x.ar.vlt.qð ꝓbat᷑ triplici rõe.Pꝛĩa eſt
pꝛopt᷑ ꝑiculũ fidei.Si eĩ pueri nondũ vſum rois hñ
tes fidẽ ſuſciꝑent.cũ poſtmodũ ad pꝑfectã etatẽ ꝑue⸗
nirẽt poſſent defacili a parẽtibo induci vt relinque⸗
rẽt qð ignoꝛãtes ſuſceperant.qð vergeret in ſidei de
trimenti Scõða rõ eſt qꝛ hoc repugnat iuſticie na
turali.filiꝰ enĩ naturaliter eſt aliqͥd pr̃is.⁊ pꝛimo qͥdẽ
a parentibo nõ diſtĩguit᷑ m coꝛpꝰq;diu in vtero ma
tris continet᷑. pqᷓ;vero exvtero matris egredit᷑ anteqᷓ
vſum lib eri arbitrij habeat ↄtinet᷑ ſub cura parentũ
ſicut ſub quodã vtero ſpũalr. Quãdiu enĩ puer non
habetvſum rõis nõ differt ab aĩali irrõnabili. Unde
ſicut bos ⁊ equꝰ⁊ hmõi eſt alicuiꝰ vt vtat᷑ eo cũ volue
rit ſm ius ciuile ſicut pꝛopꝛio inſtrumẽto ita de iure
naturali eſt ꝙ filus anteq; habeat vſum rõis ſit ſub
cura pris. Unde contra iuſticiã naturalẽ eſſet ſi pu⸗
er anteq; habeat vſum rõis a cura parentũ ſubtraba
tur.vel eis inuitis de eo aliqͥd oꝛdinet᷑. Sʒ poſtqᷓ; in
cipit habere vſum liberi arbitrij iã etiã incipit eſſe ſu
us.⁊ pᷣt quantũ ad ea q̃ ſunt iuris naturalł vel diui⸗
ni ſibiipſi pꝛouidere.Et tũc pᷣt induci ad fidẽ nõ coa
ctione ſʒ ꝑſuaſione.⁊ pᷣt inuitis parẽtibo baptiſar
Tertia rõ eſt ↄſuetudo ecclie q̃ hʒ maximã autoꝛita
tẽ.vñ⁊ ſꝑ emulãda.i.imitãda.q inducta eẽ credẽda ẽ
ex pᷣdictis rõibo aſſignatis. Tata eĩ eſt autoꝛitas ec⸗
cleſieyt ab ipᷣa doctrina doctoꝝ hẽat autoꝛitatẽ nðᷣ
magis ſtãdũ eſt autoꝛitati ecclie q; doct᷑ne cui cũq;
doct. Gꝛeg. Aug. DHiero.⁊ alioꝝ. UVſus ãt ecclie qui
ad autoꝛitatẽ eiꝑtinet hoc nũqᷓ; hũit ꝙ filij iudeoꝛũ
inuitis parẽtibo baptiſarẽtur.qᷓ;uis fuerint retroactꝭ
tꝑibus multi pꝛincipes catholici⁊ potẽtiſſimivt Cõ⸗
ſtantinus ⁊ theodoſiꝰquibo familiares fuerũt ſanctiſ
ſimi epiſcopivt Silueſter cõſtantino. Ambꝛoſiꝰ theo
doſio.qui in nullo mõ pᷣtermiſiſſent hoc ab eis impe
trare ſividiſſent hoc eſſe cõſonũ rõni. Et ideo ꝑiculo
ſumvidet᷑ cõtra hanc aſſertionẽ de nouo introducere
cõtra cõſuetudinẽ in ecclia hactenus obſeruatã.ꝙ iu
deoꝝ pueni inuitis parentibo baptiſent᷑. Et qꝛ ñ ſunt

faciẽda mala vt eueniẽt bõa ſᷣm apim ad Ro.iij. Fa⸗

cere autẽ iniuriã alteri eſt malũ,fit aũt imuria parẽti
bus vt eis inuitis eoꝝ pueri qͥ ſunt ſub eoꝝ cura ba⸗
ptiſentur:2 ideo nõ debet hoc fieni etiã ꝓpter bonuꝶ

2 de ſeruientibo

cus aʒima eoꝝ mãducet aut cum eis habitet. aut ali
quẽ coꝝ in infirmitatibo ſuis vocet. aut medicinam
ab eis percipiat. aut ſe cum eis in balneo lauet. Si

ſequẽdũ vt liberẽtur a ꝑiculo moꝛtis eterne rũpitur

eni oꝛdo iuris naturalis.Sʒ nec pᷣdicatoꝛibovel pᷣla⸗
tis cõmittitcura taliũ.ſed parẽtibo qͥ hñteis ꝓuide⸗
re de ſacramẽtis ſalutis añq; habeãtvſum rõis. Uñ
de pueris antiquoꝝ dicit᷑ ꝙ ſunt ſaluati in fide parẽ/

tum. Et ideo noõ imminet aliqð piculũ ipſ pᷣlatis? ö

dicatoꝛibo ſi patiãtur illoꝝ ꝑuuli detrimẽtũ ſalutꝭ ꝓ
prer ſubtractõem ſacroꝝ.ſj parẽtibo eoꝝ qͥ hoc nõ ꝓ⸗
curant.Idẽ tho. Guil.dicit ꝙ nõ licet nutricibo iude

oꝛũ ꝑuuloꝝ inuitis parẽtibo baptiſare eos.ſjz ſiĩ arti⸗

culo moꝛtis hoc facerẽt. credit ꝙ nõ peccarẽt.Ex his
aũt qͥ dicit b.tho.⁊ pᷣcipuein pꝛima rõne. videt᷑ ſatis
clare elici ꝙ q;uis baptiſari tales.ſ.nõ debeãt inuitꝭ
parẽtibo.tñ ſi contrariũ ſiat recipiũt vere baptiſmuʒ.
quod mihi placet.qᷓ;uis Pe.de palu.in.iiij.teneat ʒ
riũ.vtʒ in.iij.ꝑte ti.de baptumo Qui autẽ ſuſcepe
int fidẽ ſeu baptiſmũ ex infidelibo ſeꝑandi ſunt a pa
rentibo.⁊ ſic intelligit glo.ibi⁊ bñ illð c. Indeoꝝ fili⸗
os vel filias ne parentũ vltra inuoluant᷑ erroꝛibo ab
eoꝝ ↄſoꝛtio decernimꝰſeꝑari.xxviij.q:i: Ubi glo. per
baptiſmũ eĩ ſoluit᷑ ius patrie ptãtis.nec tñ pꝛiuabũ
tur illi paterna ſucceſſione.extra de iudeis.c.iudeꝛ
Lapitulu. iij. de inſidelitate iudeoꝝ ⁊ ritibo alioꝝ
infideliũ.et de ꝑticipatõe cũ eis.⁊ de exactõibo in eos
els⸗ .

2

ludeis ⁊ balneatio. Uñ.xx viij.q.i.ðꝛ.
Nullus eoꝝ qͥ in ſacro oꝛdine ſunt aut lay

Auſc; hoc fecerit ſi clericus eſt deponat᷑ ſi laicus ex⸗

cõicet᷑. Et dicit ibi gloſa.niſi ſit miſſus ad pꝛedicãdũ
eis.extra de iudeis.q; ſit laudabile.Debent autẽ pu
niri cõtrafaciẽtes modo pᷣdicto.ᷣm Ray. Si poſtq;

ſuerint admoniti ſe non abſtinent ab hmõi.Guil. tñ
dicit ꝙ in neceſſitate poſſunt emi ⁊ comedi aʒima iu⸗

deoꝛum. Idemvidet᷑ ſentire Hugo de medicinabus
in caſu neceſſitatis cũ ſcilʒ alius nõ inuenit᷑ ſufficiẽs
medicus.Hoſti.etiã dicit ꝙ xpᷣiani non dñt eẽ vt aſ⸗
ſidui intra domũ iudei:nec tanq; famuli.aut nutri

ces:aut obſtetrices alias ſi ipᷣi xpᷣiani nolũt diſcedere
dñt excõicari.extra de iudeis. Judei. Sed extra do⸗
mũ poſſunt eis ſeruitia facere⁊ poſſunt eſſe coloni eo
rum.extra eo. Multoꝝ. Nota etiã ſᷣm hoſtiẽ.ꝙ poſ⸗
ſent xpᷣiani iudeos habere in ſeruos ⁊ emere.extra eo.

⁊ ſi iudeos.non tamẽ debent cũ eis moꝛari.ita ꝙ ha
beant eos tanq; familiares. Judei enĩvt dicit Joan.
ſunt difficilioꝛes ad cõuertẽdũ ⁊ penitẽtioꝛes ad ſub
uertendũ qᷓ; gentiles.Si autẽ voluerint fieri xpᷣiani
ſiue iudeiſiue gẽtiles nõ poterũt dñi eoꝛũ pꝛohibere.
x.q:ij. Due ſunt. Lamẽ ſᷣm Ray.⁊ Tho. ꝑ baptiſ⸗
mũ non lberãtur a ſeruitute.ſed remanẽt ſerui:quia

ſeruit?etiã introducta eſt de iure diuino. ar. di. xxxv.
ſexto.Et ꝑ ius gentiũ.diſt.i.iuſgentiũ Et ꝑ ius cano

nicũ appꝛobata.xij.q.ij.eccciaꝝ.ᷣm Hoſti.⁊ GBoff.
Et addit Ray.ꝙ vbi de bona conſuetudine nõ ſolẽt

xpᷣiani eſſe ſerui conſulendũ eſt dño ꝙ in remiſſioneʒ

peccatoꝝ ſuoꝛũ manumittat,vel ſaltim pecunia mẽ⸗

dicatavel ſeruitio ad tempꝰpſtito ſe redimat tijq.ij
Cum redẽptoꝛ. Sed q hoc ↄſiliũ eſtꝛ piũ ſi qͥs con⸗
trariũ faciat ſcʒ retinendo talem conũſum ad ſidẽ in
ſeruitutevel etiã alteri vendẽdo nõ credo peccet.qꝛ

quod nõ eſt ꝓhibitũ intelligit eſſe cõceſſum. argumẽ

tũ.xiij.q.ij.Ebꝛon. .ſeqn.in fi. Sed hoc nõ repitur

pꝛohibitũ.Hoc eniã aſſerit dũs Joãnes.doi in libꝛo
qui dicit᷑ lucula noctis. tlr ee

A quibus iudei ſunt F.I.

pꝛohibedi inter xpᷣianos ↄuerſantes. Pꝛĩo m Ray.
ne habeant aliqua officia publica ne occaſionẽ habe
ant ſeuiẽdi in eos.vt diſti.liiij. Nulla.⁊. xvij.q.iiij.
Conſtituit.Qð ſi iudeus talia officia ſuſceꝑit dʒ ei
denegari xpᷣianoꝝ cõio donec quicqͥd acceꝑit ex tali
officio ꝑ pꝛouidetiã dioceſani cõuertant᷑in vſus pau

peꝝ⁊ ipſe officiũ dimittat Itẽ nullꝰfidelis pᷣt aliquid
cõgregationi iudeoꝝvel iudeovel pagano in teſtam

to relinq̃re.⁊ ſi fecerit etiã poſt moꝛtẽ iudicat᷑ anathe
ma.vt.xxiiij.q.ij ſane.Et intelligedũ videt᷑ niſi lega
ret ad ſubueniẽdũ magne neceſſitati Itẽ ñ dñt ꝑmit
ti iudei nouas erigere ſynagogas.ſed veteres reficere

dũmodo ãplioꝛes vel pcioſioꝛes nõ faciãt ſolito. Et

ritus⁊ ſolẽnitates ſuas ſunt ꝑmittẽdi facere.ex.eo.cõ
ſuluit. Itẽ in diebo lamẽtatiõis ⁊ dñice paſſiõis ñ
dñt in publicũ ꝓdire.ex.eo. In nõnullis.Qð etiã in

die paſceues nõ dñt hre hoſtias vel feneſtras aptas.

ex/ eo.qꝛ ſuꝑ his. Itẽ cogẽdi ſunt tales habitũ deferre
cõtinue ꝙ ab alijs manitfeſte diſtinguat᷑ ex.eo. in nõ
nullis. Itẽ cogẽdi ſunt ad decimas pᷣdiales ꝑſoluen
das.extra de deci.de terris. Itẽ cogedi ſunt xpᷣianos
teſtes reciꝑe ↄ ſe.ſʒ iudeꝰnõ pᷣt ferre teſtioniũ ⸗ xpᷣia⸗
nũ.extra de teſti.c.iudei. Itẽ iudeis ꝑmittit᷑ agere et
cõuenire apð iudices nrõs ⁊ ñ apð ſenioꝛes eoꝝ. Ar
bitꝝ pñt eligere etiã iudeũ cuiꝰ ſnĩaʒ exeq̃t᷑ oꝛdinariꝰ
L. eo.t.iudei Itẽ in ſabbatis ſuis nõ dñt trahi ad iu
dicia. Nec ipᷣi alios trahãt.Sʒ nec in alijs feſtiuita⸗
tibo ſuis dñt turbari.ec ſepulchꝛa eoꝝ obtẽtu foꝛte
pecunie effodi.vt.C.eo.ti:die ſabbati.⁊ ext.eo. ſicut
ludei Pꝛo maioꝛi declaratõe eiꝰqð dictũ eſt in pñ
ti. Sin pꝛin. Nota ſᷣm Tho.ij.ij.q·x.ar.x.q dñiũꝛ p
latio infideliũ ſuꝑ fideles pᷣt duptr conſiderari.Uno
modo qᷓ;tum ad dominiũ ⁊ pꝛelatõem de nouo inſti
tuendã.⁊ hoc nullo modo debet ꝑmitti.hoc enĩ cede
ret in ſcandalũ⁊ periculũ fidei.Defacili enĩ illi qͥ ſub
ijciũtur iuriſditioni alioꝛũ immutari pñtab eis qui
bus ſubſuntvt ſequãtur eoꝝ imꝑium niſi illi ſubdi⸗
ti ſint magne virtutis.Silxr etiã infideles contẽnerẽt
fidem.ſi fidelium defectus ſcirent Etideo apoſtołꝰ.i.
Coꝛin.vi.pꝛohibet fideles cõtendere in iudicio coꝛã
iudice infideliEt ſic eccłia pꝛohibet infideles pᷣfici in
quocũq; officio ſuꝑ fideles.vt in dicto capᷣ.coſtituit

xvij.q.iiij. Alio modo poreſt cõſideran dominiũ in

fideliũ ſuper fideles ꝓut eſt iã pᷣexiſtens. Ubi ſciẽdũ
ꝙ dominiũ et pꝛelatio introducta ſunt iure humauo
Sed diſtinctio fidelium ab infidelibus eſt ex iure
diuino. Jus autem diuinum quod eſt ex gratia non
tollit ius humanum quod eſt ex naturali ratione Et
ideo diſtinctio fidelium et infidelium ſcõm ſe conſi⸗
gerata nõ tollit dominium infidelium ſuper ſideles

— e
—

— SVS

niendi ꝑticipãtes cũ iudeis circa caſus pᷣdictos ⁊ ipᷣi

Capitulũ Zertiũ

põt tñ iuſte ꝑ oꝛdinatõem eccłæautoꝛitatẽ habẽt de

ipf infidelibo ſuꝑ tale dominiũ auferri ius dominij

et pꝛelatõis quia infideles merito ſue infidelitatꝭ me
rent᷑ amittereius pᷣlatõis qð hñt ſuꝑ fideles.qͥ tranſ
ferunt᷑ in filios dei. Sed hoc ecclłia qñq; fact qñq; ñ
facit. In illis eni infidelibo qͥ tꝑaliter ſubijciũt᷑ eccłie

⁊ mẽbꝛis eiꝰ.hoc ius eccłia ſtatuitvt ſqʒ ſeruꝰiudeoꝝ

factus xpᷣianus ſtati fit liber nullo pᷣcio dato.vt diſ.

liiij. Fraternitatẽ?ꝛ bmõi. ec in hoc ecclia iniuriã fa

cit eis.qꝛ cũ iudei ſint ſui eclie.pᷣt ecclia de eoꝝ bo⸗
nis diſponere In illis vero infidelibo qͥ tꝑałr nõ ſubij
ciũt᷑ ecchievel mẽbꝛis eius.pꝛedictũ ius nõ ſtatuit lʒ

poſſet inſtituere de iure.⁊ hoc facit ad ſcãdalũ vitan⸗

dũ.ſicut: dñs mãdauit ꝓ ſe ſolui tributũ cũ nõ tene
ret᷑ ad ſcandalũ eoꝝ vitandũ.vt hetur Math.xxvij.

De ritibus ſen cerimo .§. II

nenſis er eis ad fidẽvel puertere nitũtur dñt flagella

ri.dicto.c.ſepe. Si autẽ xpᷣm blaſphemauennt dicit
hoſti. ꝙ ᷣm leges debẽt decapitani. Unde pꝛncipes
ſeculares iudeos xpᷣʒ blaſphemantes grauiter puni⸗
re debẽt pena pecuniaria vel etiã grauioꝛi extra eo.in
nõnullis.Et nota ᷣm tho.in quadã epla ad duciſſã
Lothꝛingie ꝙ cũ iude delinquẽs nil hbʒ pᷣter vſuras
dʒ nihilomin? ⁊ põt punini pena pecuniaria ſᷣm deli
ctũ ne ex ſua iniqᷣtate repoꝛtet cõmodũ. ⁊ maioꝛi vti⸗
qᷓ; pena q; quicũq; aliꝰ nõ vſurari in ſili caſu quãto
pecunia q ab eis aufert᷑ minꝰad eoe ꝑtinet. Põt ⁊ in
ſuꝑ addi alia pena ne ad penã ſufficere videat᷑ ꝙ pe/
cuniã alijs debitã deſinãt poſſidere. Pecunia tñ ab
eis ablata pene noĩe nõ pᷣt retineri a dominis ſeu offi
cialibo punietibo. ſʒ dz de ea fieri vt dicet in. S. ſeqnti.

De tractionibns fa ·J.IIII.-

nijs infideliũ quare⁊? qñ tolerãtur. Pꝛo cuiꝰ declara⸗

tõe dicit tho.ij.ij.q.x.ar.xi.ꝙ hũanũ regimẽ deriuat᷑

a diuino regimĩe.⁊ ipʒʒ dʒ imitari.Oñs ãt cũ ſit ſum
me bonꝰ⁊ oĩpotẽes.ꝑmittit tñ aliq mala fieri in vniũ
ſo q̃ poſſʒ ꝓhibere ne eis ſublatis maioꝛa bona tollã
tur aut maioꝛa mala ſequant᷑. Sic ⁊ ĩ regimie hoĩm

bi qͥ pᷣſunt recte aliqua mala tolerat ne aliqᷓ bona im

pediant᷑.vel etiã ne aliqua mala peioꝛa incurrãtur.ſi
cut dicit Aug.in libꝛo de oꝛdine Aufer meretrices a
rebo bũanis ⁊ turbabis oĩa libidinibo. Sic igit᷑ infi⸗

deles q;uis in ritibo ſuis peccẽt.tñ tolerari pnt. vł ꝓ
Fer hoc bonũ qð ex hoc ꝓuenit.vel ꝓpter aliq ma⸗
lũ vitandũ.Ex boc autẽ ꝙ iudel ritus ſuos obſeruãt

in quib figurabat᷑ olim veritas fiðᷣi quã tenemꝰ hoc
bonũ ꝓuenit qð teſtimoniũ fidei noſtre hẽmꝰ ab ho⸗
ſtibꝰ.⁊ quaſi figura repñtat᷑ nobis ꝑ illos ea q credi⸗
mus.⁊ iõ in ſuis ritibo iudei tolerãtur.vtʒ diſt. xlv.ð

iudeis. ⁊ extra eo.cõſuluit. Alioꝛum vero infideliũ ni

tus qꝛ nil vtilitatis vel veritatis afferũt.non ſuntali⸗
quałr tolerãdi.niſi foꝛte ad aliq malũ vitandũ. vt

ſcandalũvel diſcidiũ qð inde poſſet ꝓuenire. vel ĩpe
dimẽtũ ſalutis eoꝝ qͥ tolerati paulati ↄuertuntur ad

fidẽ. ⁊ ꝓpter hoc etiã hereticoꝝ ⁊ paganoꝝ ritꝰ eccłia

aliqñ tolerauit qñ erat magna multitudo inſideliũ.

iudei faciẽtes contra pᷣdicta. Participantes ſi ſunt cle
rvici⁊ admoniti nolũt ſe emẽdare.ᷣm Rap.debẽt pꝛi⸗
uari officio⁊ bñſicio. Si ſunt laycivt pꝛincipes qͥ no
lunt exeqͥ pᷣdicta.vel alij qͥ aliquod impedimẽtũ affe

runt admoniti nõ ſatiſfaciũt.debẽt excõicari.xxviij.
qeii.nullus. Sʒ iudei pᷣdicta faciẽtes ſic puniunt᷑

vt xpᷣiani ab illoꝝ cõione⁊ ↄſoꝛtiodeu ↄmercio tãdiu
ſeꝑent᷑ ſub pena excõicatõis donec illi emẽdauerĩt ⁊
ſatiſfecerint.vtʒ extra eo.ti.Et ſi iudeos. Pñt etiã iu
dei ꝑ eccłiam verberari vel alio mõ coꝛpalr mulctari
de pᷣcepto epᷣivel pꝛcipis.ar.xvij.q.iiij.ↄſtituit.⁊ eti⸗
am alia pena pñt puniriextra devſur̃.c.pꝰmiſerabi⸗

lẽ OQð g̊ ðꝛ ꝙ ecclia nõ iudicat de his qͥ foꝛis ſunt.ðᷣt

glo. xxviij.q i. ſepe.hoc eẽveꝝ qad ſpũalẽ penam.qꝛ
ecclia nõ excõicat iudeos vel getiles. ſʒ qad coꝛpales
penas bñ iudicat de eis:vñ ſi nimis ↄuerſent᷑ cũ cõ⸗

ctis in iudeos a dominis terraꝝ quid iuris. ðt tho⸗
in dicta epla.ꝙ q;uis ſicut iura dicunt iudei merito

culpe ſue ſeruitute ſintadditi⁊ ſic dñi res eoꝝ poſſint

acciꝑe tanq;ᷓ ſuas ita tñ ꝙ nõ ſubtrabãat᷑ vite neceſſa
ria.qꝛ tñ opoꝛtet nos ambulare honeſte ad eos qͥ fos

ris ſunt ne nomẽ domini blaſphemet᷑.hoc obuãdũ
videt᷑ vt in exactõibo quas facere nõ ↄſueuerũt ñ pᷣ⸗

grauẽtur ſed ad conſuetas cogi poſſunt. Sʒ nota

lm tho. in dicta epla.ꝙ cum iudei nihil habent pꝛe⸗
tervſuras cũ nõ poſſint ipſi illa retinere licite. nec con

ſequẽter domini recipientes collectas a talibus pñt

ea ſibi retinere licite niſi foꝛſan eẽnt talia que ab ipſis
vel anteceſſoꝛibo dñoꝝ ipᷣi iudei extoꝛſiſſent. Si q ve
ro alia habent q̃ ab eis extoꝛſerint ilł dñt reſtituere qͥ
bus ipſi iudei tenebant᷑ ſi inueniũtur. Alion in pi⸗
os vſus ſᷣm cõſiliũ dyoceſanivel alioꝝ pꝛoboꝝ. vł in

cõem vtilitatẽ terre ſi neceſſe eſt ſunt erogãda Nec eẽt

illicitũ ſi de nouo dñi exigerẽt talia a iudeis ſᷣuata tñ

cõſuetudine pᷣdeceſſoꝝ ſuoꝝ hac intentione,.vt in pi⸗

os vſus expendantur.

Be donis et mercedi F. V.

bus quas dat iudei pſonis ꝓ laboꝛẽ ſuo: vti pñt li?ꝰ

cite recipi⁊ retineri Rñdet Guil ꝙ de his q hñt iuði
ꝑ alium modũ q; pervſuras ⁊ rapinas.puta de ali⸗
quo artificio acqͥſita nõ eſt dubiũ ꝙ dona⁊ merces
laboꝛis poſſunt accipi⁊ retineri Sed ſi non hũt pꝛet᷑
vſuras.tunc ſi recipiẽs certat de damno ſuo vitãdo.
ſic accipiẽs nõ peccat.ſicut qͥ a furevel a raptoꝛe dãni
ficatus eſt. puta ꝑ incendiũ nõ peccaret.ſi accipiet ab
eo damnũ ſuum.licet ipſe furvel raptoꝛnihil haberet
niſi quod acqͥ ſiuit ex furto vel rapina dum tamẽ non
recipiat pꝛo dãno ſuo in ſpecieres ipſas alienas. Et
addit etiã Tho.in ſupꝛadicta epta.ſi iudeꝰ vſurariꝰ
vltro cõferat pecuniã vel enxeniũ expedit reciꝑe vt pe
cunia ſic recepta reddat᷑ bis.quibo de iuredebet ſeu
alijs. ⁊ dicit Guil.ꝙ dona⁊ elemoſine non ſunt recis
pienda ab vſurarijs.quãdo ꝑ hoc efficerẽtur nõ ſol⸗
uendo.niſivt dictũ eſt ſi recipent᷑ad reſtituẽdũ credi

toꝛbo eius vſurarij. Modicũ autẽ ꝓ nihilo reputat᷑

—

ſic poſſunt recipi.

De ſeruis iudeoꝛũ vel. .V.

¶ Cap̃.iiij de hereſi ⁊ de penis h

Citulus Huodecimus

ſeruientiby eis. ota m Rax. ꝙ ſi ſeruꝰ iudei eſt ver

naculus.i de illiꝰancilla natus ſivult effici xpᷣianus
ſtati enpit᷑ in libertatẽ nullo pᷣcio dato. C. de epi. et
cle.l. Oñs nob.ar.dil.liiij. Fraternitatẽ. Idẽ ſi ſeruꝰ
ſuit emptus qͥ erat xpᷣianus vel eſſe volebat. diſ.luiij.
Mancipia.qꝛ tales nõ licet iudeo emere vel in uos
tenere.Idẽ ſi ſeruus emptꝰerat paganꝰ. ⁊ fuit emptꝰ
cã ſeruiendi.⁊ nunc vult fieri xpᷣianus. vt in dicto c.

Fratetnitatẽ. Idẽ etiã ſi emit eũ cã mercimonij.⁊ nõ
expoſuit eũ intra tres mẽſes venalẽ.qꝛ pᷣſumit᷑ ꝙ eme

rit eũ cã ſeruiẽdi.Si vero expoſuit eũ venalẽ ĩfra tres
mẽſes.⁊ ꝑ cũ non ſtetit n vendiderit.⁊ ipᷣe vult effi
ci xpᷣianus infra illð ſpaciũ vel poſtea liberabit᷑ da⸗
to pcio.xij.ſolidoꝝ ab aliquo xpᷣiano vt in dicto capᷣ.
Fraternitatẽ.⁊ extra eo.ti.c.i.Et erũt illi.xij.ſolidivſu
alis monete illius loci.extra de meledic.c.ſtatuimꝰ.

o hoc intellige.niſi dñs euʒ nolentẽ circũcideret.vel

alterius ſecte ſignaculũ impꝛimeret.Tũc eĩ pꝛopt᷑ in

iuriã coꝛꝑis nullo pᷣcio dato liberabit᷑.di.liiijeſllła.

Et nora m Ray.ꝙ talis redẽptus nõ erit ꝓpterea ſ
uus redimẽtis.ſed erit liber. ⁊ reſtituet illi pꝛeciũ ſo⸗
lutũ ꝓ eo.Et ſi nõ hʒ pᷣciũ querat mẽdicãdo. vł ſerui
at ei tantũ ꝙ ſeruitiũ compeſet᷑ cuʒ pᷣcio.⁊ poſtea eat
quovult.arg.xxxvi.q.i.Oe raptoꝛibo. Et hoc intelli⸗
ge niſi cã pietatis emptus fuerit.tũc ei nõ tenet᷑ ei red
dere aliquid vłſeruire.qꝛ qð ꝓ pietate dat᷑ phibʒ ius
ne repetat᷑.⁊ ſic dediſſe pᷣumit᷑ niſi ↄꝛiũ fuerit pꝛote⸗
ſtatus. Conf. Hoſt. ⁊ Goff. ꝙ ſi nullꝰ emptoꝛ cõpa
reat.ſᷣm Bar. nibilominus erit liberꝛ pᷣcium hoſtia⸗
tim qret aut oꝑas pᷣſtet. Si ãt plures ſunt qͥ volunt
emere.tunc m Bof. ep̃s loci eliget magis idoneum
ff.de accu.l.ſi plures.vel ſi ſunt pares epᷣs gratificet
qvult.arg.extra deiu repatro.Cũ autẽ idẽ Hoſt. Si
ergo dicit. Hoſti.ꝓhibitũ eſt ꝙ nullũ mancipiũ xpᷣia
nũ ſeruiat iudeo.multominꝰliberi xpᷣiani nõ dñt eis

ſeruire niſi extra domũ.vt in laboꝛãdo terras ꝛ hmõöo

— — „*

nõ gutẽ intra domũ.alias ſi ipᷣi xpᷣiani qͥ ſeruiunt iu
deis in domovt famuli nollent diſcedere ab eis dñt
excõicari.vt extra eo.ti.Et ſi iudeos.Et ſi iudei nol/
lent illos dimittere ꝓhibet᷑ fidelibo cõmerciũ cum eis
vt in dicto c.Et ſi iudeos.
ereticovx.
hereſi ſaendũ ſecun

dũ Petrũ de tharã.in.iiij. Ad hocvt quis
piꝛopꝛie dicat᷑ hereticus.duo requirũt᷑.

QD anbd.

lum eſt q̃ſi ↄplementũ.ſ.ꝑtinacia ſeu obſtinatio ĩvo
luntatevt.ſ.nõ ſoluzʒ eligatvolũtate aſſentire falſe do
ctrine ſed eriã ꝑtinax eſt ad non aſſentiẽdũ veritati ſi⸗
bi manifeſtate. Uñ qᷓ;dtum ad pꝛimñ Aug. ſic diffi⸗
nic hereſim. Pereticꝰeſt qͥ alicꝰↄmodi tꝑalis.⁊ maxĩe
glie pꝛincipatuſq; ſui grã falſas ac nouas opiniones
gignit vel ſeqᷣtur.xxuij.q.iij. Heretiꝰ.Et intelligitur
de opinionibo q̃ ſunt ↄtrarie fidei Nã ſi qͥs hʒ falſas
opiniones in philoſophia vel geometria.hic non di⸗
cet᷑ hereticus pꝛout hereß eſt ſpecies infidelitatis.ſᷣm
Tho.ij.ij.q.xi. Ad fidem autẽ ꝑtinet aliqͥd duplr.

AVno mõ directeꝛ pꝛicipalrſicut anticli fiði Alio mõ

Rꝛimũ eſt erroꝛ in rõe ſq; de his qᷓ ſunt fidei Secũ

indirecte ⁊ ſcdᷣario ſieut ea ex quibo ſeqᷣtur coꝛruptio

alicuiꝰarticuli.ſicut dicere ꝙ aliqͥd cõtentũ in ſcniptu

ra ſacra non ſitveꝝ.quod eſt coꝛruptio aruculi de ſpi
rituſancto qͥ locutus eſt ꝑ pꝛophetas. vl dicere e ali
quod determinatũ ab ecclia in fide nõ eſſet veꝝ.qð
eſſet coꝛrũꝑe illũ articulũ. Sanctã ecclłliaʒ catholicã.

⁊ hmõi.circa vtraq; ergo pᷣt eſſe herelis OQuãtũ ad

ſcðᷣm.ſ.ꝙ aliqͥs volũtarie aſſentit erroꝛi. Hiero.ſic ðt
Hereſis grece ab electõe dicit᷑ eo ꝙ vnuſqſq; elegit di
ſciplina quã putat melisꝛc.xxiiij.qeiij.hereſis.⁊itelli
gitur in doctrina fidei.Nam ſᷣm tho. ij. ijiq.xi. ſicut

„

quWuui recta fidẽ hʒ xpᷣianã volũtate ſua aſſentit xpᷣo ⁊ exĩ
de his quevere ad eiꝰdoctninã ꝑtinent.ſic a rectitudi

ne fidei xpᷣiane dupłxr põt aliquis deuiare. Uno mo⸗
do.qꝛ ſi ipe chꝛiſto nõ vult aſſentire ⁊ hic hʒ quaſi ma
lã voluntatẽ circa ipᷣm finẽ.⁊ hoc ꝑtinet ad ſpẽm infi
delitatis iudeoꝝ ⁊ paganoꝝ. Alio mõ qꝛ licet intedat
chꝛiſto aſſentire.tñ non eligit ea que ſunt vere a chꝛi⸗
ſto tradita.ſed q ſibi ꝓpꝛia mens ſuggerit.⁊ hoc per⸗
tinet ad hereſim ꝑ quã qͥs pꝛoſitet᷑ fidẽ xpᷣi.ſj dogma
eius coꝛrũpit Quatũ ad tertiũ ſcʒ ꝑtinaciã in volũ
tate.dicit Aug.qui in ecclia xpᷣi moꝛbidũ aliqͥd pꝛa⸗
uũq; quid ſapiũt.ſi coꝛrecti vt ſanũ rectũq; ſapiant
reſiſtant ↄtumacit᷑ ſuaq; peſtifera?⁊ moꝛbida dogma
ta emẽdare noluerint ſed defenſare ꝑſiſtunt heretici
ſunt.xxiiij.q.iij.qͥ in eccłia.Qui ergo erraret in mate
ria fidei putans ecclhiam ſic credere paratus coꝛrigi ⁊

emẽdare cũ audierit veritatẽ nõ cenſet᷑ hereticus. vñ

abbas Joachim qᷓ;uis libellus eiꝰ quẽ fecit cõtra Pe⸗

trũ lombardũ fuerit damnatus vt doctrina heretica

tamẽ qꝛ ſeꝛ oꝑa ſeu ſcripta eius ſubmiſit coꝛrectioni
ecclie.ipſe non fuit hereticus iudicatꝰ. extra de ſum.

tri.⁊ fi.ca.c.dãnamꝰ.⁊ ad hoc facit qð dicit auguſt.

Si qui ſuã ſnĩam qᷓ;ᷓuis falſam atq; ꝑuerſam nõ ꝑti
naci aĩoſitate defendũt.querũt ãt cauta ſollicitudine
venitatẽ ꝑati coꝛrigi cũ inuenerit. nequaqᷓ; int᷑ hereti
cos deputãdi.xxuij.q.iij.dixit aplus. Nota ergo ſᷣm
tho.vbi ſupꝛa ꝙ ſi aliqͥ doctoꝛes eccłe diſſenſiſſie vidẽ

tur. hoc eſtvel de illis circa q nil intereſt ad fidẽ vtrũ
ſicvel aliter teneat᷑. vel in quibuſdã q̃ etſi ꝑtinebãt ad

fidẽ.tñ adhuc nõ erãt ꝑ ecchiam determĩata. Poſtẽ;
eſſent autoꝛitate vniuerſalis ecclie determinata ſi qͥs
tali oꝛdinatoi repugnaret ꝑtinaciter hereticus cenſe⸗
ret᷑. Que qͥdẽ autoꝛitas pꝛicipalr reſidet ĩ ſummo põ

tifice. vt hẽt᷑ xxiiij.q:i:q̃tiẽs Cõtra hmõi autoꝛitatem

nec aug.nec Hiero.nec alius doctoꝛ ſuam ſententã
defendit.vt.xxiiij.q.i.hec eſt fides.hectho.Etidẽ di
cit in pꝛĩa ꝑte ꝙ in his que nõ ſunc determinata ꝑec⸗
cleſiãvbi ſunt varie opidoctoꝛũ ſine pꝛeiudiciovł ꝑi

culo hereſis.poteſt quecũq; illarum partium teneri.

Quod autẽ dicit᷑ de hereticis ca. Dubius in fide eſt
infidelis.intelligitur deeo qui ſponte vult dubitare.
ſecus de illo qui aliquãdo vacillat circa fidem ex tẽ⸗
tatione.ſed cum diſplicentia rationis.ſᷣm Guil.Qð
etiam dicit Hieronimus. ꝙquicunq; cripturam ſa
cram aliter intelligit q; ſenſus ſpirituſſancti efflagi⸗
tat a quo inſpirata eſt.hereticus appellani põt.xxiiij.
qiij.hereſis. Intelligendum eſt ſᷣm tho.de tali expo
ſitione que eſt cõtraria ei quod eſt ꝑ ſpm̃ſanctũ reue⸗
latũ Dicit etiã idem tho.ꝙ ſi quis emaret in his ad q

—

n

in
l⸗
e
nt⸗

n,
ii⸗

n,

4

Coapitulü .III.

. — — . „„
plicite nõ tenet᷑ credere. vt ſi crederet aliquis iacob

uiſſe patrẽ abꝛaham paratꝰ coꝛngi cũ audiret con⸗
trariũ ↄtinere ſcripturã nõ reputat᷑ hereticus.

In puniendo autem he.j.I

reticos eccleſia vtit᷑ iuſticia ⁊ miſcðia. Et qᷓ;tũ ad ſpi

ritualia ſuffragia.i:collationẽ ſacramẽtoꝝ pnĩe ⁊ eu⸗
chariſtie quantũ ẽ ex parte ſua ſemꝑ vtit᷑ miſcðia.qꝛ
q;tũcunq; relapſi admittit eos ad pnĩam ⁊ euchari⸗
ſtiam ſiↄuᷣtant᷑ a fidem.de here.c.ſuꝑ eo.li.vi.Quã⸗
tũ autem ad tꝑalia.vt vitã.dignitates. officia ⁊ ſub
ſtantiã.etiã eccleſia vtit᷑ miſcðᷣia añ relapſum in he⸗
reſim. Cũ enĩ meruerint ꝑ ipſum lapſũ ꝑ moꝛtẽ coꝛ⸗
poꝛalem excludi de mũdo.qꝛ grauiꝰẽ coꝛrũpere fidẽ
per quã eſt aĩe vita qᷓ; falſare pecuniã per quam vite

tꝑali ſubuenit᷑Uñ ſi falſarij pecunie vel alij malefa

ctoꝛes ſtatim ꝑ ſeculares ptãtes iuſte moꝛti tradunt᷑
multomagis heretici ſtatim ꝙ de hereſi ↄuincuntur
poſſent iuſte occidi. Ex magna miſcð ia ſi reuertunt
ad ſinceritatẽ fidei abiurantes hereſim ꝓ pᷣmo lapſu
parcit᷑ eis.Et aliqñ etiã ſi clerici ſunt diſpenſat᷑ cum
eis in officijs plꝰ ⁊ minꝰ. Aliqñ etiã in pꝛioꝛibus di
gnitatibo pᷣcipue ad tollendũ ſcãdalũ.vt.xxiij.q.iiij.
ipſa pietas.O autẽ heretici ipſo facto ſint excõicati
etiã hoc fit ex miſcðᷣia.qꝛ medicinalis ẽ excõicatio nõ
eradicans.vt dicit᷑xxiiij.q.iij.S.aliud ẽ.ſed ſanans.
qꝛ ad h̊ᷣ ſit vt ſpũs ſaluus fiat.vt dicit᷑ xi:q.iij.audi.
DSed ſi heretici relabant᷑ in hereſim qͥ ad vitã ⁊ bona
tꝑalia exercet ↄ eos ecclłia ſeuerã iuſticiam nullo mõ
in his ꝑcens eis q;tũcũq; peniteãt.eo.ti.ad abolẽdã
Et hoc fit rõnabiliter ſᷣm tho.vbi.S.qꝛ ꝑ hoc puidet᷑

bono cõi-ã ſi heretici reuerſi ſepe reciꝑent᷑ vt cõſer

uarent᷑ in vita ⁊ alijs tꝑalibus bonis poſſet bᷣ eſſe in
pᷣiudiciũ ſalutis alioꝝ.tñ qꝛ ſi relaberent᷑ alios infice
rent.tũ etiã qꝛ ſi ſine pena euaderẽt alij ſecuriꝰ in he
reſim laberent᷑.Ex relapſu etia ipſoꝝ pᷣſumitur de in
conſtantia eoꝝ circa fidẽ.⁊ iõ iuſte occidunt᷑. Uñ hie
ro.xxiiijq.iij. Reſecande ſunt carnes putride.⁊ ſca⸗

bioſa ouis a caulis repellenda.ne tota domꝰ.maſſa

coꝛpꝰ ⁊ pecoꝛa ardeat.coꝛrũpat᷑. putreſcat. intereat.
Amꝰ in alexandria vna ſcintilla fuit.ſed qꝛ nõ ſtatĩ
oppꝛeſſus eſt.totũ oꝛbẽ eiꝰflãma poplata ẽ. hec ille.

NPuniuntur beretici F. Il

quadruplici pena ſm my. Pꝛimo quidẽ excoicatiõe.
qꝛ oĩs hereticꝰ ſiue occultꝰ ſiue manifeſtꝰ ẽ excõicatꝰ

de qᷓ excõicatiõe habes in.iiij.ꝑte.ti.i.c.iiij.vbi plu⸗

ra dicunt᷑ de iſta materia. Scðo depoſitiõe.qꝛ in
diſtincte ſiue clericꝰ ſiue laicꝰ etiã ſi papa vel imꝑa⸗
toꝛ ⁊ qllibet aliꝰ dʒ depõi ab oĩ dignitate. di.xl. ſi pa
pa.⁊.xxiiij.q.i. Qui õ pacẽ ⁊ oĩbꝰofficijs ⁊ bñficijs
ſpoliari dʒ.⁊ ſi clericus ſit degradari. Sed ⁊ vaſalli

dñoꝝ ſoluti ſunt a debuo ſidelitatis homagij ⁊ totiꝰ

obſequij.⁊ q̃cũq; pacto. qcunq; firmitate vallato ſi
ipſi dñi incurrũt hereſim.eo.ti.c.fi. Itẽ heretici cum
fautoꝛibus ⁊ defenſoꝛibo ſuis ⁊ receptatoꝛibo⁊ ipſoꝝ
filij vſq; ad ſcdᷣam generatõnẽ ꝑ lineã paternã. per li
neã vᷣo maternã vſq; ad pꝛimũ gradũ.ad nullũ bñ

ficiũ vel officiũ eccłiaſticũ admittant᷑ als eſt irritum
vt eo/ti/quicũq; ⁊ic: ſtatutũ,li⸗vi, Itẽ oẽs vini eccle⸗

ſiaſtici qͥ ad pᷣces taliũ receperint dignitates ⁊ beneſfri
cia eccleſiaſtica ſunt pᷣuati.⁊ ſi receꝑint ſcient᷑ non de
bẽt ĩpoſteꝝ admitti ad alia vel ſiłia. dicto.cq cunq; ?&K
Tertio reꝝ ablatiõe.qꝛ oĩa bona eoꝝ ipſo iure ſũt
executio ipſiꝰ cõfiſcationis vel bonoꝝ occupatio nõ
debet fieri ꝑ pꝛincipes ſeculares anteq; ꝑ iudicẽ ecj
cleſiaſticũ ſnĩa ſuꝑ eodẽ crimine fuerit ꝓmulgata.eo.
ti:cũ ſᷣm.li.vi.Et q;uis ipſi heretici haberẽt ſilios ca
tholicos pꝛiuabunt᷑ paterna hereditate in deteſtatio
nẽ criminis. Inſuꝑ etſi pꝰ moꝛtẽ aliqͥs declararet᷑ he
reticꝰ qͥ in vita nõ fuit declaratꝰ pñt bona eius occu
pari.e.ti:accuſatꝰ.li.vii Nõ tñ ꝙ ꝓpt᷑ hereſim marito
rum nõ cõfiſcant᷑ dotes vroꝝ niſi ꝑticipent in hereſi
Si aũt reuterent᷑ ad ſidẽ.non tñ eis reſtituunt᷑ vel fi
lijs eoꝝ bona ipſoꝝ.ſed oĩa ipſo iure ſunt ↄfiſcata.eð
eo.ti.vergẽtis. ſi alit᷑ fieri non põt.manu armata
ſunt ola bona auferẽda.vt.xxiij.q.vij.quicunq;.Et
vt dicit ray.⁊ gof.lʒ eccłia videat᷑ dare generalẽ aucto
ritatẽ vt oẽs expoliẽt eos.tñ ſatis videt᷑ tutũ ꝙ nõ fi⸗
at niſi ſpali edicto vel pꝛincipis vel ecclie ne aliter vi
deat᷑ potiꝰ ex cupiditate vel vltõe qᷓ; ex iuſticia ⁊ obe
dientia pugnare.xxiij.q.i.qͥd culpat–᷑.⁊.q.ij.ꝑ totũ.
Quarto puniunt᷑ moꝛte.Cõtinuo enĩ pꝰ depꝛehen⸗

ſionẽ erroꝛis niſi ad fidẽ reùti velit ⁊ hereſim ſuã ab?

iurare ⁊ ſatiſfactionẽ exhibere. ſi laicꝰ eſt ſubito dʒ cõö
buri.clericꝰ aũt pꝰ ſolẽnẽ degradationẽ relinquit cu
rie ſeculari occidendꝰ. Si aut reuertat᷑ ad fidẽ detru
di dʒ in ꝑpetuũ carcerẽ.eo.ti.excõicamꝰ.de rigoꝛe iu
ris. Mitiꝰ tñ agi᷑ fum eis. Reuᷣtentes autẽ ad fidẽ
debẽt abiurare ad arbitriũ epᷣi ſui hereſim ſuã ⁊ pꝛo⸗
mittere ꝑ ſcripturã ꝙ firmit᷑ tenebũt fidẽ catholicam
vt.i.q.vij.q̃tiẽs.⁊ de cõſe.diiijiego berengar.ꝰ. ⁊ ex
eo.ti:ad abolendã.

₰ „
De pena qua incurrũt..nI
credẽtes. receptatoꝛes. fauroꝛes ⁊ defenſoꝛes hereti⸗
coꝝ. Pꝛio qᷣdẽ qlibet taliũ excõicatꝰ eſt ipſo facto.
vt de ſen. excõ.nouerit.de qᷓ excõicatõe hẽs j·in qᷓrta
Rte.ti.i.c.v.vbi etiã hẽs plenã declarationẽ hoꝝ ter⸗
minoꝝ.qͥ.ſ.dicant᷑ credẽtes ⁊ alij pᷣdicti.Et pleniꝰ in
c. ſe. Scðo quilibet pᷣdictoꝝ ſi nõ ſatiſfeceritqᷓ.an⸗
nũ extũc ipſo iure eſt infamis.nec ad publica officia

ſeu cõſilia.nec ad eligẽdũ aliq̃ͥs ⁊ hmõi.nec ad teſti⸗

moniũ dʒ admitti.nec põt cõdere teſtm̃, nec ad alicꝰ
hereditatẽ ſucceſſiõe accedere. Nullꝰ q̃; ei ſuꝑ q̃cũq;
negocio.ſed ipſe alijs cogi᷑ reſpõdere.Si iudex ẽ ei?ꝰ
ſnia nõ valet. Si aduocatꝰ non admittit᷑ ad patroci
niũ.Si tabello non valẽt eiꝰinſtra.⁊ ſic in ſilibꝰ. Si
vo ſit clericꝰ.ab oĩ officio ⁊ bñficio dʒ deponi.Etilli
qͥ tales poſtq;ᷓ ab ecclia fuerint denotati euitare con⸗
tẽpſerint debẽt excõicari.pbant᷑ hec oĩa eo.ti.excõica
mus.i. Itẽoẽs clenci qͥ talibo exhiberent ecchiaſti
ca ſacra vel traderẽt eccłiaſtice ſepulture, aut elemoꝝꝛ
ſinas aut oblatiões reciperẽt debẽt puari ſuo officio
ad qð nũq; reſtituunt᷑ ſine indulto ſedis aplice ſpali
Silr ⁊ regulares qͥrũ etiã pꝛiuilegia in illis locis nõ
ſeruent᷑ eis. vt in dicto.c.excõicamꝰ. Itẽ ipſi credẽtes
heretici ſunt dicendi.eo.ti.excõicamꝰ.ij. Sepeliẽtes
etiã tales ſunt excõicatiide ꝗᷓ exccõicatõe babes Enc

—— -- —

Titulus

infra in.iiij. pte. tii.c. vi. Mota etiã ꝙ ſialiqui du
in egritudine decumberẽt petierint hereticos cõſola⸗
toꝛes.vt ab eis ſᷣm eoꝝ conſuetudinẽ conſolationem
reciꝑent. ⁊ ſic deceſſerint. poſtmodũ vo filij vel here⸗
des volũt pꝛobare ꝙ ipſi defuncti nõ ſane mentis eſ
fecti ſuſceꝑint vel poſt perditã iã loquelã.vtꝝ debe⸗/
ant audiritales filij vel heredes. Ad h̊ dicit᷑ eo.ti·fi⸗
lij.li.vi. ſi tales dũ viuerẽt erant diffamati vel ſu
ſpecti de hereſi:vel ſi cõſtiterit ꝙ ipſi ſane mẽetis exiſtẽ
tes petierint ↄſolatoꝛes hmõi.heredes non debẽt au
diri. Alioquin admitti pñt ad pꝛobandũ nõ ꝑ vxo⸗
res.filios vel familiares aut aliquos de ſuis.ſed per
teſtes fidedignos ⁊ fidei ʒelatoꝛes. Suſpect de here
ſi ⁊ ob hoc citatꝰ.⁊ qꝛ nõ comparuit excoicatꝰ.ſi excõ
municationẽ ꝑ annũ ſuſtinet.extũc velut hereticꝰ eſt
condẽnandꝰ.eo.ti.cũ cõtumacia.li.vi.Nontra xpᷣia⸗
nos qͥ efficiunt᷑ iudei vel redeunt ad iudaiſmũ etiã ſi
infantes vel metu moꝛtis fuennt baptiſati ꝓcedẽdũ
eſt vt ʒ hereticos ⁊ coꝝ fautoꝛes.eo.ti.contra.li vi ·

Be relapſis in bere §.IIII.

ſim. Tlota ꝙ tales pꝰ abiurationẽ hereſis vel etiaz ex
eo ꝙ ſuſpecti de h̊ poſtq; ſe ad antiſtitis examinatio⸗
nẽ purgauerint ſi dephenſi fuerint iudicialiter recidi
uaſſe ſine vlla audiẽtia relinquũt᷑ iudicio ſeculani pu
niẽdi.Sed ſi in foꝛo pniali hoc fatent᷑ non poſſunt ꝑ
hoc punini. Accuſatꝰ autẽ de hereſi vel ſuſpectꝰ vehe
menti ſnſpitiõe qui hereſim in iudicio abiurauerit,.et
poſtea incurrit in ipſam relapſus cenſet᷑. lʒ antea cri⸗
men ipᷣm nõ fuerit plene ꝓppatum. Sed ſi leuis fuit
ſuſpitio nõ debet iudicari relapſus.ſed als grauiter
puniri.eo.ti.accuſatus.li.vi. Itẽ qui in vna ſpẽ here

ſis ſeu in vno articulo vel ſacramẽto lapſus ẽ.⁊ po⸗

ſtea abiurauit ſimplicit᷑ hereſiʒ.ſi poſtea erret in alio
relapſus eſt iudicandꝰ.eo.ti.accuſatus.li.vi. Ile de
cuiꝰ lapſu in hereſim añ abiurationem cõſtiterat vel
nũc cõſtat.ſi poſtea hereticos deducatreceptet vel aſ
ſociet aut donet munera ſiue mittat.vel fauoꝛẽ ĩpen
dat ꝙ accuſari non poſſit:iudicari dʒ relapſus:eo.ti.
accuſatꝰli. vDůl.

De inquiſitione bere J. V

ſis. õ ꝙ excoicati ⁊ ꝑticipes atq; ſocij criminis ad
teſtimoniũ admittunt᷑ pᷣſertim in deſertũ aliaꝝ pꝛo⸗
bationũ Z hereticos credentes fautoꝛes ⁊ defenſoꝛes
eoꝝ·ſi ex numero teſtiũ aut perſonarũ tã deponẽtiuʒ
qᷓ; contra qͥs deponit᷑ qlitate ⁊ alijs circũſtantijs nõ
falſa dicere pᷣſumant᷑.eo.ti.in fidei.li.vi. Siliter ad⸗
mittunkt illi ſuꝑ facto hereſis qui iurauerũt dicere ve
ritatẽ tã de ſe q; de alijs ⁊ eã celando ꝑiurauerunt.⁊
poſtea velint coꝛnigere dictũ ſuũ ↄtra ſeꝛ alios.ſi ma
nifeſtis iudicijs apparuerint tales non leuitate aut
odio aut pecunia ſed ʒelo ſieri velle reuelare.eo.tiac
cuſatꝰ.li.vi. Itẽ pꝛeſidentes regimini alicuiꝰ loci.licʒ
ſint excõicati.vel defacto nõ de iure iuriſdictionẽ ha
beant.ad requiſitioneʒ oꝛdinarioꝝ ipſoꝝ vel delega⸗
toꝝ vel inqͥſitoꝝ pñt ⁊ debent cõtra hereticos.credẽ⸗
tes.receptatoꝛes.fautoꝛes ⁊ defenſoꝛes eoꝝ ſuũ offi⸗
ciũ exercere.⁊ illi qui rerunt᷑ eos nõ incunũt aliquã
ſniam. Tñ dictis pᷣſidentibus ꝓpter hoc in alijs nul

XII. “

lum ſus ẽ conceſſum vel ꝑpmiſſum.eo. tiipᷣſidentes.
li.vi.Statutũ loci ꝑ quod impediret᷑ negociũ indſi
tionis hereticoꝝ non valet. Et dñitenent᷑ exbibere ⁊
coꝛrigere. co.ti.ſtatutũ.li.vi. Sacerdotes qͥ inſtruũt
hereticos de celanda veritate ⁊ hmõi pñt ⁊ debẽt pe⸗
na debita caſtigari. Religioſi etiã heretici ſũt grauiꝰ
alijs puniẽdi.co, ti, accuſatꝰ.li.vi. Indqſitoꝛee in certꝭ
ꝓuintijs pñt pꝛocedere ſimł vel ſeꝑatim ꝓut negocij
vtilicas ſuadebit.eo.ti.vt officiũ.li.vi. Inqͥ ſitoꝛes de
bent abſoluere volentẽ cgnũti.⁊ iniungere eis peni⸗
tentiã.vt in dicto.c. In examinatiõe teſtiũ cõtra here
ticos debeẽt intereſſe due ꝑſone religioſe. ⁊ ſi fieri põt
ꝑ publicam ꝑſonã cõſcribi teſtium dicta.eo.ti. vt of/
ficiũ.li:vi:Et religioſi qͥ fuerunt notarij.⁊ alijs qui⸗
bus iniũctũ fuerit tenent᷑ ad ſcribendũ.vt in dicto.c.
vt officiũ. Itẽ inquiſicoꝛes ſi opꝰ fuent inuocare pñt
auxiliũ bꝛachij ſecularis.⁊ ↄdictoꝛes per cenſurã ec⸗
cleſiaſticã compellere nõ obſtantibo quibuſcũq; pa⸗
uilegijs cõceſſis a quibuſcunq; ꝑſonis vel religioſis

vel vniuerſitatibo.nec etiã ↄſtitutiõe de duabus di⸗
ctis.vt in dicto.c.vt officiũ.li.vi. Itẽ in negocio here

ſis ꝓcedi põt ſimpliciter de plano.etſi periculũ eſſet
nõ noĩatis accuſatoꝛibo vel teſtibꝰ publice niſi coꝛaʒ
aliquibo pꝛouidis pᷣcipiendo eis de tenendo ſecretũ
⁊ hmõti.ſed ceſſante periculo publicent᷑.vt in alijs iu
dicijs.eo.ti.ſtatutũ.li.vi.Eſt aũt dictis hereticis in
hibita appellatio.eo.ti.vt inqſitiõis.li.vi. Oẽs re⸗
ctoꝛes locoꝝ reqᷣſiti a dioceſanis vel eoꝝ vicarijs aut
ab inquiſitoꝛbo tenent᷑ iurare ſeruare ⁊ cõſeruari face
re conſtitutões cõtra hereticos. credẽtes.fautoꝛes.re
ceptatoꝛes ⁊ defenſoꝛes.⁊ eoꝝ filios ⁊ nepotes.⁊ q iu

rare noluerit habet᷑ vt infamis ⁊ hereticoꝝ fautoꝛ.et

de fidẽ ſuſpectꝰcec haberi debet dño nec ad ali⸗
qð publicũ officium admitti ſeu aſſumi vlterꝰ. ⁊ea
que interim vtrectoꝛ fecerit. nulla habent firmitatez
eo.ti. vt officiũ.l.vi. JInquiſitoꝛibꝰcõceſſum ẽ cõmit

tere citatiões ⁊ denũciatiões ſententiaꝑ. Itẽ auctoꝝn

tas aduocãdi peritos ⁊ cleꝝ ⁊ populum loci.ꝓut vi⸗
derint expedire negocio ſidei. Itẽ pꝛocedẽdi contra il⸗
los q; in pꝛouincia eoꝝ cõmiſerint ipᷣm crimen here⸗
ſis ſi ad aliã ſe tranſtulerint. Itẽ faciedi ſibi aſſigna⸗
ri a quibuſcũq; libꝛos in quibo eſſent aliqui ꝓceſſus
ʒ hereticos.⁊ circa hereticos incarceratos vna cum
platis quibo ſubſunt penã eoꝝ mutãdi vel mitigan⸗
di. Ytẽ puandi vel puatos nunciandi dignuatibꝰ et
alijs bñſficijs eccliaſticis ⁊ officijs publicis ⁊ honoꝛi
bus oẽs hereticos ⁊ fautoꝛes. Sũt aũt dioceſani re
quuẽdi.⁊ de eoꝝ conſilio ſaciendũ niſi ipſiſ cient tali
bus cõtuliſſent.eo.ti.vt cõmiſſi.li.vi. Quãdo ne⸗
gociũ hbereſis cõmittialicui vel aliquibo generaliter
in certis locis.nò admittit᷑ ẽᷣis eoꝝ auctoꝛitas oꝛdi
naria ꝓcedẽdi veletiam delegata ſi ea habeãt ⁊ vter⸗
q; eoꝝ de facto inquirere pnt cõliter vel diuiſim pꝛo/⸗
cedãt tenent᷑ ſibi cõicare pꝛoceſſus.⁊ ꝑ vtroſq; ſił ſen
tentia pferatur.niſi alter alteri deſerat. Qu ſi in lentẽ

tia nõ cõcoꝛdãt ad ſedẽ apłicam mutant.et̃ eo.per

li.vi.QO etiã vnus ſine alio nõ poſſit ad ſententiã ꝓ
cedere.vide expꝛeſſius j· in.S.ſequẽti.Et intellige ꝙ
poſt dictã cõicationem pꝛoceſſum opoꝛtetfieri qñ ni
hil aliud reſtat agendu niſi ꝙ ſnis pꝛomulgek. ſi

ile

Capitulũ V.

alter nõ poſſet cðmode ꝓcedereniſi viſis acris alteni
tunc ſeł tm̃ cõicatio tribuat.vt in exuaganti.GBñdi⸗
cti.xi: que incipit ex eo. Itẽ nota ꝙ ta epᷣs qᷓ; inqſi

toꝛ vnꝰ ſine alio põt citare ⁊ caꝑe ⁊ dire cuſtodie vel
pedibꝰ mancipare. Sed deputare duro carceri.⁊ qͥ

magis ad penã q; ad cuſtodiã videat᷑.vel toꝛmentis
exponere vel ad ſnĩiam ꝓcedere nõ poteſt epᷣs ſine in⸗
quiſitoꝛe. nec inquiſitoꝛ ſine epo aut eiꝰ ſuper q̊ dele⸗
gato.aut epᷣali ſede vacante delegato capli ſi ſui poſ⸗
fint ad inuicẽ copiaʒ habere lhfra octo dies poſt ſe

reqͥ ſierint.pñt tñ quilibet pꝛedictoꝝ cõmittere alteri

vices ſuas.⁊ ꝑ litteras ſignificare ſuũ conſiliũ ⁊ con/⸗
ſenſum.et᷑ eo. multoꝝ.in clemen. Quilibet carcer
vel murꝰ hereticoꝝ debet eſſe cõis epᷣo ⁊ inquiſitoꝛi
⁊ debet habere duos cuſtodes.vnũ quẽ volet epᷣs et
ei ꝓuidebit.alteꝝ quem voletinqͥ ſitoꝛ ⁊ ei puidebit.
⁊ vterq; eoꝝ põt habere ſub ſe vnũ fidelem miniſtrũ
⁊Zllliꝰ loci erũt due claues quaꝝ vnꝰ cuſtodum vnã
⁊ aliꝰ aliam tenebit.⁊ poterit officium miniſtrãdi in⸗
carceratis cõmittere ſuo miniſtro.⁊ tenent᷑ pᷣdicti cu⸗
ſtodes anteq; exequant᷑ officiũ coꝛã eis a quibus aſ
ſignant᷑ iurare tactis ſacroſanctis euãgelijs ꝙ in cu⸗
ſtodia oẽm diligentiã quã poterũt adhibebunt.⁊ ꝙ
alicui incarceratoꝝ nihil loquet᷑ vnus niſi audiente
alio.⁊ ꝙ ipſis incarceratis fideliter conferãt pꝛouiſio
nem quã ipſi recipiũt ex oꝛdinatiõe cõi.⁊ qð a paren
tibus vel alijs ꝑſonis cõfert᷑ eiſdẽ niſi epᷣi vel inquiſi

toꝛis vel ſuoꝝ cõmiſſarioꝝ oꝛdinatio refraget᷑.⁊ eodẽ

mõ iurabunt pᷣdieti cuſtodũ miniſtri.⁊ coꝛã eiſdem.
extra eo:multoꝝ.in cle. Motarij inqͥſitoꝛis coꝛam

epᷣo cum inquiſitoꝛe vel ſubſtitutis ab eis iurabunt

ſuũ officium fideliter exercere.Etidẽ fiet de alijs per
ſonis ad dictũ officiũ neceſſarijs.extra eo. młtoꝝ.in
cle.Nullus autẽ inqͥ ſitoꝛ põt pꝛocedere ↄ officialem
ahquẽ vel nunciuʒ romane cune. vt in extrauaganti
oh.xxij.q̃ incipit.cũ frater. De excõicatione contra
nquiſitotes ⁊ eoꝝ vicarios in ceriis caſibꝰ habes in
quarta ꝑte.ti.i.c.vij.⁊.viij.Oe multis hereſibꝰdeter
minatis ꝑ eccleſiã dãnatis.habes.xxitij.q:iij.c.qui⸗

dam. ⁊ extra eo.excõicamus.⁊ de ſum.tri.⁊ ſi:catho.

c.i.li.vi.⁊ eo.ti.ad noſtrũ.in cle.

nẽ.omnis aũt falſa aſſertio recedit a rectitudine veri
tatis.ideo falſa aſſertio in talibo vocat᷑ erroꝛ. Sicut

crroneũ eſt dicere ꝙ xpᷣs fuerit hõ in triduo ſepultu/

re ſue.qð tñ magiſter ſnĩaꝝ aſſerit in.iij.ſent᷑. Hereti
cũ aũt addit ſuꝑ erroꝛẽ ſimplicẽ ꝙ falſitas ſit notoꝛia
⁊ ꝙ tali falſitati adhereat᷑ ꝑtinaciter. Nõ enĩ omnis
erroꝛ eſt hereſis. Alioquin non diceret augꝰ. Errare
potero hereticꝰ nõ ero.Nõ ſolum errauerũt ſed perti
naciter erroꝛibo ad heſerũt oẽs illi de quibo habet᷑.xx⸗
uiij.q.iij.c.penul.Et ideo oẽs pꝛo hereticis habent᷑.
Ad cuiꝰeuidentiã eſt ſciendum ꝙ ad hoc ꝙaliquis
ſit ꝓpꝛie hereticꝰ quinq; requirunt᷑. Pꝛmũ ẽ vt ſit er

roꝛ in re. Scõdðm eſt ꝙ enoꝛ ille ſit cuca ea q ſunt
fidei vel ↄ veritatem deterininationis eccleſie in hhis

que ꝑtinent ad fidem vel bonos moꝛes.⁊ neceſſaria
ad cõſecutionẽ vite eterne. Tertiũ eſt ꝙ enoꝛ talis o
ſit in illo qui catholicã fidẽ pꝛofeſſus eſt.ałs eſſet iu⸗
deus vel paganꝰnõ hereticus. Quartũ eſt ꝙtalis
erroꝛ in eo qui fidẽ ſuſcepit ſic taliter ꝙ aliquã verita
tẽ de xpᷣo ↄſiteat᷑ pertinentẽ ad humanitatẽ vel diui⸗
nitatẽ als ſitotũ diſcederer eſſet apoſtata. Quintũ
eſt vt talẽ erroꝛẽ pertinaci volũtate ⁊ obſtinata eligat
7 ſequst. —⸗

Auantum ad peimum..l.
ſcʒ ꝙ requint᷑ erroꝛ in rõne ad hoc vt qͥs ſit hereticus

patet ex h.qꝛ dicit augꝰ Hereticꝰ ẽ quifalſas opinio

nes gignit vel ſequit᷑. Et rõ huius eſt.qꝛ hereſis elt

ſpẽs infidelitatis.Sed inſidelitas ẽ in intellectu ſub
iectiue.ſicut ⁊ fides ſibi ↄꝛia. Uñ factum ſine erroꝛe
nũq; facit hoĩem hereticũ. vtputa ſi qͥs foꝛnicat᷑ aut
mechat᷑.lʒ agat ʒ veritatẽ que dicit non mechaberis
ex hoc nõ eſt hereticꝰ niſi credat vel opinet᷑ foꝛnicari
eſſe licitũ.Et rõ eſt.qꝛ qñcũq; aliqua reqͥrunt᷑ ad cõ
ſtitutionẽ neceſſario,deficiente altero eoꝝ impoſſibi
le eſt illud eſſe.qꝛ dato oppoſito ꝙ ſine polſit eiſe
ſã nõ neceſſano requireret᷑ ad conſtitutionẽ uliꝰ.ſicut
qꝛ ad ↄſtitutionẽ domꝰ neceſſario requirit᷑ fundamẽ
tum.paries ⁊ tectũ.ideo altero deficiẽre nõ poteſt eẽ

domꝰ. Sic ergo ad hereſim cõſtituendã requirit᷑ er⸗

roꝛ in intellectu neceſſario nullũ factuʒ abſolute ſine

1 .
ue ſunt fidei vel etiãẽ moꝝ quoꝛum no
Nticia neceſſaria ẽ ad ſalutẽ. iſta tria hñt
ſe per oꝛdinẽ.ſ.temerariũ. erroneũ ⁊ he
reticũ.Non enim oẽ qð temerariũ eſt ẽ erroneũ. Nec
omne qð eſt erroneũ eſt temerariũ ⁊ hereticuʒ. Sed
ecõtra.quod eſt erroneũ ẽ temeraril.Et quod eſt he
reticũ eſt erroneũ ⁊ temeraniũ.Temeraniũ ergo in hu
ſuſmodi eſt aſſerere tãq; certum illud qð non põt ra
tione vel auctoꝛitate pꝛobari efficaciter. Sicut aſſere
re ꝙ mundus terminet᷑ p'centũ vel ducentos annos
qᷓ;uis enĩ hoc poſſit eſſe.tñ veꝝ hoc aſſerere tãq; cer⸗
tũ eſt temerariũ.qꝛ ad hoc nec auctoꝛitas nec rõ effi⸗

cax habet᷑. Erroneũ autẽ addit ſu pertemerariũ falſi⸗
tatẽ.qꝛ enare ẽ recederea via recta. Et qꝛ babere ve⸗
ritatẽ in talibo pertinet ad viã docentẽ ad beatitudi⸗

erroꝛe in intellectu facit hereticũ.Et ꝓpter hoc dico ꝗ
baptiſare imagines.adoꝛare demones. eis thunlſica
re.cõculcare coꝛpꝰ xpᷣi in luto.⁊ oĩa huiuſmodi q̃ ſũt
valde hoꝛrẽda peccata niſi ſit erroꝛ in intellectu nõ fa
ciunt hoĩem hereticũ.Et iõ ſi quis facit iſta. vtputa
baptiſare imaginẽ.nõ male ſenties de ſacramẽto ba
ptiſmi nec de eiꝰ effectu.nec credẽs iſtum baptiſmũ

eſſe aliquẽ nec habere effectum exvi ſua.ſed facit hoc

ꝓpter aliquẽ finẽ faciliꝰ aſſequendũ a dcmone cui q⸗
rit ꝓpter hoc cõplacere.ita ꝙaliquo pacto ĩplicito vel
expꝛeſſo illud agat vt demõ ſibi vel alicui faciat qð
petit. p̃m ꝙ caractenibo ⁊ figuris ᷣmartes magicas
ab hoĩbus demones pacto vel expꝛeſſo vel tacito in
uocant᷑ ad deſideria eoꝝ explenda dũmodo nõ petãt
a demone aliquid qð ſit ſupꝛa ſaculcatẽ eiꝰ.nec q;tũ
ad potentiã nec qᷓtũ ad cognitionẽ.ſic:ſ.ꝙ non male
ſentiat de ptãte aut cognitione demonis . Sicut el
ſent illi qui crederẽt.vel ꝙ demon poſſit neceſſitare li
berũ arbitriũ hoĩs vel mulieris. xel illi an cregertt

— — — =
—

Tunlus

ꝓ demon oio ex tali pacto ⁊ in oẽm euentũ qᷓntũcũq;
a deo nõ ꝑmiſſus poſſet facere qð petũt. vel qͥ crede
rẽt ꝙ poſſet ſcire determinate alterã partẽ futuri ↄtin
getis. vel effectũ aliquẽ facere qͥ eſt pꝛiꝰ ſoli deo. Ta
es em nõ eſt dubiũ ꝙ ha berent erroꝛẽ in intellectu.⁊
male de ptãte demon is ſencirẽt. ⁊ per ↄñs ſuppoſitꝭ
alijs cõditionibo que requirunt᷑ ad hereſim eſſent he
retici.Sed ſi ex cauſis pᷣdictis facerẽt nõ male ſentiẽ⸗
tes de baptiſmo ⁊ alijs pꝛedictis. etſi peccarẽt guiſſi
me.nõ m eſſent heretici.Et rõ eſt.qꝛ nõ male ſentiũt

de ſacramẽto licet eo male ⁊ ſacrilegevtant᷑. Uñ ſunt

magis ſoꝛtilegi q; heretici.Et eode mõ de adoꝛanti⸗
bus demonem ꝛ⁊ lacrificantibo ei.qꝛ ſi hoc faciunt cre
dẽtes diuinitatẽ eſſe in demone.vel credẽtes ꝙ cultꝰ
latrie ſit ei exhibendꝰ.vel ꝙ oĩo ex exhibitõe talis cul
otus aſſeqntur qð requirũta dyabolo.nõ obſtate dei
ꝓhibitione tales eſſent heretici. Sed ſi h̊ faciũtnon
iſta ſentiẽtes de demone.ſed vt ali̊ pacto cũ demo⸗
ne ꝑ iſta faciliꝰ exequant᷑ ab ipſo qð intendũt. tales
nõ ſunt heretici ex natura rei lʒ grauit᷑ peccẽt.Nõ ob
ſtat ꝙ ſᷣm iura ſimõiacꝰ dicit᷑ hereticꝰ.vt.i.iq.i.Quiſ⸗
dqs per pecuniã.⁊ tamẽ nõ habet erroꝛẽ in intellectu.
Ma ſimoniacꝰnon eſt hereticꝰ pꝛopꝛie ſed large dicit
hereticꝰ pꝛopter quandã ſiłitudinẽ.qꝛ exq̃ vẽdit vel
emit ſacra ita agit ac ſi eſtiaret donũ gre pecunia poſ
ſe poſſideri ſᷣm tho. Sed nõ hoc eſtimãdo ſicut cõi⸗
ter accidit nõ eſt hereticꝰ.qꝛ nõ hoc credit.ſ. donum
gre poſſe pecunia poſſideri.ſed bñ veꝝ eſſet ſi h̊ cre⸗
deret.· Itẽnõ obſtat.qð dicit᷑ de hereticis.quicũq;
⁊.c.accuſatꝰ.li.vi.vbi dicit᷑ ꝙ adoꝛans hereticũ ẽ he
reticꝰ. Sed grauiꝰ peccat qui adoꝛat demonẽ qᷓ; qui
adoꝛat hereticũ g̊ ⁊celã adoꝛãs hereticũ ẽ tũc hẽeti⸗
cus ſi adoꝛet ipᷣm credens eſſe adoꝛandũ. Si autem
adoꝛet ipᷣm pꝛopt᷑ aliquod cõmodum tꝑale ſine aliq
erroꝛe fidei in intellectu nõ eſt pꝛopꝛie hereticꝰ.ſed iu
ris fictione vel pᷣſumptiõe ſeu ſiłitudinarie qꝛ agit ſi⸗
cut male ſentiret de ſide.ſicut ille quẽ adoꝛat. Iteʒ
ſi arguat᷑ in ꝛiũ ſic.Qui iudicandꝰ eſt vt hereticus
videt᷑ eſſe hereucꝰ.qꝛ iudiciũ debet ſeò rei veritatem

Sed talis iudicandꝰ eſt vt hereticꝰ Nã eccleſia non

põt iudicare niſi de his q̃ patent. Occultoꝝ enĩ co⸗
gnitoꝛ eſt deꝰ ⁊ iudex.di.xxxiij. erubeſcãt. Sed ea q
ſunt in intellectu nõ pñt patere niſi factis extrinſecis
viſis vel ꝓbatis.&̊ talis faciẽs talia eſt iudicandꝰhe
reticꝰ. Pꝛeterea impoſſibile videt᷑ ꝙ aliqͥs faciat talia
ſcʒ cõculcando coꝛpꝰ xpᷣi ⁊ hmõi.niſi male ſentiat de
coꝛpoꝛe xpᷣi.ꝓpbat᷑hoc.qꝛ impoſſibile ẽ maliciã eſſe in
volũtate qͥn ſit erroꝛ in intellectu. Nam ſᷣm phᷣm oĩs
malus ẽ ignoꝛãs ſeu errans. Cũ ergo talia faciẽtes
habeãt maliciã in voluntate.ergo hñt ⁊ erroꝛẽ in in⸗
tellectu. Reſpondet᷑ ad iſta.Ad pꝛimũ. Duplex ẽ
iudiciũ dei qͥ videt interioꝛa hoĩm. qͥ non pñt iudica
re de intenoꝛibo niſi per exterioꝛa. Modo ille qui iu
dicat᷑ vt hereticꝰ iudicio dei ẽ vere hereticꝰ ex natura
rei.Deꝰ enĩ nullum iudicat hereticũ miſi habentẽ er⸗
roꝛẽ fidei ĩ ĩtellectu. Sed ille qͥ iudicat᷑ hẽticꝰ iudicio
hoĩm nõ opoꝛtet ꝙ fit hereticꝰ ex natura rei.ſed ꝙ ſece
rit tale factũ per qð appareat male ſentirede fide.⁊ ꝑ
Oñs iuris pᷣſumptione hereticꝰ reputat᷑.Et ſi querat᷑
ſi ecclia hʒ ſtatĩ iudicare tales qͥ ſic adoꝛãt demões

2. 5„ . . . .„ „ ⸗ „. — „ —
baptiſant imagines heticos ⁊ pũire ſiẽ bẽticos.Rñ.

Iſtð mag ꝑtĩet ad canõiſtas q; tbeologoſ.Tñn ꝑꝛio
iudicio ſub coꝛrectiõe ſedis apł .ice dicẽdũ ꝙ nõ q;tũ
eſt ex natura rei qͥcquid ſitiunis pᷣſumptiõe.Et rõ po
teſt eſſe iſta.qꝛ qũcũq; aliquis effectꝰ dependere põt
ex duplici cã.nũqᷓ;ᷓ ex natura rei ex illo effectu põt iu⸗
dicari pᷣciſe altera cã. Cũ igit᷑ iſte effectꝰ qui ẽ adoꝛa
re demonẽ vel baptiſare imaginẽ põt ꝓcedere ex du⸗
plici cã.ſ.vel credo demonẽ adoꝛandũ.⁊ imaginem

capere ſacramẽtales effetꝰ. vel qꝛ aliq pacto facto e,r

demone tacito vel expꝛeſſo ̊ facio vt faciliꝰ obtineaʒ
qð volo a demone in his q non ſunt ſupꝛa facultatẽ
ſuã.nõ debeo ſtatim iudicare ex tali effectu pᷣciſe alte
rã cãm.ſ.ꝙ hoc faciat male ſentiens de ſide. Et ideo
qñ cõſtat de hmõi effectu vlteriꝰinqrendũ eſt de cã.
⁊ ſi ex erroꝛe ⁊ ꝑuerſitate fidei h̊ faciat iudicandꝰ ẽ he
reticꝰ. Si ex alla cã iudicandꝰ ſoꝛtilegꝰ⁊ viliſſimꝰpec
catoꝛ. Sed dices.qũo eccleſia iudicabit aliquẽ here
ticũ ſi ex facto ſtatim nõ põt iudicare cũ interioꝛa vi⸗
dere nõ poſſit.Rñ. Hereticꝰ cognoſcit᷑ per actꝰ ⁊ di⸗
ſtinctos habitꝰ ꝑ diſtinctos actꝰ. Sicut habitꝰ fidei
cognoſcit᷑ ꝑ actum fidei q eſt credere ⁊ cõfiteni ea que

ſunt ſidei.⁊ habitꝰ caſtitatis per caſte viuere. Sic ec

cleſia põt iudicare aliquẽ hereticũ inqͥredo ſi hʒ actũ
diſcredendi ſeu male ſentiendi de aliq articulo fidei.

Itẽ etiam ſi aliquẽ inſtruxit publice vel occulte de op

poſito articuloꝝ ſidei.⁊ alijs modis. pᷣciſe tñ ex cau⸗
ſa adoꝛatiõis demonis iudicare nõ põt ex natura rei
eſſe hereticũ aliquẽ niſi pꝛiꝰ inueſtigata cã adoꝛatio
nis ⁊ inuẽto ꝙ hoc fecerit credens aliqð diuinũ eſſe ĩ
eo. als ſi ̊ feciſſet nõ pꝛopt᷑ hoc.ſp vt pacto illo facto
cũ demone aliqͥd ab eo ↄſequeret᷑. ⁊ iudicaret᷑ hereti⸗
cus cũ tñ ſit ſoꝛtilegꝰ. non diſtingueret᷑ ſoꝛtilegiũ ab

hereſi cũ tñ ſint diuerſe ſpẽs peccatoꝝ.Non g ex na⸗

tura rei talis iudicandꝰ eſt hereticus. ⁊ ſi iuris pᷣſum
ptione m gloſatoꝛes iuris iudicet᷑. Poſſet tñ ecclia
ſtatuere valde rõnabiliter ꝙ talia faciẽtes.ſ.ſadoꝛan⸗
tes demones vel imagmes baptiſantes. ⁊ hmõi.⁊ ſi
nõ haberent erroꝛẽ fidei in intellectu vt heretici puni
rent᷑.vtꝝ autẽ ̊ᷣ ſit ſtatutũ ꝑ aliqua iura nouerũt ca
noniſte. Ad ſcõᷣm rmdeo ꝙ non ẽ impoſſibile ali
qͥs cõculcet coꝛpꝰxpᷣi abſq; H̊ ꝙ male ſentiat vel ꝑuer
ſitatẽ fidei habeat de coꝛpoꝛe xpᷣi.qꝛ poteſt hoc facere

ſciens ſe peccare. ⁊ credẽs ſirmiter ibi eſſe coꝛpꝰ xpᷣi:?⁊

pꝛopt᷑ h̊ vt placeat demoni. ⁊ faciliꝰ obtineat quod

vult ab eo.Et lʒ oĩis malus erret.nõ tñ erroꝛe intelle/

ctus qui ẽ hereſis.ſed errãs male ſentiẽs de his q ſũt
fidei. Gcðm qð requirit᷑ad hereſim eſt ꝙ erroꝛ ſit
circa ea q̃ ſunt fidei.vel ↄ veritatẽ determinatiois ec⸗

cleſie in his que ꝑtinẽt ad fideʒ ⁊ bonos moꝛes ⁊ ne

ceſſaria ad ↄſecutionẽ vite eterne. Si enĩ erroꝛ ſit de
his que ꝑtinẽt ad fidẽ puta ꝙ credat quis ſolẽ non eſ
ſe maioꝛẽ terra ⁊ hmõi non eſt periculoſus erroꝛ.Er⸗
roꝛ ↄ ſacrã ſcripturaʒ. articulos fidei.)ↄ determina
tionẽ ecclłieĩ his que ꝑtinẽt ad fidem vel bonos mo
res eſt hereſis.arg.xxiiij.q.i.hec ẽ fides. Item detmi
natio dubioꝝ circa fidẽ pertinet pꝛincipalit᷑ ad eccle⸗

ſiam ⁊ pᷣcipue ad pontificẽ ſummũ xpᷣi vicariũ petni

ſucceſſoꝛc.vt expꝛeſſe dicit᷑xxiiij.q.i.qtiens. Et con⸗
tra auctoꝛitatẽ eccłie nullus doctoꝛ vel ſanctꝰ ſuam

naz
i
alre
ice

= nen

Capitulũ .v.

ſniam deſendit ſjm tho.nec hiero.nec augꝰ.nec aliꝰ.
Sicut ergo aſſeres ꝑtinacit᷑ contra fidem ẽ hereticꝰ.
Ita ⁊ cõtra determinationẽ eccleſie in his que perti⸗

nent ad fidẽ ⁊ neceſſaria ad ſalutem pertinaciter aſſe

rens eſt hereticus. Ipſa enim eccleſia nũqᷓ; erraſſe in
ſide pꝛobat᷑.vt dicit᷑.xxiiij.q.i.a recto.⁊ alijs e
gnanter autẽ dicit qꝛ aſſerens determination᷑ eccle

ſie nõ ſimpliciter.ſed in his dũtaxat que pertinẽt ad
Vam in alijs cõtranũ ſen
tiens nõ eſt hereticus.ſicut ius nõ poteſt ſeperari ab
vſu in rebꝰvſu cõſumptibilibus.qð determinauit ꝰ
declarauit Jo.xxij. in extrauaganti: ad conditoꝛem.

fidem ⁊ ſalutẽ eſt hereticꝰ.

Vbi dicit᷑ cõtradicentes huic ſententie eſſe contuma
ces ⁊ rebelles eccleſie non hereticos. Tertiũ quod
requirit᷑ ad hereſim ẽ ꝙ exroꝛ ſit in illo qui catholicaʒ
veritatẽ eſt pꝛofeſſus.Si quis enĩ nũqᷓ; eſſet pꝛofeſ⸗

ſus ſidem chꝛiſtianã. ⁊ male ſentiret de fide non eſſet
pꝛopꝛie hereticꝰ ſed ſimpliciter infidelis:vt iudeꝰ⁊ gẽ

tilis qͥ foꝛis ſunt. Unde dicit augꝰ.de ciui.dei:. vi⸗
dens dyabolus genꝰ humanũ a cultura demonũ li⸗
berari hereticos mouit qui ſub vocabulo chꝛiſtiano
doctrine reſiſterẽt chꝛiſtiane.O poꝛtet ergo ꝙ erroꝛ ſit
in illo qui in baptiſmo ſuſcepit fidem calſtangz ad
hoc vt ſit hereticꝰ. Quartũ qð requirit᷑ eſt ꝙ ſit in
eo qui fidẽ ſuſcepit taliter errãs circa fidẽ ꝙ aliquam
ventatẽ de chꝛiſto confiteat᷑ pertinentẽ ad diuinitatẽ

vel humanitatẽ. Si enĩ nullam veritatem penitꝰ de

chꝛiſto cõfiteret᷑ magis pꝛopꝛie apoſtata q; hereticꝰ
cenſeret᷑.Et ſignanter dico pꝛopꝛie.qꝛ large accipien
do etiam hereticꝰ dicipõt.⁊ grauiꝰ peccat qᷓ; hereticꝰ
⁊ grauiꝰ eſſerpuniendus ſi grauiꝰ punui poſſet. He
reticus enĩ aliquam veritatẽ de xpᷣo confitetur. Apo
ſtata a fide nõ.ſicut iulianꝰ apoſtata. ⁊ ſic pñt diſtin

gui hereticꝰ ⁊ apoſtata lʒ aliqñ vnũ ſumat᷑ pꝛo alio.

Quintũ qð requiritur eſt vt quis talẽ erroꝛem fir⸗
mata volũtate ⁊ obſtinata eligat ⁊ pertinaciter ſequa
tur opiniones. Vñ ſᷣm hiero.hereſis ab electiõe ẽ di⸗
cra.Et ideo ſᷣm aug.nõ ꝙ falſas opiones gignit vel
ſequit᷑ſed qui ꝑtinaciter defendit hereticꝰ eſt cenſen⸗
dus. Unde ſi quis nõ ꝑtinaci malicia ſentiret aliqͥd
cõtra fidem.ſed ignoꝛãtia paratꝰ coꝛrigi ſi quod ſen⸗
tit falſum oſtenderet᷑ ſibi eſſe cõtra fidem vel ſacram
ſcripturã vel deterninationem eccleſie. talis nõ eſſet
hereticꝰ. Hoc dicit augꝰ.xxiiij.q.iij.dixit aptus.Et

ideo ipe augꝰ dicebat. Errare potero hereticꝰ nõ ero
qꝛ ſcʒ erat paratꝰ coꝛrigi cum ſibi fuiſſet oſtenſus er⸗

roꝛ.Et ideo cõſtat ꝙ quotidie inter doctoꝛes circa di
uina ſunt varie opiniones ⁊ aliqũ contradictoꝛie. ita
neceſſe ẽ alteram eſſe falſam.⁊ tñ nulla earuʒ repu⸗

tat᷑ falſa donec per eccleſiã altera pans fuerit determi
nata. ar. xxiiij.q.iij.qui in ecchia. Sciendum tñ ꝙ
perĩtinacia nõ eſt tm̃ iudicãda in exterioꝛi actu.vtpu

ta ꝓille ſolus reputet pertinax in erroꝛe qͥ verbis aut
ſcriptura monitꝰ reſiſtit.ĩmo etiã videturille pertinax
qui ↄtra pꝛedicatã in eccleſia veritatẽ latẽter diu per
ſiſtit. vel vſq; ad moꝛtem ꝑdurat. qꝛ talis nõ videtur
per ignoꝛantiã ſed per obſtinatã maliciam in tali er⸗

roꝛe tanto tꝑe perſeueraſſe. ⁊ ideo eccleſia tales pꝛeſu

mit hereticos.Et ex his patet ꝙ opinio fraticelloꝝ di
centiũ chꝛiſtũ ⁊ apoſtolos non habuiſſe aliquid etiã

—

in cõi qᷓtum ad ius ⁊ dominiũ ẽheretica. vt clare di
cit Job.xxij.in extrauaganti.cũ internõnullos. Cer⸗
tũ eſt enĩ ꝙchꝛiſtꝰ ⁊ apoſtoli habuerũt aliquid qᷓ‚ũ
ad vſum facti.⁊ oppoſitum pertinaciter aſſerere ẽ he

reticũ.qꝛ directe cõtra ſacram ſcripturã. Certum eſt

etiam ꝙ nüc aſſerere pertinaciter ꝙ in rebꝰ quas ha⸗
buerũt chꝛiſtꝰ ⁊ apoſtoli habucrũt vſum facti denu

datũ omni iure eſt hereticũ.alioquin fuiſſet vſus nõ
iuſtus. Qðõ patet ſic.qꝛ aſſerere pertinaciter cõfra de

terminationẽ eccleſie in his que ad ſidẽ ⁊ ſalutẽ per⸗
tinẽt eſt hereticum.vt.S.dictũ eſt.ſed hodie per eccle
ſiã eſt determinatũ echꝛiſtꝰ ⁊ apoſtoli in rebꝰ quas
habuerũt nõ potuerunt vſum nudũ facti habere de

nudatũ omni iure.alioquin fuiſſet nõ iuſtus. qð de

chꝛiſto ⁊ apoſtolis nephas ẽ dicere.ergo patet nũc ⸗

lam opinionẽ eſſe hereticã. Sed dubiũ eſt an iſta a

ſertio ꝙxpᷣs ⁊ apli nihil habuerunt in cõmuni qᷓ;tuʒ

ad iuſtũ dominiũ ante determinationeʒ eccleſie eſſer
hereticũ.Poſſet enĩ videri ꝙ non.tũ qꝛ dñs noſter.ſ.
Joh,. xxij.dicit in dicta conſtitutõe. Deinceps habea
tur heretica dicta opiĩo.ergo videt᷑ ſupponere qð an

te nõ erat.Tũ qꝛ iſtud nõ erat cõtra aliquod conten
tũ expꝛeſſe in ſacra ſcriptura nec cõtra determinatio⸗
nem eccleſie.ĩmo pᷣma facie determĩatio eccleſie vide

bat᷑ magis ad hoc declinari in decretali.exijt. Lũ qꝛ

licet hoc poſſet deduci ex ſcriptura aſſumendo vnaʒ
pꝛopoſitionẽ que videbat᷑ euides.ſ.ꝙ vſus denuda

tus omni iure eſt vſus nõ iuſt.⁊ aliam pꝛopoſitionẽ
que ha bet᷑ in ſcriptura.ſ.q ipſi habuerũt iuſtũ vſuʒ.
Tiũ concluſio ſcʒ ꝙ haberent ius ⁊ dominiũ non ne

gabatur pꝛopter pꝛopoſitionẽ contentã in ſcriptura.
ſed pꝛopter aliã pꝛopoſitionem quã reputabant fal⸗
ſam que nõ habet᷑ ita clare ex ſcriptura.ſ.q vſus de⸗
nudatꝰ omni iure ſit nõ iuſtꝰ.Et iõ ſicut negare iſtã

nõ videbat᷑ hereticũ.ſic nec negare illã que ſequeba⸗
tur ex ea videbat᷑ hereticũ ante determinationẽ eccle

ſie.Quicqͥd autẽ ſit de hoc cenũ eſt ꝙ nunc eſt hereti
cũ.Et ꝙ ſemꝑ illud fuit falſum.ſ.ꝙ xpᷣs ⁊ apłli nibi

habuerũt etiã in cõt qᷓ;tum ad ius ⁊ dommiũ.Circa
illã conſtitutõnẽ.exijt.de verbo.ſig.liivi.que fuit ni

colat pape qua dicit᷑ ꝙ expꝛopꝛiatio oim reꝝ in com
muni ⁊ in particulari pꝛopter deũ eſt ſancta ⁊ meri⸗
toꝛia.⁊ ꝙ chꝛiſtus ⁊ apli nil habuerũt in cõi q;tũ ad
dominiũ. Dicũt aliqui ꝙ ipſa eſt reuocata per ipſaʒ

extrauagante Joh.xxij.que incipit:qꝛ nonnũqᷓ;. ⁊ iõ

argumentũ ſumptũ ab illa decretali.exijt. in contra

riũ nõ concludit. Ueꝝ eſt ꝙ aliqua decretalis põt di
ci reuocata duplicit᷑. Uno modo tãq; falſa. ſicut qñ

determinat᷑ expꝛeſſe eſſe falſum qð in illa decretali cõ
tinebat᷑ Et ſic dicũt ꝙ illa decreta lis.exit.nõ eſt reuo
cata per illam Joh.xxij.qꝛ nonnũqᷓ;. Alio modo po
teſt dici reuocata qꝛ dubia.ſ.contenta in illa ſub du⸗
bio reuocant᷑.⁊ ſic dicũt ꝙ fuit reuocata.quod decla
rant ſic. Jlla decretalis dicit᷑ reuocata tãq;ᷓ dubia cir

ca quam ⁊ contẽta in ea contingit cõtrario opinani.

Se d ſic eſt de il la decretali exijt. vt patet per conſti
tutionẽ qꝛ nonnũqᷓ;. ergo eſt tanq; dubia reuocata.⁊

per cõſequens eius auctoꝛitati nõ eſt neceſſaiio ſtan

dum. Sed iſta reſpõſio nõ euadit difficultatẽ ratio⸗
nis que inde elicit poſito enĩ ꝙ ſit reuocata *

dubis ſiue tãqᷓᷓ falſa.qð ſoꝛte nõ eſt verũ ſimpliciter
adhuc tñ remanet difficultas.ſe eccłia aliqñ diffi/
niuit in fide ⁊ moꝛibo aliqua eſſe vera ⁊ poſtea diffi⸗
niuit oppoſitũ.⁊ per cõſequẽs eccleſia aliquando er
rauit ⁊ alios errare fecit. lec per cõſequẽs ſemꝑ fuit
virgo ĩmaculata ⁊ ſine ruga.qð videt᷑ abſurduʒ.Et

ideo reſpondet᷑ aliter ad.c.exijt.qꝛ ſicut dicit᷑ extra de

bap.⁊ ciꝰ effec.cimaioꝛes.qñ occurrit aliqð dubiuʒ
ſn articulis fidei vł in ſcptura ſacra.lʒ declaratio ma
giſtralis poſſit ꝑtĩere ad doctoꝛes.tñ declaratio ⁊ de
terminatio auctoꝛitatiua ⁊ finalis cui oẽs hñt acqui
eſcere ꝑtinet ad dñũm papã.qð clare demonſtratum
eſt. Act.xv.vbi oꝛta diſſenſione vtꝝ legalia deberẽt
ſeruari cũ euãgelio.cõſuluerunt petrũ ⁊ alios a płos
i erant in hierm.⁊ petrꝰ ſicut pꝛinceps apłoꝝ decre

uit legalia nõ eſſe ſeruãda: Nec obſtat qð ibidẽ dicit

Ego iudico nõ inquietari eos ⁊c qꝛ petrꝰ pꝛimo de/
creuit. poſtmodũ iacobꝰ ſicut loci illiꝰ eps. ad oſten⸗
dendum ꝙ petr? ibi ſicut ⁊ in tora eccleſia iuriſdictio

nẽ oꝛdinariã habebat.Jacobo autẽ in loco illo non qͥ

dem equalẽ ſed ſuboꝛdinatã.qꝛ illa erat ſub illa petri
⁊ ſucceſſoꝝ eiꝰ.Alij autẽ apli ibi iuriſdictionẽ nõ ha
bebant. Itẽ certum eſt ꝙ ſma iacobi nõ potuit antare

extra terminos ſue iuriſdictiõis.ſicut ſnĩia vnius epi

nõ ligat hoĩes in altera dyoceſi manentes. Sed illa
mia petri obligauit vniũſos per totũ mundũ cõſtitu
tos.ꝗᷓ ſententia fuit in toro oꝛbe vniũſaliter pꝛeſiden
ns. Ille autẽ erat ſolus petrus.q̃re ⁊c. Si ergo cũ oc
currũt dubia circa ſacrã ſcripturã vel articulos fidei
declaratio ⁊ determinatio ad dñm papam pertinet.
Multofoꝛti cũ dubia occurrũt cira intellectũ alicu
ius conſtitutiõis per ipᷣm vel pᷣdeceſſoꝛem ſuũ edite
declaratio ⁊ determinatio pertinet ad ipᷣm. Et h expᷣſ
ſe dicit gratian?ꝰ.j.q.i.Sex his oĩbus.videlʒ. Ille ſo
lus habet poteſtatẽ interpᷣtandi canones.qui hʒ ius
condẽdi.Cũ glo.Mõ circs dicta illiꝰ conſtitutiõis
exijt. ↄtingebat dubitare de paupertate xpᷣi ⁊ apłoꝛũ

Et ideo iohᷣ.xxij.⁊ rei veritatẽ ⁊ veꝝ intellectum illiꝰ

cõſtitutionis voluit declarare. Et ideo q;tũ ad hᷣnõ
cõtradicitilli cõſtitutioni exijt.ſed declarat. Cũ ergo

dicit᷑ ꝙ in illa decre. diffinik ꝙ xpᷣs ⁊ apłi non habue

rũt nec in pꝛopꝛio nec in cõi aliquid q;dtum ad domi
niũ. Oico ꝙ nõ eſt veꝝ ſimpliciter. vel ſi alicubi hoc
diceret intelligendũ eſſet q;tũ ad bona ĩmobilia.Et
B videt᷑ dicere tex.Luc.ix.cũ dicitur.Filius hoĩs nõ
habetvbi caput ſuũ reclinet. Chꝛiſtus enĩ ⁊ apoſtoli
nõ habuerũt domũ.agrũ vel pᷣdia.ſed bene eoꝝ pᷣcia
Et credo ꝙ iſta glo.ſit ita bona ſicut illa quã dãt do
ctoꝛes cõiter ſuper vᷣbo illius conſtitutionis.extra de
ſta.mo.cũ ad monaſteriũ. ꝙ ſcʒ cõtra caſtitatem vel
paupertatẽ monachoꝝ papa nõ põt diſpenſare.non
põt.i. non debet. ſic multi ſolenes doctoꝛes gloſant.
VDð ergo dic kin illa cõſtitutione exijt. S. poꝛro:dici⸗

mus ꝙ abdicatio oĩm rex in pꝛopꝛio ⁊ in cõi pꝛopt᷑

deum ⁊ ſancta ⁊ meritoꝛia quã pꝛimi fundatoꝛes ⁊c̃.
Dieo ꝓ intelligẽdũ eſt oĩm rex.ſ.ĩmobiliũ.Et eodeʒ
mõ ad illud qð ibi dict᷑. ꝙ hanc expꝛopꝛiationẽ xpᷣs
verbo docuit ⁊ exẽplo firmauit. Dico ꝓĩtellexit q;tũ
ad ĩmobilia qᷓ eccleſia pmuiua habere noluit.qꝛ fu⸗
turã in gentibo eccleſiã pꝛeuidebãt:vt dicitur.xij⸗qi

2 dominiüũ nec in mobili

Ciuulus XI.

futurã.nõ autem q;tũ àd mobilia. Uel põt alit᷑ glo⸗

ſari.l.ꝙ aliquid põt dici pꝛopꝛiũ duplicit. Uno mõ
inq;tũ diſtingui?᷑ cõtra cõe. ⁊ ſic abdicatio oĩm rerũ

etiã mobiliũ eſt meritoꝛia ⁊ ſancta. Alio mõ vt pꝛo⸗
pꝛiũ diſtinguat᷑ ↄ alienũ.Et ſic abdicatio oĩm reruʒ
in pꝛopꝛio ſic ꝙ hõ ſemꝑ viueret de alieno in qͥ nul⸗
lum ius haberet ſaltẽ ſicut ꝑs cõitatis nõ eſt merito

ria nec ſancta. Itẽ abdicatio in cõi poteſt ſumi dupli

citer. Uno mõ ſic ꝙ cigg nibin haheat qᷓ;tuʒ ad ius
bo nec in ĩmobilibo pꝛo nul
lo tꝑe.Et ſic dico ꝙ abdicatio rerũ in cõmuni nõ eſt
meritoꝛia nec ſancta. Alio mõ ꝙ cõitas ſic nihil ha⸗

beret q;tum ad ius ⁊ dominiũ qð ſinguli de cõitate

haberẽet illud pꝛo libito voluntatis ac ſi haberẽt in ꝓ
pꝛio.⁊ nõ ſᷣm diſtributionẽ ſuperioꝛis.Et ſic dico ꝙ
abdicatio in cõi eſt meritoꝛia ⁊ ſancta.quã pꝛimi fun
datoꝛes eccleſie ſeruauerũt.vt patet Act᷑.iiij.ſ.ꝙ bo

nis illiꝰ cõitatis nõ vtebant᷑ſinguli ad votum ſed ar

bitrio ſupioꝛis. Et ex his patet ꝙ ꝑ dñm nicolaũ in
conſtitutiõe exijt.⁊ ꝑ dñũm Jo.xxij./in cõſtitutione.qꝛ
inter nõnullos.nõ fuerũt ↄtraria diffinita circa pau

magis explicite declarata:. —
plłm.vi.de apoſtaſia mulciplici.

cundũ ray.⁊ hoſtieñ.ꝙ apoſtaſia eſtteme
rari a fidei ſtatu vel obediẽtie vel religio⸗
nis receſſus.⁊ ðꝛ q̃ſi poſt ſtatio. ſᷣm tho.ſe.ſe.qxij.
apoſtaſia impoꝛtat quandã retroceſſionẽ a deo que
fit ꝑ diuerſos modos quibo hõ cõiungit᷑ deo. Colũ⸗
git᷑ enim hõ deo per fidem. Scðo ꝑ debitã ⁊ ſubie⸗
ctam voluntatẽ ad obediendũ mandatis eius. Ter
tio per aliq̃ ſpecialia oꝑa pertinentia ad ſuꝑerogatio
nẽ.ſicut per religionẽ vel clenicatuzʒ. Remoto autem
pꝛioꝛi remouet᷑ poſteriꝰ.ſed nõ econuenſo. Cõtin⸗
git ergo aliquẽ recedere ſeu apoſtatare a deo retroce/
dendo a religione vbi ẽ pꝛofeſſus. vel a clericatꝰ oꝛdi
ne pᷣcipue maioꝛi. Et hec dicit᷑ apoſtaſia ab oꝛdine vl

a religione. Et de hac.xlvij· di. quantũlibet. ⁊?. xvi.q.

legi. Mõ debet tñ ſᷣm ray.iudicari apoſtata ſeu fugi
tiuꝰ.etiã ſi ad lõginqua diu euaget᷑ niſi poſtq;ᷓ ſic vi

uit qaĩm redeundi ſe depoſuiſſe oſtendit.ff. dere mi
ſi. l. deſertoꝛẽ. Cõtingit etiã menteʒ.apoſtatare a deo

ꝑ mentẽ repugnãtẽ pꝛeceptis eiꝰ eccleſie ⁊ pꝛelatoꝛũ.
Et hec dicit᷑ apoſtaſia inobedientie cũ.ſ.ſponte con⸗

tẽnit pᷣcepta. Et de hac.iij:q.iiij.alieni.Et talis infa

mis efficit. repellitur a teſtimonio. ⁊ debet excõicani.
xi.q.iij.ſi autẽ. Tertio recedere põt quis a deo di
mitttendo fidẽgiꝰ. ⁊tunc ſimpliciter ⁊ ex toto recedit
Et hec q̃ eſt apoſtaſia perfidie ſimpliciter ⁊ abſolute

dicit apoſtaſia. vt fuit iulianꝰ apoſtata. ⁊ de hac.ij.

q.vij.non põt.Talis cũ ſit hereticus eſt excõicatus.

idem de ipſo ſicut de alijs hereticis. Nã repellitur
a dignitatibo ⁊ alijs. Nota ſᷣm ray. ꝗ illi cũ ſint fide⸗

les ⁊ mente ipſam fidẽ teneãt.alique tamẽ actum ex⸗
terioꝛemfaciunt infidelitatis.puta reuerentiã idolis.

ſicut ſalomon dijs ſuarum vxoꝝ.lʒ non ſint apoſta⸗
te nec heretici. tamẽ moꝛtaliter peccant quantucuq;

ex metu boc ſacerent/q;ꝛ ſᷣm auguſtinũſatiꝰ eſt moꝛi

pertatẽ chꝛiſti ⁊ aploꝝ. Sed per Joh.fuerũt aliqua

Eapoſtaſia. Nota ſe⸗

lul

be
kate
ng
inn
bo
de
in
n
igre

melioꝛẽ ⁊ foꝛtioꝛẽ non põt habere ecc

fame qß veſci idoloticis. txxij.q. Aij. ſicut ſatius. Du
mere autem chꝛiſtianũ habitum infideliũ ſi ex ratio⸗
nabili cauſa fieret.puta ad confoꝛtandum fideles ca

ptos ⁊ huiuſmodi. ſicut fecit beatꝰ ſebaſtianus ſub

clamide militari chuſtũ abſcondens.liceret ßm guil.
Et hoc niſi eſſz inſtitutũ aliquod determinatũ ſignũ
ad dinoſcendũ pꝛofeſſoꝛes alicuius idolatrie.tũc enĩ
nõ licerer. Item nota m tho. vbi. ð. ꝙ q;uis ad eccle

ſiam nõ pentineat punire infideles qui nũq; fidẽ ſu⸗

ſceperũt vt iudeos ⁊ paganes. vñ non pꝛiuabit eos

domminio tẽpoꝛali qð pꝛius habuiſſent. tamen ad eã

pertinet punire eos qui iã fidem receperunt 2 dimit⸗
tunt.vtlapoſtatas.qð ⁊facit. Unde q;cito aliqs de⸗

nunciat᷑ excomunicatus pꝛopter apoſtaſiam abſol⸗
uunt᷑ ſubditi eia dominio eius ⁊ iuramento fidelita

tis. Julianꝰaurem apoſtata qꝛ potens erat. eccleſia
quo ad boc nõ habebat cõpeſcendi poteſtatẽ pꝛinci⸗
pes tenenos de facto.ideo tolerauit eũ eccleſia.⁊ fide
les obediebant in his q non erãt contra fidem.vt di
cit ambꝛo. xi.q.iij iulianꝰ. ⁊ boc ad vitandũ magis
ſcandalum perſecutiõis.
CLaplm. vij. de infidelitate in genere.

⸗ .

Rotexiſti me deus a

conuentu malignantiũ. a multitudine

.pſalmi. lxiij. Dec verba ſunt totiꝰchꝛiſti.i· ⁊ capitis

a membꝛoꝝ eius que ſunt eccleſia. Recogitans enim

chꝛiſtus in paſſiõe ſua quomodo iudei cõtra eũ con

nenerant conſiliũ faciendo malignates contra eum⸗
id ẽ malo igne ĩuidie ⁊ furoꝛismoti.quomodo mulł⸗

ti ⁊ quaſi omnes operati ſunt iniquitatẽ cõtra eũ inꝰ
iuſte perſequentes ⁊ moꝛtem pꝛocurantes.quo ncue
runt linguas ſuas ad detrahendũ.irridendũ.⁊ blaſ⸗

phemandum.recognoſcit ſe in omnibo habuiſſe pꝛo⸗
tectionẽ a deo ⁊ deienſionem ⁊ deo regratiatur.Et ex
hoc fiduciã ſumens oꝛat in pncipio pſalmi in futuꝝ
pꝛotegi ⁊ liberari. Sic ⁊ coꝛpꝰ eius eccleſia ab inkide
libus pꝛeſſa.ſicut in pꝛeteritũ ſempera deo fuit pꝛo⸗
tecta ⁊ defenſata ab ipſis.ſic oꝛat in futuꝝ pꝛotegi et
eripi de mann inimici ne pꝛeualeat contta eam in fi⸗
lijs ⁊ mẽbꝛis ſuis.Unde ⁊ dicit.ptexiſti ⁊c̃. Ubi tria
Pꝛimo vigoꝛoſa dekenſatio.ibi. Pꝛotexiſti me deus·
Scðo odioſa cõgregatio.ibi,a cõuentu malignãtiũ
Tentio ꝑnitioſa locutõ.ibi.q; exacuert vt gla·lin.ſu.

Duantumad pꝛamum.§. I.

deũ . Nã ᷣm apm Ro. viij. Si ve? pꝛo nobis qs õ
nos. q·. d. nullus põt pualere. Et Job. xvij. Pone me

iuxta te. ⁊ cuiꝰ vis manꝰ pugnet 2ↄ me. Pꝛotegit autẽ

7

deꝰ fideles nõ quidẽ vt nõ tribulent᷑ nĩmo ſᷣm apo
ſtolum oẽs qᷣ pie volunt viuere in xpo.ncce eſt vt pſe
cutionẽ patiant᷑.vel ab inſidelibovel malis fidelibus
criminoſis exẽplis ⁊ blãditijs.vel a demonibo. vel a
paſſionibo camis. Sed pꝛotegit ne ſuccũbant aĩo a
gra ⁊ veritate recedẽtes.iu illud Cant᷑.viij. Multe

aque.ſ.temptationũ ⁊ tribulationũ nõ potueruntex

Capitulum VI.

operantiũ iniquitatem.q: exacuerũt vt
gladiũ linguas ſuas.vt dicit glo. ſuper

leſia ptectoꝛẽ

—

tinguere charitatẽ. Quinĩ mo ſicut iſaelite in egypto
quantomagis oppꝛimebant᷑a pharaone tatomagis

creſcebãt. Exo.i.c· Sic fideles quãtomagis oppꝛeſ⸗

ſi funt a tyrannis ⁊ perſecutoꝛibo tantomagis multi

plicati ſunt roboꝛati. Pꝛotexit autẽ ⁊ ꝓtegit deꝰ eos

triplici ſcuto. Pꝛimo beniuolẽtie internalis. Se
cundo patientie vniuᷣſalis. Tertie ſapientie verita
tis. De pꝛimo.põ. Scuto bone volũtatis coꝛona
ſti eum. Cuũ enim odirent infideles fideles ⁊ ſũme ꝑ
ſequerent᷑ econtra illi diligebant ⁊ qrebãt ſalutẽ eoꝝ
De lcðo ſcribit Treñ.ij. Dabis eis ſcutũ laboꝛẽ

tuũ. Cõſiderantes enĩ paſſionẽ dñi in qua maxime

laboꝛauit ꝓ eis. alabant ad cõſtãtia. D etertio ait
ps. Scuto circũdabitte veritas eie. ee

—

me. Eſt aũt triplex cõuentꝰ infideliũ.ſ.paganoꝝ. iu
deoꝝ ⁊ bereticoꝝ· Hi oẽs malignant᷑.i.malo igne lire
⁊ inuidie affecrabãt ⁊ cupierũt nocere ecchie. Qui vti
q; młto ſunt plures qᷓ; fideles. Et oẽs oꝑant᷑ iniqui⸗
tatẽ. nõ ſolũ in eo ꝙ perſequunt᷑ nocent fidelibo ⁊ occi
dũt,. ſed etiã in his q faciunt in pꝛoteſtationẽ ſue fidei
vel poti perſidie.⁊ in hoc ꝙ errat in fide cõmittũt ini
qͥtatẽ ꝑ excellentiam.q inſidelitas ẽ maximũ pctõꝝ.
Et h̊ pꝛobat.b.tho.ſe.ſe.q.x.⁊ ſic Cum oẽ peccatuʒ
cõſiſtat foꝛmaliter in auſioe mẽtis a deo tanto petm̃
ẽ grauiꝰ qnto ꝑ ipᷣm magis animꝰ ſeꝑat᷑ a deo.ꝑ in⸗
fidelitatèaũt hõ maxime elongała deo. q; nec veraʒ
cognitionẽ de deo habet. per falſam aut cognitioneʒ
ipfiꝰ nõ appꝛopinquat er. ſed magis ab eo elongat
Et ſic maiꝰ ẽ peccatũ infidelitatis oibo alijs que cõti
nẽtur in puerſitate moꝝ. Sec de his q oponuntur
alijs theologicis virtutibo. vt odiũ dei.⁊ blaſpohemia
in ſpiritumſanctũ. Uñ ⁊ angꝰ. tractans illud quod
chꝛiſtus alt Joh. xv. Si nõ veniſſem ⁊c.peccatũ nõ
haberent. Magnũ inquit quoddã peccatuʒ ſub ge⸗
nerali nomine vult intelligi hoc ẽ peccatu infidelita⸗
tis quo tenent᷑ cuncta. nec obſtat qð ait aug. viiqe
i.c.quero.dicẽs. Uirum catholicũ peſſimis moꝛibo
alicui heretico in cuiꝰ vita pꝛeter id quod hereticꝰ eſt
nõ inueniunt homines qð repꝛehẽdant pᷣponere de⸗
beamꝰ non audeo pꝛecipitare ſententiã .hec ille. Nã
vt dicit. b. tho. vbi. S.ad hot reſpondẽdo. Nihil pꝛo
hibet aliquod peccatũ qð eſt grauius m genꝰ ſuũ
eſſe minus graue m alias circũſtãtias.Et ldeo no⸗
luit auguſtinꝰ pꝛecipitare ſententiã de heretico tali ⁊
malo catholico. qꝛ peccatum hereticil etſi ſit grauiꝰ ex
genere ſuo.põt tamen alleuiari m alias circũſtan⸗
tias. 1 econtra. peccatũ catholici ex aliqua circũſtan⸗
tia aggrauari. Dicit etiã idem tho. infidelis pꝛo in
fidelitate grauiꝰ punitur q; alius peccatoꝛ pꝛo qu ox⸗
cũq; alio peccato cõſiderato peccato in genere. Ded
pꝛo alio peccato.puta adulterio. homicidio ⁊ buiuſ
modi.ſi cõmittat᷑ a fideli⁊ infideli.ceteris paribo.gra
uiꝰ peccat fidelis q;ᷓ inſidelis.ctũ pꝛopter noilcia vert
tatis ex fide tum pꝛopter ſacramenta fidei quibo eſt
imbut?ᷣbo peccando cõtumeliã facit.qð tagit apks
ad Peb.x. dicens. Deterioꝛa meren ſupplicia qͥ filiũ
dei cõculcauerit ⁊c Etᷣm. btho⸗ ſe/ ſeiq; xe grauius
SS iiiʒ

Duantu ad ſecundum . m

dicit p. in pꝑſona xpᷣi. Conſiliũ malignantiũ obſedite=

—

peccatum eſt inſidelitas iudeoꝛũ q; paganoꝝ.⁊ gra⸗ ab alio mouet?᷑. Scva ꝓin motis 2 mouentibo nõ ẽ 8
uius hereticoꝝ q́; iuleoꝝ. Qð etiam oſtenditur ꝑ ex pꝓccedere in infinitũ. Et pꝛimã ꝓbat phs pluribo mo gun
emplum in vitaſpatrũ. vbi machariꝰinueniẽs in de lis.ſed tm̃ vnꝰhic ponit᷑. videlicʒ ſic. Nihil eſt igem ehen
ſerto caluanã hominis interrogauit quis hõ fuiſſet ſil in actu ⁊ in potentia reſpectu eiuſdẽ.ſed oẽ qð mo delt
in vita. Qui dirit ſe fuiſſe paganũ. vnde ⁊ danatum uet inq;tũ hmot eſt in poteria.qꝛ motꝰ eſt actꝰ exiſtẽ deß⸗
min ignẽ eternü. Et interrogat ab eo ſi ſub eo alij erãt tis in potẽtia jm hmõt. Et oẽ qð mouet eſtĩ actu en
Reſpõdit ꝙ iudei ⁊ ſub iudeis heretici.⁊ mali xpᷣia, inq;ᷓtũ hmol.qꝛ nihil agit niſi m eẽ in actu. g nihil nin
ni ⁊c. Pꝛobat᷑ etiã hoc auctoꝛitate.ij.S .e. ij. dicentis eſt reſpectu eiuſdẽ motꝰ mouens 7 motum. ⁊ ſic nihil an
eliꝰ erat eis nõ cognoſcere viã iuſticie qᷓ; poſt co2ꝰ mouet ſeipᷣm.Sciẽdũ tñ ꝙ plato qͥ poſuit oẽ mous nni
gnitã retroꝛſum cõuerti.OQð faciunt iudei ⁊ heretici. moueri.cõius accepit vomẽ motꝰ qᷓ; areſtoteles:No tone
Rationẽ aſſignat.b.tho. vbi.ð. dicens. ꝙ grauiꝰ pec minauit enĩ plato oẽm operationẽ motum. Areſtote ate
cat contra fidẽ qui fidei ſuſcepte renicit qᷓ qui renitit᷑ les aũt accepit pꝛopꝛie motũ pᷣm geſt actꝰexiſtẽtis in ni
fidet quã nñqᷓ; ſuſcepit.ſicut grauius peccat qui nõ potẽtia ſᷣm huiuſmodi.Qualis nõ eſt niſi diuiſibi ſti
implet q pꝛomiſit q; ſi n implet quod nũqᷓ pꝛiomi liũ ⁊coꝛpoꝝ ꝓbat in. vi phiſicoꝝ.ſᷣm aũt platonem le
ſit. Sed heretici pꝛoſitent᷑ ſidem euangelij ⁊ ei reni/ mouẽs ſeipſum nõ eſt coꝛpꝰ. Accipiebat enĩ motũ p do⸗
tunt᷑ eam coꝛrũpentesideo grauiꝰ peccant q; iudei.· qlibet opꝑatione.ita cintelligere ⁊ opari ſit quoddaʒ
oEt qꝛ iudei ſuſceperũt figurã elus in veteri teſtame⸗ moueri.quẽ etiam modũ loquedi tangit areſto. in. ij/ tan
to quã male interpꝛetantes coꝛrũpunt. ideo grauiꝰ de aĩa. Scoõm H̊ dicebat pꝛimũ mouens mou ere ſe m
peccant q́; pagami qui nullo mõ fidem euangelij ſu- ipᷣm. eo ꝙ intelligit ſe ⁊ vult.vel amatſe. Oð in aliq in
ſceperunt. Et ſic ſimpliciter loquẽdo infidelitas hbere no repugnat roõnibo areſto. Nihil enĩ differt deueni ſbo
Licoꝝ eſt peſſima. ⁊ iudeoꝝ peioꝛ.⁊ paganoꝛũ mala. read aliqð pꝛimũ qð moueat ſcipſum m platonẽ. 8
q;uis pagani aliqñ in pluribo errãt circa ea que ſunt ⁊ deuenire ad pꝛimũ qð oĩno ſit ĩmobile ſᷣm areſtot. 2
fidei. Scuto ergo veritatis pꝛotegit deꝰ eccleſiam cõ autẽ qᷓ;tum ad ſcdðam ↄcluſionẽ,ſ. in mouentibo 4
modos. Nã veritate rõnis naturalis in multis de, mouentibo 2 motis oꝛdinatis quoꝝ.ſ. vnũ ꝑ oꝛdinẽ

fenditur ſides eccleſie contra paganos. Ueritate ſcri ab alio mouetx hoc eſt ncce inueniriꝙ remoto pꝛimo
piure pꝛophetalis.i.veteris teſtamẽti contra iudeos moute vel ceſſante a motiõe nullum alioꝝ mouebit
Veritate ſcripture euãgelicalis cõtra hereticos.⁊ ho neq; mouebit᷑ qꝛ pꝛimũ eſt cũ mouendi oibus alijs
rũ veritatibus confundunt᷑ ⁊ eccleſia defendit᷑. Un⸗ Seld ſi ſint mouentia ⁊ mota ꝑ oꝛdinẽ in infinitum
de Cant᷑iiij.dicitur. Mille ſcuti pendẽt ex es. Ois nõ erit aliqð pꝛimũ mouẽs. ſed oĩa erunt q̃ſi media
armatuna foꝛtiũ.⁊ hoc patebit j. mouẽtia. nullũ alioꝝ poterit moueri.⁊ ſic nihil mo
Auantu ad tertiuum .J.III. iin uda Gelkaeenaunl drdan
T ELLEIIL *SrlIIe. eſſe. Unñ 2 apłs. Inuiſibilia dei.i.pfectiones dei.per
Eracuerũt vt gladium linguas ſuas loquendo. Pa es ue facta ſuut.a creatura mũdi intellecta conſpici
ganl enantes circa deũ. Judei erga xpᷣm. Et hbereti un „ſempiterna q; virtꝰ eius ac diuinitas. Ro,i:id ẽ
ci circa aĩm noſtrum. ¶ irca deũ errauerũt aliqut eternitas eiꝰ z eſſentia ei?ꝰ. Quantũ ad ſcðᷣm.ſ.nõ
q;tum ad eiꝰeſſentiam.alij q;tum ad eius efficientiiã eſſe plures deos vt gẽtiles credebãt ſed tm̃ vnũ deũ
alij q;tum ad eiꝰ pꝛouidentiam.ſed pꝛotecta defenſa oſtendit᷑nõ ſolum ſcriptura dicente. Deut. vi. Audi
⁊ liberata ẽ eccleſia ſcuto veritatis ab omni erroꝛe inꝰ iirł dñs deus tuꝰ vnus eſt. Et apłs.i. Coꝝ.viij. Et
ſidelitatis. Quantũ ad diuinã eſſentiã errauerũt ſi alijs ſint dij multi 2 dñi multi.nobis nõ ẽ niſi vnꝰ
peſſime antiqui gentules dicentibo aliquibus nõ eſſe des. Sed rõnena turali ſm.b.tho.i.ʒ gentiles.c. xlij

Deũ.alijs aſſerentibo plures eſſe deos.alijs deuʒ eſſe pmo ſic. Impoſſibile ẽ eſſe duo ſũme bona qꝛ q ꝑ

„

animã mundi. Sed omnia hec ſunt ffiſſima. Dice⸗ ſu perabundantiã dicit᷑ in vno ſolu mnuenik. de? autẽ
re autem vel credere deũ non eſſe. ſtultũ eſſe oſtendit eſt ſummũ bonũ tã ſᷣm doctrinã phoꝝ qᷓ; ſacras ſcri

ͥʒðK/‧

ps.dicens. Dixit inſipiens in coꝛde ſuo nõ eſt deus pturas. UVñ dixit moyſi Exo.xxxiij. Ego oſtendã ti⸗

UVere talis inſipiens ẽ.qꝛ negat qð philoſophi růð=ne bioẽ bonũ.i.meipᷣm. Scðm rõnem etiam clarũ ẽ ꝙᷓ

₰„

naturali.⁊ theologi ſcriptura diuinali demonſtrant. maximũ in vnoquoq; genere ẽ cã illoꝝ q̃ ſunt in illo
n

tra infideles qð ſcutum habet quaſi tres angulos.i. ⁊ motis nõ ſit pcedere in infinitũ. ſic obat areſto. In
F

,=ãp, = ☛ — rrr2—

Et cũ pluribus modis rõne hoc poſſit demonſtrani genere. Cã enĩ potioꝛ eſt effectu ſuo. Adño aũt deo
ꝓnunc tm̃ vna ratio aſſignabit᷑ quam ponit pꝛolixre via hñt eſſe ⁊ růnem boni. ſ ipſe eſt ſummũ bonum
b.tho.i.cõtra gentiles.c.xiij.⁊ eſt talis. Omne qued ⁊ ↄns vnꝰ. Scðo ſic. Deu eſſe qͥd ꝑfeccũ oĩno cui
mouet᷑ab alio mouet᷑.patet autem ſenſu mouen. pu nulla pfectio deſit dicere opoꝛtet. cũ de⸗ ſitqᷓ meliꝰex⸗

ta ſolem.ergo altero mouẽte cum ipſe mouet᷑ aut gl cogitari nõ põt. SDi g eſſent plures dij opoꝛteret eiſe .
lud mouẽs mouet᷑ aut nõ mouet᷑. Sinõ mouet᷑ ha plura hmõi pfecta. ̊ aũr eſt impoſſibile. lã ſi nulli
bet ppoſitũ.ſ.ꝙ ncce eſt ponere aliqð mouẽs ĩmobi eox deeſt aliqᷓ pꝑfectio nec ali’qua imꝑfectio admiſcet᷑
le ⁊ boc dicimus deum. Si autem illud mouens.gq qð requint᷑ad hꝙ aliquid ſit ſimpłr pfectũ. non eric
ab alio mouẽte mouet᷑ aut eſt pcedere in infinitů. in qͥ ad inucẽ diſtinguant᷑ſʒ vnũ ⁊ idẽ erit. Si aũt f
aut ẽ deuenire ad aliqð mouens ĩmobile. Sedq nõ ẽ vnꝰ hẽat aliquẽ defectũ quẽ aliꝰnõ hʒ nõ erit ille deꝰ
pꝓcedere in infinitũ.ncce eſt põere aliqð pꝛimũ mo ꝗᷣ impoſſibile eſt eſſe plures. Og gentiles coluerunt
uẽs imobile qð dicimꝰ deũ. In hac aũt pꝛobatione plures vt deos. aut aliquos homines iouem.mercu 2
due ſunt pꝛopoſitiões ꝓbande. Pꝛima/ſ. ꝙ oẽ motũ rium. venerem ⁊ bmõiaut coꝛpoꝛa celeſtia vt ſolem.

Capitulum II.
=

unã. aut elementa vel elementata. moti ſunt et allt? vittutis ⁊ operatiõis creature. Nã cum vnũ quodq;
qua virtute ſupereminenti:vel ſpecioſitate qnam in agat per foꝛmã ſuam ⁊ creatura ſit ſoꝛma ꝑticularis

. uenerunt in illis neſcientes oculos erigere ad eum à 2 virtutis finite ⁊ determinate non pot agere niſt ad
i dedit eis illam virtutẽ ⁊ puleritudinem.ſcʒ dominu certam foꝛmã curꝰeſt cã. Materiam autem ꝓducere
n deũ. Et ideo ſtulti facti ſunt opinantes illa deos qu- nõ poteſt ſed inducit foꝛm in materia ſibi pluppoſi
hi qreatura erant.⁊ aliqñ diabolus in illis adoperaba?k ta ab alio agente. ſicut faber introducit foꝛm cultel
mira. Uñ pp. Sẽs dij gentiũ demonia.dñs autem liin ferro ſibi p̃ſuppoſita tali materia ⁊ huiuſmodi.
mhl q vnus ẽ celos fecit. Errauerũt alij dicentes deum Des autem eſt foꝛma ſuꝑnaturalis ⁊ virtutis infini/
AA vnũ eſſe. ſed hũc deum eſſe aiam mũdi motu.ſ.⁊ ra te.⁊ ideo poteſt pꝛoducere foꝛmã ⁊ materiam iex nibi
n tione mundũ gubernantẽ.qð⁊enuit vano ſicut nar/ lo p:ꝛeſuppoſito. Unde ſicut põt illuminare cecum.re
in rat augꝰ. vij. de ciui.dei.ca. vi. . b. tho.ſe. ſe.q/xciij. ſuſcitare moꝛtuũ.quod natura nõ poteſt. ſicut ſi totꝰ
en arti.i. Ged boc eẽ falſum oſtendit ex H. qꝛ aĩa ei cuꝰ mundus deficeret totũ iterum facere polſz. Sap̃. xij
iſi eſt aĩa coniungit᷑ ⁊ cõponit᷑ cum eo vt foꝛma ſubſtan Subeſt eni tibi poſſe cum volueris. Unde ſalomon
nen tialis ipſiꝰ rei vt homo qͥ componit᷑ ex aĩa ⁊ coꝛpoꝛe. Ecci.xviij.Qui viuit in eternu creauit omnia ſimł.
D9 des autẽ non cõponit cum aliqua materia vel foma Ereare autẽ eſt ex nihilo aliquid facere. Tert? fu⸗
3 Quãuis enĩ deꝰ vbiq; ſit ꝑ eſſentiam. pñtiã ⁊ poren iterroꝛareſtotelicoꝛum dicentiũ mũdũ nõ habuiſſe
lnih tiam. nõ tñ vnitur rebꝰ ſicut aĩa coꝛpoꝛi.vt ſit ſcʒ foꝛ pꝛincipium ſed fuiſſe ab eterno. Quẽ erroꝛẽ elidit ſpoi ꝰ
neſe ma ſubſtãtialis reꝝ vt aĩa coꝛpoꝛis. Nõ enĩ ſubſtan rituſſanctus per moyſen dicẽs Beñ.i. In pꝛincipio
ai⸗ tia ſua ĩmiſcet᷑ rebo cũ ſimpliciſſimꝰ ſit. Uñ augꝰeũ creauit deus celum ⁊ terraʒ.in pꝛincipio.ſ.tempoꝛis
Dn ibi repꝛobat. Scienduʒ ẽ autẽ ꝙ in vita pũti de doo Et ſi queris qñ fuit illud pꝛincipium.dicit magiſter
mne, ſcire nõ poſſumꝰqͥd eſt. ſed tm̃ qꝛ eſt. Un Job.xxxvi in byſto. ſcho. , a pꝛincipioj mundi vſq; ad xpᷣi nati
ſe )cce deꝰ magnus vincens ſciam noſtram. Et Eſa-. uitatem fluxernnt anni quinquies mille centünona
lv. Uere tu es deꝰ abſconditus. Scõs erroꝛ pa gintaſex. Dicit autem rabbi moyſes. his philoſo⸗
zn 2 ganoxꝝ fuit circa efficientiã ſeu opꝰdei videlʒ creatioꝝ phis qui poſuerũt munduʒ eternũ accidit ſicut pue
ni nis. irca creationẽ mũdi antiqͥ phᷣi oẽs errauerunt ro:qui mox natꝰ poneret in inſulã vbi nullã vnq; vi
No quoꝝ triplex fuit ſecta magis noiatoꝝ.ſcʒ epicuroꝝ. deret pꝛegnantem mulierẽ vel puerũ naſci.Iſte talis
vhi platonicoꝝ ⁊ areſtotelicoꝝ.vt declarat,.b.tho.in lib. ſi cũ diceret᷑ ſibi. qũo puer concipit᷑ ⁊ per tem pꝰ mo⸗
iß de articulis fidei:· Fuit g̊ pꝛimꝰ erroꝛ epicuroꝝ qui rat᷑ in vtero mattꝭ.? poſtea naſcit᷑ in mũdo nullo mõ
n Diurerũt nec mũdi mareriã nec compoſitionẽ mundi a vellet credere.ſʒ vid eret᷑ ſibi impoſſibile.qꝛ nunq; vi
4 dDevd eſſe ſed ipſum mũdũ fuiſſe factum a caſu ex con dit hominẽ naſci vtiq; ſtultꝰ.pꝛoteruꝰ ⁊ durus elſet
„ curſu coꝛpoꝝ indiuiſibiliũ adinuicẽi.atbomoꝝ. Et ꝙ nõ velit credere qꝛ nõ vidit tale d Multa enim
hoc dicebat anax. Sed bᷣfalſum oſtendit põ. dicẽs. junt q nõ videmus ⁊ tũ credimꝰ. Sic uli phiq; nõ
Verbo dñi celi fmati ſunt.i.rõne eterna q̃ eſt in mẽ viderunt exẽplũ in aliqua creatura que ex toto de no

vi re diuina.nõ a caſu.Et Sap.i.Creauit deus oĩa vt uo incipiat eſſe putauerũt res ſempꝑ ſic fuiſſe.⁊ ideo
4 elſſent ⁊c Pꝛobat aũt creationẽ eſſe a deo ꝑ tale exem ſtultos appellat apls Ro. i.dicentes ſe eſſe ſapietes.
. plum. Si qͥs intraret domũ alicuiꝰ ⁊ in ipᷣo introitu ſtulti facti ſunt· Non minꝰ errauerunt circa opꝰcrea
j ſentiret magnũ caloꝛẽ ⁊ quanto vlteniꝰ ꝓcederet tan/ tionis manichei heretici ponẽtes duo pꝛincipia reꝝ

to ſentiret maioꝛẽ caloꝛẽ. Iſte ſine dubio crederet ib ¶Unũ creatoꝛem inuiſibiliũ.ſ.deum. Aliũ vlſ ibiluz ””ẽ
2 eſſe aliquẽ ignẽ cauſaʒ illiꝰ caloꝛis q;uis nõ videret ſcʒ dyabolum. Tertiꝰ erroꝛ paganoꝝ quiacuerũt
2 ip̃m. Effectus enĩ naturaliter manifeſtat ſumm ciam lunguas ſuas vt gladium fuit circa pꝛouidẽtiã. Ubi
4 Ealiditas autẽ eſt effectꝰ ignis. Sic in ꝓpoſito con ſciendũ ſᷣm.b. tho in pma parte di. xxxix.q/ij. ꝙ pla⸗
0 ſiderando mũdi diſpoſitionẽ videmꝰ omnes res eſſe to. vt dicit greg. nazanʒenus poſuit tnplicem pꝛoui⸗
ii diſpoſitas ᷣm varios ⁊ diuerſos gradꝰ nobilitatis ⁊ dentiã. Dꝛimũ.ſ. dei erga ſubſtatios intelligibiles *
i pulcritudinis. Et qᷓ;to aliqua ſunt deo ꝓpinquioꝛa totu mundũ quo ad genera ⁊ ſpecies et cauſas vnl⸗
i⸗ canto ſunt nobilioꝛa. Vnde videmꝰ coꝛpoꝛa celeſtia uerſales. Secundam angeloꝝ bonoꝛuz circa res ſin

j pulcrioꝛa eſſe ⁊ nobilioꝛa terrenis. ⁊ ſpũs nobilioꝛes gulares generabilium ⁊ coꝛruptibiliũ ⁊ ad hoc foꝛte
8 coꝛpoꝛibo. ũ ergo iſta ſint ⁊ a ſe eſſe nõ poſſint. qꝛ ex fuit motus dicere.qꝛ ipſi angeli mouèt celos.ex quo
nihilo nibil fit. Lreatura ᷣ que ex nihilo ẽ ſeipſam ſa motu ſequitur generatio ⁊ coꝛuptio inferioꝛũ. Ter⸗

do cere nõ põt. Oſtendũt em iſta creata vnũ eſſe actoꝛẽ tiam demonioꝝ circa res bumanas ⁊ ad H foꝛte mo⸗
duim a q; cũcta facta ſũt ⁊ ipᷣea nullo factꝰ. ⁊ ſic vᷣtas tus fuit.qꝛ omnes dij gennum demonia demones
d fidei fatet in ſimbolo dicẽs. Credoln deũ ⁊c. creaato autẽ dabant reſpõſa pꝑ illa ydola de agendis. ⁊ ſic vi
an rẽ celi ⁊ tere ⁊c. Fuit ſcðs erroꝛ platonicoꝝ dicen / debant᷑ habere pꝛouidentiã hominũ. Sed ſcuto pꝛo
iſ tiũ deũ eſſe creatoꝛem mũdi.ſed feciſſe cũcta ex mate/ tegitur veritatis reuelate eccleſia ad repellendum ta⸗
ria pᷣiacenti.quẽadmodũ ſigulłꝰ facit diuerſa vaſa ex lem erroꝛem. dicente Job. xxxiiij. Quẽ alium conſti⸗
AAd4 materia terre ſibi pꝛeſuppoſita.Qð falſum eſſe tenet tuit ſuper terram.aut quem poſuit ſuper oꝛbem terre
deck fidei veritas.⁊ teſtat᷑ ſcriptura.ij. Macha.vij. Inaͤt gquem kfabꝛicat⸗ eſt. quaſi diceret. nullum. Nã vr di⸗
ett ſancta illamulier filio. Reſpice in celũ ⁊ in terraʒ.⁊ in cit grego.in moꝛal.mundum ipſe omnipotens q con
SL dia que in eis ſunt. Et vide qꝛ ex nihilo fecit ea deus digdit gubernat.Et augꝰ. de ciui.dei. Pꝛouldẽtia vti
un 2⁊ hoim genus.Ratio erroꝛis illoꝝ fuit.qꝛ voluerunte q; diuina regna ↄſtituunt humana. Ilã qũo ẽ poſſi

u menſurare virtutẽ dei ⁊ operationè ad ſimilitudinez bile demones hĩe ꝓuidentiã hominũ ? cura quino

querũt niſi eoꝝ intenitũ ⁊ malũ.vt dici᷑ xvi.q.ij.vi⸗
ſis. Hoĩes qq; virtuoſi ſupioꝛes ſunt eis.vñ ⁊ ipſis
ſubijciuntur vt patet de beato dominico ⁊ alijs.O/

autẽ darẽt reſponſa demones ꝑ idola totum eratad
decipiendũ.vt patet in legeda bti bartholomei. An

geli vo boni nõ ſunt gubematoꝛes mundi. ſed execu
toꝛes diuine ꝓuidentie.iuxta illud. Benedicite dño

oẽs angeli eiꝰ potentes virtute ⁊c.Exemplũ de dño

tpali qui ponit officialẽ in ciuitate ⁊ ivponit quid fa⸗

ciat.officialis vtiq; talis nõ dicitur dñs ſed executoꝛ

dñi. Quedã ergo ipſe deꝰper ſe ĩmediate facit.q̃dam
mediantibo angelis ⁊ alijs cauſis ſecũdarijs.vt coꝛ⸗
poꝛibꝰ celeſtibus ⁊ alijs.Et hoc nõ facit ex impoten
tia ſed ex maxima ſua bonitate.qꝛ voluit illis dare ⁊
cõicare ſilitudinẽ ſue virtutꝭ.vt.i.ſint cauſe ſed ſecun
darie ad aliqs effectꝰ ſicut ipſa eſt cã pmaria omniũ
Extendit᷑ ergo pꝛouidentia dei ad oĩa ⁊ maxime ad

actꝰ humanos.qð videt᷑ negaſſe tulliꝰ.vt refert ipſe

b.tho.in pma parte.di.xxxic.q.ij. In quoꝝ errantiũ

pſona dicebat boetiꝰ li.iein metro.v.O ſtelliferi con

ditoꝛ: oꝛbis.oĩa certo fine gubernãs. Solos hoĩm re
ſpuis actꝰ. Ad qð moti ſunr ad dicendũ ex eo ꝙ vi⸗
debant bonis mala ⁊ malis bona frequent accidere
cũ videt᷑ debere eẽ ↄuũ. Sed vt dicit Sap.xij. Tu
aũt dñatoꝛ virtutis dñe oĩa cuʒ tranqᷣilitate iudicas
⁊ cu magna reuerentia diſponis nos. Et pe.in cañ.
Ipſi eſt cura de nobis.puidendo de oĩbus neceſſa⸗
rijs ad ſalutẽ. Quare aũt mali bona ⁊ boni mala ſu⸗
ſtineãt.vide aliquã rõem de pe.di.iij.qͥd ã̊. Poſſent
etiã plures alie rõnes induci.ſed cã bꝛeuicatꝭ hic di⸗

Eracuerüt iudei vt gla

as ſuas dicẽtes falſiſſima ↄ veritateʒ fidei. Ffinis
idei meeinqͥramb.xps eſt. Uñ ⁊ perro dicẽti in con
feſſiõe ſue ſidei ⁊ ſocioꝝ.Tu es yxps ſiliꝰdei viui.Re
ſpondit xps. Beatꝰ es ſimon bariona. qꝛ caro ⁊ ſan⸗
uis nõ reuelauit tibi.ſed pater meꝰ.⁊ infra. Super
ac petrã.i.cõfeſſionẽſidei ediſicabo ecckam meam
⁊ poꝛte inferi nõ pᷣualebunt aduerſus eã.i.erroꝛes in
ſurgẽtes ⁊ pctã.N)atch.xvi. Ubi oſtẽdit hac verita⸗
tẽ ↄfeſſiõis fidei a deo reuelatã.⁊ iõ intallibilẽ ⁊ ad vi
tã ⁊ beatitudinẽ ꝑductiuã. Errãt autem multi circa
xpᷣm ⁊ pᷣcipue iudei in tibo. Pꝛimo qꝛ nõ credũt xpᷣʒ
meſſiam ſuũ veꝝ eſſe deũ. Scðo qꝛ nõ credũt xpᷣm
ieſum fuiſſe meſſiam eis ꝓmiſſum. Tertio qꝛ nõ cre⸗
dunt eũ eterna ſed tꝑalia collaturũ. ſed oſtendit᷑ eis
falſitas pᷣme concluſiõis ex multis auctoꝛitatibo vete
ris teſtamẽti.qð vt venſſimũ credũt.vt illud poẽ.vbi
loquẽs de meſſia xpᷣo ait. Sedes tua deꝰ in ſeculum
ſeculi.⁊ paulopoſt. Unxit te deꝰ tuus oleo lencie pꝛe
cõſoꝛnibo tuig. Appellat g̊ deũ ipᷣm ĩunctũ.ſ.meſſiã
qᷣ ſcʒ inunctꝰfuit q;tũ ad humanitatẽ aſſumptã oleo
gre pleniſſime. Et bis ponit deũ vngentẽ vt nõt per
ſonã pr̃is ⁊ ſpũſſancti.Ex auẽte etiã Eſa.ix.apparet
meſſiã eſſe deũ ⁊ hoĩem vbi ait. Paruulꝰ natꝰ eſt no⸗
bis ⁊ filiꝰ datꝰ ẽ nob.⁊ vocabit᷑nomen eiꝰadmirabił
de ꝛc. Uñ in bᷣ ꝙ dicit᷑ paruulꝰ natꝰ ẽ nobis.oſten⸗
dit᷑ eẽ humanitas. In eo autẽ ꝙ ðꝛi vocabik nomen

IIII

diũ ad occidendũ aĩas ſuas erroꝛbo inſidelitatis lin

eiꝰ deꝰ.oñdit eiꝰ diiinitatẽ. Nõ enĩ dicit᷑ deꝰ de bolſe
puro ꝓpꝛic. ſed vtcetera oĩa q̃ multa ſunt dimittamꝰ
pᷣcipue ad h̊ facit qð hr̃ Hiere.xxiij.videlʒ. Ecce dies

veniüt dicit dñs.⁊ ſuſcitabo dauid germẽ iuſtũ.Et
hᷣ apparet rpᷣi humanitas.qꝛ hec auctas ſm oes exj

poſitoꝛes hebꝛaicos intelligit᷑ de xpᷣo ſᷣm lram. Etſe
qjuit᷑ in eadẽ ſerie textꝰ. Et bᷣ eſt nomẽ qð vocabũt eũ

dñs iuſtus nr. Ubi ĩnuit᷑ vera xpᷣi diuinitas.qꝛ vbi
hẽmꝰ nos dñs iuſtꝰ nr in hebꝛeo hr nomen dñi the⸗
tragramaton. Qð quisẽ nomẽ eſt ꝓpꝛijſſimũ dei int᷑
oĩa noĩa diuina.⁊ ꝓpter ̊ de nullo ðꝛ niſi ð deo vero
O, aſt aliqͥ dicunt ꝙ̊ nomẽ thetragramaton dicit᷑
nõ tm̃ de deo vero ſed etiã de alijs.qꝛ Eʒech.vlt. ðꝛ

de ciuitate ibi deſcpta. Et nomẽ ciuitatis dñs ibidẽ

vbi loco huiꝰ qð dñs hẽmꝰ.in hebꝛeo hr nomẽ the⸗

tragramaton.⁊ ſic de ciuitate illa ðꝛ nomẽ thetragra

maron.⁊ tñ nõ idẽ qʒ deeſt. Itꝭ Geñ.xxij. vbi nos
habemꝰ.Et vocauit abꝛahã nomẽ loci illius dñs vi
det. hebꝛei hñt nomè dñi thetragmatõ ꝗᷓ ⁊c. Rñdet᷑
ꝙ nullũ pᷣdictoꝝ noĩat᷑ noĩe deiꝓpꝛio qð ẽ nomẽ dñi
thetragramaton.ſed noĩat᷑ qdᷣlibet pᷣdictoꝝ a q̃dam
effectu dei. qꝛ ſolꝰ deꝰ noĩat᷑ ̊ noĩe.Et ̊ nõ eſt incõ⸗
ueniẽs.ſicut aliqs hõ bñ vocat᷑ adeodatꝰ vel deuſde
dit.vel aliud hmõi.nõ tñ vocat᷑ deꝰ abſolute qð eſſet
impiũ.Sic cũ dicit᷑ in auẽte inducta Eʒech.nomen

ciuitatis dñs.loco cuius ponit᷑nomẽ dñi thetragra

maton.nõ ðꝛ abſolute dñs.ſed dñs ibidẽ.vbi oſten
dit᷑ denoĩari ciuuas illa a dĩna inbabiratiõe qð cla⸗
riꝰ pʒ ꝑ tranſlationẽ chaldaicã.Silr qð ðꝛ in Geñ.
xxij. Uocauit abꝛabã nomẽ loci illiꝰ dñs videt. non
ðᷣt ſimplr ⁊ abſolute dñs.ſed dñs videt.qꝛ.ſ.ille lo⸗
cus nõ ẽ denoĩaiꝰ niſi a diuina viſione.qꝛ.ſ.ibi vidit
humilitatẽ ⁊ afflictionẽ yſaac liberans euʒ a moꝛte.⁊
ſic Hh nomẽ thetragramaton non ðꝛ niſi de deo vero
Et h̊ etiã expꝛeſſe ðt rabbi moyſes in li.directiõis ꝑ
glror,otendes g oĩa noĩa diuina deriuata ſũt ab
operibo dĩnis pꝛet᷑ nomẽ dñithetragramaton qð eſt
appꝛopꝛlatũ altiſſimo creatoꝛi. Et ſjm ipᷣm ſignificat
dĩnã eſſentiã cũ ꝓpꝛietatibo ſuis ĩtrinſecꝭ. Cetera au⸗
tẽ noĩa diuina impoſita ſunt ab operibo eiꝰ.ſicut ptʒ

de hoc noĩe heloy ⁊ adonay. Nã heloym vel hely im

poſitũ eſt ad ſignificandũ deũ a generali ꝓuidentia.
vñ ⁊ ̊ nomẽ coicat᷑ alijs. Mã iudices ⁊ ſapientes ali
qñ dicunt dij. vt illud põ. Ego dixi dij eſtis. vbꝛ in
hebꝛeo ðꝛ heloym.Et ꝑ hoc nomẽ adonay impoſitũ
eſt ab vniũſali pᷣſidentia. Sed hoc nomẽthetragra⸗
maton qꝛ ſignificat nudã ⁊ purã diuinã eſſentiã abſ
qʒ reſpectu ad extra.ideo nõ eſt alteni cõicabile. Ex
patet ſᷣm dictã auẽtẽ ꝙ meſſias xpᷣs ẽ verꝰ deꝰ. Sed
ꝑuerſi hebꝛei vt hr̃e poſſent cãm fuge ꝑuerterũt in he
bꝛeo dictũ paſſusn coꝛrũ pentes lrfam. lam vbi nos
bemꝰ.⁊ eſt nomẽ qð vocabũt.ſhoĩes eũ.i.meſſiaʒ
dominꝰ iuſtus noſter.ipſi nũc habent.hoc eſt nomẽ
eius quod vocabit eũ nomen domini thetragrama⸗
ton. Ita ꝙ noͤmen domini thetragramaton loco cu⸗
ius habemus dominꝰ deus iuſtus noſter. non refer
tur ad meſſiam filium Dauid. ſed ad ipſum verum
deum qui vocabit ipſum meſſiam ad liberationem
populi iſrł. quando ſibi placuerit. Sed coꝛrupta eſt

bec littera ab eis,qð quidem fidedigni bone ↄſciẽtie

— — „ —

dis

e⸗
Gei

lin

,
bi
be
os
is
icch
idii
en
ni⸗
ue
ſa
wen

3

te
eb

4

fin

Capitulum

æ vite iuramẽto affirmauerũt ſic valiſſe in antiqͥs bi /

blijs ſicut habet traſlatio nra.vt.ſ.referat᷑ ad meſſiã
ũülud nomẽ dũñs iuſtus noſter.loco cuiꝰ in hebꝛeo ha

bet chetragramaton.vt refert nico. de lyra. hoc etiʒ

4

patet.i.falſitas iudeoꝝ ſuꝑ dicto paſſu ex tranſlatõe
chaldaica q apud eos auctẽtica habet᷑. Nlam ibi dici
tur. Ecce dies veniũt dicit dñs.⁊ ſuſcitabo meſſiam
iuſtũ. vbi nos dicimꝰ. Dauid germẽ iuſtũ.Ex q̊ͥ ap⸗
paret ꝙ intelligit᷑ de xpᷣo hec auctoꝛitas ad lrĩam. Et
ſequit᷑. Et ̊ eſt nomẽ qð ipſi oppellabũt eum dñs

iuſtꝰ noſter.⁊ ibi ponit᷑nomen dñi thetragrãmaton
vbi poſitũ eſt nomẽ hoc.dñs. Et ſic patet ꝙ nomen

dñi thetragramaton refert᷑ ad meſſiã. quo noĩe dicit
bieremias appellandũ a populis.ſ.ſubditis. Eſt er
go xp̃s verꝰ deꝰ 2 bomo. Scðs erroꝛ iudeoꝛũ ẽꝙ,
nõ credũt ieſum xpᷣm eſſe verũ meſſiã in lege eis pꝛo
miſſum. O, autẽè ieſus xp̃ᷣs quem nos adoꝛamus vt
vex deũ ⁊ hominem ſit ule meſſias eis ꝓmiſſus in le
ge quẽ ipſi adhuc expectat oſtenditur ex ſcriptur eo⸗
rũ. Undeipᷣe ieſus dixit eis. Scrutamini ſcripturas
2⁊ ipſe ſunt q teſtimoniũ perhibent de me. Jo. v. Lo⸗
co autẽ eiſuſcipient antipm pꝛo ſuo vero meſſia.p
ut ipſe xpᷣs pᷣdixit eis Jo.v.dicens. Ego veni in no⸗
mine pris mei.ſ.eius glonam querẽs.⁊ nõ me ſuſce⸗
piſtis. Aliꝰ veniet in noĩe ſuo illum ſi uſcipietis.ſ. an⸗
tixpᷣm. Et ꝓpheria iacob que babet᷑ Beñ. penul· Nõ
auferet᷑ ſceptrũ de iuda ⁊c. donec veniat qͥ mittendꝰ
eſt. vbi alia trãſlatio habet. veniat meſſias. Qð ĩple⸗
cũ fuiſſe oſtendit matheꝰeuangeliſta cũ ait.Cum na
tus eſſet ieſus quẽ meſſiam credimus in diebo hero⸗
dis regi iudee à fuit alienigena.ſ.de ydumea. Et ſic
ablatũ erat ſceptrũ ⁊ ducatꝰ de tribu iuda ⁊ nũqᷓ re⸗
aſſumptꝰ. Hoc pleniꝰ habes declaratũ in tertia ꝑte.
Sed adhuc magis determinate pᷣdixit tempꝰ aduẽ⸗
tus ipſiꝰmeſſie. Danieł ix. loquẽs de.lxx.ebdomadi
bus 2 de moꝛte eiꝰ ibi,occidet᷑ chꝛiſtus.⁊c. Que oĩa
falſe ⁊ extoꝛte exponũt de herode vt euitet veritatem.

Sed ex rõne oſtenduntur falſe expoſitiões eoꝝ vt ha

betur infra. Pꝛeterea ꝓphete pꝛonunciauerũt de ipſo
aduentu meſſie. non ſolum in generali ſed multũ di

ſtincte de miſterijs eiꝰ.ſ.natiuitate.vt patʒ Michee

v. Zu bethleem terra iuda ⁊c̃. De adoꝛatione mago
rũ.E ſa.lx.⁊ põ.de pᷣdicatione eius.de miraculis.de
diſcipulis: de paſſiõe.⁊ qualitate paſſiõis. ⁊ qualita
te reſurrectõis. vt patet Eſa.liij.⁊ põ.xxij. ⁊ alijs lo⸗
cis. Oĩaq; illa euangeliſte oſtedũt impleta ⁊ ab apo
ſtolis pꝛedicata ⁊ ↄfirmata miraculis cõtinuatis.mi
rũ eſt ⁊ obſtinatiſſimũ in eis ꝙ nõ aſſentiant tam ra

dioſe veritati. Sed ⁊ ipᷣa obcecatio eoꝝ ⁊ infidelitas

pꝛcnũciata eſt a pꝛophetis permaxime Eſa. Ter⸗
tius erroꝛ eoꝝ eſt ꝙ nihil aliud expexãt a ſuo meſſia

vẽturo niſi tempoꝛalia. liberationẽ.ſ.a ſeruitute ⁊ col

lectionẽ ex diſperſione per oꝛbẽ.⁊ ꝙ ſit eos reducturꝰ
in hierm materialẽ. ⁊ collaturus eis magnã pacem
⁊ abundantiã reꝝ.nõ aũt credunt ꝙ ſiveos vel alios
redepturꝰ. ⁊a peccato mundatuꝰ.⁊ gloꝛiã collaturꝰ.
aut ꝓ eis paſſurꝰ. Mec enĩ credũt hoĩeʒ naſci cũ pec
cato oꝛiginali.cum tñ põ.dicat ↄ eos.Ecce in iniqᷣta
tibo conceptꝰſuʒ. Nõ enĩ dicũt pres fuiſſe vel eſſe de
tentos in lymbo/ſed ad celũ ſubito euolaſſe cũ tñ ex⸗

N

pꝛeſſe ſit ↄ eos qð ait iacob patriarcha. Geñ. xexvij
Deſcendã lugẽs filiũ meũ ad infernũ.qui vtiq; ſilꝰ
ſcʒ ioſeph.qꝛ ſanctiſſimus ſᷣm eos nõ ad internũ, ſed
ad celos debuiſſet aſcẽdere ĩmediate.⁊ Job.xvij. Di
ſuſtinuero infernꝰ domꝰ mea eſt.⁊ aliud pð.Aſcen/
diſti in altũ cepiſti captiuitatem. accepiſtivel dediſti
dona in boĩbus. Sed qͥd apertiꝰ dici potuit ꝓ aſſer
tione fidei catholice ⁊ de liberatiõe humani generis
qᷓ; illud Zacha ic.Lu q; in ſanguine teſtamentitui
ſcʒ ↄfirmatione.effuſo in paſſiõe. eduxiſti vinctos.i.
patres qͥ erãt vincti.i.detẽti reatu culpe.oꝛiginalis a
dyabolo de lacu. in non erat qqua.l. limbo inferni
Si enĩ meſſias nil aliud haberet facere niſi dare lib⸗
tatẽ tꝑalẽ ⁊ bona terre.vt qͥd opoꝛtebat ĩplere libꝛos
ꝓppaꝝ pmiſſionibo eius qui tm terrena tribuerer vel
etiã ſcam que ẽ cõis bonis ⁊ malis.Cũ viri nõ ſolũ
fideles ſed etiã infideles phᷣi ↄtẽpſerint vt lutũ terre-ę o
na. vt qͥd ranto deſiderio flagitaſſent ſcĩ priarche bu
iuſmodi aduentũ. iux illud. Roꝛate celi deſuper ⁊c.
Eſa.xlv.⁊ illud Aggei.ij. Ueniet deſideratꝰ cũctis
gentibo ⁊c. niſi qꝛ credebant ex dei reuelatione ſalutẽ
eternalem ꝑ ipſum cõcedendã nõ tꝑalẽ. Et hoc ẽqð
ait petrꝰ Act᷑.xHuic.ſ.xpᷣo ieſu oẽs ꝓphete teſtimo⸗
niũ perhibẽt remiſſionẽ peccatoꝝ acciꝑe per nomen
eiꝰ.⁊ Eſa.liij. Oñs poſuit iniqᷣtates oĩm nrĩm ſuꝑer
eu. Attritꝰ eſt ꝓpter ſcelera nr̃a cuius liuoꝛe ſanati ſu
mus. Hanc veritatẽ fidei ↄfirmauerũt ſancti inume
ris miracuł. Ipſi aũt iudei poſtq; in xpᷣm cre dere no
luerũt nũqᷓ; habuerũt ꝓpham vel miracula facienteʒ
ſed pleni ſunt oĩbus vitis.—

Eracnerunr quoq; be/ v
retici linguas ſuas vt gladiũ contia doctrinã ⁊ veriꝰ
tatem fidei. Qui etſi recipiũt ſenipturas nomi ⁊ vete⸗
ris teſtamẽti.eas tñ peruertunt falſo exponentes.Et
lʒ plurimi fuerũt varios inuenientes erroꝛes. tres ꝓ

nũc ſufficit ponere circa aim noſtrum multũ pericu

loſos.Aliqui q;tum ad ĩmoꝛtalitatẽ dixerunt aiam
ipſam cũ coꝛpoꝛe moꝛi. Alij tũ ad arbitrij liberta

tẽ.alij q;tum ad futurã miſeriam vel felicitateʒ.⁊ hec
omnia falſla. Quantũ ad pꝛimũ aĩiam.ſ.humanã
moꝛi cũ coꝛpoꝛe tãq; falſiſſimũ nõ ſolũ negatveritas
fidei:⁊ ſacra ſcriptura dicens. Sapᷣ.v. Juſti in ꝑpe⸗
tuũ viuent.ſ.qͥ ad alam.⁊ apud dñm eſt merces eo⸗
ruũ.2 Dañ/ xij. Euigilabũt de puluere terre: alij in vi
tã eternã.alij in obpꝛobꝛiũ vt videant ſemper. Sed

ctiã doctrine paganoꝝ philoſophoꝝ. vt areſtotelis ⁊

platonis qui fuerũt ſelenioꝛes ſenece.tullij ⁊ poetaꝝ
iudeoꝝ. ſaracenoꝝ. vt patet in doctrinis eoꝝ. Et de
hoc.S. in pᷣma pte.ti:ij.ð ĩmoꝛtalitate aĩe. Beat etiã

thpo. ij. S gentiles. c. lxxviij.inducit plures rõnes qrũ

tres facilioꝛes intellectui hic ponunt.Et pᷣma ẽ talis
Impoſſibileeſt appetitũ naturaleʒ eſſe fruſtra. Sed
ho mo naturaliter appetit ꝑpetuo manere. quod pa
tet ex hboc ꝙ eſſe eſt quod ob hoĩbus omnibo appeti⸗
tur. homo autem per intellectũ appꝛehendit eſſe non
ſolum vt nũc vt bꝛuta animalia.ſed ſumpliciter. Eõ

ſequitur ergo perpetuitatẽ im animam qua eſſe ſin
pliciter ⁊ m oẽ tempus appꝛehendu. Scðᷣa rõ ẽ. Fa

ciens eſt honoꝛobilius facto. vt etiam areſtoteles ðt

CTitulus xXII.

Sed intellectꝰ agẽs facit intelligibilia actu ſicut lux
materialis facit coloꝛẽ videri. uũ g ĩtelligibilia actu
inq;tũ hmõi ſint coꝛruptibilia multo foꝛuꝰ intellectꝰ
agens qͥ ẽ potẽtia aĩe erit incoꝛruptibilis.qᷓ ꝛ huma⸗
na aĩa cui lumẽ eſt intellectꝰ ages incoꝛruptibilis.
Tertia rõ eſt nulla foꝛma coꝛrũpit᷑ niſi ex actiõe Sꝛij.
velꝑ coꝛruptionẽ ſui ſubiecti.vel ꝑ defectũ ſue cauſe
Per actionẽ quidẽ ↄꝛij ſicut caloꝛ deſtruit᷑ pꝑ actionẽ
frigidi.ꝑ eoꝛruptionẽ ſui ſubiecti ſicut deſtructo ocu
lo deſtruit᷑ potetia viſiua.per defectũ autẽ cauſe ſicut
lumẽ aens deficit deſiciẽte potẽtia ſolis q erat ipſius
cꝗ. Sed aĩa humana nõ põt coꝛrũpi ꝑ actionẽ ↄꝛij.
Nõ eſt enĩ aliqͥd ei ↄꝛiũ cũ per intellectũ poſſibilem
ipſa ſit cognoſcitius ⁊ ſuſceptiua oĩm Zioꝝ. Siliter
nec ꝑ coꝛruptionẽ ſubiecti ſui. Na humana aĩa non
ẽ foꝛma dependens a coꝛpoꝛe ſᷣm ſuũ eſſe.Silr autẽ
nec ꝑ deficienti ſuecauſe.qꝛ non põt habere aliquã
cãʒ niſi eternã.Et ſic nullo mõ aĩa põt coꝛrũpi. UVñ
qð dicit᷑ Eccs.iij. Unus eſt interitꝰ hoĩs ⁊ iumẽto⸗
rũ ⁊c.loquit᷑ibi ſalomon in ꝑſona hereticoꝝ hmõi qͥ

„

repꝛobant᷑ in h.xxiiij.q.iij.c.penul. Exacuerũt lin

guas ſuas q;tũ ad libertatẽ aĩ. Quidã enĩ ſi ubtraxe⸗
rũt aĩle humane liberum arbitriũ dicẽtes oẽs holes
opari bonũ vel malũ ſᷣm ↄſtellationẽ ſub qᷓ natus ẽ
nec poſſe alit᷑ agere niſiad qð inclinat illa cõſtellatio
Et hos vt hereticos peſſimos condẽnat ecclia. ⁊ di⸗

cunt᷑ mathematici.xxiiij.q.iij.c.penul. Ab his eccle⸗

ſia ſcuto veritatis ꝓtegit᷑ ⁊ conuincit. ã cũ libeꝝ ar
bitriũ ſit potẽtia ad cuiꝰ actũ concurrũt voluntas et
rõ. ⁊ he potetie.ſ.volũtas ⁊ rõ nõ ſunt affixe oꝛgano
coꝛpoꝛeo vt ſenſitiue.coꝛpoꝛa celeſtia non pñt hr̃e in

fluxũ ⁊ virtutẽ ſuꝑ eas directe.qꝛ ignobiliꝰnõ agit in

nobiliꝰ ſed ecõuerſo. Nobilioꝛ eſt autẽ aĩa oĩ coꝛpoꝛe
celeſti.oꝑari aũt virtuoſe vel peccare ꝓcedita libero
arbitrio,.falſum ẽ ꝗ̊ͥ ꝙ cogat᷑ a cõſtellatiõe. UVñ ⁊ gen⸗
tilis ptolomeꝰ ait. Vir ſapiens dña bit᷑ aſtris.i.incli⸗
nationibꝰ malis qᷓ̃s ſᷣm ſenſualitatẽ haberet a cõſtel⸗
lat ionibo. Na per rõnem ⁊ voluntatẽ põt hõ repmere
paſſiõ es inſurgẽtes in ſenſualitate.Expᷣſſe hoc oſten
dit᷑ Ecci.xv.vbi dicit. Deꝰ ab initio cõſtituit hoĩem
⁊: reliqt eũ in manu ſui cõſilij.poſuit añ eũ malum ⁊
bonũ ⁊c.ad quodcũq; volũit extẽdet manũ ſuam.⁊
Beñ.iiij. Sub te enitappetitꝰ eiꝰ.ſ.peccati ⁊ tu do⸗
minabenis illiꝰ. Alij ecõuerſo libero arbitrio nimiaʒ
libertatẽ attribuerũt aſſerẽtes hoĩem ꝑ ſua naturalia
poſſe ſaluari.⁊ gram nõ foꝛe neceſſariã niſi ad cogno
ſcendũ qð debeat ſieri.nõ aũt ad volendũ vel facien
dũ bonũ.Et hoc ↄdẽnat ecclia.qꝛ heretici ſunt.⁊ di⸗
cunt᷑ pelagiani.xxiiij.q.iij.c. penul. Cõtra q̃s apls.
Ipſe operat?᷑ in nobis velle ⁊ pficere.Et Joh. xv. Si⸗
ne me.i.ſine mee gre adiutoꝛio nihil poteſtis facere.
Rõ hui⸗ eſt hm. b tho. in qto.qꝛ cuʒ pᷣmiũ gloꝛie ſit
inſinitũ ⁊ virtꝰ creature finita non põt creatura ſe

agere opꝰ qð attingit.i.ꝑ meritũ ad pᷣmiũ infinitum

Sed adiũcta dei gra oꝑi nr̃o que ẽ valoꝛis infiniti.
cũ ſit quedã ꝑticipatio diuine bonitatis facit ipſum
opꝰ meritoꝛiũ boni infiniti.i.gloꝛieſuꝑne. Alij p⸗
uertãt liberi arbitrij vſum aſſerẽtes hoĩes poſſe veni

read quendã ſtatũ pfecnõis ab eis fictũ in q̃ eis oĩa

liceret ⁊ ſubditi nõ eſſent alicui legi inducentes illud

„

apli.i. Thimo.i. Juſto nõ ẽ poſita lex ⁊c. Hos repꝛo
bat ecclia in cle.ad nr̃am.de hereticꝭ. Et vocant᷑ beg

bardi.Oiĩs aĩa inqᷣt idem aplłs Ro.xiij. poteſtatibus

Ad auctem apli reſpõdet.b.tho. bᷣma ſcðe dicens.
iuſto non eſt impoſita lex.intelligit h̊ vt per penas
retrahẽs ſed bñ vt ſe regulans ⁊ oꝛdinãs.nã iuſti nõ

timoꝛe pene ſeruant leges.ſed amoꝛe virtutis ſubijci

unt ſe ⁊ regulant ſe ̃m leges. Ternus erroꝛ pernitio

ſus circa alam eſt. ꝙaie no patiant᷑ poſt hãc vitã pe⸗
nã ſed oẽs ſaluent᷑. Hic fuit erroꝛ oꝛigenis.qͥ dãnatꝰ

eſt beretico ab eccłia. Contra qs expꝛeſſe dixit xpᷣs
Jbũt hi.ſ. mali in ignẽetemnũ.iuſti autẽ in vitã eter⸗
nã.Et Eſa.vlti.Uermis eoꝝ.ſ.remoꝛſus cõſcie ma

loꝝ nõ moꝛiet᷑ ⁊ ignis eoꝝ nõ extinguet᷑. arabolam

etiã vere hiſtoꝛie ad H̊ ponitxpᷣs Lu.xvi. de diuite ſe

pulto in inferno.⁊ laʒaro pauꝑe depoꝛtato ad ſinum

abꝛahe.i.limbũ. Gentiles q́; ponũt malos hoĩes in

alia vita toꝛqueri.⁊ bonos redqeſcere. Exemplũ etiaz

habet᷑ nõbile de q̃dã viro qͥ habuit vxoꝛẽ valde mũ⸗
danã ⁊ laſciuã vitijs deditã cũ tñ vir eſſet multũ vir
tuoſus.Et vir quidẽ paſſus eſt multa aduerſa ⁊ in⸗
firmitates cauẽs ſibi eniã a leuibus pcis. lxoꝛ autẽ
voluptatibꝰ vacabat ⁊ oĩa ſibi cedebãt in ꝓſperitatẽ

nec ſentiebat vnq; moleſtiã infirmitatis. PHabebant

autẽ vnã filiã quam pater inſtruebat ſᷣm deũ. mat᷑

auũt ad vanitates trahebat, defunctis vtriſq; cepit fiꝰ

lia vacillare aĩio dubitans qð ſibi meliꝰ foꝛet imitari

vel potrẽ bonũ ſed circũdatũ calamitatibus in vita
ſua.aut matrẽ pꝛauã ſed bene foꝛtunatam in mũdo.

Suꝑ hoc igit᷑ anxia ⁊ oꝛãti vidit in viſu celũ apertũ
⁊ ſanctos in magna gloꝛia int᷑ quos ⁊ patrẽ aſpexit
in magna leticia ⁊ gaudio. ⁊ exinde inclinãs oculos
viditterrã apertã ⁊ in ꝓfundo terre maximũ igneʒ in
q cuciebant᷑ peccatoꝛes. vbi cũ alijs vidit ⁊ matreʒ
ſuã maximis cruciatib laboꝛantẽ rugitũ ⁊ eiulatuʒ
emittes ꝗꝓpter ĩmenſitatẽ penarũ ad quam iteꝝ ſupꝛa
aſpicientẽ pater ait. Uide filia diligent᷑ ⁊ conſidera q̃
vidiſti.vt cognoſcas cuiꝰ vitam debeas imitan.. naʒ
ſi malos moꝛes mĩis ſectata fueris ſecuʒ ad inferna
traheris.ſi autẽ monita mea ⁊ exempla mecũ in eter

nũ gaudebis.Quibo viſis edocta illa rectã vitam te

nuit. In quarto q́; dialogoꝝ multa exẽpla habẽtur
de pena ⁊ gloꝛia altenꝰ vite. Cõſuſi ſunt ꝗ̊ oẽs qͥ exa
cuerũt vt gladiũ linguas ſuas.⁊ cõuicti de erroꝛibꝰ
ſuis quioẽs defecerunt. Etſi qui adhuc remanſerũt

erroꝛes oĩno deſicient vt iudeoꝝ. De quibo po. Gla
dius in labijs eoꝝ.iſ.falſe doctrine occidẽtis qui eMis
aſſentiunt.Et quare etiã ꝑmittat deus eos in erroꝛe

permanẽtes viuere.aſſignat pp.rõem dicens.paulo
poſt. Ne occidas eos nequando obliuiſcant᷑ populi
mei.ſ.qui fuerũtxpᷣm occidentes dũ adhuc perma⸗
or genus eoꝝ.Seꝗ diſperge illos ſ.permunduʒ ne
po
Conuertent᷑ad veſperam.i.in ſine mũdi.⁊ famẽ pa⸗
tientur vt canes.famem ſcʒ verbi veritatis. Erroꝛes
hereticoꝝ de tꝑe in tempus defecerũt. quos etiã ad
tempus ꝑmiſit deꝰ ex fidelibo ſurgere ad exercitiũ fi⸗
delium doctoꝝ.vt ſcripturas attentiꝰ ꝑſcrutarentet

venitatẽ inuenirent ⁊ ꝓbationẽ fideliũ.vt dicit augꝰ.

int nocere pꝛotectoꝛ meus dñe.Demũ cõcludit.·

.

X
le
no,
n
n
bzei
n
ins
i⸗
i
em
bn
biele
in
ici
emi⸗
ini
n
nati
e
tbont
,nat
Niß

7

nun
ien
,
4
a
nas
an
cbin
i
np
nent
ults
neno
Nuh
vopuli
me
Cuzn⸗
cluch⸗
nipe
oss
ti
ni⸗

c

„

ðẽ =—

Capitulũ vVIII.

kxriij.q.iij.c.fi. Paganoꝝ vᷣo opinio ex toto pene defe

cit niſi ponant᷑ inter pagands ſaraceni quibꝰ legem
dediti mahomcetꝰ plenam erroꝛibus ⁊ vitijs qui ad⸗
huc durant. Sed ita clare eſt falſa ooꝝ perfidia vt ⁊
aialia bꝛuta ipſam deberent deteſtan ⁊ repudiare.
apitulum.viij.de ſu perſtitionibus per moduʒ
ꝛedicationis.

vanitates ſuꝑuacue.pð.xxx.videt᷑ hoc eſ⸗
ſe cõtra illud Sap. xi. Diligis enin oĩa qᷓ
ſunt ⁊ nihil odiſti eoꝝ que feciſti. Cũ ergo deus fece⸗

iit omnes homines ⁊ bonos ⁊ malos. ergo nullum

odi, Sed ad hoc dicit augꝰ.in glo.oꝛdi.ꝙ aliud eſt

quod facit deꝰ in homine. aliud quod facit hõ in ſe.

facit enim deꝰ in homine naturaʒ. que qꝛ in ſe bona
eſt nõ odit ſed diligit ipſazʒ etiã in peccatoꝛe. Sed qð
kfacit hõ eſt peccatũ.⁊ hoc odit deus. nec tamen odit
vt homo ſicut nec turbat᷑ vt homo. ã homo iraſcit
⁊ odit cum quadã alteratione ⁊ ſui ĩimutatione.Deꝰ

autẽ ĩmutalis eſt.nec habet coꝛpꝰ nec ſenſualitatem

coꝛpoꝛi annexã in qua oꝛiunt᷑ira ⁊ odiũ.⁊ alie paſſio

nes. Dicitur autẽ iraſci ⁊ odire per ſimilitudinẽ ⁊ ef,

ſectũ hominis irati aut odiẽtis. Qui enĩ odit aliquẽ
nõ vult eum videre ſed querit eũ puniri.⁊ ſic alciſſi⸗

mus odio habet peccatoꝛes.vt dicit̃ Ecc̃i.xij.qꝛ non
reſpicit eos ſua gel ſed punit ⁊ exterminat.Et hoe

modo intelligit᷑ iſtud. Odiſti omines ⁊c. Et exponi

hugo cardi.de obſeruantibus.id eſt nimis affectuo

ſe querẽtibus vanitates.i.vanas diuitias ſuperflue
ponentibus in eis finem ſuũ.⁊ de attendentibus ni⸗
mis ad ſubtilitates philoſophicas ⁊ iunidicas ĩutili
ter.⁊ de vtentibꝰ ſuperſtitiõibo que plene ſunt vani⸗
tatibus ⁊ fallacijs. Etiſtã tertiam expoſitionẽ pꝛo
ſequendo ſcʒ de obſeruantia ſuperſtitionũ, tria in di
cto verbo notant᷑
Pꝛimo grauitas ſcelens.ibi.Odiſti.
Scðo multifoꝛmitas criminis.ibi.obſeruãtes.
rio inutilitas oꝑis.ibi.ſuꝑuacue.
Pꝛimũ eſt grauitas ſceleris in ſuperſtitionibo.⁊ B
oſtendit᷑ in pꝛima ꝑte ex hoc qð dicit ps. deum odi⸗
re tales. Odiſti ⁊c. Nõ autẽ dicitur in ſcriptura deũ
aliquem odire niſi pꝛopter moꝛtale peccatũ.vnde a p
paret iſtud eſſe dãnabile ⁊ etemali igne puniri.⁊ me⸗
rito.Nã iſtud vitiũ dei vſurpat diumitatẽ irritat fi⸗
delitatem. agit cõtra dei ⁊ eccleſie pꝛecepta ⁊ volũta⸗

tem. Pꝛimũ patet ex hoc, qꝛ ſcire futura vel occulta
pꝛopꝛium dei.iu illud E ſa.xli. utura ⁊ nouiſſima

annũciate nobis ⁊ dicemꝰ.q; dij eſtis.Et ſalomõ in
iij. Regu. viij. Tu ſolus noſti coꝛda filioꝝ bominuʒ.
Sanare etiã infirmos ſine medicinis ⁊ remedijs na

turalibꝰ eſt pꝛopꝛiũ dei.Sed per uperſtitionẽ ⁊ ob⸗

ſeruantiã augurioꝝ ⁊ diuinationũ querũt homines

ſcire futura ⁊ occulta.⁊ ꝑ incantatiões ⁊ bꝛeuia que⸗

rũt ſanitatẽ ſine medio naturali ⁊ ſinę dei adiutoꝛio
Vñ ſequitur ꝙ volũt ſibi vſurpare qĩe ſunt pꝛopꝛia
deo qð eſt maxime ſuperbie. Scðm ſcʒ lrritat fi

delitatẽ.i.pꝛomiſſionem quam fecit deo in baptiſmo

„

Paoter pꝛomiſit abꝛenciare dyabolo ⁊ pompis eius.

Sed talibꝰ vti ⁊ facere eſt querere auxiliũ dyaboli et

tHices mulieres adduxit.i.incantãtes.nõ ad fa

facere pactum cũ eo. eũ venerari vt per ea vana⁊ fal⸗
ſa que facit ſibi conferat qð querit ſanitatẽ vel noti⸗
ciã alicuius rei occulte ⁊ huiuſmodi. Unde cryſoſto.
de chananea inquit.Nõ perrexit ad diuinos.nõ vo⸗
cauit magos.nõ alligaturam queſiuit. non nponts
ſa p⸗
ſidia confu git.ſed reliquit omnes dyaboli falſitates

AY ⁊ venit ad dñm ieſum. vbi oſtẽdit hec eſſe adiutoꝛia
Diſti 0e8 obſe S dyaboli. Et apłs dicit ad Gatiiij. Dies obſeruatis

⁊ tempoꝛa ⁊ menſes ⁊ annos.timeo nefoꝛte inuanuʒ
laboꝛaouerim in vobis.ſ.fidem vos perdẽdo. Et au⸗
guſtin? dicit. xxvi.q.vij. Nõ obſeruetis. poſtq; mul
ta taliuʒ particulanter poſuit.ꝙ qui iſta ſectant᷑ fidẽ
negant ⁊ baptiſmũ.⁊ ſunt deterioꝛes infidelibus.⁊ ſi
ſenõ coꝛrexerint ad eternã damnationem tendunt.
Tertiũ patet ex hoc.qꝛ deꝰ expꝛe ſſe pꝛohibet iſta di⸗
cens. Non augunabimini.nec obſeruabitis ſonmia
Eccleſia etiã pꝛohibet iſta.vt patet.xxvi.q.v. per to⸗
tum.⁊.q.vij.⁊ extra de ſoꝛtiłc.in tabulis. Unde ad

deteſtationẽ huius ſceleris ponitur inter caſus reſer⸗

uatos epiſcopis.Fiut etiaʒ in his maxima ſoꝛtilegia
qꝛ ĩmiſcent᷑ cum his ſacramẽta vel ſacramentalia. et
multa turpiſſima fiũt ⁊ comedunt᷑ ⁊ dicunt que tur
pe eſſet dicere.· Ogdiſti ergo ꝛẽ᷑-.·· W
¶ Zapitulum.ix. de foꝛtuna. .

Catus vir cuins ẽ no⸗

H‚Iuitates ⁊ inſanias falſas. Beatitudinem
quilibet naturaliter appetit.ſed ad eam nõ peruenit

mſſi ſpes eius ſit in nomine dñi:iid eſt in virtute dei ⁊

auxilio eiꝰ qui in ſe non confidit.ſed in adiutoꝛio gra
tie dei vel in nomine domini. qð nomen ẽ ieſus qui
interpꝛetatur ſaluatoꝛ.i.ſaluteʒ anime ⁊ coꝛpoꝛis ipe

lat conſequi a ieſu ſalutari.⁊ non reſpexit ad vanitaq

tes.i.tempoꝛalia in quibo confidat.⁊ inſanias falſas
id eſt ſuperſtitiões varias.Circa hoc multi errãt aſpi
cientes ad talia. ⁊ conſidentes in illis quaſi ꝑ uüla ſal
nandi nõ a deo. “
Eſtenim inſania falſa foꝛtunatiõis,
Eſt inſania falſa conſtellatiiss.
Eſt inſania falſa fatationis.
Multi credunt ⁊ aſſerũt multas vanitates ⁊ in/
ſanias.i.fotuitates falſa. Circa iſta aliq de foꝛtuna.
aliqͥ ð cõſtellatõibꝰ.alij de fato. De foꝛtuna varie

ſũüt hoĩes opinati. Aliqui ethnici ⁊ rudes hoĩes opi

nati ſunt deã eſſe.vnde ⁊ rome ei fecerũt edẽ ⁊ aram
⁊ ſimulachꝛum ipſamq; vt deam colebãt.⁊ ipſum ſu
mulachꝛum foꝛtune locutũ eſt pluries ꝙ matrone ri
te eam dedicauerãt. Sed auguſtinus in.iiij. de ciui⸗
dei.c. xviij.⁊.xix.vbi iſta refert oſtendit hoc eſſe falla⸗-
ciã ⁊ erroꝛem.ã plato ⁊ alij philoſophi ⁊ ſapientes
omnes deos vtriuſq; ſexus.ſi tamen ſexũ habent.cũ
nec ſexum habeãt. nec plures ſint ſᷣm veritatẽ. dixe⸗
rũt eos eſſe bonos. ſed foꝛtuna aliqñ eſt bona aliqñ

eſt mala. An foꝛte cũ mala eſt in malignũ demoneʒ

conuertit᷑ ⁊ dea non eſt. Sed cũ ſint multi homines
foꝛtunati.tot erũt dee iſte, quot ſunt homines bone
foꝛtune.Et cũ ſint plurimi male foꝛtunati erit foꝛtu⸗

na ſi vna eſt ſimul bona mala, Bonam ſ di ũt

4.

men domini ſpes eiꝰ. ⁊ nõ reſpexit in voꝰ

que bonis ⁊ malis venit.in hoc differens a felicitate
quã etiam dicebant ⁊ colebãt vt deam. qꝛ felicitas il
la eſt quã boni habent pꝛecedentibꝰ meritis. Foꝛtu⸗
na vᷣo que bona dicitur.ſine vllo examĩe meritoꝝ foꝛ
tuitu accidit hominibus bonis ⁊ malis.vnde foꝛtu⸗
na nominat᷑. Sed quomodo eſt bona ſi ſine vllo iu⸗
dicio venit ad bonos ⁊ malos. Ut quid colit᷑ que ita
ceca eſt paſſim in quoſſibet incurrens vt ſuos culto⸗
res plerũq; pꝛetereat.⁊ ſuis contemptoꝛibus hereat.
Aut ſi aliquid pꝛoficiũt cultoꝛes eiꝰ vt ab illa vide/
ankt ⁊ amentur.iam merita ſequit᷑ nõ foꝛtuitu venit.
AUVbi eſt ergo illa diffinitio foꝛtune. vbiẽ quod a foꝛ⸗

* „

tuitis nomen accepit. Nihil enim pꝛodeſt eã colere ſi

foꝛtu na eſt. Si ſuos cultoꝛes diſcernit vt pꝛoſit fon?ꝰ

tuna nõ eſt.O ſi iupiter ipſam qͥ voluerit mittit ipſe
ſolus colat᷑.non illa que reſiſtere non põt ei iubenti.·
FalKſſimũ ergo eſt foꝛtunã deam eſſe./ ⁊ verſutia de⸗
monũ factũ eſt vt loqueretur foꝛtune ſimulachꝛum.
Ad quid enim aliud locuta eſt niſi vt hoĩes recte vi
nere nõ curarent.cõciliata ſibi foꝛtuna que illos ſine
vllis meritis bonis faceret fotunatos. Et lactantiꝰ
dicit in li.iij ꝙ boc ſimulachꝛũ cuʒ copla ⁊ guberna⸗
culo fingũt taq; foꝛtuna ⁊ opes tribuat. ⁊ humanaꝝ
rerũ regimen obtineat. Sed vt dicit Eſa. lxv. Ue qui
ponitis foꝛtune menſam.i.aram tãq; dee.Et ſubdit᷑
Dinumerabo vos in gladio ſcʒ iudicij ⁊ eterne dam
nationis. Alij dixerũt foꝛtunã eſſe accidentium rerũ
ſubitum ⁊ inopinatũ euentum abſq; omni cauſa ſu
perioꝛi vel inferioꝛi. Unde aliqui opinati ſunt vt re⸗
fert dominꝰ iohannes dominici ſuꝑ Eccle ſiaſten.ꝙ

omnia eueniebant in mũdo a caſu ⁊ foꝛtuna ſine diꝰ

uina pꝛouidentia vel celoꝝ influentia.⁊ ſine cuiuſcũ
q; rationalis creature oꝛdinatiõe puima. Unde ⁊au⸗
guſtinꝰ de ciui.dei.li.v.dicit. ꝙ caſnalia dicunt᷑ que
vel nullas habẽt cauſas vel no aliquo rationabili oꝛ
dine pꝛocedũt. Exemplũ refert valeriꝰ in pꝛimo libꝛo
ꝙ du remiges quidã haurirent aquã de ſentina flu⸗
ctus maris quendã e naui eiecit in mare. ⁊ mox aliꝰ
fluctus cõtrariꝰ lum eiectum naui reſtituit. A caſu
2 foꝛtuna fuit vtrũq;.qꝛ ſine aliqua cauſa rationabi
li ⁊ pꝛouidentia cuiuſcũq; hoc euenit. Sic igitur ali
quiphiloſophi caſum ⁊ foꝛtunã poſuerunt in omni
bus.in quoꝝ perſona inquit ſalomon Eccs.ix. Uer⸗
ti me ad alia.vidiq; ſub ſole nec velociũ eſſe curſum.
nec foꝛtium bellum.nec ſapientũ panẽ.nec doctoꝛuʒ
diuitias.nec artificũ gratiam. ſed tempꝰ caſumq; in
omnibus.ilaliquãdo velocioꝛes a curſu impediu nt᷑
ita ꝙ tardioꝛes pꝛecedũt.⁊ coꝛpoꝛaliter ⁊ ſ piritualit᷑.

⁊ foꝛtioꝛes in bello aliquando vincunta minus foꝛti

pus.⁊ ſapientes.i.magi ⁊ incãtatoꝛes qͥ deberẽt ex il⸗

la arte eſſe diuites. aliquando carèt pane.que omnia
vicgent᷑ pꝛocedere ex eo ꝙa caſu cuncta ꝓueniũt. Ad

quod facit qdð quidã ethnicus hiſtoꝛicus ait. Foꝛtu⸗
na in omni re dominat᷑. Et ꝙempedocles dixit mũ⸗
dũ pluries diſtinctũ ĩ ꝑtes ⁊ in chaos qðᷣdã redactũ
adueniẽte lite ⁊ adueniẽte amicicia.Nã adueniẽte li
te dicebat ꝙ pꝛierat chaos.i.materiam cõfuſam.di
ſtinctam in partes vt bominẽ.equũ.canem.auẽ.pi⸗

ſcem.lapidẽ aurũ.argentum.terram.⁊ huiuſmodi.

tüc etiam caſualiter membꝛa recipiebãt calem ſituz

Dlulitie ſunt menita que acqui

—
—

in coꝛpoꝛe qualem babẽt. vt quod alłs fuit caput po⸗

ſtea facta ſit manꝰ ⁊ buuſmodi. Et iſte caſus domi⸗
nat in rebꝰ quouſq; iteꝝ veniat amicicia ⁊ omnia re⸗
digat in vnũ chaos. Et poſtea iteꝝ adueniẽte diſcoꝛ
dia ſeu lite alius caſus dominabit᷑ toti generi rerum
Et ſic ꝙ vnꝰ habens vxoꝛẽ habeat filios.aliꝰ non ha
beat. vnꝰ ſit diues.alius paupꝑ. vnus ſit ſanꝰ allus in

firmꝰ. vnꝰ in iuuentute moꝛiat᷑. alter in ſe enectute. vel

medio etate.vel puenicia.duobꝰ cadentibus de aliqᷓ
loco.vnꝰ frangat ſibi pedẽ.alter nõ. vnus ſit bonus
alter malus.totũ hoc dicũseſſea caſu ⁊ foꝛtuna ſine
aliqua pꝛouidentia alicuiꝰ. Sed hoc eſſe falſſſimũ
oſtedit chꝛiſtus dicens Lath. vi. Si fenum qð ho

die eſt cras in clibanũ mittit᷑ deus ſic veſtit floꝛbus

id eſt ita viuacibus coloꝛibꝰ ꝙ nec ſalomon in omni
gloꝛia ſua potuit babere veſtimentũ tam puloi colo
ris quãtomagis vos puſille ſidei.ſ.veſtiet ⁊ pꝛouide

bit. Et ſi volatilia que nõ ſerunt neq; metunt paſcit.

quantomagis hominibꝰ pꝛouidet. Ipſi enĩ eſt cura

de omnibꝰ. Sap̃. i. Creauit enĩ deus omnia vt eint

⁊ ſanabiles fecit rõnes hominũ . vnde nõ a caſu perx
ſe facta ſunt. Sic determinauit. b. tho. in. iij. ↄtra gẽ
tiles: ⁊ pꝛima ꝑte:q.xxij.per totũ.ꝙ oĩa inferioꝛa ſub
ſunt diuine pꝛouidentie.ſ.mundꝰ ⁊ coꝛpoꝛalia.motꝰ

⁊ actꝰoĩm inferioꝝ.actus hũani ⁊ generalit᷑ oĩs crea/

tura. Uñ ſalomon Ecẽs.ixx. Uerti me ad alia.iide cõ
tradictiõe in cõtradictionẽ a pꝛofundo inferni vñ p⸗
ceſſit falſiſſima opinio qua dicit᷑ oia euenire a caſu ⁊
foꝛtuna.ad ſublimitatẽ diuine pꝛouidẽtie qua cũcta
ubernant᷑. in qua vidi ꝙ nõ eſt curſus velociũ. Ue⸗
Pree ſunt qͥ cũ magno feruoꝛe deo ſeruire incipiunt.
vel ſine quacũq; difficultate operibo dei ĩmoꝛantur
Et iſta velocitas ſiue cõuerſiõis vt pauli ⁊ magdsle

ne ſiue operatiõis ſicut pauli non fuit pauli ſed dei qͥ
trahebat. Amos.ij. Uelox pedibꝰ ſuis nõ ſaluabit.

— „

nec foꝛtiũ bella. Foꝛtes ſũt qui viriliter tẽptationibꝰ
reſiſtũt. vt anthoniꝰ.benedictus.bernardus ⁊ ceteri
Sed iſta foꝛtitudo ⁊ victoꝛia nõ fuit ipſoꝝ pꝛincipa
liter ſed dei.ppð. Dñs ſoꝛtitudo plebis ſue. lec ſapiẽ
tũ panem. Sapiẽtes ſuntqͥ deum ſcire deſiderãt. et
in tali cognitiõe verſant᷑quoꝝ panis ẽ verbum dei.
vr Aug iero.tho.⁊ huiuſmodi. Sed hũc panẽ nõ
habent niſi cũ actualiter dat ⁊ conſeruat deꝰ. Treñ.
iiij. Paruuli petierũt panẽ ⁊ non erat q frangeret eis
Tec doctoꝝ diuitias. Doctoꝛes ſunt pꝛedicatoꝛes.
. lrũt in cõuertendis aĩa⸗
bus. Seg iſte nõ ſũt aſe ſed a deo. Lu.v. In verbo
tuo laxabo rhete.⁊ tũc compꝛehenderũt piſciũ niulti
tudinẽ copioſam.vbi pꝛiꝰ per ſe nihillceperanr. Nec
artificũ gratiam. Artiſices ſunt qui operibꝰ tuiſcðie
inſiſtunt. ⁊ pꝛacticis exercitijs.Et iſti a ſe nõ poſſunt
illa exercitia.ſed deꝰfacit in eis.⁊ ipſi ſuntiſicut inſtru
mẽta.ſicut etiaʒ malleus ſeit cultellũ vt iniſtrumẽtũ
a fabꝛo ductũ.aliter nõ. Oĩa ergo iſta ſubiacẽt tẽpoꝛi
⁊ caſui:i.defectui qͥ ad hoĩem ſed nõ q̊ ad deumNã
ſalomon qui fᷣit velox ad ſciendũ ſeu recipiendũ ſa
pientiã infuſam cecidittpe malo ſibi. Sampſon foꝝ
tiſſimꝰ cecidit tpe malo ſibi. Dauid ſapiẽtiſſimꝰ cecł
dit in berſabee. Judas doctoꝛ.i.pᷣdicatoꝛ. Petrarti⸗
fex in cura populi Qualiter autẽ iſti coſum ſuſtinue

—

+ ——— -

–—

+ſSe —.

. Capit

rũt ⁊ capti ſunt oſtendit in eo qð ſubdit ſicut piſces

hamo⁊c.E ſca fuit amoꝛ mulierũ q̃ͥ ad ſalomonẽ vel

cunioſitas ſciẽdi.hamꝰ fuit erroꝛ qui cepit.Eſca quo

ad dauid fuit aſpectus oculoꝝ. hamꝰ fuit delectatio
carnis.⁊ ſic de alijs.Et ideo bñ ſubdit᷑.qꝛ neſcit ho-

mojfinẽ ſuũ.qꝛ ignoꝛat ſi deꝰ velit cooperariſecũ vſq;
in finẽ vel nõ. Subiacẽt tamen ola diuine pꝛouiden
tie.⁊ multa ſub illa etiã arbitrio ⁊ pꝛudẽtie hoĩm.vt
oſtendit per exemplũ de ciuitate obſeſſa liberata ꝑ ſa
pientiã vniꝰ.vt ibi ſubdit᷑. e Alij vo dixerunt foꝛtu
nã eſſe inopinatũ euentum alicui circa bona exterio
ra vel mala nõ a ſe ſed a cauſa ſuꝑioꝛi pueniẽtẽ. Uel
ſic. Yoꝛtunã eſſe cãm per accidens in his que fiũt m
pꝛopoſitũ pꝛopter finẽ in minoꝛi parte. Iſta ẽ dif⸗

finitio foꝛtune quã ponit phs in.ij.phiſicoꝝ.in qua

tanguntur tria. Pꝛimũ eſt.ꝙ foꝛtuna eſt cã per ac
cidens.ã effectꝰ per accidẽs qui coniũgit᷑ cauſe ꝑ
ſe ⁊ eſt pꝛet᷑ rõnem cauſe per ſe ⁊ pꝛet᷑ intentionẽ agen
tis.⁊ eſt effectꝰ foꝛtuitꝰ ⁊ a foꝛtuna.verbi gra.lapideʒ

deſcẽdere eſt. ⁊ hoĩem ire ad foꝝ.ſi hoc pꝛopoſuit.cõ

tingit eſſe per ſe. Sed tũc cum vadit ad foꝝ cõtingit
lapidẽ deſcendere ⁊ frãgere ſibi caput ẽ per accidens
Ita ꝙ iſte effectꝰ.ſ.fractio capitis oꝛit᷑ ex cõcurſu dua
rũ cauſarũ.ſ.ex deſcẽſu lapidis ⁊ ex ire ad foꝝ:.quaꝝ

cauſarũ lʒ quelibet ſit per ſe.tñ earum ↄcurſus ad ta

lem effectũ efficiẽduʒ qͥ eſt fractio capitis dicit᷑ eſſe ꝑ
accidens ⁊a foꝛtuna.ergo foꝛtuna nõ eſt aliud qᷓ; in⸗
opinatꝰ euentꝰ ⁊ per accidẽs cauſaꝝ cõcurſus. Hoc
eſt exemplũ egidij ſuꝑ li.de bona foꝛtuna. Scðᷣm
qð ſpectat ad rõem foꝛtune eſt.ꝙ foꝛtuna ẽ cauſa eo⸗
rũ que fiũt in minoꝛi ꝑte.Hoc patet ꝑ exemplũ.ꝙ ali
quis vadat ad foꝝ pꝛopter alidd aliud.⁊ inde depoꝛ
tat pecuniã quam nõ intẽdebat.tũc depoꝛtatio pecu
nie cuiꝰ cã fuit aduentus ad foꝝ nec eſtiex neceſſitate
nec ſemꝑ.ergo in minoꝛi parte,qꝛ in paucioꝛibo con⸗
tingit h.. Tertiũ qð ſpectat ad rõem foꝛtune eſt ꝙ
foꝛtuna nõ eſt cauſa eoꝝ que fiũt a natura. ſed eoꝝ qᷣ
fiũt ſᷣm ꝓpoſitũ ⁊ ab intellectu.O, autẽ nõ ſit a na⸗
tura patet.qꝛ natura vel vt ſemper vel vt frequent᷑ et
ſiliter operat᷑. Foꝛtuna vᷣo vt in paucioꝛibꝰ ⁊ diſſili⸗

ter. Iteꝝ neq; inaĩatũ.neq; puerneq; beſtia agunt a

foꝛtuna.cũ nõ agant volũtarie quaſi liberꝝ arbitriũ
habẽtes.Vñ nec foꝛtuniũ nec infoꝛtuniũ põt eis ac
cidere niſi ſilitudinarie.ſicut quidam dixit ꝙ lapides
ex quibus fiũt altaria ſunt bñ foꝛtunati.qꝛ eis honoꝛ
⁊ reuerẽtia exhibet᷑ cũ lapides eis cõiuncti vel vicini
cõculeant᷑.qð dicit᷑ per ſiſitudinem ad hoĩes.in qui⸗
bus honoꝛati foꝛtunati dicunt᷑ Unde foꝛtuniũ dicit
qñ pꝛeter intentionẽ accidit aliqdᷣ bonũ ei. Euſfoꝛtu⸗
niũ qñ ſequit᷑ aliquod magnũ bonũ. Infoꝛtuniũ di

cit᷑ qñ pꝛeter intentionẽ accidit aliað magnũ maluʒ.

hec tho.in ſcript᷑.ſuꝑ.ij.phiſicoꝝ. Uñ ex hoc ẽ aliqᷣs
bñ foꝛtunatꝰ inq;tũ operat᷑ aliquid qͥ perfecto abſq;
aliqua ſua pꝛouiſione ⁊ ſua cognitõe ſequit᷑ ei qð eſt
ſe deſideratũ ⁊ volitum. Dicit autab.tho.in.iij.c.

lxxxix:cõtra gentiles.ꝙ aliqᷣs dicit᷑ bñ foꝛtunatus qñ

aliquid boni accidit ſibi pꝛeter eiꝰ intentionem.ſicut

cũ aliquis fodiens in agro inuenit theſaurũ quẽ non
querabat. Ubi ſciendũ aliquid eſt pꝛet᷑ intentionẽ
inferioꝛis qð nõ eſt pꝛeter intentionẽ ſuperioꝛis.ſicut

. tuna· Et eſt dicendũ circa bona coꝛꝑalia lon

nlü .XN.

cum dñs mittit ſeruũ ad qnendã locum. ⁊ ad eunde

locuʒ mittit aliũ ſeruũ ilum ignoꝛante.tũc cõcurſus
ſeruoꝝ ad inuicẽ eſt pꝛet᷑ intentionẽ vtriuſq; ſerui ſed
nõ eſt pꝛet᷑ intentionẽ dñi ipſoꝝ mittentis eos.vnde
talis cõcurſus lʒ ſit foꝛtuitꝰ reſpectu ſeruoꝝ non tñ re

ſpectu dñi ſed ad aliqͥd oꝛdinatum ab eo. Sic ſʒ ali⸗

qua ſint foꝛtuita reſpectu hoĩm nihil ceñ reſpectu dei
qui oĩa pᷣoꝛdinat ⁊ pꝛeuidet.a qͥ fit effectꝰ foꝛtuitus.
Et dicendũ ꝙ cã qua aliquid bonũ contingat alicui
ſm foꝛtunã eſt vel a celo vel ab angelo vel a deo.Q⸗
enĩ voluntas hoĩs inſtiget᷑ad volendũ ⁊ eligenduʒ
aliquid cui cõiunctũ eſt aliquod cõmodum vel incõ
modũ:quod.ſ.eligens nõ cõſiderat. puta ꝙ inſtigekł
ad querendũ vbi eſt theſaurꝰ ex nulla hoĩs virtute p
cedit.ſed hoc ẽ vel qꝛ diſponitur a celo.vel qꝛ ilumi
nat᷑ ab angelo.vel qꝛ a deo inclinat–᷑.ſcilʒ ꝙ vadat ad
agrũ ⁊ fodiat.⁊ ſic iperaur mnben loe: que quidẽ caᷣ⸗
ſalitas diuerſimode eſt in his trib?. Pꝛimo enĩ ce⸗
lum inducit hoĩem ad aliquid faciẽdũ per modũ ali
cuius paſſionis quã impumit in coꝛpoꝛa nrfja. Se

cundo angelus diſponit hominẽ ad eligendũ nõ im
pꝛimẽdo aliquã paſſionem vt celũ.ſed ꝑ modum cu
iuſdã intelligibilis cõſiderationis illuminãdo ad co

gnoſcendum ꝙ aliqd eſt bonũ nõ tñ de fine.quare ẽ
bonũ illud fieri. Tetio a deo voluntas hoĩs incli⸗
nat᷑ ad aliquid eligendũ cuiꝰ rõnem ignoꝛat. ⁊ ſic ex
his tribo dici᷑ homo foꝛtunatꝰ. Et ad maioꝛẽ de⸗
clarationẽ hoꝝ ſciendum pꝛimo ꝙaliquid foꝛtuituʒ
vel infoꝛtuitũ põt contingere hoĩ per comꝑationẽ ad
celũ ⁊ per comꝑationẽ ad angelos.non autẽ per com
pationẽ ad deũ reſpectu cuius in nulla re põt eſſe ali
quid nõ pꝛeuiſum ſeu caſuale.qꝛ nihil põt continge
re pꝛeter intentionẽ ⁊ cognitionẽ dei. Scðm ẽ ꝙ non
ſemꝑ eligit illud qð angelus intendit. aut ad qð coꝛ
pus celeſte inclinat. ſed bñ illud qð deꝰ operatur in
illo. Nã angeloꝝ cuſtodia interdum ceſſar. ſm illud
Piere.li.Curauimꝰ babylonẽ ⁊ nõ eſt curata.⁊ mul
tomagis inclinatio coꝛpoꝝ celeſtiũ aliqñ ceſſat. Di⸗
uina autẽ puidentia nũq; ceſſat.ſed ſemperẽ firma.
ita ꝙ ʒ aliqðᷣ bonũ poſſet hoĩ cõtingere pꝛeter eiꝰ in⸗
tentionẽ.⁊ pꝛet᷑ celi inclinationem ⁊ angeli illumina⸗
tionẽ.nõ tamen ppᷣter dei oꝛdinationẽ ⁊ ꝓuidentiam.
ſub qua oĩa continent᷑.Lertiũ ↄſiderandũ ꝙ bñ foꝛ
tunatꝰ dicituraliqͥs qñ ex deo vel angelo vel celo ali
quis inclinat᷑ ad eligendũ aliquid ſibi vtile cuius ra
tionẽ ignoꝛat. Et ecotra mele ſoꝛtunatꝰdicit᷑ aliquis
qñ ex ſuperioꝛibus cauſis.puta celo.angelo.ad con⸗
traria eiꝰ electio inclina. Sicut de quodã dicit᷑ hie
re. xxij. Scribe virũ iſtum ſterilẽ qͥ in diebus ſuis nõ
ꝓſperabit᷑. Ubi dicas ꝙ nũqᷓ; voluntas hoĩs ad ma
lũ inclinat᷑ niſi permiſſiue.nõ autẽ effectiue. Contin
git enĩ hoĩ bene vel male ſᷣm foꝛtunam aliqñ ſeipſo

agente. vt cũ fſodiens in terra inuenit theſaurũ quie⸗

ſcentẽ. Quandocq; occaſione alicuiꝰ alteriꝰ cauſe con
cnrrentis.vt cũ quis vadit ad foꝝ cauſa emendi ali
quid ⁊ ibi inuenit debitoꝛẽ ſuũ quem nõ credebat in
uenire.hec tho.in.iij. cõtra gentiles.c.lxxxix.

De quibus bonis e fo/ꝗ. I.

——

Cunlus

nã reſpectu bonox ſpiritualiũ ſeu mentaliũ non pöt

eſſe foꝛtuna.nec põt aliquis dici bene vel male foꝛtu
natꝰ reſpectu hoꝝ.Cuiꝰ rõ eſt. qꝛ homo tũc dicitur
bñ vel male foꝛtunatꝰ qñ accidit ei aliquid boni vel
mali pꝛet᷑ eꝰ intentionẽ. Sed bona ſpũalia vel ma⸗
la.ſicut ſunt opera virtuoſa vel vitioſa.nõ pñt alicui
euenire pꝛet᷑ eius intentionẽ cũ conſiſtant in electiõe
cũ qua cõcurnit intentio hoĩs.põt tñ reſpectu hoꝝ di
ci bñ vel male naturatꝰ.ſ.ſᷣm ꝙ habet inclinationes
naturales ad vitis vł Stutes. Eſt g̊ foꝛtuna circa bo
na exterioꝛa.eo ꝙ nõ pñt homini euenire pꝛet᷑ eiꝰintẽ
tionem.⁊ reſpectu hoꝝ põt homo dici bñ naturatus
⁊ bñ foꝛtunatꝰ.a deo gubernatꝰ ⁊ ab angelo cuſtodi
tus.A celo autẽ ꝓpter diſpoſitionẽ relictã in coꝛpoꝛe
dicik᷑ homo nõ ſolũ bñ vel male foꝛtunatꝰ ſed etiã be
ne vel male naturatꝰ.Tho.in.iij. gentiles.c.lxxxix
NRontingit ̊ erroꝛ circa foꝛtunaʒ.qñ.ſ.quis eſtimat
etiã bona virtualia eſſe a foꝛtuna.⁊ hec ẽ inſania fal⸗
ſa.vel cũ quis ponit ſpem vel finẽ ſuñ in bonis exte
rioꝛibus ſoꝛtune⁊ hec ẽ vanitas.Sed beatꝰ ait ps.
cuiꝰ eſt nomẽ dñi ſpes eius.⁊ nõ re.in va.⁊ inſa.fal.
MHabet enĩ foꝛtuna circa bona ipſa exterioꝛa de qui⸗
bus eſt ſex defectꝰ.⁊ ideo nõ ſperandũ in eis.
Pꝛimo defectũ impermiſcibilitatis.
Scðdo defectum equitatis.
Tertio defectũ veritatis.
Quarto defectũ ſtabilitatis.
MNuinto defectũ fidelitatis.
Sexto deſectũ perſfectibilitatis.
Pꝛimũ defectũ.ſ.imꝑmiſcibilit atis ꝙ habeat foꝰ
tuna patet.qꝛ nullus ẽin hac vita ita bũ foꝛtunatus
qn in aliquo ſit male foꝛtunatꝰ. Boeuꝰ de phica cõ⸗
ſolatiõe. Nullus ẽ tam compoſite felicitatis quin in

aliquo cũ ſua foꝛtuna rixet. Salomõ fuit feiix ⁊ glo
rioſus in regno ſuo ⁊ iñ in ſenectute ſua inſurrexerũt
guerre ) eñ.vt patet.iij.Regũ.xi. Octauianꝰimꝑa⸗

toꝛ fuit ita foꝛtunatꝰ vt diceret᷑ de eo in puerbio. ſlec
melioꝛ troiano:nec felicioꝛ octauiano.qui tñ non ha
buit filiũ cui dimitteret imperiũ. Huiꝰ rõnem aſſi⸗
gnat augꝰ.dicens.Deꝰ felicitatibus terrenis aman⸗
tudines imiſcet vt alia querat᷑.ſ.lelicitas.cuiꝰ dulce⸗
do nõ eſt fallaxx Scõs eſt defectꝰ equitatis ſeu re
ctitudinis inq;tũ.ſ.boni vident᷑ male ſoꝛtunati ⁊ ma
li bñ foꝛtunati.ſm illud ps.Ecce pctõꝛes ipſi ⁊ abũ⸗
antes in ſeculo obtinuerũt diuitias. Et de ſanctis
dici Sapᷣ.iij. Cãq; in foꝛnace.ſ. tribulationis ꝓba
uit electos dñs. Uñ grego.in.xv:moꝛal.ait.Preſen⸗
tis vite ꝓſperitas innocęẽtie teſtis nõ eſt. qꝛ multi ad
pꝑphennẽ vitam ꝑ flagella redeũt.⁊ pleriq; ad inſinita
ſupplicia perducẽdi ſine flagello moꝛiunt᷑. Etaugꝰ.
Mihil infeliciꝰ felicitate peccantiuʒ.qᷓ penalis nutrit
umpunitas.⁊ mala voluntas eiꝰ velut hoſtis interi⸗
oꝛ roboꝛat᷑xxiij.q.i.paratꝰ.circa fl. Tertiꝰ eſt defe
ctus veritatis. Multa enĩ credimꝰeſſe foꝛtuita que
nõ ſunt.vt oꝑa bona vel mala ex quibo aliqs pᷣmiat᷑
vel punit᷑ in vita iſta.vt ꝙ qͥ furet᷑ vñ poſtea ſuſpen
dit᷑vel qꝛ aliqͥs inſiſtat virtutibo ⁊ ſcientie vñ exaltat
Et ecõtra multa attribuũt hoĩes induſtne humane
q̃ ſunt foꝛuita vel ita inherẽt tpalibꝰ ac ſi amitti non
poſſint. Augꝰ.Magne virtutis ẽcũ felicitate lucta⸗

ö—R—BBW---8ð R—

ri. Magne felicitatis oa felicitate nõ vinci. Quartus
ẽdefectus ſtabilitatis . Nã bona foꝛtune huiꝰ mũdi

parũ durant.ps. Uidi impiũ ſuꝑexaltatũ ⁊ eleuatũ

ſicut cedrꝰ lybani ⁊ tranſiui.ſ.per ↄſiderationẽ.⁊ ecce

nõ erat.q̃ſiui eũ ⁊ nõ inuentꝰ eſt locꝰ eius. Alexãder
magnꝰin bꝛeui deuicto dario oĩm obtinuit munitõ⸗
nes ⁊ regna.⁊ poſt.xij annos cognouit ꝙ moꝛeret.et

tũc oĩa amiſit.i. Machab.i.Innocẽtiꝰ de vilitate cõ

ditionis humane ait. Subito cũ non ſuſpicat᷑ inſoꝛ
tuniũ accidit.calamitas æruit.moꝛbꝰ inuadit.moꝛs
intercipit quã nullus euadit. Et vt dicit boetius de
phᷣica cõſolatione. In oĩ aduſitate foꝛtune infeliciſſi⸗
mũ inſoꝛtunij genꝰ ẽ fuiſſe felicem. Quint“⸗ eſt de
fectꝰ fidelitatis vel diſcretionis.Nã pagani foꝛtunã
cecã appellãt ⁊ pingunt.eo ꝙ paſſim in qſtibet incur

rẽs ſine vllo examine meritoꝝ ⁊ ad bonos ⁊ ad ma⸗
los venit.Tulliꝰ de amicitia. Foꝛtuna non modicũ

ignaros multos excecauit. Nõ aũt ipſa foꝛtuna ceca

eſt. ſed eos cecos plerũq; efficit q̊s cõplexa eſt. Et ſe⸗

neca.Foꝛtuna ei cui multũ fauet ſtultũ efficit. Econ⸗

trario facit pꝛudens. Nã vt ait ſeneca.Foꝛtune inſta
bilitas pꝛudẽtis aĩm nõ ↄquaſſat.Nã virtuoſus ne
q& ; bona foꝛtuna extollit᷑.qꝛ nullũ bonũ exteriꝰeſt qd
ipſe multũ appꝛeciet᷑. neq; mala foꝛtuna depꝛimit᷑qꝛ

de nullo malo tantũ cõtriſtat ꝙ deuier ꝓpterillud a
via rõnis. Sextꝰ eſt delectus pfectibilitatis:laʒ
ꝑfectũ eſt cui nihil deeſt. Nullus autẽ eſt in vita pꝛe

ſenti cui nõ deſit aliqᷣd ⁊ cui ſufficiat qdðᷣ habet.Et pC⸗

cipue qui hʒ bona foꝛtune multis indiget ad conſer⸗
uandũ ea:nec deſunt ei cure ⁊ timoꝛes inquietãtes.
Exemplũ de tyranno ſiculo dyoniſio qͥ fecit ſuſpẽde⸗
re adlu acutiſſimũ in filo tenuiſſimo ſuꝑ caput cu⸗
iu
qui vnũ bolũ nõ potuit ſumere ſine maximo timoꝛe
ne gladiꝰ deſuper cadens occideret eũ.Ex q̊ oꝑe oſtẽ
dittyrannꝰ ei q; imperfectꝰ ⁊ miſer leſſet ſtatꝰ eiꝰ quẽ
ille vt magnificũ cõ mardarar. Beaz ergo q nõ reſpe
xit in huiuſmodi vanitates ⁊ inſanias falſas. Ray.
Itẽſciendũ ꝙ bona foꝛtuna ẽ aliquid ſine rõe. qꝛ ſcʒ
impetꝰ ille quẽ bene foꝛtunati ſequunt᷑ nõ ẽ factus a

rõe.ſed a deo vel angelovel celo. O, autẽ ule impetꝰ
quẽ ſequunt᷑ bñ foꝛtunati ſit ſine rõne patet.qꝛ ſi ab

aliqͥ bñ foꝛtunato querat᷑qre ſequit᷑talẽ impetũ ne⸗

ſcit reddere rõem.ſed dicet.hᷣ facio. qꝛ ſic dictat mibi
coꝛ.Et ita ꝓ rõe dictamẽcoꝛdis ⁊ bñplacitum volũ⸗

tatis aſſignabit dicẽs.ita placʒ mihi.ita dictauit mi⸗

hi coꝛ. Itẽ ſcðo notandũ ꝙ bñ foꝛtunatis nõ expedit

cõſiliari. Cuiꝰ rõ eſt.qꝛ tales bñ foꝛunati hñt deuʒ
directoꝛẽ ſeu ſequunt᷑ inſtinctũ ſuperioꝛẽ qͥ eſt melioꝛ

oĩ cõſilio ⁊ intellectu humano. Ratio autẽ humana

multotiẽs ẽ impeditiua bone foꝛtune.qꝛ ſine rõne ex⸗

iſtentes ſunt magis foꝛtunati:. ⁊ magis ſequunt᷑ bo⸗

nũ finem.ex eo ꝙ magis ſequunt᷑ diuinos inſtinctꝰ.
Itẽ ſciendũ ꝙ bona ſoꝛtuna excedit ⁊ ſuꝑat pꝛudẽtiã
⁊ expeniẽtiã hoẽm ſapientũ.Et rõ huiꝰ eſt.qꝛ tales.ſ.
bñ foꝛtunatos opoꝛtet ſuſcipere illã diuinatiuã q̃ eſt
a diuino inſtinctu.q̃ ſuꝑat oẽm ſenſum ⁊ intellectũ.
vñ tales meliꝰ diuinant᷑ ⁊ vaticinant᷑ de fide qᷓ; ſapi⸗
entes ⁊ pꝛudẽtes. Itẽ int᷑ hoĩes aliqui ſunt bñ ſoꝛiu⸗
nati eo ꝙ bñ ſequunt᷑ diuinos inſtinetus.Et vnus⁊

dã ſui amici inuitati ad cõuiuiũ ſuũ nobiliſſimũ.

— — —

—

Capitulũ .x.

idẽ homo vno tepoꝛe erit foꝛtunatus? foꝛtunateaget

aliquo alio tꝑe erit infoꝛtunalus ⁊ infoꝛtunate aget.

Eta natiuitate ſunt aliqui foꝛtunati ⁊ aliqui infoꝛtu

nati. Item inſipiẽtes ⁊ ſimplices cõtingit magis eſſe
foꝛtunatos.ꝓbat᷑ ratiõe ⁊ exemplo. Rone quideʒ.qꝛ
ille eſt magis foꝛtunat? qui magis ſequit᷑ inſtinctus

diuinos. Sed ſimplices amiſſa rõne ⁊ nõ dediti exte
rioꝛibo agibilibus magis percipiũt ⁊ ſequuntur inte

rioꝛes inſtinctꝰ ⁊ diuinos impetꝰ q; faciũt ſapientes
quirõem ſequunt᷑.Exẽplo ſic ꝓbat᷑ Sicut ceci amiſ

ſis oculis magis memoꝛentur. ⁊ contingit virtuo⸗
ſius ⁊ ſtabiliꝰ eſſe qd memoꝛant. Sic inſipiẽtes ma

gis ſequunt᷑ diuinos inſtinctꝰ amiſſa rõne-Nã plu⸗ 1 *
la que dicit cometa vel cometes. Et vt dicit᷑ in catho
licon. Cometa eſt quedã ſtella crinita emittens de ſe

nibus intentꝰ minoꝛ ẽ ad ſingula ſenſus. Egidiꝰ in
ſcnptis ſuꝑ libꝛo de bona foꝛtuna. Appellant᷑ hic in
ſipiẽtes ⁊ ſine rõeilli qui nõ ſequunt rões naturales
humanas.⁊ ſapientia humanã vel acquiſitaʒ. ſicut

mulieres ⁊ ſimplices perſone.
apkłm. F. de cõſtellationibꝰ, ⁊ ibi de ſtella mago

rum que apparuit eis.

E cõſtellatioibus etiã

Tertio eſt ſtella ſingulari

põt induci illud ps. Beatꝰ vir cuius ⁊c.
qͥ nõ reſpexit in vanitates ⁊ inſanias fal⸗
ſas. Mlte enĩ vanitates ⁊ inſanie falſe dicunt᷑ ð e bu
iuſmodi.ſed hõ rectus nõ reſpicitad eas. Nõne vani
tas eſt ⁊ inſania falſa credere ꝙ aſtra ſeu cõſtellatões
cogãt nos ad bñ vel male faclendũ.vel bñ aut male
babendũ. Sed etſi coꝛpoꝛa celeſtia influãt in coꝛpo/
ra inferioꝛa.nõ tñ directe in aĩas. Sed nec etiã in coꝛ
poꝛa niſi diſponente deo.Qui cũ ſit cã pᷣma oĩm.⁊ cã
bma plꝰ influat in cauſatũ cauſe ſcðe qᷓ ipſa cã ſcðᷣa

m regulã naturalẽ in libꝛo de cauſis. Sequibł ꝙ de⸗

ad placituʒ ſuũ põt tollere ⁊ mutare influxũ a cauſis
ſecũdis.vt a coꝛpoꝛibo celeſtibꝰ quo ad aliqͥs effectꝰ
naturales puta pluuias. ſiccitates.peſtes ⁊ hmõi. qᷓ
aliqñ ᷣm diſpoſitionẽ coꝛpoꝝ celeſtium ⁊ elemẽtoꝛũ
deberẽt euenire.ita ꝙ nõ eueniãt.⁊ ecõtra ꝙ veniant
qñ ſᷣm cãs ſcᷣas non deberent venire.Et ꝓpterea di

cit dñs Hiere.x. A ſignis celi nolite timere ſicut gen
tes timẽt. Qñ imiſit dñs peſtẽ in populũ iſrael ꝓpter

numerationẽ factã a dauid ex quadã iactantia ⁊ va
nitate. ⁊ in triduo ceſſauit ex toto.puto h̊ nõ fuiſſe ex
cõſtellationibꝰ ſed dei bñplacito. Et ſiliter de ſignis

coꝛpoꝛalibo factis in egypto ꝑ moyſen. Uñ ⁊ gratia⸗

nus dicit in decre.xxvi.qi. S.his ita.ꝙ quibuſdã cõ

ſtellatiões ⁊ futuroꝝ ſigna cuſtodientibꝰaplłs ait.ſcʒ

Gał.iiij. Dies obſeruatis ⁊ mẽeſes ⁊tpa ⁊ annos.ti⸗
meo ne foꝛte ſine cã laboꝛauerim in vob. Sic ⁊ aſtro
nomia ſeu aſtrologia apud catholicos in diſſuetudi
nẽ abijt.qꝛ dũ pꝛopꝛia curioſitate his nimis erant in
tenti minꝰ vacabant his qᷓ ſaluti aĩaꝝ erant accõmo
data hec ille.Er ambᷣ.dicit ꝙ aſtrologia ⁊ alia hmõi
nihil valent ad ſalutẽ ⁊ mittũt in erroꝛem.⁊ qͥ his ſtu
dent curã aĩe nõ habẽt.di.xxxvij.S.hinc eriã filiꝰ. in
fi. Equidẽ obſeruare dies m rõem: naturalẽ medici
ne vel phᷣie naturalis.puta nõ dare medicinas in re
uolutiõe lune aut minuere ſanguinẽ vel plãtare aut
incidere arboꝛes magis vno tpe ; alio put dictat rõ
naturalis.Gᷣ licet. Et ſic etiã dare iudicia vel ſequi de

effectibꝰ naturalibo m ſcĩam aſtrologie.quetñ iudi
cia frequent reperiunt᷑ fallacia.vel ꝙ ignoꝛat᷑ illa ſci⸗
entia. vel qꝛ vt dictũ eſt deỹ põrĩmutare vlrtutẽ ⁊ in⸗
fluxũ ſecundarũ cãꝝ ad effectꝰ ꝓducendos ad placi
tũ. Sed de actibꝰ humanis velle certitudinaliter ex

cõſtellationibo iudicare. ad ſ uꝑſtitionẽ pertinet ⁊ inſi
delitatẽ cũ per hoc tollat᷑ libertas arbitrij. Sed ſcien

dũ ꝙ eſttriplex gen ſtellarum.
Pumo eſt ſtella comatica.
Scõðo eſt ſtella erratica.

„

8 ?7 mirifica.

Dꝛimo eſt quedam ſtel.F.1.

radios flãmarũ ad modũ criniũ.Et ſemꝑ qñ appa⸗
tet ſignificat moꝛtẽ vel murationẽ alicuiꝰ pncipis vel

alicuiꝰ patrie deſtructionẽ.⁊ ſemper dirigit radios xu

os ad illã partẽ cui minat᷑. OQuidã tñ dicũt ꝙ nõ eſt
ſtella. ſz ẽ qda nubes ignea claritate accẽſa qdð magꝭ
credimꝰ. Papias aũt ðt ꝙ cometes eſt ſtella ſic dicta

co ꝙ comas luminis ex ſe fundat. Quod genꝰ ſidenis

qñ apparet peſtilentiã. famẽ.bellũ. aut regni muta⸗
tionẽ ſignificat.quã latini crinitẽ vocãt. eo ꝙ in mo⸗
dũ criniũ flãmas ſpargit. Alij dicũt cum quibo ego
q cometes nibil aliud eſt ; vapoꝛ terreꝰ ⁊ groſſus.
cuiꝰ ꝑtes ſibi paulatim cõiacent aſcẽdens ab inferio
ripte eſtus multũ ad ſuperioꝛẽ partẽ eiuſdẽ vbi con⸗
cauitatem ignis ↄtingit.⁊ ibi diffuſus ẽ ⁊ inflãmat?⸗

ꝛiõ videt᷑ longꝰ frequenter ⁊ diffuſus. Item ſcias ꝙ
ſtelle hñtes comas efficient᷑. ⁊ ſm locũ ſue generatio

nis ſunt ꝓpteraerẽ inflãmatũ ex vicinitate ignis qui
cõtinet materiã comete ⁊ ipſum cometẽ aerẽ dico ꝓ⸗
pinquũ igni qui in ſe cõtinet coloꝛem ignis.qꝛ qn in
ipſo vapoꝛ ſiccꝰ inflãmat᷑ tũc cõtinuatio fitcum luĩe
flãme cõmoto ab inferioꝛi aere vbi ſtat va poꝛ eiuſdẽ
nature. ⁊ ita diffuſo illo qdð continuat᷑ ei fit oblongũ.
hic ẽ cometes.Et ſi queras cũ dicat᷑ cometes ſe ha
bere ad bellũ vel moꝛtẽ alicuiꝰ an ſit hoc ſignum.cã
vel effectꝰ. Dico ꝙ ppꝛie eſt ſignũ . qꝛ ſicut dicit ariſto⸗
teles in li.de ſomno ⁊ vigilia. Lalia ſunt ſicut ↄſilia
rij. cuiꝰ cõſiliũ melioꝛibo inuẽtis mutari põt. Ita dũ
martis bella ⁊ moꝛtẽ continentiũ ⁊ regẽtiũ turbas ſi⸗
gniſicat ſicut inclinãs plurimũ ad ᷣ per irã ⁊ caloꝛeʒ
⁊ ſiccitatẽ ex quibo pꝛouenit aĩoſitas ⁊ concitatio po⸗
puloꝝ ad inuicẽ. Et iõ ſignatũ cometẽ pꝛiꝰeſt ꝑ mar
tẽ qͥ eſt cã belli ⁊ deſtructiõis p opuloꝝ.cꝗ dico incli⸗
nans nõ neceſſitãs.⁊ iõ illa ſignificare dicit᷑ cometes
cũ tñ eius ſignificatio ꝓxia no ſit ſuꝑ illa.Et ſcias ꝙ
vt dicit ptolomeꝰ. Uir ſapiẽs dñabit᷑ aſtris.qꝛ ꝑ ſa⸗
pientiã ſuã põt vitare ea ad que aſtra diſponüt. In

moꝛte. b. thome de aqͥno vt dicit᷑ in legẽda eiꝰ appa⸗

ruit cometes ſuꝑ monaſteriũ Foſſe nouevbi iacebat
infirmꝰ. ⁊ ̊ per triduũ añ moꝛtẽeiꝰ⁊ ipſo moꝛtuo nõ

fuit viſa ampliꝰ.vñ credit᷑ ſignificaſſe moꝛtẽ eiꝰ. An

no dñi. Meccc.apparuit cometes ꝑ longũ tꝑs hñs
comas nigras.⁊ dicit᷑ ignaſſe moꝛtem ducis magni
mediolañ.qͥ tũc moꝛtuus ẽ. In pꝛincipio papatꝰ eu
genij .iiij. apparuit cometes cũ crinibꝰ quaſi argente
is. ⁊ inde ſecuta ſunt multa mala belloyentatb es
3

LCitulus

Nõ ergo comete hñt inducere ad malũ vel bonũ.ſed
ſignificare tribulationes q etiã poſſunt deo oꝑanteꝛ
hominibꝰ penitentibus auferri. Nõ ergo reſpicit ad
vanitates ⁊ inſanias ſalſas.iuſtus hõ.ſed ad deum.

Hecundo ſunt ſtelle er. . I

ratice.⁊ dicunt᷑ ſeptẽ planete quoꝝ quilibet pʒ
celum ꝑ quod facit curſum ſuũ. Et pꝛimꝰ planeta ẽ

luna.Scðs mercurius. Tertiꝰ venus. Quartꝰ ſol.

Quintꝰ mars.Sextus iupiter. Septimꝰ ſaturnus.
Poſt hos eſtoctaua ſpera ſeu celũ vbi ſunt oĩa ſide⸗
ra fixa.Et dicit augꝰ.in libꝛo de natura demonũ.qꝙ
aſtrologi dicti ſunt quidã eo in aſtris auguriant᷑

Benetralici apppellati ſunt ꝓpter natalicioꝝ cõſide⸗
rationẽ dierum. Beneſes eni hoĩm per.xij.ſigna celi
deſcribũt ſiderũq; curſus.naſcentiũ moꝛes.actus ⁊

euentꝰ pꝛedicere conant᷑.i.quis quali ſigno fuerit na
rud.aut quẽ effectum habeat vite qui naſcit᷑ interpꝛe
tant᷑.hi ſunt qͥ vulgo mathematici dicunt᷑.Cuiꝰ ſuꝑ

ſtitionis genꝰ ↄſtellationes latini vocãt.i. notatiöes
ſideꝝ qũo ſe habeant cũ quiſq; naſcit᷑. Pꝛimi autem
ſtellarü interpᷣtes magi nuncupant᷑.ſicut de his legi

tur qͥ in euãgelio xpᷣm natũ annunciauerunt.poſtea
hoc noieſoli mathematici dicti ſunt.cuiꝰartis ſcĩa vſ⸗
q; ad xpᷣm fuit cõceſſa.vt xpᷣo ediro nemo natiuitateʒ
alicuiꝰ de ceto interpᷣte᷑. Habent᷑ hec. xxvi.q.iij. igit
enꝰ. Sclendũ igit᷑ ꝙ ſtelle ſeu coꝛpoꝛa celeſtia ha
et vtiq; influentiaʒ ſuꝑ coꝛpoꝛa humana ſicut ſuꝑ
alia coꝛpoꝛa ſed non ſuꝑ aĩas hoĩm vt cogant᷑ hoĩes
ad aliquid faciendũ boni vel mali ex conſtellatione.
Et h pꝛo bat᷑ triplici via.ſ.rõne.auẽte ⁊ exemplo.Ra
none auidẽ ſic. Diuina ꝓuidẽtia ſᷣm dyoniſiũ ira di⸗
ſpoſuit oꝛdinẽ vniuerſi vt inferioꝛa regant᷑ per ſuꝑio
ra.⁊ minꝰ nobilia ꝑ nobilioꝛa ⁊ nõ econuerſo. In ho
mine aũt ſunt duo.aĩa ⁊ coꝛpꝰ. Et coꝛpꝰ quidem qꝛ
nũc moꝛtale ẽ ⁊ paſſibile. eſt infenꝰ ⁊ ignobiliꝰ coꝛpo
re celeſti vñ recipit influentiã diſpoſitionẽ ⁊ motũ.et
variationẽ a coꝛpoꝛibus celeſtibus. Sed aĩa huma
na ẽ nobilioꝛ qlibet coꝛpoꝛe celeſti.Et rõ eſt ̃m tho.
2 gentiles.qꝛ effectꝰ aliquis tato ẽ nobilioꝛ quanto

magis ſue cauſe aſſilat. Deꝰ autem ẽ pᷣma cã oĩm re
rvũ. Uñ quãto aliqua creatura ei magis aſſiłatur tan

to eſt nobilioꝛ.Et qꝛ deꝰ ſpũs ẽ. Job.iiij.ideo aĩa no
ſtra q ſpũs eſt magis aſſiłat᷑ deo q; ſol luna.ſtelle ce⸗
l.qᷓ omnia coꝛpoꝛalia ſunt. Cum g ſit nobilioꝛ quo
libet coꝛpoꝛe celeſti.nullũ coꝛpꝰ celeſte põt directe in

ipſam agere vel influere. Sed angelus quiẽ ſuperioꝛ

aia agit in ipſam. ſ. in ꝑtem intellectiuã ipſam ulumi
nãdo.⁊ multomagis deꝰ gloꝛioſus qui oĩbus eſt ſu

perioꝛ agit in ipſaʒ intellectũ illuminãdo ⁊ volunta⸗

tẽ mouẽdo.Hon g directe cõſtellatiões pñt per ſe mo
uere voluntaiẽ vel intellectũ directe. ſed ex ipſis con⸗
ſtellationibo ſub quiby naſcimur recipimꝰ qualitatẽ
diſpoſitionẽ ⁊ cõplexionẽ coꝛpoꝝ.partim etiã ex cõ⸗
ditione parẽtũ generantũ. Vñ damaſus dicit ꝙ alij
2⁊ alij planete diuerſas cõplexiones ⁊ diſpoſitiones ⁊
habitꝰ conſtituunt.nã ſᷣm qualitatẽ cõ plexionũ exci
tant in potentijs ſenſitiuis qᷓ ſunt affixe oꝛganis coꝛ⸗
poꝛis. diuſi motꝰ paſſionũ ⁊ inclinationes ad diũſa
vitia, ⁊ ſic põt dici ex conſtellatiõibꝰ bʒ quis incli⸗

ſuuz

natiões ad diũſa vitia. Sed inſuꝑ multotiẽs hʒ ma
las inclinatiões ad viti&ᷣ ex alijs cauſis.qꝛ vel ex ma
la ſui cuſtodia vel ex pꝛaua conſuetudine q verrit᷑ in

naturã vel ex dyabolica ſuggeſtiõe. Nerũtamen q̃n⸗

tũcũq; quis habeat motꝰ.⁊ ſentiat in ſe inclinatiões
ad vitia ⁊ quacũq; ex cã.qꝛ peccatũ moꝛtale nõ conſi
ſtit in ſenſualitate ſed in rone ⁊ volũtate q ſemꝑ ma⸗
nent libere ad aſſentiendũ vel diſſentiendũ peccato.
⁊ ideo nũq; aliqs ex neceſſitate cogit᷑ ad aliq̃d bñ vł
male faciendũ ex cõſtellatonibo celoꝝ vel alijs occa⸗
ſionibo. Uñ ⁊ ptolomeꝰ nmaximꝰ aſtrologus dicit in
cẽtiloqu io.ꝙ vir ſapiẽs dominabit᷑ aſtris.i:inclina-

tionibꝰad vitia qs habereta planetis. Hinc etiã legi
tur de diſcipulis platonis vel ſocratis.ꝙ cũ ſeł oſten

diſſent faciè ſui magiſtri pictã cuidam magno magi
ſtro in phiſonomia qui ex effigie vultꝰ iudicabat de
cõditionibꝰ hoĩm.⁊ inter: ogarent eũ cutꝰ conditiõis
eſſer ülle hõ repꝛeſentatꝰper ũllã figurã. Reſpõdit.Lu

xurioſus eſt ⁊ coꝛrupto:ꝛ pueroꝝ. Qð illi irrilerũt ſciẽ

tes caſtitatem maximã ſui mgri.lã ſi plato fuit.ille

virgo ꝑmanſit. Rerulerütq; ipſi diſcipuli hoc mmgro
ſuo.Quibus ille. Inclinatiões vtiq; ad hec vitia ha
bui.ſed ſapiẽtia ⁊ virtute me cõtinui. Pꝛobat᷑ hoc
idẽ.ſ.ꝙ ex ↄſtellationibꝰ nõ cogit᷑ homo ad malefaci
endũ.auctoꝛitatibꝰ diuine ſcripture ⁊ ſcõꝝ. INam vt
habet Beñ. uij. dictü fuit chaym poſtq; cepit fratn
ſuo abel inuidere. Sub te erit appetitꝰ tuus ⁊ tu do
mina beris illiꝰ.i.tu poteris dñari ratione ſivolueris
petõ inuidie ⁊ odij ad qð inclinaris.Et Ecci.xv.di⸗
cit᷑.ꝙ de? ab initio cõſtituit hoĩem.⁊ reliquit eum in
manibꝰ cõſilij ſui.i.in libertate arbitrij. Poſuit ante
eũ bonũ ⁊ malũ.ignẽ ⁊ aquã.moꝛtẽ ⁊ vitam.ad qð⸗
cũq; voluerit extẽdet manũ ſuã.iſ.oꝑis. Hincaugꝰ.
in.v.li deciui.dei.Nõ vſq;quaq; abſurde dici põt
ad differetias tiñ coꝛpoꝝ afſlatus quoſdã valere ſide

reos.nõ autẽ aĩ voluntates ſiderũ poſitionibo ſubdi

Niero.eniã ait in li. iouinianũ. Libeni arbitrij nos
cõdidit deus nec ad virtutes nec ad vitia trahimur.

alioquin vbi nccitas nec coꝛona. de pe.di ij. ſi enim
Gi enĩ hõ ex conſtellatiõe cogeret᷑ ad aliq maluʒ nõ

poſſet illud euitare. Iniuſta aũt eſſet illa lex que phi⸗
beret ſibi illud facere qð non põt agere. qꝛ lex dʒ eſſe

poſſibilis. vt di/iiij. Erit autè lex.⁊ per ↄñs non obli

garet ad obſeruantiã eiꝰ.vnde nõ peccaret ipſaʒ trãſ
grediendo.fruſtra etiã eſſent oẽs doctrine moꝛales.
⁊ exhoꝛtatiões ad virtutes fierẽt.⁊ penea legibo ĩpo⸗
nerent᷑ſi neceſſitarent᷑ hoĩes ex cõſtellartionibꝰ ad bñ
vel male agendũ. Ad idẽ facit qð ait amb:o. Nõ eſt
ꝙ cuiq; nrm aſcribamꝰ erũnã. Nemo nr̃m tenet᷑ ad
culpã niſi ꝓpꝛia voluntate deflexerit. Noluntariũ ſi⸗
bi militẽ elegit xpᷣs.volũtariũ ſeruũ dyabolus actio⸗
nał xv.qli.nõ eſt. Conſirmat᷑ hoc idẽ exẽplis Nã
iacob ⁊ eſau gemini fratres vno cõceptu geniti ⁊ vno
Ptu ex yſaac ⁊ rebecca editi ſunt. vñ ⁊ videł᷑ſub vna
cõſtellatione nati ſunt.⁊ tñ fuerũt valde diuerſoꝛum
moꝝ. Nã iacob łnis ⁊ delicatꝰ. Eſau hiſpidus ⁊ fe⸗

rus. Jacob ſimplex ⁊ quietꝰ. Eſau venatoꝛ ⁊ agreſtꝭ
Jacob bonꝰ.Eſau malus.Si g cõſtellario neceſſitaꝰ⸗

ret hoĩem ad opera ſua cũ ſub vna cõſtellatione nati

fuennt debuennt eſſcoĩno ſimilis cõditionis. Et qꝛ

— - — — — — — — — — — — — — —

— — ——

õ

MW

Capitulum·
uatur homo ex ſuperioꝛi cauſa inẽtus conſequit᷑ ab
ipſa cauſa ſuperioꝛi robur ⁊ efficaciam ad implendu
qWuod eligit. Que quidem nõ ſolum a deo ⁊ ab ange
dei. vbi diffuſe repꝛobat a pꝛincipio illiꝰ quinti per lis.ſed etiam a coꝛpoubus celeſtibus eſſe poteſt in/
multa capitula hunc erroꝛẽ.( Ianrat de duobus par qtum talis efficacia in coꝛpoꝛe ſita eſt. Manifeſtu
tu vno natis.vno mari.altero femina.qui fuerũtval eſt enim ꝙ etiã coꝛpoꝛa inanimata quaſdam vires
de diuerſe conditiõis.ſlã maſculus deditus coniu⸗ efficaciã a coꝛpoꝛibus celeſtibus conſequunt᷑ pꝛeter
gio.militie ⁊ negocijs mũdi. Femina ſeruata caſtita eas etiam que ad qualitates actiuas ⁊ paſſiuas eleꝰ?
te totaliter ſe tradidit deo.qð non fuiſſet ſi conſtella⸗ mentoꝝ conſequunt᷑ quas nõ eſt dubium coꝛpoꝛibo

nð fuerũtſimiles in vita ſed valde cõtrarij. Jdeo cla⸗
re oſtendit᷑ nõ ex conſtellationibõ ſed pꝛopꝛijs volun
tatibus haberi vitia. Similuer augꝰ.in.v.de ciui.

tio neceſſitaret ad conuerſationẽ tenendam cum ſub
eadem cõſtellatione nati eſſeſt. Et ſi dicat᷑ vt reſpon

dent ad h̊ mathematici.ꝙ conſtellatio eſt momenta
nea ſub qua quis naſcit᷑.Et qꝛ duo cum oꝛiuntur ex

vno partu nõ ſimul naſcunt᷑ ſed vnꝰ poſt alterũ.vn⸗
de nec in momẽto ſed per interuallum.⁊ ſic habẽt di
uerſas conſtellatiões. Sed ad hoc repellenduʒ dicit

ipſe auguſtinꝰ.ꝙ ſi ſic eſſet cũ vnꝰ ſolus naſcit᷑.nõ in
momento totus egrediat᷑ ex vtero.ſed de parte in par
tem ſucceſſiue ſequeret᷑ ꝙ vnus ⁊ idem homo tot con
ſtellationes haberet quot membꝛa coꝛpꝰ ſuum conti
net que paulatim eduxit ex vtero. quod ẽ abſurdum

dicere. BGꝛego. in omeł.ad idem impꝛobandũ indu⸗

cit aliud exemplũ.videlʒ Cõtingit in vna ciuicate ea
dẽ hoꝛa ⁊ momento naſci filiũ regis ⁊ filiũ ruſtici vel
artificis.vñ ſub eadem conſtellatiõe ⁊ tamen in pꝛo
ceſſu vite filiꝰ regis ſuccedit in regno ⁊ erit gloꝛioſus
⁊ diues ⁊ ſciens.⁊ aliꝰ cultoꝛ terrarũ ⁊ ignarus pau⸗
per ⁊ mercẽnarius. Si ergo conſtellatio inducit con

uverſationem ſtatum ⁊ moꝛes ⁊ omnia que pertinent
ad vitam pꝛeſentẽ.quomodo eſt tanta diuerſitas int

hos natos ſub eadem conſtellatiõe.Dicũt uli mathe
matici ꝙ ſi quis naſcitur ſub ſigno aquarij erit piſca
toꝛ.Sed cũ in quibuſdam partibus nõ ſint piſcato
res.⁊ tamẽ ibi naſcunt᷑ aliqui ſub illo ſigno.quomo⸗
do habebit effectum conſtellatio in illo nõ recedente
de partibus ſuis. Concludunt ergo tam philoſophi
qᷓſancti theologi falſum eſſe ĩmo ⁊ hereticum crede⸗
re ꝙ homo cogat᷑ ad bene vel male faciendum ex cõ⸗
ſtellationibus. MNotandum etiã pꝛout dicit beatꝰ
tho.in ſum.cõtra gentiles.li.iij.c.lxxxix.ꝙ cum ho/⸗
mo habeat eligere ⁊ pꝛoſequi que elegit in operibus

ſuis.in vtroq; hoꝝ a cauſis ſuꝑioꝛibꝰ adiuuatur inꝰ

terdum etiã impeditur. Et jm electionem quideʒ iu⸗
uatur ad eligendum aliquid.vel inq;tum inclinat᷑a
deo. per operationem diuinã ⁊ intellectum ⁊ volun/
tatem. Ab angelo inqtum illuſtratur intellectus ad
cognoſcendum ſolum quod eſt bonũ aliquid fieri et

ſi neſciat aſſignare cauſam.vel etiã cum illuminatur

ab angelo ad cognoſcendũ etiã cauſam.quare bonũ
eſt illud ab eo fieri. A coꝛpoꝛe autẽ celeſti non iuuat᷑

bomo ad electionẽ fociendam alicijꝰ operis niſi in⸗
q;tum coꝛpꝰ celeſte impꝛimit in coꝛpꝰ ipſiꝰ hominis.
ex qua impꝛeſſiõe homo incitat᷑ ad eligendum.ꝑ mo

dum quo paſſiões inducunt ad eligendũ.videiʒ tra
hendo rationem ad ſe ex vehementia ixſiꝰ paſſiõis ⁊
ſuaſione obfnſcante ipſam. Unde illa incitatio q̃ eſt
in nobis ex coꝛpoꝛibꝰ celeſtibus eſt ꝑ modum alicu⸗
ius paſſionis.ſicut cũ quis induetur ad: eligenduʒ
aliquid per odiũ vel amoꝛem vel irã vel aliquid hu⸗

iuſmodi⸗Scðm vo executioneʒ eius quod eligit iu

celeſtibus eſſe ſubiectas. ſicut ꝙ magnes attrahit fer

rum hoc habet a coꝛpoꝛibꝰceleſtibus.⁊ lapides qui

dem ⁊ berbe habent alias virtutes occultas. Unde

nihil phiber ꝙ etiã homo habeat ex impꝛeſſione coꝛ

poꝛis celeſtis aliquam efficaciã in aliquibus coꝛpo⸗
ralibus faciendis quã alius non habet. puta medi⸗

cus in ſanando agricola in plantando.miles in pu-
gnando. Hanc etiã efficaciam multo perfect deus,

hominibus largitur ad ſua opera efficaciter exequẽ
da. Et qᷓ;tum ad pumũ auxilium quod eſt in eligen
do dicitur deꝰ hominẽ dirigere. Euantũ ad ſecuu⸗

dum quod eſt in exequendo dicitur deus confoꝛtar
Pꝛimũ tangit ps.cũ dicit. Dñs illuminatio mea⁊c.

Scõðm cum ſubdit.Dñs pꝛotectoꝛ vite mec.lõ er⸗
go conſtellatiões per ſe ⁊ directe mouent voluntatez

ad eligendum vel exequendum bonũ meritoꝛiũ⸗ ſed

deus:nec vitioſum/ſed ꝑ ſemetipſum

maniteſtandum chꝛiſti natiuitatem. Unde dixerunt
venientes hieroſolymam. Uidimus ſtellam eius in
oꝛiente.⁊ venimus adoꝛare eum. Math/ij. Et ma⸗

thematici dixerunt illam fuiſſe conſtellationem ſub

natus eſt chꝛiſtus que fecit eum ita perfecte conuer⸗

ſari in mundo.⁊ tanta mirabilia facere. Sed hoc fal
ſiſſimum eſt. lon enim vt ait auguſtinus in ſermo⸗

ne de epiphania.illa ſtella fecit chꝛiſtum mirabiliter
viuere.ſed chiiſtus fecit eaʒ mirabiliter apparere.Et

in alio ſermone.Quid enim erat illa ſtella niſi miriſi
ca lingua celi.que enarrat gloꝛiaʒ dei.Certum eſt er⸗

golllam non fuiſſe conſtellationem chꝛiſti. Nam con

ſtellatio eſt influxus pꝛocedens a ſtellis que ſunt in
celis ab initio createe Iſta autem que apparuit erar

in metidulio aeris de nouo creata. Et aliqui quideʒ
dixerunt eam fuiſſe angelum qui apparuit paſtoꝛibꝰ
ad chꝛiſti natiuitatem nunciandam. Sed qꝛ paſto⸗
res erant de populo iudeoꝛum ratione vtentium in
cultu veri dei. ideo congruum fuit vt eis appareret
in foꝛma rationalis creature.id eſt hominis. Magi
vero erant de populo gentilium qui non vtebantur
ratione colentes etiam inſenſibilia. vt ſolem. lunam.
ſtellas ⁊ huiuſmodi.ideo apparuit eis ad mãaifeſtan
dum chꝛiſtum in foꝛma crcature inſenſibilis ſcilicet
ſtelle. Alij opinati ſunt ꝙ ſtella illa eſſet ſpiritul/⸗
ſanctus.qui quidem apparuit ſuper chꝛiſtum bapti
ſatum. Luce.iij.ſub ſpecie columbe,quia columba ẽ

animal ſecundum. ad oſtendendum ſpiritualem fe/
cunditatem inde ſequendam ex chꝛiſti baptiſmo.
Et ſupet pᷣm tranſſiguratũ ſub ſpecie nupis die

Deo tertio eſt alia ſtel. F. n.

la ſingularis ⁊ mirifica que ſcilapparuit magis ad

4

ð *
ðð

dd innuenduʒ veritatem ſapientie effundendã. iuxta
illud Job.xxxvij. Nubes ſparſerũt lumẽ ſuum. Ita
ipſe ſpirituſſanctꝰ apparuit in foꝛma ſtelle ad ſigniſi
candũ xpᷣi natiuitatẽ.qui etiã in celis dominaret᷑
Tertij dixerũt ſtellam illa non fuiſſe nec angelũ nec
ſpm̃ſanctũ ſed ſtellã de nouo creatã. Et h̊ veriꝰ ſᷣm

aug.⁊ leonẽ papaʒ in ſermone, ⁊.b.tho.in.iij.ꝑte.q.

xxxvi.que poſtq; ꝑegit officium ꝓpter quod fuerat de
nouo creata.ſ.ad manifeſtandũ xpᷣi natiuitatẽ in ter⸗
? dirigendũ magos quibo apparuit in via. ⁊ per⸗
ducendu ad locũ natiuitatis. reſoluta ẽ poſt in piacẽ
tem materiã.vñ ſicut nec pꝛiꝰ vnq;ᷓ apparuit anteq;ᷓ
agivlerterner pꝰ adoꝛationẽ magoꝝ ampliꝰ viſa
eſt.
Pꝛimo ꝓpter pꝛecedentẽ deſignationẽ.
Mcõðo ꝓpter congruentem attractionẽ.
Tertio ꝓpter recte vite expꝛeſſionem.

Quantum ad pꝛimũ.. .
qñ fuit ſacta ꝓmiſſio abꝛabe de xpᷣo ex eo naſcituro.
dño dicẽte. In ſemine tuo.i.xpo ex genere tuo naſci⸗
turo. bñdicent oẽs gentes terre Gen.xxij. Fuit eriã p
miſſa ſibi młtiplicatio generꝭ ſui ſiẽ ſtellaꝝ celi ⁊ hare
ne maris. Suſpice inquit dñs abꝛahe quodam ſero
aere ſereno. Dinumena ſtellas ſi potes. ſic erit ſemen
tuũ. Duplex ẽ ſemen ſeu generatio abꝛahe. Una car⸗
nalis ⁊ hec ẽ iudeoꝝ que figurata eſt ꝑ multitudinẽ
harene maris.pꝛopter ſterilitatẽ ſuã in bonis open⸗
bus.⁊ q: ten enis tota liter dediti ſunt.⁊ terrena eis ꝓ
miſſa ſũt.⁊ hecvtiq; ſine numero multeplicata ẽ vſq;
in hodiernũ diẽ. Altera generatõ abꝛahe eſt ſpualis

coꝝ.ſ.qui ꝑ fidẽ verã eum imitant᷑.Et hec ẽ gentiliũ

ad fidẽ conuerſoꝑ que ꝑ mulcitudinẽ ſtellarũ cũ in⸗
numerabiles ſint figurat᷑.qꝛ ſicut ſtelle ſunt radioſe ⁊
in celis.ſic gentiles cõuerſi ad fidẽ fuerũt illuminatiſ
ſim amates celeſtia ⁊ tenentes celeſtẽ cõuerſationem
VUñ abꝛahã vocatus eſt ſecũdo qð interpꝛetat᷑ pater
multarũ gentiũ. Magiſq; ſunt filij abꝛabe qͥ ᷣm ſpi
ritũ.i.imitationẽ filij ſunt.qᷓ; qͥ ſunt m carnẽ. vt oſtẽ
dit apłs ad Gał.iiij. Ad oſtendendũ igit᷑ ꝙ hi tãqᷓ;

fideles ꝑtinebant ad generatiouẽ abꝛahe cui facta eſt

ꝓmiſſio terre ꝓmiſſionis.i.vite etetne. iõ per ſtellam
vocati ſunt ad xpᷣm. Garuch. iij. Stelle qʒ dederũt
lumen in cuſtodijs ſuis.i.iſti magi in regnis ſuis qͥ
cuſtodiebãt lumen.iſ.fidei annũclantes natiuitatem
Ep̃i vocate ſunt ſeʒ per ſtellã ad xpᷣm adoꝛandum et
dixerũt.aſſumꝰ.ſ.eundo ad locũ deſtinatuʒ. Aliqui
alij dicũt ꝙ iſti magi fuerũt deſcendẽtes ex balaam
ꝓpheta qui deſignarat xpᷣi natiuitatem pꝛophetando
per ſtella dicẽs. Oꝛietur ſtella ex iacob ⁊ homo exur
ger de iſrael. ⁊ percutiet duces moab.id eſt pꝛincipes
demonu m. Iſta ſtella fuit ieſus. ſ̃m illud Apocat.
vltimo. Ego ieſus radix kenn eſtella ſplendida ⁊ ma
tutina. Uñ ⁊ declarãs ipſam ſtellã ſubdit ⁊ pꝛo id ẽ
hõ exurget ex iſrael Ipſe igit᷑ balaam ſuos ꝓpinquos
edocuit de aduentu dñi ſummi in munduʒ qui oẽs
alios ſibi ſubiugaret.Et ſignum eis dedit de appari
tione noue ſtelle.vñ ſingulis annis in monteʒ quen⸗
dam eminentẽ aſcendebãt certo tempoꝛe.vt attende

riplici autẽ ex cauſa xpᷣs ſe perſtellã manifeſta

rent ſi noua ſtella oꝛtgꝗ eſſet.⁊ ipſi filijs ſuis de gene⸗
ratione in generationẽ intimabant. ⁊ obſeruare facie
bant.Ex quibꝰiſti magi deſcendẽtes ⁊ hoc obſeruã⸗
tes.videntes nouã ſtellam oꝛtam illuminati ſunt ad
cognoſcendũ xpᷣi oꝛtum.hoc reſert cryſo.quoſdam te

nulſſe ſuper Math.

Becundo manifeſta . F. V

uit ſe per ſtellam ꝓpter cogm entẽ attractionem. Dici
tur Sap̃.viij.ꝙ diuina ſapiẽtia diſponit oĩa ſuaui⸗
ter.qꝛ videlʒ vnicuiq; cſtature indidit inclinationem
naturalem ad exequendũ illud qð ſibi cõgruit ⁊ per
tingendũ ad ſuũ finem.Et qꝛ trahit creaturã huma⸗

nã per modũ ſidi conuenientẽ ⁊ magis vſicatũ.Nõ
eni inuitus trahit᷑ animꝰ ſed amoꝛe. Unde cũ cõuer
tit hominẽ ad ſe oſtendit mẽti eius ſe eſſe illud bonũ

in ſummo gradu ad qð quis magis afficit᷑. Uñ au⸗
guſtinũ trahere cepit per ſapientia ⁊ eloquentiã am⸗
bꝛoſij.cui ⁊ ipſe deditꝰ erat.lʒ erraret.Et exemplo vi

ctoꝛini maximi rhetoꝛis lꝛatherinã attraxit oſtendẽs

ſe illum pulcerrimũ ⁊ nobiliſſimũ ſponſum quẽ affe
ttabat habere. Symeoni ⁊ anne ꝓphetiſſe ſe manife⸗
ſtauit occultis illuſtratõnibꝰ.vtpote qui aſſueti erãt
viſionibꝰ ſecretis ⁊ monitionibo internis ſpirituſſan

cti. Iſtos autẽ magos.i.iſtos aſtrologos.ita eos ap
pellat augꝰ.dicens. Uidit tunc magus ⁊ obſtupuit

aſtrologus.qꝛ erant aſſueti ad conſiderandũ motus
aſtroꝝ.per aſtrũ nouiter apparẽs ſe eis manifeſtauit
⁊ per ſtellã eos adduxit.Etqꝛ erant pꝛimitie gentiũ
vñ ⁊ quaſi doctoꝛes ceteroꝝ congruit ꝑ ſtellam eos
illuĩari.qui vt ſtelle alios habebat illuiari. Dañ.xij.
Qui ad iuſticiã erndiunt multos quaſi ſtelle in per⸗
petuas eternitates.⁊ ſic per aſtrologiam ſcientiã ſuã

ac ſe traxit.

„ 3 „
Lertio manifeſtauit .F. VI.
ſe ꝑ ſtellã. vt ex ꝓpꝛietate eiꝰ oſtenderet᷑ recta vita hoĩ
bus.que hʒ ↄducere ad xpᷣm.ſicut illa ſtella de q di⸗
cit᷑.ꝙ ſtella quã viderãt in ouꝛẽte añcedebat eos vſq;
dũ veniẽs ſtaret ſup̃ᷣ vbi erat puer. Nũqͥd nõ dicere
videbat᷑.vt dicit maximꝰ in ſermone.Ecce iſte eſt ad
quẽ adoꝛandũ vos induxi ⁊ ↄduxi.⁊ ꝓpterea mefir⸗
maui vt oſtenderẽ ipᷣm. ꝓpterea vos dimiſi ſeu lumẽ

meiuũ ſubtraxi vobᷣ cũ acceſſiſtis ⁊ intraſtis hiertm ci⸗

uitatẽ regiã ab hoĩbo qſituni qðᷣ vob oſtendebat᷑ e ce⸗

lo. Meret᷑enĩ hõ ꝑdere dĩnã directionẽ exq̊ vidẽs ſe

— — — „

illã hre q̃rit humanã.vel etiã ex celo⁊ mũdo hẽtis te
ſtimoniũ de ſtella celeſti exoꝛta. Apo.vl.Ego ieſus
ſtella ſplẽedida ⁊ matutina.ego libent᷑ deſcenderẽ ad
adoꝛandũ ipᷣm qͥ me fecit.ſed non ẽ meꝰ actus latrie
q̃ᷓ ſum creature icrationalis, Sed vos qui rationa⸗

les eſtis.vos ergo intrate.⁊ ego deſuper vobis lumẽ

faciam.qꝛ obſcurus eſt locus tugurij. Erat autẽ dil⸗
ferens ab alijs ſtellis iſta in tribus que deſignãt con

ditões vᷣtuoſgs iuſtoꝝ.Erat aũt differẽs Pꝛio ĩ mo⸗

tione. Scðo ln apparitõe.Tertio nfinatge In
motiõe quidẽ.qꝛ vbi alie ſtelle mouent᷑ oẽs motu cir
culari de oꝛientem occidẽs ad motũ pꝛimi mobilis.
vel ecõtra de occidẽte in oꝛientẽ ad motum pꝛopꝛiũ.
iſta mouebatur motu animalis pꝛogreſſiuo/ ſcʒ ali⸗

— — ð

8WT

— —
— —

=

S☛R

tul

mia
n
e

tote
cs
rias
lene
lni
i
ino⸗

nal
is
n⸗
t

— —
— —

quando per rectũ aliquando ad dexteram aliquuan

do ad ſiniſtram declinãdo. Sic cõuerſatio iuſtoꝛuʒ
ſeu operatio eoꝝ que ducit ad chꝛiſtum nõ eſt circu
laris.ſcilʒ circa terrena ſe inuoluendo a terra incho⸗
ando intentionem. et in terram finiendo operatio /
nem.DHec eſt operatio maloꝛum.ſm illud pſalmiſte.
In circũitu impi ambulant. Et dyabolus. Job.i.

circũiui terrã. Sed incedunt iuſti ꝑ cõſiderationem

⁊ obſeruationẽ mandatoꝝ dei q eſt via recta. Aliqn
cõſiderando penas infernales.⁊ hec ẽ a ſiniſtris.Ali

qñ gloꝛiã paradiſi:⁊ hec ẽ dextera, In apparitiõe

differebat.qꝛ vbi alie ſolũ de nocte apparẽt hoĩbus.

BSol aũt ſolũ de die. iſta ſemꝑ de die ⁊ de nocte. Vic

aliq lucent in bona ↄuerſatiõe in nocte aduerſitatis.
alij in die pſperitatis. Sed iuſti ſꝑ lucẽt bona ↄſcia

⁊ exemplo ⁊ in nocte aduerſitatis ꝑ.patientiam:.⁊ in

die ꝓſperitatis ꝑ tꝑantiã ⁊ humilitatẽ. ſᷣm illud ps.
Nox ſicut dies illuminabit᷑. Occultabat aliqñ le ſtel
la malis hoĩ bus.⁊ bonis apparebat. Sic iuſti oꝑa
bona palã faciunt paratis imixari.occultant aũt ma
lis diſpoſitis ad calũniandũ.Sicut chꝛiſtꝰ aliquan
do ſe occultauit iudeis ⁊ herodi. In figuratioe ditf
ferebat.qꝛ ſtelle ſunt in coloꝛe ſm apꝑentiam rubee.
Vec aũt ſᷣm ꝙ refert cryſo.ſuꝑ ath. habet foꝛma

pueri ꝑuuli cũ ſigno crucis in frõte. ſignificat qꝛ re⸗

cta cõuerſatio hoc dʒ habere.ſ.ꝑuitatẽ humilitatis ⁊

innocentiã ꝑuuli.Math.xviij. Niſ cõuerſi fueritis

⁊ efficiamini ſicut ꝑuuli ⁊c. Et crucẽ moꝛtificationis
in coꝛpoꝛe.Uñ aplus ad Galł.v.Quli xpᷣi ſunt car⸗
nẽ ſuam crucifixerũt cũ vitijs ⁊ cõcupiſcetijs.
¶aplm vndecimũ de Fato.

Catus cnius eſt nomẽ
inſanias falſas. Uana ſunt ⁊ inſanie falſe
que dicũt ⁊ credũt multi de fato. Aliqui enĩ dixe
rũt fatũ nihil eſſe. Sed illud eſſe falſũ oſtendit ex eo
boetẽ in.iiij. de cõſo. diffinit ipᷣm vt dicet Sed
vm tho.in pᷣma parte.q.cxvi. qð nõ eſt diffiniri non
põt.cũ diffinitio dicat eſſentiã ipſiꝰ diffiniti. Fuerũt
qutẽ aliqui qͥ foꝛtuita ⁊ caſualia q̃ in iſtis inferioꝛbꝰ
accidũt in nullã ſuperioꝛẽ cãm reducere voluerũt. ⁊
hi fatũ ⁊ ꝓuidentiã negauerũt.vt de tullio augꝰ.reci
tat in.v.de ciui.dei.Quã opinionẽ eſſe falſam oſten⸗
ſum ẽ.S.cũ oĩa ſubdant᷑ diuine puidẽrie. Alij au
tẽ dixerũt fatũ eſſe diſpoſitõnẽ ſideꝝ ſub q quiſq; cõ
ceptꝰ vel natꝰeſt. Iſti enĩ ea que in iſtis inferioꝛibus
accidũt ſiue rebo naturalibꝰ ſiue rebꝰ humanis redu

cere voluerũt in ſuperioꝛẽ cãm.ſed nõ aliã niſi coꝛpo

ra celeſtia.qð etiam vanũ ⁊ falſum eſt. Oõ ſenſit ille

ethnicꝰ qͥ ait. atis agimur.credise fatis. MNam actꝰ

humani nõ ſubdunt᷑ actiõi coꝛpoꝝ celeſtiũ niſi indi⸗
recte ⁊ ꝑ accidens. Cã autẽ fatalis cũ habeat oꝛdina
tionẽ ſuꝑ ea q̃ fato agunt᷑ neceſſe ẽ ꝙ ſit cã eiꝰ qð agi
tur directe ⁊ ꝑ ſe.Eſt etiã ipoſſibile ꝙaliqᷓ virtꝰ acti⸗

ua ccleſtis eoꝛpoꝛis ſit cã eoꝝ que hic agunt᷑ a caſu et

foꝛtuna.Et ſᷣm ꝙ dicit gregoꝛꝰ in omeł. epiphanie.
Abſit a fideliũ coꝛdibo vt fatum aliqd eſſe dicãt.i.ꝙ;
ſit veꝝ ꝙ ſubdant᷑ humani actꝰ coaſtellatiõibo quas
gentiles fatũ dicebant,/H̊ eni fallum ẽ. Alij vo oĩa

.

apitulum

dñi ſpes eius. ⁊ nõ reſpexit in vanitates

IXN.
ð

qᷓ hic agunt᷑ ſiue in rebus bumanis ſiue in rebꝰnatu

ralibus reduxerunt in aliquã cauſam pꝛeoꝛdinanteʒ

que eſt diuiua pꝛouidẽtia.Et hi omnia q̃ hic agunt
diuine pꝛouidẽtie ſubdentes tãq;ᷓ per eã pꝛeoꝛdina⸗
ta ⁊ pꝛelocuta ipſam dei pꝛouidentiã fatuʒ dixe runt.
EEt hoc modo ẽ᷑ vere ſentire pꝛout ſentit boetiꝰ. Sed
qꝛ cum infidelibus nõ eſt cõmunicandũ in omnibꝰ

vbi erroꝛ poſſit cõtingere.ideo ſancti doctoꝛes dixe⸗

rũt fideles nõ debere vti noĩe fati:.ne ſcʒ ſub H̊B nomi

ne intrarẽt erroꝛẽ infidelium dicẽtiũ fatũ eſſe cõſtel⸗/
lationẽ ſub qua naſcit᷑ quis. vnde poſtea efficit᷑ bo⸗
nus vel malus.Etiõ augꝰ.in.v.de ciui.dei.ait. Si
ꝓpterea res humanas fato tribuit. qꝛ ipſam dei volũ
tatem vel poteſtatẽ fati nomine appellat.ſententiam
teneat.linguã coꝛrigat.hec tho. Nota quid ſit fatũ

zquomodo differata diuina pꝛouidentia pꝛopꝛie. z

que ſubdant᷑ fato. Quantũ ad pꝛimũ dicit boetꝰ.iſꝰ
iiij. de cõſo/ fatũ eſt inberens rebꝰ mobilto diſpo
ſitio ꝑ quam ꝓuidentia ſuis queq; nectit oꝛdinibus
In qua diffinitiõe ſᷣm tho.in.iij.cõtra gentiles.c.xc.
diſpoſitio ꝓ oꝛdinatione vel oꝛdine ponit᷑ que eſt re⸗

latio.qui quidẽ oꝛdo ſi cõſideretur ad ſuũ puncipuiʒ

eſt vnus ⁊ ſic vnũ fatum. Si conſideret᷑ per comꝑa
tionem ad cauſas medias vel effectꝰ earum. ſic mul
ciplicant᷑ ⁊ dicuntur fata.per quẽ modum dicit poe/⸗
ta. Te tua fata pꝛemũt. Rebꝰ inherẽs ponit᷑ in diffi

nitione vt diſtinguat᷑ fatuma pꝛouidẽtia. Nam ipſa

oꝛdinatio ſᷣm ꝙ eſt in mente diuina nondũ rebꝰ im/
pꝛeſſa pꝛouid entia eſt. Scõm v̈o ꝙ iam eſt explicata
in rebus lati nominat᷑. Mobilib us autem dicit vt
oſtendat ꝙ oꝛdo pꝛouidẽtie rebꝰ contingentiã ⁊ mo⸗

bilitatem nõ aufert. vt quidam poſuerũt. Etꝓ maio
ri declaratione dictoꝝ dicit. b.tho. in pꝛims parte.qł.

cxviarti.i. ꝙ diuina pꝛouidẽtia per cauſas medias
ſuos effectꝰ exequit᷑. Poteſt ergo ipſa oꝛdinatio effe⸗
ctuum dupliciter cõſiderari. Uno modo ſᷣm ꝓ eſt in
ipſo deo.⁊ ſic ipſa oꝛdinatio effectuũ vocat᷑ pꝛouiden

tia. Alio modo ᷣm ꝙ ipſa oꝛdinatio ↄſiderat᷑ in me-

dijs cauſis a deo oꝛdinatis ad ꝓducendum aliquos
effectus. ⁊ ſic habet rationẽ fati. Et hoc ẽ quod boe.
dicit in. ij. de conſo. Siue famulantibꝰ quibuſdazʒ
puidentie diuine ſpiritibꝰ fatuʒ exercetur ſeu anima
ſeu tota inſeruiẽte natura.ſiue celeſtiũ ſiderum moti⸗
bus. ſeu angelica virtute.ſeu demonũ varia ſollertia

ſeu aliquibus eoꝝ. ſeu omnibꝰ fatalis ſeries texitur.
Et ſic manifeſtũ eſt ꝙfatum eſt in ipſis cauſis creat

inq;tum ſunt oꝛdinatea deo ad pꝛoducendos ſuos
effectus. Et qꝛ ipſa oꝛdinatio cauſarũ ſecundarum.
quam auguſtinꝰ ſeriem cauſarũ nominat. nõ habet
rationem fati niſi ᷣm ꝙ dependet a deo.ideo cauſa⸗

liter fatũ dei poteſtas vel voluntas nominari poteſt

vt dicit augꝰ. Sed eſſentialiter fatum eſt ipſa diſpo⸗
ſitio ſeu ſeries.id eſt oꝛdo ſecundarũ cauſarum.
Notandum ꝙ circa fatũ reſpexerunt aliqui ad vani

tates ⁊ inſanias falſas.dicentes omnia ex neceſſitate
venire ex fato. Alij fatum diuinam pꝛouidentiam in

telligẽtes. dixerunt fatum.i. diuinã pꝛouidentiã poſ

ſe mutari. Et vtrunq; eſt falſum. Pꝛo cuius de⸗
claratione dicit beatus Chomas.in pꝛima parteiq.
xcviiꝙ diſpoſitio ſecundarum cauſarũ qu fatũ di⸗

”õ

Titulus Bltimus

cimꝰ põt dupliciter Zᷣſiderari. Uno mõ ſᷣm ipᷣas cau
ſas ſecundas q̃ ſic diſponunt ſeu oꝛdinant᷑. Alio mõ
relationẽ ad pꝛimũ pꝛincipium a quo oꝛdinant᷑.ſ.
ad deũ.Quidã ego poſuerũt ipſaʒ ſeriem ſeu diſpo
ſitionẽ cauſarũ eſſe
ſitate cõtingerẽt pꝛopter hoc ꝙ quilibet effectꝰ habet
cãm ſuam. Caula autẽ poſita neceſſe ẽ poni effectũ⸗
Sed ſm phm in methaphilſica.vt dicit tho.in.iij.ʒ
gentiles.nõ eſt veꝝ ꝙ poſita cã ſit neceſſe ſemꝑ pone

re effectum.qꝛ aliqua cã poteſt deficere. Deꝰ autẽ qͥ

eſt gubernatoꝛ vniuerſoꝝ intẽdit ꝙ effectuũ eius ali
quis quidẽ ſtabilia ꝑR modum neceſſitatis.aliꝰ autẽ
effectꝰ cõtingent eueniat.⁊ ſᷣm hoc diũſas cauſas ef

fectibus adaptat.his quidẽ neceſſarias. alias auteʒ
contingentes. Cadit ergo ſub oꝛdine diuine ꝓuiden

tie nõ ſolum hũc effectũ eſſe ↄtingent᷑.alium neceſſa
.Et ſm hoc q̃ ſubdunt᷑ diuine pꝛouidentie quedã
ſunt neceſſaria.quedã contingenter eueniẽtia ⁊ non
oĩa ex neceſſitate eſſe. Alij vᷣo dixerũt fatum eſſe mu

tablle etiã m ꝙa diuina pꝛouidetia dependet. Uñ

egyptij dicebãt quibuſdã ſacrificijs fata poſſe muta
.vt niʒenꝰ dicit. Sed hoc eſt falſum. qꝛ ĩmobilitati
diuine ꝓuidentie repugnat.Eſt enim ĩmutabilis di
uina ꝓuidẽetia. Malach.iij.E go deꝰ ⁊ ñ mutoꝛ.Et
boetiꝰ. Stabiliſq; manẽs das cuncta moueri.Dicẽ
dum ergo ꝙ fatũ ſm cõſiderationẽ ſecundarũ cauſa⸗
rũ mobile eſt.ſed ſᷣm ꝙ ſubeſt diuine ꝓuidentie ĩmo
bilitatẽ ſoꝛ titur.nõ quidẽ abſolute neceſſitatis ſed cõ
ditionate.ſᷣm ꝙ dicimꝰ hanc cõditionalẽ eſſe veram
vel neceſſariã. ſi deꝰ pꝛeſciuit hoc futurũ ertx. Unde
cũ boetius dixiſſet ſeriẽ fati eſſe mobileʒ: poſt pauca

ſubdit. que tñ ab ĩmobilis pꝛouidẽtie ꝓficiſcat᷑ etoꝛ-

dijs ipſamq; eſſe mutabilẽ neceſſe eſt. Que aũt ſub

dant᷑ fato.declarat.b.tho.vbi.ð.arti.iiij. Dicit enin

₰YD fatum ſit oꝛdinatio ſecundarũ cauſaꝝ ad effectus
dininitꝰ pꝛouiſos.quecũq; cauſis ſecundis ſubdun
tur ea fato ſubdunt᷑. Eñ ⁊ boe,dicit.ꝙ fatũ celum et

ſm ſe neceſſariũ.ita ꝙ oĩa ex necei

ſydera monet. elemẽtain ſeinuicem tẽperat ⁊ alterns
oꝛmat tranſmutatiõe eadẽ naſcentia ⁊ occidẽtia oĩa
perſimiles lſetuũ ſeminũq; renouat ꝓgreſſus. Sed

actꝰ ſoꝛtunaſq; hoĩm indiſſolubili cauſarũ connexio

ne cõſtringit.hec boe.Que oĩa cum fiant a deo me⸗

diantibo cauſis ſecũdis ideo ſub fati ſerie cõtinentur
Sed qꝛ ſunt quedã que a deo ĩmediate fiũt.cum nõ

ſubdant᷑ cauſis ſecundis nõ ſubdunt᷑ etiã fato. ſicut
creatio rerũ.gloꝛificatio ſpiritualiũ ſubſtantiarum.⁊=
alia huiuſmodi.Et hocaſt ꝙ boetiꝰ dicit. Ea q̃ ſunt
pꝛime diuinitati ꝓpinqua fata vel oꝛdinis mobilita
tem excedũr. Et iteꝝ.quedã que ſub diuina pꝛouidẽ
tia locata ſunt fati ſeriẽ ſuperant. Ex q̃ etiam patʒ. ꝙ
quanto aliquid longiꝰa pura mẽte diſcedit.nexibus
fati maioꝛibo implicat᷑ qꝛ magis ſubijciunt᷑ neceſſita
ti ſecundarũ cauſarũ. Et qᷓ;uis augꝰ. dicat fatũ eſſe

aliquid ſᷣm ꝙ ad diuinã potentiã vel voluntatem re

fertur.que voluntas dei cauſa eſt oĩm que fiũt. Non
eſt ̊ hoc contra pᷣdicta. Nam fatũ quidem refer᷑ ad
voluntatẽ dei ſicut ad pꝛimũ pꝛincipiũ.nõ ꝙ fatum
eſſentialiter ſit ivſa volũtas dei:.ſed ipſa oꝛdinatio q̃
eſt in cauſis ſecũdis ad ſuos effectꝰ pꝛoducẽdos. Re
ſpicit ergo in vanitates ⁊ inſanias falſas.qui fatum
diuinã pꝛouidentiã intelligens credit vel dicit ipſam

pꝛouidæetiã eſſe mutabilẽ. vel oĩa ex neceſſitate eueni⸗

re hic. vel nõ oĩa ſubeſſe diuine pꝛouidentieque oĩa
falſa ſunt.Laus enti in diuiniss

Anno incarnatiõis dñice Milleſimoq̃drin⸗
genteſimononageſimo, halendarũ vᷣo ſeptem⸗
bꝛiũ ſextodecimo. Pars hec ſũme ſecunda dñi
anthonini.archiantiſtitis floꝛentiñ. pꝛeclariſſi
mia.In inſigni eluetioꝝ Argentina ꝑ Johannẽ
Reynardicals gruninger) viruʒ q;ſolertem. ad
curatiſſime nitidiſſimeq; elaboꝛata felicit᷑ finit.

. 4
5
„ 1 - .
* —
—
„ — £½
.
* *
. *
J . . 2
. *
. . 2
„
4
—WS
l *
2 . .
5 2
5 . Z
.
. 8
4
*
5 .
.
. .
. *
— F.
4 * .
. F.
. . .
. . . 2
VBð
2. r
3 *
. 4 —
. „ „ 4
-
.
4
— 2
. . .
. „
. rU
2
. .
X 4 1
H
4
. 4
„ 6
= - .
4
. 8
2 2 32
1 2 6
2 M
6⁶ .
3
— „
. 2

eee” .

äl

.

*
S „ *

— ☛ * ——

N — ᷑ꝝ̃ℳ——¶—łG

Qui ꝓiciat᷑ oib iniqtatibo tuis.q ſanat oẽs ĩfir
mitates tuas.Qui redemit de interitu vitã tuã

–—

Generalis

Capituluʒ octauũ de temerario iudicio quo qᷣͥs

inſufficient᷑ que dei q̃ pximi ſiue q̃ ſua ſũt cogno
Caplim. ix. de ingrati⸗ ſa cens iudicare pᷣſumit.
tudine oblatoꝛũ diuinaliũ.collatoꝝ ſacmẽtaliũ
ſublatoꝝ infernaliũ.donatoꝝ naturaliũ.allato
rum tꝑaliũ ⁊ reuatoꝝ naturaliũ.Nã ecõtra cõ
ceſſa bona aufert.dimiſſa pctã refert grauiſſima

mala cõfert.⁊ pmiſſa beneficia defert. Bñdic

aia mea dño ⁊ noli obliuiſci oẽs retributões

„

qui coꝛonat te in mia. et in miatõibo tuis Etq

.

replet in bonis deſideriũ tuum.
Capi.x.de temptatõne q̃ hõ temptat deũ de ſua
poteſtate ſapia acʒ bonitate.ſꝑnens hũana ſub
ſidia.exhibẽs ꝓhibita iudicia.ſ.ferri igniti.aut
Capi.xi.de ſciſmate.vbi tracta- de ſera pnĩa.
tur de duob gerentib ſep ſummo pontifice qͥd
agendũ ſit ꝓ ſerenitate ↄſciennnie.
Litulus q̃ꝛtus de inani głia.

7 2„*d *„

Capitulũ primũ de inani glia pᷣmogenita ſuper

bie ſilia Uñ ve ipᷣis qͥ ↄfidunt in vtute ſua ppter
cãm ex q̃ oꝛitur ꝓpter matiaʒ q̃ exercet᷑.⁊ in młti
tudine diuitiaꝝ ſuaꝝ gloꝛiãtur. ⁊ pꝓpter penam
qua punitur qꝛ frat᷑nõ redimet redimet hõ.non
dabit deo placationẽc ſuiuu.
Capłm ſcoðum ne inobedientia pᷣma inanis glie
filia qᷓntũ ad punitõem ſue rebellionis expᷣſſo⸗

nẽ inobeditionis.⁊ plurificatõem trãſgreſſiõis
Moaledicti vtiq; qͥ declinant a mãdatis tuis.

Caplm tertiũ de retentiõe decimaꝝ ſi aliq̃ ſit ex
cuſatio nõ tribuentiũ ſpũalẽ.tꝑalem.et ſubſtan
tialẽ.ð ilud Sumite pſalmũ ⁊ date tympanuʒ

pſalteriũ iocundum cum cithaaar.
aplm q̃rtũ de ſcðᷣa filia vicʒ inanis glie iactã⸗
tia triplici.ꝑ yroneitatẽ ꝑ vanitatẽ et ꝓpt᷑ falſita

tem.diſꝑdet ꝓculdubio dñs vniuerſa labia do⸗

loſa et lingua magniloquã qui diexert linguam

nrãm magnificabimꝰ labia nr̃a a nob ſũt quis

CLapi.v.de tertia inanis gloꝛie fi · nr̃᷑ dño ellt.
lia ſcʒ pᷣſumptione nouitatũ qᷓntũ ad oꝛnatuʒ q̊
innitunt᷑ mulieres exceſſiue Filie eni eoꝝ cõpoſi

te circũoꝛnata vt ſimilitudo tempmii.
Capit᷑.vi.de q̃rta inanis glie filia.ſ.ꝑtinacia ſui
ſenſus.furoꝛ eni illis ſᷣm ſiłitudineʒ ſᷣpentis ſiẽ

aſpidis ſurde obturãt aures ſuas q̃ nõ exaudiet

vocẽ incãtãtiũ ⁊ venefici incãtantis ſapienter.

Capi.vij de qͥnta inanis glie filia.ſ.vpocriſi ec⸗
cleſie multũ nociua.in tertia beſtia Danieł figu
rata.vicʒ pardo õj quaʒ ꝓpha ait Quarc tu enar

ras iuſticias meas et aſſumis teſtamẽtum meũ
per os tuũ.tu vᷣo odiſti diſciplinam.
Capi. viij.de ſexta ianis glłie filia.vicʒ diſcoꝛdia

partialitatũ guelffec gebellin. Quia vidi iniqᷣta
tem ⁊ dictõem in citate tota die.circundabat

eam ſuꝑ muros eiꝰ iniqtas.et laboꝛ in medio eꝰ
Capi.ix.de ſeptima inanis glo⸗ et iniuſticia.

ric filia.vicʒ cõtentione emulatõis effuſa ab in⸗

ſerioꝛibus j ſuꝑioꝛes diſputationes pᷣſumpta a

ſcholaribo ↄ doctoꝛes.⁊ litigationis intẽta a di

ſceptantibo otra pꝛeſidentes ⁊ rectoꝛes. Effuſa
pꝛohdolo: eſt ↄtentio ſuꝑ bᷣncipes.⁊ errare fecit

eos in inuio ⁊ nõ in xviaa.
Litulus quintus de luxuria.
Caplin pmũ de ſeptẽ occaſionibo de ſeptẽ gradi
bus et de totidẽ nocumẽéttis.
Capitulũ ſcpᷣm de foꝛnicatõe ſimplici ⁊ eiꝰ enoꝛ
mitate Perdidiſti inqͥt pphᷣa oẽs qͥᷣ foꝛnicantur
Capi.iij.de adulterio ⁊ eius crimi, abs te.
noſitate. Exqͥ cum adulteris poꝛtionẽtuã pone
bas.arguã te ct ſtatuã qᷓ faciem tuã.
Napłin qrtũ de qᷓdruplici vitio )̊ naturã et eius

inhũanitate. Diſperierũt in endoꝛ. facti ſunt vt

Capi. v. de inceſtu et eius irra,/ ſtercus terre.
cionabilitate iuxta illud. Molite fieri ſicequus
er mulus in qᷣbo non eſt intellectus.
Capi.vi.de ſtupꝛo ⁊ eius ſatiffactione in foꝛo cõ
ſcientie c ppaoNDon “
Capitulum. vij.de raptu ⁊ eius pena legali.
Capi. viij. de ſacrilegio excecato q̃ntũ ad ꝑſonaſ
deo dicatas. vilipendẽtẽs traditũ ſiſti bonoꝛes
deifice ſponſalitatis. dñiceptãtis ⁊ angelice mi
niſterialitatis Homo cũ in honoꝛe 3 nõ intel
lexit.cõpatus eſt iumẽris inſipienttd.
Cap̃.ix.de filiabo luxurie. Et pᷣmo ðᷣ cecitate mẽ
tis ſuꝑnalia nõ intuẽdo.ncẽria neſciẽdo. ⁊ ſalu⸗

mria nõ eligendo Munqd cecus ceco ducatum

pᷣſtans ambo in foueam cadunt.
Capi.x.de pᷣcipitatione ſecũda filia luxurie. ⁊ eꝰ
temeritare in ſentẽtijs pferendis.in dubijs deci
dendis ⁊ in ſecretis edicendiis ̊HMUD
Eapi.xi.de tertia filia luxurie. viq; in conſidexa
one ꝓprie defectõis.diuĩe oꝑatõis ⁊ aliene cõ
Eapi.xij.de quarta ſilia luuul uerſationis.

rie vide incõſtantia pueniẽte ex inoꝛdinatione

affectionis. hoꝛroꝛe tribulationis ⁊ ſubtractiõe
Capitulũ.xiij.de quita filia lu- delectationis

rurie.ſ. amoꝛe ſui ppter quẽ deo inimicãtur pxi

mo iniuriãtur ⁊ in vitijs multiplicãtur. Jõ in/

cenſa igni eſt ſuffoſſa. ab increpatione vultꝰ tui
Capi.xuij.de ſexta filia lururie.vi⸗ peribunt.
delicet amoꝛe pᷣſentis ſeculi.nõ aduertentes de
fectibilitatẽ mũdialitatis.vilitatẽ entitatis.nꝰ
vilitatẽ bitatis Coꝛrupti ⁊ abomiabiles: facti
ſunt in ſiudijs ſuis.nõ eſtꝗͥ faciat bonũ nõẽ vſʒ
Napᷣ xx. de ſeptia filia luxurie.ſ.ſtul/ ad vnũ-
cia nõ illa ſpũali ⁊ gratioſa. ſed ſpeciali ac crimi
nola ? generali atʒ obpꝛobꝛioſa Stultoꝛũ nem
pe infinitus eſt numerus. DSZ
Titulus ſextus de gula.

CLapitulũ pmũ de gule ſpecieb.pena ⁊ remedijs

Manducaueft ⁊ ſaturati ſunt.nõ ſunt frauda⸗
ti a deſiderio ſuo Adhuc Ee eoꝝ erũt in oꝛe ip⸗
Caplm ſcom (ſoꝝ ⁊ ira dei de cendit ſuꝑ illos

de omiſſione ieiunij q legem. diuinalem ⁊ hũa

nalẽ pᷣter redemptionẽ aut legitimã excuſatõem
adiuucta.ieiunij vitiatione unqͥd h̊ c ieiuniũ
Cap.iij.de ebꝛietate nõ vino diui⸗ (qð elegi ⁊c.
nali ſed materiali aut criminali? urbati ſunt ⁊
moti ſunt ſicut ebꝛiꝰ.⁊ oĩs ſapia eoꝝ ᷣuoꝛataẽ.
Cap.iiij.de quinq; filiab gule.hebetudine q̃ in
ficitur itellectꝰ.inepta leticia q̃ diſſoluitur affe⸗
ccus.multiloquio quo deſtruitaffatus.ſcurrili
tate qua incõponit᷑ geſtus et imundicia q̃ eru⸗
4

R

Balancde Q

Focus

N

K

TMMIILI.A&

—

-Euroskala Offset

VierfarbSelector Standard“

9 Copyright 471999 VxVMaster GmbH www.yymaster. com