Gb450_fol-3
author: Alexander, von Hales

4

——

—

4

*2

N 1245 11912128 021

CIunuumutntantIo. . . ⸗

Tübingen

Br.

.
3
.
òèòG.
=
=è .
Sð
.
=
Sð
2
“ S “ =ð

4

*

. . —
S ⸗
” .
* 4
.
.

—–
. .
. ⸗
D
—
-
.
.
*
*
.
D
–
7

rcia pte ſumme ale/
xandri de l⸗ tractatur
e

Accuſatoꝛis ↄditionibo.qxlij.
Adoꝛatõne.q.xxx.
Aſcenſione domini ⁊ ſeſſione xpi ad dexteram dei pris
q· xxiij · et ſequenti. .
Aauentu yp̃i ad iudicium: de loco et tempoꝛe eiuſdem
· xxv. :
Aduocatis ⁊ eoꝝ ↄditõnibus q·xliij. .
Belli exercitio ⁊ c ircumſtantijs. q. xlvij. membꝛo. ũij.
HPñficiẽtia dandi:cui.quõ.et quando.q lxrrr.
Cerimonialibo pceptis eoꝝ intelligentia ſpũali rati
one.et obſeruantia.q.liiij. et ſequentibus.
Cerimonialium pᷣceptoꝛum ceſſatione.q.lix ·
Conceptõnis xpᷣi tempoꝛe ⁊ oꝛdine.q.viij. .
Conceptõnis gloꝛioſe virginis marie ſckitate. q.ix.
Decimis quando et quibus ſunt dande. et a quibo ac⸗
cipiende.q.lj. .
Decalogi in genere ⁊ in ſpecie explanatõne.qxxx.vſq;
ad.xl.excluſiue. „ .
Dyabolice religatõnis effectu.q.xviij. mem bꝛo.ij.
Bilectõne amici ⁊ inimici et eoꝝ effectu.q.lxvij.
Diuortio.q.lxij.articulo finali. .
Sominice diei feſtiuatũ obſeruantia.q·xxxij.
Dominio hominis ſuꝑ bomine.q.xlviij.
Elemoſina omnia mũdante.q.lxv.
Euangelicis pᷣceptis.q.lx.et ſequentibus.
Falſo teſtimonio.q.xxxvij.
Jeſtiuitatum obſeruantia.q.xxxij.
ide teſtibus adhibenda. qõe.xlv.membꝛo.vj. articu⸗
0. j.
Fide infoꝛmi.⁊ eius ratione:effectu:et actu.q.lxxiiij.
Iide foꝛmata et eiꝰactu foꝛmali et materiali.q.lxxviij.
Eidei obiecto:ſubiecto:⁊ paſſionibus ↄſequentibus fi⸗
cm.q.lxxix.
Raer articulis et ſimbolis apoſtoloꝛum et niceno.q.
lxxxij.
Furtu et rapina in eo ꝓhibita.q.xxxvſ.
BGBratia xp̃i in generali⁊ ſpeciali.q.xj.et.xxun.
Gratia abſolute ↄſiderata quid ſit ⁊ de differentijs ei
cauſa et ſubiecto.q.lxix. .
Gratie effectibo. cognitione et ↄꝑatione ad dona ⁊ vix⸗
tutes.q.lxx.et ſequentibo.
HBratia gratiſdata ꝗd ſit ⁊ de differentijs eius.q.lxxiij.

Inte

BGratia gratiſdata ad honoꝛem dei ⁊ vtilitatem ꝓximi

et que ſit maioꝛ gꝛatia.q.lxxvij.
Honoꝛe paꝛentum et obligatione eiuſdem pꝛecepti.q.
xxxiij.
Incarnationis xpᷣi ↄuenientia.q.ij.
Incarnatõnis xpᷣi pdeſtinatione.q.iij.
Incarnationis xpᷣi actu vtrũ diuina natura humanaʒ
Incarnationis actu qᷓtum ad vnionem et eius effectu
· vij.
Bntentoͤnie rectitudine.ſimplicitate.et diſcretione.q
vrüj.
Ira et gradibus ſuis qᷓtum ad reatum.q.lxj.
Judicij ertremi loco.tempoꝛe.ꝑſona iudicis et aſſeſſo⸗
ribus.q.xxv.
Judicis perſona officio et dr̃ia iudicum.q/xl.
Judicij pꝛoceſſu videlicet inquiſitõnibus.probationi⸗
bus ⁊c. q.xlv.
Juramento ſi ſit vniuerſaliter ꝓhibitum. immo ſi lice⸗
at per creaturas iurare.q.·lxiij.
Juramenti actu.foꝛma.⁊ comitibus.q.xxxj.

Abdechie concubitu.ꝗ.xxxv.

Lapſu humane nature ⁊ reparatõne eius quõ quẽ

ſit fieri oꝛdinata.q.j.

LCege eterna.q.xxvj ·
Lege naturali.q xxvij.
Lege moyli.q.xxviij.et.xxrir.
Legibo iudicialibo qᷓtum ad pſonã iudicis:q.xl.

QLegibo ꝑmiſſionis vicʒ repudij ʒelotipie ⁊c. q ·xlvj.

TLibello repudij.qxlvj.

Apechia ſolum voluntate commiſſa vtrũ ſit p facto re

putanda.q.lxij.
Aſendacio ſi aliqͥ caſu ſit licitum.q.xxxvij·
Merito xp̃i et effectu meriti.q.xvi.
Moꝛte xpᷣi ⁊ deſcenſu eius ad inferos.q.xix.
Aſoꝛtis lententia ſi ſit ꝓpter tempoꝛale damnum infe⸗
renda.q.xlvij. HWDWM . .
ADutuo dando abſq; ſpe accipiendi pᷣ̃ter ſortẽ.q. lxvj.
Matiuitate xp̃i ·q· x. .
Megociatõne et eius ↄtractibo quibo liceat.q.l.
Oblatõnibus ſi ſint in pꝛecepto·quibus dande ⁊ a qui
bus accipiende.q.lii· .
Occiſione bominũ et bꝛutoꝝ aĩaliũ quomodo ꝓhibea
tur. q.xxxiiij· H .
Patientia reſpectu iniurie coꝛpoꝛis rerum et angarie
lxiiij. z
Paradiſi ianue aꝑtione. q.xviij.membꝛo·iüjſzß.
Paſſione xp̃i et effectu paſſionis.q/xvij. ſequenti.
Potentia dei.q.xiiij. .
Pareliate ſocergotali regali et eoꝛum comparatõne
q. xlviij. .
Pꝛeceptis decalogi in ſpẽ et eoꝛum explanatẽne.qxxx
et ſequentibus. .
Pꝛeceptis cerimonialibo.q.liiij. tribus ſequẽtibus.
Pꝛeceptis euangelicis.q·lr. ..
Pꝛedicatoꝛe q̃ tenet᷑ ſcire ⁊ facere.q lxviij.mẽbꝛo.iij.
Pꝛimitijs ſi ſint in pcepto ⁊ quante ſint dande. q. lij.
Rapina in furtu pꝛobibita.q.xxxvj.
Regali et ſacerdotali poteſtate et eoꝛum ↄparatione.
· xlviij. “
Reox punitõne et qui ſint puniendi.q.xliſj.
KRepudio ꝑmiſſo.ſi Fm ſe ſit licitũ vel pctm.qxlvj·
EKeſurꝛectõne xp̃i:q.xx. „
Reſurꝛectõnis dominice argumentis.q.xxrij
Sacerdotali 2 regali ptate et eoꝝ ↄꝑatione.qxlvij.
Sacrificioꝝ legaliũ ritu.q.lviij.
Satiſfactõne rerum.q·xlvij.membꝛo. v.
Scientia dei.q.xiij.
Sepultura xp̃ᷣi quõ quieuit in ſepulcro.q.xix.
Seruoꝝ obligatõne ⁊ manumiſſione.q.xlviij.
Simbolis apoſtoloꝝ et Qiceno ſanctoꝝ patrum atq;
athanaiij.q.lxxxij.
Spe infoꝛmi.actu et rectitudine eius.q.lxxv.
Teſtibo et eorum ydoneitate.q· xliij.
Teſtimonio falſo ꝑhibito.q.xxxvij·
Theſauris ſi liceat ſingulis theſauriʒare.q.xlix
Timoꝛe ſeruili ⁊ differentijs eius.q.lxxvj.
Tranffiguratõne xp̃i.q.xxj.
Vindicta ſi ſit iudicialiter expetenda.q.xlvij.
Voluntate dei.q·xv.
Voluntate pꝛo facto reputanda in mechia.q.lxij.
Vſura qᷓtum ad affectum et effectum prohibita.q.
xxxvj ·
Aſura ſi aliquo modo liceat pꝛeter ſoꝛtem accipere.q·

lxvj.

Finit tabula tractatuum.

Tabula queſtionuʒ tercie
ptis ſumme alexandri de

Ales.

Nueſtio prima de lapſu

humane nate et eiꝰreꝑatione hʒ ſeptem membra.
Primo querit᷑ vtrum bumana natura ſit lapſa ab illo
atu in quo fuit condgitt.
Scðdo vtrũ ſit lapſa reꝑabiliter vel irꝛeꝑabiliter et ba⸗
bet duos articulos.
DPꝛimus vt quelibʒ culpa moꝛtalis ſit irꝛeꝑabilis
ſiue irremediabilis generaliter.
Scðs vtrũ peccatũ ſit irꝛemediabile.
Tercio vtrũ neceſſe ſit bumanã naturã regari.
Quarto an poſſit reꝑari ſine ſatiſfactõne peccati ꝑ qð
lapſa eſt.
Quinto vtrum homo ꝑ ſe poſſit ſatiſſacere et habet du
os articulos.
Dꝛimus an poſſit homo ſatiſfacere generaliter de a⸗
liquo peccato.
¶ Secundus an poſſit aliquo modo ſatiſſacere ꝓ oꝛigi
nali peccato.
oquerit᷑ vtrũ ſatiſſactio ꝓ oꝛiginali pcto poſſit fi⸗
eri ꝑ aliã creaturã et habet duos articulos.
Pꝛimovtrum hec ſatiſfactio poſſit fieri ꝑ angelicam
naturam.
Scðòs an per aliquam aliã creaturam.
Septio oñdit᷑ ꝙ hec reꝑatio debuit fieri ꝑ hoĩem deũ.

7

Nueſtio. ij. de connenien/

tia incarnatõnis xp̃ᷣi hbabet tredecim membꝛa.
Pꝛimo qnerit᷑ in generali vtrũ diuina natura ⁊ buma
na ſint vnibiles adinuicem.
Scðo in ſpali vtrũ dĩna nata ſit vnibilis nate bũane.
Tercio vtrũ abſtractis ꝑſonis ſit vnibilis diuina na⸗
tura humane.
Nuarto vtrũ ſit vnibilis in vna perſona tm̃ vel ĩ plibo
Quinto querit᷑ in qua ꝑſona ſit diuina natura vnibilis
humane ſub duolo articulis.
Pꝛimꝰvtꝝ pr̃i ↄueĩat incarnaꝛi ſiẽ filio.ꝛ ſiłr ſpui.ſ.
¶ Secundꝰvtrũ patri ⁊ ſpũiſancto ſit poſſibile incaꝛna
ri ſuppoſito ꝙ eis nõ ↄgruat opus incarnatõnis.
Sexto querit᷑ ex ꝑte humane nature de vnibilitate per
daꝑtionem ad naturam angelicam.
Septimo de vnibilitate humane nature ad diuinã per
ↄparationẽ ad creaturã ſicut ad vniuerſum.
DOcetauo vtꝝ hũanitas aſſuüpta debuit eſſe nr̃i generis.
Nono vtrũ ille homo debuit eſſe adam.
Deciĩo vtrũ hõ ille debuit plaſmari ꝑ viã generatõnis.
Vndecimo vtrum cõueniens fuit eductio carnis xpᷣi de
viro et de muliere. 1
Duodecimo vtrum ↄuenientius educat᷑ caro xpᷣi de vi
ro ꝙ de muliere vel econuerſo.
Tredecimo de conuenientia incarnatõnis ſi nõ fuiſſet
humana natura lapſa.

Nueſtio. ij. de pᷣdeſtinati

one incarnatõnis rp̃i habet ſex membꝛa.
Pꝛimo vtrum filius der ſit pdeſtinatus.
Sedo vtrum ſit pᷣdeſtinatus eſſe bomo.
Tercio vtrũ p̃deſtinatus ſit eſſe filius tei.
NQuarto ad ꝗd ſit pꝛedeſtinatus.
Quinto vtrum ꝑ xpᷣm ſimus pdeſtinati.
Sexto vtrum pᷣdeſtinatio dicat᷑ vniuoce vel equoce de
ipſo et de nobis.

QNueſtio.uij.de actu incar

nationis xpᷣi habet ſeptem membꝛa.

ꝛio qᷓrit᷑ vtꝝ dĩne nate ↄueĩat aſſumẽ bumanã nataʒ
Decundo vtrũ ↄueniat tribus ꝑſonis.
Tercio vtrũ humana natuꝛa ſit aſſumpta.
Quarto vtrũ hũana natura ſᷣm coꝛpꝰ⁊ aĩaʒ ſit aſlũpta
Nuinto vtrũ coꝛpꝰſit aſſumptũ mediante aĩa.
Sexto vtrũ ꝑſona ſit aſſumpta.
Septimo qualiter intelligit᷑ homo aſſumptus.

Nueſtõ.v. de coaſſumptis

penalitatibo habet tria membra. .
Pꝛimo querit᷑ an xpᷣc aſſumpſit humanã natuꝛaʒ cum
paſſibilitate ⁊ defectu.
Secundo quos defectus aſſumpſit ⁊ quos non a habʒ
ſex articulos. “
OPꝛimꝰvtrũ aſſũpſit iꝗꝛantiã ex ꝑte intellectus.
Scðs vtrũ aſſumpſit triſticiam ex ꝑte affectus.
Terciꝰvtrũ in xpo fuerit vera paſſio timoꝛis. ,
¶ Quaꝛtv vtrũ xpᷣc habuerit timoꝛẽ reuerẽtie maioꝛem
I Quintꝰvtrũ ĩ xpᷣo fuerit veꝛa paſſio ire. ; nos
Sextus vtrũ xpᷣc generaliter aſſumpſit om̃es tefectꝰ
noſtros pꝛeter peccatum.
Tercio qrit᷑ ad qd aſſũpſit hmõi defectꝰa hzʒ duos. §.
¶Pꝛimus ꝙ ſuſcepit tefectus coꝛpoꝛis et anime vt ꝓ⸗
baret verum coꝛpꝰ⁊ animã habere.
Secundus ꝙ aſſumpſit vetuſtatem pene vt noſtram
duplam ↄſumeret.ſ.culpam et penam.

Nueſtio. vj. de conſtituto

ꝑ aſſumptionem habet tria membꝛa.
Pꝛimo tractat᷑ pꝛima opinio ſub.S.ſuis.
Scðo ſecunda opinio ſub ꝗnq; articulis.
Pꝛimus vtrũ xpc ſit vnum vel duo.
¶ Secundꝰan xpᷣc ſᷣm ꝙ homo ſit deus.
¶ Tercius an xpᷣc ſᷣm ꝙ hõ:ſit indiuiduum.

lOQuartꝰvtrũ xpᷣe ſᷣm ꝙ hõ: ſit perſona.

Quintus vtrũ in xpᷣo ſit ponẽ intentõeʒ totiꝰ ⁊ ꝑtis.
Tercio tractat᷑ tercia opinio repꝛobata ꝑ decretalem
alexandri.

Nueſtio.vij.de actu incaꝛ:

natõnis q;tum ad vnionem habet tria membꝛa.
NPꝛĩo querit᷑ d eſſe vnionis ſub tribo aꝛticulis.
¶ Primꝰan ſit vnio in perſona. Vpoſtaſi.
Scðs vtrum abſtracta ꝑſona poſſit vnio illa fieri in
¶ Tercius vtrũ abſtracta ypoſiaſi et ꝑſona a dina na⸗
tura poſſit adhuc intelligi vnio diuine nature ad hua⸗
nam naturam in re nature.
Scðo querit᷑ de cauſa hmõi vnionis ⁊ hʒ.iij.aꝛticłos.
¶ Pꝛimus vtrũ gratia ſit cauſa hmõi vnionis.
¶ Secundꝰvtrum hinõi vnitas ſit naturalis.
4 Tercius vtrũ illud vnũ ad quod terminat᷑ iſta vnio
ſit maxima inter alias vnitates creatas.
Tercio q̃rit᷑ de effectu iſtiꝰvnionis ſub duobo aꝛticłis.
Pꝛimꝰvtrũ hec vnio faciat mutatõeʒ in vnitis.
1 Secundus ſuppoſito ꝙ nõ oĩno.vtꝝ faciat de vnitio
vnũ ſit alterũ vel vnum in altero.

Queſtio. vm.de concepti

one xpᷣi.habet tria membꝛa.
Pꝛio querit᷑ de tꝑe ↄcep:õnis ſub quatuoꝛ.S.
Scðdo de oꝛdine ↄceptõnis.
Tercio de pᷣncipijs ⁊ rõe ↄceptõis ⁊ hʒ.iiij. articulos.
MPꝛimꝰẽ de rõne pᷣmi q̃ eſt oſtenſio caritatis.
¶ Scðds ẽ oſtẽſio gre quã nulla p̃ceſſerũt merita.
ETerciꝰqꝛ oꝑatõe ⁊ vᷣtute ſpũſſcti ↄceptus eſt.
Quartꝰquare nõ dicit᷑ filius ſpirituſſancti.

Nueſtio.ix.de ſanctitate

ↄceptionis habet quatuoꝛ membꝛa.

-ð

Primo querit᷑ quoꝝ ſit ſctificatio ſub vuobo aꝛticlis.

Primus vtrũ ſonctificatõ ſit rei rõnalis ſolum.
Secundus vtrũ ſit ronalis rei qᷓ eſt xpc: an rei rona⸗
lis que eſt pura crettug.
Scðdo querit᷑ de ſanctificatõne bre virginis in q̊ ſtatu
potuit ſanctificari et habet gnq; articulos.
¶ Pꝛimꝰan ante ceptõez ſuã fuit ſanctificata.
Secũdꝰ an in cõceptõe fuit ſanctiſica.
Terciꝰan pꝰↄceptõeʒ añ aĩe inſuſionẽ fuit ſcriſicata
lQuartꝰan ptꝰinfuſionem anime in vtero matris ſue
fuit ſanctificata. .
¶ Ouint a quibo fuit ſanctificata aut p̃ſernata.
Tercio querit᷑ de ſanctificatõne bẽe virginis in conce⸗
ptu ſaluatoꝛis ꝑ quatuoꝛ articulos.
¶ Pꝛimꝰan necia fuit ſanctiſicatõ ſecunda.
Secundꝰa quibo fuit ſanctificata ſi ub. SF. ſuis.
Tercius ꝑ quem fuit ſanctificata. .
Onartovtrũ añ ↄceptõeʒ xp̃i fuerit obnoxia pcro.
Quarto querit᷑ de ꝑfectõne dñici copoꝛis.

LNueſtio. x. de natuntate

xpᷣi habet ſex membꝛa. .
SHꝛimo querit᷑ an diuina natura ſit nata.
Scðdo an due ſint natiuitates filij dei.
Tercio an poſſit dici duo filij dei.
Quarto vtrũ ypc ſit filius adoptiuus.
NQuĩto vtrũ vniuoce dicat᷑ filiꝰ dei et filiꝰ virginis.
Sexto querit᷑ de filiatõne per adoptionem per quinq;
oꝛticulos.
OPꝛimus vtrũ ratio paternitatis ſiue filiatõnis dica
tur vniuoce de nobis filio dei.
Secundus vtrum ratio qua dr̃ pater noſter ↄueniat
patri tm̃:aut toti trinitati.
Tercius vtrũ xpᷣe ſᷣm ꝙ hõ ſit filiꝰadoptionis.
; Quartus vñ ſit in nobis filiatio.
OQuintꝰvtrũ ante incarnatõeʒ fuerit filiatio.

Nueſtio.xj.de gratia xpᷣi
in generali habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ an in xpᷣo ponenda ſit gratia que dicit᷑
vnionis.
Scðdo an in xpo ſit ponẽda gr̃a ſm quã eſt caput.
Tercio an in xpᷣo ponenda ſit gr̃a abſoluta vt ↄſidera
tur vt quidã homo ſingularis. H

Nueſtio. xij. de gratia xpᷣi

in ſpeciali habet tria membra.
Pꝛimo querit᷑ de gꝛatia vnionis ſub duobus articlis.
Primus cæ eſſentia ipſius gratie abſolute.vtrum ſit
creata vel increata.
Secundus de gratia vnionis ꝑ ↄꝑationẽ ad gꝛatiaʒ
Fm quam eſt caput ſub duobo.S.
Secundo querit᷑ de gratia xpᷣi ſm quam eſt caput ⁊ ha
bet tres aꝛticulos.
Acronr ſim quam ratõnem ypᷣc dicitur caput ſub
tribus. S.
¶ Scðs quoꝝ vel cui ſit caput ſub q̃tuoꝛ.S. .
Teꝛciꝰð vnione capitis ad coꝛpꝰ⁊ ecõuerſo ſſᷣ ſex.S.
Tercio querit᷑ vtrum gratia xpᷣi fᷣm ꝙ eſt hõ ſingula⸗
ris ſit gatia plenitudinis.

Nueſtio.vm.de ſcientia

cei habet ſeptem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrum in xpᷣo ſm duas naturas ſit po⸗
nere duas ſcientias.
Secundo vtrũ ſcia fuerit in xpᷣo ab initio ſue ↄceptõis
aut ꝑ ſucceſſionem tꝑis acquiſita.
Tercio vtrũ fuerit ſine aliqua ignoꝛantia.
Quarto vtrum fuerit omnium.
Nuinto vtrum ſᷣm omnẽ modũ ſciendi humanũ.

Sexto vtrum aliquam ſcĩam recepit ab angelie.
Septimo vtrũ⸗ equalis fuit ſcia xpi ſcientie dei.
Nueſtõ. xuij.de potentia
dei habet duo membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ an geneꝛaliter fuerit in xpᷣo potentia nõ
peccandi.
Scðo vtrũ in xpᷣo ſᷣm ꝙ bomo fuerit om̃ipotentia.

Nueſtio.xv. de voluntate

et oꝛone xpᷣi habet duo membꝛa.
Pꝛimo queritur de voluntate xpᷣi ſub duobo articłis.
¶ Pꝛimꝰan in xpᷣo fuerint diuerſe volũtates.
Scðs an in vpo fuerint ↄtraꝛie volũtates.
Secundo querit᷑ de oꝛatõne xpᷣi inꝙ̃tum hoino ⁊ habet
duos aꝛticulos.
Pꝛimus vtrum oꝛauit m affectõneʒ ratõnis vel ſen
ſualitatis. SSð
Secundus vtrũ in omni oꝛatõne ſua fuerit in omni⸗
bus exauditus.

Nueſtio. xvj. de meruto

xpᷣi habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ an pꝛopꝛie ponendũ ſit in xpᷣo merituʒ.
Secundo querit᷑ de tempoꝛe merendi qtum ad xpᷣm ſſ
duobus articulis.
Pꝛimus an ab initio ceptõnis ſue meruerit.
Secundus an in vita ſua potuerit nõ mereri.
Tercio queritur de cauſa merendi et habet tres arti⸗
culos.
Pꝛimus quõ meruit caritate.
Secundus quõ mernuit actõne.
Tercius quõ meruit ꝑ paſſionem.
Quaꝛto querit᷑ de effeciu meriti xpᷣi ꝑ duos aꝛticulos.
Pꝛimus ꝗd ſibi meruit videlicet ſi exaltatõeʒ. ſi glo⸗
riam.ſi nomen ſub.S.
Secundꝰquid xpᷣe meruit nobis videlz ſi deletõnem
eulpe.ſi remiſſionẽ pene eterne et tꝑalis.

Mueſtio. vvij.de domini⸗

ca paſſione habet ꝗnq; membra.
Primo queritur de veritate paſſionis ſub duobus ar⸗
ticulis.
Eri mus de potentia paſſionis.
Secundus de actu et ſenſu paſſionis.
Scðdo q̃rit᷑ de generalitate paſſionis ꝑ duos aꝛticłos.
Beinne de generalitate reſpectu paſſibiliũ.
Secundꝰte generalitate reſpectu paſſionũ ſp.S.ſins
Tercio queritur de neceſſitate paſſionis et bhabet tres
aꝛticulos.
Pꝛimus de neceſſitate qᷓtuʒ ad cauſam inſerioꝛẽ ma
terialem et fſormalem.
Scðs teæ neceſſitate qtũ ad cãm inferioꝛẽ finalem.
Zerciꝰdeneceſſitate qtũ ad cam ſuꝑioreʒ efficienteʒ
noſtram redemptionem. J
Quaꝛto querit᷑ de ↄuenientia paſſiõis ꝑ duos aꝛticłos
Pꝛimꝰde ↄueniẽtia paſſionis quo ad deum.
Scõðs de ↄuenientia qͥ ad nos ſub.S.ſuis.
Quito querit᷑ de qntitate paſſiõis ꝑ duos aꝛticulos.
Pꝛimus de quantitate in ſe.
Scðs de q̃ntitate in ↄꝑatione ad ſatiſfactiõem.

Nueſtio. vviij.de effectu

dominice paſſionis habet quatuor membꝛa.
Pꝛio querit᷑ de effectu iuſtificatõis a pctis.ſ.deletõne.
Scðdo de effectu recõciliatõnis ad deũ ꝑ tres aꝛticlos.
;Erimꝰſi xpᷣc ſit mediatoꝛ illiꝰreconciliatõnis.
4 Scðdðs ſᷣm quid ſit mediatoꝛ.
Tercius quõ ſit mediator.
Tercio querit᷑ ð effectu religatõnis dy abolice pꝛatis

qtum ad potẽtiam nocendi et temptandi. .
Quarto te effectu appaꝛitõis ianue ꝑadiſi ſb.S.ſuis.

Nueſtio.xix.de morte vpᷣi
habet quinq; membꝛaa. =èBDWĩ
Pꝛimo querit᷑ an moꝛs rp̃i debeat intelligi ſeꝑatõ bu⸗
manitatis a deitate.
Secundo an ↄcedendum ſit ſimpliciter ðᷣ xpᷣo ꝙ fuerit
moꝛtuue.
Tercio an ↄcedendũ ꝙ in triduo fuerit bomo.
Onarto de deſcenſu anime eius ad inferos.
NQuinto de quiete coꝛꝑis eius in ſepulcro.

LMueſtio.xx.de reſi nrꝛecti⸗

one xpᷣi habet tria membꝛa. “
Pꝛimo queritur de veritate reſurꝛectõnis per duos ar
ticulos.
4Pꝛimus vtrum reſurꝛectio xp̃i fuerit neceſſaria
et quid eſt.
¶ Secundus an idem ſit modus reſurgendi in xpᷣo et
in nobis. —.
Secundo querit᷑ de cauſalitate et effectu reſurꝛectõnis
per ſex articulos. .—
Primus quo genere cauſe dicenda ſit cau-
ſalitas reſurꝛectõnis.
Secundus an reſurꝛectio xp̃i ſit cauſa iuſtiſicatõnis
animarum.
4 Tercius an ſit cauſa reſurꝛectõnis coꝛpoꝝ.
Quaꝛtus an reſurꝛectio xpᷣi ſit cauſa ↄiuncta vel re⸗
mota ad noſtram reſurꝛectõnem. 4
4Quintus an ſit cauſa ncc̃ia vel ↄptingen.
Sextus de differentia paſſionis ⁊ reſurꝛectõnis ĩ cau
ſando noſtram reſurꝛectõnem.
Tercio queritur de tem ꝑe reſurꝛectõnis rp̃i per tres
articulos.
¶⁊N Pꝛimus de acceleratõne reſurꝛectionis.
¶ Secundus de dilatõne vſq; in tercium diem.
1¶ Tercius de determinatõne reſurꝛectionis qtum ad
diem et hoꝛam.

Nueſtio.xxj.de tranſfigu
ratione rpᷣi habet nouem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrum mutatio facta in coꝛꝑe dñi debe⸗
at dici tranſſiguratio.
Secundo an claritas que apparuit in coꝛꝑe dñi fuit ve
ra vel imaginaria. .
Tercio an claritas illa fuit in coꝛꝑe xpᷣi vt in ſubiecto
vel in gere circumfuſo.
Quarto an claritas illa fuit gloꝛioſa vel ſimilis
gloꝛioſe. .
Quinto an claritas illa fuit naturalis vel aſſumpta.
Serxto querit᷑ an ſolum coꝛpus xp̃i fuit tranſfigurabi⸗
le vel etiam moyſi et helie.
Septimo de ↄpatione ⁊ differentia aparitõnis domi⸗
nice anteqᷓ fieret ⁊ poſtᷓ facta ee.
Octauo an moyſes et helias aparuerunt ibi ꝑſonali
ter vel angeli vice eoꝛum. .
ono an viſio apłorũ fuit oculo coꝛpoꝛali.

Qnueſtio. xxij.de aꝛgumen
tis dominice reſurꝛectõnis habet duo membra.
Pꝛimo querit᷑ in generali per quatuoꝛ articulos.
Pꝛimus quõ dicatur hec apparitio.
¶Secundus an argumenta apparitõnis aſtruãt fidẽ.
CTercius vtrum argumenta illa euacuarent fidem
q tum ad meritum.
DQuartus de numero ⁊ ſufficientia argumentoꝝ.
Scðo querit᷑ in ſpeciali per tres articulos.
Pꝛimus de argumento qtum ad viſum.
¶ Secundus q;tum ad tactum.

Tercius ytum ad guſtuam. „
Nueſtio. xxiij. de aſcenſio
ne domini habet ſeptem membra·
Primo queritur an ſit.
Secundo quid ſit.
Tercio quomodo ſit.
NQuarto ſᷣm quid ſit.

Quinto quando fuit.
Sexto ad quid per duos articulos.

Pꝛimus tæ termino aſcenſionis reſpectu coꝛpoꝛaliũ

vtrum ſuper omne coꝛpoꝛeum. RDM
4Secundꝰ de reſpectu ſpñalium.vtrũ ſuꝑ omnes ſpũs
Septimo ꝓpter quid ſit per duos articuloo.
¶ Primꝰ ꝗs ſit fructus aſcenſionis qᷓtum ad ipᷣm.
¶ Secundus quis ſit fructus qtum ad nos tam moꝛ/
tuos q; viuos ſub.S.

7 *%

Mueſtio. xx iiij. de ſeſſione

xpᷣi ad dexteram dei patris habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo queritur an ↄueniat alij qᷓ rpᷣo ſedere ad txxte⸗
ram patris. .
Secundo an xpᷣo fm ꝙ homo ↄueniat ſedere ad dexte⸗
ram dei patris. =
Tercio an conueniat ſpirituiſancto.
Quarto an ↄueniat filio dei ᷣm diuinam naturam.

Nueſtõ.xxv. de aduentu

xpᷣi ad iundicium habet quinq; membꝛa. .
Pꝛimo querit᷑ te ſignis precedentibus aduentũ ad iu/
dicium per quinq; articulos. J
¶ Pꝛimus de immutatõne coꝛpoꝛum celeſtium.
Secundus de ↄmotione virtutum celoꝛum.
1Tercius de ſigno filij hominis.
4 Quartus de confragatione mundi.

¶ Quintꝰde fignis ↄiunctis voce archangeli ⁊ tuba ði

Secundo querit᷑ de loco ⁊ tempoꝛe iudicij.
Tercio de perſona iuditcis.
NQuarto de apparitõne iudicis in q̃ forma veniet.
NQuinto de aſſiſtentibus iudici per duos articulos.
Pꝛimus vtrum angeli iudicabunt.
Secundus vtrum apoſtoli iudicabunt.

LNueſtio. xxvj. de lege eter

na habet nouem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ an ſit lex eterna. =
Secundo an notio legis diuine ſit impꝛeſſa menti ra⸗/
tionali.
Tercio quid ſit lex eterna

NQuarto de intentõne legis eterne ſᷣm ꝙ in deo.an ſcili

cet aꝑpꝛopꝛietur perſone vel eſſentie.

MNMuinto de immutabilitate legis eterne.
Serxto de vnitate legis eterne.

Septimo de deriuatõe legũ a lege eterna ꝑ.v.articłos
Pꝛimꝰvtrũ leges iniq̃ deriuent᷑ a lege eterna.
¶ Scðs vtrũ lex fomitis ſiue lex carnis deriuet᷑ ab ipᷣa
4Tercius vtrum leges humane deriuent᷑ ab ipſa.
Quartus vtrũ lex naturalis deriuet᷑ ab ipſa.
Octauo q̃rit᷑ ſpiectis legi eterne ꝑ ſex articulos.
Pꝛimꝰan volũtas diuina ſit ſubiecta legi eterne.
¶ Scõðs an filius dei ſubijciat᷑ legi eterne.
¶ Terciꝰan irꝛõnalia ſint ſubiecta legi eterne.
¶ Quartus an rationalia videlicet mali homies ſubij⸗
ciuntur legi eterne.
Quintus an iuſti ſubijciant᷑ legi eterne.
Sextuo an beati ſubijciuntur legi eterne.
Nono querit᷑ de effectibus legis eterne.

ℳ3

Nueſtio. vxvij. de legena

turali habet quatuoꝛ membꝛa.

S-

Pꝛimo queritur an ſit per duos artienlos.
Pꝛimꝰ ẽ an talis lex ſit q ſit rõnali creature indita.
¶ Scdðs dato ꝙ ſit. an ſit creata vel increata.
Scdo querit᷑ quid ſit lex naturalis ꝑ tres articulos.
Pꝛimus quid ſit in genere an potentia vel paſſio
vel habitus. ̊“dRẽ
Secundus ſuppoſito ꝙ ſit habitus.an ſit habitus co
gnitiuus vel motiuus.
ercius ſuppoſito ꝙ motiuus.an ſit idem quod con
ſcientia et ſindereſis.
Tercio querit᷑ quõ ſit per duos aꝛticulos.
Pꝛimus quõ ſit qᷓtum ad eſſentiam.ſ.vtrum ſit deli⸗
bilis vel non.
Secundꝰ.ſ.vtrũ ſit mutabilis qᷓtum ad mandata et
pꝛecepta iuris naturalis. .
Quarto querit᷑ quoꝝ ſit per tres articulos.
SPꝛimus de differenti aſſignatione eoꝛum que ponũ⸗
tur eſſe legis naturalis.
Scðs an habeat pᷣcepta oꝛdinatiua ad deum.
4 Tercius ꝑque homo rationalis in lege naturali oꝛ⸗
dinat᷑ ad ꝓximũ ratõnalem ſub.S.ſuis.

Mueſtio. xxviij. de lege
moyſi generaliter habet ꝗnq; membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ de lationèe legis ꝑ ꝗnq; articulos.
Primus de vtilitate lationis.
Secundus de neceſſitate lationis.
Tercius de tempoꝛe lationis.
¶ Luartus de pſonis quibus lata eſt.
¶ Quintus de latoꝛe legis quis fuit.
Secundo querit᷑ deↄtinentia legis moſayce per duos
aꝛticulos. .
Pꝛimus qtum ad genera ↄtentoꝝ ſub.S.ſex.
¶Secundꝙᷓtum ad q̃litatẽ ↄtentoꝝ ſub tribo.S.
Tercio querit᷑ de lege moyſi qᷓtum ad impletõnem peꝛ
xpᷣm per duos articulos. J
Pꝛimus an ypc legem impleuit.
¶ Secundus an impleuit omnia.
Quarto queritur de obſeruantia legis qᷓtum ad onus
per tres articulos.
4 Pꝛimus an obſeruantia legis magis oneret qtũ ad
diſicultatem pᷣceptoꝝ qᷓ; obſeruantia euangelij.
Secundꝰ an plus oneret euangelium qᷓ lex.
Tercius quis magis oneratur an ferens legem:an
euangeliunm. J
Quinto querit᷑ de fructu obſeruãtie legis.ꝑ.ij.aꝛticłos
¶Primꝰ generaliter an lex iuſtiſicet.
Secundꝰ ſpecialiter quõ moꝛalia.iudicialia.cerimo
nialia et ſacramentalia iuſtificent.

⸗ — — 7
Nueſtio. xxix. de pᷣceptis
ccalogi in geneꝛali habet duo membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ in generali te radice et oꝛigine pᷣcepto⸗
rum per quatuoꝛ articulos.
Pꝛimus an radix vel oꝛigo moꝛalium pꝛeceptoꝝ ſit
natura vel diſciplina vel gratia.
Secundꝰan ſit in cognitõne vel affectöne.
Tercius ſi in affectõne:an in affectõne timoꝛis
an amoꝛdiis..
OQnaortus an ſit eadem radix moꝛalium pꝛeceptoꝛuʒ
que eſt virtutum.
Secundo querit᷑ de diſtinctione et numero pꝛeceptoꝛũ
per quinq; aꝛticulos. Sl
Pꝛimus an diſtinctio decalogi fuerit in natuꝛa bene
inſtituta vel ſit ſ̃m naturam coꝛruptã.
Secundus ᷣm quam rõnem acci
ceptoꝛum decalogi. .
Kercius vtruʒ numerus decalogi in pluribo vel pau

cioꝛibo qᷓ; decem debet poni.

Quaꝛtus de diſtinctõne decalogi Stum ad oꝛdinem.

pitur diſtinetõ pꝛe⸗

¶Quintua ve diſtinetione qᷓtum ad modum tradendi

quare quedã ſunt affirmatiua 2 quedã negatiua.

Nueſtio.xxx.de adoꝛatio
ne babʒ tria membra.
Pꝛimo querit᷑ de adoꝛatõne dei ꝑ tres articulos.
Pꝛimꝰquid dicat᷑ diuina adoꝛatõ per tres.S.
¶ Secundꝰe ratõne diuine adoꝛationis.
¶Tercius de vnitate 2 differentia adoꝛatõnis.
Secundo querit᷑ de adoꝛatõne xpᷣi.vtru eadem adoꝛa⸗

tione adoꝛetur ſᷣm deitatem et humanitatem.

Tercio querit᷑ de adoꝛatõne create ꝑ tres aꝛticulos.
Pꝛimus de adoꝛatõne creature rõnalis angelice.
Scðs de adoꝛatõne creature rõnalis humane.
Tercius de adoratione creature irꝛatõnalis.

„

Nueſtio. xxxj. de ſecundo

p̃cepto decalogi habet ꝗnq; membꝛa. S
Pꝛimo querit᷑ in generali ꝑ duos articulos.
Pꝛimus de expoſitõne huiꝰpꝛecepti.
Seðs de ↄtinentia ⁊ intentione hꝰmãdati ꝑ.S.ſuos.
Scðdo querit᷑ in ſpãli de actu iuramenti ꝑ ſex aꝛticłos.
Pꝛimꝰan iuramentũ ſit bonũ vel malũ an indiffeꝛẽs
Scðs vtrũ iuraꝛe ſit licitũ vel illicitum.
Terciꝰan ꝓhibet᷑ iuramentũ rõne affectꝰvel effectus
Quartꝰan /ꝓhibet᷑ qᷓtũ ad ↄſuetudieʒ vł qᷓtũ ad actũ.
Quintus quibo ↄueniat iurare vel liceat.
Sertus an licitum ſit iuramentũ reciꝑe.
Tercio querit᷑ de foꝛma iuramenti ꝑ tres aꝛticłos.
¶; Pꝛimus de foꝛma iuramenti ↄceſſa. H
¶ Scðs de foꝛma iurãdi nõ ↄceſſa ſiue ꝓhibitt.
Tereiꝰ de foꝛa iuramẽti ꝑtim ↄceſſa ꝑtim nõ aceſſa.
NQuarto querit᷑ de comitibo iuramẽti ꝑ.iiij.articulos.
Pꝛimns de comite iuſticie. rUMẽ⸗
4¶ Secundus de comite iudicij.
1¶ Tercius de comite veritatis. S
Suaꝛtus an poſitis iſtis vłr ſit obligatoꝛium.
Quinto querit᷑ cuius ſit interpᷣtari iuramentum.

Nneſtio. xxxij. detercio pᷣ

cepto decalogi habet ſex membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrum pᷣceptum de ſabbato ſit generale
vel paꝛticulare.
Secundo vtrum ſit moꝛale vel cerimoniale.
Tercio de circũſtantijs hꝰpcepti ꝑ q̃tuoꝛ aꝛticulos.
4 Pꝛimus quaꝛe huic pᷣcepto additur verbum recoꝛda
tionis.d.memento. ꝗMẽBÿ
Scðs vtrũ tp̃ᷣs vebuit taxari.ſ.die ſeprtimg.
Tereius quõ intelligat᷑ ſex diebus fecit deus celnʒ 2
terꝛam ⁊ in ſeptima requieit. D
Quaꝛtus quaꝛe ponit᷑ illa circũſtantia.vt requieſcat
ſeruus ⁊ ancilla ⁊ bos ⁊c̃. l
Nuarto queritur de obſeruantibus pꝛeceptum per du
os articulos. B —R
NPꝛimus de obſeruantia ſabbati temꝑe legis.et quid
dicatur opus ſeruille. Ml
Scðs an debeat obſeruari ſabbatũ temꝑe gratie.
Quinto querit᷑ de obſeruantia dominice et aliaꝝ feſti⸗
uitatum ꝑ duos aꝛticulos.
¶ Mꝛimus an obſeruantia diei dominice pꝛecipiatur
boc precepto. ”UVU
Secundus a quiba operibus ſit ceſſandum in die do
minica et feſtiia.
Serto querit᷑ cui perſone in diuinis apropꝛiatur il⸗
lud pꝛeceptum.

Queſtio.xxxiij.de quaꝛto

pꝛecepto habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo queritur quis dicatur pater et mater in boc
Precete.

Secundo qᷓtum ad quid intelligatur bonoꝛ in boc pꝛe
cepto ꝑ quatuoꝛ articulos.
Pꝛim an bonoꝛ ſit exbibitõ ſpũalis vel coꝛpalis.
Scðs vtrũ honoꝛ dicat reſpectũ peminentie.
Zerciꝰcũ honoꝛ dicat᷑ multiplr.vtrũ dicat᷑ equoce.
Quaꝛt vtru in hoc pcepto qlibet bonoꝛ iubeat᷑.
Tercio querit᷑ de foꝛma huiꝰ pᷣcepti ꝑ tres aꝛticulos.
Pꝛimus de iuſſione bonoꝛis. ..
Scðs de ꝓmilſione meꝛcedis videlʒ longeuitatis.
Tercius d oꝛdine. “ . .
Quaꝛto querit᷑ de obligatõne huius pꝛecepti ꝑ quinq;
articunloo.
Pꝛimꝰan ſoluat᷑ obligatio ꝑ votum religionis.
Secundus an ꝓpter neceſſitatẽ patris dimittendꝰ ſit
ingꝛeſſus religioniliiiis.. —.
Tercius in quibus tenemur patri carnali obedire qͥ
ad bonoꝛem renerente.
Quartus an honoꝛ debeat᷑ patri ſpuali ex p̃cepto vł
ex conſilio. .
Quintus an honoꝛ debeat᷑ prelato malo.

Nueſtio. xxxui. de quito
pcepto non occides bz tria membea.—
Pꝛimo querit᷑ quid ꝓbibeat᷑ occidi ꝑ qᷓtuoꝛ aꝛticulos.
Pꝛimus vtrum hic pbibeat᷑ occiſio bruti animalis:
1es ean, J .
Sceõðs vtrũ in boc pᷣcepto ꝓhibeat᷑ occiſio ſin.

Tercius vtrũ in boc pcepto phibeatur occiſio pbomi

nis maleficc. : .
lQuaꝛtus vtruʒ in aliquo caſu poſſit innocens occidi
nõ pꝛeuaꝛicando hoc pᷣceptum. —
Scdo querit᷑ ꝗqs ꝓbibeat᷑ occidere ꝑ tres articulos.
Pꝛiman generalr gꝗlibet ꝓhibeat᷑ occidere.
Secundus an ille ꝑſone qᷓ non hñt pratem vniuerſa
liter ꝓhibeant᷑ occidere maleficum ꝑ tres.S. Fm ꝙ oc⸗
ciſio ↄmittit᷑ voluntate neceſſitate ⁊ coſu.
Tercius an illi qui babent ſpualem poteſtateʒ ꝓhi⸗
beant᷑ occidere. S
Tercio querit᷑ de genẽ occiſiõis q̃ h pcepto ꝓbibeat

Nueſtio.xxxv. de ſexto p/

cepto.i Zon mechaberis hʒ octo membra.

Pꝛimo querit᷑ vtꝝ ſit p̃ceptũ pꝛime tabule vel ſecunde

Secundo vtrũ ſit pceptum moꝛale legis nature vł mo

rale diſcipline.

Tercio vtruin coitus maris et femine nullo addito ꝓ

hibeat᷑ hoc pꝛecepto.
NQuaꝛto vtrũ oeubinat? ꝓhibeat᷑ boc precepto.
Quiĩto vtrũ foꝛnicatio ſimplex ꝓhibeat᷑ hoc pᷣcepto.
Sexrto vtrũ hic ꝓhibeat᷑ couus inceſtuolſus.
Septimo de coitu cũ pluribo ꝑ duos aꝛticulos.
Pꝛimvtx generalr hr̃e plures bic ꝓhibeat.
Scðdðs ſpãlit æ facto abꝛabe ⁊ iacob ꝗ ples habuert.

Oetauo queri? de coitu ↄiugali qs ſit licitꝰ qꝗs illicuiꝰ

p̃cepto.iQon furtũ facies hʒ qnq; membra.
Pꝛimo querit᷑ quid/ phibeat᷑ nomine furti.
Gcðo an om̃is rapina ſit hic ꝓhibita.

Tercio vtrum furxtum ct rapina ſint in aliquo caſu li·

cita ꝑ quatuoꝛ eaſus ſub.S.
NQuaꝛto vtrũ vſura ſit hicꝓhibita ꝑ duos articulos.
Pꝛimus vtrũ/ ꝓhibeat vſura ꝙtum ad affectum.
Secundus vtrũ ꝓhibeat tum ad actunm.
Quito queriẽ᷑ de furto interpᷣtatiuo ꝑ qᷓtuoꝛ aꝛticulos.

ᷓPꝛimꝰde furto interpretatiuo qui contingit in deti

„

Secundꝰde furto ꝗ ↄtingit in expendendo.
CTercius x furto ꝗ ↄtingit in aꝑpꝛopꝛiando.
Qu aꝛtꝰ tde furto ꝗ ↄtingit ĩ vendedo et emendo.

Nueſtio. xxxvij. de octa

uo pᷣcepto. Non falſuʒ teſtimoniũ dices hʒ.vjmẽbra.

Pꝛimo querit᷑ vtrum iſta ꝓbibitio ꝑtineat ad pꝛimaʒ

tabulam vel ſecundam. . .
Scðdo quid intelligot ꝓhiberi ꝑ falſum teſtimonium.
Teꝛcio vtrũ ꝓhibeat᷑ bic locutio falſitatis.
Qu aꝛto vtꝝ bic ꝓhibeatur taciturnitas veritatis cum
veritas requiritur.
NQuinto vtꝛũ ꝓhibeat᷑ hic mendacium. .
Sexto vtrum mendaciũ ſit hic vniuerſaliter ꝓhibituʒ
ita ꝙ in nullo caſu ſit licitum.

Mueſtio. xxxviij. de vlti

mis duobo pᷣceptis decalogi habet q̃tuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ an iſta pᷣcepta ſint pᷣcepta legis nature.
Scðdo vtrũ ꝓhibeat᷑ hic ↄcupia generalis aut ſpãlis.
Tercio vtrum iſtis pᷣceptis ꝓhibeat᷑ actus interioꝛ ꝗẽ
in pᷣmo motu aut delectatõne ⁊ ↄſenſu.
Quaꝛto vtrum ad idem pᷣceptum ꝑtineat ꝓhibitio vo⸗
luntatis ⁊ operis.

Nueſtio.xxxix. deexpla

natõne decalogi habet qnq; membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ quid ſit pꝛeceptum que diuiſio pᷣcepti
generaliter.
Secundo q̃ diuiſio pᷣceptoꝝ legis nature.
Tercio que diuiſio legis ſcripte.
Quaꝛto que diſtinctio legis moſayce ĩ moꝛalia iudici
alia et cerimonialia.
NQuinto qualis intelligentia ſinguloꝝ pᷣceptoꝛuʒ deca
logi ſub.S.ſuis.

Mueſtio.xl.de legibus iu

dicialibo q;um ad ꝑſonam iudicis hʒ ſexr membꝛa.
Bimmo querit᷑ an homo poſſit eſſe index hoĩs.
cdo an inferioꝛ poſſit iudicare ſuperioꝛm.
Tercio an ſuꝑioꝛ malus poſſit iudicare inferioꝛem.
NQuaꝛto que ↄditõnes requirunt᷑ ad hoc ꝙ aligꝗs poſſit
eſſe oꝛdinate index.
NQuinto de diffeꝛentia iudicum.
Sexto de officio iudicis iur̃ legeʒ deut.ꝑ.iiij.articłos
PPrimus de pᷣma ꝑte legis iudices et mgros ↄſtitues
in omnibo poꝛtis tuis. D
Scðds de alta ꝑte legis.vt iudicẽt ꝑꝑłm iuſto iudicio.
Tercius de tercia ꝑte legis qua dr. nec in alterã ꝑtẽ
declinent non accipies ꝑſonam nec munera.
4Quaꝛtus de vltima ꝑte legis qua dicit᷑. Juſte quod
iuſtum eſt ꝑſequeris.

Lueſtio. xh. de ꝑſona rei

habet quinq; membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrũ mali ſint generaliter puniendi ſeu
iudicandi et ſpãliter tꝑe gꝛatie.
Scðdo querit᷑ vtrum abſentes pñt iudicari.
Tercio vtrũ multitudo peccans ſit punienda.
Qu aꝛto vtrum innocentes ⁊ iuoluntarij circa actꝰſint
iudicandi ꝑ tres articulos.
Pꝛimus vtrũ vnus debeat vel poſſit puniri ꝓ alio.
Scðòs vtrũ ignoꝛãtes ſint iundicãdi aut puiri poſſint
¶ Tercius vtrum coacti ſcʒ qui inuiti faciunt aliquid
ſint puniendi.
Quinto querit᷑ vtrũ iudex reos in ſe delinquentes de/
beat punire.

Nnueſtio.xlij.de ꝓſona ac

cuſatoꝛis habet ſex membra.
Pꝛimo querit᷑ an ꝗs teneatur accuſare.
Scdo an ſubditi pñnt ſuos pᷣlatos accuſaꝛe.
Tercio an mali poſſint accuſare.

OQnaꝛto an omnes boni poſſunt eſſe accuſatoꝛes.
MNuinto que ↄditões requirunt ad hoc ꝙꝓ aliquis pol⸗
ſit accuſare. „N
Sexto quando et quomodo debeat quis aliũ accuſaꝛe.

Nueſtio. xli. de teſtibus

habet quinq; membꝛa.
Prund qucht vtrum quilibet teneat᷑ ad ferendũ teſti⸗
monium.
Secundo de numero teſtium.
Tercio de ydoneitate teſtium.
DQuarto de fide teſtibus adbibenan.“—
Quinto vtrũ in aliquo caſu licitũ ſit vendẽ teſtimoniũ

Nueſtio. xluij.de aduoca/

tis habet tria membꝛa. .
Pꝛimo querit᷑ vtrũ aduocatus teneat᷑ ad iuſtuʒ patro⸗
cinium indigenti ↄferendum.
Secundo vtrũ iuriſperitus ſimiliter aduocatus poſſit
vendere iuſtum ↄſilium.
Tercio q̃ regrunt᷑ ad legittimũ aduocatum.

Nneſtio. xlv. de pꝛoceſſu

iudicij habet ſeptem membꝛa. .
Pꝛimo querit᷑ de triplici ꝓceſſu iudicij.
Scðo de oꝛdine ꝓceſſus iudicij.
Tercio de inꝗſitionibo ⁊ purgatõnibo.
Quarto de ↄuictõne rei ꝑ ↄfeſſionem.
Nuinto de ꝓbatõnibus in generali.
Serto in ſpãli de ꝓbatõne ꝑ teſtes ꝑ duos articulos.
¶Pꝛimꝰan ad ꝓbatõeʒ admittat᷑ teſtimoniũ ð auditu
¶ :ZSecundꝰ ſide teſtibus adhibenda.
Septimo de ꝓbatõne ꝑ pᷣſumptiones.

Nueſtio. xlvj. de legibus

ꝓmiſſionis habet tria membꝛa. . .
Pꝛimo querit᷑ de legibus ꝑmiſſionis in genere q̃re hec
tria ⁊ nõ alia ꝓꝑmittebant᷑.
Secundo ſpãliter querit de lege repudij ꝑ.vj.aꝛticłos.
DPꝛimꝰan repudiũ de ſe ſit peccatum.
Secundus an repudium ex lege fiat nõ pcẽm.
ETercius vtrũ licitum ſit repudiate viuente pꝛioꝛi vi
ro alium ducere.
OQuortus an in repudio vir et mulier debuerunt pa⸗
rificari. .
Quintus de pᷣcepto ſcribendi libellum repudij et effe
ctu eiunſdem.
Sextus de pꝛecepto non recipiende vxoris poſi repu
dium.
Tercio querit᷑ de lege zelotipie ꝑ tres articulos.
Pꝛimus vtrum ſic inueſtigare adulterium ſit licituzʒ
vel illicitum.
Scðds vtrũ in nona lege aliquod ↄſimile ſit licitum.
Tercius quare in lege determinat᷑ inueſtigatiuum
adulterij et non furti.

Mueſtio. xlvij. de legibus

punitõnis habet ꝗnq; membra.
Pꝛimo querit᷑ de lege flagellatõnis. vtruʒ mali per fla
gella ſint ad bonum cogendi.
Scðdo de lege talionis.vtꝝ vindicta ſit expetenda.
Tercio de legibus belloꝝ vel impugnationis per tres
articulos. V
Pꝛimꝰvtrũ mali poſſint licite debellari.
Scðs de circũſtantijs belli ſub.S.quatuoꝛ.
¶ Tercius de exercitio belloꝛum in cirocinijs.vtrũ ſit
licitum. HZ
Quarto querit᷑ de legibus occiſionis ꝑ.iij.articulos.
Pꝛimus an pena moꝛtis ſit homini inferenda.
Scðs de generibo moꝛtis ſm legem inferendis.

Tereius de cauſis occiſionis.
DOuinto querit᷑ de legibo ſatiſſactõnis ꝑ damna rerum
ſub duobus articulis.
Pꝛimus vtrũ iuſie boni poſſint malos ſi poliare.
Secundus quomodo lex damnificatoꝛes peꝛ damna
rerum puniat.

. 77„ ℳ 7
Nueſtio. xlviij. de pᷣceptis
iudicialibo circa ꝑſonas bʒ quatuoꝛ membra.
Pꝛimo querit᷑ de pceptis iundicialibus circa ꝑſonas re
gis ⁊ ſacerdotis ꝑ tres articulos.
Primꝰvtrũ iuſtum ſit hoĩem dominari homini.
Secundꝰvtrũ neceſſariũ ſit in ſtlatu dñationis duas
eſſe ptates regis et ſacerdotis.
¶erciꝰde ↄꝑatione ſacerdotalis pratis rega lis.
Scðdo querit᷑ de legibo circa ſuos ꝑ tres articulos.
Pꝛim vtrũ ᷣm legem diuinã debeãt ſubijci malis.
Secundꝰce manumiſſione ꝓpꝛioꝝ ſeꝛuoꝝ.
¶ Cercius de receptione ſerui alieni.
Tercio querit᷑ de legibo iudicialibo circa virũ 7 vxoꝛeʒ
vel vroꝛes repudiandas vel ſumendas.
Quarto querit᷑ de legibus iudicialibus cirea infames
et aduerſarios.

Mueſtio. xlix. de pᷣceptis

iudicialibo circa poſſeſſiones reꝝ bʒ tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ de rebus acquiſitis. vtruʒ licitũ ſit the⸗
ſauriʒaꝛe.
Scðdo querit᷑ te ſcða lege circa res hereditarias. vtrũ
ſacerdotes et leuite ſeu peꝛſone eccleſiaſtice poſſint res
hereditaꝛias poſſidere.
Tercio querit᷑ ð legibo iudicialibus in rebus diſtribn
endis ſeu ↄmunicandis.

Mueſtio.l.de pᷣceptis iudi

cialibus circa actõnes habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ generalłr.vtrũ negociatio ſit licita.
Scðdðo vtrũ negociari clericis in aliqͥ caſu ſit licitũ.
Tercio ſpecialiter de p̃ceptis ↄtractibus multipliciteꝛ
dubitatur.

NMueſtio. h. de de decimis

habet octo membꝛa.
Pꝛimo querit᷑w᷑ de inſtitutõne ecimaꝝ.
Scðo vtrum decime ſint in pᷣcepto vel in oↄſilio.
Earcio an pꝛeceptum de decimis ſit moꝛale an cerimo
niale.
— de quibus debeat daꝛi decima per tres arti⸗
culos.
Pꝛimꝰ vtrũ de turpiter acqꝗſitis tebeat dari decima.
Secundꝰvtrũ tecime ꝑſonales ſint in pᷣcepto.
Cerciꝰvtrũ decime pᷣdiales de minutis ſint ĩ pcepto.
NQuinto querit᷑ q debeat daꝛi decima.
Sexto ꝗbo debeat dari decĩa ꝑ ſex aꝛticulos.
OPꝛimꝰvtrũ laici poſſint decimã accipeꝛe.
Scðs vtrũ religioſi poſſint accipere decimas.
Terciꝰvtrũ clici ꝗ hñt aliũde ſufficiens ſtipendium.
Quartus vtrum vna ecclia poſſit accipere de terꝛito
rio vel ꝑſona alterius eecleſie.
Quintoꝰvtrũ pauꝑibo ſint decime tribuẽde.
Sextꝰ vtrũ dño pape ſint ſoluẽde decime tecimaꝝ.
Septimo querit᷑ qui teneant᷑ dare decimam per tres
articulos.
Pꝛimꝰvtrũ om̃es vłr teneant᷑ decimã dare.
Secundꝰovtrũ clerici teneant᷑ dare.
Terciꝰvtrũ religioſi teneant᷑ ad ſolutõezʒ decimaꝝ.
Octauo querit᷑ de emptõne ⁊ venditõne decimaꝛuʒ per
Pꝛimovtꝝ decime poſſint emi. tres articlos.
Scðs vtrũ decime poſſint licite a laicis redimi.
Tereius vtrum poſſint impignoꝛari.

Queſtio.lij.de primitijs
habet duo membꝛa. 1
Pꝛimo querit᷑ vtrum pꝛimitie ſint in pꝛecepto.
Secundo quanta debeat eſſe pꝛimitia. J
Nueſtio. li. de oblatiom
bus babet tria membꝛa. „—
Primo queritur vtrum oblationes ſint in pᷣcepto tem⸗
poꝛe gratie.
Secundo cui
Tercio a quo recipienda ſit oblatio.

‚1117

Nueſtio. luij. de cenmom

alibus in generali babet duo membꝛa. .
Pꝛimo querit᷑ vtrum in cerimonialibus vniuerſaliter
ſit ſenſus ſiue intelligentia litteralis. G
Secundo qualiter in pᷣceptis cerimonialibus ſit intel⸗
ligentia ſpiritualis.

Nuneſtio.lv.de ratione ce/

—

rimonialiũ vnico ↄtexu de circũciſione de phaſe de ceri
monijs in victu. in veſtitu. circa actũ indifferentem.de
cerimonijs immũdiciaꝝ cauendaꝝ.de cerimonijs puri
ficatõnis immũdiciaꝝ.de cerimonijs ſacrificioꝝ. de ce
rimonijs tabernaculi.de cerimonijs circa oꝛdinatõneʒ
miniſtroꝝ et oꝛnatum ſacerdotũ et leuitaruʒ. Et de ce⸗

rimonijs ſolennitatum ſub. S. luis.

Oueſtio. lvj. de numeroet

differentia cerimonialium habet duo membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ de numeroſitate cerimonialium.
Scdo in generali de differentia cerimonialium.

Nueſtio. lvij. de obſeruan

tia cerimoniaꝝ circa ĩmundicias babet duo mẽbꝛa.
Pꝛimo querit᷑ cõit quid dicatur pꝛincipium vel oꝛigo
immundicie. .
Secundo in ꝑticulari ꝙᷓtum ad differentiam ſtatuum
per articulos tres. S
Pꝛim? oe immũdicijs qᷓtum ad ſtatum ante legem.
Secundus de immundicijs in lege.
Tercius de immũdicijs poeuacuatõnez legis.

Nueſtõ.lvij.de ritu ſacri

ficioꝝ legaliũ habet octo membra.
Primo querit᷑ vtrum ſacrificia legalia fuerĩt vera ſa⸗
crificia.
Secundo vtrum fuerint deo placita.
Tercio virum fuerunt in genere bona.
Quarto vtrũ ſacrificia ex lege nature ſint offerenda.
Nuinto vtrum ſint ſoli o offerenda.
Sexto querit᷑ de perſonis offerentium per quatuoꝛ ar
ticulos. —
Pꝛimus vtrũ omnes tenebant᷑ ad ſacrificium taʒ iu
dei q; gentiles.
Secundus vtrũ offerentes ſacriſicia tenebant intel⸗
ligere ſignificatõnes eoꝝ.
Tercius vtrũ mali pñt offerꝛe ſacrificia.
Quartus in ſpeciali de ꝑſonis offerentiũ in lege.
Septimo querit᷑ de inchoactõne ſacriſicioꝝ ·
Octauo te drijs ſacrificioꝝ ꝑ tres articulos.
Pꝛimus de differentijs lacrificioꝝ que erant ante le⸗
gem et in lege. H
Secũdus de differentijs ſacrificioꝝ ꝓ tꝑe añ legem.
4I Terncius de differentijs ſacrificioꝝ in lege.

Mueſtio. l. de ceſſatione

cerimonialiũ habet tria membꝛa.
Pꝛ mo querit᷑ in generali.vtrum obſeruantia cerimo⸗

ſit danda oblatio.

nialium ſemꝑ ſit in pᷣcepto.
Secundo in ſpeciali ꝑ tres articulos.
Pꝛimꝰvtrũ ſacrificia legalia mõ ſint facienda.
¶ Secundus vtrũ circumciſio debuit ceſſare.
4 Tercius vtrũ ſabbatum ebuit ceſſare.

Tercio querit᷑ vtrum obſeruantia cerimoni
differens tempoꝛe gratie.

Nueſtio.lx. de lege ⁊ pꝛece

ptis euangelij in generali habet. x. membꝛa.
Pꝛimo querit᷑.an vna ſola ſit lex data vel indita rõna⸗
li creature.
Secundo vtrum pꝛeter legem inditam ſit ponere legez
ſcriptam.
Tercio vtrum ſint due leges tm̃ lex nature ⁊ lex moyſi
ita ꝙ nõ requirat᷑ lex euangelij.
Quarto vtrum lex euangenj eadem ſit cuz lege natura
li vel indifferens.
Quinto vtrũ eadem ſit ler euangelij cũ lege moyſi.
Serxto de differentia legis moyſi et euangelij ſeptem
articulos.
Primus vtrũ Differũt ſicut ↄtraria aut diſꝑata.
Secundꝰde modis drie ſᷣm ↄſideratõeʒ virtutis.
Tercius ſᷣm ↄſideratõem veritatis.
4Quartus m ↄſideratõeʒ ſeueritatis.
Quintus ſm ↄſideratõeʒ bonitatis.
Sextus ſᷣm ↄſideratõeʒ remuneratõnis.
Septimus fm ↄſideratõeʒ lationis.
Septimo querit᷑ de ↄtinentia euãgelij in lege moyſi.
Octauo de additõne euangelij ad legem moyſi.
Mono de impletõne legis ꝑ euangelium.
Decimo querit᷑ de latoꝛe legis euangelij per duos arti
culos.
4 Pꝛimus de latore noue legis ꝑ plures.S·
Secundus de tempoꝛe lationis.

Dueſtio. lxj. de lege enãge

lij in ſpeciali oꝛdinante pꝛimo motuʒ iraſcibilem bhabʒ
quatuoꝛ membra.
Pꝛimo querit᷑ de oꝛdine motus iraſcibilis ad rationa
lem ⁊ ↄcupiſcibilem.
Secundo vtrũ iraſci vniuerſaliter ſit ꝓhibitum.
Tercio de gꝛadibo poſitis circa ire reatum.
Quarto de pceptis reconciliatõnis ad/ ꝓximum ⁊ con⸗

coꝛdie ad aduerſaꝛium.

7

Nueſtio. lxij. de precepto

euangelico oꝛdinante motũ cõcupiſcibilem hʒ quatuoꝛ
membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ quõ intelligatur preceptum quo /ꝓhibe
tur voluntas mechandi cũ dicit᷑. Om̃is ꝗ viderit mulie
rem ad ↄcupiſcendũ iam mechatꝰeſt eam.
Secundo an voluntas ſit ꝓ facto reputanda.
Tercio de pꝛecepto vitande occaſionis. vtrũ ſit ad lit:
teram obſeruandum. .
Nuarto de pꝛobibitione ſeꝑationis ab vxoꝛe per duos
articulos.
MPꝛimus de repudio.
Secundus de diuoꝛtio.

Nueſtio.lxuij. de pᷣceptis

euangelicis oꝛdinantibo motum ratõnalem et pꝛimo ð
ꝓhibitione iuratõnis habet duo membꝛa.
Puꝛmo querit᷑ vtrũ iurare ſit vniuerſaliter ꝓhibitum.
Secundo vtrũ ſit licitum iurare ꝑ creaturas.

Nueſtio. lxuij.de pᷣceptis
patientie reſpectu triplicis i niurie hʒ tria membꝛa.
Primo queꝛit᷑ de pᷣcepto patientie reſpectu leſionis coꝛ
poꝛum.

aliũ ſit in⸗

Secundo de pꝛecepto patientie reſpectu ablationis re
rum ꝑ quatuor articulos.
Pꝛimus vtrũ ſit licitum ſua repetere.
Scðs vtruʒ ſit licitũ ꝑfectis ſua repetere.
4Tercius vtrũ ſit licitũ imꝑfectis ſua repetere.
¶ Quartus vtrũ licitũ ſit om̃ia repetere. .B
Tercio querit᷑ de pᷣcepto patĩe reſpectu angaꝛie oꝑm.

Nueſtio.lxv.de precepto

bñſficentie datõnis hʒ qnq; membꝛaa.
Pꝛimo querit᷑ ꝗd pᷣcipiat᷑ dari ꝑ duos aꝛticulos.
Pꝛimꝰvtrũ de illicite acꝗſitis poſſit dari vt de vſura
et meretitio. .
¶ Scðs vtrũ ncciũ an ſuꝑfluũ pᷣcipiat᷑ dari.
Scðo querit᷑ quis iubeatur dare.
Tercio cui pᷣcipiat᷑ dari.
Nuarto quõ et qñ tenemur dare.
Nuinto qꝛe ełyne attribuit᷑ omnia mundaꝛe.

Mueſtio.lxvj.de precepto

mutui habet quatuoꝛ membꝛa.
Buno querit᷑ vtruʒ accipere aliquid pᷣter ſoꝛtem ſit p⸗
bibitum.
Secundo vtrũ ſola ſpes accipiendi aliquid pᷣ̃ter ſoꝛteʒ
faciat vſurarium.
Tercio vtrum in aliquo caſu ſit licituʒ accipere aliꝗd
pꝛeteꝛ ſoꝛtem.
MNuarto an accipere aliꝗd pꝛeter ſoꝛtẽ ſit malũ ſ̃m ſe.

Queſtio. lxvyj. de pᷣcepto

caꝛitatis habet ſeptem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrũ diligere amicũ ſit meritoꝛiũ.
Scðdo vtrũ diligẽ inimicũ ſit pᷣceptũ vel ↄſiliũ.
Tercio vtrũ bnſacere inimicis omibo ſit pceptũ.
Quarto vtrũ maiꝰſit diligere amicũ ꝙᷓ inimicũ.
Quito vte magis ſit meritoꝛia dilecto iimici qᷓ; amici.
Sexto vtrũ inimicũ maledicere ſit licitum.
Septimo vtrũ ꝓ om̃ibo inimicis ſit orandum.

Nueſtio. lxviij. de pᷣceptis

oꝛdinantibo intentõeʒ habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ de rectitudie intentõis ꝑ duos aꝛticłos
WPꝛimus vtrum generaliter om̃es actõnes ſpales2
coꝛꝑales teneamur referꝛe in finẽ deum.
Scðs vtꝝ ſpũales actões poſſint rferꝛi ad finẽ tꝑalẽ
Secundo queritur de ſimplicitate intentõnis per tres
aꝛticulos.
BDꝛimus vtruʒ manente ſimplicitate intentonis poſ-⸗
ſint ↄſtitui duo fines.
1 Secundus vtrum poſſit conſtitui intentõ ſiue finis ĩ
creatura.
erciꝰvtrũ om̃is ſollicitudo tꝑaliũ ſit ꝓbibita.
Tercio querit᷑ de diſcretõne intentõnis.iQolite ſct᷑m
dare canibo ꝑ duos aꝛticulos.
Pꝛimus de intelligentia huius precepti.
Scðs de obligatõe eiuſdem ſub tribo.S. videlʒ ꝗd te⸗
netur ſcire pᷣdicatoꝛ.q̃ tenet᷑ faceꝛe ⁊ vtrũ malus peccet
pꝛedicando.

Queſtio.lxix.de gꝛatia ab

ſolute ↄſiderata habet ꝗnq; membra.
Pꝛimo querit᷑ an gra ſit ꝑ duos articulos.
Pꝛimꝰoñdit graʒ eſſe ꝑ rõnes natales ↄtra phos.
Secundus idem ſatagit ꝑ ratõnes theologicas ↄtra
pelagianos heꝛeticos.
Secũdo querit᷑ quid ſit gratia ſ̃ᷣm rem ſᷣm rõnez 2 Fm
diffinitõez ꝑ ſex articulos.
Pꝛimꝰvtꝝ aliquid ſit m rem in gtiſicato vel ſolum
ſit in acceptõne gratificantis.
Secundus ſuppoſito ꝙ ſit aliquid in gratificato vtꝝ

ſit quid creatum vel increatum.
Terciꝰſuppoſito ꝙ ſit creatũ vtrũ ſit ſubᷣa vel accñs.
Quartus ſuppoſito ꝙ ſit accñs vtrum ſit idem ꝑ eẽn
tiam cum virtute gratuita.
¶ Quintꝰquid ſit gratia pᷣm noĩs ratõnem.
Serxtus quid ſit gratia ſᷣm diffinitõnem.
Tercio querit᷑ de dr̃ijs gr̃e ꝑꝗnq; articulos.
Mꝛimus an gjra ſit diuiſibilis ꝑ differentias m ali⸗
quem modum.
Secundꝰſuppoſito ꝙ ſic.vtrũ ponenda ſit gr̃a oꝑans
et cooperans.
Terciꝰvtꝝ ponẽda ſit gr̃a pᷣueniẽs ⁊ gr̃a ſubſequens
1 Quartus dæ diuiſione ꝑ tres differentias ſcilʒ ſcire
velle et operari.
1Quintus te differentia gre qᷓtum ad ſtatꝰ ante ⁊ ptꝰ
peccatũ.añ et ptꝰincarnatõneʒz in ſtatu ꝑuuli ⁊ adulti
ſub. S. ſuis.
Nuaꝛto querit᷑ de ſubiecto gr̃e ꝑ duos articulos.
Pꝛimus quõ habet fieri in ſubiecto.
4l Secundus quõ ſit in ſubiecto ᷣm maius et minus:
Fſᷣm intenſionem ⁊ remiſſionem.
NQuinto querit᷑ de cauſa gr̃e ꝑ q̃tuoꝛ articulos.
Pꝛimꝰan ex ꝑte nr̃a ſit cauſa meritoꝛia gr̃e.
Secundus an gratia cadat ſub merito.
1 Terciꝰan faciẽti qdð in ſe ẽ:nccio datur gꝛatia.
4lQuartus an nõ facienti qð in ſe eſt detur.

Nueſtio.lxx.de effectibꝰ

gratie habet ſex membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrũ ꝓpꝛij effectus gratie ſint purgaꝛe il
luminare et pficere. .
Secundo vtrũ ꝓpꝛij effectus gratie ſint viuificaꝛe aſſila
re vel ↄfoꝛmare et gratificare aĩam.
Tercio vtrũ effectus eius ꝓpꝛij ſint iuſtificare excitare
motus meritoꝛios elicere.
Quarto vtrũ liberũ arbitriũ moueat᷑ a gratia ſponta⸗/
nee aut coacte.
Quiĩto vtꝝ gra faciat nos in pñ̃ti eſſe ſine pct̃o.
Sexto de ordine iſtorũ effectuum iuſſificare viuificare
purgare illuminaꝛe.

Nueſtõ.lxxi.de cognitio⸗

ne gꝛatie habet tria membꝛa.
Rrnmo querit᷑ de cognitõne gre in generali.
o de cognitione gratie in ſpeciali.
Tercio de cognitõne gratie in particulari per tres ar
ticulos.
Pꝛimus vtrum aliquis poſſit cognoſceꝛe ꝑ ſcientiã.
ſe habere gratiam.
¶ Scðs vtrũ ꝑ exꝑimentũ poſſit hoc cognoſcere.
Tercius vtrum ꝑ reuelationeʒ poſſit aliquis ſcire ſe
eſſe in gratia. „

Queſtio. lxxij.de gratia in

com ꝑatõne habet quatuoꝛ membꝛa. *
Pꝛimo querit᷑ de ↄꝑatione virtutũ donoꝝ fructuum et
beatitudinũ ad gratiam.
Scðo de ↄꝑatione ipſoꝝ adinuicem ꝑ duos aꝛticlłos.
Pꝛimꝰde ↄꝑatione donoꝝ ⁊ vᷣtutũ adinuicem.
¶ Scðs de ↄꝑatione virtutũ ad fructus.
Tercio querit᷑ que neceſſitas oĩm iſtoꝝ.
Quarto de oꝛdine virtutũ et donoꝝ adinuicem.

ueſtio.lxxiij. de gꝛatia

gratiſdata ꝓpter ſe habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ an ſit ponere gr̃am gratiſdatam non fa
cientem gratum. L
Scðdo querit᷑ qd ſit gra gratiſdata in hac rõne.
Tercio de diſerentijs gratie gratiſdate et eoꝛum ſuffi
cientia.

Queſtio.lxxiuiij.de fide in/
foꝛmi bhabet nouem membra.
Pꝛimo querit᷑ jm quam acceptionem fidei dicatur fi⸗
des infoꝛmis.
Scðo vtrum fides infoꝛmis ſit donum dei hoc eſt habi
tus gratuitus.
Tercio ſuppoſito illo.vtrum fides infoꝛmis ſit virtꝰ.
Quarto qua ratõne dicitur infoꝛmis.
Quinto de effectu fidei infoꝛmis in hominibo ꝑ duos
aꝛticulos.
Pꝛimus de effectu interioꝛi ꝓprio qui eſi credere.
Secundus de effectu exterioꝛi ↄmuni qui eſt in faciẽ
do aliqua de genere bonoꝛum.
Sexto vtrum fides infoꝛmis in hominibo adueniente
caritate fiat foꝛmata.
Septimo vtrũ fides infoꝛmis ſit in demonibo.

Octauo ſuppoſito ꝙ ſic vtrũ fuerit eis data pꝰlapſum.

Mono de actu fidei infoꝛmis in demonibo.

Nueſtio.lxxv.de ſpe in

foꝛmi habet tria membꝛa.
Pꝛimo queꝛit᷑ vtrũ ſpes poſſit eſſe infoꝛmis.
Secundo ſuppoſito ꝙ ſit.vtruʒ ſpes infoꝛmis poſſit fi⸗
eri formata.
Tercio de actu et certitudine ſpei informis.

Nueſtio.lxxvj. de timore

ſeruili habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo queritur de differentijs timoris.
Scðdo vtrum timoꝛ ſeruilis ſit donũ ſpirituſſancti.
Tercio de actu timoꝛis ſeruilis:an ſit bonꝰ vel malꝰ.
NQuarto de differentia timoꝛis ſeruilis ad alios.

Nueſtio. lxxvij. de gratia

gratiſdata ad honoꝛeʒ dei ⁊ vtilitatẽ ꝓximi babet qua⸗
tuoꝛ membra. .
Pꝛimo querit᷑ vtrum gratia ſermonis ſapientie ſcien⸗
tie et fidei ſit gratia vna vel differentes gratie.
Secũdo vtrũ detur vel ſubtrabatur ex meritis.
Tercio que maioꝛ ſit gra ſermonis.an gẽa ꝓphetie.
Quarto an ſufficiat ad edificatõnem auditoꝛuzʒ gꝛatia
ſermonis.

Nueſtö. lxxvuij.de fide foꝛ

mata m rem ⁊ diffinitõnem hʒ ſex membꝛa.
rimno queritur.an fides ſᷣm rem ſit neceſſaria ad ſa⸗
Secundo ſuppoſito ꝙ ſic.an ſit per rationes ſuaſa vel
aſpꝛobata. S
Tercio vtrum fides ſit virtus.
Quarto ſuppoſito ꝙ ſic. vtrum ſit virtus generalis an
ſpecialis.
NQuinto quid ſit fides ᷣm diffinitõeʒ ꝑ duos articlos.
4l Primus ð diuerſitate diffinitionũ fidei ab auẽtibo.
Secũdus de diffinitõne quam ponit apoſtolus.
Sexto querit᷑ de actu fidei foꝛmali et materiali per ſex
articulos.
4 Pꝛimus an credere dicat᷑ vniuoce vel equoce.
4Secũdus qd ſit credere ᷣm intentõeʒ generalem.
4Tercius quid ſit credeꝛe ꝓut eſt actus fidei foꝛmalis
quod eſt aſſentire.
4¶Quaꝛtꝰ te actu materiali.an in pñti ſit aliter cogno⸗
ſcere deum qᷓ; per fidem.
Quintꝰ quid ſit cognoſcere ꝑ fidem.
Sextꝰ quid ſit pꝛius credere:vel intelligere.

Nueſtio.lxxi.de obiecto

fidei habet ſex membꝛa.
Mꝛimo querit᷑ vtrũ obiectũ fidei ſit falſuʒ aut t̃ veꝝ.

Secundo vtrum verum apparens ſit obiectum fidei.
Tercio vtrũ verũ qð eſt ſcituʒ poſſit eſſe obiectũ fidei.
Quarto vtrũ verum neceſſarium:an ↄtingens ſit obie
ctum fidei. .
Quinto vtrum obiectum fidei ſit cõplexum an incom
plexum. = .
Serx to vtrũ obiectum fidei ſit verum creatuʒ vel incre⸗
atum. vel increatum tm̃.

Nueſtio.lxxx.de ſubiecto

fidei habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ in qua vi anime fides ſit ſic in ſubiecto.
Secundo vtrũ fides fuerit in angelis.
Tercio vtrũ in adam ante lapſum.

Quarto vtrũ in xpᷣo ante paſſionem.

Nueſtio.lxxxj.de paſſiom

bus ↄſequentibo fidem habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrum ſides cercioꝛ ſit qꝙᷓ ſcientia.
Secundo vtrum fides ꝓfecit ſᷣm tempoꝛis proceſſum
ſicut cognitio. L
Tercio vtrũ fides ſit funãamentũ aliaꝝ virtutum.

Nueſtio. lxxxij.de articu/

lis fidei et ſimbolis habet quinq; membꝛa.
Primo queritur quid ſit articulus fidei.
Scðdo que ſit ratõ ſimboli.i.collectõnis articuloꝛum.
Tercio de ſufficiẽtia credibiliũ ſᷣm diſtinctões tempo
rum ꝑ duos articulos.
Pꝛimus vtrũ eſſet ſufficientia ſalutis ſine fide medi⸗
atoꝛis.
K¶ Secundus vtrũ neceſſariũ fuerit credere om̃i tempo
re ea que credimus de fide mediatoꝛis.
Quarto creditur de ſufficientia fidei qꝙᷓ; ad ſimplices ꝑ
duos articulos.
Pꝛimus d fide ſimplicium in generali. vtruʒ poſſit
haberi fides vniꝰaꝛticuli ſine alio.
Secundus iin ſpeciali de fide coꝛnelij.vtrum neceſſario
fuerit fides diſtincta Fm determinatõneʒ tꝑis.
Quinto de diſtinctione et expoſitõne articuloꝝ ꝑ qua⸗
tuoꝛ articulos.
Primus qualiter diſtinguunt᷑ articuli fide in ſim bo
lo apoſtoloꝝ.
Secundus qualiter exponunt᷑ aꝛticuli fidei in ſimbo
lo apoſtoloꝛum.
4Tercius de ſimbolo patrum qui cantat᷑ in miſſa.
4lQuartus de ſimbolo athanaſij·

Deo laus et gloꝛia.

(

Ota cbꝛiſtiane fidei

4

Tercia pars ſũme diui Alerandꝛi de Ales: irrefra⸗
gabilis doctoꝛis pariſienſ:oꝛdinis minoꝝ obſeꝛuantiſ⸗
limi.xpᷣi nomine inuocato incipit.

plina pꝑtinet ad duo.ad fi⸗

em ⁊ intelligẽtiaʒ ↄditoꝛis:⁊ fidẽ atq; intelligẽtiã ſal⸗
uatoꝛis. AUnde ꝓꝓſa.ꝗꝓpha in ꝑſona dñi loquẽs dĩc. xliij.
vt ſciatis ⁊ credatis mihi ⁊ intelligatis: qꝛ egoipᷣe ſum:

ante me nõ eſt ſoꝛmatꝰdens:x poſt me nõ erit.Ego ſum.

ego ſum dñs:⁊ nõ eſt abſq; me ſaluatoꝛ. IFides em̃ pᷣnci⸗
paliter ↄtinet duo.ſ.cognitõezʒ ſube ↄditoꝛis:⁊ cognitio
nem oꝑis ↄditoꝛis.Cognitio ſube ↄditoꝛis ↄſiſtit in co⸗
gnitione diuine vnitatis:⁊ eiuſaẽ beatiſſime trinitatis.
Cognitio no oꝑis ↄditoꝛis ↄſiſtit in cognitõne creatio⸗
nis:ſeu rerũ foꝛmatõnis.vnde ꝓpha ſignateꝛ dixit.qtuʒ
ad cognitionẽ ſube intelligatis qꝛ ego ſum. Exo.iij.ego
ſum qui ſum.qꝙᷓtum ad cognitionẽ oꝑis ſubdit.ante me
nõ eſt foꝛmatꝰ us:a quo fit pᷣncipiũ vniuerſe creatõis
Itẽ fides ⁊ intelligẽtia ſaluatoꝛis verſat᷑ circa duo.ſ.
circa ꝑſonam ſaluatoꝛis:⁊ circa opus ſaluatõnis. Per⸗
ſona aũt ſaluatoꝛis eſt ꝑſona filij dei.ſ.xpᷣc.in duabo na
turis:diuinitatis.ſ.⁊ humanitatis.Deus eniʒ ⁊ homo
vnus eſt xpᷣ.vnde ad ſignificanduʒ ꝑſonam ſaluatoꝛis
in natura diuinitatis dicit.ego ſum:cui.ſ.opetit nomen
quod eſt Exo.iij. Qui eſt milſit me ad vos.Ad ſignificã
dum eandẽ ꝑſonam in natura bumanitatis.addit. ego
ſum dñs.vnde in apoc.xix. Habet in veſtimẽto ſuo ⁊ in
femoꝛe ſuo ſcriptũ rex regũ ⁊ dñs dñantiũ.Opus ſalua⸗
tionis oſiſtit in ſacramẽtis ſalutis ꝑ pᷣſentẽ gratiã: ⁊ p⸗
mijs ſalutis ꝑ futuꝛã gloꝛiã. Ad qð deſignadum addit.
7 nõ eſt abſq; me ſaluatoꝛ:a quo.i.ſit pᷣncipiuʒ ⁊ cauſa
noſtre ſaluatõis. Oſee. xiij. Beũ abſq; me neſcies:⁊ ſal⸗
natoꝛ nõ eſt pᷣter me. Inquiſitõ igit᷑ catholica de his
que ꝑtinent ad fidẽ quadriꝑtita eſt. Pꝛima pars ꝑtinet
ad cognitionẽ ſube diuine trinitatis ⁊ vnitatis.Secun⸗/
da ad oꝑa diuine ↄditõis. Tercia ad ꝑſonã ſaluatoꝛis
in natura diuinitatis:⁊ natura bhũanitatis.Quarta pᷣo
ꝑtinet ad ſacramẽta ſalutis:⁊ oꝑa future gloꝛificatõis.
Pertractatis igit᷑ duabo pꝛimis ꝑtibo ꝑtinẽtibo ad fi
dem ↄditoꝛis:nũc accedẽdũ eſt ad inquiſitõeʒ eoꝝ q̃ ꝑti⸗
nent ad fidẽ ſaluatoꝛis. Et pᷣmo circa ꝑſonã filij dei:g ẽ
caput noſtre ſalutis ꝑ aſſumptionẽ noſtre humanitatis
Deinde vᷣo circa ſacramenta nr̃e ſalutis:2 opꝰgloꝛifica
tionis.ad quã rem ſciẽtes vere qð dicit beatꝰ aplus.ij.
Coꝛin.iij.¶ ·õ ꝙ ſufficiẽtes ſim cogitare aligd q̃ſi a no⸗
bis.ſ̊ ſufficiẽtia nr̃a ex deo eſt:ex totis p̃ᷣcoꝛdijs ſaluato
ris graʒ imploꝛamꝰ. Adiuuãte igit᷑ ſua gra hoc oꝛdi
ne ꝓſeqmur. PPimo de incaꝛnatõe 2 aſſumptöne. Scdo
de ↄceptõe 2 natiuitate.Tercõ de gra.ſcĩa ⁊ pkate ißiꝰ.

Prima
Quarto de meꝛito ⁊ volũtate. Quinto de paſſõe ⁊ moꝛ
te. Sexto de deſcẽſu ad inferos ⁊ reſurrectõe.Septĩo de

aſcẽſione ad celos ⁊ ad dexterã pr̃is ſeſſione. Octauo de
aduẽtu ad iudiciũ dei ⁊ hoĩs ihu xpᷣi.¶ Circa pᷣmũ pᷣmo

queret᷑ te neceſſitate incarnatõis.de ↄueniẽtia incarna⸗

tionis.de pᷣdeſtinatõe incaꝛnatõis.de actu incarnatõis.

Nneſtio prima de lapſu

humane nature ? eius reparatõne.

Runo queritur de

neceſſitate incaꝛnatõnis:an.ſ.ncce fuit
teũ incarnari. Sed qꝛ hec queſtio po⸗
nit lapſuʒ hũane nature. ideo ingremꝰ
hoc oꝛdine. In pᷣncipio an ſit huma⸗
na natura lapſa.vel taliter a deo inſtituta. Scðo oſten
ſo ꝙ ſit lapſa:queret᷑ vtꝝ ſit lapſa reparabiliter vel irre
parabilit. Tercõ ꝓbato ꝙ reꝑabilit inꝗꝛet᷑ vtꝝ neceſſe
ſit eam reꝑari. Quarto an poſſit reꝑarĩi ſine ſatiſfactõe

peccati ꝑ qð nab a eſt. Quinto vtꝝ homo poſſit ſatiſface

re.Sexto vtꝝ ſatiſſfactõ ꝓ oꝛiginali peccato poſſit fieri ꝑ

aliam creaturam. Septimo oñdit᷑ ꝙ hec reꝑatio debuit

fieri ꝑ hominẽ deum.

Membꝛum pꝛimũ

Dpꝛimũ quo querit᷑ vtꝝ humana natuꝛa
ſit lapſa ab illo ſtatu in quo fuit ↄdita:qð
tñ a fidelibo nullatenꝰdubitat᷑ cũ dicat ſal
uatoꝛ Luc.xix. veĩt filiꝰhoĩs q̃rẽ ⁊ ſaluuʒ
facẽ qð ꝑierat.qð oñdit in ꝑabola ouis cẽteſime:q erra
uerat:quã querit donec inueniat.ꝑ quã deſignat hũanã
naturã Luce.xv. Tamẽ ↄtra phos infideles multis mo
dis ꝓbat᷑ ꝙ natura hũana lapſa ſit a ſtatu pᷣme ↄditõis
4 Pꝛimo ſic.dicit enim Anſeł.ĩ pᷣmo li.cur deꝰ homo.
Mequaqꝙ; exiſtimabis ↄuenire deo vt creaturã quã fecit
iuſtã ad beatitudinẽ ſine peccato. miſeraʒ eſſe cogat.ho
minẽ aũt moꝛi miſerũ eſt.Si &̊ deꝰ exigit moꝛtẽ ab boĩe
ſub ſiatu ſub quo nũc eſt:& eſt ſub culpa.̊ᷓ hũana natu⸗
ra lapſa eſt a pᷣmo ſtatu in quo fuit ↄdita.⁊ h̊ ꝑ culpaʒ.
Scdo ſic.nihil oꝛdinatũ ad beatitudinẽ ſᷣm ꝙ hmõi:
eſt oꝛdinatũ ad miſeriã.qꝛ nihil oꝛdinatũ ad alteꝝ oꝓpo
ſitoꝛum ſᷣm ꝙ hmõi eſt oꝛdinatũ ad reliquũ. Sed cois ẽ
ↄceptio etiã phoꝝ:ꝙ natura hũana in ſtatu ſub quo cõ⸗
dita fuit.eꝛat oꝛdinata ad beatitudinẽ. In pᷣſenti autem
ſtatu oꝛdinata ẽ ad miſeriã.ſicut ptʒ: qꝛ ad penalitatẽ ⁊
moꝛtẽ.⁊ nõ niſi ꝑ culpã:cum dicat᷑ ꝓuerb.xiiij.miſeros
populos facit peccatũ.ᷓ ſub ſtatu ſub quo mõẽ.nõ fuit

ↄdita.g̊ᷓ lapſa eſt a ſtatu ſue pᷣme ↄditõnis.⸗. Tercõ ſic.

Mihil deteſtabile vel pudẽduʒ ſᷣm ratõeʒ põt poni ĩ ope
ribus ↄditõis diuine.qꝛ oĩa facit creatoꝛ oꝛdinãdo ad ſe
Sed in nobis ſũt paſſiones carnales ⁊ multa alia dete⸗
ſtabilia ſᷣm ratõeʒ: & talia nõ fuerũt ↄdita in hũana na⸗
tura. Relinquit᷑ &̊ ꝙ eſt lapſa.¶ Quarto ſic. Sũma cõ⸗
coꝛdia ſiue ſũma pax nõ ẽ cauſa effectiua diſcoꝛdie vłre
bellionis.Sed ſũma bonitas ẽ ſũma pax ⁊ ↄcoꝛdia:q̊ ñ
eſt cauſa rebellionis ĩ aliquo effectiua. Ab ipᷣa igit᷑ non
eſt ↄdita hũana natura ſub rebellione ⁊ diſcoꝛdia.Sed
natura hũana ̃m hũc ſtatũ eſt in rebellione ⁊ diſcoꝛdia
vnde apłus Ro.vij. Video aliã legẽ in mẽbꝛis meis re⸗
pugnãteʒ legi mẽtis mee ⁊c.Et gala.v.Caro ↄcupiſcit
aduerſus ſpm. ſub hoc ſtatu non eſt ↄdita a creatoꝛe.
lapſa eſt a ſtatu pᷣme ↄditõnis. Si foꝛte dicat᷑ ꝙ hmõi
rebelliones fiũt nobis materia exercẽde vᷣtutis.⁊ G̊ mõ
oꝛdinant᷑ ad deũ:⁊ ad pacẽ ꝓut dicit aug.in li.de ci.dei
li.xix.c.xij.ꝙ hac intentõe iuſtũ bellũ gerit᷑ vt pax acqui
ratur.Cõtra hoc nihilominꝰobijcit᷑.ꝙ ſũt multe miſeꝛie
in hũano genere ad nullũ bonũ:nec ad ſalutem oꝛdina⸗
biles:ſicut ſũt erroꝛes ⁊ ignoꝛãtie.vñ Anſeł.in.ij.li.cur

— 2*

deꝰhomo. gnoꝛãtia nũqᷓ vtilis eſt:ſᷣ ſemꝑ nocet.Relĩ⸗

X) Oicez ☛
7)9 Lrr

9* SnD 2—9

)02 .

quit᷑ ̊ ꝙ ſub iſtis miſerijs non fuit natura ↄdita..l IJtẽ a

S LNN IVꝗ9 *)&α

õ „
2

Q ic

QW)
V o — faee

ſüma bonitate nibil efficit᷑ qð non ſit magis inclinabile
ad bonitatẽ ꝗᷓ; ad maliciã: ̊i pᷣma ↄditõe magis fuit hbu
mana nat᷑ᷣa ĩclinabił ad bonitatẽ qꝙᷓ; ad malitiã.ſ̊ Fm ſta
tũ pᷣſentẽ ꝓnioꝛ ẽ ad malitiaʒ. vñ geñ. vij. Seẽſus hoĩs ⁊
cogitatõ ꝓna ſũt ad malũ ab adoleſcẽtia ſua ⁊c. Religt
ꝙ; ẽ lapſa a ſtatu ſue pᷣme ↄditõis.i¶ Iẽ in quodã li. de
ebdomadibo. Creatoꝛ nate nihil facit ↄ naturã:qꝛ facẽt
ↄtra ſe.fecit eĩ naturã ad ſe.ſi &̊ ↄ hũanã naturã ẽ moꝛs
&̊ creatoꝛ hũane nat᷑e moꝛtẽ non ſecit:ſic dẽ ſapie.j. Qm̃
deꝰmoꝛtẽ nõ fecit:nec delectabit᷑ ĩ ꝑditõe viuoꝝ. O: aũt
ʒ naturã ſit moꝛs ptzʒ.qꝛ natalis aꝑpetitꝰaĩe ẽ:q nũqᷓ pt
amoueri:vnionis ad coꝛpꝰ.vñ.ij.coꝛin.v.olumꝰexpo⸗
liari h̊ ſuꝑueſtiri ⁊c.q¶¶ Si vo inſtet᷑ ꝙ cuilibʒ rei natali
vt ptz ĩ coꝛpoꝛibo ſimplicibo ⁊ mixtis infixꝰẽ appetitꝰna
turalis ad ſui ↄſeruatõez:⁊ tñ coꝛruptibiles ſũt.pari rõ
ne põt eẽ appetitꝰnatalis ĩ hũana nata ĩmoꝛtalitatis:⁊
tñ nihilominꝰerit moꝛtalis.Cõtra.ſnĩa phoꝝ ẽ.cũ aliq
materia ẽ ſub aliq̃ foꝛma nobili:nũqᷓ appetit ſeꝑari ab il
la:⁊ eẽ ſub minꝰnobili.vt ptʒ ĩ materia celi:q nũqᷓ ape⸗
tit eẽ ſub alia foꝛma.q; ẽ ſub foꝛma nobiliſſima: q ei poſ
ſit ↄuenire.ſ.ſoꝛma lucis.Et inde ẽ.q celũ ẽ ĩcoꝛruptibi
le.nõ aũt ſic ĩ elemẽtis ⁊ mixtis.qꝛ licʒ appetãt ſui ↄFᷣua⸗
tionẽ:iñ materia appetit qͥdã nat᷑ali appetitu eſſe ſub foꝛ⸗
ma alia:cũ nõ ſit ſub foꝛma nobiliſſima.Cũ g coꝛpꝰhũa
nuʒ ſit ſub foꝛma nobiliſſima:q ẽ rõnalis aĩa: nullo mõ
appetit ab ea ſeꝑari ſᷣ ſub eadẽ ↄᷣuari.q̊ ꝑ naturã ñ erit
hõ coꝛruptibilis vel moꝛtalis.⸗l Ad oppoſitũ arguit᷑ mł
tis modis.pᷣmo ſic. Om̃e ↄpoſituʒz ex ↄrijs ẽ diſſolubile:
ſiẽ dĩc Auicẽna.Cõtraria ſꝑ appetũt ire ĩ regiões diuer
ſas.Sʒ coꝛpꝰade in ſtatu pᷣme ↄditõis fuit ↄpoſitũ ex ð⸗
rijs:ꝑ naturã fuit diſſolubile coꝛruptibile.Sʒ tale ẽ
mõ coꝛpꝰhũanũ.qᷣ ꝑ coꝛruptibilitatẽ nõ ꝓbat᷑ ſiatꝰ nate
lapſe.¶ Itẽ om̃e ↄtinuũ eſt diuiſibile.ſᷣ coꝛpꝰade ĩ pᷣma
ↄditõe erat ↄtinuũ. diuiſibile.ᷓ vt pꝛiꝰ.¶ Itẽ erat ſenſi
licatũ.ꝗ erat ſenſitiuũ doloꝛis.q ſic dic aug.doloꝛ ẽ ſen⸗
ſus diuiſiõis ĩpatiẽs.eꝛat igit᷑ ſenſitiuũ doloꝛis.NQõ igit᷑
ſenſus doloꝛis ⁊ pene ꝓbat ſtatũ nat᷑e lapſe. Itẽ dic au
gu.ſuꝑ geñ.ad l̃aʒ.q adã nõ mãducauit de pomo eo q
credẽt eẽ teꝰ:p̊ ne ſuas delitias ↄtriſtaret.ſ.vxoꝛẽ.ſit Sa
lomon adoꝛauit ydola.iij.xeg.xj.ne ↄtriſtaret vxoꝛes ſu
as.ꝭ ſciebat ꝙ eua erat triſtabilis ĩ ſtatu pᷣme ↄditõis ſᷣ
triſtieia ẽ paſſio affligẽs aĩaʒ. Reliꝗt᷑ ̊ ꝙ ſtat pᷣme ↄdi⸗
tionis ẽ ſtatꝰpaſſibilitatis aĩe ⁊ coꝛꝑis.ſic oñſuʒ ẽ pꝛiꝰ.
4l Itẽ ſicẽ dic YSoh.dama.ↄcedit deꝰiuſtũ incidẽ ĩ calami
tates ꝓgt᷑ multas cauſas.vna ẽ vt eã q in ipᷣo latet vᷣtutẽ
alijs manifeſtã faciat.vt Job.j.Alia ẽ vt nõ ex recta cõ⸗
ſcĩa excidat ĩ ſuꝑbiã vt ĩ paulo.ij.coꝛin.xij. Alia ꝓꝑt eru
ditõeʒ alioꝝ:vt alij erudiãt᷑.vt in Laʒaro ⁊ diuite Luc.
xvj.Alia ꝓpt᷑ głiaʒ dei:nõ ꝓpter ꝗꝓpꝛiũ aut parẽtũ pctm.
ot ĩ ceco a natiuitate. Joh.ix.Alia ꝗꝓpt zeluz alteriꝰſiue
imitatõʒ vt głia eiꝰꝗ paſſus ẽ magnificata ĩ pugna alijs
paſſio fiat ſpes future glłie vt ĩ martiribo. Hebꝛe.xj. Re
linquit᷑ ergo ꝙ nõ eẽt incõueniẽs: etiã ſi hõ nõ peccaſſet
habẽ penalitates q̃ oꝛdinarẽt eũ ad maioꝛẽ głiam:⁊ ad
pᷣ̃dictas vtilitates. Itẽ cũ ſenſibilia bꝛuta patiant᷑:⁊ ſi
ne peccato.cũ equalis ſit ei cura de oibo.Sapie.xj.ergo
pari ratõe nõ erit incõueniẽs etiã ſi hõ non peccaſſet: q;
habẽt hmõi penalitates ⁊ miſerias. Relingꝗt᷑ ergo ꝙ ꝑ
hmõi miſerias nõ ꝓbat᷑ hũanã naturã eẽ laplaʒ. Jtem
ſtatꝰpᷣme oↄditõis ponẽdꝰẽ talis:ꝙ magis ſit ad vtilitatẽ
homĩs. Scðm boc arguit᷑.Qð magis ẽ ad meritũ:ma⸗
gis ẽ ad brẽitudinẽ.Sʒ ſtatꝰ patiẽdi magis ẽ ad merituʒ
q; ſtatꝰnõ patiẽdi.qꝛ ſicut dꝛ Jaco.j.Patientia opꝰ ꝑfe⸗
ctum habʒ ⁊c.⁊.ij.coꝛin.xij.Virtꝰĩ infirmitate ꝑficituꝛ.
Si g̊ ſtatꝰnature ↄdite fuit talis: ꝙ magis ẽ ad merẽdũ
beatitudinẽ.̊ fuit ſtatꝰpatiẽdi.q¶¶ SItẽ potioꝛẽ ſtatꝰꝗ ma
gis dirigit ⁊ mouet ad deũ.Sʒ ſtatꝰpatiẽdi ẽ hmõi.Vñ
ps. Multiplicate ſũt infirmitates eoꝝ: poſtea accelera
uerũt.q̊ᷓ ſtatꝰpatiẽdi ẽ potioꝛ in pᷣſenti.Si &̊ ↄditõ natu⸗
re fuit in ſtatu potioꝛi·ꝗ⁊ in ſtatu patiẽdi.ql Itẽ potioꝛ

eſi ſiatꝰ:qui magis ẽ ad coꝛonã.Sʒ ſtatꝰ pugne ⁊ rebel⸗
lionis ẽ ſtatꝰqui magis ẽ ad coꝛonã.qꝛ ſicut apłs.ij.thi⸗
mo.ij. Qõ coꝛonabit᷑:niſi ꝗ legittime certauerit:ergo ⁊c
Itẽ potioꝛẽ ſtatꝰ in qͥ magis erudit᷑ hõ.Sʒ ſtatꝰpena⸗
litatis ẽ hmõi.vñ hiere.vj.ᷣm aliã lr̃aʒ. Per om̃e flagel
lũ erudieris hierłm. Et greg. Pena oculos aꝑit:qͥs cul
pa claudit. ̊ ⁊c. Itẽ potioꝛ ẽ ſtatꝰ in qͥ magis hõ pᷣſer⸗
uatur a pcto. Sʒ ſiatꝰtẽptatõis⁊ tribulatõis ẽ hmõi.vñ
ij. coꝛin.xij. e magnitudo reuelationũ extollat me:da⸗
tus ẽ mihi ſtimulꝰcarnis mee ⁊c̃.ergo ⁊c̃.
Reſt onſio ſm catholicã veritatẽ ↄcedẽduʒ
P eſt hũanã naturã eſſe lapſaʒ:qð
tñ phᷣi ignoꝛauerũt.vñ nec medicũ q̃ſierũt.ᷣm illð hieꝛe
mie.x. Stultꝰfactꝰeſt oiĩs hõ a ſcia ſua. Ad obiecta vo
pmo intelligẽdũ ẽ ꝙ diſtinguit Hugo de ſcto vict. in li.
⁊ ſacramẽtis tres ſtatꝰhũane nature. Pꝛimꝰẽ nature a
co ↄdite.ſcõus eſi nature lapſe.terciꝰvᷣo nature bte.vn
pᷣmo ſtatu habuit hõ poſſe peccare ⁊ poſſe nõ peccare:et
hoc fuit pᷣma arbitrij libertas.Et in eodeʒ ſtatu habuit
poſſe moꝛi:⁊ poſſe nõ moꝛi.⁊ hoc fuit pᷣma hũani coꝛpo
ris ĩmoꝛtalitas. In ſcdo ſtatu hʒ poſſe moꝛi:⁊ nõ poſſe
nõ moꝛi.ſicut ⁊ poſſe peccare:⁊ nõ poſſe nõ peccare.qm̃
in hoc ſtatu ẽ peccãdi ⁊ moꝛiẽdi neceſſitas. In tercio vᷣo
ſtatu babebit poſſe nõ moꝛi:⁊ non poſſe moꝛi.ſic ⁊ poſſe
nõ peccare:⁊ nõ poſſe peccare.qm ad hunc ſtatuʒ ꝑtinet
moꝛiendi ⁊ peccandi impoſſibilitas. Scom hoc ergo di
cẽdũ ẽ.ꝙ ſicut nõ eſt ponere ↄueniens bonitati diuine ⁊
ſumme ꝙ ↄdiderit naturã in ſtatu neceſſitatis peccandi:
ita nec in ſtatu neceſſitatis patiendi.quoniã ſicut ad im
poſſibilitatem peccandi ſequit᷑ impoſſibilitas patiendi
in ſtatu tercio:ita ad poſſibilitatẽ peccandi ⁊ nõ peccan
di poſſibilitas patiendi ⁊ nõ patiendi.ſicut fuit in ſtatu
pꝛimo.ita in ſlatu moderno ad impoſſibilitatẽ non pec⸗
candi ſequit᷑ impoſſibilitas non moꝛiendi. Ex quo eui⸗
æns eſt naturã hominis eſſe lapſam.4 Ad pꝛimũ ergo
obiectũ dicendũ ẽ m Hug. de ſancto vict.in li.de ſacra
mentis. Homo ante peccatũ natura moꝛtalis ⁊ paſſibi/
lis fuit.qui tñ ex bñficio creatõnis pᷣcedẽte:⁊ ꝓpꝛio ſtu⸗
dio ſubſequẽte facere potuiſſet vt nõ moꝛeret᷑: nec ĩ vita
coꝛruptionẽ pateret᷑. Ex quo relinquit᷑ ꝙ in adam erat
poſſibilitas ad diſſolutõeʒ ⁊ coꝛruptõeʒ: tamen cum po
tentia deuitandi omnẽ defectũ ⁊ coꝛruptõnem.In ſtatu
vᷣo moderno eſt poſſibilitas cum neceſſitate ad diſſolu⸗
tionem ⁊ coꝛruptionẽ:⁊ ineuitabilitate.⸗ Ad ſecunduʒ
dicendũ ſᷣm Hug.de ſancto vict.ꝙ in pꝛimo ſtatu erat ĩ
homine cum diuino adiutoꝛio omnẽ violentiã repellere
dicit em̃ ꝓpterea ratõni humane adiuncta eſt, puidentia
Diuina.vt ratõ humana ex vna parte vigilaret ↄtra ne⸗
gligentiã: pꝛouidentia vᷣo diuina ex parte altera ſtaret
ↄtra violentiã. Ex hoc ergo patet ꝙ qᷓuis homo in pᷣmo
ſtaru haberet coꝛpus ſenſitiuũ doloꝛis: poterat tñ ꝓ rati

onem ꝗꝓpꝛiam ⁊ ꝓuidentiã diuinã cauere omnẽ doloꝛeʒ.

A Ad terciũ iam patz rñſio.qꝛ qᷓuis haberet naturã tri⸗

ſtabilẽ:nũq; tamen triſtaret᷑:dum tũ ratõ ꝑ negligẽtiaʒ
a Apꝛio ſtudio nõ deficeret.vnde Hugo.qꝛ bomo naturã
paſſibileʒ habuit ↄtra paſſionem: ei cuſtodia neceſſaria
fuit.vt videlicet ꝑ ratõeʒ ꝓꝑꝛiam ↄtra negligẽtiã cauẽdã
excitaret᷑:⁊ ꝑ ꝓuidentiã diuinaʒ illeſus ſeruaret᷑. Ao
quartũ dicẽdũ. ꝙ; dama.loquit᷑ m ſtatũ nature lapſe:
nõ ᷣm ſtatũ nat᷑e ſimpł?.Dicẽduʒ eſt &:ꝙ oĩs penalitas
ↄſequit᷑ ad culpã oꝛiginalẽ ⁊ actualẽ.vt ſi nõ fuiſſet cul⸗
pa vel oꝛigialis vel actualis: nũqꝙᷓ fuiſſet pena:Añ ĩ maꝛ
tiribo ſanctis ⁊ ceteris caſibo qͥs ponit dama. quis non
ↄſequat᷑ pena ad culpã actuale:ↄſequit᷑ tñ ad culpã oꝛi⸗
ginalem.quia ſi nõ pceſſiſſet culpa oꝛiginalis:non oꝛdi⸗
narentur ſancti ad beatitudinem per ſuſtinentiam ali⸗
cnius paſſionis.nec etiam ipᷣe dñs paſſus eẽt:niſi ꝓpter
culpam humani generis expiandam.4lAd quintũ dicẽ⸗
dum. ꝙ nõ eſt ſiłe de bꝛutis ⁊ homibo. bꝛuta em̃ nõ oꝛdi⸗
nantur ad beatitudinẽ vite ꝑpetue: ſᷣ rõnalis creatura

rax 0 e dr
wN

Nueſtio

õ oꝛdinat᷑ er ↄditõe nature. Ael ſi ſoꝛte hõ nõ pecaſſet
vel bꝛuta nõ eẽnt:xel ſi eẽnt:diſſolutõ eoꝝ nõ eẽt illis pe
nalis.Ad ſextũ dicẽdũ.q; magis eẽ ad merituʒ dẽ du⸗
plicit.quẽadmodũ aliud dẽ meliꝰalio.ſ.ſimplꝰ.⁊ ſᷣm qd
ſicut vinũ ẽ meliꝰ aqua ſimpł?.tñ aqua melioꝛ eſt egro.
Eodẽ mõ dicẽdũ.ꝙ ſtatꝰpatiẽdi nõ ẽ melioꝛ natuꝛe hũa
ne ſane:quis ſit melioꝛ nature hũane lapſe. Simpłꝛ em
ẽ melioꝛ ſtatꝰnõ patiẽdi ſtatu patiẽdi.nec magis ad me⸗
ritũ ẽ ĩ ſiatu nature bñ inſlitute ſtatꝰpatiẽdi.¶ Pꝛetea ĩ
ſtatu nature lapſe ſtatꝰpatiendi ⁊ nõ patiẽdi ſe hñt vt ex
cedẽtia ⁊ exceſſa.Qã ei ꝗ ꝓnꝰẽ ad ĩpatiẽtiaʒ magis ẽ ad
meritũ ſtatꝰnõ patiẽdi.Ei po ꝗ ꝓnꝰẽ ad laſciuia ſtatus
patiẽdi.¶ Ad ſeptimũ dicẽduʒ e cũ dicit᷑. ſlatꝰ patiẽdi
magis mouet ad trũ.hẽ veꝝ in natura toꝛpete. ſic mõẽ
Sʒ nõ ẽ h̊ veꝝ in natura vigilãte intẽta ad deũ. imo H
eẽt ei malũ qᷓtuz ad illũ ſtatũ. retrabẽt ei ipaʒ a deo: dũ
ipa ſuis paſſionibo intẽdẽt. Ad octauũ dicẽdũ.q bea⸗
titudo et᷑na alibi dꝛ coꝛona.⁊ alibi dẽ cenaꝛiꝰ. Scom
dẽ denariꝰ:ↄſiderat᷑ vt pᷣmiũ qð dat᷑ ad remuneratõnezʒ
oꝑis. Scom ꝙ coꝛona:oſiderat᷑ vt pᷣmiũ:qð dat᷑ ad glo
riã honoꝛis:ꝗ põt ꝓuenire ex duplici rõne vel rõe victo
rie vitõꝝ ſᷣm rõeʒ pugne ⁊ tẽptatõis añ pctm: ꝓut adã
⁊ eua ĩ pmo ſtatu legũt᷑ tẽptati.geñ.iij. Vel rõe victoꝛie
tẽptatõis ⁊ pugne pm ſtatũ illũ q ẽ ptpctm. In pᷣmo eĩ
ſtatu pugna erat tẽptatõ extioꝛ. In ſcdo ſtatu tẽptatõ ĩ⸗
terioꝛ. terq; &̊ ſtat erat ad coꝛonã. etiaʒ pᷣmꝰllatꝰm
ſe magis:qꝛ magis ad victoꝛiã.⸗¶ Ad nonũ dicẽdũ.qꝙ cũ
dẽ. ꝙ hõ magis erudit᷑ ĩ ſtatu penalitatis.ᷓ veꝝ ẽ qᷓtuʒ
ad ſtatũ nate lapſe. Sʒ h̊ nõ ẽ veꝝ qñ hõ rectꝰẽ ⁊ ĩ ſtatu
rectitudis.ſic fiit ĩ pᷣma ſui ↄditõe.¶¶ Ad vltimũ dicẽdũ
ꝙ cũ dẽ ꝙ hõ ſtatu tribulatõis ⁊ tẽptatõis magis pᷣſer
uat᷑ a pcto.̊ ẽ veꝝ qtũ ad ſtatũ nat᷑ e lapſe.Aidemꝰeĩ ꝙ;
alit p̃ſeruat᷑ ſanꝰꝙᷓ eger.qꝛ egro aliqd ſubtrabit᷑ ad pᷣſer
uatõeʒ ipiꝰ:qð daret᷑ ſano.nec tñ idẽ dat᷑ vtriq; ad pᷣſer
uatõeʒ ipoꝝ. Sil? dicẽdũ.qꝙ natura lapſa licet pᷣſerue
tur a pcto ꝑ tẽptatões ⁊ tribulatões:nõ tñ ſic ẽ de natu⸗
ra in pꝛimo ſtatu ſue ↄditionis.

Mlembꝛũ ſecundnz

Onſequẽter ſuppoſito ꝙ hũana natura ſit
lapſa:q̃rit᷑ vtꝝ lapſa ſit reꝑabilit:vel irre
parabilit:Et ĩ pᷣmis oñdit᷑ ꝙ q̃libʒ culpa
moꝛtalis ſit irreꝑabilis ſiue irremediabił
generalit. Scðo ꝙ pctm ade ſit irremediabile.

Articulus pꝛimꝰ
pmi ſic obijcit᷑. dic Anſek. in li. cur de bõ
Scðm mẽſurã delicti oꝑtʒ ſatiſfactõeʒ eẽ.ali
ter inoꝛdiatũ remanẽt pctm: qð eẽ nõ pt.qm̃
denihil dimittit inoꝛdiatũ ĩ regno ſuo. Sed om̃e petm
moꝛtale bʒ quãtitatẽ infinitã.ſ. culpã q ẽ infinita. ſᷣm
illd exigit deoſatiſfactõeʒ infinitã. Sʒ remiſſio pcti moꝛ
talis nõẽ ſine ſatiſfactõe.ſic dĩc anſel. ⁊ coĩs alioꝝ ↄce⸗
ptio:g remiſſio pcti moꝛtalis nõ põt eẽ ſine ſatiſfactõe in
ſinita.Sʒ a nob nõ põt eẽ ſatiſfactõ ĩfinita:qᷓ pctẽn moꝛ⸗
tale ĩ nobis ẽ irremediabile. aũt quãtitas culpe moꝛ
talis ſit ĩfinita:ptʒ.qm moꝛtali pctẽo debet᷑ pena et᷑na:q̃
ẽ infinita.vñ deꝰpunit pena ĩſinita p ipᷣa.q̊ vel deꝰẽ iiu⸗
ſtus puniẽdo ſicꝓ culpa moꝛtali:vel ponet᷑ quantitas
eiꝰſit ifinita.quatitas aũt pcti attẽdit᷑ ad reatu.¶¶ Item
ad idẽ ſm anſeł.ĩ eodẽ li.Albi nõ põt hri ſatiſfactõ:ñ pt
hr̃i remiſſio. Sʒ nõ põt hr̃i ſatiſfactõ:niſi fieri poſſit re⸗
cõpenſatõ.g̊ nõ põt hr̃i remiſſio:niſi poſſit hr̃i recõpẽſa⸗
tio. Sʒ nõ pt fieri recõpenſatõ ꝓ peto moꝛtali.ᷣ no põt
petm moꝛtale remitti. O aũt nõ poſſit fieri recopẽſatio
ꝙipᷣo:ptzʒ. Peccãs em̃ moꝛtalit᷑ amiſit ĩfinitũ bonũ.ſed
nulla recõpeſatõe põt hr̃i qd põdẽt ⸗ qð ſit eq̃le ĩfinito
bono. Et ſiẽ dic anſeł.Mõ ſufficit cu lpa reddẽ qð ab⸗
latũ ẽ: ̊ p iniuria illata plꝰreddẽ ꝙᷓ abſtulit. vñ g laltuz
ledit alteriꝰ:nõ ſufficit ſi ſaltũ reſtituat.niſi c illata in⸗

Pꝛima

iuria aliqd recõpẽſet. Ex qͥ relingt᷑. ꝙ nõ põt fieri recom
pẽſatõ. nec põt fieri remiſſio ð illo. q̊c irremediabile.

Articulꝰ ſecundꝰ
Onſequẽter oñdit᷑: pctᷣm ade ſit irꝛemedia
bile ſic. Om̃e pctm:qð ẽ in ſpm̃ſcim:ẽ irreme
diabile. Dicit eĩ gꝛeg · ꝙ ẽ peccaꝛe i preʒ:ẽ pec
care ĩ filiũ:⁊ ẽ peccare ĩ ſpmictm.Et qꝛ pri attribuit᷑ po
tentia.filio ſapia.⁊ ſpũiſeto bonitas:pctm ĩ pr̃em eſt ex

inſfirmitate. petm ĩ filiũ er ignoꝛãtia.ſᷣD pctm in ſpm̃ſctm

eſt ex certa malitia. Sʒ pctm ex certa malitia ẽ irreme⸗
diabile.⁊ perm ade ẽ hmõi.qᷓ ẽ irremediabile. at᷑ pec
catũ ade ſit tale ptʒ.qꝛ nõ peccauit ex infirmitate.cũ nul
lam habẽt infirmitatẽ eũ ad pctẽm impellẽtẽ. Itẽ nec ex
ignoꝛãtia.qꝛ nõ erat ignoꝛãs:łᷣ ſpũali mẽte p̃ditꝰ.ſiẽ dĩc
augu. Eñ bene ſciuit ſe peceare.qᷓ peccauit irremediabi
liter. ¶ Itẽ H idẽ videt᷑:ↄꝑando pcim hoĩs ad pctẽm ange
li.NPeccatũ em̃ ade ⁊ pctm angeli fuerũt ꝓpoꝛtionabilia
⁊ in eodẽ genere.qꝛ vterq; peccauit ꝑ ſuꝑbiã.nã hõ pec⸗
cauit aꝓpetẽdo ſciẽtiã diuinã.angelꝰðvᷣo peccauit appeten
do om̃ipotẽtiã. Vñ dixit IYſa.xiiij. Aſcẽdã in celũ.ſuper
aſtra exaltabo ſoliũ meũ ⁊c. ꝓpoꝛtionabilia ſunt pecca
tum hoĩs: ⁊ pctm angeli in genere pcti.¶ Itẽ ſᷣm circũ⸗
ſtantias:q ſunt libeꝝ arbitriũ in vtroq;:⁊ auerſio a deo
⁊ ↄuerſio ad ↄmutabile bonũ.Liberũ em̃ arbitriũ ange
li nõ excedit in infinitũ libeꝝ arbitriũ bomĩs. Silłꝛ nec
auerſio auerſionẽ:nec ↄuerſio ↄuerſionẽ in infinituʒ ex⸗
cedit.ergo pctm vniꝰnõ excedit pctm alteriꝰin infinitũ.
Sed pctm irremediabile excedit in infinitũ peccatũ re⸗
mediabile.ergo ſi pctm angeli ẽ irremediabile: videt᷑ ꝗ;
per̃Um homis(cũ ꝓpoꝛtionabile ſit)ſimilit ſit irremedia⸗
bile.¶ Item hoc idẽ oñdit᷑ ↄꝑando effectũ peccati homi
nis ad effectũ peccati angeli. Effectus em̃ peccati ange⸗
li fuit nocere.qꝛ ſicut dicit anguſt.in li.de natura boni.
Aalũ nõ dicit᷑ niſi quia nocet. Sed plus nocuit pecca⸗
tum ade q; peccatũ angeli.ergo magis malũ.ergo irre⸗
mediabilius. O aũt peccatũ ade plus nocuerit qᷓ; pec⸗
catum angeli:pꝛobat᷑ ſic.Ro.v.Per vnũ homineʒ ĩ oẽs
homiĩes moꝛs ꝑtranſijt: in quo oẽs peccaueꝛũt. Omnibo
ergo homĩbo nocuit peccatũ ade.ſed peccatũ angeli nõ
nocuit niſi tm̃ vni ꝑſone.ſ.ipᷣi ꝑſone peccãtis: g̊ peccatũ
homiĩs plus nocuit.i Item bhoc ideʒ videt᷑: ꝑando pec⸗
catum ad peccantẽ. Peccatũ angeli dicit᷑ irremediabile
Aut ergo qꝛ deus nõ põt reꝑare:aut qꝛ impoſſibile ẽ eũ
reꝑari.i on qꝛ deus nõ põt reꝑare ipᷣm:qꝛ hoc dicẽ eſſ
ↄtumelia diuine potẽtie ergo boc eſt qꝛ non põt reꝑari.
1¶Sedo tunc obijcit᷑. Qam ſicut libeꝝ arbitriũ bomĩs ẽ
ad bonũ ⁊ ad malũ.ita ⁊ angeli:ergo ita põt penitere ſi⸗
cut homo.ergo nõ eſt maioꝛ cauſa in angelo ; in homĩe
quare peccatũ angeli ſit irremediabile.ergo ſi ẽ irreme⸗
diabile:⁊ peccatũ homĩs erit irremediabile.q] Si dica⸗
tur.ꝙ hoc nõ eſt verũ.qꝛ liberũ arbitriũ in homie eſt ſᷣm
ↄuerſionẽ ad bonũ:⁊a reuerſionẽ ad bonũ poſt lapſuʒ.li⸗
berum aũt arbitriũ in angelo eſt ſᷣm poſſibilitatẽ ↄuer⸗
ſionis ad bonũ:⁊ nõ reuerſionis ad bonum poſt lapſuʒ
ꝓpter qð penitere nõ poteſt.⁊ ideo peccatũ eiꝰirremedi⸗
abile eſt. Contra. Facultas liberi arbitrij in angelo di⸗
gnioꝛ eſt qᷓ in bomine.quia eſt imediatius a deo·⁊ etiaʒ
eſt angelus dignioꝛ ſtatura q; homo. Sed ſi in libeꝛo ar
bitrio angeli nõ poſſit eſſe poteſtas reuertẽdi ad bonum
poſt lapſuʒ:ſubtraberet᷑ ab ipᷣo dignitas li.ar.hoc eĩ eſt
cx dignitate li.ar.ꝙ ſic habeat duplicẽ potentiaʒ.Sed
quicqd eſt dignitatis datũ eſt angelo ⁊ etiã pluſqꝙᷓ bomi
ergo eſt ponere iſtã duplieẽ potentiã ĩ libero ar. angeli.
ergo angelꝰpoſt lapſuʒ põt reuerti ad bonuʒ.ergo culpa
eiꝰeſt remediabilis.¶ Si dicat᷑.ꝙ natura angeli ẽ imu⸗
tabilis:⁊ ſilꝛ potentia eiꝰ.quia potẽtia ſequit᷑ naturã.⁊
ideo q ↄuertit᷑ ad aliquio: imut abiliter ſe habet ad il⸗
lud: nec poteſt ipᷣm deteſtari.⁊ cum elegit malum: ĩmu⸗
tabiliter adheret illi. Et pꝛopter hoc peccatum eius eſt

ua r ſi P. D
4 2 3 S . N ◻— . (1 ef
on “

₰„

M NAr 4 0 4 We
=
„e —) ſo

—⁵R
Ant

en it ge

—

J

. — C. 4 lree
(N ho P A ) Nedet †

irremediabile. Ecõtrario vᷣo eſt de boĩe. Sʒ ↄtra boc ſic
obijcit. Quia ſicut augu.dicit. Eo ſunt angeli imutabi
les:qͥ ad deũ ↄuertũt᷑.̊ ꝑ natura pꝛiã ñ ſũt imutabiles
LCi ſolut onẽ pᷣſentis q̃ſtiõis abſq;
irc 1 pᷣiudicio ſentẽtie meli
oris.notãdũ ẽ plures cauſas ↄcurrẽ ad irreꝑabilitatem
angelice nate:⁊ ad reꝑabilitatẽ hũane nat᷑e. He at᷑ vidẽ
tur accipi pluriba modis.qtũ ad ꝓpꝛietatem liberi arbi
trij. qᷓtũ ad ↄditõez nat᷑e.qtũ ad q̃litatẽ pct᷑i.qtũ ad oꝛ⸗
dinẽ diuĩe iuſticie.⁊ qᷓtũ ad ↄgruitatẽ miſcdie. Ntuz
ad ꝓpꝛietatẽ li.ar. m aug.ẽ facultas volũtatis ⁊ rõnis.
dupłꝛ ↄſiderãdo ꝓpᷣyetatẽ volũtatis:⁊ ꝗpꝛietatẽ ratõnis
Mtũ ad ꝓpᷣetatẽ volũtatis videbat᷑ ſᷣm alis diffeꝛꝛe hõ
7 angelꝰ.qꝛ li.ar.hoĩs añ electõeʒ volũtatis ⁊ ptꝰelectõ
nẽ ſe habʒ mutabilit.Libeꝝ ar. angeli añ electõez ſe hʒ
mutabilit. ptꝰelectõeʒ vᷣo ſe babʒ ĩmutabilit.Et hac ra

tione ĩ ſũmo qdu ẽ li.ar.ĩ deo.in infimo aũt gdu ẽ ĩ hoĩe

Si ergoẽ libeꝝ ar.in angelo: neceſſe eſt vt ſit medio mõ
ſe habes.Et ita cũ dicit᷑ libeꝝ ar.ĩ deo ĩmutabilit ſe ha⸗
bere ad bonũ ? ante electõeʒ ⁊ ptꝰ:libeꝝ ar.in hoĩe mu⸗

tabiliter añ 2 poſt. ergo libeꝝ ar. angeli ſe habebit me⸗

dio mõ.ſ.mutabilit᷑ ad bonũ ante electõeʒ:⁊ ĩmutabili⸗
ter poſt. Poteſt em̃ eligẽ ⁊ nõ eligẽ.ſ̊ quicqd illud ſit: ſi
ue bonũ ſiue malũ.nõ põt illud deteſtari poſtqᷓ elegeꝛit.
Ex quo ptʒ.ꝙ; nõ põt penitẽ ſiue ꝑ penitẽtiã culpa delẽ:
que ẽ deteſtatõ mali.⁊ ita relinquit᷑. culpa eiꝰnõ pt᷑ re
mitti: ſicut culpa hoĩs.4l Itẽ qtũ ad ꝓpꝛietatẽ rõnis pʒ
qꝛ in libero ar.ẽ iudiciũ de bono. ſ differẽter in hoĩe ⁊ ĩ
angelo.qꝛ ſicut dicit dyoni. Intellectꝰ angeli deifoꝛmis
eſt. ⁊ hoc ẽ qꝛ ſupꝛa tempꝰ.Et ita accipit totũ ſimul: ⁊ ñ
hoc ptꝰillud:vel hoc ex illo.⁊ ideo dicit᷑ gelꝰ intellectua
lis ſuba.Sʒ intellectꝰhoĩs ẽ in tꝑe.⁊ ita ↄferẽdo accipit
vnde nõ accipit totũ ſimul:ſ̊ vnũ ptꝰaliud ⁊ vnũ ex alio
ſicut ex pᷣmiſſis accipit gcluſionem.⁊ ideo hõ dẽ rõnalis
ſuba.q; ratõ ẽ virtꝰcollatiua ex alio.Qualis ergo ẽ ↄꝑa
tio ſimplicis ad ↄpoſitũ ⁊ pũcti ad lineã in eẽndo:talis ẽ
ↄpatio intellectꝰ angelici ad intellectũ hoiĩs in intelligen
do ⁊ in iudicãdo.Cũ ergo iudiciũ fiat ab intellectu:ptʒ
ꝙ angelꝰſm ſtatũ ſue ↄditõnis indicat de re non in tẽpo
re:⁊ de re tota ſimul. ⁊ iudicando de ipᷣa:videt eam totã
ſimul.ergo certiſſime iudicat.Si ergo peccat in iudican
do. ptz ꝙ peccat ex certiſſima malitia. nullo ergo mõ pt
excuſari.ergo eiꝰpeccatũ eſt irremediabile.. õ aũt ſic ẽ
de homĩe. VUnde cũ totã rem nõ ſimul videat: põt decipi
in ſuo iudicio.⁊ ita cũ peccatũ eiꝰaliquo mõ poſſit excu
ſari:nõ eſt irremediabile. Vñ geñ. vj. Nõ pmanebit ſpi⸗

ritus meꝰ in hoĩe.qꝛ caro eſt.¶ INẽ qᷓtuʒ ad ↄditõeʒ na⸗
ture pʒ.ꝙ angelꝰnõ ẽ reꝑabilis ſicut hõ.ñ anſeł.in li.
ij. cur de? hõ. Homo ꝑ aliũ hoĩeʒ ꝗ nõ eẽt ſui generis:nõ
debuit reꝑari.Et cũ nõ ſint oẽs angeli vniꝰ generis:ptʒ
ꝙ nõ fuit poſſibilis bec reꝑatio in angelo: ſicut fuit ĩ ho
mine. Itẽ tuz ad q̃litatẽ pcti variat᷑ ↄſideratõ tripli
citer. Attendẽdo genꝰpct᷑i.Attẽdendo circũſtantiã pec⸗
cati. Attẽdendo occaſionẽ pct᷑i. Attẽdendo genus:tam
angelꝰꝙᷓ hõ peccauit ꝑ ſuꝑbiam.ſᷣ differẽter. Homo em

peccauit appetẽdo oẽm ſciẽtiã dei. Geñ.iij. Eritis ſic dij

ſcientes bonũ ⁊ malũ.Sʒ angelꝰpeccauit apetẽdo om̃i⸗
potentiã. vnde IYJſa.xiiij. Aſcendaʒ in celũ ⁊c. In deo em
ſunt duo.ſ.om̃ipotẽtia ⁊ om̃iſapia. Om̃ipotẽtiã aũt ſuã
nũqᷓ voluit coĩcare alicui creature.qꝛ ᷣm illã ẽ pᷣncipiũ
qꝛ ꝭ̊ angelꝰappetijt eẽ pncipiũ:⁊ ſilis eẽ deo ĩ potẽtia: ꝓ⸗
pter h̊ appetijt id ad qð nullo mõ erat oꝛdinatus.⁊ ꝓpt h
nõ habet excuſatõeʒ aliquã.⁊ ꝓpter h̊ pcẽm eiꝰẽ irreme⸗
diabile. Scientiã aũt oẽm vult coĩcare creature.Ad il⸗
lam em̃ eſt hõ oꝛdinatꝰ in glia.ſᷣ nõ ad potentiã omniũ.
vnde ⁊ xpᷣc ſim ꝙ homo:nõ habuit om̃ipotẽtiã.ſᷣ habuit
om̃iſciam.Quia ſũma oꝛdinatõ eſt appetẽ illud ad qð
nulla creatura eſt oꝛdinata.homo autẽ erat oꝛdinatꝰ ad
ſciam quã appetebat: ideo peccatũ homĩs eſt remediabi
le.peccatũ angeli nõ:qꝛ illud appetijt qð erat ꝓpꝛiũ crea⸗

Gre

è

H

toꝛis. Itẽ attendẽdo circũſtantiã peccati: ptʒ differẽtia
Mam in adã fuit aliq̃ ignoꝛãtia.nã peccatũ qð erat moꝛ
tale:credidit veniale.ſicut dĩc aug.vñ nõ tantũ credidit
peccare quãtũ peccauit.Angelꝰaut nõ habuit ignoꝛan⸗
tiam in peccãdo. Intellectꝰem̃ hoĩs carne obũbꝛatꝰ eꝛat
ſtatis: ꝓpter illã obũbꝛantiã non

vnde defecit a luce veri
poterat ita iudicare defacili.⁊ ꝓpter h̊ nõ peccauit ĩ ſpm̃
ſctẽᷣm:ſicut angelꝰ. Itẽ habuit ꝓpoſitũ penitẽdi:⁊ peten⸗
di veniã de peccato:qdð credidit eſſe veniale.angełꝰ autẽ
nõ: ⁊ ꝓpter hoc peccauit in ſpm̃ſcim:homo non. Et tale
peccatũ irremediabile eſt. Itẽ attẽdendo occaſionẽ pec⸗
cati:ſiłꝛ ptzʒ ꝙ homo nõ peccauit ſeip̃o:ſᷣ alio mediãte.ſ.
vxoꝛe. Elxoꝛ ſimiliter ſeip̃a nõ peccauit:ᷣſuaſa a ſerpen⸗
te. Juſtũ ergo videt᷑:vt qui ꝑ aliũ cecidit:ꝑ aliũ releuet᷑.
Sed angel p ſeipᷣm peccauit.⁊ ꝓpter hoc ꝑ alterum rele
nari nõ debuit. nec etiã ſeipo potuit.ſicut dictũ eſt.¶ Ie
qᷓtum ad ↄgruitatẽ diuine iuſticie ſumit ratõ.qꝛ in hoĩe
vno erat tota ſpecies humana:nec adhuc multiplicata:
ſed poſtea multiplicãda in alijs.ſ̊ᷣ in angelo peccate non
erat tota natuꝛa angelica.ĩmo iã tota multiplicata erat
ꝓpter hoc diuine iuſticie ↄgruũ fuit.vt nõ ſtatim puni
ret vel iudicaret hominẽ qᷓ; cito peccauit: donec ſpẽs hu⸗
mana multiplicaret᷑.⁊ maxime numerꝰ electoꝝ. ⁊ tunc
iudicarent᷑ ⁊ punirent᷑ qui eſſent puniẽdi.Sed ſtatim de
buit punire angelũ.vnde dilatio iſta nõ habuit locuʒ in
angelo ſicut in bomĩe.Et ꝓpter hoc angeleſtatim fuit in
dicatus. homo vᷣo puniẽdus iudicabit᷑ poſi multitudinẽ
ſpeciei bumane.Et hoc erit poſt moꝛtẽ iudicio ꝑticulari
vel in fine poſt multitudinẽ electoꝝ iudicõ generali.Et
tunc nullũ erit remediũ. ſicut nec angeli eſt mõ.Et hoc
eſt qð dicit dama. QOðẽ homĩ moꝛs:hoc ẽ angelo caſus.
Itẽ qtuʒ ad exigẽtiã diuĩe miſcðie ſumit᷑ alia ratio.⁊
ſunt ĩ vniuerſo octo rõnes.Et hoc ptz.qꝛ ĩ pᷣmo homine
erat tota nata hũana.iõ ipo ꝑdito tota eẽt nata ꝑdita ⁊
coꝛrupta.ſᷣ nõ eẽt decẽs diuĩe miſcðie ⁊ ſumme bonitati
vt naturã rõnalẽ hñanã ex toto ꝑire ſineret.⁊ ideo ñ pu⸗
niuit ſtatim pᷣmũ hoĩeʒ. Sʒ coꝛrupto angelo ⁊ ꝑdito nõ
eſt cũ illo tota ãgelica nata ꝑdita ⁊ coꝛruꝑta: qꝛ ñ tota
erat ĩ illo.⁊ qꝛ coꝛruptõ angeli fuit coxuptõ vniꝰ ꝑſone.
ideo nõ habuit remediũ ſui peccati ſicut bomo.
Ad pꝛimã rationẽ?dnodhee
Pꝛ 9 ne perm moꝛtale ẽ
irremediabile. dicẽdũ ꝙ irremediabile dicit᷑ triplꝛ.ſicut
inuiſibile.ſ.negatiue.pꝛiuatiue.⁊ ↄtrarie.Irremedia⸗
bile negatiue eſt qdð nullo modo poteſt remitti. Irreme⸗
diabile pꝛiuatiue eſt qð nõ habet aliqo dignũ ꝑ qð debe
at remitti. Irremediabile ↄtrarie eſt qð habet ↄtrariam
diſpoſitõeʒ ad remittẽdum. ſine qua nullo mõ poteſt re
mitti. Pꝛimo mõ dicit᷑ irremediabile peccatũ angeli et
peccatũ dãnatoꝝ· Scðo mõ dicũt᷑ irꝛemiſſibilia pecca⸗
ta in ſpm̃ſetm.ſ.deſꝑatio.pᷣſũptio. inuidẽtia fratne gr̃e.
ꝓpoſitũ nõ penitẽdi. peta ex certa inalicia. Iſta em̃ ſunt
ſub diſpoſitõibo Zrijs ad remiſſionẽ. illis at ablatis pñt
remitti. Elñ ad h̊ ꝙ deoremittat deſꝑationẽ:oꝑtet ꝙ ba⸗
beat᷑ ſpes.⁊ ſilꝛ pᷣſumẽti exigit᷑ ꝙ habeat timoꝛẽ: ꝙ deus
puniat ꝓp petis. Silr aũt ? petm er certa malicia nõ ba⸗
bens coloꝛẽ excuſatõis hoc mõ vꝛ irremiſſibile. Tercio
mõ dicit᷑ om̃e pctẽm moꝛtale irremiſſibile.qꝛ nullũ moꝛ:
tale bʒ aliꝗd ꝑ qð ſit dignũ remiſſione. Ad hoc ꝗ̊ quod
obijcit. ꝙ hõ nõ pt᷑ ſatiſſacẽ de pcto moꝛtali.dicẽdũ ꝙ ve
rũ ẽ.ꝙ ð ſe nõ hʒ vñ poſſit ſatiſfacẽ:niſi deꝰ det illð. Ha
bet em poſſe recipiẽdi a deo illud:ꝑ qð ſatiſſaciat ð pec⸗
cato moꝛtali.ſ.gram a deo.deꝰem̃ ſemꝑ coꝛda irradiat:
paratꝰdare vnde poſſumꝰſatiſfacere ꝓ peccato moꝛtali.
Et cũ infinita requirat᷑ ſatiſfactio ꝓ pcto moꝛtali·cõce⸗
dendũ ẽ:q non poſſet fieri ſatiſfactio ab hoĩe ꝓ illo:niſi
ab infinito bono qð eſt deꝰ:acciꝑet homo diuinã graʒ 8
quã fit ſatiſfactio ⁊ recõpenſatio ꝓ pcto moꝛtali.Et ꝑ
tz ſolutio ad ea que obijciũt᷑ de peccato moꝛtali in gene
rali.¶ Ad id qð obijcit᷑ de peccato ade.dicẽdum ꝙ perm
Ne S . ——
CPp.ae⸗ 1 ſſn

—

3 0
5** pn 1—

A. P eg PVS “ ulee. pa d

nN en

K

. .
RR Red D 2 . H
ade nõ fuit in ſpm̃ſctm.ſ̊ habuit excuſatõez.ſ.ignoꝛãtiã
quãnitatis pct᷑i.¶¶ Ad aliud dicẽduʒ.ꝙ plꝰnocere dẽ du
plicit.ſ.quãtitatiue vel qualitatiue. Peecmin Sade plꝰ
nocuit quãtitatiue.qꝛ pluribo nocuit.łᷣ̊ nõ tatum nocuit

gqualitatiue quãtũ pcĩm angeli.qꝛ m intẽtionẽ nocumẽ

ti:qð attẽdit᷑ in irremiſſibilitate: nõ tãtũ nocuit peccatũ
ade.Et pᷣm intẽtionẽ illam attẽdit᷑ maioꝛitas nocumeti
per̃i. ¶ Ad aliud dicendũ.ꝙ li. ar. in bomiĩe ⁊ in angelo
oĩno ſũt ĩpꝛopoꝛtõnabilia.vt ſinitũ ⁊ infinitũ.vt dictũ e

Ad aliud dicẽduʒ.ꝙ pctm angeli dẽ irremiſſibile.nõ

qꝛ de nõ poſſet ipᷣm remittẽ:ł qꝛ ipᷣm nõ põt remitti.tuʒ

. — — „ 2 2 † — 6
ꝓter ↄditões ⁊ circũſtãtias dictas.tũ ꝗpt᷑ genꝰ pcti.tn·
deopoſſet ip̃m remittẽ mutãdo naturã ageli.ꝗ4 Ad ali

qð obijci᷑ꝙq dignitatis ẽ ĩ hoĩe reuerti ad bonũ ꝑli.ar.
Dicẽdũ ꝙ qẽ veꝝ.ſᷣ nõ eẽt ̊ dignitatis ĩ deo:vt mutaret
illud qð elegit ꝑ li.ar.diuinũ.nec etiã in angelo.qꝛ h̊ͥ po
neret eq̃lẽ mutabilitateʒ nature ĩ angelo⁊ ĩ hoĩe.vñ hoc
nõ ẽ dignitatis ſimplłꝛ.ſ̊ᷣ ſolũ ĩ ſubiecto:qð ẽ homo.

Membꝛü terciũ
Stenſo ꝙ hũana natxca ſit lapſa reꝑabilit
q̃rit᷑ vtꝑ ſit ncce eã reꝑari:qð oñdit᷑ pluri
bus modis. Pꝛimo ſic. ſic dĩc anſetł. in li.
cur deꝰ hõ. Qdlibz ꝑuũ incõueniẽs deo ſe⸗
quit᷑ ipoſſibilitas.Idẽ.i 2õ decebat vt qð de de hoĩe p⸗
poſuerat:penitꝰ ãnihilaret.Sʒ ſi hõ ñ rꝑaret᷑:qð deꝰ ð

ipo ꝓpoſuerat:penitꝰãnihilaret᷑.&̊ non decebat vt hiana

natura nõ reꝑaret. Sʒ qðlibʒ incõueniẽs deo ſeꝗt᷑ ipoſ⸗
ſibile.̊ ĩpoſſibile fuit ꝙ nõ reꝑaret᷑.ꝗ̊ ncce fuit eã reꝑa⸗

ri. IJtẽ anſeł.Aut defaciet de hũana nat᷑a qð incepit:

aut ĩ vanũ ſecit eã natnurã poſſibilẽ ad btitudinẽ. Sʒ de⸗
us fecit eã poſſibilẽ ad btitudinẽ.ꝗ̊ aut ꝑficiet iſtã poſſi⸗
bilitatẽ.ſ.ꝙ hũana nat᷑a ꝑueniat ad btitudinẽ:aut ĩ va⸗
nũ fecit eã.Sʒ niſi reꝑaret᷑:nõ poſſet ꝑfici iſia poſſibili⸗
tas ĩ ip̃a.q̊ in vanũ feciſſet eã.̊ cũ ĩpoſſibile ſit teuʒ ali⸗
quid facẽ in vanũ:ĩpoſſibile ẽ ꝙ nõ reparet naturã hũa⸗

nã.ꝙ ncce erat ꝙ reꝑaret᷑. Itẽ p̃s.iQNũqd vane ↄſtitui⸗

ſti oẽs fi.ho.ꝗs ẽ hõ ꝗ viuet ⁊ nõ vi.moꝛ.eruet aĩaʒ ſ.⁊c
Sʒ ſi h:in vanũ ↄſtituta ẽ hũana nata.ꝗ cũ nõ ↄueniat
diuĩe bonitati:ncce ẽ vt reꝑaꝛet᷑ hũana nata ad ̊ vt poſ-
ſet erui ⁊ ꝑuenire ad btitudinẽ. Itẽ anſeł.Alienũ eſt a
ſũma bonitate vt vllã creaturã rõnalẽ penitꝰ ꝑire ſinat.
Si gẽ ĩpoſſibile ꝙ iſtud fiet qð alienũ ẽ a ſũma bonita
te:ĩpoſſibile ẽ vt ſinat᷑ ꝑire hũanã naturã.Sʒ ſi ñ reꝑa⸗

ret᷑ hõſinẽt᷑ perire:neceſſe ẽ ̊ᷣ ip̃aʒ reꝑari.q] Item.v.ad

idẽ. Dis aꝛtifex oꝑans ꝗ ꝓpoſuit aliꝗd oꝑaꝛi:ſi nõ ↄſeꝗt᷑
finẽ ſuũ:aut impotẽs ẽ.aut ignoꝛãs.aut nolẽs.Sʒ deꝰ ẽ
q̃ſi artifex oꝑans hũanã naturã ⁊ ad btitudinẽ:&̊ ſi ipſa
nõ ↄſeꝗt᷑ britudinẽ ĩ aliqͥ ſingłari vel indiuiduo eiuſdem
nat᷑e:aut h̊ ẽ ex impotẽtia ſui artificis.ſ.dei.aut ex igno
rãtia.aut ex eiꝰ volũtate.Sʒ cũ ipᷣe ſit om̃ipotẽs ⁊ ſũme
ſapiẽs:ptʒ ꝙ ̊ nõ ẽ ex eiꝰimpotẽtia nec ex eiꝰ ignoꝛãtia.
Sitꝛ nec ex eiꝰ volũtate:qꝛ alienũ ẽ ab eo vt ſinat perire
hũanã naturã. Ipᷣe at nullo mõ vult qð ſibi ẽ alienũ.ꝗ̊ᷓ
põt ⁊ ſcit ⁊ vult adimpleri finem ſui oꝑis.Nnis aũt ſui
oꝑis ẽ btitudo hoĩs. neceſſeẽ:ꝙ hũc finẽ ↄſeq̃t᷑.Cũ igi⸗
tur h̊ nõ poſſit eẽ ſine reꝑatõe huane nature:neceſſe ẽ eãẽ

reꝑari.¶ Itẽ nihil ẽ ſuꝑfſluũ in oꝛdine vniuerſi.Qulla ꝙ

ſpẽs ẽ ſuꝑflua:nec hũana nec angelica.Sed tota hũana
natura fuit coꝛrupta ⁊ lapſa ꝑ pctẽᷣm pᷣmi hoĩs.qꝛ in ipᷣo
tota fuit potẽtialit᷑ ⁊ oꝛigialit.ᷓ tota cecidit ĩ io. Sed
tota ãgelica nõ ſic cecidit.ſ̊ mãſit eiꝰↄditõ ĩ ꝑte illa q̃ ſte
tit:̊ nullo mõ ↄſeqbat᷑ hũana natura illud ad qð facta
erat.ſ.btitudinẽ.Sʒ angelica ĩ ꝑte ↄſeq̃bat᷑ eã. Sʒ cum
aliqᷓ̃ natura nõ ↄſeqꝗt illnd ad qð creata ẽ:ſuꝑflua ẽ.ꝗ̊ ni

ſi ↄſeqret᷑ hũana natura btitudinẽ:ſuꝑflua eẽt. Sʒ ĩ nul
la ꝑte ↄſeq̃ret᷑ eã niſi reꝑaꝛet᷑:̊ neceſſe ẽ eã reꝑari.¶¶ Itẽ N

ratõeʒ ſumptã a ꝑte veritatis obijcit᷑ ſic. Oipotẽtis ve
ritatis ĩpoſſibile ẽ ꝙ nõ ĩpleat ꝓpoſitũ.qꝛ ipa ẽ veritas ĩ⸗

cõmutabił.ꝛ ĩpoſſibile ẽ veritatẽ imutabilẽ mẽtiri. Si

Aocs Coee o ebebar B

1
—ꝑ

Pen ade Her 195.9) en

Prima

veritas ĩmutabilis q̃ ẽ deꝰ:ĩmutabilit ꝓpoſuit te hoĩe
ꝙ brificaret᷑. ⁊ q̊ etiã ꝓpoſuit tꝑalit᷑ ꝑ ꝓghas:q̊ ſi ĩpoſſi⸗
bile ẽ ĩmutabilẽ nõ implẽ qð ꝗꝓpoſuit de hoĩe ꝙ brificaret᷑
ita ĩpoſſibile ẽ ꝗqn natura hũana btificet᷑.Cũ q̊ ̊ nõ fiat
ſine reꝑatõe:neceſſe ẽ ꝙ reꝑet᷑. Ad oppoſitũ obijcitur

multipl⁊.pꝛimo ſic.anſeł.cur deꝰhõ.Ois neceſſitas aut

eſt coactõ:aut ꝓbibitõ.⁊ ↄuertũt᷑ iſta ↄrie.ſiẽ neceſſariũ
⁊ ipoſſibile.vñ ſeꝗt᷑.ſi aliꝗd cogit᷑ eẽ: ꝓhibet᷑ nõ eſſe.vel
ſi aligd ꝓhibet᷑ ec:cogit᷑ nõ eẽ. Si g in deũ nõ cadit co⸗
octio vel ꝓhibitõ:&̊ ĩ deũ nulla cadit nccitas.&ᷓ nõ ẽ ncci
tas reꝑatois hoĩis ex ꝑte pᷣme cauſe.Silꝛ nec ex ꝑte crea
ture.ſ.hoĩs ẽ aliq̃ nccitas.̊ nõ ẽ neceſſe ex aliq̃ ꝑte ꝙ re
pararet᷑. Itẽ anſeł. Si neceſſe ẽ vt deꝰ faciat de hũana
natura qð ĩcepit:ne alit᷑ qᷓ; cceat facẽ videat᷑.q̊ cogit᷑ ne
ceſſitate vitãdi indecẽtiã:vt/pcuret ſalutẽ hũanã.j ſi im
poſſibile ẽ vt deꝰcogat᷑ aliqͥ neceſſitate vitãdi ĩdecẽtiã:j

nõẽ ncce vt ꝓcuret ſalutẽ hũanã.Sʒ nõ fit reꝑatõ a deo

niſi vt ꝓcuret ſalutẽ hũanã: ̊ nõ ẽ neceſſe vt reꝑet hũa⸗
nã naturã.. Itẽ ad idẽ.Ois nccitas ⁊ ipoſſibilitas diui
ne ſubiacẽt volũtati.qꝛ ꝗcqd ẽ:ẽ a diuĩa cã.̊ oĩm q ncci⸗
tate ſũt ẽ cã.Et ſilłꝛ ſi aliq̃ imutabilit᷑ ſe hñt ad nõ eẽ:illa
dicũt᷑ eẽ ĩpoſſibilia. Et hec oĩa volũtati eꝰſubiacẽt.ã vo

lũtas dei nulli ſubiacet nccitati.&̊ nõ ẽ ncce deo ꝓcuꝛaꝛe

ſalutẽ hũanã ꝑ reꝑatõeʒ.¶ IJtẽ Ro.x. ũgd dicet lutũ
figulo.ꝗd me feciſti ſic: Sʒ ſic ſe hʒ hũana nat᷑a ad deũ
vt lutũ ad figulũ:vt ex eo faciat vas ĩ honoꝛẽ vel ĩ ↄtume
liã.Si ꝗ̊ nulla nccitate ↄſtrigit᷑ figulꝰvt faciat vas ex lu⸗
io ĩ hbonoꝛẽ:̊ nec aliq̃ ncc̃itate aſiringit᷑ deꝰvt faciat ho⸗/
minẽ ad br̃itudineʒ. nulla neceſſitate tenet̃ illũ reꝑare
nõ igit᷑ neceſſe ẽ hũanã naturã reꝑari.

. Dicẽdũ.ꝙ cũ q̃rit᷑ vtꝝ hũanam
Reſponſio *naturã nareſſe ſit reparuvrlkin⸗

guẽda ẽ.eſt eĩ nccitas duplex.Quedã eĩ ẽ nccitas cauſe.

⁊ qdã cauſati.eceſſariũ nccitate caule ſolũ ẽ iſtũ ꝗ pᷣ⸗
deſtinatꝰẽ ſaluari.Qeceſſariũ ncc̃itate cauſati.vt ſolem
oꝛiri cras.qꝛ ẽ cauſa oꝛdiata ĩmutabilis ad oꝛtũ ſolis.ſ.
cras motꝰceli:q ponit neceſſitatẽ ĩ creato.Si ̊ logmur
de nccitate cauſati.dicẽdũ q nõ ẽ neceſſe hũanã naturã
reꝑari.qꝛ nulla ẽ nccitas ex ꝑte ipᷣiꝰad h̊ vt reꝑet᷑. Si at
loqmur de neceſſitate cauſe:diſtingnẽda eſt dupiꝛ neceſ
ſitas cauſe.i.dei ſᷣm anſeł.Eſt em̃ quedã neceſſitas ĩmu
tabilitatis.⁊ q̃dã neceſſitas ineuitabilitatis. ccitas ĩ⸗
euitabilitatis nõ ẽ ponẽda ĩ deo.qꝛ hec diuidit᷑ ĩ coactõ⸗
nẽ ⁊ ꝓhibitõem.hec at᷑ ĩ deo nullo mõ ſũt ponẽda.Et eſt
nccitas ꝓhibitõis:cũ aliqd ꝓhibet᷑ eẽ ineuitabiliter:ne⸗
ceſſitas coactõis ẽ cũ aliꝗd cogit᷑ eſſe ineuitabiluer. Et
hec nõ ſunt ponẽda in li.ar.ergo multofoꝛtiꝰnec in deo.

xvñ nõ eſt aliqd quin poſſit ↄotrarium ſi velit. Qeceſſitas

aũt ĩmutabilitatis ponit᷑ in deo. hãc em̃ neceſſitatẽ ſolũ

pabet diuina puidẽtia.qꝛ ipe de ĩmutabilis ẽ ⁊ ſua ꝓui

dentia.Sed hm anſel. pꝛie dicit᷑ neceſſitas q̃ eſt coactõ
nis ⁊ ꝓbibitõis.Neceſſitas aũt ĩmutabilitatis ꝓpꝛie ñ
cebet dici.ſ̊ ĩpꝛopꝛie.vñ dĩc anſeł.Deꝰnihil facit neceſſi
tate.qꝛ nõ cogit᷑ aut ꝓhibet᷑ aligd facẽ.Et cũ dicit᷑ deum
facere aliad neceſſitate vitãdi inboneſtatẽ: quã vtiq; nõ
timet:potiꝰintelligẽduzʒ ẽ.ꝙ hoc facit neceſſitate ſeruan

1

ARANHE

—5
CoAche

Rreo 4 ä ,E. „

9 „J Ne „cn

di honeſtatẽ.que neceſſitas nõ eſt aliud qᷓ; imutabilitas
honeſtatis.⁊ ĩpꝛopꝛie dicit᷑ neceſſitas in deo..¶ Quando
ergo qᷓrit᷑ vtꝝ neceſſe ſit hũanã naturã re ꝑari:dicẽdũ.q

—

ſi loq̃mur ex ꝑte cauſe q̃ ẽ deꝰ:ꝙ ibi ẽ nccitas imutabili⸗

tatis ſolũ.licʒ ñ ꝓpꝛie dicat᷑ necitas.Si voo loq̃mur ex ꝑ
te cauſati.creature.ſ.humane: neutra neceſſitas eſt ibi.
Poſſet tñ dici. ꝙ ſit tercia nccitas.ſ.indigentie.⁊ ſic be⸗
ne fuit nccitas ex ꝑte nature humane laple ⁊ repabilis.
Ad pᷣmã ꝗᷓ ratõeʒ: q̃ ondit ꝙ neceſſariũ ẽ:q deꝰ reꝑxet

hyiũana naturã.ſ.qꝛ qdᷣlibet incõueniẽs deo ẽ impoſſibile

dicẽdũ.ꝙ ſicut ẽ nccitas duplex: ita impoſſibilitas du⸗

pler.Quedã eĩ ẽ impoſſibilitas coactõis ⁊ ꝓhibitõis.ſ.

n aliauidcogie ineuitabiliter nõ eſſe.vel ꝓhibetur in⸗
euitabiliter eſſe.

Et eſt alia impoſſibilitas immutabili⸗

wache

S

Krr D Pt. e1 Rr

V ¹3 No RV NRN 37 ( 21 Re

W à½ —=
NN „en gef

4

— „ UʒW „S
äl
„Rd

tatis. ⁊ de hac ĩpoſſibilitate bñ ꝓcedit ratõ: nõ de p̃ᷣma.
¶ Ad ſcdᷣaʒ ⁊ terciã ⁊ quartã rones dicẽdũ ; nibil põt
pꝓuenire ex ꝑte create:ſine bonũ fuerit ſiue malũ:qn *
oꝛdinet ill. vñ dic anſ. Si ea q celi ambitu ↄtinent: vel⸗
lẽt nõ eẽ ſub celo vel elõgari a celo:nullatenꝰ poſſent nit
ſub celo eẽ. nec fugere celũ:niſi apꝛopinquãdo celo.ſã
vnde ⁊ qͥ irẽt: ſi ſub celo nõ eẽnt.⁊ quãtomagis a q̃libet
Silꝛ ẽ te huana natura reſpectu diuĩe ꝓuidentie.qꝛ ⁊ ſi
nõ oꝛdinet᷑ ad beatitudinẽ:oꝛdinabit᷑ ad ſuppliciũ ꝑ diui
nã ꝓpuidẽtiã. Et hoc ẽ qd dicit Hoeciꝰ. Oꝛdo qꝗdẽ diuĩe
ꝓuidentie cũcta ↄplectit.vt ſi ꝗs ab aſſignato oꝛdine re⸗
ceſſerit: in aliũ oꝛdinẽ relabat᷑ ita teꝰñ fruſtꝛa facit bu
manã naturã nec iuanũ:qꝛ ꝗcad ipa faciat: tñ ipᷣe oꝛdi⸗
nat illã.vñ an.qᷓuis hõ malꝰa ãgelꝰ diuĩe volũtati ſub
iacere nolit ⁊ oꝛdini:nõ tñ eã fugẽ valet.qꝛ ſi vult fugere
de volũtate iubẽte:cadit ſub volũtate puniẽte.Et ita li⸗
cet hõ ꝑ diuinã miſcdiaʒ ad bẽitudinẽ oꝛdinaꝛet᷑:ſi tñ oꝛ
dinaret᷑ ad ſuꝓpliciũ ̊ eẽt ꝑ diuinã iuſticiã.Et ad ſequẽ
tes obiectões ſimiliter reſpõdendũ eſt.

Membꝛũ quartuʒz

Onſequẽter detmĩato:an ncce ſit hũanazʒ

gnd e e e e . n eber e El1

o=SO

Quicgd deꝰ vult ẽ decẽs ⁊ rectũ. qꝛ ñ vult niſi illð qð eſt

26α N

iuſiũ ⁊ decẽs. Si gᷓ vult dimittẽ pctm ſine ſatiffactõe:nõ
facit inceõueniẽs vł iniuſtũ ſ̊ iuſiũ ⁊ rectũ.q̊ iuſte ⁊ recte

põt reꝑare hũanã naturã ſine ſatiſfactõe. Rñ. ad h̊ eſt
intelligẽdũ ꝙ indiſticte pt᷑ ↄcedi.paſſiua.ſ.hũana nata.
nõ pt᷑ reꝑari ſine ſatiſſactõe.Sʒ cũ dꝛ.deꝰ nõ põt reꝑare

dbũanã naturã ſine ſatiſfactõe.notãdũ ſaluo melioꝛi in⸗

dicõ ſᷣm bẽm anſ.ꝙ duobo modis ?ẽ ↄſiderare diuinã po

tentiã.ſ.abſolute:vel cũ oꝛdine.Cõſiderãdo diuinã po⸗

tentiã abſolute:cogitamꝰquãdã vᷣtutẽ infinitã.⁊ ſᷣm hũc
modũ nõ ẽ detmĩare diuinã potẽtiã.⁊ ↄcedit᷑ h̊ mõ ꝙ p
reꝑare hũanã natur ſine pct᷑i ſatiſfactõe. Sʒ ↄſideran
do ip̃am cũ oꝛdine:ſic e ↄſideramꝰĩ oꝛdine iuſticie ⁊ mi⸗
ſericoꝛdie.⁊ H̊ mõ ↄcedit᷑.ꝙ nihil põt facẽ niſi cũ miſeri
coꝛdia ⁊ iuſticia ſᷣm ꝙ dic augu.ſuꝑ geñ.⁊ exponit illud
qð diĩc angelꝰĩ ꝑſona dei ad Loth.i .õ poſſuzʒ qcꝙᷓ facere
donec exea ⁊c.poſſuʒ de potẽtia.ſᷣ nõ poſſuʒ de iuſticia.
Si ; loq̃mur de potẽtia dei pᷣmo mõ:põt hñ pctm dimit
tere ſine ſatiſfactõe.Si aũt loqmur de dei potẽtia vt in⸗
telligit oꝛdiata m iuſticiã ⁊ miſcdiaʒ.ſm ꝙ dẽ. deꝰ põt
tia.⁊ cũ h:pꝑ iuſiiciã q dic reſpectũ ad creaturã: cõnotat᷑
retributõ vnicuiq; ſᷣm meritũ. Oñ ᷣqrit᷑ vtꝝ deꝰ de iu⸗

naturaʒ reꝑari: q̃rit᷑ an poſſit reꝑari ſine A ſticia poſſit dimittẽ pctẽm im punitũ.põt referri poſſe de
ſatiſfactõe pcti:ꝑ qð lapſa eſt:¶ Ao qð ſie iuſticia ad pᷣncipale ſignatũ qð ẽ diuia eẽntia.⁊ tũc ide,ʒ
obijcit᷑.⁊ pᷣmo ẽ rõ anſ.ad ꝑtẽ negatiuã ta eſt poſſe de iuſticia qð poſſe de potẽtia.h̊ mõ põt.Si au
lis. NPeccatũ ſi nõ punit᷑ inoꝛdinatuʒ dimittit᷑.qꝛ ſicẽ vt 3 tem referat᷑ ad ↄnotatuʒ dicit anb. ꝙ tũc poſſe de iuſticia
oꝛdinat᷑ ad gliaʒ:ita pctẽm ad penã.vñ dic aug. E pec⸗ 2 Ve poſſe ſᷣm ↄgruẽtiã meritoꝝ.⁊ Gq̊ͥ mõ dicit idẽ an.i2õ
cãtes ĩ ſuppliciũ oꝛdinãt᷑. Sʒ deuʒ nõ decet aliꝗd inoꝛdi⸗: põt deꝰpctm impunitũ ſine ſatiſfactõe dimittẽ:nec pecca
natũ dimitteꝛe ĩ regno ſuo.ꝗ̊ nõ decet ipᷣm peccatũ dimit E toꝛ ad beatitudinẽ qualẽ habiturꝰerat ante pctm: pote⸗

tere impunitũ.ꝗᷓ opoꝛtet ꝓ peccato ſatiffacere: vel ſemꝑ
in pena eẽ.̊ pᷣmũ. Iteʒ ᷣm an. Si pctm dimittit᷑ im⸗
punitũ.ſił eſt apud deũ peccãti ⁊ nõ peccanti. Hoc aũt
deo nõ ↄuenit:ꝭqᷓ im poſſibile eſt ꝙ dimittat pctm ſine pe⸗
na.& ſine ſatiſfactõe nõ põt fieri reꝑatio.q Item anſelł.
Si dinĩa ſapiẽtia vbi puerſitas rectũ oꝛdinẽ ꝑturbare
nitit᷑ nõ adderet:fſieret iĩ ip̃a vniuerſitate quã deꝰdebʒ oꝛ

rit ꝑuenire.¶ Ad pmũ aũt dicendũ:ꝙ miſcdia hoĩs lau
dat in remiſſiõe delicti ſine ſatiſſactoe: cũ hõ eſt pꝛiuata
pſona. cũ aũt hõ eſt ꝑſona publica vt iuder qui emiſter
iuſticie:vituꝑabilis ẽ remiſſio culpe ſine ſatiſſactõe ꝓpte
rea cũ deꝰſit ſũmꝰiudex ⁊ oꝛdinatoꝛ iuſticie:ad laudem
eiꝰnõ eẽt dimittẽ pctm ſine ſatiſfactõe.¶¶ Ad ſcdᷣm quoð
obijcit. ꝙ deꝰ pᷣcipit in nos peccãtibo ſine ſatiſfactõne di⸗

dinare magna defoꝛmitas. Seo ſi deꝰnõ oꝛdiaret ĩ ſua mittere ⁊c̃.dicẽdũ ſᷣm an.ꝙ nulla ẽ repugnantia:ꝙ deꝰ
vniuerſitate qᷓ debz oꝛdinare:deſicẽt ⁊ a ſua diſpoſitõne pᷣ̃cipiat peccãtibo ĩ nos ſine ſatiſfactõe dimittẽ: ⁊ tñ ipe
ergo vbi ꝑuerſitas rectũ oꝛdinẽ ꝑturbare nitit᷑: neceſſe ẽ . nõ dimittat.Aã hoc facit:vt nõ pᷣumamꝰ acciꝑe qð ſo⸗
deũ aliqd facere ⁊ addere.Sed ꝑ pcẽm homĩs ꝑtuꝛbata lius dei eſt.ſ.vindictã iniuriaꝝ.qð nõ eſt nr̃m:ſᷣ ſoliꝰdei
fuit vniuerſitas ⁊ oꝛdo rectꝰqui erat ad beatitudineʒ:g Ad nullũ em̃ ꝑtinet vindictã ſumere iniuriaꝝ niſi ad de

neceſſe ẽ deũ aligo ꝓpter pctm faceꝛe.aut ſequet᷑ defoꝛmi
tas in vniuerſitate rerũ. Illud aũt qð deberet fieri ꝓpt
peccatũ ẽ ſatiſſactio vel danatio. ̊ ad reꝑationẽ hoĩs ex
igit᷑ ſatiſſactio.¶ Item idẽ anſeł. Si peccatũ dimittitur

um qui dñs eſt oĩm:vel ad iudicẽ quiẽ mĩſter hñs ptatẽ
ſub ipo oꝛdinatã.⁊ pᷣcipit ꝓpter hoc nobis dimitteꝛe ſine
ſatiſfactõe.ſᷣ ipᷣe debet vindictã facere.¶ Ad terciũ dicẽ⸗

dum. ꝙ libertas arbitrij nõ ẽ niſi ad hoc qð expedit aut
.. qð decet.ſicut dĩc anſ.in li.de li.ar.vnde nulla libertas

nec punit᷑:nulli legi ſubiacet.ergo libeꝛioꝛ ẽ iniuſticia qᷓ ¹ n
elſet ſi diceret᷑.deꝰpõt facere malũ. Si igit᷑ nõ decet ſᷣm

iuſticia.ſi peccatũ ex ſola miſcðia dimittit᷑ impunitum.

Et ſilꝛ er hoc ſequit᷑.ꝙ iniuſticia ſit deo ſilis.qꝛ deꝰnul⸗
li legi ſubiacet. ergo cũ hoc ſit incõueniẽs ⁊ impoſſibile
apud deũ: neceſſe ẽ ꝙ peccatũ legi ſubiaceat. Et ſi h.ne⸗

ceſſe eſt ꝙ apud ipᷣm ſequat᷑ dãnatio:vel fiat pꝛo eo ſatiſ⸗

factio. Ad oppoſitũ aũt ſũt rõnes.pᷣma talis.In infi⸗
nitũ excedit miſerendo miſcdᷣia dei miſcviazʒ hoĩs. Si qꝗ
miſcdia hoĩs laudat᷑ ex remiſſiõe alicꝰ delicti ſine ſatiſ⸗
factõe:cũ ipᷣa dei miſcdia ſit ĩ infinitũ laudabilioꝛ:debʒ
dimittẽ pcm de ſua miſcdia ſine aliq ſatiſfactõne.q̊ põt
haberi reꝑatõ ꝑ remiſſionẽ pct᷑i ſine ſatiſfactõe.⸗· SJtem
idẽ anß.Cum deꝰoĩno nobis pᷣcipiat peccãtibo ĩ nos di⸗
mittẽ ſine ſatiſfactõe:videt᷑ ̊ ei repugnare.vt nobis pᷣci
piat qð ipᷣm facẽ ñ decet. Si ꝗ̊ ñ dimittit nob pctm ſine
ſatiſſactõe:pᷣcipit nobᷣ aliꝗd qð ipᷣm ñ decet.h̊ aũt ẽ incõ
ueniẽs:g dʒ dimittẽ pcẽᷣm ſine ſatiſfactõe ꝗ̊ᷓ debẽt fieꝛi re
par atõ ſine ſatiſfactõe.¶¶ Itẽ idẽ an. Deꝰliber ẽ ⁊ nulli
legi ſubiacet.& ſi dimittit pctm ſine aliq ſatiſſactõe:ñ fa⸗
cit aliquã iniuriã:nec facit ↄ aliquã legẽ.ꝗq̊ᷓ pt᷑ dimittere

peĩm ſine ſatiſfactõe.i¶ Itẽ ideʒ anſ.i Ahil deo benigniꝰ ¶

excogitari pt. Sʒ maxia benignitas ẽ ĩ hoĩe:vt iniuriaʒ
ſibi illatã ſpõte dimittat. cũ ĩ deo ſit ſũma benignitas

4
z. ⁊ ita ſi dimittẽt pctm ſine ſatiſſa

oꝛdinatõeʒ ratõis iuſticie:vt oñſuʒ eſt:nec expedit vt de

us dimittat petm ſine ſatiſſactõe:nõ eẽt dicẽda libertas
fi dimitteret᷑ peccatũ ſine ſatiſfactõe.¶ Adquartũ dicẽ⸗
dum vm anſeł.Mõ benignitas dei dicẽda ẽ que aliꝗd in
ccens oꝑat᷑.x ideo nõ eſt benignitas dei ſi ſit ↄtra iuſti⸗
ciam:aut ſi oꝛdinet ad indecẽtiã. vnde ſicut iuſticia ſie
iſcòia crudelis ẽ ⁊ vitioſa:ita benignitas ſine iuſticia
gnitas eẽt iniuſticia ⁊ oparet᷑ ad indecetia in deo.vñ nõ
eſſet benignitas.qdð intellige ſᷣm diſtinctõneʒ pᷣdictã.vñ
anſek. 205 ꝑtinet ad dei libertatẽ aut benignitatẽ:peccã⸗
tem qui nõ ſoluit deo:impunitũ dimittẽ.¶ Ad quintum
dicendũ ſᷣm anſ.ꝙ aliq̃ ſũt ĩ ꝗbo ſeꝗt᷑.ſi deꝰvult h̊ illud ẽ
iuſtũ.Alia ſũt ĩ ꝗbo nõ ſeꝗt᷑.ſ̊ ſeꝗt᷑.ſi deꝰ vult h:q&̊ ipᷣe nõ
eſt deꝰ vel iße nõ ẽ iuſtꝰ.qꝛ q̃dã ſũt q̃ velle deum ẽ cõueni⸗
ens.⁊ ĩ talibo ſeꝗt.deꝰvult h:ꝭẽ iuſtũ. Sunt etiã alia qᷓ
velle deũ ẽ incõueniẽs.vt ſi vellet eẽ ignoꝛãs ⁊ mẽdax.H
velle eẽt incõueniẽs:⁊ ↄtra ſe vellet ⁊ iniuſte.⁊ ideo ĩ ta⸗
libo nõ ſeꝗt᷑.deꝰ vult G.̊ hẽ iuſtũ ⁊ decẽs.ſᷣ̊ ſolũ in illis
que velle deũ ẽ ↄueniẽs.vñ bñ ſeqt᷑.deꝰ vult vt pluat.ᷓᷓ h
eſt iuſtũ.qꝛ H̊ nõ ẽ incõueniẽs deo.velle aũt dimittẽ pecca

dʒ dimittẽ petm ſine ſatiſſactõe.̊ pᷣmũ.i: Iteʒ idẽ an. ¶ tũ ſine ſatiſfactõe nõ ẽ ↄueniẽs deo: ſicut ptz er pᷣdictis.

P — *) Py 1. P 3 ο

4 Wa ..Ca⸗ LR: Da . Pen Pſere?
— J 9r) Ver α

” Ke
7 — —

. „ E.E mb i n.. Ap Srags-
5 *.

.. ha ſn Viα C I. ) GcRn h* Vaae

N—. — — -—

—

2

Nueſtio

vñ nõ ſegt᷑ ꝙ iſtud ſit iuſtũ. vñ dic anß. Si nõ decet deũ
aliqd inoꝛdinate aut iniuſte facere:nõ ꝑtinet ad eiꝰlibeꝛ

tatem ⁊ benignitatẽ peccantẽ qui nõ ſoluit deo:impuni

tum dimittere.

Nlembrum quintui
Abito ꝙ ñ p reꝑaꝛ hũana nata ſine ſatiſ
ſactõe pcti ꝑ qdð lapſaẽ:qꝛit᷑ vtꝝ hõ hãc ſa
tiſfactõeʒ poſſit facẽ ꝑ ſeꝛad cuiꝰrei ingli⸗
tionẽ qrẽda ſũt duo. Pꝛimo generalit an
poſſit hõ ſatiſfacẽ ð aliqͥ pcto. Scdo an poſſit aliqͥ mõ ſa
tiſfacẽ ꝓ oꝛigiali pcto:qdð ẽ pctʒ ꝑ qð nata bũana lapſa ẽ

Articulꝰprimꝰ
Dpmũ obijcit ſic. ij. thimo. ij. dꝛ. Deꝰ ſemet⸗
ipᷣm negare nõ pt.aug. Cũ ſit iuſtꝰ:nõ pt ne⸗
gare ſua iuſticia peccatibo.Cũ q pnioꝛ ſit ad
miſerẽdũ ꝑ miſcdiaʒ q; ad ↄdẽnãdũ ꝑ iuſticiã:nõ põt ne
gore ſua miſcðiam ad ſe ↄfugiẽtibo.Cũ bõ ꝑ libeꝝ ar⸗
bitriũ poſſit ↄfugẽ ad miſcdiaʒ faciẽdo qð in ſeẽ: S ꝑli.
arbi. pt᷑ ↄſequi veniã ⁊ remiſſionẽ pcti. li.ar. pt ſatiſ
ſacere de pcto. Itẽ ad idẽ. QAulla iuſticia exigit ab alich
ſupꝛa poſſe illiꝰ.Si igit᷑ hõ nõ hʒ potẽtiã ſatiſfaciẽdi ſu⸗
pra ſuã potẽtiã:q̊ ſũma iuſticia nõ exigit ab eo ꝙ faciat
ꝓ pctᷣo niſi ſᷣm ſuã potẽtiã. Sed qð ẽ in ſua potẽtia põt
ͤ põt facere ꝓ pcto quãtũ erigit diuĩa iuſlicia. 2 latiſ⸗
acere. Cotra. Offenſa dei excedit oẽm creaturã. H
declarat an.dicẽs.Cõſidero actionẽ malã. leuiſſimum
quoddã video. Sʒ cũ intueoꝛ ; ſit ↄotrariũ volũtati dei:
eſt grauiſſimù dãnũ ⁊ nulli dano pↄꝑabile intelligo. Si
igit᷑ volũtati dei ↄriũ ẽ grauiſſmũ. ⁊ om̃e petᷣm moꝛtale
ſit hmõi.ꝗ om̃e petm moꝛtale ẽ grauiſſimũ malũ. Soffen
ſa eivexcedit oẽm creaturã. Sʒ ſᷣm mẽſurã pct᷑i dʒ fieri
ſatiſfactio de pcto.q̊ ſatiſfactio pcto moꝛtali x bʒ exce
derẽ oẽm creaturã. nec hõ nec aliq creatura põt ſatiſ⸗
facere p illo.¶ Itẽ ad idẽ. Querit anſel.a diſcipulo ſuo
quid reddes deo p pct̃o:⁊ ille rñdet.penitẽtiã. coꝛ ↄtri⸗
tũ.abſtinẽtiã.⁊ hmoi.Et anſet. In oibo his non reddis
deo qð ei nõ qebeas añ pctm. rõne creatõis tue ⁊ bo
ni qð accepiſti a deo.vñ dĩc ſic. Dia iſla debes deo q̃ di⸗
cis. vnde tantꝰ debet eẽ amoꝛ ꝙ nullã leticiã ſentire ebe
as:niſi de illis q̃ auxiliũ aut ſpẽ dat ꝑueniẽdi ad deũ.hõ
itaq; etſi nõ peccaſſʒ:ſe totũ ⸗ gegd facere pt᷑ deo dz. Si
ergo nõ debẽt ↄputari ĩ ſatiſfactõe ea q̃ ante pctm debẽt᷑
ergo nõ põt hõ aliqd facẽ qð poſſit ↄputari in pct᷑i ſatiſ⸗
factõe.̊ hõ ꝑ ſe nõ põt ſatiiſacẽ ꝓ pcio. PBñ.cum qrit
vtꝝ hõ ꝑ ſe poſſit ſatiſfacere p pcto:dicẽdũ eſt. ꝙ nõ ꝑſe
ſine dono gre. ¶ Ad pᷣmã ratõeʒ in ↄtrariũ dicendũ. ꝙ ſi
hõ ad duʒ ↄfugiat faciẽdo qðð in ſe ẽ:deꝰ dat ei gẽ̃am. ⁊
tñ h̊ nõ ẽ ex dignitate hoĩs faciẽtis gð in ſe eſt:ß hoc ẽ ex
liberalitate ſũme bonitatis. Satiſfactõ ẽ digna recõpẽ⸗
ſatio ꝓ becto. pᷣ ꝙᷓdiu eſt hõ ĩ pcto:eſt indignꝰ deo.nec ali⸗
quod ſeruitiũ dignũ deo facẽ pt᷑:g nec pt᷑ de ſe facẽ ſatiſ⸗
factionẽ dignã.̊ ad h̊ ꝙ ſati ſfaciat:oꝑtʒ ꝙ deotet digni
tatem.ſ.gram gratũfaciẽtẽ. Et ſic hõ de ſe nõ põt facere
ſatiſfactionẽ de pcto ſine diuio auxilio.4! Si obijcit. Si
homo faciat qð in ſe eſt:deꝰ dat ei gram.qᷓ ꝑſe põt ſatiſ⸗
facẽ.nõ ſecjuit᷑: ĩmo ſatiſfaciet ey gra ſibi collata. Ad
ſecundã ratõeʒ cũ dicit᷑. Deꝰnon exigit a creatura ſt upꝛa

KP poſſe. diſtinguẽdũ eſt. ꝙ duplex ell poſſe. eſt em poſſe po⸗

tentia actina.2 eſt poſſe potentia ſi uſceptiua. A creatura
aut ratõnali.ſ. hoĩe nõ exigit eꝰſup̃ poſſe potẽtia ſulce⸗
Ptiua.poteſt em homo ſuſcipere graʒ qdiu viuit.qua ſu
ſcepta habet ptatem ſatiſfaciẽdi de peccatis. vnde ſi deꝰ
exigat ab homie ſatiſſactioneʒ:nõ exigit ſupꝛa poſſe hoc
modo dictũ. Si aũt exigit ab homine qui eſt in peccato
ſatiſfactionẽ:qᷓuis in homine nõ ſit poſſe ſatiſfacere po⸗
tentia actiua:nõ eſt incõueniẽs qꝛ h̊ accidit ex culpabili
efectu hois rẽnuẽtis aut negligetis ſuſciꝑe facultatem
ſatiſſaciendi:que eſt ex gra. ð

f Ph Rn 3

—ne M A c. a RνXα. * poſſt

— — —

Peima
Articulus ſecũdꝰ

Onſequẽs ẽ q̃ſtio vtx poſſit bõ ꝑ ſe ſatiſſace⸗

re ꝓ pcto oꝛigiali? Ad qð ſic. Si aligs pt ſa⸗
tũlacẽ de maioꝛi:pt ſatiſfacẽ e mioꝛi Sz gli
bet hõ ꝑ graʒ ſibi datã pt ſatiſfacẽ de pcto moꝛtali actu⸗
ali:qð maiꝰẽ q pctm oꝛigĩale. glibʒ bõ põt ſatiſfacẽ de
pct᷑o oꝛigiali ꝑ graʒ ſibi datã. O aũt petᷣm moꝛtale actu
ale maiꝰſit ꝙᷓ oꝛigiale:ptʒ.qꝛ pct᷑m maiꝰſᷣm dxi iuſſiciaʒ

magis punit᷑. Sʒ pctm moꝛtale actuale magis punit᷑ qᷓ;

.

petm oꝛigĩale:qꝛ actuale punit᷑ pena du plici.ſ.pena da⸗
ni:q̃ ẽ carẽtia viſionis dei.⁊ pena ſenſibili:q eſi pena ge
bẽne. Oꝛigĩiale vᷣo ſolũ punit᷑ pena dãni.ſ.caꝛẽtia viſiõis
dei. actuale ẽ maiꝰoꝛigiali. ¶ ICẽ ſiẽ dicũt ſcti. Deꝰnon
dimittit pctm in ꝑte.ſ̊ in toto.⁊ hoc ẽ intelligenduʒ vᷣm
ſctos:ꝙ dimittẽdo vnũ pctẽᷣm dimittit aliud q;tuʒ ad of⸗
fenſaʒ ⁊ pene eterne reatũ.AVñ dicũt ſcri.q pbanũ eſt a
do in ꝑte ſperare veniã. Sʒ homĩ faciẽti qdð in ſe eſt peꝛ
gram iuſtificatõis ſibi data dimittit᷑ peccatum actuale
moꝛtale.ergo ⁊ peccatũ oꝛiginale ſibi dimittit᷑ p granã
faciẽdo qð in ſe eſt.ergo glibet hõ ꝑ gram iuſtificatoõnis
põt ſatiſſacere ꝓ peccato oꝛiginali. ¶ Itez in adã idẽ fuit
numero peccatũ oꝛiginale ⁊ actuale.ergo ſi adam ſatil⸗
fecit.ꝓ peccato actuali:ſatiffecit ꝓ oꝛiginali. ſi nõ eſt in
nobis pctm oꝛiginale niſi ab ipo.piʒ ꝙ deletum eſt pec⸗
catum oꝛiginale ꝑ ſatiſfactionẽ ade. ergo ꝑ hominẽ po⸗
tuit fieri ſatiſſactio.⸗i Itẽ ſicut lux ⁊ tenebꝛe opponũtur
ita pcim ⁊ gr̃a oꝓponũt᷑ im dama. Sed adueniẽte luce
nullo mõ remanẽt tenebꝛe. ̊ᷓ adueniẽte gra tia in adã 2
in ſanctis patribo:ſicut in abrahã 2 in iacob: nullo mõ
tenebꝛa oꝛigialis peccati potuit remanẽ: q̃ excludit a vi
ſione dei:⁊ excecat oculũ mẽtis ne intueat᷑ gloꝛiam dei. 5

P

Pec „t W. 8 „ Ate) 5 d. e

.

2

—

potuit fieri ſatiſfactio et remiſſio peccati oꝛiginalis per

gram iuſtificatõis ſine incarnatõe ſilij dei.¶ Item qᷓdiu
fuit moꝛbus:fuit medicina.Cum ergo ꝑ virtutẽ circũci⸗
ſionis remitteret᷑ ſuo tꝑe oꝛiginale peccatũ ſicut mõ per
baptiſmũ.i õ neceſſe fuit ꝓpter remiſſionẽ illiꝰdeũ icar⸗
nari. Ad oppoſitũ ſic obijcit᷑. QAihil poſteriꝰ nat᷑a pt
agẽ ĩ io qð ẽ pꝛꝰnat᷑a. Sʒ motꝰꝗcũq; volũtariꝰ ẽ natali
ter poſterioꝛ pcto oꝛiginali:̊ nullꝰmotꝰvolũta riꝰpõt in
petm oꝛiginale.ᷓ nullꝰmotꝰvolunta riꝰpõt eẽ remiſſoꝛiꝰ
pet᷑i oꝛigialis. Sʒ oĩs motꝰnr̃ ſatiſfactoꝛiꝰ?ẽ motꝰvolũta
rius.ꝗᷓ nullo mõ põt eẽ ad deletionẽ oꝛiginalis. ̊ homo
nullo mõ põt ſatiſfacere ꝓ pct̃o oꝛigiali. aqũt oĩs mo⸗
tus volũtariꝰſit poſterioꝛ natura pcto oꝛiginali:ptʒ.qꝛ
ↄceptio hoĩs añcedit oẽm motũ volũtariuzʒ in ipo. Sed
petm oꝛigiale ↄcomitat᷑ ↄceptionẽ: petᷣm oꝛigiale añce⸗
dit oẽm motũ volũtariũ ĩ hoĩe.̊ ⁊ ſatiſfactoꝛiũ⸗ quẽli⸗
bet aliũ. aũt pctm oꝛiginale ↄcomitet᷑ oceptionẽ: ptz
E p̃s. dicentẽ. Ecce em̃ iniquitatibooceptꝰ ſi uz. 7ĩ pec. cõ
ce.me ma.mea.ql Itẽ ſᷣm ꝙ dic anp.iõ ſufficit ad H̊
aliꝗs ſatiſfaciat reddere qdð ablatũ eſt:niſi etiã plꝰ reſti⸗
tuat ꝙ abſtulit. Sed homo pꝛimꝰꝑ pctẽm oꝛiginale ſe to⸗
tum ⁊ totã hũanã naturazʒ in poſteris do abſtulit. Ro.
v.ſicut ꝑ vnum hominem mexzs intrauit in hunc mũdũ
peccatũ intrauit:⁊ ꝑ peccatũ moꝛs. ita in oẽs ptrãſijt:
in quo oẽs peccauerũt.ᷓ nullꝰ hõ põt ſatiſfacere ꝓ pctco
oꝛiginali.qꝛ oꝑtẽt ꝙ plus redderet ᷓ ſe totũ: pluſqᷓ ſit
tota hũana natura.qð nõ põt eſſe.¶ Itẽ ambꝛo.ſuꝑ illð
Hebꝛe.ij. Becebat em im ꝓpter quẽ omnia ⁊ quẽ oĩa
qui multos filios ĩ gliaʒ adduxerat. auctoꝛẽ ſalutis eo⸗
rũ ꝑ paſſionẽ ↄſũmari niſi xpᷣc moꝛeret᷑ hõ ñ redimeret᷑.
2 no redẽpt ꝑiret. Sʒ niſi rpᷣe incarnaret᷑.nõ meꝛeret᷑
ſic hõ ꝑiret penitꝰ.h̊ aũt ẽ impoſſibile ᷣm anſeł.⁊ a ſũ⸗
ma bonitate penitꝰalienũ. vt creaturã ra tõnalez perire
penitꝰſinat.ᷣ edẽptio hũane nature fit ꝑ ſatiſfactõʒ pec
cati oꝛiginalis.̊ ad ſatiſfactõeʒ pct᷑i oꝛiginalis neceſſa⸗
ria ẽ incarnatõ xpᷣi.¶ IJtẽ Ro. v. In quo.ſ.adaʒ omnes
peccauerũt. Peccatũ em oꝛiginale traãſqt in oẽs bomies
Vñ.j.coꝛin.xv.Et ſicut ĩ adã oẽs moꝛiũtur.ita ⁊ in xpᷣo

4

. 2 O
— AIch: — “

*

ey vHHHHtr ven . Parte

7

Pa Pre⸗ P. n. 2—

X

P S . SZSDð l aeN K
7

5

— 2 . ₰ ft. 6 x
Ree 6r e.
. —PC † 224
. 2

2

——

An nes ) Abee 4 A* n. ⸗

1 acre N4‚ͤü/ Vione j.

. t. , ote ſarer
5

=
X)

‧

ð
4 24*
* AJre
7

. ——,ãCù

—

4 1 d. Par, Af:

. e 23 1cab⸗

oꝛẽs viuif icabũt᷑. Peccatũ SOoꝛigĩale vłe ẽ om̃i nat᷑e bũa

ne. Sʒz ſatiſfactõ boĩs vniꝰẽ bonũ ſinglare.&̊ nulla ſatiſ
factio alicuiꝰboĩs ẽ ↄmẽſurabilis culpe oꝛigiali.Sʒ Fm
menlſurã pcłi debẽt fieri ſatiſfactõ ꝓ pcio: null bõ ſin⸗
gularis põt ſ. atiſfacere p pcto oꝛiginali: etiam ſi ſibi gra

pferat. Polſet dici ad h̊ ꝙ ĩmo poterit hõ ſatiſſace ꝓ
eccato oꝛiginali. ſm ꝓ in ſe ẽ. qꝛ ſic ſingulare ẽ: ⁊ eins
fatiſfactio ſingularis.¶ Cõtra. Peccatũ oꝛiginale nõ eſt
in aliqͥ ſingulari.ſicut ĩ petro.qꝛ petrꝰẽ:vel qꝛ hoc ſingu
lare ẽ:bᷣ qꝛ ẽ de genẽ ade.vñ in ipᷣo ẽ a ꝑte ſui generis. ⁊
nõ a ꝑte ſue ꝑſone.̊ peccatũ oꝛiginale ĩ quocũq; hoĩe ſit
eſt viciũ generis. Satiſſactõ aũt hoĩs ſi ingularis eſt actꝰ
xſone.bᷣ nullłꝰ actꝰ ꝑſonalis põt expiare viciũ generis: ̊
nullo mõ põt aligs homo ſatiſfacere ꝓ pcto oꝛiginali:
nec in ſe: nec in alio.¶¶ Itẽ ſicut ẽ ponẽ genꝰhũanũ quã
libet ꝑtẽ illiꝰgeneris:ita ẽ ponẽ viciũ ꝑlonale:qð ẽ viciũ
ꝑſone ſicut petm aliqð actu ale qð ẽ ex volutate alicuiꝰ ꝑ
ſone. ⁊ ẽ ponẽ pctm generale pctm totiꝰ generis: ⁊ hoc ?
petĩm oꝛigĩale. Sʒ ſic ſe hʒ culpa ad ꝑſonã: ita ſe bʒ ſatiſ
ſfactio culpe ad ꝑſonã. Sʒ ꝑſona nõ bʒ pꝛatẽ niſi in illuʒ
ncſcwie ſneipan. i ãactꝰculpe oꝛigialis nõ ſit acius
volũtari alicuiꝰꝑſone boĩs ꝙ ſit filiꝰ ade. h ẽ viciũ gene⸗
ris:&ᷓ nec ſatiffactio illiꝰerit ex actu ꝑſone. 4 Ytẽ differt
dicẽ naturã:⁊ rẽ nature. ſiẽ̃ dĩc hylariꝰ.q; nat᷑a dẽ ipſa
ſpẽs ſiẽ̃ hõ:res nature vo dic ꝑſonã. Res aũt nate nũqᷓ;
dat eẽ nature.ſᷣ magis ecõuerſo.Sʒ qð nũqᷓ põt eẽ pᷣnci
piũ ad eẽ alicuiꝰ:nec ad reꝑatõeʒ eẽ. res nature buma
j ne nõ põt eẽ pᷣncipiũ reꝑatõis eẽ hũane natuꝛe. Sʒ reꝑa
tio buane nature fit ꝑ ſatiſfactõeʒ pct᷑i oꝛigialis: ſatiſ⸗
factio pcti oꝛigialis nõ põt fieri ꝑ aliquã ꝑſonã huanã.2

ita nec ꝑ aliquẽ hoĩez ſingularẽ.¶¶ Itẽ ome perẽm ẽ ĩiuſti⸗

cia. Sz qda ? iniuſticia quã facit hõ ſibi: ⁊ fit ꝑ perm
actuale. Alia ẽ iniuſticia qᷓ fit homini: ⁊ hoc fit ꝑ perm

W oꝛiginale. Sʒ m modũ fiedi petmẽ ſatiſfactio ꝓ pet̃o.

Sʒ iniuſticia que ẽ a pcto oꝛiginali ineſt ꝑſone iſtiꝰ ho⸗
minis ab alio ⁊ nõ a ſe:g ⁊ iuſſicia ꝑ qua fit ſatiffactõ ꝓ
peto oꝛiginali fiet ꝓęſone hominis ab alio.ᷓ nullꝰhõ po⸗
teſt ſatiſſacere ꝓ peccato oꝛiginali.etiã p eo qð ẽ in ipo.
ſed opoꝛtet ꝙ ſit ab alio beiffetid. .
1 atiſfac tõez peti regrit᷑ gr̃a
Re ſpo nſio i ꝑ quã fit abioluts reatꝰeter
ni ⁊ ſuſtinẽtia pene tꝑalis.pᷣmũ ẽ ex dei miſcdia.ſcðm ex
iuſticia.ideo ſicut ad remiſſionẽ pct᷑i actualis qð ẽ petm
hoĩs ex ſeipᷣo:reqꝗrit᷑ cũ gra doloꝛ ſeu ↄtritio ad h vt ſatiſ
faciat/ꝓ pcto.que quidẽ ẽ pena tꝑalis:ita ad ſatiſſactõʒ
oꝛigialis pct᷑i qdð ẽ pctẽm hoĩs ab alio ↄtractũ nõ ab actu

ſuo:reqrit᷑ cũ gra exolutõ pene tpalis ab alio ſiue ꝑ alii
vot locu habeat diuia iuſlicia. 4 Ad id qð pᷣmo obijcit

.

Rmñdet᷑. ꝙ cũ pctm actuale ſit ab actu ꝑſone ex ipᷣa.pcẽᷣm
ðo oꝛiginale ẽ ex vicio nature ip̃iꝰꝑſone:⁊ nõ ex ipᷣa ſed
ab alio. ſicut dic anſeł.qꝛ ꝑſona coꝛrũpit naturã: ̊ natu
ra coꝛrũpit ꝑſonã..ideo nò ſeꝗt᷑:ꝙ ſi ꝑſona põt ſatiſface⸗
re ꝓ actuali: ꝙ poſſit ſatiffacere ꝓ oꝛiginali qð ẽ minus.

quia oꝛiginale ⁊ actuale nõ ſũt pctᷣa eiuſdẽ generis.⁊ iõ

nõ eſt ꝓpꝛia ↄꝑatõ ᷣm magis2 minꝰinter ea.¶¶ Ad ſcom
dicẽduzʒ .· ꝙ cũ dicit. deꝰnõ põt dimittẽ peccatũ in ꝑte ſed
in toto: hoc intelligẽdũ eſt qᷓtuʒ ad offenſaʒ ⁊ reatũ eter⸗
ne pene: quã ꝰ dimittit ꝑ gram iuſtificatõis de ſua ſũ⸗
ma miſcdᷣia. Sʒ nõ eſt intelligẽdũ de debito tꝑalis pene
que requirit᷑ ratõe iuſticie.alit deꝰrelinqueret peccatuʒ
impunitũ. Ad teꝛciũ dicẽduʒ. ꝙ duplex honoꝛ debetuꝛ
ceo. vnd in natura.aliꝰin ꝑſona. honoꝛẽ in natura aufert
culpa oꝛigialis.honoꝛẽ ꝑſone culpa actualis. Honoꝛẽ g̊
in ꝑlona quẽ abſtulit culpa actualis ꝑ gr̃am iuſtificatõ⸗
nis põt deo reddẽ ꝑſona: honoꝛẽ dᷣo ĩ natura: quẽ abſtu⸗

lit culpa oꝛigialis: nõ põt deo reddẽ ꝑſona alicui?boĩs:

mii ſit talis qᷓ pppondẽt in pluſqᷓ ſit tota hũana natura.
Ad quartũ dicẽduʒ. ꝙ; oꝛiginale ⁊ actuale in adã fuit
idẽ qtuʒ ad actũ.S̊ᷣ nõ fuit idẽ q;tuʒ ad reatũ. Peccatuʒ
em̃ ade duplicẽ babuit reatũ · qꝛ ſi ipᷣe ſeruaſſet pᷣceptuʒ

„

„v. — A4
Na. Poer azcr gH d l:
2 Pae So z 200 *1 .

a deo datũ: eẽt remnneratõis cauſa qᷓtuʒ ad ꝑſonã ⁊ qᷓ⸗
tum ad naturã. qꝛ er obediẽtia remu neratõez habuiſſet
in ſe ⁊ in ſua poſſeritate. ſicui dĩc anſel. ideo reatꝰ fuit
dupler in puaricatõne p̃cepti. Aciualis inqᷓtuʒ abſtulit
pᷣmiũ ꝑſone.⁊ oꝛiginalis inqᷓtum abſtulit pᷣmiũ nature.
AUnge pctm ade obligauit pſonã ⁊ obligauit naturam.
maxime qꝛ tota erat in adã 2 eua.Et ſic ꝑſona coꝛrũpit
naturã. vt dĩc anſeł. Nec ſequit᷑. adam ꝑ gratiam ſatil⸗
fecit ꝓ reatu actuali. 2, c oꝛigiali. qꝛ ꝑſona ade potuit
gram ſatiſſacere de reain ꝑſone.ſᷣ̊ nõ ꝓ reatu nature.
ficut oñſuz eſt ſupꝛa.4¶. Ad quintũ dicenduʒ.ꝙ in pr̃iba
gram dimittebat᷑ pctm oꝛiginale qtuʒ ad offenſam ⁊2
reatũ pene eterne:que erat tenebꝛa eterne carentie viſio

nis del. ¶26 tñ dimittebat᷑ pena tꝑalis que erat carẽtia

viſionis dei:quouſq; fuiſſet ſatiſſactũ ꝓut dictũ ẽ. Et ſi
militer dicẽduz eſt ad vltimũ. qꝛ medicina circũciſionis
ſanabat oꝛiginale q;tuʒ ad offenſaʒ 7 eternũ reatũ:ſᷣ nõ
qtum ad tempoꝛalem.

Membꝛum ſextũ

Emõſtrato ꝙ hõ nõ põt ſatiſfacere ꝑ ſe de
pcẽo:ꝑ qð eſi lapſa hůana natuꝛa. Nueri⸗
tur vtꝝ ſatiſfactio poſſit fieri ꝑ aliã crea⸗
turã: ⁊ querũt᷑ duo. Pꝛimo vtꝝ poſſit fie
ri ꝑ ãgelicã natu rã. Scðᷣo an ꝑ aliquã aliã creatura·

Articulꝰprumꝰ
Dpᷣmũ obijcit ſic. ſũpta ꝓpoſitõe quã accipi⸗
unt ſcti. Quia hõ cecidit ꝑ aliũ ĩpellentẽ:ↄue
niẽs ẽ ꝙ habeat aliũ releuãtẽ. ̊ cũ hõ cecidit
ꝑ ãgelũ ĩpeliẽtẽ:oↄueniẽs ẽ vt habeat ãgelũ releuãtẽ. cõ
ueniẽs ẽ vt ſatiſfactõ fieret ꝑ ãgelu. ¶ YIẽ Ro. v. Alolto
masis iuſtificati ĩ ſanguĩe ipᷣſalui erimꝰab ira ꝑ iðm.
glo. At ſic iuſticia vĩcẽt dyabolꝰ. qð ↄñter explanat.q
cũ ĩ xpᷣo nihil dignũ moꝛte inueniret:occidit eũ tñ.⁊ iðo
iu lũ e: vt debitoꝛes qͥs tene bat: libeꝛi dimittãt᷑. Si ̊ hec
ẽ rõ qꝛe dy abołꝰ iuſte ꝑdidit oẽs ĩ qbo dñiũ babebat añ
paſſionẽ.qꝛ miſit manũ ĩ illũ ĩ qͥ nibil iuris habuit:⁊ ꝓ

curauit eiꝰmoꝛtẽ: q cũ iſta rõ poſſʒ ᷣuari.ſi ãgelꝰaccepiſ

ſet carnẽ 1 dy abolꝰ pcuraſſuz eiꝰ moꝛtẽ: ꝑ ãgelũ de iuſti⸗
cia poſſz fieri ſatiſſactõ. Cõtra.De ròe iuſticie ẽ:vt ꝗ
peccauii ſatiſſaciat. qꝛ ille ꝗ obligauit dz ſoluẽ debitũ. b
in ſatiſfactõe ꝓ pcto oꝛigiali debʒ puari iuſticia: ̊ ꝑ ho⸗
minẽ debz fieri illa ſatiſfactõ nõ ꝑ ãgelũ. 4 Itẽ reatꝰpeti
oꝛigialis obligat totã hũanã natura: ? oẽs illiꝰ generis

ſeu nat᷑e ad danatõeʒ etnã. Sʒ nullꝰãgelꝰ põt ex ſe eq̃ri

toti bũane nate. Si g i ſatiſfactõe ſiẽ dic anſeł.optzʒ fie⸗
ri reſtitutõ de ablato: 1 emẽda de iniuria. Et ita illud p
qð fit ſanſſactõ dʒ eẽ maiꝰq; ↄmiſſuʒ.⁊ oꝑtʒ ploreddẽ ẽ
fint ablat ũ:ᷓ oꝑtz ꝙ ille ꝑ quẽ fit ſatiſfactõ de pctᷣo oꝛi⸗
ginali:ſit tatꝰ: poſſit eq̃ri toti hũane nate.⁊ ꝙ etiã plꝰ
valeat. Sʒ nullꝰagel'ſingularis ẽ hmõi.q̊ ꝑ nullũ ange
lũ põt fieri ſatiſfactõ hmoi.⸗ Yteʒ ſi hõ reꝑet᷑:oꝑtʒ ꝗ;

reſtituat᷑ ad vignitatẽ illa:quã habiturꝰerat añ perm: ſi

nõ peccaſſz. Sʒ ſi rexet ꝑ ãgelũ: nõ põt reſtitui ad illazʒ
dignitatẽ. ꝑ agelũ n põt nec dʒ re xari. E at ñ poſſz re
ſtitui ad illa dignitatẽ qua habiturꝰerat ſi nõ peccaſſet:
ſi reꝑaret᷑ ꝑ ãgelũ:ptʒ.qm ſi nõ peccaſſʒ.eẽt eq̃lis ãgelio
i ĩ celis.⁊ hoc idẽ nobis ꝓmittit poſi reꝑatoeʒ ⁊ reſur
rectionẽ. Math. xrxij. mar̃.xij.luce.xr. Erunt ſicut ange⸗
li dei in celo. Si aũt reꝑet᷑ ꝑ angelũ:nullo mõ poterit ꝑ⸗
uenire ad illã dignitatẽ ꝙ ſit equalis angelis.qꝛ bomo
factꝰ eſt ad imaginẽ ſimilitudinẽ dei.Geñ.ij. Sʒ rõne
ſue reꝑatõis debz hõ ſeruitiũ ei ꝑ quẽ reꝑatꝰ ẽ.ergo ſi ꝑ
angelu reꝑaret᷑.eſſet ei angelꝰone. boc autẽ nõ xcet di⸗
gnitatẽ humanã.ergo nullo mõ põt eſſe ꝙ bõ ꝑ angeluz
reparet᷑ ad ſua dignitatẽ. Et iſte due ratoes ſundat᷑ ſup

auctoꝛitate Anſel.qui dicit. Quecũq; alia perſona bo⸗

minem a moꝛte redimẽt.eius ſeruus ideʒ bomo recte iun
dicaretur. quod ſi eſſet. nullatenug reſtauratus eſſet in

— .

R 9 Peeet Z 6 1744. 7 1
928 9 14 1 Y N 4 N 4

Nueſtio

illã dignitatẽ quã habiturꝰerat:ſi nõ peccaſſʒ.cũ ißegn
niſi ſeruꝰi ⁊ eq̃lis ãgelis bonis futurꝰ erat:ſeruꝰ eſſet
eiꝰ:qui deꝰnõ eẽt. Cõcedẽdum igit Fm anſel. 2 verita⸗
tem ꝙ nõ potuit hõ nec debuit ꝑ angelũ repari. 4Ad P⸗
mã ratõeʒ in ↄtrariũ dicẽduʒ .ꝙ idem oꝛdo ſeruatꝰeſt in
lapſu⁊ in reꝑatõe hũani generis.qꝛ ſicut ibi fuit cõſen⸗
ſus mlłieris cauſa pcti malo angelo eidẽ ſuggerẽti.geñ.
iij.ita cauſa reꝑatois homis fuit ↄſenſus mulieꝛis bono
angelo eidẽ nũcianti.Luce.j.Cui rñdet virgo.Ecce an⸗
cilla dñi ⁊c. Ad iſtũ em̃ ↄſenſuzʒ ↄſecuta eſt incarnatõ.2
Pter h̊ dicit᷑ cauſa reꝑatõnis.Et ſic ptʒ qualit oꝛdo re⸗
paratõis ↄſequit᷑ ad oꝛdinẽ lapſus.lnde ſicut in lapſu
fuit malꝰangelꝰſuggeſtoꝛ:ita in reꝑatõe fni t bon? ange⸗
lus nr̃e reꝑatõis pᷣdicatoꝛ.¶. Ao ſecũdaʒ dicendũ.ꝙ ra
tio iuſticie in nr̃a redẽptõe reſpicit ꝙ fiat ſatiſfactõ. Sʒ
de exigẽtia iuſticie ẽ: ꝙ qui peccauit ſatiſfaciat. Angelꝰ
aũt nõ peccauit: ⁊ ideo nõ eẽt ſatiſfactũ:ſi ꝑ angelũ incaꝛ
natũ ſieret ſatiſfactõ.qm̃ ⁊ ſi dyabolꝰ mittẽt manũ ĩ an⸗
gelũ incarnatũ:nõ tñ fieret ſatiſfactio.⸗ Ad illð vo qð
obijcit.ꝙ dy abolꝰiuſte detinebat boĩeʒ ⁊c̃. rñdet anlel.
Muais hõ iuſte a dyabolo toꝛqueret᷑: ipᷣm tñ iniuſte toꝛ⸗
quebat.homo nãq; meruerat vt puniret᷑:nec ab vllo cõ⸗
ueniẽtius qᷓᷓ ab illo cui ↄſenſerat vt peccaꝛet.dy aboli vo
nullũ meritũ eꝛat vt puniret:ĩmo tanto faciebat iniuſtiꝰ
quãto nõ ad hoc amoꝛe iuſticie.ſed inſtinctu malicie im⸗
pellebat᷑ ad toꝛquendũ.

Articulꝰ ſecundꝰ

Ecũdo querit᷑ vtꝝ poſſit fieri reꝑatio bũani
generis ꝑ creaturã aliam ab angelo.Ad qð
ſic obijcit. Aug.Diuina iuſticia nõ plus exi⸗
git in pena:qᷓ; ↄmiſſuʒ fuerit in culpa.Si g̊ ↄmiſſum ẽ in
culpa ade a pura creatura:̊ nõ exiget ſatiſfactõneʒz niſi
pure creature.ᷓ pura creatura poterit ſatiſfacẽ.¶ Itez
tota bonitas humani generis eſt finita.quia ipᷣa ẽ crea⸗
ta.⁊ oĩs creatura eſt finita:ergo poſſet inueniri vel crea
ri a deo pura creatura ꝑ quã poſſet eſſe recõpenſatõ bo⸗
nitatis amiſſe. ꝙ in aliqua creatura poſſet eſſe equalẽtia
bonitatis amiſſe. ꝑ illã potuit fieri reatio. Cötra.
ſicut dicũt ſancti:maiꝰeſt de impio facere piuʒ:qᷓ creare

R, . 6

„

celũ ꝛ terrã. Sed ꝑ lapſuʒ bũani generis omnes cecide⸗ .
rũt in impietatẽ: ̊ ad h̊ꝙ de impus fiant pij: oꝑtz ꝙ in⸗

terueniat maioꝛ actio qᷓ; fuerit creatio celi ⁊ terre. Si S
actio maioꝛ nõ põt venire niſi a vᷣtute creatoꝛis om̃ipo⸗
tentis:pʒ ꝙ ꝑ nullzã virtutẽ creature põt fieri bmõi actõ
que ẽ reꝑatio hũani generis.q¶ Item anſeł. Neceſſe eſt
ꝓ bonitas dei ꝑ incõmutabilitatẽ ſuam ꝑficiat in homi
ne qð incepit.l Iteʒ hoc negt fieri vt fiat hoĩis reꝑatio:
niſi ſit ꝗ ſoluat deo ꝓ pcto hoĩs aligd maiꝰ qᷓ; om̃e qð pÿ̃⸗
ter deũ ẽ. Ex h̊ ſequit᷑. ꝙ ille qui poterit dare de ſuo ali⸗
quid maiꝰ:q; om̃e qð nõ eſt deus:poterit hãc ſatiſſactio
nem facẽ:⁊ non alius.Sed nulla creatura põt dare ali⸗
quid qð ſit maiꝰq; om̃e qð ẽ pᷣter deũ niſi deꝰ ſi olus.qꝛ ni
bil ẽ maiꝰomniũ qᷓ ſunt pter deũ niſi deꝰſolꝰ.qᷓ ſolũ hanc
ſatiſſactõeʒ põt facẽ ſolꝰ deꝰ:⁊ nõ aliq̃ creatura. Rñ.
CLoncedẽduʒ ꝙ; nulla pura creatura põt hanc ſatiſfactõ⸗
nem facẽ.q Ad pᷣmã ratõeʒ in ↄtrariũ dicẽduz ꝙ quãti
tas pcti ade debet attẽdi qᷓũ ad iſia tria.ſ qᷓ;tũ ad peccã
tem.⁊ qtuʒ ad inoꝛdinatõeʒ peccati.⸗ qᷓtum ad illuʒ in
quẽ peccat.Et ꝙ quãtitas peccati debeat attendi ꝑ ↄꝑa
tionem ad illũ in quẽ peccat᷑:patet.qm̃ ſi aliquis offen⸗
deret regẽ ⁊ militẽ:plꝰoffendet offendedo regẽ ꝙᷓ militẽ.
⁊ ita quatitas iſtiꝰoffenſe attẽdit᷑ ex ꝑte eiꝰĩ quẽ peccat᷑.
his ꝗ̊ modis attẽdit diuĩa iuſticia quãtitatẽ pcti ade. li⸗
cet & pctm ade quãtũ ẽ ex ꝑte peccãtis:fuerit ſoliꝰ creat᷑e
tũ peccauit adã ĩ bonũ infinitũ.ſ.ĩ deũ. Itẽ droꝛdinauit
2 req fecit totã hũanã naturã. ᷓ ſm iſtos duos ad minꝰ
ẽ petn ade ifinitũ ⁊ trãſcẽdẽs oẽm hũanã creaturaʒ. Si
deoʒ ex igẽ ĩ pena quãtũ ↄmiſſuʒ ẽĩ culpa:pʒ ꝙ dz exi⸗
gẽ penã ĩfinitã ꝓ pcto ade. Aut ſi admittat ſi atiſfactionẽ

MN 9 * as a E 5 1 ) D

4

4

1

o) .. D To Gz;
.. . V 2 ſVan

aHn1

29,,Jr

P",
de „ccrN

Peima

debz fieri ſatiſfactõ a tali ꝑſona ĩ q ſit infinitũ bonũ:q a
qua fit oꝛdinatõ totiꝰhũane nate. Sʒ nulla pura crea⸗
tura ẽ hmõi.⁊ ꝗꝓpt h̊ᷣ de iuſticia nõ fuit vt ꝑ purã creatu⸗
rã ſieret hmõi ſatiſfactõ. 4l Ad ſcᷣm dicendu. q bonitas
creature finita ẽ ĩ ſe.tñ ip̃a oꝛdinata ẽ ad infinitũ bonũ.
An vo ipm offendit:deoꝛdinata ẽ ab illo:? ẽ rea infiniti
mali.Cu ꝗ bonitas creature ſit finita:ptʒ ꝙ nulla crea⸗
tura pura poſſz hũane nat᷑e r̃ſtituẽ illð a q̊ deoꝛdiata ẽ ꝑ
Petm.· qꝛ bonitas creature cũ ſit finita: nõ pt recõpẽſare
hũane nate bonitatẽ ĩfinitã. Jã igẽ habem?ꝰꝙ ꝑ deũ fieꝛi
tebẽt repatio:nõ ꝑ aliquã creaturã purã.

MNlembrũ ſeptimũ

Robato ꝙ reꝑatio hũani generis ñ poſſit
ſieri ſine ſatiſtactõe.⁊ ꝙ ñ poſſit fieri ꝑ ho
minẽ puꝝ.nec ꝑ creaturã aliã:oñdẽdũ eſt
ꝓ debeat fieri ꝑ hoĩem deum. Ad qð ſic
obijcit᷑. Eiuſdẽ vᷣtutis ẽ creare ⁊ recreaꝛe.ſ. vᷣtutis ĩfinite
& ſic ĩ creatõe nõ intcidit aliqd mediũ.nec vnit᷑ de i cre⸗
ando alicui create: ꝙᷓ nec ĩ recreãdo vniet᷑ alicui creat᷑e.
nec debẽt cadere actio creature media ad Gᷣ ꝙ recreet hu
manũ genꝰ: ꝑ ſe xberet recreare bũanã naturã.ĩ IJtẽ
ſolo vbo voluit deꝰcreare oĩa.Geñ.j.Dixit ⁊ facta fũt.
ergo ſolo verbo nõ vnito alij debuit reꝑare.õ ergo ſa eg
tur ꝙ verbũ caro factũ ſit ad hoc vt homo reꝑet᷑. ¶ Yteʒ
anſeł.Mõ eſt ſapiẽs qui nõ vult vitare indecẽtiã cũ poſ⸗
ſit. Sʒ miſeria.moꝛs.ſitis.eſuries.⁊ paſſi bilitas iſia ñ
ccẽt diuinã naturaʒ:ꝗ ſi vellet deꝰiſta acciꝑe:diceremꝰ
ipᷣm inſipientẽ. Sed iſta ↄcomitãt᷑ hũanã naturã.ꝗᷓ non
xcet tcũ vt accipiat ⁊ vniat᷑ hũane nature ad hoc ſa⸗
ti faciat p peccato hoĩs.Et hoc ẽ qð dicit anſeł.ponen⸗
dopinionẽ infideliũ.Si dicitis ꝙ hec omnia nõ potuit
facere deꝰſolo iuſſu:quẽ cũcta creaſſe iubẽdo dicitis:re⸗
pugnatis vobiſmetipᷣis.qꝛ impotẽtem ipᷣm facitis.Ecce
ſuꝑ h̊ fundat᷑ ſcdᷣa obiectõ.Deinde dicit.aut ſi fatemini
qꝛ potuit:ᷣ nõ voluit niſi hoc mõ.quõ ſapiẽteʒ poteſtis
eum oñdẽ.quẽ ſine vlla ratõne tam indeceẽtia velle pati
aſſeꝛitis? Cõtra.Si de?ſolo vᷣbo ⁊ ſolo iuſſu liberalſet
hũanã naturã. ̊ liberaſſet eã ꝑ potentiã ſuã ſine ſatiſſa⸗
ctione ↄmiſſi:ᷓ dimiſiſſet pcẽm hoĩs impunitũ. h̊ aũt eſt
ĩpoſſi bile:q̊ ñ debebat liberare genꝰhũanũ ꝑ potẽtiã ſo⸗
lam.nec ꝑ ſolũ iuſſuʒ. O. aũt deꝰnõ debuit peccatuʒ di⸗
mittere inpunitũ ptʒ. quia ſicut deꝰnõ poteſt facẽ malũ
ita nec põt facere aliquid inoꝛdinatũ. Sed peccatũ inoꝛ
dinatũ nõ dimittit᷑ niſi ſatiſfactio vel pena ſequat᷑.ſicut
dicit anſeł.q̊ non debuit dimittẽ petm ſine ſatiſfactõne.
Itẽ deeꝰnõ debebat ſatiſfacẽ licet poſſet.ſolꝰ aut bomo
inter creatuꝛas oẽs debebat ſatiſfaceꝛe:ſᷣ nõ põt ꝓgt quã
titatẽ pcti. ̊ neceſſe ẽ ꝙ ſatiſfaciat deꝰꝗ põt: ⁊ hõ q dz.
cebẽt ſatiſfacẽ deꝰhõ ⁊ nõ ſolꝰdeꝰ:nec ſolꝰhõ.⁊ hoc qð
dicit anſeł. Mon põt facere hanc ſatiſfactõeʒ niſi deus.
nec eandẽ niſi homo.alioquin nõ ſatiſſaceret bomo.Si
ergo ↄſtat ꝙ neceſſe ẽ hoĩez reꝑari:nec hoc valet eſſe niſi
fiat pᷣdicta ſatiſfactio:quã non poteſt facere niſi deꝰ: nec
e bet niſi hõ: neceſſe ẽ igit᷑ ea faciat deꝰhõ. Itez ad
hoc ꝙ ſit ſatiſfactõ pᷣdicta oꝑtet ꝙ ſit ab illo qui poſſit:⁊
ab iloꝗ debet. Sʒ H̊ nõ põt inueniri nec in ſolo deo nec
in ſolo hoĩe niſi vniat᷑ deꝰhomĩ:qꝛ e poteſt ſed nõ debʒ
homo pᷣo debʒ ſ̊ nõ põt.ꝗᷓ oꝑtet ꝙ ille faciat hanc ſatiſfa
ctionem q ſit hõ des. nõ aliꝰ? aliꝰ.⁊ hoc ẽ qʒ dicit anſetł.
Si nõ ſit idẽ deꝰ qð ⁊ hõ:impoſſibile ẽꝙ ambo nõ faciãt
qð fieri neceſſe ẽ.ſ.repatõeʒ hũanã.i ã ceꝰ nõ faciet:qꝛ
nõ debet. nec hõ:qꝛ nec põt.vt ergo hoc faciat deꝰ hõ:ne⸗
ceſſe ẽ ipᷣm eſſe ꝑfectũ hoĩeʒ pfectũ deũ. qui hanc ſatiſfa⸗
ctionem facturꝰeſt. ð ↄcedenaũñ eſt. ꝙ hãc ſatiſfacti
onem requirit neceſſitas iuſticie: vt fiat ꝑ deũ vnitũ hũa
ne nature. 4 Ad pmã ratõeʒ in ↄtrariũ dicẽdũ.ꝙ nõ eſt
ſile oĩno de actu creatõis 2 recreatõis.ã actꝰ creatõ⸗
nisẽ ſolũ ꝑ ratõez potẽtie.a cum illa potẽtia ſit infinita
⁊ cauſa ſui operis non exigit aliquam creaturã medioʒ

Siidz QA Uens-

—

—

D 4
N n E R —ν 1 ache P (2 13 ANi 9 1

XN

in creãdo:ĩmo ſ̊ repuãret ſũme potẽtie:ꝙ opaꝛet᷑ ꝑ me⸗
diũ aliqð:quãtũ ẽ ð rõe potẽtie:q ſi exigẽt creatuꝛa me
dia: iã nõ eẽt tota cauſa ſue oꝑatõis.⁊ ꝓpter h ĩ creatone

rerũ nõ oꝑatꝰ ẽ deꝰ ꝑ creatura bũanã mediã.Recreatio
aũt nõ ſolũ ẽ ꝑ ratõeʒ potẽtie:ſᷣ cũ h̊ ꝑ ratõeʒ iuſticie.qꝛ
in recreatõe agit᷑ de dimiſſione pct᷑i:ad quã de iuſticia ſe
uit᷑ ſatiſfactõ.ſic ꝓbatũ ẽ ſuꝑiꝰ.⁊ qꝛ hac ſatiſfactõeʒ pẽ
facẽ deꝰpᷣ nõ tebʒ de ſe:eã debz hõ ſᷣ nõ põt. ꝓpter H oꝑtz
recreatõne vniat᷑ deꝛhũane nature.Et ꝑ h̊ ptz rñ.ad
ſcoᷣm. 4! Ad terciũ dicẽdũ.ꝙ de penalitates ñ aſſumplit
ſine rõe:ſ ſũma rõe ⁊ altiſſimo ↄſilio ſapie dei.vñ dic an
ſekł. Moõne videt᷑ ſatis neceſſaria rõ cur h̊ deꝰ facẽ q; dixi⸗
mus debuit. qꝛ hũanũ genꝰ tãpᷣcioſuʒ opꝰeiꝰoĩno ꝑieꝛat
nec decebat vt qð deꝰ de homie ꝓpoſuerat:penitꝰãnihila
ret᷑.nec eiꝰ ꝓpoſitũ ad effectũ duci poterat:niſi genꝰhũa
num ab ißo creatoꝛe ſuo taliter liberaret᷑. Jam babe⸗
mus ex pᷣdictis.q ꝑ boĩeʒ deũ debet fieri reparatõ bũa⸗
ni generis ⁊ ſatiſſactio peccati.

—

Nueſtio ſecũda de cõne

nientia incarnationis xpᷣi.

Equitur de ↄueniẽ

tia incarnatõis.circa quã inqrẽda ſunt
iſta. Pꝛĩo de ↄueniẽtia incarnatõis po
ſita natura lapſa. Deinde de ↄueniẽtia
incarnatõis: ſi nõ fuiſſet natura lapſa.
Itẽ qtuʒ ad pᷣmũ qrit᷑ in ᷣmis de ↄueniẽtia ĩcarnatõis
a pte vnibiliũ ĩ generali. SBeinde a ꝑte vnibiliũ in ſpali.
Pꝛimo q̃rit᷑ vtrum diuĩa natura⁊ bũana ſint vnibiles

adinuicẽ. Scðo ĩ ſpãli vtꝝ diuĩa natura ſit vnibilis bu

ne nature. Tercõ vtꝝ abſtractis ꝑſonis ſit vnibil diuia
natura. Quarto vtzꝝ ſit vnibilis ĩ vna ꝑſona tm̃:vł etiã
in pluribo ꝑſonis· Quinto dato ꝙ ĩ vna tĩ q̃rit᷑ ĩ qᷓ.Sex
to ex ꝑte huane nature q̃rit᷑ de vnibilitate ꝑ ↄꝑa tõez ad
naturã ãgelicâ. Septio de vnibilitate ꝑ ↄꝑatõʒ ad oẽm
aliã creaturaʒ. Octauo vtꝝ bũanitas aſſumpta debeat
eẽ nr̃i generis.Qono vtꝝ hõ ille debuit eẽ adã.Decimo
vtꝝ hõ ille debuit plaſmari ꝑ viã generatõnis. Vndecĩo
vtꝝ ↄneniẽs fuerit eductio carnis xp̃i de viro 1 muliere.
Duodecio vtꝝ ↄueniẽtiꝰeducat᷑ xrpᷣi caro ð viro qᷓ ð mu
liere vel ecõuerſo. Tredecio de ↄueniẽtia incarnatõis ſi
nõ fuiſſet natura hũana lapſa ꝑ petm.

7

Mlembrum primũ

KRimo &ᷣ qrit᷑ in geneꝛali vtꝝ diuĩa natura
2 hũana ſint vnibiles adinuicẽ. Aug.ĩ li.
de aĩa ⁊ ſpũ.Silhia gandẽt ſilibo.Ex h̊ em
eſt coꝛpꝰvnibile aĩe.qꝛ infimũ aiĩe.ſ.fantaſ⸗
ma vł fantaſticꝰſpũs:a ſupᷣmũ coꝛpꝑis.ſ.ſenſualitas ſilia
ſũt.ᷣcũ nata diuia ⁊ hũana ſint ſiles.cũ ſit hõ ad ima⸗
ginẽ dei factꝰ: ptʒz ꝙ ſũt vnibiles.4 Itẽ aug. in li. de aĩa
7ſpũ.Sic ſupᷣmũ aĩe.ſ.intelligẽtia ſiue mẽs.imaginẽ et
ſilitudinẽ gerit ſui ſuꝑioꝛis.i.dei.vñ eiꝰſuſceptiua eẽ po
tuit ⁊ ad vnionẽ ꝑſonalẽ:ſic ſupᷣmũ carnis.ſ.ſenſualitas
aiĩe gerẽs ſilitudinẽ ad vnionẽ ꝑſonalẽ eiꝰ eẽntiã ſuſciꝑe
põt. Silis ̊ ẽ ↄ ꝑatõ qᷓtũ ad vnibilitatẽ mẽtis q ẽ ſupꝛe⸗
ma ꝑs aĩe ad den.a ſenſualitas qᷓ ẽ ſumũ caꝛnis ad ani
mã.ſic ꝗ̊ᷓ ſenſualitas carnis nat᷑alit ẽ vnibilis ipi aie vni
one ꝑſonali:.ita natali oꝛdie aĩa hũana erit vnibilis do
vnione ꝑſonali. Cõtra. Oia vnibilia ſũt ſiłia. Sʒ oĩs
ſilitudoẽ ſᷣm aliquã foꝛmã cõem: oĩa vnibilia hñt ali⸗
quã foꝛmã cõem. Sʒ nõ ẽ acciꝑe aliqꝗd cõe dei ⁊ hoĩs:ſi⸗
ue creatoꝛis ⁊ creat᷑e.nec ĩ genẽ nec ĩ ſpẽ:&̊ nõ eſt acciꝑe
aliquo mõ ſiłitudinẽ int vũ ⁊ hoĩeʒ. nata diuĩa ⁊ hu/
mana nõ ſũt vnibiles. ꝗ Scðda rõ ad idẽ. Mulla inter qᷓ
eſt penitꝰdiſtãtia ĩpꝛopoꝛtõnabitł᷑ ſũt vnibilia. Sʒ crea⸗
toꝛ ⁊ creata ſũt hmõi:ꝗꝛ diſtãtia ẽ int᷑ hec infinita ſic in⸗
ter finitũ ⁊ ĩfinitũ:q̊ nullo mõ ſũt vnibilia. Rñ.dicẽdũ
ꝙ ſilitudo dupłꝛ attendit᷑ int aliqᷓ. Nut fm foꝛms cõem

—

pticipatã abilł: 2 H mõ nõ ẽ ſilitudo aliq int᷑ naturã di⸗
uinã 7 hanã creaturã. Uel m ↄueniẽtiã ꝓpoꝛtõis vni⸗
ad alten: 2 B dupłꝛ. VUno mõ ↄꝑando duo ad terciũ:⁊ B
mõ iuſiicia increata 2 creata coueniũt.̊ nõ ĩ aliq foꝛma
omũi genẽ vel ſpẽ:qꝛ iuſticia increata ẽſuba diuĩa.iuſti⸗
cia vᷣo creataẽ qtitas.ſᷣ ↄueniũt ĩ habitudie ad eũdẽ effe
ctum:qui ẽ reddẽ vnicuiq; qð ſuũ ẽ. Alio mõ attẽdit᷑ hec
ſilitudo ↄꝑando vnũ ad alteꝝ.vt ſi dicã. Deꝰ ẽ bonꝰ:cre
atura ẽ bona. bonitas increata ẽ bonitas ꝑ eẽnti az. l. ipe
ꝰ. 7 ad bãc oꝛdinat᷑ bonitas creata. Hoc ̊ qð dico oꝛ⸗
dinari ad illã: facit aueniẽtiã ⁊ ſilitudinẽ bonitatis cre⸗
ate ad increatã. tñ ẽ dicẽdũ. ꝙ bonitas increata ſit
ſilis bonitati cꝛeate ̊ ecõuerſo:qꝛ nunꝙᷓ detmĩat᷑ ſiłitu⸗
do reſpectu alicꝰdeterioꝛis: ᷣ reſpectu maioꝛis vel eq̃lis
Sicut ̊ domi oꝑe ſilis ẽ domui vel arti in mẽte. eo ꝙ fa
cta ẽ ⁊ ducta in eẽ m illã.ᷣ nõ dẽ ecõuerſo ars ſilis do⸗
mui:ita creat᷑a ſilis dẽ creatoꝛi.qꝛ ẽ oꝛdiabilis illi.⸗ nõ
ecõnerſo.qꝗ̃ ſititudo attẽdit᷑ ĩ oꝛdie vel habitudie vniꝰad
alterã. 2 ex ̊ ſũt vnibiles. ¶ Ad ſcᷣm dicẽdũ.ꝙ q̃dã ẽ di
ſtantia eẽntialis rei ad rẽ:⁊ H̊ mõ ĩfinita ẽ diſtatia natu⸗
re diuĩe ad naturã creatã. Alia ẽ diſtãtia reꝝ Fm eẽ oꝛdi
nis. 2 hec nõ ẽ infinita cret᷑e ad creatoꝛẽ. ⁊ em iſtã minꝰ
diſtat hõ a deo ꝙᷓ aliqᷓ alia creatura: qꝛ vltimuʒ coꝛpꝰ in
natura ẽ coꝛpꝰhũanũ ↄmũicãs cũ om̃i coꝛpe ĩ natura. ſi⸗
militer vltima foꝛma in natura ẽ aĩa rõnalis. inde ẽ ꝙ
oĩa alia oꝛdinãt᷑ ad hoĩeʒ.⁊ ideo eſt ꝓinquioꝛ deo.⁊ ita
eſt ei vnibilis.

Membrũ ſecundũ

Equit᷑ de ↄueniẽtia incarnatõis apte vni⸗
biliuʒ ĩ ſpãli.Et q̃rit᷑ vtꝝ natura diuĩa ſit
vnibił bũane. Ad qð ſic obijcit᷑. Om̃e vni
tum ẽ termĩatũ. ome vnibile ẽ termiabile
Sed nullũ infinitũ ẽ termiabile: ꝙᷓ nullũ infinitũ eſt vni
bile. Sʒ nata diuĩa ẽ infinita: ipᷣa nõ ẽ vnibilis.4¶ Si
dicat᷑ ꝙ nata diuĩa ĩ ſe ↄſiderata nõẽ terminabilis h̊ ßᷣm
ꝙ cauſa:qꝛ cauſa quodãmõ termĩat᷑ ad ſuũ effectũ.Con⸗/
ira. ᷣm ꝙ cauſa ẽ ĩ rõe potẽtie:ſeqt᷑ & ꝙ potẽtia dei ſit ter
minata. qð ẽ falſuzʒ. 4 Iẽ om̃e vnibile ẽ potẽtiale reſpe⸗
ctu vnionis. Sʒ ome potẽtiale ẽ imꝑfectũ ĩſpectu maio⸗
ris ꝑfectõis. Si oĩs imꝑfectõ relegat a eo. ð̊⁊ vnibi⸗
litas. Cõtra. Gei potẽtia ẽ in oẽm actũ:ꝗ nõ ponit in⸗
oꝛdinatõʒ vel defectũ. Si vniꝛe nõ ponit inoꝛdinatõeʒ
vel defeciũ:̊ diuĩa potẽtia põt ſibi vnire hũanã naturã
qꝛ h̊ qð ẽ vnire ſibi nõ ponit defectũ actꝰvel inoꝛdinatõʒ
pͦ ſũmã ꝑfectõez 1 oꝛdinẽ. PRñ. Infimitũ dẽ duplꝛ. l. qð
nec finit aliquid nec finit᷑ ab aliquo.⁊ ſic ẽ diuia eẽn tia
infinita ab et᷑no m ſe.qꝛ ſic nõ finit nec finit᷑ ab aliquo
Vel dicit᷑ infinitũ:qð non finit᷑ ab alio ſᷣ finit aliud. B
mõ dicit᷑ infinita ᷣm ꝙ ad ipᷣazʒ oꝛdiat᷑ creatura. Et iſta
diſtinctõ habet᷑ ex habitudie huiꝰ pᷣpoſitõis in: addite ꝑ
opoſitõez ei qð ẽ finitũ:q ponit dre abnegatõz finiti in⸗
q̈tuz ſiniẽs:vel finiti inqtuʒ finitũ. Eſt em̃ dicere diui⸗
nam eẽntiã finire creaturas inꝙᷓtuʒ ab ipᷣa ſunt vt a pᷣn⸗
cipio:⁊ inqᷓtuʒ ad ip̃am oꝛdinãt᷑ vt ad finem. 2 ſunt ßm
ipaz. 1z ſic dic Crimegiliꝰ. Diuina eẽntia ẽ ſic ſpeꝛa i⸗
telligibilis. cuiꝰ cẽtrũ ẽ vbiq; circũfeꝛẽtia vᷣo nuſqᷓ. Inq⸗
tum em̃ diuina eẽntia ↄſiderat᷑ vt res ĩ ſe: ꝑfecta eſt.cuiꝰ
nõ eſt acciꝑe finẽ bonitatis.⁊ ſic ↄſiderat᷑ vt circũferen⸗
tia:cuiꝰnõ eſt acciꝑe finẽ nec pncipiũ:p̊ eſt extra oĩa.·ſicẽ
bonitate dei. Vel põt ↄſiderari vt ẽ in creatura finiẽs
ipam a limitãs ⁊ deducẽs.ꝛ ſic dicit cẽtrũ.qmia ſicut cẽ/
trum finit lineas ? ab ipo linee deducũtur:ita creatoꝛ fi
nit creatas ⁊ limitat 2 deducit eas.4¶ Ad ſcoõm vᷣo.ſ.om
ne vnibile ẽ potẽtiale reſpectu vnionis ⁊c̃.dicẽdũ ꝙ du⸗
plex ẽ potẽtia.ſ.actina ⁊ paſſiua.Si loquamur de potẽ⸗
tia paſſiua: ſic verũ eſt ꝙ natura diuina nullo mõ eſt vni
bilis. qꝛ qd eſt vnibile hoc mõ eſt potẽtiale reſpectu ma⸗
ioꝛis ꝑfectõis. quia ergo nõ ẽ potentiale:q; potentia dei
pficiat ex actu incarnationig. ꝓpter hoc non eſt ponere

++ —

☛ r —

.

i
it

NLueſtio

ſm viã iſiã diuinã naturã vnibilẽ. Si aũt loqmur de po
tentia actiua.ſic nata diuia ẽ vnibilis hũane:qꝛ in deo ẽ
potẽtia actiua vt ſibi vniat naturã hũanã.vnibile igitur
dẽ de nat᷑a diuĩa ſᷣm potẽtiã actiuã.ſ.ꝙ poſſit ſibi vnire

naturã creatã. De nata vᷣo hũana dẽ ᷣm potẽtiam palſ⸗

ſiuã:eo ꝙ poſſit vniri.⁊ ĩ h fuit ſi uma oſtẽſio manileſta
tio ſue potẽtie. Ponat᷑ em ꝗ; nõ poſſit vniri actiue nate
hũane.h̊ nõ diceret᷑ eẽ ꝑfectõis ĩ deo. Et ſic ↄcedẽdũ ẽ ꝙ
natura diuina ⁊ humana ſunt vnibiles.

Membrum terciũ

Oſtea querit᷑ vtꝝ abſtꝛactis ꝑſonis ſit vni
bilis diuia natura?⁊ oſtẽdit᷑ ꝙ nõ. Suppo
nimꝰem̃ ꝙ vnio ĩ diuĩs ſit ſubalis:⁊ nõ ac
cidẽtalis. Sʒ oĩs vnio ſubalis ẽ nature vł
pſone: qꝛ ĩ ſuba diuia nõ ẽ rexire niſi naturã vel rẽ nat᷑e
Res vᷣo nate ẽ ꝑſona:vbi ↄtigit reꝑire ꝑſonã.vnio &̊ ſub
ſtãtiał erit ĩ nat᷑a vłi ꝑſona. Si igit᷑ diuĩa nat᷑a vnit bu
mane:h̊ erit vłĩ vnitate nate.vł ꝑſone.ſ̊ ꝑſone nõ:qꝛ iã
poſitũ ẽ ꝙ ꝑſone ſũt abſtracte.Cũ q̊ vnio ſuſponat ens:
erit illa vnio ĩ vnitate nate.ꝗ cũ h̊ ſit ĩpoſſibile.ſic h ita
mõſtrat᷑:ñ vniet᷑ diuia nata hũane iĩ vnitate nat᷑e nec ꝑ⸗
ſone.vt pʒ ex dictis ̊ nullo mõ ẽ vnibił abſiractis xſois
Ad idẽ euidẽtiꝰargu.anſeł.Si vniꝛet᷑ diuĩa nata hbũa
ne ñ abſtractis ꝑſomis: aut ipᷣa diuia nata mutabit᷑ ĩ bu
manã:aut ecõuerſo.aut fiet tercia nata ex ilł ptꝰ vnionẽ
vel ſaltẽ fiet vtraq; vnio ĩ alia nat᷑a. Lerciũ ? ipoſſibile
qꝛ ex h ſeqꝗt᷑ ꝙ diuĩa nata ſit poſſibilis ad vlterioꝛem pfe
ctionẽ. Itẽ ſeqret ex G̊ ꝙ eẽt aligd: qð neq; eẽt creatũ ne⸗
qʒ icreatũ.ſ.id terciũ.Siłꝛ duo pᷣma ſũt ĩpoſſibilia. Aut
eẽt dicẽ ptꝰvnionẽ nata diuia ẽ hũana 2 ecõuerſo:q̊ᷓ non
fiet vnio ĩ nata. Silꝛ nec i ꝑſona:cũ ponãt᷑ eẽ abſtracte.
igit᷑ abſtractis ꝑſonis ⁊c. ¶ Si dicat hᷣ ſit veꝝ de pſo⸗
nis ĩcreatis:vñ nõ fiet vnio ĩ ꝑſona ĩcreata.ſᷣ ĩ ꝑſona cꝛe
ata ſicut ĩ hoĩe aliqͥ. Cõtra.nibilominꝰadhuc ſegt᷑ incõ⸗
ueniẽs.ſ.ꝙ diuĩa nat᷑a ſit poſſibilis ad maioꝛẽ ꝑfectõezʒ.
ita eẽt materialis reſpectu vnitatis cꝛeate.Redit g ad
idẽ qdð pꝛiꝰ.¶ Si dicat᷑ ꝙ illa ẽ talis enio ſiẽ accidentis
⁊ ſubiecti:qꝛ hũana nata ĩ illa vnione degenerat in acci
dẽs. qꝛ om̃e qð aduenit rei pꝰeẽ ↄpletũ:tenet modũ ſiue
naturã accidẽtis. Lalis aũt ẽ hũana nata reſi pectu diui
ne ĩ illa vnione. Cõtra. Abicũq;ẽ vnio ſubiecti ⁊ accidẽ
tis:accidẽs trãſit ĩ vnitatẽ ſubiecti:ita ꝓ ẽ vnũ nũero cũ
ipᷣo.vt albũ ⁊ ſor.cũ dẽ ſor.albus.q̊ ᷣm q̊ hãana natuꝛa
traãſiret ĩ vnitatẽ nat᷑e diuĩe:qð ẽ ĩpoſſibile.¶ Pꝛet ea ſe
queret᷑ ꝙ diuia nata eẽt ſubiectũ reſpectu hũane.qð ite⸗
rũ ĩpoſſibile eſt. An opoſitũ ſic. abſtractig ꝑſonis ad⸗/
buc intelligit᷑ diuĩa eẽntia:2 intelligit᷑ ĩ ĩa om̃ipotẽtia
ſiue ſũma potẽtia:ſapiẽtia ⁊ bonitas. Sʒ nõ ẽ omipotẽ⸗
tia niſi diuia eẽntia poſſet ſe vnire hũane: gͤlſi remaneat
in ipa om̃ipotẽtia:ptʒ ꝙ abſtractis ꝑſonis põt ſe illi oni
re.⁊ ita ẽ adhuc vnibilis. Itẽ remanet ſcin q̃ ſcit ſuam
om̃ipotẽtiã:⁊ ſua bonitas q nõ vult dimittẽ perire crea⸗
turã hũanã.hec aũt ſufficiũt ad illã vmionẽ 7 faciũt ipᷣaʒ
gabſtractis ꝑſonis ꝑ intellectũ adhuc ẽ vni bilis diuia
eẽntia. Rn. Fm anſel. De ĩcarnatõe vᷣbi Matura dini
na ⁊ hũana nõ pñt inuicẽ mutari: ita nee miſceri. vt q̃⸗
dam tercia fiat ex dnabo: qᷓ nec ſit diuĩa nec hũana. Gᷣin
ꝑſona ncce ẽ vnionẽ fieri. Dico ꝗᷣ abſtractis ꝑſonis ñ
itelligo diuinã naturã poſſe vniꝛi. Et ſi aligs foꝛte poſſz
H ĩtellige: ego ñ itelligo. qꝛ ſic dĩc Johᷣ.dama.iij.li.oꝑtzʒ
ſcire ꝙ ñ ſm termiatõeʒ nat᷑e vł vſionẽ vl alteratõeʒ vel
oↄfuſionẽ caro dñi.i.hũanitas deificata d. 2 ſubdit au⸗
ctoꝛitatẽ theologi gꝛegoꝛij niſſeni. Hoc ñ Fm trãſmutati
onẽ nate fit.ſ̊ ſᷣm diſpẽſatiuã vnionẽ qᷓẽ ſᷣm ypoſtaſim:
Fm quã igiuiſt ibilꝛ deo vbo vnitaẽ.⁊ eã qẽ iuiceʒ nataꝝ
circũ ĩceſſionẽ: vt aimꝰ:⁊ ferꝛi ignitõz. ſi ubdit. Quẽad⸗
modũ eĩ ignitõ ñi traſmutat igmiti naturã ? eã q̃ ignis:
b mõſtra 127 ignitũ 2 qð igniuit.⁊ ñ vniꝰſᷣ duoꝝ ẽ demon
ſtratiuũ. Pꝛetea dicẽdũ. ꝙ abſtractis ꝑſõis ñᷣ pt ĩtelligi

4
ij.

illa vnio: qꝛ nũq; itellectꝰn ĩtelligit naturã eẽ ĩ actu:ni⸗
ſi ĩ re nate.ſiẽ bũanitatẽ eẽ ĩ actu ñ ĩtelligo niſi ĩ habẽte
ipᷣaʒ. Silꝛ igẽ nec diuitatẽ ĩtelligo niſi ĩ hñte diuinã na⸗
turq. hñs at illã ẽ ꝑſona vł ypoſtaſ.Cũ igẽ ꝑ rẽ nat᷑e tm̃
ſit itelligibik vniri: ↄſtat ñ pt itelligi vniri ſi abſtraha
tur pſõe ſiue res nate ab ipᷣa nat᷑a.qð pleniꝰ ifra videbit᷑

Membꝛũ quartuʒ

IYſo ꝙ diuia nata ñ itelligit᷑ vnibił abſtra
ctis ꝑſois: ↄnter ẽ q̃ſtõ vtꝝ ſit vnibiłi ꝑſo
na vna vł ĩ pluꝛibo ꝑſõis.et ꝙ ĩ pluꝛibo:vr
. Siẽ creatõ ẽ opꝰ trinitatis:ita rcreatõ ſi⸗
ue icarnatõ.p̊ tota trinitas vnifoꝛmit ſe hbʒ ad creatõeʒ
nec aliqo attribuit᷑ vni ꝑſõe qð ñ alij qtũ ad opꝰcreatõ⸗
nis: ̊ ſilꝛ opꝰr̃cꝛeatõis toti tꝛinitati attbuit᷑.nec magis
dz attbui ꝑſone filij ᷓ alij ꝑſõe.̊ rereatõ fetaẽ ꝑ ĩcarna
tõeʒ:̊ diuĩa nata ĩ tribo ꝑſõis ẽ ĩcarnabił ſiue ĩcarnata
4 Scda rõ talẽ. ĩ.iij.c.pᷣme di.tcij li.ſentẽ.dic mgr̃.
pr ⁊ filiꝰ ſpũſſ.potuert iĩcarnari.ꝗᷓ ptas ad incarnãdũ
fuit eis coĩs.q̊ ꝑ aliqð cõe ĩ ipis.Sʒ nihil ẽ cõe ĩ ipᷣis ni
ſi eẽntia: eẽntia ĩ pre ⁊ filio ſpũſctᷣo potuit ĩcarnari q̊
ĩ pluribo ꝑſõis pt᷑ fieri ĩcarnatõ.4¶. Itẽ qðcũq; eẽ bʒ diui
na eẽntia ĩ nata iĩcreata:pt̃ habẽ i nata creata.cũ poten⸗
tia diuĩa p̃cipue qͥ ad ſuu eẽ ſit intmĩabił. Sʒ ĩ naka in⸗
creata hʒ eẽ ĩ tribo ꝑſonis.qᷓ ĩ nata creata pt eẽ diuĩa eſ⸗
ſentia ĩ trip ꝑſonis.ſᷣ ĩ nata creata ẽ ꝑ ĩcarnatõem ſiue
E vnionẽ. in tribo ꝑſonis. Ad oppoſitũ ſic. Oĩs vnio
vel ẽ ĩ vnitate nate: vel ĩ vnitate ꝑſone. Si igẽ diuia eẽn⸗
tia vniat᷑ ĩ pluribo ꝑſonis:vel ̊ erit ĩ vnitate nate vel in
vnitate ꝑſone.̊ nat᷑e ñ.ſicẽ oñſũ ẽ ĩ alia qſtiõe deducẽdo
ad icõueniẽs.ſilꝛ nec ꝑſone.qꝛ vbiẽ plalitas ꝑſonaꝝ ibi
nõ ẽ vnitas ꝑſõe.qꝛ vnitas ⸗ płalitas ꝑſonaꝝ opponũt᷑.
Si gᷣ vnio diuie nat᷑e cũ hũana termĩat᷑ ad vnitatẽ pſõe
pʒ ꝙ ñ pr ei vniri ĩ pluribo ꝑſõis.⸗ Itẽ diuerſas ploõas
eẽ vnã eãdẽq; ꝑſonã ĩ vno eodẽq; hoĩe:hH negt ĩitelligi. ſiẽ
dic anſel.qꝛ ibi eẽt Tpugnãtia intellectuũ.ſ̊ ſi diuia eẽn⸗
tia ĩtelligat᷑ ĩ pluribo ꝑſõis eẽ vnibił nat᷑e hũane.eẽt tũc
itelligẽ plures ꝑſõas eẽ vnã. cũ h̊ ſit ĩpoſſibile. pᷣmũ
ẽ ĩpoſſibile.NDedia pbat ſic.ſ.ꝙ ſi diuia eẽntia vniret᷑ĩ
pluribo ꝑſõis.iĩtelligerẽt᷑ ꝑſõe eẽ vna inqtũ illa nata ĩ q̃
fieret vnio triũ ꝑſonaꝝ ĩtelliget᷑. vt ĩ atbomo.vłſiẽ indi
uiquũ.nõ vt ſpẽs. vñ ſi trinitas ꝑſonaꝝ aſſumẽt hoĩem
vl hũanitatẽ.illa hũanitas ñ eẽt coĩs vtſi pẽi.ᷣ vt indiui
dui. Illð at᷑ indiuiduũ aut ẽ ꝑſõa.aut ñ.⁊ cũ ſit ronalis
nat᷑e ĩdiuidua ſba.ẽ ꝑſõa. &̊ eẽt ĩtelligẽ plures ꝑſonas
eẽ vnã.qð negꝗt ĩtelligi ̃m anp.Et h̊ẽ qð dic anß. Si hõ
vnꝰcũ pluribo ꝑſonis ẽ vna ꝑſona.ncce ẽ plures ꝑſonas
qᷓ alie ſũt. ad ſeinuicẽ eẽ vnã eãdẽq; ꝑſonã.4. Itẽ ĩpoſſibi
le ẽ diuerſaꝝ ꝑſonaꝝ ꝗpꝛietatũ eadẽ eẽ collectõeʒ. Sʒ ſi
plures ꝑſõe diuie aſſumerẽt vnũ eũdẽq; hoĩeʒ. eẽt diuer⸗
ſaꝝ pſõaꝝ ꝓpetatũ collectõ. ill eſt ipoſſibile.¶ Itẽ ſi
pr ⁊ ſi.⁊ ſpuũſſ.aſſũpſiſt ſent h idiuiquũ ihs.tũc qᷣcũq; eẽt
ꝓpᷣetas eꝰ.eẽt ꝓpetas pr̃is ⁊ fi.⁊ ſpũſ.ſ.ſ̊ᷣ ꝑ vnionẽ ipiꝰ
ad ꝑſonã pr̃is i vnitatẽ ꝑſõe ppᷣetas ihu ꝓpᷣetas pſone
pris. ihs ẽ ꝑſoa generas. Itẽ ꝑ vmionẽ eiuſdẽ ad filiũ ẽ
ꝓp̃etas eꝰ ꝓpetas ſilij.̊ ihs ẽ pſõa genita. Silꝛ ꝑ vnio⸗
nẽ ad ſpm̃ſctm ẽ ꝑſõa ꝓcedẽs. Cũ ꝗ̊ ꝑ vnionẽ ad quaͤlibz
ꝑſonã hẽut ihs ppᷣetate cuiuſlibʒ ꝑpſõe.2 qlibʒ ꝑſõa coĩcʒ
ꝓpyetates ihu.ſeqt᷑ ncẽrio ꝙ ꝓpᷣetas cuiullibet pſone ſit
pris.⁊ ſilꝛ filij.⁊ ſilꝛ ſpũſ.ſ.⁊ ita erit ibi ↄfuſio ꝑſonaꝝ.
Rñ.qm̃ circa iſtã ſaẽtiſſimã matiã nihil ẽ temẽ aſſerẽ
dũ. quis anß. dicat.ij. li. cur deꝰhõ. plures ꝑſone nõ
pñt vnũ eũdẽqʒ hoĩeʒ aſſumẽ. qꝛ ncce ẽ ĩ vna ꝑſona vnio
nem fieri.tamẽ dicẽdũ ſine piudicõ.ꝙ cũ dicit᷑ vnꝰ ⁊ idẽ
homo.põt ſuꝓponi vna ⁊ eadem ꝓſona vel vnũ indiuidu
um. Differẽtia em̃ ẽ inter indiuiduũ 7 ꝑſonã. Perſona
eĩ dic rẽ ſũme diſcꝛetã. vk diſtictã Apꝛietate dignioꝛi.⁊ in⸗
x eſt ꝙ nullo mõ põt vnꝰ2 idẽ homo.qui ſit ꝑſona vł aſ
ſumpta in vnitatẽ ꝑſone. aſſumi a tribo perſonis. qꝛ ꝑſo
nalitas dignioꝛis pꝛopꝛietatis non poteſt eſſe ex parte

humane nature:nec etiã ex ꝑte diuinaꝝ ꝑſonaꝝ: cũ ſint
tres ꝑſone. Et ideo relinqꝗt ꝙ a tribo ꝑſonis nõ põt aſſu
mi vnꝰz idẽ homo in vnitate ꝑſone. ſicut nec eſt poſſibile
tres ꝑſonas poſſe ↄfundi. Si vo vnꝰ⁊ idẽ hõ ſupponat ĩ⸗
diuiduũ.ſ.ↄpoſitũ h̊ ſingłare ex aĩa ⁊ coꝛꝑe.ſᷣm hũc mo
dũ poſſet ↄcedi: ꝙ tres ꝑſone poſſent aſſumere⁊ coĩcare
vnũ ⁊ eũdẽ hoĩeʒ:vt indiuiduũ.Cuiuſmõi aũt ſit illa cõ
mũicatõ: nõ ẽ hoĩs diffinire.¶¶ Ad pᷣmũ ꝗ̊ obiectũ dici⸗
ꝙ ĩ creatõe itelligit᷑ vnũ ſolũ.⁊ illud ẽ actio.ꝛ bhʒz ſe vni⸗
foꝛmiter ad totã trinitatẽ. Sed ĩ incarnatõe duo intelli
gunt᷑.ſ.actio ⁊ vnio.qdð ᷓ actõis ẽ in incarnatõe vnifoꝛ⸗
miter ſe hbʒ ad totam trinitatẽ:ſic ⁊ creatõ.vñ ſicut tota
trinitas creat: ita tota trinitas oꝑata ẽ incarnatõʒ . Sʒ
p̃ter actionẽ adhuc intelligit᷑ vnio vel relatõ ad carnem
ratõe cuiꝰſu ꝑadditi.nõ ↄueit fieri in pluribo ꝑſonis.ſi⸗
cut dictũ ẽᷣ.¶ Ad ſcðᷣm dicẽdũ.qꝙ mgfr loꝗt᷑ ĩ ſentẽ.de po
tentia incarnãdi pᷣm modũ illũ ꝗ ↄceſſus c. ¶¶ Ad terciũ
dicẽdũ.ꝙ illð qð dẽ ſilłꝛ ſe habẽ ⁊c.interpᷣtat᷑ qdĩ adali
quid.qm̃ qð dꝛ ĩ pᷣma qdcũq; eſſe ⁊c.̊ eẽ dicit eẽ gd. b eẽ
in tribo ꝑſonis ad aliqd ĩ ſcða.qm dicit eſſe relatũ.

Membꝛũ quintum

Oſtea q̃rit᷑ in q̃ ꝑſona diuĩa natuꝛa ſit vni
bilis hane.⁊ qᷓrunt᷑ hic duo. Pꝛimo vtꝝ
patri ↄueniat incarnari ſic filio.⁊ ſilꝛ vtꝝ
ſpũiſcto. Scdᷣo vtꝝ pr̃i ⁊ ſpũiſcto ſit poſſi
bile ĩcarnari:ſuppoſito ꝙ eis ñ ↄgruat opꝰincarnatõis.

Articulus pꝛimꝰ

D pmũ ſic.videt᷑ ꝙ incarnari ↄueniat patꝛi.
Opus incarnatõis fuit oñſiuũ ſũme potẽtie
Cum g̈ ſũma potẽtia attribuat᷑ pr̃i: videt ꝙ
pr̃i ↄueniat incarnatõ. ꝛ aüt ita ſit. die Joh. dama.iij.
li. j. e. Deꝰens ꝑfectꝰhõ fit:⁊ ꝑficit᷑.qð ẽ omniũ nouoꝛuzʒ
nouiſſimũ.qdð ſolũ nouũ ſub ſole:ꝑ qð infinita ei vᷣtus
oñdit᷑.quid em̃ maiꝰ ꝙᷓ deũ fieri hoĩeʒ:Ex quo relinqui
tur ꝙ incarnatõ eſt onſiua ſũme potentie. potiꝰↄuenit
patri incarnari qᷓ filio.¶ Itẽ dicit Joh.dama. ꝙ in in⸗
carnatõe monſtrat᷑ ſůma bonitas ? iuſticia.bonitas ꝗ⸗
dem qꝛ nõ deſpexit ꝓpꝛij plaſmatis infirmitatẽ. Sʒz viſce⸗
ra eiꝰↄmota ſũt ĩ ipo cadẽte:⁊ manũ poꝛrexit. Juſticia
vᷣo qm bomie victo nõ alio:fecit vincẽ tyrãnũ. mᷣ ſile ſili
reſalu auit. Sed oñſio bonitatis ⁊ iuſticie attribuit᷑ ſpi⸗
rituiſcto.ᷓ ſpũiſcto attribuitur incarnari potiuſẽ filio
Coõtra. anſek.ij. li. cur de hõ. xj. c. Si quelibz alia ꝑp⸗
ſona a filio incarnaret᷑.eẽnt duo filij in trini tate. filꝰ.ſ.
dei qui ante incarnatõem filiꝰeſt:⁊ ille qui ꝑ incarna⸗
tionẽ erit filiꝰvirginis.⁊ erit in ꝑſonis meq̃litas ßm di⸗
gnitatẽ natiuitatuũ. A¶ Item idẽ in eodẽ. Homo ꝓ qͥ erat
oꝛaturus. 7 dyabol? quẽ erat expugnaturꝰ: ambo falſa
ſiłitudinẽ dei ꝑꝛiã volũtateʒ pᷣſenſerãt.vnde ſi pecialiꝰ
quaſi aduerſus filiũ peccauerũt: que vera ſilitudo pr̃is
credit᷑ illi.itaq; cui ſpecialiꝰſit iniuria:ↄuenientiꝰattri⸗
buitur culpe vindicta aut indulgẽtia.4. Itẽ idem in eo⸗
tem. Cõueniẽtiꝰſonat filiũ ſupplicare pr̃i:qᷓ alia ꝑſonaʒ
alij. ð magis ↄuenit incarnari filio ꝙᷓ alij perſone.Et he
ſunt ratönes Anſeł. ¶ Item hugo de ſcko vic. in li. de ſa
cramẽtis. Qui aſtutia vicerat:iuſtũ fuit vt nõ foꝛtitudi⸗
ne ̊D pꝛudẽtia vincẽt᷑. vt in eodẽ quo ſe victoꝛ erererat: vi
ctus ſterneret᷑.iuxta illud Job.xxxj. Et pꝛudẽtia eiꝰper
cuſſit ſuꝑbũ.Cũ ꝗᷓ pꝛudẽtia attribuat᷑ filio:potiꝰↄuenit
filio incarnari.4¶ Item aug.in li.de trini. Conueniens
nõ erat vt pr̃ ab alio mitteret᷑: qui ab alio nõ erat . Cõue
niens aũt fuit vt pᷣmo mitteret᷑ filiꝰ:qui a ſolo pr̃eẽ. De⸗/
inde ſpũſſetus qui ẽ a pre ⁊ filio.pᷣmũ filiꝰvenit vt homi
nes liberarẽt᷑:deinde ſpũſſctus vt hoĩes beatificarentur
Itẽ aug . i eodẽ. At hoĩes ex deo naſcerẽt᷑:ᷣmo ex ipis
natꝰẽ deꝰ. Q ꝗᷓſiuit ĩ terra niſi mreʒ:qꝛ iã habuit patrẽ
in celo.opoꝛtuit nos filios fieri ꝑ adoptionẽ ꝑ illũ qui E
filiꝰnature.Cũ ad h̊ ſit incarnatõ vi de filijs ire efficia

mur filij gre: potiꝰoueit ipi filio incarnatõ. Q cedi

mus. 4 Et qð obijcit᷑ de ↄueniẽtia incarnatõis ad patrẽ
ratõe potẽtie ⁊ ↄueniẽtia bonitatis ad ſy pm̃ſctm non ar⸗
guit ꝙ incarnatõ ↄueniẽtiꝰ ↄpetat pr̃i ⁊ ſpũiſcto qᷓ ſilio.
Eſt em̃ ↄueniẽtia ſᷣm appꝛopꝛiata ⁊ Fm ꝓpꝛia. Cõuenien
tia pᷣm appꝛopꝛiata ẽ:q aſſumit᷑ ſᷣm appꝛopꝛiatõeʒ poten
tie pr̃i. ſapie ſilio.bonitatis ſi pũiſcto. Cõueniẽtia Fᷣm ꝓ⸗
pꝛia ẽ:q̃ẽ ſᷣm ꝓpꝛia pr̃is ⁊ filij⁊ ſ pũſſcti.q̃ ſũt pat᷑nitas
filiatõ. ⁊ ſpiratõ. Faciẽdo aũt ↄpatõeʒ vᷣm appꝛopꝛiata
q̃ ſũt potẽtia. ſapia.bonitas ad tripler genꝰopatõis di⸗
uine.ſ. creatõis recreatõis.⁊ glłificatõis.Opꝰ creatõis
magis ẽ ꝑtinẽs ad potẽtiã. Recreatõnis vo ad ſapiaʒ.
gloꝛificatõis ad bonitatẽ. ſiẽ patʒ ex dictis. Et ita cũ ſa⸗
piẽtia axpꝛopꝛiet᷑ filio:magis adhuc ſᷣin hãc patõeʒ cõ⸗
uenit filio ĩicarnari. IFaciendo vᷣo ↄꝑatõeʒ ſᷣm ꝓpꝛia:ma⸗
gis ↄueĩt ip̃i filio ĩcarnatõ. Qã filio magis pↄueit eẽ fili⸗
um ẽỹ alijs. Et iten ſiẽ tãgit ĩ genologia Luc.iij.q ĩcipit
ab adã.qꝗ pᷣmo fuit filiꝰ ꝑ adoptõzʒ:cũ ceciderit ab hac fi
liatõe cũ tota poſieritate ſua: oꝑtz redire ad hac ꝑ illũ.
cjui ab et᷑no ẽ genitꝰ:⁊ ꝑ illum regenerari.⸗ Q 5dia
Johᷣ.dama.ideo dã vt oñdat᷑ ꝙ tota trinitas opata ẽ in⸗
carnatõez filij. vñ ad ̊ deſignãdũ fuit ibi:qð? ſũme po⸗
tentie. ſũme ſapĩe.⁊ ſũme bonitatis.Opꝰ potẽtie fuit oñ
ſum ĩ h:ꝙ nouoꝝ nouiſſimũ fuit eleuatũ ĩ vnione cũ dei⸗
tate. Sapientie ſũme opꝰfuit ibi oñſuʒ:eo ꝙ decẽtiſſime
recõciliatõ facta fuit. qꝛ ꝑ deũ hoĩeʒz facta fuit recõcilia
tio hoĩs ad deũ. Opꝰvo ſume bonitatis qᷓtũ ad ꝑtẽ miſe
ricoꝛdie:eo ꝙ ñ deſpexit ꝓpꝛij plaſmatis ifirmitatẽ. qᷓtũ
v̈d ad ꝑtẽ iullicie: eo ꝙ ide fuit vincẽs: qui añ fuerat vi⸗
ctus.⁊ qui ante fuerat vinccs:fuit poſiea victꝰ. Et ideo

dicit Zoh.j. c. iij. li. monſtrãt᷑ ſimul bonitas ⁊ ſapien

tia ⁊ iuſticia potẽtia di.

Articułꝰ ſecundꝰ

Vppoſito ꝙ pr̃i ⁊ ſpũſct᷑o nõ ↄgruat ĩcarna⸗
ri:vlteriꝰ ẽ q̃ſtio vtꝝ ſit poſſibile pr̃em ⁊ ſpm̃
ſcr̃m incarnari:ſiẽ filiũ.ad qð ſic obijcit.Eo
dẽ res imago qͥ ĩ ea ẽ ſilitudo expᷣſſa.̊ cũ exp̃ᷣſſioꝛ ſiłitu⸗
do reſpctu trinitatis ſit in hoĩe ꝙᷓ ĩ ceteris creat᷑is:recte
debʒ bõ eẽ imago trinitatis.⁊ ñ cetẽ create. Sʒ eoẽ res
vnibik alij ẽ ſilitudo eiꝰ exp̃ſſa:g eo ẽ res vnibit alijꝛq̊ẽ
eiꝰimago. Si g hõ eq ẽ imago totiꝰ trinitatis.q̊ᷓ eq̃ vni⸗
bilis ẽ homĩ qᷓibʒ ꝑſona diuiĩa. poſſibile ẽ patrẽ ſpm̃
ſcẽm ĩcarnari.ſiẽ fitiũ.¶l Itẽ cũ caritas q̃ attribuit᷑ ſpũi⸗
ſcto ſit rõ ad ĩcarnatõeʒ: eidẽ attribuẽda ẽ icarnatõ po⸗
tiꝰꝙᷓ filio.vñ math.j. Dð ĩ ca natũ ẽ ꝛc. Suꝑ illud glo.
Sola caritas fecit filũ ĩcarnari.Sʒ caritas attribuit
ſpũiſcto.̊ c. Ad oppoſitũ pᷣmo li.cur ceꝰ hõ.dic anb.
Möolibet incõueniẽs deo ſegt ĩpoſſibile. Sʒ ſi alia ꝑſõa
qᷓ filiꝰ icarnaret᷑:ſeq̃ret᷑ incõôueniẽs deo. ipoſſibile ẽ ali
am pꝑſonã ꝙᷓ filiũ ĩicarnari. ANedia ptz. Incõueniẽs eĩẽ
ceo ꝙ ſit ↄfuſio digtatis ꝑſonaxꝝ. ſᷣ ſi pr ĩcarnaret᷑: eẽt ĩ
o ↄfuſio digtatis ꝑſonaꝝ.qꝛ tũc nccio pr̃ dicẽt eẽ filiꝰ
ita pr ⁊ filiꝰↄſuſã haberẽt noĩatõez. ¶ 2 & manẽt tꝑali
ter diſtictio ꝑſonaꝝ:ſic et nalit.¶ Itẽ ſoli filio ↄueit eẽ
filiũ.pri ᷣo ⁊ ſpũiſcto diſcõueniret eẽ filiũ. qꝛ ex h̊ ſeq̃re
tur ↄfuſio ꝓpꝛietatũ.Si qᷓ qlibʒ diſcõueniẽtia ĩ di uis eſt
iĩpoſſibił. ipoſſibile erat preʒ vl ſpm̃ſctm ĩcarnari:ſen
filiũ hoĩs fieri. Rñ.dicẽdũ.qꝙ ẽ poſſe diuinũ dupl?. ſcʒ
poſſe abſolute: ⁊ ¶ mõ dz. iij.ſentẽ.qlibʒ ꝑſona potuii i⸗
carnari. Et ẽ poſſe de ↄgruẽtia:⁊ h mõ ſoli filio ↄueit ĩ⸗
carnari. 4 Ad pᷣmũ g dicẽdũ ſᷣm ꝙ dic augu. Eſt ſolum
imago ñ ad imaginẽ· ſic filiꝰĩ diuis:ꝗ ẽ imago pꝛis:⸗ nõ

factꝰad imaginẽ. Et ẽ imago ad imaginẽſic bõ ꝗẽ ima⸗

go. 1l. ſilitudo expſſa. ⁊ ẽ ad imaginẽ.ſ.exẽplar diuinum.
Et aliꝗd ẽ ad imaginẽ tm̃⁊ nõ inago:ſicut i rratõnalis
creatura.qꝛ nõ ẽ ſilitudo dei exp̃ſſa.a tñ eſt facta ad exẽ

plar diuinũ: a in eſſe deducta. Homo ergo gerit in ſe ſi⸗

—

militudinẽ dininã exp̃ſſam. Et hec exp̃ſſio poteſt eſſe y⸗
tum ad potẽtiã: vel qᷓtuz ad eſſentiã naturam. Rtuin

Nueſtio

ad potẽtiã ſicut dicit ang. ꝙ in ſuꝑioꝛi ꝑte aĩe.ſ.mẽte eſt
homo imago trinitatis qtuʒſ.ad potẽtias: que ſũt in⸗
telligentia.memoꝛia.volũtas. Scdm boc dico ꝙ homo
eſt eque imago trinitatis totiꝰ. Elel põt eẽ illa expᷣſſio qᷓ
tum ad eẽntiam ? naturaʒ:⁊ ſm hoc non dicitur hbomo
eque eẽ imago totiꝰtꝛinitatis.ſ̊ magis filij:qꝛ bõ ſᷣm eẽn
tiam eſt ens ab alio:⁊ ab eo aliꝰ. Habet ꝗ̊ ptatẽ ꝓducen
di ex ſe ꝑſonã. Pater aũt eſt ens nõ ab alio:a quo ẽ aliꝰ

Soũl.ſ. eſt ens ab alio vel alijs.nõ tñ ab ipᷣo aliꝰ.INiliꝰ

eſt ens ab alio:⁊ a quo aliꝰ. Homo igit᷑ ſm ꝓpꝛietatẽ ꝑ⸗
ſone nõ ↄfigurat᷑ patri:in quo non inuenit᷑ ꝙ ſit ens ab
alio. Silꝛ nec ſpũiſcẽo:qꝛ non inuenit᷑ ꝙ ab ipᷣo.ſ.ſpũ.ſ.
ſit alius.̊ hoc totũ inuenit᷑ in filio:⁊ ideo m agis ↄpetit
ꝙ ſit vnio ᷣm ↄfiguratõeʒ ad ꝓpꝛietatẽ ꝑſone filij:qᷓ Fm
ↄfiguratõeʒ ad ꝓpꝛietatẽ ꝑſone alterius.⸗ Ad aliud di
cendũ.ꝙ in incarnatõe duo ſunt.ſ.actio ⁊ relatio. Si g
loquamur ⁊x actõne:dico ꝙ illa ↄuenit toti trinitati.qꝛ
tota trinitas fecit incarnatõeʒ. Camẽ ſᷣm appꝛopꝛiatõʒ
Fm qð dicit᷑ ꝙ potẽtia attribuit᷑ patri.ſapia filio boni⸗
tas vel caritas ſpũiſcto. dicendũ. ꝙ magis attribuit᷑ il⸗
la actõ incarnatois ſpũiſct᷑o qᷓ; alteri ꝑſone:qꝛ amoꝛ fuit
q̃ſi motiuũ dei ad incarnatõeʒ.ſ.ne periret genꝰ hũanũ.
amoꝛ do attribuit᷑ ſpũiſcto:⁊ ideo dicit᷑ xpᷣe natꝰ eſt ⁊
ↄceptus eſt de ſpnͥ.ſ.Sed ratne relatõis dico ꝙ ſoli fi⸗
lio debet attribui incarnatõ.quia q;tum ad vnionẽ ma⸗
gis inuenit᷑ ↄfiguratio nature humane ad ꝑſonam filij.
ad aliquã aliã ꝑſonã.

Mlembꝛum ſextũ

Oſtea querit᷑ de vnibilitate ex ꝑte huma⸗
ne nature.cũ habitũ ſit de ea ex ꝑte dinine
nature. Et pᷣmo q̃rit᷑ de ea ꝑ ↄꝑatõʒ ad na
turã ãgelicã.que.ſ.natura ſit vnibilioꝛ di⸗
uine nature.vtꝝ hũana vel angelica.4. Ad qð ſic Iſið.
in li.de trini.Quãto ſubtilioꝛ ẽ natura:tanto pleniꝰ aſ⸗
ſiſtit ad ſilitudinẽ diuine vnitatis expꝛeſſa.Sed natura
angelica ſubtilioꝛ eſt ꝙᷓ; hũana:ꝗ̊ᷓ magis eſt ad ſiłitudinẽ
diuine nature ꝙ; hũana. ſi ̊ eo ẽ vnibilitas quo ſilitudo
natura angelica magis ẽ vnibilis diuine nature q; hũa⸗
na.4 Item angelꝰſimplicioꝛ eſt qᷓ; aĩa.qꝛ angelꝰ ſiue in⸗
telligẽtia eſt ſubᷣa ſpũalis coꝛpoꝛi non vnibilis.Sed aĩa
rõnalis licet ſit ſuba ſpũalis:coꝛꝑi tñ eſt vnibilis:q̊ ẽ cõ
poſitioꝛis nature qᷓ; angelꝰ. diſſimilioꝛ ẽ diuine ſimpli
citati ⁊ magis diſtans ab ea qᷓ; angelꝰ:q̊ minꝰ ẽ vnibilis
diuine nature. Ado hoc rñdent quidã ꝙ angelꝰ non eſt
adeo vnibilis diuine nature ſicut hõ.qꝛ hõ in ſe repᷣſen⸗
tat totalitatẽ diuini exẽplaris:angelꝰaut nõ.qdð ptʒ.qꝛ ĩ
eremplari ẽ reperire ratõem vel ydeã nature coꝛꝑalis ⁊
ſpũalis.qꝛ eſt exẽplar rei coꝛꝑalis ⁊ ſpũalis.Sʒ in ãge⸗
lo eſt tm̃ natura ſpũalis.in hoĩe vo eſt natura coꝛꝑalis
⁊ ſpũalis:⁊ ita hõ expᷣmit totã ratõeʒ diuini exẽplaris.
angelꝰ aũt nõ. Et ideo magis eſt vnibilis qᷓ; ãgelꝰ.¶ Cõ
tra.dyoni.in li.de diuinis noĩbo.c.iiij. AUngelꝰeſt imago
2 manifeſtatõ nõ apꝑentis lumĩs:⁊ ſpeculũ ꝛc.totam ſi
poſſibile eſt:recipiens ſpeciẽ. Et apellat ibi ſpecieʒ foꝛ⸗
mam exemplarẽ.ſ.ſapientiã diuina:quã ipᷣe angelłꝰreci⸗
pit ſᷣm poſſibilitatẽ ſuã:ſicut ſpeculũ recipit ſpeciẽ rei. S
angelus eſt magis vnibilis m totalitateʒ exemplaris:
qua magis repᷣſentat qꝙᷓ homo.. Item pꝛimo ecci. Pꝛi⸗
mo om niũ creata eſt ſapiẽtia.Hoc nõ põt intelligi de ſa
pientia increata:qꝛ ipᷣa nõ eſt creata. hoc in telligit de
natura angelica:que dicit᷑ eẽ ſapientia. Sed qð pꝛimuʒ
omniũ creatũ eſt:imediatiꝰſe habet ad pꝛincipiuʒ.⁊ qð
ĩmediatiꝰſe habet ad ipᷣm:vnibiliꝰ eſt ipi.̊ᷓ angelus cuʒ
imediatiꝰſe habet ad ipᷣm:vnibilioꝛ eſt diuine fube ĩ na⸗
tura q; homo.qꝛ eſt ſpũalioꝛ ⁊ ſimplicioꝛ.̊ quãtũ eſt ex
Ete nature:angelꝰeſt vnibilioꝛ.Silꝛ ⁊ quãtũ eſt de rõne
ꝑſone: q; ↄpoſitioꝛ eſt ratõ ꝑſone in hoĩe qᷓ in angelo. qꝛ
in angelis attendit᷑ diſtinctio ꝑſonalis qᷓtum ad quali⸗
tatem tm:in homie vo qtum ad oꝛiginẽ qualitatem.ſi

%
.
cut dicit Rich. de ſcro vict. in li.de trini. Oꝛigine eĩ dif⸗
fert vnꝰhomo ab alio.qꝛ vnꝰeſt ab alio.⁊ quãtitate ↄmu
ni ſᷣm ꝓpꝛietates ↄſequentes eẽntiam:cuiuſmodi ſunt ac
cidentia ↄmunia vel ꝓpꝛia.Sed angelus ab angelo non

differt oꝛigine:quia vnus angelus nõ eſt ab alio.g̊ cum
in diuinis ſit ratio ꝑſone qᷓtum ad diſlinctõeʒ illaʒ que

eſt oꝛigine ſolum:in homine vo ſᷣm vtrũq; modũ: patet

ꝙ diſtinctio ꝑſonalis in angelo ſim plicioꝛ eſt et magis
accedens ad diſtinctõem ꝑſonalem in deo q; in homine.
ergo angelus eſt vnibilioꝛ diuine ſube q;dtum ad rationẽ
ꝓſone ⁊ nature.4! Item augu.in li.de ſpũ ⁊ anima.Eo
aĩa im ago eſt:quo dei capax ⁊ ꝑticeps eẽ poteſt.capax ꝑ
intellectũ:ꝑticeps ꝑ affectum. ergo ſi angelus ſᷣm vtrã⸗
qʒ potentiã ⁊ cognoſcitiuã ⁊ motiuã ſiue affectiuam.ma
gis eſt eius capax ⁊ ꝑticeps:ergo ⁊ magis eſt eius ima⸗
go.ergo vnibilioꝛ.i Item augu.in li.de aĩa ⁊ ſpũ.Aia
ſm mentẽ eſt habens imaginẽ dei in potentia cognoſcen
di:⁊ ſimilitudinẽ in potentia diligẽdi.Sed hec duo ma⸗
gis reꝑiunt᷑ in angelo.ergo ratõ imaginis eſt magis in
ipᷣo.ergo eſt vnibilioꝛ.¶ Itẽ augu.in li.de trini.Eo aĩa
imago dei eſt:quo meminit.intelligit.⁊ diligit eũ a quo
facta eſt. Sed iſti actꝰmagis reperiũtur in angelo:ergo
eſt magis imago qᷓ; aĩa huana.ergo eſt vnibilioꝛ. Ad
oppoſitũ vᷣo ſic.augu. in ſermone de imagine. Qulli alij
creature dedit deus ꝙ ſit imago qᷓ; homini.ergo nõ ãge⸗
lo.Si eꝛgo imago eſt expꝛeſſa ſiłitudo:nulli alij dedit q;
eſſet expꝛeſſa ſimilitudo qᷓ; homini.ſ̊ eypꝛeſſam ſimilitu⸗
dinem ſequit᷑ vnibilitas:ergo nulli alij creature qᷓ; bomi
ni dedit ꝙ eſſet deo vnibilis. ſerrl
. A dicendũ ꝙ ſimilitudo creature
Reſponſio *ra nald⸗ ad deum m plura ẽ
in homine qꝙᷓᷓ in angelo.eſt em̃ ſilitudo in natura.in ꝑſo
na.in potẽtia. In natura:qꝛ ſicut dicit aug.in ſermone
de imagine. Sicut deꝰvbiq; totus eſt. oia viuificans mo
uens ⁊ gubernas:ſic aĩa vbiq; in ſuo coꝛpoꝛe tota viget
mouet ? gubernat.qð non ↄuemi angelo: cuʒ nõ ſit ſub
ſtantia viuificando coꝛpoꝛi attributa. Item in homĩe ẽ
ſimilitudo in ꝑſona.qꝛ in homiĩe ẽ ratio ꝑſonalis ſᷣm oꝛ⸗
dinem oꝛiginis.qꝛ homo eſt ab hbomĩe:ſicut in diuĩs deꝰ
a deo. angelꝰaũt non eſt ab angelo. Item in homie eſt ſi⸗
militudo in potẽtia.qꝛ in homie eſt potẽtia rñdens tota
litati exemplaris.ſᷣm ꝙ ait augu. ANia ad ſimilitudineʒ
totius ſapientie facta omniuz ſimilitudines in ſe gerit.
Cum em̃ in diuino exemplari ſit ratio eſſe coꝛpoꝛalis et
eſſe ſpũalis:inuenit᷑ in anima ⁊ in homine vtrũq; coꝛpo⸗
rale ⁊ ſpũale eſſe ⁊ poſſe.⁊ potentia ad coꝛpus in anima
⁊ potentia in ſe abſtracta.qð non inuenit᷑ in angelo. Ex
his ergo ptʒ ꝙ natura hũana eſt vnibilioꝛ diuĩe ꝙᷓ ange
lica.. Ad pꝛimã aũt ratõeʒ ſumptã ex auctoꝛitate 2li⸗
doꝛi dicendũ.qꝙ ↄtingit ↄſiderare diuinam eẽntiam abſo
lute.hoc eſt nõ put eſt cauſa:neq; ꝓut eſt in ꝑſonis.Vel
2tingit ↄſiderare ipᷣ̃am non abſolute ſiue vt abſtractam
ſed ꝓut eſt cauſa:⁊ ꝓut eſt in habente eam.hoc eſt in re
nature ſiue in ꝑſonis.Pꝛimo modo dicendũ.ſᷣm ꝙ ↄſi⸗
deratur vt abſtracta:ꝙ ipᷣe angelus magis expꝛimit di⸗
uinam vnitatem ⁊ magis exiſſit ad ſimilitudinẽ diuine
vnitatis.quia ratõne maioꝛis ſimplicitatis magis acce⸗
dit ad naturã vnibilitatis diuine: ꝓut ſic ↄſideꝛat᷑ diuĩa
nat̃a. Si aũt ↄſideꝛet᷑ diuina eẽntia vt cauſa:⁊ ꝓut nõ ẽ
abſtracta a ꝑſonis:ſic homo magis expꝛimit ſimilitudi
nem ip̃ius qᷓ; angelus.qꝛ ſicut dictũ eſt:homo eſt magis
repᷣſentatiuus cauſe exterioꝛis diuine qᷓ; angelus. Item
ſicut dictum eſt:ratõ ꝑſonalitatis ſicut eſt in deo:magis
expꝛimit᷑ in hbomine ꝙᷓ in angelo.Determinatũ eſt ſupe⸗
rius.ꝙ diuina eẽntia ꝓut ↄſiderat᷑ pemitus vt abſtꝛacta
a ꝑſonis.nõ intelligiteſſe vnibilis.ſed ſolum ꝓut ↄſide⸗
ratur in re nature ſiue ĩ ꝑſonis.Z ideo a parte illa qua
angelus magis expꝛimit ſimilitudinem ulius.non eſt
vnio cũ diuina natura.ſ̊ ſolũ a ꝑte illa qua homo eiꝰ ſi⸗
militudinem magis expmit.⁊ ideo nata hũana ẽ vnibi⸗

2—

lis deo ⁊ nõ angelica.l Ad ſcõᷣm dicẽdũ.q; nõ valet na
tura hũana ẽ cõpoſitioꝛ ꝗᷓ angelica. g minꝰ vnibilis. in⸗
ſlantia. Coꝛpꝰſim plex ſiẽ elemẽtũ ꝓpter naturã ſimplici

tatis magis accedit ad naturã aĩe ꝙᷓ; coꝛpꝰↄpoſituʒz ſiue

elemẽtatũ.g magis ẽ aĩabile.iſtud nõ ſequit. ĩmo oppo⸗
ſitum.aĩa em̃ qꝛ limplex ẽ:ideo exigit coꝛpꝰↄpoſitum.qꝛ
quãto aliqꝗd ſim pliciꝰeſt in natura:tanto multipliciꝰin
virtute. Cum ꝗ aĩa ſit ſoꝛma ſimplex:ĩmo ſimpliciſſima
inteꝛ foꝛmas creatas vnibiles:ptz ꝙ ipᷣa eſt multiplex in
virtute. ⁊ diuerſaꝝ oꝑationũ pꝛincipiũ.ita ꝙ eius actõ
nes nõ ſunt vniuſmodi:cũ plures habeat vires.Et iðo
cum ꝑ coꝛpus oꝑetur:neceſſe eſt vt ei rñdeat coꝛpus opo
ſitum 2 diuerſaꝝ naturaꝝ ſicut elemẽtatũ.⁊ nõ vniꝰna⸗
ture cuiuſmodi eſt elemẽtũ: qꝛ ꝑ illð nõ oꝑaret᷑ niſi vno
modo.Requiꝛit᷑ &̊ coꝛpus elemẽtatũ oꝛganiʒ atũ:vt que
libet vis aie oꝑans ꝑ oꝛganũ opꝑetur ꝑ oꝛganũ ſibi poꝛ⸗
tionabile. Sic & ex ꝑte iſta dicẽduʒ.ꝙ cum diuina eſſen⸗
tia ſit ſimpliciſſima:licet coꝛpꝰ humanũ ſit ↄpoſitũ: po⸗
terit tamẽ fieri vnio nature hbumane cũ diuimna:ſicut coꝛ
poꝛis ↄpoſiti cum aĩa ſimplici.vnde nõ ſequit᷑ eſt ↄpoſi⸗
tioꝛ humana natura:ergo minꝰovnibilis.i Ad tercium
qð obijcit᷑ ex auctoꝛitate dyoni.dicẽduʒ.ꝙ exẽplar diui
num expmit᷑ in creatura dupliciter. Ael ꝙtum ad oↄgni
tionem. vel tum ad eſſe. Otum ad cognitõeʒ duplicit.
ſcʒ actu vel potẽtia.Dico q̊ ꝙ qtum ad cognitõem actu
expꝛimit᷑ in angelo exemplar diuinũ.qꝛ angelꝰcognoſcit
ꝑ ſimilitudinẽ omnẽ creaturã ſibi inditã a cauſa exem⸗
plari a creatõne ſua. Similiter aĩa hoc habet ꝙᷓtuʒ ad
potentiã.ſᷣ ſm viam eſſendi maioꝛ eſt expᷣſſio diuini exẽ⸗
plaris in homĩe qᷓ in angelo:qꝛ homo habʒ ſimilitudinẽ
cuʒ om̃i creatura.ſ.coꝛpoꝛali ⁊ ſpũali:quaꝝ ratões ſũt
in exemplari diuino: qʒ non habet angelꝰ. Et ita hõ eſt
vnibilioꝛ: cum ᷣm viam eſſendi magis expmat ſimilitu⸗
dinem exẽplaris diuini.¶ Ad aliud de eccleſiaſtico.qð
obijcit᷑.ꝙ pꝛimo omniũ creata eſt ſapia:dicendũ.ꝙ crea
tura duplicit᷑ oꝛdinat᷑ ad teũ.ſ.vt a quo ẽ: ⁊ vt ad quẽ ẽ
Scdðm ꝭ illũ modũ quo oꝛdinat᷑ creatura ad deum vt a
quo eſt:non eſt vnibilis creatura creatoꝛi.qꝛ vnio habet
eſſe pᷣm acceſſum:⁊ nõ ᷣm receſſum.ſᷣm aũt hunc modũ

recedit creatura a creatoꝛe.⁊ ſm hoc ꝓcedit illa ratio.
Seo Fm ꝙ oꝛdinat᷑ ad deum vt ad finem:ſic accedit.Et·

Fm iſtam viam magis occedit anima ad deum qᷓ ange⸗
lus quo ad boc:qm̃ homo eſt vltima creatura⁊ vltima ĩ
oꝛdine vniuerſi ⁊ finis aliarum creaturaꝝ:quod nõ an
gelus.⁊ ita vnibilioꝛ: quia magis accedens. Ad aliud
quod obijcitur.ꝙ homo minus aſſiłatur cum deo in na
tura ⁊ ꝑſona q; angelus:iam ptʒ hoc eſſe falſum.qꝛ qtũ
ad naturã homo aſſiłatur ſimplicit.⁊ ſimilit qᷓtum ad
ꝑſonã. Et ſi obijciat᷑.ꝙ ↄpoſitioꝛ eſt ratõ ꝑſonalis in ho
mine q; in angelo:⁊ ita minus vnibilis.dicẽduʒ ꝙ non.
quia illa ratõ ꝑſonalis in angelo nõ aſſiłlatur ratõi ꝑſo
nali in deo.ĩmo magis q̃ſi tenet naturã oppoſitõis. ſᷣ in

hoĩe aſſiłatur ratõ ꝑſonalis ratõi ꝑſonali in deo.Qua⸗

litas etiã ⁊ oꝛigo ſolũ faciũt diſtinctõneʒ in ꝑſonis.ſᷣ̊ in
diuina natura eſt ꝑſona ᷣm ratõeʒ oꝛiginis ⁊ nõ quali⸗
tatis:qꝛ qualitas dicit᷑ ibi foꝛmna ſingularis.vna aũt eſt
ſingularis diuinitas:⁊ eadẽ eſt in tribo ꝑſonis. In ãgeł
aũt eſt diſtinctõ ꝑſonalis ſᷣm qualitatẽ ſoluʒ:qꝛ vnꝰfoꝛ⸗
ma ſua ſingulari differt ab alio angelo.in homie aũt eſt
vtroq; mõ.⁊ ita ratõ ꝑſonalis in deo ⁊ in angelo magis
ſe habet modo oppoſito qᷓ; in hoĩe ⁊ deo: nec impedit vt
dictuz eſt ↄpoſitõ vnionẽ.¶¶ Ao aliud qð obijcit᷑.ꝙ ma⸗
ioꝛ capacitas ⁊ ꝑticipatio dei eſt in angelo ꝙᷓ in homine:
dicẽduʒ ꝙ iſta capacitas penes cognitionẽ in angelo eſt
maioꝛ capacitas ⁊ ꝑticipatio qᷓ; in hoĩe: quãtũ eſt de na
tura ↄditionis.ſ̊ hec nõ eſt cauſa ſufficiẽs vnibilitatis.
4 Ao aliud dicẽduʒ. ꝙ imago dicit ſiłitudinẽ expꝛeſſaʒ
expᷣſſio aũt ſiłitudinis attendit᷑ nõ ſolũ ſᷣm ↄꝑatõeʒ vniꝰ
partis:łᷣ totius ad id cuiꝰimago eſt:quia ̊ homo ſᷣm cõ
paratõeʒ totiꝰad deũ magis eſt ĩ imitatõe ꝙᷓ; angelꝰ put

ſupꝛa dictũ eſt:ideo ⁊ magis ⁊ veriꝰeſt imago qᷓ angelꝰ:
ꝙ̃uis angelꝰp̃m ꝑtem ↄparatꝰad deũ ſieut obijciebatur:
poſſet dici ſilioꝛ. Augu.vᷣo determĩat imaginis ratõem
in homine in illa auctoꝛitate ᷣm ꝑtem: non m totũ eſſe
hominis.¶ Ad aliud dicẽduʒ.ꝙ iſti actus.ſ.meminiſſe
intelligere ⁊ diligere eũ a quo creatura ratõnalis eſt fa⸗
cta:pñt eſſe dupliciter. Vel in potentia ad meminiſſe et
cognoſcere ⁊ diligere deũ ĩ ſua natura.i.in natura crea
ture:in qua ipᷣa facta eſt.Et hoc modo iſti actus magis
ↄueniũt homini:⁊ magis ſunt in homine ꝑ imitatõnem
ad deũ qᷓ in angelo:quia cognoſcet deũ in ſua natura.ſ.
humana. Ael põt eſſe in alia natura in qua rationalis
creatura nõ eſt facta.⁊ hoc modo magis ↄueniũt angelo
NQuia dᷣo imago attendit᷑ iᷣm ꝙ iſta attendunt᷑ in maioꝛi
ↄſoꝛmitate.pꝛimo aũt modo maioꝛ ẽ ↄfoꝛmitas: ideo hõ
ſm hoc erit magis imago q; angelus:cũ ſit natꝰ ad me⸗
miniſſe ? intelligere ⁊ diligere deũ in ſua natura que hu
mana eſt:⁊ vnitum ſue nature. vnde Job.xix. In carne
mea videbo deum ſaluatoꝛem meum.

Membꝛũ ſeptimũ

Oſtea querit᷑ de vnibilitate humane natu
re ao diuinã ꝑ ↄparationẽ ad creaturã ſicẽ
ad vniuerſũ.⁊ querit᷑ vtꝝ vnibiiioꝛ ſit na⸗
tura vniuerſi deo:qᷓ humana:vel minus.
Et ꝙ magis ſit vnibilis natura vniuerſi diuine qᷓᷓ hũa⸗
na natura videt᷑. Effectꝰ vłis magis aſſiłatur cauſe vli
q effectꝰ ꝑticularis. Sed deꝰẽ cauſa vłis.vniuerſi vᷣo ef
fectus vlłis ẽ.⁊ hõ effectꝰ ꝑticularis.q̊ magis aſſilłiat᷑ vni
uerſuʒ deo qᷓ; homo.Sʒ maioꝛẽ aſſiłlatõeʒ ſequit᷑ maioꝛ
vnibilitas: vniuerſuʒ magis vnibile ẽ deo ꝙᷓ hõ.. YItẽ
ad idem tripler ẽ mũdꝰ.ſ.archetipꝰ.æ quo dicit boeciꝰ
in.iij. de ↄſo. Pulchꝝ pulcherrimꝰmente gerens. Et eſt
ille mundꝰintelligibilis. Item eſt mũdus ſenſibilis vel
ſenſualis. iſte eſi dupler.ſ.maioꝛ ⁊ minoꝛ.maioꝛ ẽ eni⸗
uerſum:minoꝛ eſt ip̃e homo.⁊ dicit᷑ vniuerſuʒ ↄtinentia
rerum coꝛpoꝛaliũ ⁊ ſpũaliũ:minoꝛ vo eſt hõ.⁊ ideo dici
tur homo oĩs creatura. qꝛ bõ habʒ ↄueniẽtiã cum omni
creatura. Sed minoꝛ mũdꝰ magis elongat᷑ a mũdo ar⸗
chetipo: ⁊ minus accedit ad ipᷣm ꝙᷓ maioꝛ mũdus.cũ di
catur diminutiue reſpectu maioꝛis mundi. ergo maioꝛ
mundus qui dicitur vniuerſum imediatius ſe habet ad
mundũ aꝛchetipũ q; mũdus minoꝛ qui dicit homo.eꝛgo
vnibilioꝛ eſt mũdus cum ipo deo ſiue mundo archetipo
qð idem eſt:qᷓ minoꝛ mũdus qui eſt bomo.⸗ Itẽ bonuzʒ
pficit᷑ bonitate.ergo bonũ ꝑticulare ꝑficit᷑ bonitate ꝑti
culari. bonũ vłe vli bonitate.ergo cũ homo ſit bonum
ꝑticulare:ꝑficit᷑ ꝑticulari bonitate.Et cũ vniuerſuz ſit
bonum vle. quia in ſcðo geñ.habet᷑. Eidit deꝰcũcta que
fecerat erant valde bona. In vniuerſo erãt valde bo⸗
na.ergo vniuerſum perficitur bonitate vniuerſali. Sed
ſum ma bonitas eſt bonitas vniuerſalis:ergo magis cõ
petit ꝙ vniatur ſumma bonitas que eſt deus vniuerſo:
2 vniuerſum cum illa q; homo. Ad oppoſitũ ſic. Aa
gis aſſimilatur effectus vniueꝛſalis vnitus cauſe vniueꝛ
fali:que eſt vnitas ꝙᷓ effectus vniuerſalis multiplicatꝰ.
Si ergo homo eſt effectus vniuerſalis ⁊ vnitus (omnes
em̃ nature vniũtur in hoĩe) rerum vo vniuerſitas ẽ effe⸗
ctus vniuerſalis multiplicatꝰ ſiue nõ vnitus. Cauſa vo
vniuerſalis que eſt dedeſt vnitas.ergo magis accedit ad
illam homo ꝙᷓ; vniuerſum. ergo magis eſt vnibilis illi.
IZtem rei que eſt ſimplex. ⁊ vna natura magis aſſimi⸗
latur qð eſt ↄpoſitũ ⁊ vna natura:qᷓ; qð ẽ ↄpoſitũ ⁊ plu⸗
res nature ꝓpt duplicẽ oppoſitõeʒ. Sz vniuerſuz dic cõ⸗
poſitũ ⁊ plures naturas.hõ vo ↄpoſitũ ⁊ ĩ vnã naturaʒ
q̃ eſt hũana.qꝛ natura coꝛꝑalis ⁊ ſpũalis ĩ hoĩe reducũt᷑
in vnitatẽ tercie nature:̊ deo magis aſſimilat᷑ hõ ꝙᷓ vni
nerſuʒ. ei eſt vnibilioꝛ. ¶ Item mũdus factus eſt ꝓpteꝛ
bominem fm ꝙ dicit Oꝛigenes. ⁊ bomo pter deuz. Si
ergo rerũ vniuerſitas ad hominem oꝛdinatur ? per ho⸗

P:
dr:
n
ſe
nile
n⸗
tet
lchen
lagis
Onenn
Inſ.
nalis
ngdo
iori
tobo
me,
ebun
ne

el

gi
wmm

gve
hü

l⸗
ni⸗
ly⸗
5
5

— —

—

QNueſtio V

minem ad deum: immediatius et pꝛopinquius ſe habe

pomo ad deum ỹ vniuerſum. ergo ⁊c. Keſponſio. Cõ

cedendum eſt ꝙ vniuerſum nõ ẽ vnibile eo.ſed hõ quis
effectui multiplicato non debet vniri vnitas cauſe ſim
pliciſſime: niſi reducatur in vnitatem nature.4 Ao pꝛi⸗
mum dicendum . ꝙ magis aſſilari dicitur dupliciter. ſcʒ
quãtitatiue et qualitatiue.Quãtitatiue hoc eſt in pluri
bus:ſic ↄcedo:ꝙ effectꝰ vniuerſał magis aſſimilet᷑ cauſe
vniuerſali qᷓ particularis.quia plus multiplicant᷑ cau⸗
ſe vniuerſalis effectus in illo effectu.ſed plus qualitati⸗
ue.qð falſum eſt:immo ſic plus aſſimilatur homo xo⸗
quia et ſi homo ſit effectus ꝑticularis ßm ſe:nibilomin
eſt effectus vniuerſalis inquãtum quaſi conflatur ex om
nibus naturis.quia vnio eſt effectus vnicus mogis qua
litatiue vnitati aſſimilatur:que eſt deus.⸗ Adſecundũ
dicendũ q; ſimilitudo mũdi archetipi pt᷑ dupliciter repᷣ⸗
ſentari in mundo ſenſibili.vel magis diffuſe:vel mogis
expꝛeſſe.Si magis diffuſe:ſic magis repꝛeſentatuꝛ ĩ vni
uerſo. Magis vo expꝛeſſe repꝛeſentatur in homine:in qͥ
repꝛeſentatur vnitas in natura. et im modum perſone
ſilij dei:qui dicitur mundus archetipus.⸗ Ad vltimuʒ
iam patet ſolutio ex dictis. am bonum in vniuerſo ẽ
multa re.qᷓuis vnum oꝛdine.bonum vo quod eſt huma
na natura eſt vnum re et oꝛdine. Vnde bonuʒ in vniuer
ſo nõ ẽ vnibile indiuiſibili vnitati:que eſt diuina nat᷑a.
ſed bonum humana natura.

MWembꝛum octanum

Onſequẽter eſt queſtio vtrum humanitas
aſſumpta vbuit eſſe noſtri generis.quod
non videtur. Opoꝛtuit ꝙ ille homo ꝗ de⸗
buit ſatiſſacere ꝓ peccato oim:maxie eſſet

elongatus a peccato:nec haberet conuenientiam cũ pec

cato. Sed magis eſt elongatꝰ a pcto qui nec habet rem
peccati nec ſimilitudiem carnis peccati:q; qui habʒ ali⸗
quod iſtoꝛum.ergo ille vebuit eſſe talis:qui nec habeꝛet
rẽ peccati nec ſimilitudinẽ carnis peccati. Sed nõ pote
rat eſſe bomo noſtri generis quin hẽret ſimilitudinẽ car
nis peccati:ergo homo ille cui vnitus eſt dens:nõ tebu⸗
it eſſe noſtri generis:ſiue de genere Ade.ſed de buit eẽ de
nouo creatus.et eẽ alterius generis. Ad oppoſitũ ſunt
rõnes Anp.quarũ pꝛima talis. Si nouũ hoĩem facit ñ
ex genere ade:nõ ꝑtinebit ad genus bũanum. quare nõ

debuit ſatiſfacere ꝓ eo.qꝛ nõ venit de llo. Sed ſic iuſtũ

eſt yt ꝓ culpa homis hõ ſatiſfaciat:ita iuſtũ eſt vt ille ꝗ

ſatiſſecit ſit idem aut eiuſdem geneꝛis cũ eo qui fecit pec
catũ.aliter nec adã nec aliquis ſatiſſaceret ꝓ ſe.Si eꝛgo
opoꝛtet ꝙ ſatiſfactio ſit ab illo ꝗ debet ſatiſſacere:ncce ẽ

ꝙ ille hõ ſit nr̃i generis ⁊ nõ alteꝛiꝰ.⸗ Secũda rõ Anſ.
talis eſt. Adam et totũ genus hũanum ꝑ ſe ſtetiſſet ſine
ſuſtentatõe alterius creature:ſi nõ peccaſſet. ſi opoꝛtʒ
ꝙ ideʒ genus reſurgat qdð cecidit:opoꝛtet ꝙ ꝑle et reſur
gat et releuetur.quia ꝑſe ſtetiſſet. Sed ſi ille hõ eẽt alte⸗
rius generis qᷓᷓ de genere ade.nõ reſurgeret ꝑ ſe genus
humanũ.quia nõ ſurgeret ꝑ aliquẽ ſui geneꝛis.ergo ⁊c̃.

Teꝛcia ratio Anp. Si adazʒ nõ peccaſſet:nõ indigeꝛet

aliquo releuãte:nec aliquo ſuſtinẽte.et hec erat digtas

hoiĩs cõſtituti ante peccatũ. Si igit᷑ reꝑatio debet eẽ ad

illam dignitatem rehabendã: opoꝛtet ꝙ ipᷣe releuetur ñ
ꝑ aliquẽ qui nõ ſit ſui generis.aut nõ puenit ad pꝛiſiinã
Dignitatem. Quod cõcedendum eſt. Et rñdendũ ad

obiectum. ꝙ ſi imilitudo carnis pcti ꝓut dꝛ in xpᷣo: eſt cũ
ſumma elongatione a peccato.qꝛ nõ dicitur hoc ꝓPter ſi

miitudiem que ſit in culpa:ſed ꝗpter ſimilitudiem que
eſt in pena.que quidem in nobis eſt pena ꝓ peccato. In
x5pᷣo vᷣ eſt contra omne peccatuz.quia aſſumpta fuit pe
na a xpᷣo ad ſatiſfactionem et emendationem noſtri pec⸗
cati.Ratio autem pꝛedicta currit ac ſi diceretur ſimili⸗
tudo peccati ratione culpe peccati:nõ ratione pene.que
eſt aſſumpta ad emendationem peccati. 4

°

ij.

AMlembꝛum nonumn

Einde queritur.vtrum ille bomo debuit
eſſe adam. ꝙ ſic videtur. Ab apoſtolo ba⸗
betur.v.ad ro.Qos peccamus in adà pec
cante.ergo debemus ſatiſfacere in adam
ſatiſtaciente. Si ergo deberet ſatiſfacere.et deus poteſt.
ille homo maxime debet eẽ adam. ergo ille qui ſatiſfacit
ebet eſſe deus homo adam.Ad idem. Opoꝛtet de iu⸗
ſticia ꝙ ille qui debet ſatiſfaciat:quia maxime ille idem
numero qui obligauit ad debitum. debet ipᷣm ſoluere.
Sed ille fuit adam.ergo adam debet ſatiſſacere.et deus
poteſt. ergo deus homo adam debet ſatiſfacere.4 Item
ſi aaen non peccaſſet:erat in ſlatu et dignitate ꝙ tranſ
fudiſſet iuſticiam.i.natnralem rectitudinem toti ſue po
ſteritati. ſicut tranſfudit eis iniuſticiam oꝛiginaleʒ poſt
peccatum.Sed reparatio eſt ad rehabenda pꝛiſtinà di⸗
gnitatem. ergo neceſſe eſt ꝙ adam reſtituatur in illã pꝛi⸗
ſtinam dignitatem. vt tranſfundat iuſticiam omnibus
filijs ſuis.vel non erit reparatio ade perfecta.et hoc nõ
poteſt eẽ niſi ipᷣe ſit xpᷣc. Ylle igitur bomo quem deus al⸗
ſumit:erit adam. aliter non reſtituetur in dignitatem
pꝛiſtinam. Ao oppoſitum ſic. An.dicit. Quodlibet
incõueniẽs deo ſequit᷑ impoſſibile.Sed ſi ille bõ cui vni

tur dus eẽt adam. ſequeretur inconueniens deo. im⸗

poſſibile eſi ꝙ ille homo ſit adam. Media patet.nam ſi
ille homo eẽt adam:ſequeretur ꝙ pꝛopꝛietates que cõue
niunt ade conuenirent illi homini.ergo eẽt dicere de il⸗
lo homie ſicut de adam ꝙ peccauit.Sed ille homo ẽ deꝰ
et pꝛopꝛietates que conueniunt illi homini conueniunt
filio dei cui vnitur.ergo cum ſit dicere de illo homine q;
peccauit:erit dicere ꝙ filius dei peccauit.quod impium
eſt dicere.quia a deo quicquid enoꝛie eſt remouetur.et
quicquid eſt laudabile in ipo intelligitur. ſicut ergo deꝰ
non poteſt eẽ qui peccauit.nec adam ille qui non pecca⸗
uit. ita im poſſibile eſt ꝙ iſte bomo ſit adam. Reſpon⸗
ſio.Concedenduʒz eſt ꝙ ille bomo aſſumptus a filio dei
per quem dæbet fieri ſatiſfactio nõ debuit eẽ adam⸗quia
tunc eẽt dicere de filio ei ꝙ eẽt peccatoꝛ.¶ Ad pꝛimum
dicendum ꝙ non ſequitur.ꝙ ſi adam potuit tranſfunde
re iniuſticiam oꝛiginalem in ſua poſteritate:q; ipᷣe poſſʒ

ſatiſfaceꝛe.et hoc eſt.qꝛ in peccato ade fuit reatus ꝑſone

et nature coꝛruptio.qꝛ ſi ſeruaſſet obedientiã:remuneꝛa
tum fuiſſet ꝑſone ſue et nature in poſſeritate ſua.ꝑ trãſ⸗
greſſionem vᷣo pᷣcepti punitus eſt in ꝑſona ſua et natura
quia cum tota natura hũana eẽt in adam: poterat illaʒ
totam coꝛrumpere coꝛrumpendo ſuam ꝑſonam. Et pꝛo⸗

pter hoc omnes filij ade ſunt rei. ſicut dicit apłus Ro.

v. In quo om̃es peccauerũt ⁊c. Sed ip̃e non potuit na⸗
turam reſtituere.quia adam fuit res nature ſue. et fuit
ſingulare hominie.Singnlare aũt homis nunqᷓ eſt pꝛĩ⸗
cipium ſue nature ad eẽ:ſed ſolum ipᷣe deus qui creauit
naturam.qᷓ;uis ſingulare poſſit eẽ pꝛincipiũ ſue nature
ad nõ eẽ.ſine ad nõ bene eẽ. Sed quod nõ eſt pꝛincipiũ
ad eẽ.nec eſt pꝛincipium ad reꝑationem eẽ. Jdeo adam
nõ potuit reꝑare naturam humanam.nec omes alij poſ
ſent ꝓgter eandem impotentiam. Opoꝛtuit ergo ꝙ repa
ratoꝛ humane nature eẽt pꝛincipium illius et de genere
illius:ſicut oſtenſum eſt.ſed pꝛincipium iſtius eſi deus.
res illius generis eſt homo.ergo reꝑatoꝛ humane natu
re debuit eẽ deus bomo et non adam. 4.:Ad ſecundũ di⸗

cendum. ꝙ eẽt iniuſticia et inconueniens ſi ille bomo eſ

ſet adaʒ. quia cum non poſſit ſatiſfaceꝛe niſi deus ⁊ vni
tus homini:ſequeretur ꝙ deus eẽt vnitus cum bomine
peccatoꝛe in vnitate perſone.quod eẽt abſurdum dicere
Et ideo opoꝛtuit aſſumere naturam humanam mundã
et immunem ab omm peccato. Ad tercium dicendum
ꝙ adam reparatur ad maioꝛem dignitatem q́; pꝛius ba
buit.quia ſi hoc fuit dignitas in adam ꝙ debuit tranſ⸗
fundere iuſticiam in omnes poſteros ſuos: certe ̊ erit

maxime dignitas.ꝙ ille qm eſt pꝛincipiuʒ ade: erit filiꝰ

ade.quod foꝛte non fieret ſi non peccaſſʒ.vnde ad maio
rem dignitatem reparatur per incarnationem: ꝗ; pꝛius
habuerit:cum pꝛincipium totius nature et totius iuſti⸗
cie ſit filius ade.Et pꝛopter hoc opoꝛtet ꝙ ipſe deus ſit
hõ te genere ade.et non adam:ſed de filijs ade.quia ĩ h
datur ade ſumma et ſupꝛema dignitas ꝑ reparationem
Jam igitur habemus ꝗ ille homo debet eſſe de genere

ade.et non debet eſſe adam.

Membꝛum decimum

Onſequẽter querit᷑ vtrum conueniat ꝙ il⸗
le homo ſit de adam per viam generatõis
ꝙ ſic videtur. Abi eit moꝛbus: ibi debet

adhiberi medicina. Si ergo moꝛbus hua

ne nature eſt maxime in via generationis: quia per illã
tranſſunditur culpa oꝛiginalis:ergo caro xpᷣi que eſt me
dicina moꝛbi iſtius:debet educi per viam generationis:
vt medicina ponatur in loco moꝛbi. Ad oppoſituz ſic
Mon conuenit vt caro immunis ab omni peccato.⁊ que
aſſumitur in ſatiſſactionem pꝛo peccato.et cui debet vni
ri diuinitas:ꝙ educatur per viam peꝛ quam tranſſundi
tur peccatum. Sed per viam generationis hũane tranſ
funditur peccatũ oꝛiginale ĩ poſteros ab adam: relingꝗ⸗
tur ergo ꝙ caro chꝛiſti non educetur per viam genera⸗
tionis humane. Quod concedendum eſt. Et ad illud
quod obijcitur reſpondendum m auguſtinum. ꝙ in ge
neratione humana duo attenduntur.ſubſtantia coꝛpu⸗
lenta:et rõ ſemĩał. Subſtãtia coꝛpulẽta ẽ q̃i materiale.
Ratio ſeminalis ẽ q̃ſi foꝛmale.Et ſᷣm rationem ſemina
lem quam comitatur concupiſcentia et oꝛiginalis cul⸗
pa eſi traſfuſio oꝛiginalis peccati non ſm ſubſtantiã coꝛ
pulentam. At ergo caro xpᷣi medicina ſit: neceſſarium ẽ
vt penitus liberata ſit a moꝛbo concupiſcentie. et ita ꝗꝙ
non educatur ſᷣm rationem ſeminalem. Et vt loco moꝛ
bi aiponatur ipſa medicina: conuenit vt educatur per
deciſionem coꝛpulentam ſubſtantie que deciſa eſt a coꝛ⸗
poꝛe gloꝛioſe virginis.Conuenit ergo vt in generatione
chꝛiſti de adam educatur ſola ſubſtantia.ratio vᷣo edu⸗
cendi ſit non natura ſeminalis: ſed gratia et operatio
ſpirituſſancti.

Membꝛũ vndecimum

Einde queritur vtrum conueniens fuerit
eductio carnis chꝛiſti de viro et muliere.
ad quod ſic arguit anpheł.dicẽs. Non eſt
multo laboꝛe vt oſtendatur quia mundi⸗
us et honeſtius pꝛocreabitur ille homo de ſolo viro vel
femina qᷓ; de commixtione vtriuſq;.ſicut omnes filij ho⸗
minum.ergo conuenientius eſt vt ille homo pꝛocreetur
e ſolo viro vel muliere qᷓ de viro et muliere per commi
xtionem. Ad oppoſitum ſic. dicit ioh.damaſ.q ſpiri⸗
tuſſanctus pꝛeuenit in virginem et purgauit ipſam: tra
dens ei virtutem generatiuam verbi dei. Sed ſimiliter
poſſet ſpirituſſanctus pᷣuenire in viro et muliere ⁊ pur/
gare eos:ita ꝙ ſine aliqua immũdicia generarent. ſicut
eẽt ſi adam nõ peccaſſet.ergo conueniens fuit vt educe⸗
retur de viro et muliere.ſicut alio modo.4¶ Item pꝛinci
pium coꝛruptionis fuit ꝑ virũ et mulierem. ſcʒ adam 2
euam:ergo cõuenit ꝙ pꝛincipiũ reꝑationis ſit ex viro 2
muliere. Solutio ad pꝛimũ dicenduʒz cum dupler ſit
aduẽtus.primus in incarnatõe.ſecũdus in generali re⸗
ſurꝛectõne.et duplex ſit coꝛruptio ex oꝛiginali pcto.ſcilʒ
coꝛruptõ nature:et coꝛruptio ꝑſone.ꝑ aduentũ pꝛimuʒ
in carne eſt abolitio coꝛruptõis ꝑſone.ꝑ aduentũ ſcðᷣm
eſt abolitio coꝛruptionis nature.qꝛ ſiẽ dicit᷑.j.coꝝ.xv.
Tic fiet ſermo qui ſcriptꝰ ẽ.vbi eſt moꝛs victoꝛia tua.
vbi eſt moꝛs ſtimulꝰ tuus.qꝛ ergo coꝛruptio nate trãſfũ
ditur ꝑ viam generatõis ex viro et muliere:q̃ nõ eſt tol⸗
lenda ꝑ aduentum pꝛimum in carnem: ideo nec conue⸗
nit vt veniat rpᷣc in carnem ſeminatam ꝑ virum et muli
erem.¶ Ad ſecũdũ dicendum ſᷣm An.ꝙ ↄueniens fuit

vt quẽadmodum peccatum ? cauſa nr̃e damnatõis ſum
pſit oꝛtum de femina:ita conueniens eſt vt medicina no
ſtri peccati et cauſa noſire ſaluationis naſcatur et aſſu⸗
matur ſolum de femina.

Membꝛum. rxij.

Onſequẽter querit᷑ vtrum cõuenientiꝰedu
catur caro rp̃i de viro ꝙᷓ de muliere iin vel
ecõuerſo.¶¶ Ad qð ſic.pꝛimuz pꝛincipium
ꝓpagationis et trãſductionis coꝛruptõis
oꝛigĩał pcti fuit a viro et non a muliere. qꝛ in bomie eſt
pꝛima ratio generatõis:in muliere ſecũda.Si ergo pꝛĩ⸗
cipium oꝛiginalis coꝛruptõis venit a viro et non a muli
ere:ergo pꝛincipium reparationis debet venire a viro
ſolum et nõ a muliere. ergo cõuenientius eſt ꝙ ex ſolo
viro educatur caro chꝛiſti qᷓ; ex ſola muliere.Ad oppo
ſitum ſic Anß. Quatuoꝛ modis poteſt deus facere boĩeʒ
Aut nec de viro nec de muliere ſicut fecit adam. Aut de
viro et femina. Aut de viro tm̃ ſicut fecit euam. Aut de
muliere tm̃ et non de viro. Scom bunc quartum modũ
non fecerat hominem ante incarnationem: ſed per tres
pꝛimos modos.vt ergo monſtretur perfectio diuine po
tentie: opoꝛtuit vt faceret bominem quarto modo ſcili⸗
cet de muliere ti ſine viro.nihil ergo conuenientius qᷓ

ꝙ de femina tm̃ aſſumat illum boĩem quem querimꝰ ſcʒ

hominem per quem debet fieri noſtra liberatio.¶ Iteʒ
Anb. oſtendit.ꝙ ille bomo debet naſci de femina virgi⸗
ne ſic. ſi virgo erat que fuit cauſa totius mali bumano
generi: multomagis decet vt virgo ſit que erit cauſa to⸗

tius boni humano generi. Si ergo eua virgo fuit cauſa

mali:ergo multomagis virgo eſt mater chꝛiſti que cau⸗
ſa eſt fructifera totius boni et totius ſalutis humano ge
neri. ¶ IJtem Anb. Si femina facta de viro ſine muliere
fuit facta de viro virgine ſicut eua de adam: ergo cõue⸗
nientius eſt ꝙ vir qui ſit de muliere ſine viro:ſiat de mu
liere virgine. ergo rpᷣc debuit naſci de virgine. ¶ Item

Anb.de femina tm̃ malum ꝓceſſit.ergo opoꝛtuit ad re⸗

foꝛmandã ſpẽm earũ vt de muliere tin. bonũ ꝓcederet.
ſcʒ illud bonum ꝑ quod ſumus a malo liberati.⁊ ſie pzgẽ

ꝑ pᷣdictas rationes ꝙ yxpᷣe debuit naſci ſolum de femina

et virgine. Quod concedendũ eſt. qꝛ ſiẽ dicit aug. ĩ li⸗
bꝛo.lxxxiij.qᷓſtionũ.Deus cũ liberat:nõ ꝑtem aliquam

tm̃ ſed totum liberat. Sapientia aũt et verbum dei qui

dicitur filius vnigenitus homie ſuſcepto liberationẽ ho
minis indicauit.homĩs aũt liberatio in vtroq; ſexu de⸗
buit apparẽ:ergo qꝛ illũ opoꝛtebat ſuſciꝑe ꝗ ſexus hono
ratioꝛ eſt: conſequens erat vt feminei ſexus liberatio
hinc appaꝛeret ꝙ ille vir de ſemina natus eſt. Et per hoc

ſoluitur ratio ad oppoſitum.ꝙ conuenientius ſit ip na
ſci ex ſolo viro ꝙᷓ ex ſola muliere.

Membꝛum. xii.

Onſequens eſt queſtio de conueniẽtia in⸗
carnationis ſi non fuiſſet natura lapſa ꝑ
peccatum. vtrum ſcilicet eſſet ratio vel cõ⸗
uenientia ad incarnationem. Et oſtendi⸗
tur ꝙ ſic:dicit dyoniſius. Honum eſt diffuſiuum ſui eẽ
ſicut nos dicimus ꝙ in diuinis pater diffundit ſuaʒ bo⸗
nitatem in filium per generationem et ab vtroq; eſt dil⸗
fuſio in ſpiritumſanctum. ſcilicet per pꝛoceſſionem. et

bec diffuſio eſt in trinitate.et hec eſt ſumma diffulio cre⸗

atura non exiſtente.ergo ſi ſummum bonum exiſtẽte na
tura non ſe diffundit in creatura: adhuc erit cogitare

maioꝛem diffuſionem ꝙᷓ; diffuſionem eius. Si ergo eiꝰ

debet eſſe ſumma diffuſio quia eſt ſummum bonum:con

uenientius eſt ꝙ diffundat in creatura. Sed hec diffu⸗

ſio non poteſt intelligi ſumma niſi ipſe vniatur creatu⸗
re:ergo conuenit ꝙ deus vniatur creature et maxime

humane ſicut oſtenſum eſt. ergo poſito ꝙ ipᷣa non eẽt la⸗

pſa:adhuc ei vniretur ſummum bonum. 4 Item nõ eſt

10
,

n
pbun
Nds
ſ eſt
dp⸗
uli
r.
ſo
opo
boie;
t de
t de
odi
res
po
lli⸗
ſc;
i
irg⸗
nano
to⸗
auſ
⸗
ge
e
e⸗

n
ſe⸗
et.
ine
n
ni

N
ono
atio
kor
Snn

Nueſtio

beatitudo niſi in deo et creatura rõnalis tota eſt beatifi

cabilis.ᷣ creatura rõnalis qᷓ eſt homo hʒ duplicẽ ↄgni⸗
tõem.ſcʒ ſenſitiuã:et intellectiuã.et habet delectatõz in
vtraq;. Si ergo tota eſt beatificabil:ergo et ßm ſenſum
et ſm intellectũ.ergo opoꝛtet ꝙ in deo beatificet ꝙtũ ad
vtrũq;. Sed in deo ſm ſe cõſiderãdo et in ꝓpꝛia natura
nõ poteſt beatiſicari ſenſus ſed ſolus intellectus.qꝛ non
beatificat vel delectat᷑ ſenſus niſi in ſenſibili ſolũ: ſiue ĩ
eo qð coꝛꝑale eſt. Si ergo totꝰ bõ debz beatiſicari ĩ veo:
opoꝛtet deũ eẽ coꝛꝑalem et ſenſibilem. Sed nõ eſti cõue⸗
mẽs vt aſſumat quãlibet coꝛpalem naturã vᷣ ſolũ buma
nam vt dictů ẽ. 4 Itẽ otingit intelligere tres ꝑſonas in
vnitate ſubſtãtie.et ex oppoſito tres ſbas in vnitate per⸗
ſone. et int hec duo tres ꝑſonas ĩ tribo ſubſtatijs.ſi eꝛgo
vnũ extremoꝝ ẽ ĩ rerũ natura. videlicʒ tres ꝑſone ĩ vna
ſubſtãtia vt in trinitate.et mediũ vt tres ꝑſone in tribo
ſubſtãtijs:demõſtratis tribo bomĩbo vel angelis.vł vna
ꝑſona in trinitate: vno angelo et homine: cõtingit po
nere terciũ vicʒ vnã ꝑſonã in tribo ſubſtãtijs ſed boc nõ

poteſt fieri niſi per vnionẽ diuĩe nature ao hũanã.qꝛ in
nulla alia creatura eſt ponere duas ſubſtãtias ꝙᷓ in ho⸗

mine ſcʒ ſpũalem ⁊ coꝛꝑalem vt aĩam et coꝛpꝰ. Simili
ter nulla creatura poteſi hoĩem ꝑficere ita vt vniat᷑ cum
illa:qꝛ angelus hoc nõ pt.cũ bomo ᷣm ꝑtem ſuꝑioꝛẽ ſit
angelo equalis. cõuenit ergo ꝙ ſit vnio diuĩe nature ad

bũanam in vnitate ꝑſone: vt ſit in rerũ vniuerſitate per
fectio.vt ſicut tres gĩone in vna natura.et tres ꝑſone in

tribo natis.ita tres nature in vna ꝑſona ſcʒ dinitas coꝛ
pus et aĩma. 4¶ Iem nos inuenim vnitatẽ nature ĩ tri
bus.et hec eſt de ꝑfectõe natnre vt in deo.vtẽ nos inne⸗
nimꝰ vnitatẽ ꝑſone in pluribo naturis vt in bomie.Si g
de pfectione nature eſiꝙ ẽ ĩ pluribus ꝑſonis: ergo et de
ꝑfectione erit ꝙ poteſt eſſe in pluribo naturis. Si ergo
lemꝑ qð eſt ꝑfectius eſt deo tribuendũ q;dtum ad naturõ
et qᷓtum ad ꝑſonã. ſiẽ diuĩa natura eſt ens in pluribus

ꝓſonis:ita dina ꝑſona erit potens eſſe in pluribo natu⸗
ris. Sed boc nõ pt poni ab eterno.qꝛ plures nature nõ
poſſunt eſſe ab eterno:eſt ergo aliqua dĩna ꝑſona in plu

ribo naturis ex temꝑe.ſed hoc nõ ẽ poſſibile niſi vniatuꝛ

nature create:ↄuenit igit᷑ ad oſtenſionẽ ꝑfectõis in ꝑſo⸗

nalitate diuina.ꝙ vniatur diuĩa natura nature create ĩ
pſona diuina. ſed nõ cõuenit cuilibet vt dictũ eſt ſoluz
hũane:nec eti cuilibʒ ꝑſone in trinitate niſi ſoli filio vt
ſupᷣdictum eſt.relinquit᷑ ergo ꝙ circũſcripto lapſu hũa⸗
ne nature: adhuc eſt cõueniẽtia vnionis in ꝑſona filij.
Ao oppoſitũ ẽ auẽtas eccce.i pᷣfatõe cerei.Nibil na⸗
ſci ꝓfuit:niſi redimi ꝓfuiſſet.ergo inutilis eſt incarna⸗

tio niſi ſecuta fniſſet redemptio. ſed ſi natura nõ eſſet la⸗
pſa non fuiſſet redemptio.ergo ſuppoſito ꝙ natura non
ſit lapſa:nullus ẽ fructꝰ incarnatõnis.ergo nõ cõuenit

xeo incarnari cũ nõ conueniat deo aliꝗd facere fruſtra.
KReſpõſio ſine p̃iudicio.Cõcedẽdũ eſt ꝙ et ſi nõ fuiſſ‚
natura hũana lapſa: adhuc eſſet conueniẽtia ad incar⸗

natõnẽ ſᷣm ꝙ dicit bẽus berñ.ſuꝑ Jone.ij.ꝓpteꝛ me oꝛta

eſt tẽpeſtas.exponẽs illud verbũ cæ filio dei dicẽs.ꝙ lu⸗
cifer ꝑꝛeuidit rõnalem creaturã aſſumẽdã in vnitate ꝑ⸗

ſone filij dei. vidit et ĩuidit. Unde iuidia fuit cã caſꝰdya

boli ⁊ mouẽs ipᷣm ad temptãdũ hoiem cui felicitati in⸗
uidebat:vt ꝑ petm demereret᷑ hũana natura aſſumptõʒ

ct vnibilitatẽ ad deũ.ex qͥ pʒ ꝙ lucifer intellexit vnionezʒ

bũane nature ad deũ:non exiſſente lapſu hũane nature
et ipᷣm lapſum intellexit vt impeditiuũ vnionis: ꝓpt᷑ qð
ꝓcurauit lapſum.ex hoc ergo relinquit᷑ ꝙ circũſcripto
lapſi u ad huc ẽ ponẽ ↄuemiẽtiã incaꝛnatõis.Pꝛeterea ad
bocidem ẽ qð dicit btus aug.in li.de aĩma et ſpũ.ꝓptẽa
dus factus eſt homo.vt totũ hoĩem in ſe bẽificaẽt. vt ſi
ne homo ingrederet᷑ intus ꝑ intellectũ ſiue egrederet᷑ ex

tra ꝑ ſenſnm: in creatoꝛe ſuo paſcua ĩueniꝛet.paſcua in⸗
tus in cognitõne deitatis:paſcua foꝛis in carne ſaluato⸗
ris. Hec aũt ratio manet etiã circũſcripto lapſu hũane

nature. Vo illud eꝛgo qð obijcit.reſpõdendũ eſt ꝙ illa

Tercia

auẽtas ĩtelligit᷑ ſupoſito reatu nature lapſe.Vñ ſenſꝰ?
ꝓ ſifilius dei eſſet incarnatꝰ? nõ ſolniſſet reatũ:nihil/p⸗
fuiſſet hane nature qꝛ nõ beatificaret᷑ vel redimeꝛet᷑.ali
ter aũt eſt ſi circuſcribat᷑ lapſus bumane nature ꝓut di
ctum eſt.

Nueſtio. iij. de pꝛedeſti⸗

natione incarnationis xp̃ᷣi.

Abito de neceſſita
te incarnatõis et cõueniẽtia: cõſeq̃ns ẽ
inquirere de p̃deſtinatõe incarnatõis.
Circa quã ꝑtem querẽda ſunt iſta.Pꝛi
mo. vtrũ filiꝰ dei ſit pdeſtinatꝰ. Secun⸗
do. v. pdeſtiatꝰſit eſſe bõ. Cercio.v.pᷣdeſtinatꝰ ſit eẽ fili⸗
us dei. Quarto ad quid ſit p̃deſtinatꝰ. Quinto.vtruʒ ꝑ

xpm ſimus pᷣdeſtinati. Sexto.vtrũ vniuoce pᷣdeſtinatio

dicatur te ipᷣo et de nobis.

Nlembꝛum primum

Dpꝛimũ obijcit᷑ ̊ mõ.viij.ad Ro. Ouos
pdeſtiauit bos ⁊ vocauitgl. Pꝛedeſtina
uit nõ exñtes: vocauit auerſos.g p̃deſiĩa
tio ẽ ñ exntis.nõ ↄuenit filio dei. qꝛ nũqᷓ
fuit non exiſtẽs. Item Oꝛigenes. deſtinat᷑ qui eſt: pde

ſtinat᷑ qui nõdum eſt. Hec verba dicunt᷑ ꝓpter illos qui
in vnigenitũ dei impietatẽ loquũt᷑.et putant eũ eſſe onu⸗

merandũ inter eos qui cũ ante nõ fuerant: pꝛedeſtinati
ſunt vt eſſent.ergo nõ eſt cõcedendũ ꝙ filius dei ſit pꝛe⸗
deſtinatus. ¶¶ Iem ſi filius dei eſt pdeſtinatus abetno.
aut m dinam naturã: aut 'm hbũanam.nõ ᷣm dinã na⸗
turã cõſtat:qꝛ ante ipam nihil.nec ſᷣm hũanã.qꝛ abeteꝛ
no nõ habuit naturã bũanã. ergo nõ eſt p̃deſtinatus ſm
illam. 4 Item ſolius creature eſt pdeſtinari ergo ille ter
minus pdeſtinatus copulat ꝗd creatũ filio dei. S nullũ

creatũ ineſt filio dei abeterno. ergo nõ eſt pdeſtinatus.

Ad oppoſitũ ſic Jo. damaſ.i .on ſcãdaliʒabit᷑ ao no⸗
men creature:qui ſe vermen aut ſeruũ aut granũ natuʒ
de terra noĩamtt.cũ ergo cõueniẽter dicat᷑ filius dei crea
tura ↄueniẽter dicet᷑ pᷣdeſtinatus.⸗ Itẽ aug · xpᷣm factũ
creaturã ꝑ quẽ facta ẽ om̃is creatura:opoꝛtuit oẽm cie⸗
aturã teſtem habeꝛe. ergo filiꝰ dei ẽ creatura.cũ ergo im
mediate ſeq̃tur ad creataz rõnalem finaliter bonam eẽ
pdeſtinatã.cũ filius dei ſit rõnalis creatura:finalit bo⸗
na erit pdeſtinatus.¶ Item. xiiij. Jo. dicit. In domo pa
tris mei mãſiones multe ſunt:reſpectu q̃rũ dicit᷑ p̃deſti
natio. Si ergo diſtĩctio mãſionũ eſt m diſtinctõem me
ritoꝛũ:et diſtinctio meritoꝝ ſᷣm diſtinctõem graꝝ et ꝑ⸗
ſonaꝝ. cum ergo meritũ ſit ꝑ ſe ꝑſone: pᷣdeſtinatus erit
xpᷣe ſᷣm ꝙ ꝑſona.ſed ſᷣm ꝙ ꝑſona eſt filius dei: ergo pᷣde
ſtinatio cõuenit filio dei. ¶ Item quicqd ↄuenit filio xei
ꝑ naturam: cõuenit filio bomĩs ꝑ qam et ecõuerſo. Vñ
fumit᷑ ꝙ quicqd cõnenit filio dei: couenit filio bomis et
ecõuerſo. ergo cum filio homis cõuenit eſſe p̃deſtinatũ.
et filio dei ſitr cõueniet eſſe pdeſtinatũ. Solutio dõm
ꝙ cũ in h̊ ꝙ dico pᷣdeſtinatũ.rõne huius pᷣpoſitõis pꝛe:
notet᷑ anteceſſio alicuiꝰ:ad illud qð dicit᷑ pꝛedeſtinatuʒ
nõ eſt anteceſſio alicuiꝰ reſpectu filij dei:ideo abſolute ñ
eſt cõcedendũ.filius dei eſt p̃deſtinatus:niſi cum deter⸗
miatione diceret᷑ m bomo.et hoc eſt quod voluit di⸗
cere Aug.in illa glo. ad Ro.viij. Oꝛigeñ. in pᷣdicta au
ctoꝛitate. Qon ergo abſolute cõcedenqũ filiũ dei eſſe pꝛe
cæſtinatũ:ſed pᷣm ꝙ homo. Ad illud qð obijcit tercio
ſm ꝙ homo nõ fuit abeterno vel ᷣm naturã hũanam:
non eſt pdeſtinatus abeterno 'm bũanam naturã. dicẽ
dum ꝙꝙ non ſequitur. Qam iſie terminus bõ vel bũana
natura ampliatur ad ſupponendũ ꝓ huanitate futura.
non quã habet vel babnit abeterno: ſed quã babiturus
erat. ſicut cum dicit᷑ aliquis pomo pᷣſcitus ab eteꝛno. iſte
terminus homo ſupponit ꝓ bomiĩe.non qui fuit vel eꝛat

ab eterno: ſed qui eſt futurus in temꝑe.l Ad quartum

dicendum.q; hec dictio pꝛedeſtinatus:habʒ in ſe duo ꝑ⸗
ticipia incluſa. Sdem em eſt pᷣdeſtinatꝰ qð pᷣſcitꝰ hĩturꝰ
Sed hoc ꝙ dico pᷣſcitum nihil copulat in pᷣdeſtinato ſed
in pᷣdeſtinãte:hoc aũt ꝙ dico habiturꝰcopulat in pᷣdeſti⸗
nato nõ de pñ̃i vel de pᷣterito ſed de futuro.et ideo nõ ſe⸗
quit᷑ nihil creatũ ineſt filio dei abeterno:ergo nõ eſt pꝛe
deſtinatus ſᷣm ꝙ homo.qꝛ abeterno erat dicere.ꝙ aliꝗd
ei inerit ſcʒ hũanitas.reſpectu cuiꝰ ẽ pᷣdeſtinatio q;tum
ad hũanam gratiam et glłiam.ſic eꝛgo pʒ reſpõſio ad ob
iecta ad ꝑtem negatiuã. Ad ea vᷣo que obijciebant᷑ in
ꝑtem affirmatiua.dicendũ ad pꝛimũ qð dicit ioh.dam̃.
ꝙ; nõ ſcãdalizabit᷑ ⁊c.ꝙ filius dei dicitur creatura Fm
ꝙ dicit᷑ ſeruꝰ aut vermis.qꝛ nõ dicit᷑ iſta eẽ abſolute: v
cum reduplicatõe ſcʒ pᷣim ꝙ hõ.ita etiã ſᷣm ꝙ bomo cõce⸗
dendũ eſt. ꝙ eſt pꝛedeſtinatus:et hoc ꝗꝓpter hereticos ſiẽ
Dicit aug. qꝛ cum determiĩatõe eſt dicendum ꝓpter here⸗
ticos filiꝰdei creatura ſᷣm ꝙ homo./ AYld aliud vo aug.
xpᷣm factum creaturam ⁊c.dicendũ ꝙ verum eſt ꝙ filiꝰ
cei pᷣm ꝙ eſt creatura eſt pᷣdeſtinatus.4. Ad tercium vᷣo
qð obijcitur ꝙ meritum attribuitur ꝑſone ⁊c. dicenduʒ
ꝙ cum filius dei ſit filius hominis.ratione illa qua di⸗
citur filius hominis:eſt diſtinctio meriti ſᷣm diſtinctõeʒ
gratie.quia gratia eſt ſᷣm diſtinctõem ypoſtaſis ſiue in⸗
diuidui hominis ex parte bumane nature: non rõne ꝑ⸗
ſone eterne ſiue ex parte hũane nature.ita etiam pꝛede⸗

ſtinatum.¶. Ad vltimum dicendum.ꝙ illa regula beati

aug.eſt intelligenda. quicquid conuenit filio dei conue⸗
nit filio hominis et econuerſo.non abſolute:ſed cum re
duplicatione ſubintellecta vel expꝛeſſa.vt vel filius dei
creatura vel cepit eẽ ᷣm quod homo.Ita etiam filiꝰ dei
eſt p̃deſtinatus.

Mlẽbrum ſecundum

Onſequenter queritur.v.cõcedendum ſit

HAvYlilius dei pᷣdeſtinatus ſit eẽ homo:ſicut
ecõuerſo.et cum eẽ filium dei ſit er gratia
illi homini.pꝛopter qð eſt dicere illũ ho⸗
minem pᷣdeſtinatum eẽ filium dei.cẽ aũt hoĩem nõ eſt ex
gratia filio dei.ergo nõ erit dicere filiũ dei eẽ p̃deſſiatuʒ
vt ſit homo. Item qꝛ vnio hũanitatis ad deitateʒ eſt ꝑ
gr am illi homi. ideo ẽ dicere illũ hoĩem eẽ p̃deſtinatum
filiũ dei.ergo cũ vnio deitatis ad humanitatẽ non ſit ex
gratia filio dei:ergo nõ erit dicere filiũ dei eẽ p̃deſtina⸗

tum hoĩem. Item Cum boc ; dicit pᷣdeſtinatũ ponat

añceſſionem reſpectu p̃deſtinati. nibil aũt antecedit fili⸗
um dei:ergo non poteſt dici pꝛedeſtinatus eẽ homo vel
aliquid aliud. Ad oppoſitum ſic. filius dei eſt homo:
ergo vel ex gratia.vel ex natura.ſed non ex natura ẽ ho⸗
mo.relinquitur ergo ꝙ ex gratia eſt bomo. Si &ᷣ ex gra⸗
tia eſt homo. ergo eſt pdeſtinatus eẽ homo. cum conſtet
ꝙ illa gratia ſit pꝛedeſtina ta qua filius dei eſt bõ. mKe⸗
ſponſio.refert cum dicitur de aliquo pᷣdeſtinatus abſolu
te vel ſine determinatione: et cum dicitur cum determia⸗
tione.Cum em̃ dicitur abſolute iſte homo eſt pꝛedeſnia⸗
tus: ſenſus eſt. eſt pꝛeuiſus ad habendum gratiam ĩ pꝛe
ſenti et gloꝛiam in futuro. Pꝛopterea nõ eſſ dicere filiꝰ
dei eſt pꝛedeſtinatus niſi cum determinatione.ſcilicet fi⸗
lius dei ſm ꝙ homo. Cum vo dicitur cum determinati⸗
one: vt cum dicitur IOlle homo eſt pꝛedeſtinatus filiꝰ dei
ſenſus eſt. id eſt pꝛeoꝛdinatus ex gratia ad hoc vt ſit fili
us dei. Scom hoc ergo dicendum.ꝙ cum dicitur Chꝛi⸗
ſins eſt pꝛedeſtinatus eẽ bomo. Senſus eſt. id eſt pꝛeoꝛ⸗
dinatus ex gratia ad hoc ꝙ ſit homo.Diſtinguendum ẽ
autem in hac pꝛopoſitione.am reſpectus anteceſſio⸗
nis denotatus per hanc pꝛepoſitionem pꝛe cum dicitur
pꝛeoꝛdinatus.et reſpectus calitatis qui notatur ꝑ banc
pᷣpoſitõem ex.cum dicitur ex gratia. poteſt eſſe reſpectu
ſuppoſiti. AVel r̃ſpectu illius ad quod dicitur oꝛdinatus
Si reſpectu ſuppoſiti:falſa eſt.quia ſuppoſituʒ eſt filius

ci. reſpectu cuius nõ eſt accipere cauſalitatem vel ante

ceſſioneʒ. Si reſpectu eius ad quod dicitur eſſe oꝛdina⸗

tus: ſcilicet ꝙ eſt eẽ homo.vera eſt:quia reſpectu eſſe ho⸗

minis eſt antecedens diuina oꝛdinatio et gratia eadem

Et eſt ſenſus.filius dei eſt pꝛeoꝛdinatus eẽ homo ex gra

tia.vt anteceſſio et cauſalitas dicatur reſpectu eius ꝙ
dico eſſe homo:non reſpectu fſilij dei.et per boc patet ſo⸗
lutio ad obiecta.

Membꝛum tercium

DODſtea queritur.vtrum bec ſit vera. Nilius
dei eſt pꝛedeſtinatus ad hoc vt ſit filiꝰ dei.
Quod pꝛobatur.Iſte homo eſt pꝛedeſtina
tus eſſe filius dei.ſed quod conuenit iſti cõ

nenit filio dei:ergo filius dei eſt pꝛedeſtinatus vt ſit fili
us dei.¶¶ Secunda ratio ad Ro.pꝛimo. Qui pꝛedeſtina
tus eſt eſſe filius dei in virtute. Umbꝛoſius exponit de
perſona filij dei. ergo ⁊c̃.

Ad oppoſitum ſic hec dictõ
pꝛedeſtinatus:notat anteceſſionem cauſalem. Si ergo

nulla cauſa. anteceſſit filium dei:relinquitur ꝙ non poſ

ſit filius dei dici pꝛedeſtinatus ad hec vt ſit filius dei.
Solutio.Cum dicitur pꝛedeſtinatus cum determi⸗
natione.conſiderandum eſt an ſit aliquid in locutione
reſpectu cuius poſſit dici anteceſſio cauſalis que im poꝛ
tatur per hoc nomen pꝛedeſtinatum.ſi ᷣo non inuenia⸗
tur in locutione:non eſt concedenda.et ideo hec eſſe fal⸗
ſa. IFilius dei eſt pꝛedeſtinatus eſſe filius dei.quia reſpe⸗
ctu filij dei qui deſignatur ex vtraq; parte:non eſt acci⸗
pere anteceſſionem cauſalem. iſte autem ſunt vere ſᷣm
quod dictum eſt.filius dei m ꝙ homo pꝛedeſtinatus.
vel filius dei pꝛedeſtinatus eſt eſſe homo.quia eſt inue⸗
nire in locutione ex aliqua parte reſpectu cuius notatuꝛ
anteceſſio cauſalis.¶ Ad illud ergo quod pꝛimo obijci⸗
tur iam patet reſponſio.¶ Ad illud ᷣo Ambꝛo. dicen⸗
dum ꝙ ipſe accipit eſſe pꝛo manifeſtari ſᷣm pꝛopꝛietateʒ
locutionum in ſcripturis.qua dicitur res incipere eſſe:
cũ incipit manifeſtari vel innoteſcere.⁊ ſᷣm hoc ẽ ſenſus
Eilius dei eſt pꝛedeſtinatus eſſe filius dei in virtute.id
eſt pꝛedeſtinatus eſi manifeſtari filius dei. Et notatur

anteceſſio cauſalis reſpectu maniſeſtatioĩs vel reſpectu

filij dei.

Membrũ quartum
Einde queritur ad quid ſit pꝛedeſtina⸗
tus rpᷣc Fᷣm ꝙ homo. et cum in chꝛiſto ſit
gratia ᷣm quam eſt quidam homo ſingu⸗
laris. Item m quid ẽ caput eccleſie. Iteʒ
gratia vnionis ᷣm quam diuina natura eſt vnita cum
humana.et hec eſt triplex gratia.Queritur ergo an pꝛe
deſtinatio chꝛiſti ſit pꝛeparatio gratie hbuine vel ullius
vel vniuſcuiuſq; harum. Et eſt gratia que attenditur
Fm ꝙ eſt homo ſingularis infoꝛmans hunc hominem

vel animam huius hominis ſit gratia creata ergo re⸗

ſpeetu gratie ſit pꝛedeſtinatio.¶ Item ex parte alia.Cũ
gratia 'm quam eſt caput eccleſie ſit gratia infinita. qꝛ
Em illam eſt influens in coꝛpus eccleſie et de hac dicitur

NYobhannis pꝛimo. De plenitudine eius accepimus om⸗

nes.et.iij.ioh. Qon eſt ei datus ſpiritus ad menſuraʒ·
ergo gratia iſta eſt gratia increata. et cum gratia cre
ata ſit finita et nõ fluẽs:cũ ergo pꝛedeſtinatio non ſit re⸗
ſpectu increati: nec erit pꝛedeſtinatio reſpectu buius
gratie. Ad oppoſitum. glo. ſuper epiſtolam ad Ro.
NQullum maius donum poſſit deus pꝛeſtare hominibus
q̃ vt verbum ſuum(per quod ommia condidit) fecit il⸗

lis caput:et ipſos tanq; membꝛa coaptaret.ergo gratia

Fm quam eſt caput eccleſie eſt donum dei. ergo eſt crea⸗
ta. ergo pꝛedeſtinatio eſi reſpectu ipſius. Solutio
concedendum eſt et dicendũ.ꝙ cũ in xpᷣo ſit tripler gra
tia.gratia vnionis.gratia huius ſingularis bominis:

nte
na⸗

ſen
1
o

ſi
⸗
eq;
Un
pr
us
r

— —N

Mueſtio

et gra m quã eſt caput. p̃deſtinatio xpᷣi eſt reſpeetn buiꝰ
triplicis gre. ¶ Ad illud ergo q8 obijcit ꝙ grẽa m quaʒ
eſt caput nõ elt creata.dicendũ q ſicut caritas donũ eſt

in nobis dupliciter. ſcʒ donũ incꝛeatũ qð eſt ſpũſſctẽus:et

donum creatũ qð eſt virtus. Ita gr̃a ßm quã eſt caput ĩ⸗

telligit increata: ipa eſt ſpirituſſctus ꝗ eſi datꝰ ei nõ ad

menſurã. Et pꝛima gra creata fm qu ꝑ virtutẽ increa⸗
te influit in alios:et de plenitudine eius accepimus om

nes. j. Jo.

Membrũ quintun
¶Lterius eſt q̃ſtio.v.p xpᷣm ſimus pdeſtina
ti hoc eſt querere. v. ipe ſit cauſa effectiua
vel exẽplaris vel finalis nre pᷣdeſtiatõnis.
Ad pꝛimuz videt᷑ ꝙ ſic. NQam.·j.ad ephᷣ.
Pꝛedeſtinanit nos in adoptõʒ filioꝝ ꝑ ihᷣm xpᷣm. ergo

pdeſtinatio ihu xp̃i eſt cauſa nr̃e pᷣdeſtinatõis.( Itez re

furrectio ſua eſt cauſa nr̃e reſurrectõis.cum ergo pᷣdeſti
natio reſpiciat gram reſurrectõnis finalit. pᷣdeſtinatio
xpi eſt cã nr̃e pᷣdeſtinatõis.q¶ Iem. Oꝛdo eſt in pᷣdeſtina
tione. oꝛdo aũt talis eſt in p̃deſtinatõe qð ꝓbatur Job.
xxxvij. Nungqd noſti oꝛdiem celi?glo.oꝛdinem celi noſſe
eſi ſuꝑnarũ diſpoſitionũ occultas diſ poſitões videre.
p̃deſtinatõnes oꝛdinẽ babent.¶ Icẽ. viij. ad Ro. Quos
pᷣſciuit:et p̃deſtinauit cõfoꝛmes fieri imagims filij ſui. S
pꝛedeſtinatio eſt cõfoꝛmitas imaginis ſilij. cũ ergo plus
ſit imago ꝙᷓ illud qð ad imagĩem eſt:ſi imago filij intrã
ſitiue ell:et ip̃e xpᷣe pꝛedeſtinatus.pᷣdeſtinatio xpᷣi pꝛior
erit noſtra pᷣdeſtinatõne.et ſicut imago ad illud quodẽ
ad imaginem. ergo ſicut exemplar. ¶ Item in li. de pde⸗
ſtinatõne ſanctoꝝ dicit.pꝛeclariſſimũ lumen nr̃e pꝛeqe⸗
ſtinatõnis eſt xp̃e ihs.ergo ſe habet ſicut cauſa manife⸗
ſtatiua ad nr̃am pᷣdeſtinatõem.Ad eph̊.iij. Aſcẽdit ſuꝑ
om̃s celos vt impleret om̃ia.̊ xpᷣc ẽ finis oim. Sʒ que ẽ
comꝑatio pᷣdeſtinati ad p̃deſtinatũ:eadem eſt comꝑatio

pꝛedeſtinatõnis ad p̃deſtinatõem. Si ergo xpᷣc eſt finis

oĩm pꝛedeſtinatoꝝ:ergo pᷣdeſtinatio ſua ẽ finis omniuʒ
p̃deſiinatõnũ.ex his ergo relinꝗt᷑ ꝙ pᷣdeſtinatõ xpᷣi ẽ cau
ſa effectiua exemplaris et finalis oim pꝛedeſtinatõnum.
Ad oppoſitũ ſic.om̃es rões eterne ſimul ſunt in mente
diuina et ſᷣm has ẽ pᷣdeſtinatio.̊ pᷣdeſtinatões.pᷣdeſtĩa⸗
toꝝ ſimul ſunt in mente diuĩa.nò ergo ꝑ pꝛiꝰ et poſteriꝰ
cum ergo cã effectiua antecedat: relinꝗt᷑ ꝙ pᷣdeſtinatio
xpᷣi nõ ẽ cauſa effectiua cum ſimul ſit in alijs in mẽte di⸗
uina. ¶ Item ad hoc ẽ auẽtas aug. ꝗ dicit. ꝙ pᷣclariſſi⸗
mũ lumẽ nr̃e pᷣdeſtinatõis eſt xpᷣe.et intelligit hoc de xpᷣo
ſm ꝙ hõ ſiẽ dicit aug.in glo.ſuꝑ pꝛimũ ad mRo. qꝛ ipſe
dicit ꝙ ille bomo ſine meritis babuit ſola gra vt eſſet fi⸗
lius dei.Et de eodẽ dicit ꝙ eſt lumẽ pᷣdeſtinatõis noſtꝛe.
Sed pᷣ̃m hoc obijcit᷑.om̃es ſunt abeterno pᷣdeſtinati.et
vnuſꝗſq; habet ſuã rõem in mente diuĩa.que quidẽ ratõ
eſt lumen nr̃e pᷣdeſtinationis: ergo vnuſquiſq; bʒ ꝓpꝛiũ
lumen pᷣdeſtinatõis ſue.non ergo ẽ ponere xpᷣʒ eſſe lumẽ
nje pᷣdeſtinatõnis.ſed ſᷣin ꝙ rpᷣc ẽ lumen dicit᷑ cauſa exẽ
plaris.ergo xpᷣe nõ ẽ cauſa exemplaris nr̃e pᷣdeſtinatõis
Tercia ratio ſi xpᷣe ẽ finis nr̃e pdeſtinatõis.et ſi xpᷣe ñ
eẽt incarnatus:ñ eẽt pᷣdeſtinatio xpᷣi.ergo pᷣdeſtinatões
nr̃e carerẽt fine.ergo fruſtrarent᷑.ergo om̃es pᷣdeſtinati
fruſtrarentur quod nullus poneret.non ergo ẽ cauſa fi⸗
nalis nec exemplaris nee effectiua. Solutio dicẽdum
ꝙ cum dico pᷣdeſtinatõem xp̃i noĩe pdeſtinatõis ratõne
pꝛincipalis ſigmſicatiquod ẽ diuina pᷣſcientia cum ap⸗
pꝛobatõne dicitur eternum. ratõne vo cõnotati quod ẽ
gratia xp̃i et gloꝛia:dico temꝑale. Attendendo igit᷑ ad
pꝛincipale ſignificatum pᷣdeſtinatio xpᷣi et alioꝛum pꝛe⸗
vſtinationes ſimul ſunt in mente diuina. Attendendo
vo ad cõnotatum eſt oꝛdo pᷣdeſtinatõnis xpᷣi ad alias p̃⸗
ceſtinatõnes ſᷣm ꝙ nos dicimus ꝙ gĩa et gloꝛia in xp̃o
eſt cauſa et exemplum gratie et glorie nr̃e. Scðm bec
ſoluitur pꝛimũ obiectum quia qᷓtũ ad pꝛincipale ſignifi
catum eius ꝙ dico ꝙ pᷣdeſlinatio quod eſt eternũ.non ẽ

„ %

*△ „

pꝛioꝛitas vel cãlitas pdeſtinationis xp̃i ad aliam. ꝙtũ
ad cõnotatum quod eſt tempoꝛale ẽ pꝛioꝛitas et cauſali
tas.4: Ad ſecũdum vᷣo qð obijcitur ꝙ xpᷣc eſi lumen nr̃e
pᷣdeſtinatõis ſcʒ eternuʒ et temꝑale. Rone ſignificati in
pᷣdeſtinatione quod ẽ eternum.dicendũ ꝙ xpᷣc ᷣm ꝙ deꝰ
et ſapia eterna:eſt lumẽ nr̃e pᷣdeſtinatõnis oĩm pᷣdeſtia⸗
toꝛui et ſinguloꝝ.et cum ſit vnum et idem lumẽ:tamen
qꝛ ad multos ẽ qui ſunt pᷣdeſtinati.multipliciter accipit᷑
reſpectus ad ipᷣm vt dicat᷑ et huiꝰ et illius lumen. Rati
one ðᷣo cognotati in p̃deſtinatione quod ẽ tempoꝛale ſcʒ
gratia.dicendum ꝙ xpᷣe ᷣm ꝙ bomoẽ lumen tempoꝛale
nr̃e pᷣdeſtinatõnis:quia hec ſuꝑhabundantia ẽ ipius ſu
pereffluentis gratie qua aſſumptus eſt in vnitate ꝑſone

ita ꝙ filius dei vniuerſalis ẽ filius hominis.et vnuſꝗſ⸗

q; pꝛedeſtinatoꝝ per participationem illius ſuperefflu⸗
entis gratie ẽ filius adoptionis. Unde gratia ſua ẽ ve⸗
lut lumẽ in ſole.nr̃e vo gratie ſiẽ radij com ꝑati ad ſolẽ.
Ao vltimum quod obijcitur ꝙ vpᷣc nõ ẽ finis. dicendũ
quemadmodum in alijs.ꝙ in pᷣdeſtinatione ẽ pꝛeſcientia
et gratia finalis vnum vt ſignificatum.aliud et cõnota⸗
tum. Si ergo reſpiciamus ad pꝛeſcientiam: ſua pꝛede⸗
ſtinatio non ẽ finis nr̃e pꝛedeſtinationis. Si autem re⸗
ſpiciamus ad gratiam cõnotatam: ſic eſt finis.gratia eĩ
vnionis que ẽ in xpᷣo:eſt terminus omnium gratiarum

nr̃arum.quia omnes nr̃e gratie terminantur ad ſuam:

et rationes nr̃e gloꝛie ad ſuam. 4 Ad illud ergo qð obij
citur.ꝙ fruſtrarentur pᷣdeſtinationes ſi nõ eẽt incarna⸗
tio.dicendum ꝙ fruſtrarentur qtum ad finem conueni⸗‚⸗
entiſſimum:non tamen ſimpliciter.quia alius modꝰ eẽt
liberatõnis.et ille eſſet finis:ſed ñ ita ↄueniens.⁊ ſic pa
tet quomõ ſe habʒ pᷣ̃deſlinatio xpᷣi vt cauſatiua ad nr̃am
pꝛedeſtinationem.

Membrũ ſextum

Ltio querit᷑.v.pᷣdeſtinatio dicat᷑ equoce vł
viuoce ð pᷣdeſtiatõe rpᷣi ⁊ alioꝝ. Ad qð
ſic obẽ.pᷣdeſtiatio ẽ ſaluãdoꝝ.Saluãdi at᷑
ſũt ꝗ pnt egrotaẽ ꝑ culpã.cũ g̊ xpᷣc ñ potu⸗
erit egrotaẽ ſᷣm ꝙ dic aug. Alij pcto pᷣuiẽ potuerũt: ipſe
vo nõ.ᷣ nõ ẽ ſaluãdꝰ. ei nõ cõuenit rõ pᷣdeſtiatõis ſᷣm
ꝙ dꝛ pᷣdeſtiatio poꝛdiatio ſaluãdoꝝ.gᷓ ⁊c̃.¶. Item dicit

aug. Pꝛedeſtiatõ ẽ ꝓpoſitũ miſerẽdi.pᷣ̊ miſeria in nobis

et ĩ xpo equoce dꝛ.qꝛ ĩ nobis ẽ miſeria ↄtracta:in ipo vðᷣo
ẽ volũtarie aſſũpta.q̊ equoce di. Solutõ dom ꝙ p̃de⸗

ſntano aliqñ diſſinit᷑ ꝑ pꝑatõem ad gr̃aʒ liberãtẽ a ma⸗

lo:aut ꝑ com ꝑatõʒ ad graʒ oꝛdinãtẽ ad głiaʒ. Pꝛĩio mõ
dicit᷑ pᷣdeſtiatio pᷣoꝛdiatõ ſaluãdoꝝ ⁊ ꝓpoſitũ miſerẽdi.
Secũdo mõ dẽ pᷣdeſſiatio.p̃paratio gre in pñti et glie
in futo. Pꝛĩo mõ dẽ vniuoce pᷣdeſtĩatõ de xpᷣo ⁊ de alijs
q́;tũ ad cõnotatũ que eſt gra liberans a malo: q;tum ad
ſcðm modum dicit᷑ equoce.

Nueſtio quarta de actu

incarnationis chꝛiſti.

Ractato de neceſſi

tate et cõueniẽtia ⁊ pᷣdeſtiatõe ĩcarnati
onis xpᷣi:cõſeq̃ns ẽ ingꝗrere de actu ĩcar
natõis.ꝗ cõſiderat᷑ duobo mõis ſcz ĩ fie
ri:et ĩ facto eẽ. Actꝰĩcarnatõis ĩ fieꝛi dẽ
aſſũptõ.Actꝰ vᷣo ĩcarnatõis ĩ facto eẽ dꝛ vnio. Pꝛimo ꝗᷓ
q̃rẽdũ ẽ de actu aſſũptõis.Scðo de actu vnionis. De aſ
ſumptõe at᷑ qrũt᷑ iſta.pꝛĩo de aſſumẽte deinde de aſſũpto
De pꝛio qrit᷑.v.aſſumẽ hũanã naturã ↄueĩat dine na⸗
ture. Scðo vtrũ ↄueniat tribo ꝑſoĩs.Tercõ q̃rit᷑ de ipᷣo
aſſumpto.v.hũana nata ſit aſſũpta. Or̃to.v.hũana na
tura ſᷣm coꝛpꝰ ⁊ aiaʒ ſit aſſũpta.Quĩto vtrũ coꝛpꝰ ſit aſ
ſũptũ mediante aĩa.Sexto.v.ꝑſona ſit aſſũpta.Septio
qualiter intelligit᷑ homo aſſumptus.

embꝛum primmn
D pꝛimum ſic. Quicquid conuenit diuĩe
nature conuenit toti trinitati. Sed aſſu⸗
mere humanam naturam non cõuenit pa⸗
tri et ſpirituiſancto.ergo nec diuine natu⸗
re. ¶ Iteem. An. in li. de incarnatione verbi. Mon dif⸗
fert oĩno pater et filius et ſpirituſſanctus in eſſentia di
uina. Si ergo natura diuina aſſumit bumanam natuꝛd
ergo pater et filius et ſpirituſſanctus aſſumũt naturaxʒ
humanam. Ad oppolitum ſic. Aſſumere dicit actoõez
ſed actio conuenit ſubſtant ie nature:ergo aſſumere con
uenit diuine nature. IJtem arguitur per ſimile.anima
infundendo creatur et creando infunditur. et eiuſdem
Fm ſe eſt creare animam et eam vnire:ergo eodeʒ modo
eiuſdem ſ̃m ſe erit hũanã nat᷑aʒ aſſumptã creare ⁊ eam
aſſumere. ergo cum diuina natura creauerit humanaʒ
aſſumpſit eam. ¶ Iem aſſumere et aſſumptionem face⸗
re conuertuntur. Sed diuina natura fecit aſſumptõem
ergo diuina natura aſſumpſit humanam. Ytem queꝛt
tur qᷓuis iſta concedatur. natura diuina aſſumpſit hũa-
nam naturam: nunquid iſta conceditur eẽntia diuina aſ
ſumpſit.humanam naturam:cum ipſa natura dicatur
eſſentia et econuerſo. IJtem cum nature bumane con⸗
ueniat aſſumi et vniri pꝛopꝛie.ergo ſimiliter ipi nature
diuine cõuenit aſſumere et vnire.ſic enim videtur ſe ha⸗
bere natura diuina ad vnionem et aſſumptioneʒ actius
ſicut natura bumana ad vnionem et aſſumptõem paſſi⸗
uam. Reſponſio aſſumere dicitur ↄmuniter ⁊ impꝛo
pꝛie ad aliquid ſumere.⁊ ſᷣm hunc modum tota trinitas
aſſumit filio humanam naturam. SItem aſſumere dici⸗
tur communiter et pꝛopꝛie ad ſe ſumere.quod poteſi eẽ
duobus modis.vel ad ſe ſumere vt vniatur: vel ad ſe ſu⸗
mere vt in quo vniatur. Aſlumere pᷣo pꝛopꝛijſſime dicit᷑
in ſe ſumere vł ad ſe filialiter ſumere qð idem eſt. Scðʒ
modum iſtum conuenit perſone ſolum aſſumere:quia H
eſt ſumere in ſe vt vniatur. Scom modum illum quo aſ
ſumere dicit ad ſe ſumere vt ſibi vniatur:ſic conuenit di
uine nature aſſumere hũanaʒ. Scðm ergo ꝙ ↄmuniter
et impꝛopꝛie dicit᷑ cõuenit trinitati:ᷣim ꝙ ꝓpꝛie et cõmu
niter cõuenit diuine nature. Scðm vo ꝙ ꝓpꝛijſſime: ſic
conuenit ꝑſone filij.et ſᷣm hoc in vno ſenſu ꝓcedũt rões
ad vtranq; ꝑtem obiecte:in alio ſenſu nõ.⸗ Ad ea ergo
que obijciutur in ꝑtem negatiuã. Rñdendũ eſt pꝛimo.
dicendũ ꝙ natura dĩnam aſſum ere hũanã pt᷑ accipi du⸗
pliciter.vno mõ vt nat᷑a diuĩa cõſideret᷑ Fm ſe vt vna in
tribo ꝑpſonis:et hoc mõ nõ eſt cõcedendũ diuĩam naturã
aſſumpſiſſe hũůanam ꝓpꝛie ſumẽdo aſſumere. Vel ſᷣm ꝙ
cõſiderat᷑ natura diuĩa tota in vna ꝑſona ſcz filij:et hoc
modo natura dinĩa aſſumpſit hũanaʒ.i.ſibi vniuit.Að
illud ̊ qð obijcit᷑. Quicquid cõuenit diuine nature:con
uenit toti trinitati.ſed aſſumere nõ cõuenit trinitan:er
go nec diuine nature.dicenduʒ ꝙ in hoc ꝙ dico aſſumẽ
Duo intelliguntur.ſcilicet ſumere actio: et reſpectus ad
idem qui notatur ꝑ ad ſe.ſᷣm ꝙ nos exponimus aſſume
re.id ẽ ad ſe ſumẽ:et rõne illiꝰ reſpectus nõ cõuenit toti
trinitati q́;uis conueniant nature.qꝛ tota trinitas ſᷣm ꝙ;
trinitas:nõ eſt in vna ꝑſona.ſed tota natura eſt in vna
ꝑſona.Et ſic patet ſolutio ad ea que obijciebãtur ad ꝑ⸗
tem negatiuam.¶ Ad ea vᷣo que obijciũtur ad ꝑtem affiꝛ
matiuam.ſcʒ ad pꝛimum dicendum. aſſumere dicit
actõem ⁊c̃. Habet naturã relationis ſcʒ ad ſe vel in ſe
vnde non ſequitur. ſi actio conuenit nature:ꝙ actio
quocunq; alio ſuꝑaddito eonueniat. Ad ſecunduʒ vo
dicendum.qꝙ non eſt ſimile de vnione anime et aſſumpti
one:pꝛoꝑter reſpectum ſuꝑadditum.. Ad tercium vo
dicendum.; non conuertuntur aſſumere et aſſumptio⸗
nem facere ᷣm ꝙ aſſumere pꝛopꝛie dicitur. quis cõuer⸗
tantur ſᷣm ꝙ dicitur impꝛopꝛie. Ad quartum vᷣoo dicẽ
dum.ꝙ quis ſit idem natura et eentia::tamen differen
tia eſt in ratõne dicendi.quia eẽntia dicitur quo res ẽ:

hatura vᷣo quo res agit vel patitur. Aſſumere auteʒ di⸗
cit ſic actionem:ſicut aſſumi paſſionem. et ideo aſſume⸗
re et aſſumi dicuntur de natura et non de eẽntia. VUnde
non eſt concedendum ꝙ quis diuina natura aſſumat:q;
pꝛopter hoc diuina eẽntia.¶ Ad vltimum dicendum.q;
pꝛopꝛie loquendo differentia eſt inter aſſumptionem et
vnionem.iQam vnio pꝛopꝛie dicit comꝑationem duoꝝ
ad tercium. Aſſumptio vo tm̃ dicit com ꝑatõnem vnius
ad vnum. Aſſumere enim eſt aliquid ſibi copulare.vn⸗
de dicit habitudinem eius in quo eſt vnio ad aliud.⁊ iõ
diuina natura pꝛopꝛie loquendo non debet dici aſſume
re.licet pꝛopꝛie dicatur vnire vel vniri humane nature
in vnitateʒ perſone.

Membꝛum ſecundum

Onſequenter queritur. vtrum aſſumptio
cõueĩat tribo peꝛſonis.ad qð ſic. Quicꝗd

facit pater facitjfilius ⁊ ecõuerſo.qꝛ indiui

M ſa ſunt opera trinitatis.ſed filius aſſũpſit
carnẽ:eꝛgo ⁊ pater.⸗¶. IiÄẽ dicit Jo.damaſ.quoniã pateꝛ
⁊ filius pſpirituſſanctus ſᷣm omnia ſunt vnuʒ pꝛeter ⁊

ingenerationem generationem et pꝛoceſſionem. ſed aſ⸗

ſumptio nec eſt ingeneratio nec aliquod alioꝛum: ergo
ſunt vnum in aſſumptione.ergo quelibet pars aſſumit
humanam naturam. Reſponſio ᷣm auguſtinum ĩi li.
de fide ad petrum. O trinitas aſſumptionem ſecit: ſed
verbo:non patri vel ſpirituiſancto.vnde et indiuiſa eſi
aſſumptio q;tum ad actionem et q;tum ad perſonam cui

conuenit.quia vni et indiuiſe perſone filij. otandum

autem eſt. ꝙ in argumentatione eſt mutatio pꝛedicamẽ⸗
ti.mutatur enim quid ĩ aliquid ſicut dicit Hugo de ſan

cto victo. Cum dicitur filius dei aſſumpſit.ex vi occul⸗

te relationis qua intelligitur ꝙ ſibi vniuit: id de patre
non dicitur.quia ſi idem diceretur:non idem ſed aliud
intelligeretur. quia ſicut alius in ꝑſona eſt pater: alius
filiꝰ:ſic alið dicit᷑ cũ filius incarnatꝰ dicit᷑ qᷓ ſi pater in⸗
carnatus diceret᷑.nõ ergo ↄſequẽs eſt ſi filius carnẽ aſ⸗
ſumpſit: idcirco carnem aſſumpſilſſe et patreʒ.ſic conſe
qᷓns ñ ẽ ſi filiꝰ carnẽ ſibi vniuit:eãdẽ carnẽ ſibi vniuiſſe
et patrẽ.et ẽ ſigura dictõnis.legr ĩ li.iudicũ. manue
vxoꝛẽ accepit:filio ſuo.ñ tñ ſibi vxoꝛeʒ accepit:vᷣ ꝙ filio
vxoꝛẽ accepit.Nemo eſt qui argumẽtet᷑ ⁊ dicat.Si pa⸗
ter filio vxoꝛẽ accepit ergo vxoꝛem accepit pater.et con⸗
cedat vxoꝛatum et᷑ patrem qñ filio vxoꝛeʒ accepit.q̃re g̊
incarnatus dicat᷑ eẽ pater:qꝛ filio ſuo carnem vniuit.ſi⸗
cut filius dicitur incarnatus:quia carnem ſibi copula
uit.¶¶ Ad ſecũdum dicendum.ꝙ quedaʒz dicuntur ĩ deo
abſolute ſine reſpectu ad creaturas.ſicut ſunt notiones
Apꝛietates reuelatões:et ſimilit᷑ bonitas ſapiẽtia et con
ſiłia.Et q̃dã dicunt᷑ in ce ſiue attribuũt᷑ deo ᷣm relat:
ones ad creatas.et hmõi eſt aſſumptio.Aſſumptio em̃
non ponit aliquid in aſſumente quo aſſumens aliquam
innouationem accipiat:ſed ponit aliquid in aſſumpto
quo fit innouatio in creatura aſſumpta. Illud aũt Jo.
damaſce.intelligitur pꝛeter comparationem ad creatu⸗
Tram.

Membꝛum tercium

Onſequenter eſt queſtio de ipſo aſſumpto
et pꝛimo vtruʒ natura humana ſit aſſum
pta.Ad quod ſic.Nam ſᷣm pꝛopꝛietatem
locutionis non videtur hec concedi perſo
na aſſumpſit naturam. am cum natura diffiniatur
quatuoꝛ modis a boetio in libꝛo de duabus naturio et
vna perſona chꝛiſti.Communiſſime ſic.Natura eſt ea⸗
rum que cum ſint quoquo modo intellectu capi poſ⸗
ſunt.in qua diffinitione accidentia et ſubſtantie conti⸗
nentur.hec enim omnia intellectu capi poſſunt. Ad⸗
ditum autem eſt quoquo modo: quia qus et materia

perfecto intellectu intelligi non poſſunt:ſed ceterarum

— — —

ſn⸗
165
lne
ure

ſ⸗

.

Nueſtio

reꝝ pꝛiuatõe. Cõmuniter vo diffinit᷑ natura vt oueniat
ſolũ ſubſtantijs coꝛpoꝛeis et incoꝛpoꝛeis. boc mõ natu⸗
ra eſt vel quod facere vel quod pati põt. Stricte etiam
diffinitur natura vt cõueniat ſolũ coꝛpoꝛeis.hoc modo
natuꝛa eſt pꝛincipium motus ꝑ ſe nõ peꝛ accidẽs.Quaꝛ
to modo diffinitur natura ſᷣm ꝙ nos dicimus diuerſaʒ
eſſe naturam auri 2 argenti in boc ꝓpꝛietatẽ rerũ mon⸗
ſtrare cupientes. hoc modo natura eſt vnãquãq; rẽ in⸗
foꝛmans ſpecifica differẽtia. Scoõm vltimã diffinitõem
duas in xpᷣo naturas eſſe cõſtituunt. Si ergo hoc vltio
modo dicatur natura.ſ.ſpecifica differẽtia bumane na
ture. cõtra eſt autoꝛitas Yo. dam̃.iij.li.xj. c. Verbũ non
eam que nuda cõſideratione cõtemplatur naturã aſſü⸗
plit.nec eã que in ſpecie cõſideratuꝛ.ſ.ſpecificã differen
tiam ſicut ẽ rénalitas hominis. relinquit᷑ ergo ꝙ non
poteſt dici aſſumpſit bumanã naturã.4(l Itẽ ſi dicatuꝛ

XYy natura accipitur aliter.ſ.vis inſita rebus ꝓcreans ſi
milia ex ſimilibus.ſeo hoc etiam modo non poteſt dici
natura aſſumpta.quia vis illa ꝓcreandi ſimiliter conſe

quituꝛ aſſumptõem quia ẽ iam in exiſtẽte xp̃o ſᷣm ꝙ põt
multiplicare ſpẽm inqtum homo.ergo hoc etiaʒ modo
nõ poteſt dici aſſumpta netura. 4 Item aſſumptio fuit
miraculoſa nõ m naturam.2 ideo ex illa ꝑte nõ tenuit
ratonem nature que eſt vis pꝛocreandi ſimilia ex ſimili
bus. ergo nec m modum iſtum vel illum poteſt dici al
ſumpſiſſe naturã. NQuod bene coõcedendum eſt. S pm
alium modum dicendi naturam. Dicitur etiam natuꝛa
alio modo ex qua fit eſſe rei naturalis ex quibẽ res no
ta.⁊ Fm hunc mõdum tam coꝛpus qᷓ; anima dicunt᷑ na⸗
tura.quia ex his eſſe humanum eſt natum et conſtitutũ
Stem queritur an ſicut ↄcedit᷑ iſta. perſona aſſumpſit
humanam naturam:debeat iſta conced i.peꝛſona aſſum
pſit humanam eẽntiam:cum idem ſit natura et eẽntia.
Aoquod dicendum ꝙ ꝙᷓuis ſint idem re.natura ⁊ el⸗
ſentia: tñ differunt ratione.i Zatura em̃ reſ picit rem in
fieri.eẽntia vo reſpicit rem ſᷣm eſſe.quia ergo non fuit ĩ
eſſe res aſſumpta ante aſſumptõem:ideo nõ debet cõce⸗
di aſſumpſit humanam eſſentiam.ſed debet cõcedi.aſſũ
pſit humanã naturãꝗ.quia aſſumebatur res q̃ nõ erat H̊
que fiebat.

Membꝛũ quartum

Oſt boc inquirendum eſt.vtruʒ bumana
natura ᷣm coꝛpus ⁊ animã ſit aſſumpta.
Mam quidam heretici dicebant.ꝙ nõ fu⸗
it verum coꝛpus ſed fantaſticum. vt Tlalẽ
tinus Appollinaris dixit. ꝙ anima fuit ſine ſenſu. Eu⸗
nomius dirit.ꝙ fuit caro vnita abſq; anima.4.Contra
humana natura fuit lapſa ᷣm animam in agppetitu ſciẽ⸗
di ſicut deus: lapſa etiam fuit m carnem in guſtãdo de
pomo Geñ.iij. Si ergo totum quod eſt lapſum per pec⸗
catum debet reꝑari per xpᷣm.ergo ad repationem perti
net aſſumptio vtriuſq;.ſ.anime ⁊ coꝛpoꝛis.¶ Item non
conuenit ſummo medico curare naturam ᷣm partem:27
m partem incuratam dimittere. Sed ſi ſummus medi
cus naturam humanam aſſumpſiſſet in paꝛte vel anime
vel carnis:in parte eam cuꝛaſſet non ᷣm totuz. Quia ſi
cut dicit Yo.dam̃. Nð inaſſumptibile eſt:incuꝛabile eſt
Relinquitur ergo P aſſumpta eſt in toto et nõ in parte
Ad oppoſituʒ ſic. nature marime diſiantes minime
ſunt vnibiles. Si ergo maxime diſtant nature que nec
conueniunt genere nec ſpecie vel et ſimilitudine: mini,
me erunt vnibiles.talis aũt eſi diuina natura 2 natura
carnis.quia nec conueniunt genere nec ſy pecie nec etiaʒ
ſimilitudine.quemadmodum anima per hoc ꝙ eſt ad
imaginem? ſimilitudinem dei. relinquitur ergo ꝙ non
eſt vnibilis. ¶ Item maioꝛ eſt diſtantia inteꝛ ſpiritale do
minium ⁊ quodcũq; coꝛpoꝛeum.qᷓ inter coꝛpoꝛeum cali
dum et coꝛpoꝛeum frigidum. Si ergo coꝛpoꝛeuz calidũ

2

7
11* *

non poteſt vniri coꝛporeo frigido ſine mutatõne natn⸗
re alterius:ergo non poteſt vniri coꝛpoꝛeum bumanuz
ſpiritui diuino ſine mutatione alterius,.ſed ſpiritus di⸗
uinus nõ poteſt mutari.ergo ſi vniatur coꝛpoꝛeum bu⸗
manum diuino ſpiritui:mutabitur:⁊ iaʒ non manebit
coꝛporeum. Caſſa ergo eẽt vnio ⁊ vana.relinquitur er⸗
go ꝙ non eſt vnibile coꝛpus humanum deo./ Item na⸗
ture diſtantes magis accedunt ad vnionem minoꝛem q;
ad vnionem maioꝛem vel maximam.Eſt autẽ vnio cre⸗
ature ad deum per gratiam preſentem et per gloꝛiaʒ fu
turam ſᷣm cognitionem et amoꝛem. maioꝛ auteʒ et ma⸗
xrima eſt vnio creature ad ten que eſt in vnitatem perſo
nalem: quia maius eſt vniri in ꝑſona quaʒ vniri ſm co
gnitionem vel voluntatem. Magis ergo accedʒ omnis
creatura ad vnionem primam cum deo quaʒ ad ſecun⸗
dam. Si ergo impoſſibile eſt vt coꝛpoꝛea natura vniat᷑
deo ᷣm primam: impoſſibile eſt vt vniatur ſᷣm ſecundã
et he ſunt obiectiones hereticoꝛuʒ. Reſponſio ad pꝛi
mum et dicendum. ꝙ natura hũana ⁊? diuina non con⸗
ueniunt geneꝛe nec ſpecie.tamẽ ſunt in ſimilitudine ſᷣm
aliquem modum. non quia diuina natura aſſimiletur
corporee:ſed magis quia ipſa natura coꝛpoꝛea aſſimi⸗
lat᷑ diuine ſᷣm aliquã ſimilitudinẽ. quia eſt condita iux
exemplar diuine ſapientie.Et preterea eſt in participa⸗
tõne bonitatis diuine ſᷣm aliquem gradum ⁊ ipſius bo
nitatis veſtigium ſᷣm quod dicit beatus Dyon:ſius.ix.

ti. Yerarchie angelice.nichil eoꝛum que ſũt:eſt vłr boni

participatõne priuatum.vt eloquioꝛũ veritas ait. Dia
bona valde. eſt eygo ex omnibus intellectualibus 21 ma
terialibus foꝛmare diſſimiles ſimilitudies. Diſtinguẽ⸗
dũ tamen eſt. ꝙ eſt ſimilitudo creature ad deũ ᷣm ima⸗
ginem: 2 ßm veſtigium. Scoõm imagmem vt rationalis
anima:pᷣm veſtigium vt irrationalis ⁊ coꝛpoꝛea ſubſtã⸗
tia in qua et ſi nõ ſit imago expꝛeſſa tꝛinitatis:eſt tamẽ ĩ
ea veſtigium ſumme bonitaris.⸗ Ad ſecundum dicen⸗
duʒ.ꝙ duplex eſt eſſe Eſt.n.eſſe natuꝛe: et eſſe oꝛdinis.
Similiter duplex eſt diſtãtia eſſentialis ſiue naturalis
ꝙ̈tũ ad eẽ nate:⁊ ꝙtũ ad eẽ oꝛdĩs.Diſtãtia qᷓtũ ad eſſe
nat᷑e facit h̊ ñ eſſe hoc:ſiue hanc rem nõ eſſe illã.Diſtã⸗
tia vᷣo itum ad eſſe oꝛdinis:facit hãc rem non eẽ oꝛdĩa
tam ad illam ſiue non oꝛdinari ad illam. Scoᷣm pꝛimũ
modum maioꝛ eſi diſtãtia dei ſiue diuine nature ad quã
libet creaturaʒ:qᷓ alicuius creature ad quãlibet creatu
ram aliaʒ incomꝑabiliter. Et hoc modo verum ẽ ꝙ ma
ioꝛ ẽ diſtantia dei ad humanum coꝛpus qᷓ coꝛpoꝛei cali
di ad coꝛporeum frigidum.yt ignis ad aquaʒ. Sed ſᷣm
ſecũqum moduʒ dicẽdum.ꝙ ẽ diſtãtia ꝑua coꝛpoꝛis hu
mani ad deum ſiue ad diuinũ ſpiritum.a minus diſtat
qᷓ; corpoꝛeum calidum a frigido.quia hoc non oꝛdinat᷑
ad illud cum ſit ei cõtrarium.hoc vo oꝛdinatur ad denz
in relatõe pꝛopinqua.ad diuinum eĩ eẽ oꝛdinatur gegd
ab ipo cõditũ ẽ:nõ ſolũ ſpũale eẽ imo corꝑale. Vñ ſicut
in ſpũaliba(ſic als onſuʒ ẽ)magis accedit ad ipᷣm rõna
lis aĩa:ita in coꝛpoꝛalibo magis accedẽs ẽ ad ipᷣm etiaʒ
coꝛꝑe natura hũana.ad coꝛpus eĩ humanũ oꝛdinantur
oĩa coꝛꝑa.nec ẽ aliqð coꝛpus ĩ vniuerſo cũ quo nõ cõue
niat.pꝛopterea cum ſit vltimum coꝛpoꝛuʒz in genere cor
poꝝ:immediate ſe bʒ ad deũ.et iõ vnibile ẽ᷑.¶ Ad terci
um dm. ꝙ ꝙᷓnis coꝛpoꝛea natura de ſe ſᷣm ꝙ coꝛpea ñ
ſit oꝛdinata ad vnionẽ cũ deoq ẽ ꝑ gr̃aʒ ⁊ gliam. tñ cor
poꝛea natura ᷣm ꝙ hũana ⁊ rõnali aĩa viuificata ⁊ ꝑfe
cta oꝛdinabihs ẽ ad illã.nõ ſm ſe ſ̊ pᷣm illam.⸗ etiã ipᷣa
rõnalis anima oꝛdinabilis ẽ ad beatitudinẽ ĩ creatore
ſuo ßm partem intellectiuam qua nõ cõuenit cuz coꝛpo
re.et ſm ꝑtem ſenſitiuam qna vnitur cum coꝛꝑe.Vnde
dicit beatus aug.vt ſupꝛadictum ẽ ĩ li.de aĩa ⁊ ſi pũ.pro
pterea deus factꝰẽ homo vt totũ hoĩem ĩ ſe beatificaret
vt ↄueꝛſio hominis eẽt ad ipᷣm: et tota dilectio eẽt in il⸗
lo.cum aſſenſu carnis videꝛetur per carnem: et aſſenſu

„

mentis ꝑ deitatis ↄtemplatõem. ⁊ hoc ẽ totũ bonũ bo⸗

minis.vt ſiue ingrederet᷑ ſiue egrederetur paſcua foꝛis

in humanitate ſaluatoꝛis:et paſcua intus in diitate cre
atoꝛis inueniret.

Membrum quintum
Onſeqnenter ẽ querere.vtrum coꝛpus ſit
aſſumptũ mediãte aĩa.Ad qð ſic. Seꝑa⸗
ta aĩa a caꝛne adhuc mãſit vnio deitatis
. et carnis.q̊ immediate vniebat᷑ caro dei⸗
tati:nõ igit᷑ mediãte aia vel intellectu.¶ Itẽ eẽntialiter
ẽ deitas in omni creatura ⁊ immediate.quia nõ in vna

creatura ꝑ aliaʒ.ſ̊ multomagis ẽ in humana natura in

qua ẽ eẽntialiter et ꝑſonaliter. ꝗc in humana natura.ſ.
coꝛꝑe et aĩa immediate:nõ ĩ vno ꝓpter aliud. ſine me⸗
dio vnitur deitas carni.¶ Itẽ cũ in vniõe anime aliquo
mõ ponat᷑ mediũ.quo mõ ſeꝑato medio ab extremis ſi⸗
cut ĩ moꝛte xp̃ᷣi aĩa a coꝛꝑe:nõ fiet ſeꝑatio extremi ab ex
tremo.i.deitatis a coꝛꝑe?Si ꝙ̊ manet vnio deitatis ad
coꝛpus: nõ ẽ inter illa mediũ rõnalis aia. Ad oppoſi
tũ ẽ Joh.dam̃. Vnitũ ẽ caꝛni ꝑ intellectũ dei vᷣbũ.⸗. IYItẽ
greg. carnẽ deitas aia mediãte ſuſcepit.¶ Itẽ aug. ĩ epi
ſiola ad oluſianũ.ipᷣa deitas aiam rõnalem:⁊ ꝑ ean⸗
dem coꝛpus humanũ ſibi aptauit. MRñſio. diſtinguẽ⸗
do ꝙẽ mediũ neceſſitatis: ⁊ ẽ mediũ ↄgruitatis.Nedi
um neceſſitatis ligat ertrema ita ꝙ eo remoto ſeꝑantuꝛ
extrema quẽadmodũ armonia ſiue ↄtemꝑantia coꝛꝑis
d ligans aĩam coꝛpus:iõ ipa deſtructa ſequit᷑ ſeꝑatõ
Aſediũ vᷣo ↄgruitatis nõ ligat extrema.ſᷣ dicit oꝛdinẽ
in extremis: quẽadmodũ ẽ ĩ elementato.q;uis em̃ ſimul
ſint elemẽta quatuoꝛ:tñ oꝛdie nate media ſunt int ignẽ
quiẽ ſubtiliſſimꝰ:⁊ terrã que ẽ groſſiſſima:aer et aqua
Scðm ꝗᷓ hũc moduʒ ſi loquamur de medio neceſſitatis
inter ſpuᷣalem ſubſtãtiam increatam que ẽ deitas:⁊ coꝛ
poꝛalẽ creatã in xpᷣo nullũ fuit mediũ.Si vᷣo loquamur
de medio ᷣjm oꝛdinis ↄgruentiã:mediũ ẽ duplex.ſ.ſpũs
7 aĩa.quia inter ſpũalẽ naturã nõ ↄfoꝛmẽ coꝛꝑi:⁊ coꝛpo
reã ſubſtãtiã nõ ↄfoꝛmẽ ſpũi diuino ſunt duo media oꝛ⸗
dinate nature.videlicʒ natura ſpũalis ↄfoꝛmis ſpiritui
diuino.et ſpiritualis natura confoꝛmis ſpiritui huma⸗
no. Et hbec dicunt᷑ ſpũs et aĩa. ſpiritus qtum ad ſuꝑio⸗
rẽ ꝑtem aĩe inqᷓtum ẽ ſeꝑabilis. Anima do ᷣm inferio⸗
rẽ ꝑtem:ᷣm quã ẽ animãs coꝛpus et vnibilis.Et h̊ mõ
intelligit᷑ qð a doctis dr ꝑ ſpm̃ et ꝑ aiam coꝛpus huma
nũ ſibi coaptauit.Et ꝑ hoc patʒ ſolutio ad pꝛimũ et ſe⸗
cundũ obiectũ.Iñ aug.in li.de aĩa ⁊ ſpũ.At ſupꝛemuʒ
aĩe intelligẽtia ſiue mẽs que dr ſpũs.imaginẽ et ſimili⸗
tudinẽ gerit ſuꝑioꝛis.i.dei.Añ et eius ſuſceptiua eẽ po⸗
tuit.et ad vnionẽ ꝑſonalem:qñ ipᷣe voluit abſq; vlla de⸗
mutatõe nate ſuſcepta fuit.ſic ſupᷣmũ carnis.i.ſenſuali
tas aĩe gerẽs ſimilitudinẽ ad vnionẽ ꝑſonaleʒ eius eẽn⸗

tiam ſuſciꝑe põt.i.aie. Vñ relinqꝗtur ꝙ G̊ mõ inter deũ
⁊ coꝛpus mediũ ẽ ſpũs et aĩa. Ad vltimuʒ vᷣo dðᷣm. ꝙ;

cũ ſumma bonias cõmunitcat ſe alicui:nũqᷓ ab eo rece⸗
et cui ſe cõmunicat:niſi eẽt indignitas illius. aliter ñ
eẽt ſumma bonitas.et hoc tenet ſiue cõicet ſe dãdo gra

tiam:ſiue vniendo ſe cũ creatura.quia ꝗ̊ humana natu

ra in xp̃o tã in coꝛꝑe ꝙᷓ in aĩa nõ fuit poſſibilis ad indi⸗
gnitatẽ:nõ fuit ſeꝑabilis vnio verbi ad carnẽ: ſicut nec
anime ad verbum.

Membꝛum ſertum

Einge queritur vtrũ ꝑſona ſit aſſumpta.
Ad qð ſic obijcit᷑ ꝑ autoritatẽ Jo.dama.
iij.li.c.xj. VNerbũ incarnatũ deus neq; eã

q̃ nuda ↄtemplatõe ↄſiderat᷑: naturam aſ

ſumpſit.iõ em hoc ẽ incarnatio.ſ̊ fictio incarnatõnis
neq; eã q̃ in ſpẽ ↄſiderat᷑.̊ eã q̃ ĩi athomo.pꝛimicias em
aſſumpſit nr̃e maſſe.nõ ſᷣm ſeipᷣm iã ſubſiſtentẽ ⁊ atho⸗
mũ exñntem pꝛius:et ita ab ipᷣCo aſſumptam:ᷣ in ipᷣa filij

ypoſtaſi exñte · igit aſſumpſit naturã ĩ atbomo. Sʒ na⸗
tuꝛa exñs ĩ atbomo ẽ ꝑſona. aſſumpſit ꝑſonã.pſons eĩ
& rõnalis nature indiuidua ſubſtãtia.qð ↄuenit nature
ĩ athomo.¶ Itẽ rich.de ſanc.vic.in li.de trinitate.dicit
ꝙ ĩ diuinis determinat᷑ ꝑſona penes rocm oꝛiginis. In
angelis vo penes rõem q̃litatis. In hoie vo pᷣm vtruq;
modũ. Eũ ꝙᷓ in natura bumana aſſumpta ſit alia ꝓprie⸗
tas oꝛiginis ꝙᷓ in filio dei.quia deſcẽdit Fm earnẽ ama
tre. ⁊ ᷣm naturã diuinũ ẽ a pr̃e.itẽ alia ꝓpꝛietas quali⸗
tatis ſiue foꝛme.ꝗ ſiłr ẽ alia et alia ꝑſonalitas. 4 YItem
anſeł.ĩ li. de incarnatõe verbi dic. Oꝛ filiꝰdei nõ aſſum
pſit hoĩem ſimpliciter. ᷣ hũc hoiem. ſ. ihm. Si g̊ hic hõö
Ys c rõnalis nature indiuidua ſubſtãtia: ꝗ̊ aſſumplit
ꝑſonã.¶ Iẽ ꝑſona ẽ res diſtincta ꝓpꝛietate ad dignita⸗
tẽ ꝑtinẽte ſᷣm aliã diffinitõem.Vñ dicit boetiꝰ ĩ li. de du
abus naturis et vna ꝑſona xp̃i. ꝙ hoc nomẽ dignioꝛibo
ſubſtãtijs accomodatũ ẽ. Si ̊ cũ hõ aſſumit᷑:nata eius
exraltatuꝛ:nec aliqd de ꝓpꝛietate vel dignitate eius minn
itur: relingtur igit᷑ ꝙ ꝑſona ẽ aſſumpta.¶¶ I,eʒ cum ſint
tres actus ↄcurrẽtes ſimul.creare.aſſumere ⁊ vnire:cõ
ſtãs eſt ꝙ creare pꝛiꝰẽ qᷓ aſſumere. IJtaq; cũ ẽ terminus
creatõis:ẽ inceptio aſſumptõis.cũ &̊ creare terminetur
ad actũ ens: erit aſſumptio entis actu.S ⁊ ꝑſone cum
ens actu bic ſit ꝓęſona. Ad oppoſitũ aug. in li. de fide
ad pe. Deus naturã hominis aſſumpſit ñ ꝑſonã.relin
gtur igit ꝙ nõ aſſumpſit ꝑſonã. ¶ Iteʒ boetius Z neſto⸗
riũ. Si duabo ꝑſonis manẽtibo ĩ rpᷣo ↄiunctio facta eſt
naturaꝝ:vnũ de duobo nihil effici potuit.omĩno em̃ ex
dua bo ꝑpſonis nibil vnũ effici potuit.nibil igit᷑ vnũ Fm
Qeſtoriũ xpᷣcẽ.ac ꝑ hoc oĩno nihil. ð em̃ nõ ẽ vnum
nec eẽ oĩno põt. Sʒ eẽ xpᷣm manifeſte et veraciter olite⸗
mur vnũ:igit᷑ dicimꝰrpᷣm. qdð ſi ita ẽ: vnã rxp̃i ſine dubi⸗
tatõe ꝑſonã eẽ neceſſe ẽ. ¶ Iẽ ſi ꝑſona aſſumpta ẽꝛnecel
ſe ẽ in xp̃o duas eẽ ꝑſonas.qꝛ nõ põt dici abſoꝛberi ꝑſo
na bumana ĩ aſſumẽdo.cũ ñ fuerit pus ꝑſona ꝙᷓ aſſum⸗
pta.manẽt igit᷑ ĩ xpo ⁊ differẽtes nature 7 dinerſe pſo⸗
ne.nõ ẽ igit᷑ vnũ i natura nec vnũ ĩ ꝑſona.Relinquitur
igit᷑ ꝙ nõ ẽ vnio dei ad boĩem: niſi ſic ĩ alijs boĩbo:qð ẽ
abſurdiſſimũ. Relinquit᷑ igi᷑ ꝙ ꝑſona nõ eſt aſſumpta.
Quod ↄcedendũ ẽ: ⁊ rñdendũ ad obiecta.dðm ꝙ ad
eẽ pſone requirit᷑ triplex diſtinctio.ſ.ſingularitatis.in⸗
cõmunicabilitatis 2 dignitatis. Diſtinctio ſingularita⸗
is ẽ in aĩa aliqua.dũ ẽ in coꝛꝑe.ẽ em̃ diſtãs a qualibet
aĩa aliqua ꝓpꝛietate ſingulari. Oiſtinctio do incõmuni
cabilitatis e. quã habet aliqð ſingulare. vt iſte aſinus
aĩal. Sʒ h ñ hʒ aia exñs ĩ coꝛpꝑe: cũ ipᷣa ⁊ coꝛpꝰ coĩcent
ĩoↄſtituẽdo vnũ eẽ. Diſtinctio vo dignitatis c. q pꝛiꝰ ali
quis hõ diſtinguit᷑ ab alio rõnalitate indiuiduali.q̃ ꝗ
dẽ ẽ digniſſima ꝓpꝛietas.qꝛ ſic dic it boety. Hoc nomẽ
pſons dignioꝛibo accõmodatũ ? ſubſtatijs. Ad eẽ ꝑſo
ne requirit᷑ hec triplex diſtinctõ. ſinglaritatis? coĩca⸗
bilitatis.⁊ dignitatis.qᷓ attẽdit᷑ ẽm ꝓrietatẽ dignioꝛẽ.
Dm ꝗᷓ ꝙ pᷣma diſtinctõ ẽ ĩ aĩa rp̃i.ſ.ſingłaritatis.⁊ et
ĩ coꝛꝑe.pma ⁊ ſecũda ẽ ĩ ↄpoſito ex aĩa ⁊ coꝛꝑe q pot no
tari cũ dico h̊ͥ hõ:demõſirato cõpoſito ex aĩa coꝛꝑe.ſ.
ſingulare. Pꝛima vo ⁊ ſecũda ⁊ tcia ẽ ĩxpᷣo deo hoie.et
quis pꝛima ⁊ ſecũdã poſſit hẽe ex ꝑte bũane nature:tn
terciã ñ põt niſi ex rõe diuine ꝑſone.⁊ ita eſſe ꝑſonã in
xpᷣo ñẽ rõe hũane nature.Cũ em̃ rõ ꝑſone aſſumat ab
ercellẽtioꝛi ꝓꝑꝛietate ⁊ dignioꝛi.dignioꝛ at ꝓgrietas in
xpo nõ ẽ ex ꝑte bũane nature ᷣ ex ꝑte diuine ꝑſone.pꝛo
pterea relinquit᷑ ꝙ ñ ẽ aſſumptio ꝑſone. Diſtictõ em ꝑ⸗
ſonaꝝ dz eẽ m id qð in ip̃is ꝑſonis inuenit nobiliꝰ.qꝛ
& ĩ boĩe aſſumpto nobiliſſimũ ẽ eẽ filiñ di. iõ ſm k̊ ineſt
ei diſtictio ꝑſonał.vt ſit vna ꝑſona cũ filio dei. ¶ Ad p⸗
mũ ̊ qð obijcit᷑ e ioh.dam̃.ꝙ aſſumpſit humanà natu
1ã ĩ athomo: verũ ẽ. nõ tñ ſeqt ex h̊ ꝙ aſſumpſit ꝑſonszʒ
qꝛ ꝑ athomũ qð ẽ idẽ qd indiuiduuʒ.ñ notat᷑ nili diſtin
ctio ſingłaritatis vel incoĩcabilitatis. nõ dignitatis a
q̃ ſumit rõ ꝑſone. ¶ Ad ſecũdũ vᷣo qð obijcit de richar⸗

netr
cum
ſige
relin
neſto⸗
ta eſt
emer
nüßn
gnunm
ire
ubi⸗
necel
igo
ſſumn⸗
lo⸗
gutur
ai
hnpen
9
o
Mie⸗
ibet
uni
ſnns
dicnt
bli
ic
nonè
ica
ori⸗
1tt
no⸗
.4.
e.et
etñ
ſain
ab
s in
pto
4
ſgeſt
oß
ntu
No;
n
86
,

do. doõm ẽ. ꝙ licet ſit alia ꝓpꝛietas natuꝛe ⁊ oꝛigis in ho⸗
mie aſſumpto ꝙᷓ ĩ filio dei:nõ tñ ſequit᷑ ꝙ alia ꝑſona.qꝛ
ꝑſona ſic dicit rẽ ↄpletã ⁊ ſie diffinitã:vt nõ ſit poſſibił᷑

ad vlterioꝛẽ vnionẽ:⁊ diſtinctũ ꝑ ꝓpꝛietatẽ dignioꝛẽ.qð

nõ ↄuenit xpᷣo ſᷣm ꝙ bõ.i Ad terciũ anſ.dðm.qꝙ cũ di⸗
cit aſſumpſit hũe hoĩem.ꝑ h̊ nõ demõſtrat᷑ ꝑſona q vna
ẽ filij dei ⁊ filij boĩs.ſᷣ demõſtrat᷑ indiuiduũ.ſ.illudoſti⸗
tutũ ex coꝛꝑe ⁊ aĩa ſingłare.Et qð obijcit᷑ ꝙ becẽ rõnatł᷑
nature indiuidua ſubſiãtia.ꝗ̊ ꝑſona.dðm ẽ ꝙ vis ẽ ĩ H
dico indiuiduũ.⁊ impoꝛtat᷑ illa triplex diſtinctio que
dicta ẽ.vñ negãdũ ẽ ꝙ nõ ẽ indiuidua:cũ ſit adhuc poſſi
bile ad vnionẽ cũ dignioꝛi ſubſtãtia. Adquartũ doᷣm
ꝓ iã patet rñſio.qꝛ nec ꝑſona aſſumit᷑.nec tñ ẽ diminu⸗
tio digtatis.̊ ꝑſonalitas eſt a ꝓpꝛietate dignioꝛi.¶ Ad
quintũ dðm.ꝙ aliqñ creatur aliꝗd ꝑ ſe aliqñ vt in alio.
Si ſit creatũ ꝑ ſe nõ ĩ alio:⁊ ſic indiuiduũ rõnalis na⸗
ture erit ꝑſona.Si vᷣo ſit cꝛeatũ vt ĩ alio:licʒ ſit indiui⸗

duũ nature rõnalis.nõ tñ erit ꝑſona.qꝛ ñ ẽ a qͥlibʒ alio

diſticta ſubſtãtia.Et hac rõe nec rõnalis aĩa qꝗᷓ infundẽ
do coꝛꝑi creat᷑ ⁊ creãdo infundit᷑:nõ ẽ ꝑſona ſiti modo.
qꝛ ̊ cõpoſitũ ex coꝛꝑe ⁊ aĩa creando aſſumit᷑ ⁊2 aſſumen
do creat᷑.nõ pt᷑ dici ꝑſona.i Et ſi obijcitur ſᷣm obijcit
Anß. in li.de incarnatõe verbi.qꝛ deẽ ꝑſona.hõ aſſum
ptꝰẽ ꝑſona.ᷓ due ꝑſone ſunt in xpᷣo.Rñſio ꝙ quẽadmo
dũ pr ẽ deus.filiꝰẽ deus.nõ tñ plures dij ̊ vnꝰ ẽ deꝰ.ita
ĩ xpo deꝰẽ ꝑſona.hõ ẽ ꝑſona.nõ tñ due ꝑſone:ſʒ vna peꝛ
ſona.ec deſignari põt filiꝰdei ſine filio hoĩs vel econ⸗
uerſo.qꝛ idẽ ẽ filiꝰ dei ⁊ filiꝰhoĩs.⁊ eadẽ ẽ verbi ⁊ aſſum
pti hoĩs ꝓpꝛietatũ collectio.Diuerſaꝝ aũt ꝑſonaꝝ im⸗
poſſi bile ẽ earũdem ꝓpꝛietatũ eẽ eandẽ collectõeʒ.aut ea
dẽ de inuicẽ pᷣdicaꝛi. Itẽ queꝛit᷑ cũ aĩa ſit nobiliſſimũ
ĩ hoĩe ſicut filius dei in ro:quare aĩa nõ dr̃ aſſumẽ cor
pus ĩ ꝑſonã ſuã:ſicut filiꝰdei hoĩem.⸗:. Ad qð redditur
multiplex rõ. VUna ẽ qꝛ aſſumẽs pusẽ q; aſſumptũ.⁊ qð
aſſumit inſeꝑabiliter aſſumit.quoꝝ neutrũ couenit aĩe
reſpectu coꝛꝑis. Itẽ aſſumẽs cuʒ vnit᷑ aſſum pto: efficit
aliquã vnitatẽ.aĩa aũt nõ facit vnionẽ ſui ad corpꝰ.ꝗa
ſił creat᷑ ⁊ infundit᷑. Iẽ aſſumẽs ⁊ aſſumptũ ñ cõponũt
aliqð totũ:nec ſunt ꝑtes alicuiꝰtotius.Sʒ aia cũ coꝛꝑe
hoĩem ↄponit:⁊ ſunt ꝑtes illiꝰ. Itẽ cũ q̊ dubitat᷑ de qᷣdã
qð dicit męr ĩ.ij.ſnĩaꝝ.ſ.qꝙ aĩa ſeꝑata a coꝑeẽ ꝑſona.
Sʒ cũ ꝑſona ſit attributa rei er aliqᷓ dignitate:ĩ reſur⸗
rectõe coꝛpoꝛũ minueret᷑ edignitas.vñ dðᷣm.qꝙ aĩa ſe⸗
ꝑata nõ ẽ ꝑſona.qm̃ ẽ ſubſtãtia coĩcabilis lʒ nõ coĩcans
vñ nõ ẽ veꝛũ qð dicit mgr: niſi ipe accipiat ꝑſonã ꝓ indi
nidquo.et huius rei determinatio alubi plenius innue⸗
tur.

MNMNlembrum ſeptimmm

Onſequẽter querit᷑ qualiter intelligit᷑ hõ
aſſumptus.Ad qð obijcit᷑ pꝛimo ſic.de au
ctoꝛitatibo ioh.dam.ꝗ dicit. nõẽ ſumẽ
cõem ſpẽm ĩ dño YJu xpo.ꝗ̊ xrpᷣe ſᷣm ꝙ bõ
nõẽ eiuſdẽ ſpẽi cũ alijs hoĩb.q̊ hõ dꝛ equiuoce ð xpᷣo et
de alijs. ¶ Ytez de olibet g ẽ hõ pdicat᷑ ipa ſpẽs cõis. Si
coĩs ſpẽs ñ pᷣdicat᷑ de xpo.qꝛ nõ ẽ ibi cõem ſpẽm ſumẽ
relinꝗt ꝙ rpᷣc nõ ẽ hõ. Cũ ẽ xpᷣe ſit hõ:relinquit᷑ ꝙ ẽ cõ⸗
munẽ ſpẽm ſumẽ. Ad oppoſitũ ſic. Spẽs ẽ totũ eẽ in⸗
diuiduoꝝ.ſicut hec ſpẽs ho ẽ totũ eẽ ꝑticulaꝛiũ hbominũ
Sʒ hõ ñ ẽ totũ eẽ xrp̃i.relingt igit᷑ ꝙ non ẽ cõem ſpẽm ſu
mere de xpᷣo ⁊ de alijs. Itẽ querit᷑ cũ dĩ hũana natuꝛa
aſſumpta a xpᷣo:ꝗd ſugonat᷑: aut em ſuponit᷑ coꝛpus 2
aĩa ex ꝗbo cõponit᷑ hõ:aut ſupponit᷑ cõpoſitũ ex his. Si
pꝛimo mõ.qᷓ ꝑ humanã naturã non ſuwponunt᷑ ꝑtes ho
minis:nõ cõpoſitio ipᷣaꝝ.̊ ſi ꝑtes ſic ſumpte nõ cõſtitu
unt hoĩem:nõ erit dicẽ ex aſſumptõe coꝛꝑis ⁊ anime bu
mane nature xpᷣm eẽ hoĩem. Si ſecũdo mõ.ſʒ cõpoſituʒ
ex coꝛꝑe et aĩa ẽ hõ:ergo erit dicere xrpᷣm aſſumpſiſſe ho
minẽ᷑. Sʒ aſſumẽs nõ eſt aſſumptũ.xt dicit᷑ in regulis fi

di:ð xpᷣe nõ eſt bõ.q. Ytẽ ſi aſſumpſit hominẽ. aut igit

.Un.

hoĩem cõmunẽ ſpẽm aut ſingularẽ. Si pꝛimo mõ tĩ.gᷓ
accidit erroꝛ qui vðᷣſiꝛuit᷑ a Jo.dam̃. Si ſecũdo mõ.eꝛgo
aſſumplſit ꝑſonã.cũ hõ ſingularis ſit ꝑſona. qð eſt erroꝛ

Nõ ei pſona aſſumpſit ꝑionã ſʒ naturã:ſicut dicit aug.

Occaſione buiꝰquerit᷑ vtrũ aſſumpſit boĩem. Ao qð
inducunt᷑ auctoꝛitates et rões.pꝛimo ex pᷣs. Peatꝰquẽ
elegiſti et aſſuʒ. Nug.Anatha ſit q dicit kua dei hoĩem
ſemel afſſumptũ depoſuiſſe.¶ Item filius dei aſſumpfſit
coꝛpus ⁊ aĩam ſimul iuncta. Sed coꝛpus ⁊ aĩa ſimul iũ

cta faciũt hoiĩem:qᷓ filius dei aſſumpſit hominẽ.¶ IJ†em

homo ꝓpꝛie loquẽdo denominat᷑ a ꝓpꝛietatibo aĩe. vnde
ꝓrie dr rõnalis.⁊ ſimiliter a ꝓpꝛietatibus coꝛpoꝛis.
vñn ꝓprie dicit᷑ coloꝛatus.ergo multofoꝛtius denomina
bitur a ꝓpꝛietatib vtriuſq;. ergo cũ aſſũptio ſit diſpoſi
tio coꝛꝑis et aĩe. ꝓprie debet dici hõ aſſumptus.ꝗᷓ filius
cei aſſumpſii hom inẽ.¶. Ad oppoſitũ.aſſumpſit hoĩem.

pᷣ nõ niſi iſtũ.& iſte hõ ẽ aſſumptus.ꝗᷓ pſona ẽ aſſumpta

qð ẽ erroꝛ damnatus. Rñſio ad pꝛimũ. Actus peꝛ ſe
attribuunt᷑ ip̃is ſingularibo.ꝑ aceidẽs vo ipi ſpẽi. vnde

ſe actus currẽdi ↄuenit ſingulari:cũ dẽ hõ currit.per

accñs vo ipi ſpẽ. Scðᷣm g huc modum dm. ꝙ aſſumi
impoꝛtat actũ:ꝗ ꝑ ſe cõuenit nature ſingłari vnite xpᷣo
Per eccñs vᷣo ipi nature vniuerſali.Oð ᷓ dicit iohañ.
dam.nõ ↄtradicit.qꝛ nõ intẽdit negare quin ꝑ accidens
natuꝛa vniuerſalis ſit aſſumpta a xpᷣo:ſᷣ ꝙ ipᷣa vniuerſa
lis natuꝛa non ſit aſſumpta ſine natura ſingulari. que

ſupponitur ꝑ ſe.cum dr natura aſſumpta a xpo.4lAo il
luo qð obijcit ð auctoꝛitatibo Yo. dama. : i dño Jphu
xpᷣo nõ ẽ cõem ſpẽm ſumere.dðm ꝙita intelligit.qꝛ non

puenit d xp̃o dicẽ cõmunẽ ſpẽm cõſlatam ex deitate et
humanitate.quia nec deus eẽt nec hõ.ſicut dicebãt bere
tici. ſicut patʒ ꝑ hoc qdð ſubdit᷑. cq; eĩ factus ẽ neq; ali
qñ fiet alius xpᷣe.Qõ negat᷑ ergo ꝙ 'm ꝙ hõ de ipo non
pdicet᷑ ipa cois ſpecies.⁊ vniuoce ſicut de alijs. Elel pt
intelligi aliter.ꝙ non ꝓꝛſus eodẽ mõ p̃dicatur de xpᷣo ꝛ
d alijs.quia pᷣdicata de alijs cõpꝛehẽdunt totũ eẽ ipoꝝ
ſed pdicari de xpᷣo nõ cõpꝛehẽdit totũ eẽ xp̃i.qꝛ nõ ↄpꝛe
bẽdit deitatẽ.nõ tamẽ ſequit᷑ ꝙ dicat᷑ equiuoce de xpᷣo.
quia pᷣdicata de xpᷣo pᷣdicant totũ eẽ eiꝰ qtum ad huma
nã naturã eo mõ quo et alioꝝ bominum. et ideo vniuo
ce. Et per hoc patet ſolutio ad omnia cõtra hec obiecta
Ad tercium vᷣo obiectum ꝙ queritur quid ſupponat᷑
cum dicituꝛ humana natura dom ꝙ refert dicere hu⸗
manã naturã hoĩem ⁊ hũanitatẽ.qꝛ bũana natura di
cit ↄ ponẽtia vnita.hõ vᷣo noĩat qð ẽ ex his:humanitas
ðᷣo noĩat illð qð ẽ. Dicẽdũ ẽ q̊q hũana natuꝛa ſupponit
ipa ↄponẽtia.ſ̊ vnita.Si eĩ intelligerẽt᷑ ſeꝑata coꝛpꝰab
ĩa.ñ intelligẽt᷑ totalitas nate.qꝛ nat᷑e totalitas ponit
ñ ſolũ ipᷣas ꝑtes:ſʒ et vnionẽ ipaꝝ.ilAld illð vo qð q̃ꝛit
vltĩo.vtrũ aſſumpſit hoĩem:rndet᷑. ꝓpꝛie loqnẽdo cũ
hõ dicat qð ẽ oↄſtitutũ ex coꝛꝑe ⁊ aĩa.⁊ ſit ↄpletũ vt non
polſibile ad alið ↄplemẽtũ.ↄpletuʒ at er coꝛꝑe ⁊ aĩia rõ
nali ẽ ꝑſona. õ ſie nõ ↄcederet᷑ bec.aſſũpſit ꝑſonaʒ:ita
et ñ ↄcedit᷑ hec.aſſũpſit hboĩeʒ ꝓpꝛie loquẽdo.qꝛ ex rõne
ðpᷣbi aſſũptõis.ſ.aſſũpſit.vidẽt᷑ qddã ↄſtitutũ ex coꝛꝑe et
aĩa añ vnionẽ.tñ ſub impꝛopꝛietate ſᷣm quã nos accipi
mꝰ hoĩeʒ ꝓ hũana nata. 2 naturã bũans /p coꝛꝑe ⁊ aia
vnitis:dr hõ aſſũptꝰ.ñ ⁊ ille autoꝛitates ſᷣm hanc im
pꝛopꝛietateʒ accipiẽde ſunt vt accipiat᷑ ibi hõ ꝓ boĩs na
tura.¶j Ad illð ꝗ̊ qð obijcit᷑.aſſũpſit coꝛpꝰ⁊ aiaʒ ſił con
iũcta.ꝗ̊ aſſũpſit hoĩeʒ.dðᷣm ꝙ ñ ſeꝗt᷑.ĩmo ẽ ibi mutatio
pᷣdicamẽti.ↄmutat᷑ eĩ ibi ꝗd ĩ gs.ꝓcedit᷑ eĩ ab alſũptõe
nate ad aſſumptõ eʒ ꝑſone.¶ Zd vltimũ dᷣo dom. ꝙ hõ
denviat᷑ a diſpoſitõe ſuaꝝ ꝑtiũ:q fũt ꝑtes ſiue diſpoſitõ
nes abſolute. ñ a diſpoſitõibo ꝗᷓ ſũt reſpectiue. Vñ cũ
eẽ ꝑtẽ ſit diſpoſitio reſpectiua aĩe:cũ dẽ aĩa ẽ ꝑs hoĩs.ñ
tñ ab hac venoĩat᷑ hõ.vt dicat᷑ hõ ẽ ꝑs hoĩs.Eodem mõ
cũ aſſumptio ſit ꝓpꝛietas reſpectiua vtriuſq; ꝑtis:nõ di
cet᷑ ð toto ꝙ ↄſtituit᷑ ex ꝑtibo.q; ñ denoĩat ipᷣm.2 iõ non
valet illud.ergo filius dei ⁊c.

1

Nueſtio.v. de coaſſum/

ptis penalitatibo. „ .
Onſequẽter queri

tur de coaſſuptis.ſ. penalitatibv.circa

que querũt᷑ plura. SPꝛimo an xp̃c aſſũ⸗

pſit bũanã naturã cũ paſſibilitate ⁊ de⸗
fectu. Secũdo qͥs defectꝰ aſſũpſit: et qᷣs
nõ. ZLercõ ad ꝗd begͤr iſta. “
Membꝛu prunum
Dpꝛimũ ſic obijcit᷑ Jo.dama. diuidit int
actũ ⁊ paſſionẽ motꝰ. Scðᷣm ꝙ fiũt ab aĩa
pm naturã actus ſunt.ſᷣm aũt ꝙ iĩmodera
te fiunt ⁊ p̃ᷣter naturã.paſſiões ſunt.Si g
in xp̃o nõ ẽ ponẽ imoderãtiã mot aie.nõ erit i eo pone⸗
re paſſionẽ.ẽᷣ nec paſſibilitatẽ..¶ Item Kemigiꝰ diffinit
paſſionẽ ſic. Paſſio eſt motus aĩe ꝑ ſuſpicionẽ boni et
mali. Si ᷣ vbicũq; ẽ ſuſpicio eſt ĩcertitudo:in aĩa at xpᷣi
nulla fuit icertitudo.relinqꝗt᷑ ꝙ nec ſuſpicio boni et mali
6ͤnec paſſio.¶ Itẽ oẽ qð patit ab aliqͥ ẽ ĩferiꝰ eo a q̊ pa⸗
tit. Si ergo natura xpᷣi nulla virtute creata eſt inferior
ergo a nulla cratura põt pati. Illud em̃ qð infert paſſio
nẽ: ſꝑ virtuoſius eſt eo qð patit. ¶ Itẽ quatuoꝛ ſunt peꝛ
turbatões ſicut dicit Augſ.gaudiũ.dolor.ſpes ⁊ metꝰ.
Ex bono qð mouet᷑ in pñti eſt gaudiuʒ.Ex malo doloꝛ.
Itẽ ex bono qð mouet᷑ in futuro eſt ſpes.Exr malo metꝰ
Vñ boetiꝰ in li.de ↄſo. Viuere ſi vis tramite recto.gau

dia pelle.pelle timoꝛẽ. Spemq; fugato: nec dolor aſſit.

Si ẽᷓ aĩa xpᷣi nõ erat nata ab aliq̃ ꝑturbaꝛi. nõ erit paſ
ſibilis. paſſio em diffinit᷑ a. Dama.motus appetitiue ſen
ſibilis in imaginatõe boni ⁊ mali.¶j Itẽ cuius nõ eſt cã
eius nõ ẽ effectus oꝛdinatus ad cãm illam. Sʒ cã paſſi⸗
bilitatis ſᷣm q; pena eſt:eſt culpa.&̊ cuius nõ ẽ culpa:nec
eius paſſibilitas eſt.Cuʒ in xpᷣo nõ fuerit culpa.&̊ nec
paſſibilitasl Itẽ miuſtũ eſt innocentẽ ⁊ nõ delinquẽteʒ
punire. Si xp̃s fuit oĩno innocens: iniuſtum erat in eo
eſſe penã vel paſſibilitatẽ. Itẽ paſſibilitas ẽ in ſpũali ſb⸗
ſtantia dupliciter. VUno mõ ᷣm ꝙ ↄtrahit᷑ ꝑ culpẽ alteꝛi
us mediante carne.vt in aiabo ꝑuuloꝛũ:et tũc ſimul con
trabit᷑ pena ⁊ culpa.Alio mõ ᷣm ꝙ ↄtrahit᷑ ꝑ culpaʒ ꝓ
pꝛiã mediante inoꝛdinata volũtate.vt in demonibo. Sʒ
neutro iſtoꝛũ modoꝛũ põt pena ↄtrabi ab aĩa xp̃ᷣi: ꝗᷓ nul
lo mõ erit in ea paſſibilitas.al Item ſummũ gaudiũ nõ
ↄpatit᷑ ſecũ paſſionẽ. Si & in aĩa rpᷣi erat ſummũ gaudi
um ex gloꝛia fruitõis inſeꝑabiliter. ̊ non poterat ineſſe
paſſio..¶¶ Itẽ paulus ĩ raptu neſciuit an in corꝑe eſſʒ an
ex corpus. nõ fuit in eo ſenſus.an aĩa eſſet in corꝑe.
nec ſenſus eius:qð eſt pati in coꝛꝑe. manente raptu ñ
pateret᷑:ſi eſſet tunc in carne paſſio. Cũ ꝗᷓ plus ſit ſꝑ ad-
berere deitati qᷓ; ꝑ vnã hoꝛã. adherentia aĩe cũ deitate ĩ
xpᷣo multofoꝛtius abſoꝛbuit ſenſum paſſiõis que fuit in
carne. 4 Item moy ſes vidit deũ nõ in ſua ſpecie ſᷣ ſb g⸗
buſdã figuris:ſicut dicit beatus Gꝛe. diu in h coꝛꝑe
viuimus:videri põt deus ꝑ quaſdã imagines. ꝑſubſtan
tiã aũt ſnã videri nõ põt.Si ̊ moyſes ex ipᷣa viſione tã
tam ↄcepit velectatõnẽ:q abſoꝛberet paſſionẽ ieiunij.xl.
dierũ.ergo multofoꝛtius aĩa xpᷣi que videbat deum facie

ad faciem:ſine omi figura abſtrabebat᷑ ab om̃i ſenſu paſ

ſionis.i¶ Itẽ ꝓbat Seneca ꝙ in ſapiẽtẽ non põt cadere
ꝑtur batio aliqᷓ.ergo nec paſſio. Sapientẽ aũt xpᷣm nul⸗

lus negabit.g in rpo nõ potuit cadere paſſio.¶ SPrete

rea rõ ad h. validius eſt qð ledit eo qð ledit᷑.i võ eſt aũt
neꝗcia validior vᷣtute.nõ aũt ledit᷑ ꝗs niſi ab boĩe nequã
Melinꝗt᷑ ꝗ̊ ꝙ nõ põt ledi ſapiens.Itẽ oĩs iniuria ẽ dimi
nutio alicuius rei q̃ auferri põt.Sapiens aũt nihil põt
ꝑdere.oĩa em in ſe repoſuit ⁊ nihil foꝛtune credit. bona
ſua habet in ſolido vᷣtute ↄtentꝰ:ꝗ foꝛtunis nõ indiget.
Snõ põt res ipᷣius augeri vel minui.̊ nõ põt pati iniuꝛi
am.ꝭ nõ eſt paſſibilis.4l Item nihil eripit fortuna niſi

qð dedit.vᷣtuteʒ aũt nõ dat.ergo eã nõ cetrahit. Libera
ergo eſt virtus inuiolabilis incõcuſſa.̊ bñs vᷣtutem non
pot pati iniuriã. Ad oppoſitũ ſic. Jo.dam. Nia coꝛꝑe
inciſo ↄdolet ⁊ patit᷑ · Et hoc eſi qꝛ vnit coꝛ ꝑi paſſibili.
Cũ ergo ſuerit tale coꝛpns xp̃i:fuit in coꝛꝑe paſſibilitas
in aĩa ↄpaſſibilitas. ¶ Itẽ dam. Om̃e qð eſt creatũ eſt
ðpᷣtibile m generatõem ⁊ coꝛruptõem vei alteratõnem.
Cũ ꝗᷓ aĩa rpᷣi creata ſit:⁊ coꝛpus erit vᷣtibile ᷣm genera⸗
tõem ⁊ coꝛruptõz vel alteratõeʒ. Sʒ om̃e tale eſt paſſibi
le: ᷓ coꝛpus ⁊ aĩa xpᷣi eſt paſſibile ꝑ naturã.4l Ytẽ nõ ieſt
actus alicui niſi fuerit eidẽ potẽtia ad actũ eundẽ.⁊ cui
ineſi finis actus:eidẽ ineſt actꝰ. Si q̊ finis nature aſſum
pte eſt redemptio ꝑ ſuſtinentiã pene: ergo inerit ei actꝰ
⁊ potentia ſuſtinẽdi penã. ⁊ paſſibiltas.¶ IeF ad h̊ ſũt
ouctoꝛitates yſa.liij. Vere lan.no.ip.tu.⁊c̃.Et mar.xx⸗
vj.Triſtis eſt aĩa mea vſq; ad mort. Rũſio Fᷣm JZo.
dama. Paſſio generaliteꝛ dicta eſt motus ex alio in alið
hoc aũt põt eẽ dupliciter. lel in aliud m naturã.lel ĩ
aliud p̃ter naturã. Si vo in aliud ſᷣm naturã fit mutatõ
vel motus: dicet᷑ tunc paſſio ⁊ paſſibile a patyn greco qð
ſonat infoꝛmatõem.⁊ hoc mõ dicit᷑ aĩa paſſibilis.i.rece⸗/
ptibilis ipoꝛũ intelligibiliũ ſciarũ ⁊ vᷣtutũ:ao qð m na
turã nata ẽ. DHoc mõ generaliſſime dicit᷑ paſſibilitas re
ſpectu cuiuſq; creature inqᷓtũ eſt receptibilis cuinſcunq;
ꝑfectõis. Si vo eſt pᷣter natura:tũc paſſio dicit᷑ ſpãliter.
Fm ꝙ diſſiguit So.dam.int᷑ oꝑatõʒ ⁊ paſſionẽ.qꝛ oꝑatõ
dicit᷑ motus:qꝗ eſt ᷣm naturã. Paſſio vᷣo dẽ motus ꝗ eſt
p̃ter naturã.ſicut coꝛdis pulſus nõ m naturã motꝰ pab
ſio eſt.nõ tñ ſicẽ dicit dama.omnes motus paſſiui paſſio
nes vocant᷑:ſ̊ ꝗ ſunt vehementioꝛes ⁊ in ſenſum ꝓceden
tes. Qui em̃ pui ſunt ⁊ inſenſibiles nõdũ paſſiones ſunt
Ideo diffiniet᷑ paſſio m hũc modũ. Paiſio eſt motꝰ pᷣ/

ter naturã ſenſibilis.4¶ Diſtinguendũ eſi ergo ſm bunc

modum:ꝙ cum paſſibilitas ſit potentia patiendi. poten
tia autez tripliciter ↄſiderat᷑ primo vt potentia ĩdiſpo⸗
ſita ad patiendum. ſcdᷣo vt oiſpoſita ad patiendũ. tercõ
vt neceſſitas ad patiendũ. Dicendum ergo ꝙ in Adam
ſuit potentia ad patienduzʒ:ſed indiſpoſita in ſtatu inno
centie. In nobis vᷣoo eſt potentia que eſt cũ neceſſitate ad
patiendum. In domino vo hieſu fuit medio modo. ſcili
cet potentia cum diſpoſitõne ad patiendum. aſſumpſit &
naturã noſtrã cũ paſſibilitate. nõ cũ ↄria diſpoſitõe ad
patiendũ.vł q̃ eẽt cũ nccitate ad patiẽdũ.qꝛ oĩa ſbiecta
erãt eius voluntati.yſa.liij. Oblatꝰ ẽ qꝛ voluit:vᷣ ꝗᷓ erat
cum diſpoſitione ad patiendum. ¶ Ad ratõnes autem
in ↄtrarium dicendũ ad pꝛimuʒ.ꝙ; ſicut moderantia di
citur duobo modis.ſcʒ ſᷣm naturam ⁊ m rationẽ: ita et
immoderantia duobo modis.ſm naturaz que nullo mo
do eſt culpabilis ſed penalis. ſᷣm rationem vo que non
ſolum eſt penalis ̊ culpabilis. Dicenduʒ eꝛgo ꝙ in xpᷣo
non fuit immoderantia ym modum ſecundum ſed ſᷣm
pꝛimum. Sed diſtinguẽdo immoderantiam Fmnaturaʒ
dupliciter in diſpoſitione vel neceſſitatc. In diſpoſitiõe
ad patiendum ſic fuit in chriſto. cũ neceſſitate vo fuit in
nobis. 4 Ad ſcᷣm dicunt quidam. ꝙ duplex eſt ſuſpicio
m ratõem. 7 m ſenſualitatem. In xpo ergo fuit ſuſpi⸗
cio boni et mali ſᷣm ſenſualitatem. non tamen in eo fuit
ſuſpicio ſᷣm rationem:ſed plena certitudo.qð nobis nõ
videtur ſm ꝙ ſuſpicio dubitationeʒ dicit. Poteſt igitur
dici.ꝙ ſuſpicio pꝛoprie ſumitur.⁊ ſic dubitatönem im⸗
poꝛtat.et ſic non ſumit᷑ in ratione Kemigij. Sumit etiã
nomine extenſo ꝓut dicit aꝑrehenſionem ſiue cognitio
nem: ⁊ ſic ſumitur in ratõe Renngij ſub hoc ſenſ⸗ u. Pal
ſio eſt motus anime ꝑ apꝓprehbenſionem boni vel mali. et

—

ſic ſumitur in chꝛiſto. ¶ Ad terciũ dicendum. ꝙ eſt conſi

derare naturam bumanitatis chꝛiſti dupliciter. m ſub
ſlantiam.et ᷣm diſpoſitionem ad redemptõnem. Scm
primum moduʒ nulla creatura poteſt agere in humani⸗
tatem chꝛiſti. nec ipa pati ab aliqua. Sed ſᷣm modum ſe
cundum cſt aſſumpta paſſibilitas: ⁊ potentia ſuſtinendi
voluntarie penam a creatura inferioꝛi.¶ Ad quartum

„ . 2—. .

,S .

—

ſunt
15
ne
en
o⸗,
red
aun
no
ſ;

tta
N
n
adi
get
ono
non
rpo
ßn
mz

MV5ueſtio

dðm ſic. Perturbatio aliqũ ẽ motꝰ ſenſualitatis.qñq;
ꝑtis rõnalis. ꝛout ẽ motꝰ ſenſualitatis:ſic fuit ĩ xpᷣo.
Pꝛout ẽ motus ꝑtis rõnalis:põt eẽ duobo modis.xelĩ
ꝑte ꝓut ẽ natura:⁊ ſic potuit eẽ in xpᷣo ex infirmitate vł
diſpoſitõe aſſumpta.vel ꝓut ẽ rõ ſiue rõnalis:⁊ ſic neq̃
q põt adhuc ꝑturbatio ſumi.ꝓnt paſſio nullo mõ gene
rãs inoꝛdinatõʒ.vt irã vel impatientiã. vel aliqð hmõi
⁊ ſic fuit in xpᷣo.Alio mõ ꝓut paſſio indueẽs inordina⸗
tõem ire vel impatiẽtie vel alicuiꝰhmõi auertẽtis a bo⸗
no vel ꝓuocãtis ad malũ. et ſic nullo mõ fuit ĩ xpᷣo.nec
hmõi ꝑturbatione nata fuit aliquo mõ aĩa xpᷣi ꝑturba⸗/
ri.¶ Ad quĩtum vbi dr.ꝙ pene ſemꝑ cã ẽ culpa.dom ꝑ

interemptõeʒ.qꝛ ſiẽ dicit greg.ſuꝑ Sob.vij.ltinã oppẽ

derent᷑ ⁊c. Pena duplicẽ babet oꝛdinatõnem. Vnã ad

culpã q pcedit. Alterã ad głiam quã pᷣcedit. Job g̊ ſuſti

nuit penã nõ ꝓpter culpã quã ipᷣe ↄmiſit:b ꝓpter glie au
gmentũ.J nõ ẽ verũ ꝙ oĩs pena fit ꝓpter culpã. VUnde
Jo.ix.dr d ceco nato.i eq; hic peccauit nec ꝑentes eiꝰ
bᷣ vt manifeſtent᷑ oꝑa dei in illo.vbi etiã oñdit᷑.q penaẽ
aliqñ ꝓpter głiam dei manifeſtandã.4 Ad ſexiũ dom.
diſtinguẽdũ.ꝙ aligꝗs põt puniri iuſte ſine culpa.nõ tñ
ſine cã.Et h̊ mõ nõ ẽ iuſtũ innocẽtem puniri.Cã auteʒ
maxima fuit redemptio bumam generis:quare xpᷣe vo
luit puniri. Ad ſeptimũ dðm.ꝙ paſſibilitas ĩ aia xpᷣi
nõ ẽ ꝑ modũ illũ quo eſt in demonibo.vel ꝑ modũ illuʒ
quo ẽ in aĩiabo ꝑuuloꝝ omnino:aliqua tñ ↄueniẽtia eſt
Nã in aĩabo ꝑuuloꝝ ẽ paſſibilitas ꝑ cõpaſſibilitatẽ ſᷣm
ꝙ dicit Yo. dam̃.ꝙ aĩa coꝛpoꝛe inciſo ↄdolet ⁊ ↄpatitur
ita ⁊ aĩa xp̃ᷣi ex vnione ad carnẽ habet cõpaſſibilitatem
Fm ꝙ dẽ. j. ad coꝝ.ij. Si em̃ cognouiſſent:nũq; dominũ
glie cruciſixiſſent. Glo.Coꝛpus patit᷑ ⁊ moꝛit᷑:oĩa non
moꝛit᷑ ̊ cõpatitur.deitas aũt neqʒ moꝛit᷑ neq; patitur.
Sic g eſt quedã cõueniẽtia paſſibilitatis aĩe xpᷣi ⁊ ꝑuu
loꝝ.Eſt aut diſſimilitudo.qꝛ aĩa ꝑuuli bʒ neceſſitatem
ad pati.⁊ hoc ex culpa ↄtracta.Aia aũt xpᷣi habʒ diſpo
ſitõem ad pati nõ ex culpa ↄtracta.h̊ volũtarie aſſũpta

Erx alia ꝑte aliqua ẽ ↄueniẽtia cũ paſſibilitate.que eſt ĩ

cmonibo.ã in demonibo inqᷓtum ſunt ſpũs creati:ẽ
paſſibilitas vertibilitatis ꝑ naturã.ſicut dic Jo.dam̃.
DOmne creatũ vertibile ẽ.Et ita aĩa xpᷣi inqᷓtum creata
vertibilis fuit ꝑ naturã.qᷓuis ſᷣm ꝙ vnita deitati inuer
tibilis a bono m electõem. Eſt aũt diſſimilitudo qꝛ in
dmonibo ẽ paſſibilitas cõtracta ex culpa acta cum ne⸗
ceſſitate ad penã.¶ Ad octauũ doᷣm ꝙ ẽ ↄſiderare aĩaʒ
xpᷣi vt aĩam.et ẽ ip̃am ↄſiderare vt ſpm̃.ꝓut diſtinguit
beatus aug.in li.de ſpũ et aĩa.Anima ex eo dicta eſt. q;
ad viuendũ adiuuet coꝛpus.i.viuificet. Spũs ipᷣe ẽ pꝛo
ſpũali natura.Spũs naq; ad ſubſtantiam dr.aĩa dicit᷑

ad viuificatõem.Jnq;tum ẽ ſubſtãtia rõnalis ſpũs eſt.

aĩa ðᷣo inq;tum ẽ vita coꝛꝑis.Scðm h̊ ꝗᷓ̊ dõᷣm.ꝙ aĩia xpᷣ
Fm ꝙ ſpũũs eꝛat in ſummo gaudio a pꝛima cõditõe inqꝙᷓ⸗
tũ vnita coꝛꝑi paſſibili habuit paſſibilitatẽ.⁊ erat ĩ eo⸗
dẽ ſummũ gaudiuʒ ⁊ paſſibilitas:nõ tñ ſᷣm idẽ. In aĩa
em̃ ẽ natura vnibilitatis ad coꝛpꝰ.⁊ ex illa ꝑte erat paſ
ſibilitas.ĩ aĩa ẽ etiã natura ſpũs ſᷣm quã ſeꝑabilis ẽ et
manẽs ſeꝑata.ſᷣm quã erat beatitudo cũ nulla paſſibili
tate.. Ad nonũ dðm.ꝙ ĩ raptis ↄtemplãtibo rapit᷑ vir
tus ſenſibilis qtum ad actum ſuũ ſiue vſuʒ.⁊ etiã actꝰ
amme irrõnalis q;tum ad actũ ſuum reſpectu coꝛꝑis.
Et iõ ẽ ꝙ in raptu Pauli nõ fuit paſſiõis ſenſus.nec et
ꝓ rõnem cognitio paſſionis:ſi fieret in coꝛꝑe.In aĩa vᷣo
rpᷣi nõ erat hmõi abſtꝛactio.ĩmo ꝑfecte vires habebant
vſus ⁊ actus ſuos in coꝛꝑe.⁊ iõ in eo fuit ſenſus paſſio⸗
nis doloꝛ? triſticia.¶¶ Ad decimũ de moyſe dðᷣm. ꝙ de⸗
lectatio illa q̃ erat ex viſione ĩ moyſe nõ abſoꝛbuit paſſi
onẽ̃ ex toto:quin pateret᷑ ex ieiunio:quis diminueꝛetuꝛ

a tãto.Ex ipᷣa eĩ dulcedine viſionis nõ rputabat hmõi

paſſionẽ. ⁊ ex virtute ipius dulcedinis retardabat᷑ effe⸗
ctus paſſionis vt ſuſtineret ieiuniũ.xl.dieꝝ.ſicut etiam
legitur in dño Yu factũ Math.iiij. In dño fuit aliter

2 ernen .
O †* „ Q◻ F*
—

— . . 4

V.

qin moyſe.quia ĩ moyſe fuit impaſſibilitas ad tpᷣus.2⸗
Em dictum modum per prerogatiuaʒ gratie ſingularis
In chriſto veꝛo fuit paſſibilitas per diſpenſationẽ gra⸗
tie redemptionis. ¶¶ Ad vltimum dicendum ꝙ verbum
Senece intelligendum eſt per ſe.In ſapientem enim vt
eſt ſapiens non cadit perturbatio.⁊ hoc ſumpta peꝛtur
batõe eo modo:quo eſt inductiua inoꝛdinationis ſcilicʒ
ire vel impatientie vł huiuſmodi alicuius auertentis a
bono:vel excitantis ad malum ſicut dictum eſt.

Membꝛum ſecundũ

Onſequenter queꝛit᷑ quos defectus aſſum
pſit:⁊ quos nõ.Circa qð queruntur que
dam. Primo queritur de defectibus ex ꝑ⸗
te anime. Scðo de defectibus generaliter
ex parte anime ⁊ coꝛpoꝛis. Et circa primum queritur
an ex parte anime aſſumpſerit ignorantiam ex parte in
tellectus:tꝛiſticiam vero timoꝛem ⁊ iram ex ꝑte affectꝰ.

Articulus pꝛimus

DO primum ſic obijcitur ex auctoritate bea⸗
ti Am bꝛoſij qui dicit ꝙ in chriſto ſenſus pro
ficiebat humanus:ñ diuinus.exponẽs illud
Luce.ij. Proficiebat IJheſus etate et ſapientia. Et ſᷣm
auctoꝛitatem YJſaie.viij.Quia auteqᷓᷓ ſciat puer vocare
patrem ſuum ⁊ matrem ſuam ⁊c̃.dicit.ꝙ expers cogni⸗
tionis infantia per humanam impꝛudentiaʒ qð adbuc
non didicit ignoꝛabat.ex quo expreſſe videtur ꝙ aſſum⸗
plerit ignorantiaz. IZtez Yoh. damalce.iij. lib. dicit.
Ignorantem ⁊ ſeruilem aſſumpſit naturaz. Itẽ Anſ
helmus.ij.libro cur deus homo. Cur nõ poterat ille hõ
vere eſſe ignoꝛans:ſicut vere moꝛtalis erat. Ex quo ar⸗
guitur cum vere aſſumpſerit moꝛtalitatem:ꝙ ⁊ ignorã
tiam. Ao oppoſitum ſic. Anp. Ala aſſumptio in vni⸗
tate ꝑſone filij dei non niſi ſapienter a ſumma ſapientia
fiet.⁊ ideo nõ aſſumet in homine qð nullo modo vtile ẽ
ſ̊ valde noxium eſt ad opus:quod idem homo facturus
eſt. IJgnoꝛantia nãq; ad nihii illi vtilis eẽt:ſed ad mul⸗
ta noxia. Itẽ idẽ.quõ tot ⁊ tanta faceret oꝑa ſine im⸗
mẽſa ſapiẽtia.¶¶ Itẽ idẽ.Quõ illi crederẽt hoĩes: ſi illũ
ſcirẽt neſciẽtem? Si at᷑ neſcirẽt:ad ꝗd erit ei vtilis igno
rãtia? ¶¶ Item Jo. dam. Pꝛoficere dr etate ⁊ ſapia ꝑ au
gmẽtatõem etatis.eã q̃ inerat ſibi ſapientia ſᷣm gram ĩ
manifeſtatõem inducens. O aũt dicũt ipᷣm etate ꝓfice
re et ſapientia.vt additamentum ſuſcipientem. non eã
que m ypoſtaſim eſt vnionem venerantur.4 Item ma
ioꝛ eſt cognitio creature per vnionem q; per compꝛehen
ſionem. Si ergo in cognitione peꝛ compꝛehenſionem q̃
erit in gloꝛia.non manet ignoꝛantia:ergo nec cum vnio
ne poterit eẽ ignoꝛantia.¶ Item ſi aliquis oculus habe
ret ſimilitudines omniũ viſibiliuʒ: virtus viſiua vnia· ◻
illi oculo haberet cognitionem omnium ſenſibilium. er 1 jj. —WTr2n„ 1 1 .„ Ra. „
go cum intellectus anime xpᷣi vnitus ſit intellectui in⸗
creato:in quo ſunt rõnes ei ydee rerũ omnium:intelle
ctus xpᷣi habebit cognitionem omnium ſine ignorantia
alicuius. Quod concedendũ ẽ.¶ Ad pꝛima ergo ra⸗
tioneʒ que pꝛocedit ſᷣm auctoꝛitateʒ ambro. reſpondet
magiſter in.iij.li.ſenteñ.⁊ dicit.q bec verba Ambroſij
ex parte illuminant ad veritatem:que quidẽ eſt ꝙ chri⸗
ſtus iuxta duas naturas duas habebat ſcientias. Ex
parte vᷣo male intellecta pꝛebẽt materiã erroꝛis.ſcilicet
ꝙ rpᷣc in pꝛincipio habuit ignoꝛantiam.pꝛopterea ma⸗
giſter dicit. Intelligenda ſunt verba ambro.vt q;ẽtuʒ ad
viſum hominum ⁊ ſui ſenſus oſtenſionem ꝓfeciſſe dica
tur. 4 Ad ſecundam rationem dicendum ?m Jo. dam.

=

2 ſFm grego.theologum. Seꝑato quod videtur: ab eo

quod intelligitur et ſerua dicetur et ignoꝛano caro. ꝓps — „ 3 — 1 5
pter ypoſtaſeos autem.i.perſone indiuiſibilem vnionẽ — P1 2 A
.2C 2 11,4 Heb

ditata eſt anima domini futuroꝛum cognitione vt et re⸗
liquis diuinis ſignis.¶ Ad terciã rationem dicendum

ſi ies1

2 5

J, 55
O* 1.G

eerel
AA
e

414

m anſeł. Sapienter us aſſumet moꝛtalitatẽ:q̃ ſapiẽ
ter et valde vtiliter vteret᷑. YIgnoꝛãtiã vo nõ poterit aſſu
mere ſapienter:quia nũqᷓ ẽ vtilis ſᷣ̊ ſemꝑ noria. niſi foꝛ
te ꝑ eã mala voluntas que nũꝙᷓ in illo erit:ab effectu re
ſtringitur vel detineatur.

Articulus ſecundus

Oſt boc queritur.vtrũ aſſumpſerit tꝛiſticiaʒ
ex ꝑte affectus. Ad qð ẽ auctoꝛitas expꝛeſſa
math̊.xxvj.Zꝛiſtis ẽ aĩa mea ⁊c. Itẽ ad h̊
ẽ autoꝛitas Ambro. Suſcepit triſticiã meam ofidẽter.
triſticiã nomino qui crucẽ pdico. Ad oppoſituʒ Iſa.
xlij.2 erit triſtis neq; turbulentus 77. Rũñſio. Eſt
triſticia ex ↄditõis neceſſitate.et ᷣm paſſionẽ que atten
ditur ĩ ꝑturbatõe rõis.Et hoc mõ nõ fuit in xpᷣo triſti⸗
cia.Et ẽ triſticia ex volũtate diſpenſatõis ſiue ᷣm paſſi
onem que attendit᷑ in ſenſualitate pᷣter ꝑturbatõem rõ
nis:et hoc mõ fuit in xpᷣo triſticia. Pꝛeterea.ſicut pa
tebit ẽ ↄſiderare rõem vt naturã.⁊ rõem vt rõeʒ. Si vt
naturã ſic etiã fuit tꝛiſticia ẽm rõem.Si vt rõem:ſic nõ
fuit in rõe teiſticia. ,

Articnlus tercius.

Onſequẽter querit᷑ vtꝝ ĩ xpᷣo fuerit vera paſ

ſio timoꝛis.Ad qð eſt auctoꝛitas thobie.vj.

Quẽ expaueſcẽs thobias clamauit voce ma
gna dicẽs ⁊c· Glo.xpᷣc ĩ moꝛtis ꝑiculo cepit pauere: nõ
dyabolũ:̊ moꝛtem naturali carnis fragilitate ꝑhoꝛre·

ſcẽs.¶ Itẽ ioh.dama.Timoꝛis nomẽ duplicẽ habʒ in⸗
telligẽtiam.Eſt em̃ timoꝛ naturalis nolẽte aĩa diuidi a

coꝛꝑe. pter eã que in pꝛincipio a cõditoꝛe impoſita ẽ ei
naturalẽ ↄditionẽ.Et dicit ꝙ verbũ homo factũ fuit in

exꝑientia huius timoris.quia timoꝛ ⁊ pauoꝛ ſunt natu
raliũ paſſionũ et nõ ſubiectaꝝ peccato. Ad oppoſituʒ
aug. in li.lxrxxiij.q̃ſtionũ.Signũ ꝑfectõis nullꝰ timoꝛ ẽ.
Cũ g in xrpᷣo ſumma pfectio fuerit:in eo nõ fuit aliquis
timoꝛ. Itẽ hiero.Cõtriſtat᷑ nõ timoꝛe patiẽdi.qꝛ ad G̊
venit.̊ ꝓpter ſcandalũ apłoꝝ et euerſionẽ hierłm.4. IJt

cũ multipliciter dicat᷑ timoꝛ.Eſt em̃ timoꝛ naturalis:j
aĩa nõ vult ſeꝑari a coꝛꝑe.vt dictũ ẽ.Et ẽ timoꝛ gratui⸗

tus multiplex. Seruilis quo aliquis exiſtens in ꝓecca⸗
to timet penã eternam. Etẽ timoꝛ initialis quo aliquis
timet ne poſſit ſatiſfacere ꝓ peccatis deo.Et ẽ timoꝛ fili
alis quo filius.i.aliquis ꝑfectus timet offenſam patꝛis

celeleſtis. Itẽ ẽ timoꝛ vicioſus.quo aliquis eligit pecea

re ne ledatur in poſſeſſione. Humanus quo aligꝗs eligit
peccare ne ledat᷑ a coꝛꝑe.Si ergo nullus iſtoꝝ modorũ
fuit in xpᷣo:relinquit᷑ ꝙ nõ fuit timoꝛ in xpᷣo.Cõſtãs eĩ
ẽ ꝙ in eo nõ fuit timoꝛ vicioſus nec timoꝛ gratuitus ſer
uilis qui ẽ cũ peccato.nec timoꝛ initialis qui eſt ex pᷣteꝛi
to peccato.nec timoꝛ filialis reſpectu offenſe pr̃is ꝑ fu⸗
turũ peccatũ.quia nec in eo fuit actus peccandi nec po⸗
tentia ad peccandũ. ſolũ fuit ĩ eo timoꝛ naturalis.qui
eſt reſpectu ſeꝑatõis aĩe a coꝛpe. Sed cõtra h̊ ẽ.quia
paulus philipᷣ.j.cupiuit diſſolui ⁊ eẽ cũ xpᷣo.⁊ ſicut diẽ
aug:Miles coꝛonadus gaudet moꝛi.et dñs coꝛonatuꝛꝰ
timet moꝛtẽ.q.d.nõ.(¶ Iteʒ.j.ioh.iiij. Perfecta caꝛitas
foꝛas emittit timoꝛẽ.Cũ ergo ĩ xpᷣo fueꝛit ꝑfecta caꝛitao
a x¶pᷣo excluſit omnino timoꝛem. Solutio.dom.ſic di
ctũ ẽ.ꝙ ẽ timoꝛ naturalis et timoꝛ gratuitus et ẽ timoꝛ
vicioſus.Cimoꝛ naturalis dicit᷑ multipliciter. Eſt em
timoꝛ naturalis ꝑ modũ nature.quõ dicit io.dam̃. O.
timoꝛ naturalis ẽ nolente aĩa diuidi a coꝛꝑe ⁊c. Pꝛopt
qð aĩa naturaliter timet et agoniã patit᷑ ẽ refugit moꝛ⸗
tẽ velut natura moꝛbũ. Eſt iterũ timoꝛ naturalis ꝑ mo⸗

dũ ſenſualitatis ĩ agꝛehenſione futuri mali ꝑ ſenſũ hm

qꝙ ipᷣe Jo.dam̃.dicit alubi.ꝙ malũ qð expectat᷑ ↄſtituit
timoꝛẽ.⁊ hoc ex ꝑte ſenſualitatis nõ rõis. Et iſtis duo⸗
bus modis fuit timoꝛ naturalis in xpᷣo.Eſt etiaʒ timoꝛ
naturalis m modũ cõpꝛehẽſionis:que ẽ ẽᷣm rõem. ſᷣm

—.—

——

— ——

.„

ꝙ dỹ timeri malũ intelligibile.vt iehenna vel iudicium
diuinũ.⁊ hic timoꝛ nõ fuit in xpᷣo.Et ẽ timoꝛ naturalis
ſᷣm immoderatõem nature.ſᷣm ꝙ dicit ioh.dam̃. ti⸗
moꝛ ẽ ex ꝓditõe cogitatõnũ ⁊ credulitate cũ ignoꝛantia
qui timoꝛ pᷣter naturã ẽ.quõ nõ fuit timoꝛ in xpᷣo.ſicẽ di
cit io.dam̃.quia ẽ irratõnalis ⁊ pᷣter naturaʒ.vñ dicit.
Ideo nõ timuit niſi paſſionis tꝑe ⁊ diſpẽſatõe ſeipᷣm cõ
tꝛaxit.nõ em̃ ignoꝛabat tpᷣs. Itẽ timoꝛ gratuitus dicit᷑
multipliciter.ſ.ſeruilis.initialis ⁊ filialis.qui ẽ dicen⸗
dus timoꝛ offenſe ⁊ reuerẽtie.quo vltimo mõ fuit ſolum
timoꝛ gratuitus ĩ xpᷣo.⁊ hic ẽ timoꝛ dñi ſanctus.qui ꝑ⸗
manet in ſeculũ ſeculi.de quo Yſa.xj. Replebit eũ ſpus
timoꝛis dñi. SDe timoꝛe aũt vicioſo planũ ẽ ꝙ nullo
mõ fuit ĩ xpo. Ad illud qð obijcit.qð dicit aug.ꝙ ſi
gnũ ꝑfectõis nuilus ẽ timoꝛ.intelligit᷑ de timoꝛe innatu
rali vel vicioſo.¶ Ad ſecũdũ hiero.patet rñſio.quia nõ
fuit in ipᷣo timoꝛ ſeu triſticia patiẽdi ſᷣm ꝑtem rõnalem
ter ſe.ſᷣm ꝙ ↄſideramus ꝑtẽ rõnalẽ vt ronalem.ſicut
poſtea patebit.qᷓuis fuerit ĩ eo ſᷣm ꝑteʒ ſenſualẽ.vł ſᷣm
rõem vt naturã.. Ad terciuʒ dõm. in xpᷣo fuit timoꝛ
naturalis pene vno mõ ꝓut diſtinctũ ẽ:et timoꝛ gratui
tus alio mõ ꝓut diſtinctuʒ ẽᷣ.¶ Et ad illud qð obijcit᷑ de
paulo dᷣm.q; ẽ timoꝛ ᷣm rõem.⁊ ẽ timoꝛ ᷣm ſenſualita
tẽ. Limoꝛ ſm ſenſualitatẽ fuit ĩ paulo et in xpᷣo.Itẽ ti⸗
moꝛ ſᷣm rõem ẽ duplex.quia ẽ ↄſiderare rõem vt natuꝛã
Fm quã vnitur coꝛꝑi.⁊ naturaliter ꝑ hoc ↄpatit᷑. Et eſt
ↄſiderare rõem vt rõem Fᷣm ꝙ nõ ſe habet ad coꝛpꝰ.im⸗
mo actũ habet extra coꝛpus.pꝛimo mõ habet naturalẽ
oꝛdinẽ ad coꝛpus.ſecũdo mõ ẽ in oꝛdine ad deũ volũta⸗
rie.pꝛimo mõ fuit timoꝛ in paulo ⁊ in xpᷣo.ſecundo mõ
ðvᷣo nõ. Ad quartũ iã patet rñſio.quia illud qð dicit᷑
ꝓfecta caritas foꝛas mittit timoꝛẽ.intelligit᷑ ð timoꝛe ꝗ
ẽ cũ imꝑfectõne.ſicut timoꝛ ſeruilis.initialis.et timoꝛ
offenſe.nõ de timoꝛe reuerentie.quiẽ timoꝛ filialis per⸗
manens in ſeculũ ſeculi.

Articulus quartus

Ed vlterius querit᷑.vtrũ xpᷣc habuit timoꝛeʒ
reuerẽtie maioꝛẽ q; noo:qð videt᷑ ꝑ illð ꝗIſa.
xj. Replebit eũ ſpũs timoꝛis domini ⁊c̃. Er⸗
go xpᷣs pleniſſime habuit donum timoꝛis et

reuerentie.¶ Ad oꝓpoſitũ.Limoꝛ reuerẽtie eſt reſilitio

a magnitudie diuine maieſtatis in ꝓpriã ꝑuitatẽ.Cum
ergo in nobis ſit maioꝛ ꝓuitas ꝙᷓ; in xpᷣo: maioꝛ eſt effe⸗
etus timoꝛis reuerẽtie in nobis ꝙᷓ ĩ xpo. Rñſio.iõ
dicitur maioꝛ timoꝛ reuerẽtie quia in maioꝛẽ ꝑuitatem:

Hᷣ quia maioꝛ eſt reſilitio:que nichil aliud eſt niſi volun

taria ſubiectio diuine maieſtati:que magis eſt in xpᷣo qꝙᷓ
in aliqͥ alio.⁊ ideo dicit.Repleuit eũ ſpus ti.do.

Articulus quintus.

Onſequẽter q̃ritur an in xpᷣo paſſio ire fue
rit:⁊ videt᷑ ꝙ nõ.cũ dicat Aug.e ira ẽ tur⸗
bulẽtus aĩ appetitꝰauferẽdi ea q̃ facilitatẽ ac
tiõis ipediũt.Sʒ hoc nõ fuit in xpᷣo.Relinꝗ
tur ergo ꝙ in xpᷣo nõ fuit ira.¶ Scda rõ Jo.dam. Jra
eſt deſideriũ repũitõis.Cũ ergo xpᷣs nichil fecerit amo⸗
re vidicte ſ̊ iuſſicie relinꝗtur ergo ꝙ in xpᷣo nõ fuit ira.
4 Tercia rõ Jo.dama. ꝛa eſt feruoꝛ eius qð circa coꝛ
ẽ ſãguis ex euaparatõe vellis.Sʒ hoc eſt praue diſpoſi⸗
tiõis.Cũ ergo in xpᷣo nõ fuerit aliq̃ praua diſpoſitõ:er⸗

go in xpᷣo nõ fuit ira.¶ Quaꝛta rõ. Si in xpᷣo fuit ira:ñ
fuit in eo ira niſi ꝑ ʒelũ.Sʒ dr ſuꝑ Zob.v. Virũ ſtultũ
intficit iracũdia ⁊c. Grego.Jra ꝑ vitiũ oculuʒ mentis

excecat.ira ꝑ ʒelũ illũinat.Et inde mẽs tur bata ꝓficit:
vt inde clareſcat.ſic infirmati oculo colliriuzʒ ĩmittit᷑:et

lux priꝰnegat᷑.̊ poſtea plẽius reſtituit᷑.Cũ ergo in xp̃o

nõ fuerit mẽtis ꝑturbatio. reliquit᷑ q in rpᷣo nõ fuerit

ira ꝑ zelũ.ergo nec ira vłn. MRñſio. Ira dẽ dupłr. Eſt

em̃ ira axpetitꝰ vidicte cũ ꝑtbatõe:quõ diffinitur iꝛa ab

% — „
Je fnn . .

ouʒ
Jo.
Ern
noe
ſio
In
e⸗
6
en.
Nlun

vj

e
n
n⸗
ra
o
n.

ſu

l 2 F.¹ N. 1† A .

Nueſtio

augu. Jra ẽ turbulẽtꝰ appetitꝰc.⁊ a Johᷣ.dama.JYra eſi
citur apetitꝰ vindicte abſq; ꝑturbatõe ex amoꝛe iuſticie
2 boc efn tira in 15o. Brikt ps. Lũc loquet᷑ ad eos
in ira ſua ⁊c. Glo. Ira txi nõ eſi ꝑturbatio mẽtis queẽ
ab eo penit aliena:ß vis qua iuſte iudicat. Et ꝑ hoc ptʒ
reſponſio ad auctoꝛitatẽ aug.⁊ ad illã Joh.dama. vra
eſt feruoꝛ ⁊c.l Ad aliud vo qð obijcit᷑ de Yꝓo.dam.ra
eſt appetitꝰrepunitõis ⁊c̃.dicendũ q; aſpetitꝰ vindicte di
citur dupliciter. Ano mõ ꝓueniẽs ex impatiẽtia leſe cõ
cupiſcẽtie.ſicut dicit YOh.dama.ra ẽ audax vindex le

feruoꝛ ⁊c. Scðm iſtũ modũ nõ fnit in xpᷣo. Alio mõ di⸗
.

——

ſe ↄcupiſcẽtie.Cuʒ em̃ ↄcupiſcimꝰaliquid T ꝓhibemur
ab aliquo: iraſcimur aduerſus eũ.quõ dicitur Ro. xij.
125 voſmetipos defendẽtes cariſſimi ⁊c̃. Alio mõ eſt p⸗
ueniens ex amoꝛe iuſticie diuine.quõ dicũt ſãcti apoc.
vj.lſquequo dñe ſctus eternꝰ nõ vindicas ſanguinem
noſtrũ de his qui habitant in terra.Et hoc mõ ſolũ fuit
in xpᷣo appetitꝰ vindicte.q¶ Ad vltimum vo qð obijcit᷑ de

ira ꝑ zelũ dicendũ.ꝙ ira ꝑʒelũ duo ponit in nobis.ſ.ap

petitũ iniurie dei vindicãde ex amoꝛe iuſticie:⁊ ꝑturba⸗

tionem infirmitatis humane. ex hoc qð eſtimat᷑ defectꝰ

potentie ad vindicidũ. Pꝛimũ eſt pfectõis. Scoõm im
ꝑfectõ nis.Oð ergo ẽ ꝑfectõis iuſticie fuit in xpᷣo. nñ.l.
eiecit emẽtes ⁊ vẽdẽtes de tẽplo. Qð aũt ẽ impꝑfectois.ſ.
ꝑturbatõ ex eſtimatõe impotẽtie nõ fuit in xpo.

Articulus ſextꝰ

Onſequẽter querit᷑ de defectibo generalit᷑ ex
ꝑte aĩe ⁊ coꝛpoꝛis.⁊ cuʒ dicat Yohᷣ.dama.q;
xpᷣc oẽs defectꝰ noſtros accepit in ſe pᷣter pec⸗
catum.querit᷑ vtꝝ hoc ſit veꝝ: qꝛ videt᷑ in multis habe⸗
re inſtantiã.õ em̃ xpc accepit erroꝛẽ vel ignoꝛãtiã: nec
fomitẽ.qꝛ nõ eſt peccatuʒ:ſ̊ pena.remanet em̃ poſt mun
dationẽ a pcto oꝛiginali. nec iterũ oĩa genera egritudi⸗
num aſſumpfſit xrpᷣc.¶ Iteʒ nec oẽs defectꝰqui inſunt ho
mini ex ꝑte coꝛꝑis:aſſumpſit xp̃. Inſunt em defectꝰꝑ de
fectum mẽbꝛoꝝ ⁊ ꝑ ſupabũdantis ꝑtium:qð quidẽ non
aſſumpſit xpᷣ̃e.4! Si dicat᷑ ꝙ illa diſtinctio reſtringit᷑ ad
celect quos ↄgruebat xpᷣm accipe:iſtud nihil eſt. qm̃ ßᷣm

poc nõ poſſet peccatũ excipi ab illa totalitate:cũ nõ con⸗

tineatur in illa.Ad hoc intelligẽduʒ eſt ꝙ defectꝰ ꝓut ac
cipitur hic:nõ eſt quecũq; rei abſentia. ſᷣ eſt pꝛiuatio ali
cuiꝰrei ab aliquo cui nata eſi ineſſe. Vñ in adã ante pec
catum potẽtia ad moꝛiendũ ſine abſentia coꝛruptibilita
tis ſeu abſentia alicuiꝰſciẽtie nõ erant defectꝰ:quia non
erant nata tũc ei ineſſe. Sed pꝛiuatoões eoꝝ que nate ſũt
ineſſe ip̃i ade ⁊ alijs homib:hmõi appellatur defectus.

Sed notandũ adpuc ꝙ cũ iſti defectꝰſint pena:dupli

citer vicũtur. Eſt em quedã pena a peccato ⁊ ad pecca⸗
tum:cuiuſmodi eſt erroꝛ ex ꝑte aĩe ⁊ fomes ex ꝑte coꝛpo
ris.Aliꝰeſt defectꝰ qui eſt pena a pcto:ł non eſt pena ad
peccatũ.cuiuſmodi eſt in nobis neceſſitas ad moꝛiendũ
fames.ſitis.⁊ hmõi.Item iſte defectꝰeſt duplex. qm̃ qui
dam ſunt defectꝰ qui inſunt vlꝛ homini ⁊ de neceſſita te:

vt neceſſitas ad moꝛiendũ.fames.ſitis.⁊ ſilłia. Alij ſunt

defectꝰqui nõ vłꝛ inſunt om̃i homini:ſ̊ vnꝰvni.ali⸗ alij:
cuiuſinodi ſunt geneꝛa egritudinũ 2 defectꝰmẽbꝛoꝝ. Di
cendũ ergo ꝙ dama.ꝑ hoc nomẽ defectuz intelligit defe⸗

ctus vles: nõ ꝑticulares. defect?qui ſunt a pcto: non gqg

ſunt ad peccatũ.ſ.erroꝛem⸗ fomitem.qm ſunt initiuʒ ſi⸗
ue cauſa quoquo mõ peccati.

Mlembꝛüũ terciũ
Onſequẽter querit᷑ ad quid aſſumpſit hu
iuſmodi defectus.⁊ reddit duplex cauſa.
tercio ſenten.di.xv. Pꝛima eſi ꝙ ſuſcepit
teſectus coꝛpoꝛis ⁊ anime: vt ꝓbaret᷑ veꝝ
opus ⁊ animam habere. Scda eſt bec. accepit vetuſta
tem ſimplam pene: vt noſtram duplam conſt umat culpe
pene. .

G Lo1

re r.

☛m „)

v.
Otum adpꝛima .S§. j.

cauſã obijcit hoc mõ. In reſurrectõe glioſa nõ erũt hu⸗
iuſinodi defectꝰ fames ⁊ ſitis in coꝛpore: doloꝛ⸗ timoꝛ iĩ
aia. ergo ꝑ iſtos defect'non ꝓbat᷑ veritas coꝛpio 2 aĩe.
Itẽ defectꝰ opponit᷑ veritaii.qꝛ nõ eſi defectꝰ nature ni
ſi reſpectu veritatis nature. ꝑ iſtos deſectꝰnõ ꝓbat᷑ ve
ritas nature. 4I Itez anf.ij. l. cur deꝰbõ. c. xj. Si ꝑtinẽt
ad veritatẽ hũane nature moꝛtalitas:nũqᷓ poſſet eſſe bõ
qui eẽt ĩmoꝛtalis.ꝗᷓ nõ ꝑtinet ad ſinceritatẽ hũane natu
re coꝛruptibilitas ſiue icoꝛruptibilitas:qm̃ neutrũ facit
aut deſtruit hoĩeʒ. ſ̊ altera valet ad eiꝰmiſeriã: altera ad
eiꝰ beatitudinẽ. Itẽ idẽ in eodeʒ. Om̃ nullꝰeſt homo ꝗ
nõ moꝛiat᷑. idcirco moꝛtale ponit᷑ in bomĩs diffinitõe a
phᷣis:qui nõ crediderũt totũ hominẽ aliqñ potuiſſe aut
poſſe eẽ ĩmoꝛtalẽ.quaꝛe nõ ſufficit hoc ad moſtãdũ xpᷣm
hominẽ debẽ moꝛtalẽ eſſe:qꝛ verꝰ hõ erat.Ex quo reling
tur ꝙ nec veritas hũane nature ꝓbat moꝛtalitatem:nec
ecõuerſo. Rñ.dicẽdũ ſᷣm ꝙ dicit᷑j.coꝛin.xv. Semĩat᷑
coꝛp: aĩale:ſurget ſpũale.⁊ pꝛius eſſ qð aĩale:deinde qð
ſpnale.Scðm hᷣ ergo dicẽdu.ꝙ aliud ẽ oñdere veritatez
coꝛꝑis vt eſt aĩale: aliud eſt ondere veritatẽ coꝛꝑis vt eſt
ſpũale.pꝛimo mõ eſt indigẽs alimẽto.ſcdᷣo mõ nõ.Silꝛ
aliud ẽ oñdere veritatẽ aĩe vt ẽ vnita coꝛpoꝛi aĩali: alið

vt eſt vnita coꝛpoꝛi ſpũali. Dicendũ ergo ꝙ ꝑ defectũ fa⸗

mis ⁊ ſitis ꝓbat᷑ veritas coꝛꝑis aĩalis: nõ veritas coꝛ⸗
poꝛis ſpũalis. Silꝛ ꝑ doloꝛẽ ⁊ triſticiã ꝓbatur veritas
vnite aĩe coꝛpoꝛi aĩali:quis non ꝓbet᷑ veritas aĩe vnite
coꝛpoꝛi ſpũali vel vt ſeparate.

Lonſequẽter queri.S. ij.
tur de ſcða cauſa q̃ dẽ ꝙ aſſumpſit ſimplã vetulſiatẽ pene
vt nr̃am duplaʒ olumẽt.i.culpe a pene.i Ad qð obijcit
ſic. Si pena paſſionis xp̃i fuit ſufficiẽs ↄſumptõis pene
2 culpe ĩ nobis qtuʒ ad reatũ: & xpo paſſo tota culpa et
pena debʒ eẽ ↄſũpta ĩ nobis.cuiꝰvidemꝰgriũ. Quia dic
HBeda ꝙ qᷣtuoꝛ ſũt nobis inflicta ꝓ pcto ade.ſ.inſirmi⸗
tas.ignoꝛãtia.malicia.ↄcupiſcẽtia.Ex quo videt᷑.q nõ
fuit cauſa ſufficiẽs nr̃e redẽptõis. Itẽ ſicut dic an.in
li. cur deꝰ hõ. Ad ſatiſſactõeʒ debitã non ſufficit ſolũmõ
reddere qð ablatũ ẽ:ſ ꝓ ↄtumelia illata plꝰ debʒ reddẽ

̈ abſtulit. Cũ plus ſit ſeꝑatio a deo ꝑ carentiã viſio⸗

nis dei ꝙᷓ ſeꝑatio aĩe a coꝛꝑe:&̊ ſeꝑatio ale a coꝛꝑe ĩmoꝛ⸗
te xpᷣi no ſatiſfaciet ꝓ reatu ſeꝑationis a deo 2 carentia

viſionis:que eſt ꝑ culpã oꝛiginalẽ.4l Itẽ cũ nullũ tꝑale

ſit ꝓpoꝛtionabile eterno. Reatꝰaũt ſeꝑatõis ꝑ culpa oꝛi⸗
ginalem erat eternꝰ:g ꝓ illo nõ poterit ſatiſfaceꝛe paſſio
tꝑalis:cũ opoꝛteat eẽ ꝓpoꝛtioneʒ ſatiſfactõni ad illud p
quo ſatiſfacit. Et de hoc pleniꝰ inferiꝰ inquiretł. Rñ.
quedã eſt cauſa ſufficiens ⁊ ↄpleta.que nõ habet ſempeꝛ
effectũ ſibi ↄiunctũ:ſ̊ tempoꝛe determiato. Et alia ẽ que
habet ſemꝑ effectũ ſibi ↄiunctũ.verbigr̃a.motꝰ ſolis cir⸗
ca terrã ẽ cauſa eclipſis ſufficiẽs.nõ tñ quolibet tꝑe relĩ
quit iſtũ effectũ:ſ̊ tꝑe determĩato.ignis vo cauſa ẽ calo⸗
ris ⁊ ſemper relinquit iſtum effectum. Sicenduʒ eꝛgo ꝙ;
paſſio xp̃i eſt cauſa ſufficiens ⁊ cõpleta ↄſumptonis pe⸗
ne ? culpe in nobis.Sed diſtingueduʒ eſt:quia pena po
teſt ↄſiderari cum reatu ſeꝑationis a deo ſen carentie vi
ſionis. Elel ſine reatu m ꝙ eſt materia exercitiũ vᷣtu⸗
tis.Fᷣm ꝙ diſtinguit beatus Grego. ſuꝑ Job.iiij. eſt
pena que infligit᷑ homini ꝓpter reatuz p· eſt pena
que oꝛdinat ad meritũ ſiue pᷣmiũ. Dicendum q̊ ꝙ paſſio
xp̃i ſicut cauſa ↄiuncta effectui.delet omnẽ penã qtũ ad

reatum:in illis qui ſuſcipiũt ſacramẽtũ ſue paſſionis.ſ.

aptiſinũ. Inq;tum vo pena eſt virtutis exercitiũ.nõ de⸗
omnẽ penã in pᷣſenti:ſed delebit in futuro tempoꝛe de
terminato:cum coꝛruptibile hoc induet incoꝛruptionẽ.
j· coꝛin. xv. Et ſic ptz ſolutio ad pꝛimũ.¶: Ad ſcvᷣm dicẽ⸗
dũ.ꝙ in pena ſatiſfactoꝛia duo neceſſaria ſũt.ſ.volũtas

⁊ pena.nec opoꝛtʒ ꝙ maioꝛ ſit pena qua ſatiſfacit:qᷓ pe⸗

— nrr O

r⸗

o1

7

7-
4

. . 1

* 4

— 1 ——

P- “ (* 3/.

na ꝓ qua ſatiſſacit: ꝙ volũtas oiuncta pene maioꝛ ſit.
uis ergo ſeꝑatio aĩe a coꝛꝑe in moꝛte xpᷣi non fuerit
maioꝛ pena ꝙᷓ pena ſeꝑationis a deo:tñ volũtas ↄiſicta
moꝛti ſeu ſeꝑationi aie a coꝛꝑe maioꝛ eſt. volũtas em̃ qᷓ

eſt in vnione cũ deo gaudens de ſeꝑatione aĩe a coꝛpoꝛe
eſt ↄdigna ſatiſfactio ꝓ ſeꝑatione aĩe a xo. QNon ergo ẽ
ſatiſfactoꝛia paſſio ratione ſeꝑationis aĩe a coꝛꝑe tin: H
ratõne volũtatis ſeꝑationis: que excellit penã oꝛigialis
prẽci. vnde anſeł. Si a te queꝛeret᷑ vtꝝ ꝓ toto mundo vel⸗
les occidere xp̃ᷣm. reſpondẽs ꝙ nõ:quia vita ſua fuit no
biliſſim a.ſimiliter volũtas nobiliſſima: qua erat exi⸗
ſtens in vnione ad drũ. ¶ Ad terciũ iam ptz rñſio.qꝛ ſi
cut in ſatiſfactione ex ꝑte noſtra requirit᷑ voluntas ⁊ pe
na(opoꝛtet em̃ ꝙ ſit doloꝛ de peccato:⁊ ꝙ ſit gaudiuz de
pena )ita ? in xpᷣo fuit pena paſſionis in coꝛꝑe: ⁊ pena
etiam ↄpaſſionis in doloꝛe pꝛo peccato bumani generis
cum voluntate maxima patiendi: in quo eſt oplementuʒ
ſatiſſactionis. que quidẽ erat voluntas reſpectu ſuſtinẽ
di quãcũq; pena ꝓ peccato hũani generis. que etiam vo
luntas ad patiendũ nõ erat hominis puri: p̊ hbomiĩs vni
ti deo: qui eſi bonũ infinitũ.⁊ quia ipᷣa volũtas eſt ĩ vni⸗
one ad infinitũ bonũ ⁊ eternũ: ꝗꝓpoꝛtõnabilis eſt reatui
eterno ſeꝑationis ⁊ infinito.

Nueſtio. vj. de cõſtituto

per aſſumptionem.

. — 7
Onſequẽter queri⸗
tur de oſtituto ꝑ aſſumptionẽ.Ciꝛca qð
notãde ſunt opiniones.iij.deinde ſubiũ
gende ſunt dubitatões que incidũt cir⸗
ca ip̃as. Sunt aũt tres opiniones qua⸗
rum pꝛima dicit. Pꝛimo ꝙ in incarnatõne verbi diuini
ↄſtitutꝰẽ quidã homo ex ala ratõnali ⁊ hũana carne ſub
ſiſtens pꝛiꝰvnione natura:nõ tꝑe. Scðdo dicit. ꝙ ille hõ
cepit eſſe deꝰ: de cepit eſſe ille hõ.ita vt deꝰfactꝰſit hõ:
q ecõuerſo ille homo factꝰſit deus. Tercõ qꝛ in xpᷣo ſunt
due ſube ↄplete: quaꝝ vtraqʒ facit aliqð in vnitate ꝑſo⸗
ne. iurta illud. gemine gigas ſube: dicit xpᷣm eſſe duo.
Quarto dicit ꝙ aſſumẽs ẽ aſſumptũ.i.filiꝰ cei ẽ hõ ſiue
filiꝰhoĩs:tñ ſuppoſito filio hoĩs nõ ſuponit᷑ filiꝰ dei:nec
ecõuerſo.Quinto? vltimo dicit.ꝙ ille hõ nõ eſt diuĩe et
hũ ane nature:ſ̊ tm̃ hũane.⸗! Scda opinio dicit pꝛimo.
ꝙ ille hõ nõ ſolũ oſti tutꝰeſt ex illis duobo.ſ.ex aĩa ratio
nali? humana carne:vᷣ ex tribo ſubſtãtijs in vnitate ꝑſo
ne. ſ. ex deitate. ⁊ aĩia.⁊ carne. non tñ dicit᷑ ibi deitas ſi⸗
cut pars. Scðdo dicit ꝑſonã vbi fuiſſe ſimplicẽ añ incar⸗
nationẽ: ̊ in incarnatõe dicit eã eſſe facta ↄpoſitã ratõe
aſſumpte nature. Tercõ dicit.q; diuĩa ꝑſona aſſumpſit
quid:nõ hominẽ bunc vel illũ:ſ̊ naturã hoĩs vel huma⸗
nam. qð eſt otra pꝛimã opinionẽ.⁊ ex hoc dicit xpᷣm eſſe

vnũ tm: 1 nõ duo.Quarto dicit. ꝙ nõ cepit ille eſſe deꝰ

ſed ecõuerſo.qꝛ nõ fuit illud ſupoſitũ homĩs anteqᷓ ipᷣe
eſſet deus:nec tꝑe nec natura.qð eſt opoſitũ pꝛime opi⸗
nionis. 4l Tercia opinio dicit ꝙ illa duo. videlicet aĩa
7 caro ita ſunt vnite ꝑſone verbi vel nature diuine ĩ ver

bo: vt ex illis duobo vel tribo nõ ſit aliqua vna ſuba vel

ꝑſona:ſ̊ magis

verbũ dei veſtitũ eſt illis duobo velut qͥ⸗
dam indun

vnde dicit ꝙ xpᷣc Fm ꝗ hõ nõ eſt gd:nec
verbum in ẽ quid ĩ incarnatõe: h̊ qualiter ens vel
quodãmõ ſe hab ẽs. Et ex ↄſequẽti videt᷑ dicẽ ꝙ illa vnio
nõ fuit ſubalis: ſ̊ q̃ſi accidẽtis cũ ſubo: accipiẽtes illud
Pbil.ij. In ſilitudinẽ bominũ factꝰ:2 habitu inuentus

vt homo. IYlle ſunt tres opiniones ꝑ ſe. De cetero

dendũ eſt de ratõe diſtinctõis ipſaꝝ:vbi tres fuerũt ſe
tentie. Pꝛima quaꝝ diſtinguit iſtas tres opiniões.Cũ
em̃ ſunt due nature ĩ ypoſtaſi xpᷣi: eſt reſpicẽ vtrãq; na⸗
turam vt facientẽ quid in vna ꝑſona.vel vnã vt facientẽ
quid:a alterã ꝑ modum habitꝰ.⁊ hoc dupliciter. vel ita

ot hũana natura ponit᷑ ꝑ modũ habitꝰ:diuina vt faciat
quid.vel ecõuerſo:vt hũana natuꝛa quid:diuĩa ꝑ modũ
habitꝰ. ꝓut dicit ꝗꝙ a ſanctis habet᷑ deꝰ ꝑ grazʒ inhabitã
tem. maxime in ſcto ſctoꝝ ihu rpᷣo p gr̃aʒ vnionis. Pꝛi⸗
mũ dicũt aſſerẽ ⁊ ponere opinionẽ ſ ecũdã. Scðm dicũt
ponere opinionẽ terciã. Lerciũ vðo dicũt ponẽ opioneʒ
pꝛimaʒ.⁊ hoc foꝛte:qꝛ dicit᷑ ille hõ deificatꝰmaxime ſᷣm
illã opinionẽ. 4 Sed ↄtra boc obijcit᷑. aʒz pᷣma opinio
dicit xpᷣm eſſe duo ſᷣm duas naturas. 8 nõ accidẽt ſi di
uina natura eẽt ibi ꝑ modũ habitus. 4 Item magis eẽt
repꝛobãda pꝛima opinio qᷓ tercia: cũ magis ↄueniat cũ
fide ſimpliciter deũ habitu inuentũ vt hoꝛeʒ:qᷓ; hoĩeʒ ha
bitu inuentũ vt deũ: cũ hoc in diuina ſcriptura nõ legat᷑
illud vo legit. ꝓpteꝛea nõ vident᷑ ratõe ſupꝛadicta diſtin
gui opiniones.⸗ Pꝛopter qð dicũt alij. ꝙ iſle opiniões
diſtinguũtur hoc mõ. due em̃ pꝛime dicũt aſſumptum a

ver bo eẽ quid. Tercia vᷣo opinio dicit. ꝙ non aſſumpſit

—

quid:ł̊ quõ ſe habens. Item pꝛima opinio dĩc ꝙ aſſum
pſit quid.ſ.hoĩm ſubam.ſ. quãdaʒ ↄiunctã ex aĩa 7 coꝛ⸗
poꝛe. Alia vᷣo opinio dicit. q aſſumpfit quid:nõ hoĩem:
ſed bomĩs naturã.· Inde eſi.qꝙ pꝛima opinio dicit ꝙ xpᷣe
eſt ouo.ſcdᷣa dicit ꝙ xpᷣc eſt vnũ.tercia dicit ꝙ xpᷣc Fᷣm ꝗ
bhomo nõ ẽ quid.ĩmo illa vnio fuit q̃ſi accidẽtis cũ ſubo
Indeẽ ꝙ pꝛima opinio ↄcedit deũ cepiſſe eſſe hominẽ:⁊
homin cepiſſe eẽ deũ.ſcda vᷣo negat. nõ cepit bomo eẽ
deus ſ ecõuerſo.tercia vo dicit.ꝙ non cepit eẽ quid:ſedð
quodãmõ ſe habens.Alij alio mõ diſtinguũt pᷣm tripli⸗
cem ſpeculatõeʒ reſpectu eẽ in xpᷣo.Eſt em̃ eẽ moꝛale.et
eẽ naturale. eſſe ratõnale. Pꝛima opinio reſpexit ad
eſſe naturale. ⁊ qꝛ due nature ſunt in rpᷣo: dicit xpᷣm eſſe
duo.⁊ qꝛ vtraq; eſt ↄpleta ſuba:Fᷣm ꝙ dicit᷑. gemine gi⸗
gas ſube:dicit deũ cepiſſe eẽ hoĩeʒ: hoĩeʒ cepiſſe eẽ deũ
Sequens vo opinio reſperit ad eẽ moꝛale.ꝑſona em̃ no
men eſt dignitatis. dignitas aũt ad eẽ moꝛis retoꝛquet᷑.
vnde ad ꝑſonam ꝑtinent moꝛales ꝓꝛietates. Iſta dicit
quia pſona eſt vna:xpᷣe eſt vnus.⁊ quia vnite ſunt natu⸗
re in ꝑſona ita ꝙ de eſt homo⸗ ecõuerſo:dicit xpᷣm eſſe
vnũ.⁊ qꝛ ↄpleta ſuba nõ vnitur ↄplete. boc eſt dicẽ. pſo⸗
na nõ vnit᷑ ꝑſone ſ̊ natura nature.Dico aũt naturã bu⸗
manã ⁊ coꝛpus ↄiuncta ſiue hunc hoĩeʒ ex diuina ⁊ na
tura hũana oſtantẽ. ideo nõ ocedit ꝙ hõ cepit eẽ dens. h
ecõuerſo nec ꝙ hõ eſt deificatꝰ:pᷣ deꝰ eſt bumanat?. Ter
cia vᷣo opinio ↄſiderat eſſe ratõnale. vnde dicit xp̃ᷣm eſſe
quid ſᷣm ꝙ dens:⁊ aliquo mõ ſe habentez: ßm ꝙ bõ. B
Apter eẽ hũane nature:qd aduenit poſt ↄpletam ypoſta
fum. ã cum due nature ſint vnite in hac ꝑſona: vna ea
rum aduenit poſt eẽ buiꝰ ꝑſone. Oð aũt aduenit poſt eẽ
y poſtaſis nõ cedit in ꝗd ipᷣiꝰypoſtaſis:h̊ in q̃liter ens vt
quo quomõ ſe habẽs.⁊ ideo iſta opio dĩc ꝙ rpᷣe non ẽ go
ſm ꝙ hõ. Hec igit᷑ eſt diſtinctõ opionũ:qua⁊ tercia re⸗
pꝛobata eſt ꝑ decretalẽ alexandri.quia ꝓpinqua eſt erro

ri.ſicut infra plenius manifeſtabitur.

Membꝛũ primu
Ueritur aũt de pꝛima opinione ↄtra quã
obijcitur hoc modo.ſQam iſta opinio po⸗
nit plura. Pꝛimo enim ponit ꝙ filius dei
incepit eſſe bomo: ⁊ ꝙ bomo incepit eſſe fi

lius dei. 1 ꝙ filius aſſumpſit bominẽ. Secũdo ponit ꝗ;

aſſumens.i. filius dei eſt aſſum ptum.i.homo ſiue filiꝰ
bominis. tamen ſuppoſito filio bominis nõ ſupponitur
filius dei nec ecõuerſo. Tercio ponit ꝙ ülle homo nõ eſt
diuine ⁊ humane nature:ſed humane tĩ. ,

Lontra pꝛimu HG.j.
obijcitur boc modo.Ille homo cepit eſſe deus.⁊ con ſtat
ꝙ in inſtanti incarnationis: ergo recenter. eſt deus. qð
falſum eſi ? incõueniens.Qam dicit beatꝰ augu. ꝗ etſi
xpc eſt recens homo:nõ tamen recens deus.4 Iẽ ſi iſte

homo incepit eẽ tꝑe incarnatõis: ergo vere poterat dici

ninpt⸗
ongleet
Gentat
rönele
nineg⸗
li di
no
uer.
Nat
tu⸗
eſe
0
ben
65
G
poln
gen
e
noft
igo
are⸗
o

o⸗
di
efi
1
ii
tur
jelt

.
lut

ſi
ke

Nueſtio

ꝙ nõ fuit tꝑe abꝛahe. iudei vere poterãt ↄtradicẽ xpᷣo.
Yoh̃. viij.reſerẽtes ad filiũ hoĩs:cuʒ ipᷣe diceret.Anteq;
abꝛabam fieret ego ſum. MRñ.ad pꝛimũ.ꝙ nõ ſequit᷑.
eſt recẽter deꝰ:ergo eſt recẽs deꝰ.qꝛ aduerbiñ cũ ſit adie⸗

ctiuũ verbi ponit ſignificatõeʒ ſuã:nõ circa ſuꝑpoſitum.

ſed circa copulatũ. Sed recens cũ ſit nomẽ adiectiuum
ponit rem ſuã circa ſuũ ſuppoſituzʒ.⁊ eſt inſtantia.iſie eſt
recẽter ſenex:ergo recens ſenex.¶ Ad ſcõm dicendũ.q;
licet ille ꝓgpoſitões nõ ſint ↄtrarie.cũ in vna affirmatur
aliquid de filio dei:⁊ negat᷑ de filio hoĩs.tñ ſi referat᷑ ad
ꝑſonã.qꝛ eadẽ eſt ꝑſona ſilij dei ⁊ filio homĩs: eadeʒ erit
ↄtradictio ſᷣm quẽ modũ vtebant᷑ iſtis ꝓpoſitonibo xpᷣe
⁊ iudei.mReferendo vᷣo ad ſuppoſitum indiuiduũ nõ erit
ↄtradictio:nõ em̃ idẽ eſt ſupꝑpoſitũ homĩs filij dei.

Lontra ſecũdã poſi .S.ij.
tionẽ obijcit᷑ hoc mõ.Si aſſumẽs eſt aſſumptũ:cũ aſſum
ptum ſit vnitũ:⁊ aſſumẽs ſit vniẽs.qꝛ verbũ carnẽ vł hu
manitatẽ aſſumẽ nõ eſt niſi eaz ſibi vnire vel ↄiũgẽ.ergo
idem eſt vniẽs ⁊ vnitũ.ergo idẽ ſibi vnit᷑:qdð eſt impoſſi⸗
bile.¶ Itẽ ſi aſſumẽs eſt aſſumptũ.ᷓ aſſumẽs eſt buma
na natura.qꝛ hũana natura ẽ alſumpta.̊ pari rõne ecõ
uerſo aſſumptũ erit aſſumẽs.qᷓ hõ erit ſiliꝰdei vel filius
bomis erit filiꝰ dei. Sed filiꝰ dei eſt diuia eẽntia: filiꝰ
homis eſt diuia eẽntia ſiue natura:qð negat iſta opinio
Itẽ quecũq; vni ⁊ eidẽ ſunt eadẽ:inter ſe ſunt eadem.
Si ergo filiꝰhomĩs eſt idẽ filio dei:⁊ filiꝰdei eſt idẽ cum
diuina eẽntia:ergo ⁊ filiꝰhomĩs eſt idẽ qdᷣ diuina eẽntia
qð ipa negat. Item anß. Suppoſito filio bomĩs ſup⸗
ponitur filiꝰdei.Joh.iij. Et nemo aſcendit in celuʒ niſi
qui d celo deſcendit filiꝰhomis qui ẽ in celo.ergo ille ꝗ
xeſcendit de celo eſt filiꝰhomĩs.⁊ ſuꝑpoſito illo ſupponi⸗
tur filiꝰ homis.̊ ille eſt filiꝰ dei:ergo ſupoſito filio dei
ſupponit᷑ filiꝰpomĩs.il Itẽ dicit aug. Quicqd ↄuenit fi⸗
lio dei ꝑ naturã:ↄuenit filio homĩs ꝑ gram. ergo cũ di⸗
catur de filio dei ꝙ eſt diuĩa eẽntia ꝑ naturã:⁊ ꝙ creauit
mundum:põt dici de filio homĩs ꝙ eſt diuĩa eẽntia:⁊ ꝙ
creauit mundũ. Itẽ ſi qð ↄuenit filio dei nõ ↄuenit fi⸗
lio bomĩs.ſicut ipe dicit.ꝙ nõ ꝓpꝛie dicit᷑ filiꝰ hoĩs crea
uit mũdũ.ergo ex hoc ſequit᷑.ſi nõ creauit mũdũ:ꝙ non
eſt creatoꝛ mudi.ergo nõ eſt filiꝰdei.¶ Iiẽ verba ſüt filij
homis. Yoh.viij.Ego pᷣncipiũ qui ⁊ loquoꝛ vobis. Aut
ergo dicit᷑ pᷣncipiũ ꝑſonaliter.aut eẽntialiter. Si ꝑſona
liter.ſ̊ hoc mõ nõ dicit᷑ niſi reſpectu ſpũſ.ſ.qð eſt falſuʒ.
MRelinquit᷑ igit᷑ ꝙ eſi pᷣncipiũ eẽntialiter. Sed q̊ mõ non
dicit᷑ niſi reſpectu creaturaꝝ.ergo filiꝰhomiĩs eſt pꝛinci
pium creaturaꝝ: ⁊ creauit mũdũ. g̊ quicꝗd ↄuenit filio
dei ↄuenit filio hoĩs.⁊ ſupoſito vno ſupponit᷑ alterum.
Sot,ſuſtinendo quãtũ valemꝰ ſᷣm catholicã veritatẽ
iſtã opinionẽ q̃ eſt.ꝙ filiꝰdei aſſumpſit quẽdam hoĩeʒ ex
aĩa ⁊ carne:⁊ ita ſibi vniuit vt hõ ille eẽt filiꝰdei ⁊ econ⸗
uerſo. dicendũ ꝙ poſſumꝰloqui de illo homĩe nõ loquen
do de filio dei. vt cum dicimꝰiſte homo incepit eẽ. vel in⸗
cepit eẽ deus:neutrum quoꝝ poſſumꝰdicere de filio dei.
Similiter ecõuerſo poſſumꝰloqui de filio dei nõ loquen
do de filio bomĩs.vt cum dico ꝙ eſt genitꝰ ab eterno.ꝛ q;
eſt de patre ſine matre:que nõ ↄueniũt filio homĩs:pꝛo⸗
pꝛie loquẽdo.ideo diſtinguũt ⁊ dicunt ꝙ omnes iſte ꝓ⸗
poſitiones ſunt duplices.filiꝰdei eſt paſſus vel moꝛtuꝰ.
quia ſi teneatur iſte terminus paſſus vel moꝛtuus ſub⸗
ſtantiue: vera eſt ſimpliciter. quia filiꝰ dei eſt ille qui eſt
paſſus.i.filius hbomis.Si vo teneatur adiectiue falſa c̃.
quia eẽ paſſum nõ ↄuenit filio dei m ꝙ filiꝰ dei eſt. Si⸗
militer iſte ſunt duplices.iſie puer:demonſtꝛato filio ho
minis: eſt eternꝰ vel a patre genitus. am ſi adiectiue
falſe ſunt.Si ſubſtatiue vere fũt ſub pᷣdicto ſenſu.⸗¶ Ad
pꝛimũ ergo qð obijcit᷑.dicendũ.ꝙ nõ ſequit᷑ aſſumens ẽ
aſſumptũ:ergo idem vnitꝰſibi.p̊ bene ſequit᷑ ergo vniẽs
eſt vnitũ. refert em dicere aliquid vniri ſibi.⁊ aliquid eẽ
ſibi vnitũ.nũqᷓ; em vere põt dici aliquid ſibi vniri.tamẽ

vpf.

vere põt dici aliquid ſibi vnitũ.qꝛ taliter verbuʒ vniuit
ſibi hominẽ qð fecit vt ille bomo eẽt idem qð ipe.⸗¶ Ao
ſcðm dicenduũ.ꝙ iſta opinio dicit aſſumẽtẽ eẽ aſſumptũ.
q; filiꝰdei eſt hõ:⁊a dicit hoĩeʒ eẽ aſſumptũ ꝓpꝛie loquẽdo
Si aũt dicat᷑ bumanã naturã aſſumptã eẽ: nõ dicæẽt iſta
opinio aſſumẽtẽ eẽ aſſumptũ:ſ̊ negaret. Silꝛ econuerſo
ↄcedit ꝙ aſſumptũ eſt aſſumẽs.qꝛ hõ eſt ꝑſona q̃ eſt filiꝰ
dei. Si aũt diceret᷑ natura diuĩa aſſumẽs: nullo mõ di⸗
ceret ꝙ aſſumptũ eẽt aſſumẽs ꝓpꝛie loquẽdo.qꝛ negat q
filius homĩs ſit diuĩa eẽntia. Hec ̊ opinio dicit aſſumẽ
tem eẽ aſſumptũ.qꝛ aſſumentẽ dicit nõ naturã diuinã:ᷣ
rem nature.ſ.filiũ dei.Siłꝛ dicit ꝙ aſſumptũ eſt res na⸗
ture humane.ſ.iſte homo potiꝰ qᷓ; hũana natura.⸗Ad
illud vᷣo qð obijcit tercio dicendu.q; nõ ſequit᷑.hoc ẽ idẽ
illi. ſuppoſito vno ſupponit᷑ alterũ. vel qdð dicit᷑ de vno
dicit᷑ de altero.⁊ eſi inſtãtia.pater ẽ idẽ diuĩe eſſentie:⁊
diuina eẽntia idẽ eſt filio.̊ pater ẽ idẽ qð filiꝰ. Idem di
co maſculine vel pr eſt filius.Silꝛ nec ſequit᷑.filiꝰdei eſt
eẽntia diuĩa:⁊ filiꝰhomiĩs ẽ idem filio dei.q̊ filiꝰhoĩs eſt
diuina eẽntia:⁊ eſt ibi ſophiſma accidẽtis.q̃ſi em̃ accidẽ
talis habitudo eſt filij homis ad filiũ dei.eſſentialis vᷣo
filij dei ad eẽntiã diuinã.4¶. Ad illud qð quarto obijcit.
nemo aſcendit ĩ cel.⁊c.rñdent ⁊ dicũt ꝙ impꝛopꝛia ẽ:et
debet exponi hoc mõ. Filiꝰ homĩs deſcẽdit de celo.qꝛ ille
qui eſt filiꝰpomĩs deſcẽdit de celo.il Ad quintũ obiectũ
dicendũ.qꝙ illa ꝓpoſitio aug.ĩtelligit᷑ impꝛopꝛie.quicqd
ↄuenit filio dei ꝑ naturã:ↄuenit filio homĩs ꝑ gr̃am. vñ
ſic intelligẽdũ eſt.qꝛ ille qii ẽ filiꝰdei eſt filiꝰpoĩs:⁊ ecõ⸗
uerſo.vñ ſemꝑ referẽdꝰeſt intellectꝰ ꝓpoſitõis ad ꝑſonã
nõ ad ſuppoſitũ indiuiduũ.4. Ad ſextũ obiectũ dicendũ
ꝙ ibi eſt ſophiſma accidẽtis.nõ creauit mũdũ:j non eſt
creatoꝛ.qꝛ cum dicit᷑ non creauit negat᷑ actus nature.in
ocluſione vᷣo negat᷑ res nature.ſ.ꝙ filiꝰhomis nõ ſit ille
qui eſt creatoꝛ.ſicut nõ ſequit᷑. ſtatua nõ eſt naturalis.g
ſtatua nõ ẽ res nature.¶ Ad ſeptimũ obiectũ dicẽdũ.q;
cũ dicit᷑.ego pᷣncipiũ ꝗ ⁊ loquoꝛ vobis.hoc ꝙ dico pᷣnci⸗
piũ põt ſumi ſubſtãtiue.ſ.ꝓ filio dei.⁊ ſic verũ ẽ.vel ad⸗
iectiue ⁊ ſic falſum ẽ.qꝛ ſᷣm iſtos nõ ↄcedit᷑ ꝙ filiꝰhoĩs ſe
habeat relatiue vt pᷣncipiũ ad creaturas: vel ad ſpm̃.ſ.
qᷓuis ſit ille qui ẽ pᷣncipiũ.ſ.filius dei.

Lontra terciã poſi S. ij.

tionẽ obijcit᷑ hoc mõ. Demõſtrato filio hoĩs:iſle hõ non
eſt diuine nature:ſed tm̃ humane. ergo eſt purus homo
ergo nõ eſt deus. ¶ Item demonſtrato filio hoĩs inqtũ
hmõi.iſte homo eſt genitꝰa matre:⁊ non eſt genitꝰa pa⸗
tre inqtum hmõi:ergo eſt filiꝰmatris ⁊ nõ filiꝰ patris.
4¶ Item filiꝰbomiĩs eſt deꝰ.pater ẽ deus.aut gᷓ pluꝛes dij
aut vnꝰ dens.non plures dij:ergo vnꝰeſt deus. Sed vnꝰ
deus nõ eſt niſi vna eẽntia:ergo filiꝰhomĩs ⁊ pater ſunt
vna eẽntia.ergo filiꝰhomĩs eſt diuina eẽntia. Rñ.ad
pꝛimũ.eſt purꝰhomo.ergo non ẽ deus.nõ valet. Qã hec
dictio purus facit excluſionẽ ſuã ratõne alteriꝰeẽntie vł
nature.nõ ratõne rei nature.vnde debẽt ſic arguere. eſt
purus homo.ergo nõ ẽ alia eẽntia ab homie.ergo nõ eſt
dinina eẽntia.⁊ nõ ꝙ ſit res diuine eẽntie:q̃ ſupponit᷑ ꝑ
hoc nomẽ teus.cũ dicit᷑ fili?bomĩs ẽ deus.i.filiꝰ homĩs
eſt filius qui ẽ deus.q] Ad ſcom dicendũ.ꝙ h̊ nomẽ filiꝰ
põt accipi adiectiue.⁊ G̊ mõ verũ eſt ꝙ filiꝰmatris nõ eſt
filius patris.Vel ſubſtantiue.⁊ q̊ modo falſa eſt.q¶ Ad
terciũ dicendũ.q nõ ſequit᷑.filiꝰhomĩs ẽ deus.pr ẽ deꝰ.
ergo vn? deus vel plures.Nazʒ aliter pᷣdicat᷑ deꝰ de filio
homiĩs.aliter de pre.Cũ em̃ dicit᷑ de filio hoĩs:pᷣdicat ꝑ
ſonã ſeu rem nature.vnde ſenſus ẽ.filiꝰ hoĩs ẽ deꝰ.i.fili
us homis ẽ ille qui ẽ deus. Cum vo dicit᷑ de pre: pᷣdicat
foꝛmã ſiue naturã diuinã.vnde ſenſus ẽ.pater ẽ teꝰ.i.di
nina eẽntia. ⁊ ideo nõ ſequit᷑.ergo vnꝰdeꝰ vel plures:qꝛ
ꝑſona ⁊ eẽntia in ratõe dicendi in parte ſunt idem ⁊ in
parte diuerſa.⁊ ideo nõ ſequit᷑.

Membrum ſecudũ

Irca ſecũdaʒ opinionẽ dubitat᷑ multiptꝛ.
qꝛ hec opinio ponit ꝙ xpᷣc ẽ vnuʒ. Querit᷑
pꝛimo vtꝝ xpᷣc ſit vnuʒ vel duo.Scðo an
rpᷣc ſᷣm ꝙ hõ ſit deus. Tercio an rpᷣe ſᷣim
ꝙ hõ ſit indiuiduũ.Quarto an xpᷣ hõ ſit ꝑſona. Quin
to ⁊ vltimo qꝛ hec opinio ponit q̃ſi ꝑſonã ↄpoſitã.q̃rit
vtꝝ in xpᷣo ſit ponẽ intentõeʒ totiꝰvel partis.

Articułꝰ primꝰ

Irca pꝛimũ ꝓcedit᷑ ̊ mõ.vtx.ſ.xpᷣc ſit vnuʒ
vel duo. Ad qð ſic. Pꝛimo habet᷑ auctoꝛitas
augu. in ench. poſita in tercõ li.ſentẽ. Atra⸗
qʒ ſuba diuina ⁊ hũana filius ẽ vnicꝰdei patris.ᷣ aliud
ꝓter verbũ.aliud ꝓpter hoĩeʒ.ergo xpᷣc ẽ aliud ⁊ aliud.
Eſt ergo duo.i Item Yſið.in li.de trini.aſdediatoꝛ dei
⁊ bomiĩs hõ ih̊s:quis aliud ſit a patre.aliud de virgie:
nõ tñ aliꝰ.ergo xpc ẽ aliud ⁊ aliud.ergo ẽ plura neutra⸗
liter. ¶ Item anp.de incarnatõe verbi.õ eſt aliꝰdeus
alius homo in xpᷣo:quis ſit aliud deus aliud hbomo.er⸗
go pꝛimũ. Item quoꝝ diffinitões vel ratões ſube ſunt
diuerſe:ipᷣa ſunt diuerſa. Sed dei ⁊ homĩs ſunt diuerſe
ratõnes.ergo rpᷣe cum ſit deꝰ⁊ homo ẽ diuerſa.⸗ Item
xpc eſt aliquid qð eſt pater:qꝛ deus.⁊ ẽ aliquid qð nõ ẽ
pater: qꝛ homo.ergo ẽ duo.nõ ergo vnũ. Ad oppolſitũ
ſic. Per.ad Eugeniũ papam diſtinguit plures modos
vnitatis.inter quos ponit ſũmũ gradũ vnitatis: q̃ tres
ꝑſone ſunt vnũ vnitate ſube. ſcdo loco dicit ꝙ illa ẽ vni⸗
tas qua ecõuerſo tres ſube ſunt in vna ꝑſona.ergo vni⸗
tas triũ naturaꝝ in rpᷣo ẽ maioꝛ q; vnitas duaꝝ natura
rum in hoĩe.⁊ ita cũ hõ nõ dicat᷑ eẽ plura ꝓpter duas na
turas p̊ vnũ:nec vpᷣc dicet᷑ eẽ plura ſᷣ vnũ.¶ Itẽ Hoe.ĩ
li.de duabo naturis ⁊ vna xpᷣi ꝑſona.Om̃e qð eſt inqᷓtũ
eſt:vnũ eſt.Sed eẽ xpᷣm veraciter ↄfitemur.vnũ ergo di⸗
cimus xpᷣm. Sol.dicendũ ꝙ refert dicẽ hoc eẽ hoc.et
hoc eẽ huiꝰ. Itẽ refert dicẽ naturã ⁊ rẽ nature in oĩbo ci
tra pꝛimũ.ſ.deũ. Dicendũ ergo ꝙ plures nature ſint in
xpᷣo.nõ tñ pᷣdicant᷑ de xpᷣo in rectitudine. hoc ẽ dicere vt
xpᷣc ſit ipiꝰnature.⁊ hoc quãtũ ẽ ex ꝑte hũane nature.qꝛ
ex ꝑte diuĩe nõ differt natura ⁊ res nature.qꝛ ꝑſona ẽ eſ⸗
ſentia.nec differt etiã ̊ dicẽ eẽ h.⁊ h̊ eẽ huiꝰ:qꝛ ꝑſona ẽ
diuina eẽntia.⁊ pꝑſona ẽ diuine eẽntie. Sʒ ex ꝑte hbũane
nature diffeꝛt. Falſuʒ em̃ ẽ.xpᷣc ẽ hũana natura.⁊ tñ veꝝ
eſt xpᷣc ẽ hũůane nature:vł habẽs hũanã naturã.Quia g
nõ pᷣdicat᷑ ꝑ eẽntiã natura hũana de ꝑſona.ſ.de xpᷣo ſᷣ ꝑ
cauſaʒ:nõ dicit᷑ xpᷣc plura ꝓpter pluralitatẽ naturaꝝ.qꝛ
ea que dicunt᷑ in obliꝗtate nõ numerãt.Ex pᷣdietis ̊ ra
tionibo nõ ſequit᷑ ꝙ xp ſit plura:ᷣ ꝙ ſit pluriũ.ſicut nõ
ſequit᷑ ex ꝑee homis:ꝙ qᷓuis ſit coꝛpus ⁊ aĩa ↄiuncta:⁊
aĩa eſt vnũ:⁊ coꝛpus ẽ vnum ergo bomo ẽ plura.⸗j Ad
auctoꝛitates ᷣo obiectas dicendũ. ꝙ intelligũt᷑ ꝑ cauſã
vñ cũ dẽ aliud ⁊ alið eẽ xpᷣc:debet exponi.aliꝰ⁊ aliꝰnatu
re.ſ.diuine ⁊ hũane.vnde ſᷣm intellectũ ꝓpꝛiũ magis pꝛe
dicatur hoc eẽ huiꝰ:q; hoc eẽ hoc.¶ Ad quartã vo ratõ⸗
nem qua obijcit.Quoꝝ diffinitões ſunt diuerſe:ipᷣa ſũt
diuerſa.dicendũ.qꝙ hoc verũ eſt vbi dicit᷑ aliquid de ali⸗
quo in rectitudine ⁊ foꝛmaliter:nõ ꝑ cauſam. vbi vo in
obliquitate nõ ſequit᷑. vnde nõ ſequit᷑ diuerſe ſunt diffi⸗
nitiones coꝛpoꝛee ⁊ incoꝛpoꝛee nature.ſed homo eſt coꝛ⸗
poꝛee ⁊ incoꝛpoꝛee nature.ergo homo eſt diuerſa. Ad
quintã ratõeʒ iam ptʒz rñſio.qꝛ cũ dicit᷑ xpᷣc eſt aligd qð
nõ eſt pater.iſte terminꝰaliquid ſupponit ꝓ hoĩe:̊ nõ p
diuina eẽntia. Cum ðvᷣo dicit᷑ eſt aligd qð ẽ pater:ſupo⸗
nit ꝓ diuina eẽntia.nõ q̊ ſequit᷑.ergoẽ aliꝗd qð ẽ pater
7 qð nõ ẽ pater.ĩmo ðẽ ibi fallatia figure dictionis a plu
ribus ſuppoſitõibo ad vnã.qꝛ in ↄcluſione iſte terminus
aliquid vnicã ſolum habet ſuppoſitõem.vnde opoꝛtet ꝙ;
teneatur aut pꝛo diuina eſſentia tm̃.aut pꝛo homie tm.

Ecũdo q̃rit᷑ an xpᷣc ᷣm ꝙ hõ ſit deꝰ.Nã om̃e
qð pᷣ̃dicat᷑ de aliqͥ inqᷓtũ ipᷣm ⁊.aut ẽ ſicut per
ſe accidẽs illi:aut diffinitõ:aut ꝑs diffinitõ⸗
nis:aut effectꝰilliꝰ.Sed nullo iſtoꝝ modoꝝ ſe bʒ deꝰad
xpᷣm ſᷣm ꝙ hõ:̊ ᷣm ꝙ hõ nõẽ deꝰ. ¶ Itẽ xpᷣc ſm hõ eſt
aial ratõnale moꝛtale.Si &̊ hec ratõ repugnat eẽ diuĩo.
g̊ xpᷣc ſᷣm ꝙ hõ nõ erit deꝰ.ꝗᷓ nec ſᷣm ꝙ hõ filiꝰ dei.⸗ Itẽ
querit᷑ vtꝝ xpᷣc inqtũ iſte hõ ſit deꝰ aut dei filiꝰ.⁊ cũ eſſe
honũs ſᷣm ſuã diffinitõem repugnet eẽ diuĩo:ꝗ̊ ⁊ eẽ iſtiꝰ
hoĩs.q̊ᷓ ſi ſᷣm ꝙ ẽ hõ nõ ẽ deꝰ:nec ſᷣm ꝙ iſte bomoẽ deꝰ.
4 Pꝛeterea. Be?non ↄꝑat᷑ ad iſtũ hoieʒ ſicut diffinitio
vel ꝑs diffinitõis. nec ſicut ꝑ ſe accidẽs vel effectꝰ.ergo
inq tuʒ iſte hõ nõ eſt deꝰ*. Ad oppoſitũ.Xp̃c ᷣm ꝙ hõ
habet ptᷣatẽ dimittẽdi pcta.ix.math.At ſciatis qm̃ filiꝰ
homĩs habet ptatem dimittẽdi pct᷑a.tũc ait paralitico.
ſurge ⁊c. Sed ptᷣas dimittẽdi pcta ẽ ſoliꝰci.q̊ ſᷣm ꝙ hõ
eſl deus. Sol.dicenduʒ ẽ.ꝙ hec pᷣpoſitio ſᷣm.accipit᷑
multipliciter.aliqñ em̃ ᷣm notat cauſam. aliqñ vo ↄdi⸗
tionem nature.aliqñ vo vnitatẽ ꝑſone. Pꝛeterea notat
cauſam aliqñ efficientẽ.vt xpᷣc ſᷣm ꝙ de reſurrexit.ali⸗
quãdo materialezʒ:vt xpᷣc ſᷣm ꝙ hõ nos redemit.Aliqñ
vᷣo cauſaʒ foꝛmalẽ.vt xpᷣe ſᷣm ꝙ deꝰẽ aligd.Cõditõeʒ vᷣo

nature notat cũ dicit᷑ filiꝰ cei m ꝙ deꝰ dimittit pcim.i.

xpᷣc ſᷣm ꝙ ẽ habẽs naturã diuinã dimittit pctm. Aliqñ
vo ↄnotat vnitatẽ ꝑſone.vt cum dicit᷑ xpᷣe ſᷣm ꝙ hõ crea⸗
uit ſtellas.i.xpᷣc.ſᷣm ꝙ ẽ ille vel illa ꝑſona que ẽ hõ:crea
uit ſtellas. Silꝛ cum dicit᷑ ᷣm ꝙ hõ habet ptᷣatẽ dimittẽ
di pcta.Scðm hũc modũ ptʒ rũſio ad obiectũ.qꝛ ſi bec
dictio ſᷣm notat cauſam vel ↄditionẽ nature:falſa ẽ hec.
xpᷣc ᷣm ꝙ hõ eſt deꝰvel dei filiꝰ. Si vᷣo notet vnitatẽ ꝑſo
ne vera eſt:qꝛ ſi notet᷑ ↄditio nature:ſenſus eſt.xpᷣc ratõ
ne hũane natureẽ teus.⁊ hoc ẽ falſuʒ. Scðm vᷣo ꝙ no⸗
tatur cõditio ꝑſone:ſenſus ẽ.xpᷣc ſᷣm ꝙẽ ille:qꝗ ẽ hõ ẽ deꝰ
7 hoc iterũ falſuʒ ẽ.⁊ ꝑ hoc ptz rñſio ad pꝛima obiectio⸗
nem.4 Ad ſecũdaʒ dicendũ.ꝙ diffinitões aſſignant᷑ na
ture vel eẽntie:nõ ꝑſone ſiue indiuidui.vnde diuerſe na
ture pᷣm diffinitõeʒ ſunt vniꝰindiuidui. Idem em̃ ẽ indi
uiduum albi ⁊ hoĩs.⁊ tñ eſt alia diffinitio albi ⁊ hoĩs.
Silꝛ vna ⁊ eadem ꝑſona dei ⁊ homĩs:licet alia ſit diffi⸗
nitio dei T homĩs.¶ Ad terciã dicendũ.ꝙ hec eſt diſtin
guenda.xpᷣc ſᷣm ꝙ iſte hõ eſt deꝰ. Mam hoc ꝓnomen iſte
põt demõſtrare indiuiduũ hoĩs.⁊ ᷣm hoc ſi hec pᷣpoſi⸗
tio ſᷣm notet cauſaʒ: falſa ẽ.ſi vᷣo notet vnionẽ ꝑſonalẽ:
vera ẽ.ᷣ ſicut ptz ex iam dictis. Vel pt᷑ demõſtrare ꝑſonã
filij dei ? iſte terminꝰ hõ ꝑ appoſitõeʒ ↄiungat᷑ illi.⁊ Fᷣm
hoc vera eſt ſimpliciter.xpᷣc Fᷣm ꝙ filius dei qui eſt hõẽ
deus.Et ſm hoc ſoluit᷑ hec queſtio.

Articulꝰterciꝰ

Ercio querit᷑ an xpᷣc ſᷣm ꝙ hõ ſit indiuiduũ.
Et cũ indiuiduatõ dicat᷑ duobo modis.pᷣma
ſcʒ ⁊ ſcdðᷣa. Pꝛĩa indiuiduatõ ẽ ĩ ypoſtaſi ſᷣm
ſe rõe ꝓpꝛietatis ſinglłaris: q̃ ab omi alia diſtiguit᷑ ſeipᷣa
Fm ꝙ dicit᷑ petrus aliꝰeſſe a paulo.Scðda vo indiuidua
tio ẽ ꝑ ꝓpꝛietates adueniẽtes cõſequẽter ipᷣi ypoſtaſi ſᷣm
ꝙ dicitur indiuiduatio collectio ꝓpꝛietatuʒ:que nũqᷓ in
alio eedem erunt. Scõm boc dicit᷑ indiuiduũ duobo mo
dis. Indiuiduũ pᷣmo.ſ.ypoſtaſis.i.ipᷣa ſuba ſingularis
ratõe ſingularitatis ſube.ã ſi abſtrahãt᷑ oẽs ꝓpꝛieta⸗
tes que ſunt ĩ petro ⁊ ĩ paulo:adhuc tñ hec ſuba eſt alia
ab illa.Alio mõ dicit᷑ indiuiduũ ex collectõe ipᷣ̃aꝝ ꝓpꝛi

etatũ que nũqꝙᷓ ĩ alio eadẽ ẽ. ¶ Sʒ oñdit᷑ ꝙ vtroq; mõ di

citur ihᷣs ſᷣm ꝙ iſte ſiue ſᷣm ꝙ homo indiuiduũ.i 2c pꝛi⸗
mo mõ ptz ꝙ eſt indiuiduũ.eſt em̃ indiuiduuʒ ſuba ſᷣm

ꝙ hõ:que ſeipᷣa diuidit᷑ ab alijs oibo homibo.Itẽ ⁊ ſcõo

mõ.quia ſᷣm ꝙ ihs vel hõ eſt habẽs collectõeʒ ꝓpꝛietatũ
quã nõ eſt in alio reꝑire.q̊ ſᷣm vtrãq; ratõeʒ indiuidua⸗

tionis ẽ indiuiduũ. Itẽ ſicut patet ꝙ ſoꝛtes ſua ſuba

— — — – — —— —

————— ——r-ũ-

—

Mueſtio

ſingulari diſtinguit᷑ a ceteris. ita ⁊ rpᷣe ſm qᷓ; hõ a cete⸗

ris homĩb.Sic em̃ ſoꝛtes quãtitate ⁊ qualitate diſlin⸗
guitur a ceteris. ito etiaʒ ihs vel xpᷣe Fm ꝙ hõ a ceteris
hominibo. Sed ex iſtis dicit ſoꝛtes indiuiduũ.Relĩqui⸗
tur ꝙ ihs dicit᷑ ſilꝛ indiuiduũ. Ad oppoſitũ dicit ioh.
pama.In dño ihu xpᷣo nõ ẽ ↄmunẽ ſpeciẽ ponere vel ſu⸗
mere.i xp̃c nõ eſt indiuiduũ huiꝰſpeciei hõ nec alterius
ergo nõ eſt indiuiduũ ſᷣm ꝙ hõ. Item ſi xpᷣc ſᷣm ꝙ bõ
eſt indiuiduũ.ᷣ m ꝙ eſt bo eſt vnꝰquis.⁊ ſᷣm ꝙ deẽ ẽ ſi⸗
militer vnꝰ quis:q;ꝛ vna ꝑſona.ꝗ eſi duo quis.g reddit
incõueniẽs.ſ.otra ſimbolũ ꝙ deꝰ homo nõ eſt vnꝰrpᷣe.
Sobł.dicendũ ⁊ notandũ ad euidẽtiã iſtiꝰ queſtionis
differũt ypoſtaſis.ꝑſona.indiuiduũ.ſuppoſitum ſiue
upoſita natura. Ipoſtaſis em̃ ẽ exiſſẽtia vel ſuba incõ⸗
municabilis ex quibuſcũq; diſtinguẽtibo.⁊ hec ratõ col⸗
ligitur ex determinatõe Rich.de ſctᷣo vict.qui aliqñ ac⸗
cipit ꝓꝑſonã ꝓ ypoſtaſi.Perſona vᷣo ſᷣm rem ⁊ nomẽ ꝑſo
ne eſt ſuba incoĩcabilis ratõnalis diſtincta ꝑ pꝛietateʒ
dignitatis.vnde ex h̊ ptʒ ꝙ oĩs ꝑſona eſt y poſiaſis: ſed
nõ ↄuertit᷑. In naturis em̃ ratõnalibo natura ratõnalis
que dignitatẽ impoꝛtat.ſua ypoſtaſis ẽ ꝑſona. In alijs
ðdo naturis nõ eſt ſua ypoſtaſis ꝑſona:niſi loquẽdo de ꝑ
ſona grãmatice.bic aũt ẽ adbuc in relatõe ad actũ ratõ⸗
nalis nature.ſ.loqui ᷣm ꝙ pꝛima ꝑſona ẽ que de ſe loꝗt᷑

ſcðᷣa ad quã fit ſermo.tercia de qua fit ſermo.Itẽ indiui

duũ dicit᷑ duplicit tam indiuidua ſuba: que ſeipᷣa diui⸗
ditur a qualibet alia: tam habẽs collectõeʒ ꝓpꝛietatũ:q̃
nũꝙᷓ in alio eadẽ ẽ reꝑire:ſicut dictũ ẽ pꝛius. Itẽ natuꝛa
ſuppoſita:ſiue ſuppoſitũ dicit᷑ fſoꝛma ĩ materia.vt aĩa in
coꝛꝑe:vel coꝛpꝰ⁊ aĩa vnita.⁊ G in ↄpoſitis. In ſimplici⸗
bus ðᷣo id qð res ẽ dicit᷑ natura ſupoſita.ſᷣ tñ ꝓpꝛie eẽn⸗
tia ẽ quo res ẽ.Natura vo que oꝑatur agit vel patitur
qð ẽ no ſuppoſita natura:ſicut ſi diceret᷑ de deitas.de⸗
us dicit qð ẽ.deitas vᷣo quo ẽ.qui ẽ dᷣo dicit ſuppoſitum:
qð ẽ res nature.vt in deo aliqua ꝑſonaꝝ:vel in hoĩe ali
quis bominũ.Ex his g reliquit᷑ ꝙ ypoſtaſis ẽ coĩs ꝑſo⸗

ne ⁊ indiuiduo.vnde xpᷣc inꝙᷓtuʒ filiꝰdei ẽ ypoſtaſis:que

eſt ꝑſona.nꝙᷓtuʒ vo ẽ iſte bomo ẽ ypoſtaſis que ẽ indi⸗
uiduũ.Ex quo relinquit᷑ ꝙ ab eterno fuit ꝑſona ſ̊ nõ ab
eterno indiuiduũ.¶l Ad auctoꝛitatẽ ðᷣo Johᷣ.dam.iam
ptʒ ex ſuꝑioꝛibo rñſio.qꝛ ſic intelligẽda ẽ. Qon ẽ ↄmunẽ
ſpeciẽ ponere de xpo.i.nõ ↄuenit pdicare ↄmunẽ ſj pecieʒ
& xpᷣo: que quidẽ ↄpꝛehẽdat diuinã naturã ⁊ bumanaʒ

qſi ↄflatam ex duabo.ſ.diuinitate ⁊ bumanitate.2 tñ ẽ

acciꝑe ↄmunẽ ſpeciẽ ſᷣm humanã naturã cũ alijs duobo
Ad ſcdam ðvᷣo ratõneʒ ⁊ vltimã dicendũ. inter ꝑſo
nam ⁊ ſuppoſitã naturã mediũ eſt indiuiduũ ſiue indiui
dua ſuba. Aſdediũ aũt debet habere ↄuenientiã cũ extre
mis. Erit ̊ indiuidua ſuba ↄmunicãs cũ extremis.Cũ
ergo multe ſint ſupoſite nature in xp̃o.vna autẽ ꝑſona
dicet᷑ indiuiduo bomĩs:ꝙ ẽ aliud qᷓ ſit ſin ꝙ deꝰ. ;
nõ ẽ aliud h̊ quidẽ referẽtes ad ꝑſonã. illud aũt ad ſit up⸗
poſitam naturã. 2 m ̊ intelliguntur plures auctoꝛita⸗
tes. ¶ Ad illud qð obijcit ꝙ ẽ vnus quis? alius quis:

ergo duo quis.dicendũ. non ſequit᷑. Qam duo dicit

vnũ numero. h̊ aũtẽ in illis in quibo ẽ ſignficatõ diſtin
cta tãꝙᷓ ſitualiter. hic aũt nõ ẽ indiuidua ſubſtantia filij
hominis ⁊ ꝑſona filij dei. immo ſunt indiſtanter vnita:
ita etiã vt ſit filius homĩs filius dei 1 econuerſo. Et ſic
patet ſolutio huius queſtionis.

Articulus quartꝰ

Varto querit᷑ vtꝝ rpᷣe ſᷣm ꝙ homo ſit ꝑſona
Ad quod ſic. Npᷣc ſm ꝙ homo eſt ratonalis
„nNature indiuidua ſuba.qꝛ ẽ indiuiduũ huiꝰ
ſpeciei homo.⁊ bec ẽ ratio ꝑſone ſᷣm Hoeciũ.ergo ei cõ
uenit ratio ꝑſone 'm ꝙ bomo. Relinquit igit᷑ ꝙ ſᷣm ꝙ
bomo eſt ꝑſona.¶¶ Item ihs m ꝙ ihs: qð ẽ nomen xpi
hm ꝙ homo:reſ⸗ pondet᷑ ↄuenienter ad interrogatõeʒ fa⸗
ctam ꝑ quis.vt ſi querat᷑.quis docet:ↄueniẽter reſpõde⸗

pf.

tur ihs. Se quis nõ querit niſi de pſona.ergo ihs inqᷓ
tum ihᷣs ẽ ꝑſona.q¶j Item nullũ ſequit᷑ incõueniẽs ſi dica
tur ꝙ ihs inqꝙᷓtuʒ is ẽ ꝑſona.vnde nõ videt᷑ valere ꝓba
tio magiſtiri in tercõ ſentẽtiaꝝ. Si filiꝰ dei m ꝙ ihs eſt
ꝑſona: ergo creata vel increata. Sed nõ increata:ergo
creata. Sed creata ꝑſona nõ eſt pater. nõ eſt filius.non
eſt ſpũſſanctus:ergo eſt quaternitas in ꝑſonis.quod nõ
videtur ſequi:quia ſi dicatur ꝙ ſit creata:⁊ ꝙ creata ſit
increata nullũ ſequit᷑ inconueniens. am recte dicit
filius dei ẽ tꝑalis ⁊ eternus: creatus ⁊ increatus.4¶ Si
dicatur ſm mgrm in ſenten. ꝙ nõ ↄuenit ei ratio tota ꝑ⸗
ſone:quia nõ eſt.ſ.iſtud indiuidua ſi uba. quia nõ eſt ꝑ ſe
ſonans: ſed alij rei ↄiuncta. Sili ratõe filiꝰ dei nõẽ ens
ꝑ ſe ſonans:ſed alij rei ↄiũctus.ergo nõ ẽ ꝑſona.¶ Item
ſi dicatur ꝙ ꝑſona habet in ſe incoĩcabilitatẽ cum alio.
aut illud intelligit᷑ de incoĩcabilitate ſm actum:aut ſᷣm
potentiã.Si ſᷣm actũ:ergo tunc aĩa ſeꝑata a coꝛpe eſſet
ꝑſona.Si ᷣm potentiã:ergo nullꝰ homo eẽt ꝑſona:cum
vnuſquiſq; potuiſſet vniri deo in ꝑſona.4¶! Item anß.in
li. de incarnatõe verbi. Sicut pater ẽ deus:filiꝰẽ deꝰ:ita
in xpᷣo deus ẽ ꝑſona.homoẽ ꝑſona. Sed pater inqᷓtum
pater ẽ deꝰ.ergo rpᷣc inqᷓtuʒ homo ẽ ꝑſona.¶ Item cum
ꝓſonalitas ſit aliqð bonuʒ homĩs.videt᷑ ſᷣm h̊ ꝙ ꝑſona
diuina auferat aliqð bonũ ab homie aſſumpto:ſi ſᷣm ꝗq;
homo nõ eſt ꝑſona.ergo xpᷣc ſm ꝙ homo ẽ ꝑſona.¶ Itez
obijcit᷑ ratõe pᷣdeſtinatõis.qꝛ ſi xpᷣe inqᷓtuʒ homo ẽ pᷣde⸗
ſtinatus eẽ filiꝰdei:a illud qð ẽ pᷣdeſtinatum ẽ ab eterno

modo:ergo modo ſᷣm ꝙ homo? filiꝰdei.ergo ſᷣm ꝙ hõ ẽ

ꝑſona. Ad oppoſitũ ſic. Perſona dicit q̃ſi ꝑ ſe vnũ.vñ
ꝓſona ẽ ſuba a qualibet alia diſtincta:⁊ nõ piuncta.Si
ergo ſᷣm ꝙ ihs ẽ pſona:ſᷣm ꝙ homoẽ ſeꝑatꝰa diuina ꝑ⸗
ſona:qð ẽ falſuʒ.Relinquit᷑ igit᷑ ꝙ ſᷣm ꝙ homo nõ ẽ ꝑlo
na.¶ Item in niceno ↄcilio dicit᷑ ꝙ in incarnatõne ꝑĩo⸗
na ↄſumpſit ꝑſonã.ergo nõ manſit ꝑſona creata cuʒ in⸗
creata.ergo ſᷣm ꝙ ihs nõ ẽ ꝑſona.¶ Item ſᷣm ꝙ ibs eſt
ꝓſona.⁊ ᷣm ꝙ verbũ eſt ꝑſona.ergoẽ due ꝑſone.ergo ⁊
duo quis.ergo nõ eſt vnꝰ:ergo deꝰ homo nõ ẽ vnꝰxpᷣe.
qð eſt ↄtra ſimbolũ fidei.¶ Si dicat᷑ ꝙ nõ ſequit᷑. ergo
duo quis.qᷓuis ſᷣm ꝙ homo ſit ꝑſona.⁊ ſᷣm ꝙ de ſit ꝑſo
na.quia hec ꝑſona ẽ illa ꝑſona.ſicut filiꝰ homĩs eſt filiꝰ
ei. Illud nihil eſt ſicut patet ꝑ ꝓpꝛiam rationẽ ad oꝑo
ſitum:cum ꝑſona dicat qͥſi ꝑ ſe vnũ. Sotł.dicendum.
Fm vtrãq; opinionẽ. ꝙ xpᷣe ᷣm ꝙ homo nõ eſt ꝑſona. eſt
tamen indiuiduuʒ ſicut eſt dictum. vnde cum queritur.
vtrum rpᷣc ſᷣm ꝙ homo ſit quis.ſi hoc nomen quis ſup⸗
ponit generaliter ſubſtantiaʒ ſingularem. hoc eſt dicere
ſi ſupoonit indiuiduuzʒ:dico ꝙ eſt quis.Si vᷣo ſupponat
ſubſtantiam ſingularem nõ alteri dignioꝛi ↄiunctam:ſᷣ
diſtinctam:ꝙ eſt ꝑſona:dico ꝙ ſᷣm ꝙ homo hoc mõ non
eſt quis.ql Ad ratõnes ergo obiectas reſpõdendũ:ſicut
tactum eſt pꝛius: ꝙ ad hoc ꝗ ſit ꝑſona reqrit᷑ triplex de⸗
terminatio vel diſtinctio.ſ.ſingularitatis.incoĩcabilita
tis. niuratis. Prima cæterminatio eſt in anima ſor⸗
tis:que ſingulari ſua ſubſtantia differt a qualibet alia.
⁊ hec diſtinctio opꝑponitur indiſtinctioni vniuerſalitatis
Secunda diſtinctio eſt in indiuiduo cuiuſlibet rei irra⸗
tionalis:ſicut in hoc equo ⁊ in hoc aſino.⁊ hoc eſt incõ
municabilitatis.ex hoc.ſ.ꝙ non eſt ↄmunicabile alij vt
pars.⁊ hec diſtinctio oꝑonitur indiſtinctioni incõmn⸗
nicabilitatis: quẽadmodũ partes cõmunicant in toto:
vt ex vna cum alia ſit totum. Tercia diſtinctio in ſor.ſ.
dignitatis.ex eo.ſ.ꝙ eius hbumanitas nõ eſt coniuncta
foꝛme dignioꝛi:ſed ẽ diſtincta a qualibet dignioꝛi.⁊ hec
diſtinctio oꝑonitur vnibilitati ad ſubſtantiam dignio⸗
rem. Dicendum ergo m hoc. ꝙ tripler diſtinctio regri
tur ad eſſe ꝑſone.⁊ ab vltima ſumitur ratio ꝑſone.quia
ergo ab vltima deficit xpᷣe ſ̃m ꝙ homo: non eſt perſona
vm ꝙ homo.et ideo dicitur in concilio:q dignioꝛ perſo
na adueniens conſumpſit perſonam. hoc eſt dicere fe⸗
cit ꝙ non eſſet perſona.4 Ad illud quod obijcit d ra⸗

tione Moetij. indiuidua ſuba ⁊c. dicendũ ꝙ ſi indi⸗
uidua ſuba impoꝛtet illã triplicẽ diſtinctõeʒ ſᷣm hẽ dil⸗
finitio ꝑſone.⁊ ſFᷣm H ↄcedendũ ẽ ꝙ vpᷣc ſᷣm ꝙ hõ nõ ẽ in⸗
viuidua ſuba ratõnalis nature. Si vo ſolu dicat duas
ꝑſonas: diſtictões erit dicere tũc ꝙ ẽ indiuidua ſuba ra⸗
tonalis nature.nõ tñ ſequit᷑ ᷓ ꝓiona.4l Ad ſecũdã vᷣo
que dicit ꝙ quis querit de ꝑſona.dicẽdũ ẽ.ꝙ quis pẽ q̃⸗
rere de ꝑſona:⁊ põt querẽ de indiuiduo.⁊ ꝑ boc ptʒ rñ⸗
ſio.4. Ad terciã vᷣo que dicit ꝙ nõ ſequit᷑ quaternitas in
pſonis. dicendũ ꝙ imo neceſſario ſi ihs inqꝙᷓtuʒ ihs ẽ ꝑ⸗
ſona.qꝛ ſi ẽ ꝑſona inqᷓtuʒ ihs:ihs eſt ſeꝑata filio dei.⁊
ita neceſſario ẽ alia ꝑſona qᷓ filiꝰdei.⁊ cum ihs ſit deus
ſequeret᷑ neceſſario ꝙ in diuinitate eẽnt quatuoꝛ ꝑſone.
4 Ad quartã ratõem que ẽ circa rñſionẽ que ibi ponit᷑.
dicendũ ſicut ſuperiꝰpluries dictũ ẽ.ratõ ꝑſone dicit in⸗
diuiduã ſubaʒ. ⁊ in indiuiduatõe intelligit᷑ incoĩcabili⸗
tas ſiue etiã vnibilitas ad foꝛmã dignioꝛẽ ſeu pfectioꝛẽ
nam reſpectu indignioꝛis nõ attendit᷑ iſtud. vnde cuʒ/ p⸗
pꝛia ratõnalitas in indiuiduo hoĩe puro ſit nõ oꝛdinata
ad dignioꝛẽ: ex hac erit ei ꝑſonalitas:nõ tñ ex hac tollit
quin ſit poſſibilis ad alias foꝛmas accidentales. ꝓprie
tñ dicendũ cũ indiuiduꝰhõ ſit ſuba ꝑ ſe fixa:nõ dicet᷑ nõ
eſſe ꝑ ſe:qᷓuis ſit vnibilis ipᷣis accidẽtalibo foꝛmis.h ipe
foꝛme accidẽtales dicent᷑ ei vnibiles ⁊ adiacẽtes. Scðm
hũc modũ dicẽduʒ ẽ.ꝙ qᷓuis hõ aſſumptꝰ ꝓpter h̊ ꝙ vni⸗
bilis caret eẽ ꝑſonali.vnitur em̃ ꝑfectioni: tñ filius dei
qᷓuis vniat᷑ homini:ꝑſonã a ſe habet:qꝛ in comꝑatione
ad hũanẽ naturam ẽ ſuba fixa ⁊ ꝑ ſe:hoc ẽ nõ in alio vt
adiacens. Humana vᷣo natura ẽ vnita ei vt adiacens.qꝛ
homo pꝛiꝰ nõ exiſtens vnit᷑ filio dei ab eterno exiſtenti.
⁊ ita quo ad hoc tenet modũ accidẽtis: qᷓuis nõ ſit acci⸗
dens.⸗l Ad quintã dicendũ.ꝙ incoĩcabilitas in ratõne
ꝑſone dicit᷑ nõ ſolũ ꝑ pꝛiuatõeʒ actus.ſᷣ ꝑ pꝛiuatõʒ apti
tudinis ſiue potẽtie diſpoſite.nõ tamẽ ꝑ pꝛiuatõeʒ potẽ⸗
tie pꝛime.ꝓut dicit auguſt. Oꝛ in coſta erat vnde poſſet
fieri mulier:ſᷣ nõ vnde fieret.hoc ẽ dicere.ibi erat potẽ⸗
tia.i.poſſibilitas obedientie.que eſt in omni creatura:
vt ex ipᷣa faciat creatoꝛ quicqd vult.nõ tñ ibi erat aptitu
do ſeu potẽtia diſpoſita. Inde eſt ꝗ cum homĩboꝛ ange
lis nõ ſit aptitudo ad vnionẽ cum filio dei vel cum alio:
eſt in eis incoĩcabilitas:que requirit᷑ ad ꝓſonam.q Ad
ſextã rationẽ dicendũ.ſicut pꝛius.ꝙ cuzʒ dicit᷑ xpᷣe ſᷣm ꝙ
bomo eſi ꝑſona:ꝙ hec dictio ſᷣm ẽ expᷣſſiua vnitatis ꝑſo
ne:⁊ habet᷑ veritas rñſionis ex eo qð ibideʒ ſubdit᷑.nec
m̃ due ſunt ſ̊ vna ꝑſona. Ad ſeptimã dicendũ.q vnio
diuine nature ad humanã nullũ bonũ aufert homĩ.ĩmo
ſicut dicit augu.in li.de moꝛibo manicheoꝝ.Creatoꝛ na
ture nõ coꝛrũpit naturã.vnde nec filiꝰ dei ꝑſonã homĩs
coꝛrũpit.qꝛ coꝛruptio nõ ẽ niſi pꝛius rei exiſtentis.ſᷣ ille
homo nõ fuit pꝛius qᷓ eſſet aſſumptus:nec ẽ etiã diminu
tio dignitatis bomĩs.qꝛ qᷓuis nõ habuerit ꝑſonalitateʒ
humanã:habet tñ ꝑſonalitatẽ diuinã.¶ Ad octauã ra⸗
tionem dicendũ bec ẽ dupler. xp̃e ̃m ꝙ homoẽ pᷣde⸗
ſtinatus eẽ filiꝰ ei.qꝛ hoc ꝙ dico ᷣm:põt dicere cauſam
reſpectu eiꝰꝙ dico pᷣdeſtinatꝰ.vel reſpectu eiꝰ ꝙ dico eẽ
filiũ.Si reſpectu eiꝰ ꝙ dico pᷣdeſtinatũ:tũc vera ẽ.qꝛ ſᷣm
ꝙ bomo ? q̃ſ materia pᷣdeſtinatõis.qꝛ ei ↄuenit p̃deſtia
tum eſſe filiꝰ dei. Si vᷣo reſpectu eiꝰꝙ dico filiꝰ dei:falſa
eſt. qꝛ nulla põt notari cauſalitas vt ſit ſenſus.xpᷣc eſt pᷣ⸗
ceſtinatus vt ſit filiꝰ dei ᷑ᷣm ꝙ homo. Si tñ hoc ꝙ dico
ßm nõ diceret canſam ſed vnionẽ ꝑſonalem:vera eſſet.ſi
cut patet ex ſupꝛadictis.
Articul? quintꝰ
UVinto querit᷑ vtꝝ in xpᷣo ſit ponere intentio⸗
nẽ totiꝰ⁊ ꝑtis.Et circa h̊ pᷣmo qrit᷑ vtꝝ hũa⸗/
nitas ſit ꝑs ꝑſone. Scðo vtꝝ xpᷣc debeat dici
totum.

tũ ad pꝛimũ S. fj.

obijcit de H qð habet᷑ i.iij.ſentẽ. Vñ dic mgr Fm auẽtem
aug. ꝙ pſona ñ ↄſiat ex deo ⁊ hoĩe q̃ſi totũ ex ꝑtibo.bũa
nitas igit᷑ nõ ẽ ꝑs ꝑſone.¶¶ Ad oppoſitũ ſic. v. leuit. ſuꝑp
illũ tex. pꝑtẽ ephi decimã. dic Eſiciꝰ. Decima ꝑs ephi eſi
bũanitas xp̃i.ephi at᷑ mẽſura triũ modioꝝ ſi ignificat tri
nitatẽ. IFit ò argumẽtũ. Signũ ẽ ꝑs ſigni: ſignatũ ẽ ꝑs
ſignati. Sʒz decima pꝑs ſignificat hũanitatẽ: S huũanitas
eſt ꝑs trinitatis.ſᷣ nõ niſi ratõe filij. eſt ꝑs pſone filij.
4l Itẽ Joh. dama. Npc ẽ ypoſtaſis ex diuĩa ⁊ hũana na
tura.ꝙᷓ hũana natura ẽ ꝑs ypoſtaſis xpi. Sol. dicen⸗
dum. ꝙ ꝑs dicit᷑ gnqʒ modis. lno mõ dicit᷑ ꝑs illðĩ qð
eſt poſſibile diuidi m quãtitatẽ. Alio mõ dicit᷑ pars id
qð numerat ſuũ totuz:ſicut ĩ quãtitate diſcreta:q dꝛ xs
aliquota aliter qᷓ; in quãto ↄtinuo. Tercio mõ dicitur
paꝛs ĩ quã poſſibile ẽ foꝛmã diuidi abſq; quatitate.ſicut
differẽtie dicũt ptes generis. Quarto mõ dẽ ꝑs q cõue⸗
nit ĩ ↄpoſitõez alicuiꝰtotiꝰ ᷣm naturã.vt cupꝛũ dicit᷑ ꝑs
ſpere cupꝛee.Quinto mõ dẽ ꝑs q ↄuenit ĩ ↄpoſitõeʒ ali⸗
cuiꝰtotiꝰſᷣm ratõeʒ.vt ĩ diffinitõe genꝰ⁊ differẽtie dicũ⸗
tur ꝑtes ſpẽi.Dicẽaũ ̊ᷓ ꝙ ꝓpꝛie loquẽdo nõ ẽ dicẽdũ hũa
nam naturã eẽ ꝑtẽ xp̃ᷣi ꝓpt ratõeʒ aug.qꝛ videret᷑ ex hoc
ipo ante hũanitatẽ eſſe filiꝰdei diminutꝰ vel imꝑfectꝰ.tñ
ſi debʒ reduci ad aliquã ratõeʒ ꝑtis: debet reduci ad ꝑ⸗
tem diffinitõis. qꝛ ſi vellemꝰ diffinire xpᷣm: nos dicemꝰ
ipᷣm eẽ ꝑſonã in diuina ⁊ humana natura. „

Becũdo queritur S.· ij.

iuxta hoc vtꝝ xpᷣe debeat dici totũ.Et cũ totũ ⁊ ꝑs dicã⸗
tur ad aliquid: ſi nõ eſt dicẽ in xp̃o ꝑtẽ bumanã vel diui
nam naturã: g nõ eſt dicẽ in ipo totũ.¶ Ad oppoſitũ ſic
Joh. dama. Lotꝰfuit ĩ ſepulchꝛo: ſ̊ nõ totũ. Solutõ
Totũ dicit᷑ duobo modis.Vno mõ totũ dicit᷑ ex ↄpoſitõ
ne ꝑtiũ.⁊ hoc mõ totũ ⁊ pars dicũt᷑ ad aliquid.⁊ a quo
remouet᷑ intentio ꝑtis ⁊ totius. Alio mõ dicit᷑ totum ex

eo qð nihil eſt acciꝑe extra: qð debet eẽ intra.⁊ hoc mõ

rpe dicit᷑ eẽ totuso ⁊ totũ.vt totus ad ꝑſonꝗ. totũ ao na⸗
turã referat᷑ ideo dicit᷑ in ſepulchꝛo totꝰqᷓtũ ad ꝑſonã
Hpᷣ nõ totũ qᷓtũ ad naturã.qꝛ aliꝗd erat tũc extꝛa.ſ.qĩa.

Membꝛüů terciñ

Irca terciã opinionẽ dubitat᷑ vtꝝ xpᷣe ſit
aliquid: qð negat tercia opinio ⁊ due pꝛi⸗
me ↄcedunt. Ad qð ſic obijcit᷑.pc eſt deꝰ
homo. Sed eẽ deũ eſt eẽ quid:⁊ eẽ homi
nem ſilꝛ. Sed xpc eſt aligd ᷣm ꝙ bõ. &̊ ſi xpᷣc ẽ aliqo ſᷣm
ꝙ; homo:xpc eſt quid ⁊ quid.⁊ ita duo. qð videt᷑ incõue
niens. 4 Ytem ſi xp̃c eſt vnũ quid vnitate creata.⁊ ↄſtet
ꝙ eſt vnũ quid vnitate increata eẽntialiter. Sʒ iſte ſunt
diuerſe vnitates eẽntialiter. xpᷣc erit duo eẽntialiter. 5
rpc nõ eſt vnuʒ. ¶ Item foꝛma ſubalis facit ſi ubalit diſ⸗
ferre. Si & in xpᷣo ſunt due foꝛme ſubales eẽntialit dil⸗
ferentes qð ſequit᷑:ſi ſm ꝙ ẽ homo ẽ aliqd:faciẽt ſubalẽ
drñtiam in xpᷣo.ergo ſi humanitas ponitur foꝛma ſub⸗
ſtantialis ĩ xpᷣo qð accidit: ſi ſᷣmm ꝙ hõẽ aliqd⁊ diuitas
ſile. neceſſe eſt ꝙ xpᷣc ſubaliter differat. eſt aliud ⁊ alið.
4 Item vna quidditas nature ĩ tribo ꝑſonis facit tres
ꝓſonas.ſ.patrẽ.⁊ filiũ.⁊ ſpm̃.ſ.eẽ vnũ.qᷓ plures quiddi
tates naturaꝝ faciũt vnã ꝑſonã eẽ plura. Si inconue⸗
niens eſt dicẽ xp̃ęm eẽ plura:nõ vnũ.relinquit ꝙ rpᷣe Fm
ꝙ bõ nõ eſt quid:cũ ſit quid ſᷣm ꝙ; deꝰ. Vera igit᷑ ẽ opĩo
que dicit. ꝙ cũ dicit. xpᷣc eſt hõ:nõ dicit᷑ xpᷣc eẽ aligd: ſed
aliquo mõſe babẽs.il Itẽ xrpᷣc ſᷣm ꝙ dee bʒ eẽ ↄpletũ ßm
naturã diuinã:⁊ Fm ꝙ pſona diuina ab eterno.nec bũa
mitas adueniens addit aliquid ipᷣi ꝑſone vel ipi nature.
Cum ꝗg̊ illud qð ↄſequit᷑ eẽ ↄpletuzʒ ipius ꝑſone? nature
ſit ſicut adiacens ⁊ nõ quid reſpectu illiꝰ:relinquituꝛ ꝙ
xp̃c ſᷣm ꝙ bõ nõ eſt aliquid. Ad oppoſitũ ẽ cecretalis
alexandri pape. Cum xpcc ſit ꝑfectꝰ deus ꝑfectꝰ hõ:qua
temeꝛitate quis audet dicere.ꝙ xpᷣe ſm ꝙ bomo non eſt
aliquid. ſe aũt tanta ĩ eccłia dei poſſit ſuboꝛiri abuſio

ten
i
uni
bis
nins
eſſt.
ane
Den⸗
ſRics
red
hs
Neitur
Niar
coe⸗
tos
ali⸗
dici⸗
ibün
rhoe
ſtñ
aap⸗

* 0

cen⸗

7/

i.

dice

Adioi
Urüe
Soluo
wſo
nco
une
Mend
jadn
1ghoni
gia.

Kit
Mep⸗
cl
libont
ſcpfn
inie⸗
ſe
ſteſint
glier⸗
it d
litdiß
ſbali
alube⸗
Uitas
glid.
ttres
niti
onue/
rn
topio
E
eüfn
cchü⸗
ature.
gamre
ning
uls
ga
nſio

Nueſtio

cõuocatis magiſtris ſub anathemate interdicat᷑. ꝑ quã
decretalẽ ptʒ ꝙ dãnata ẽ opinio tercia. Sot. dicendũ
ꝙ eſt ↄſiderare naturã rei:cũ dicit᷑ xpᷣ eſt bõ:aut ratõeʒ
dicendi. Si ↄſiderãdo naturã rei: aliꝗs dicẽt ꝙ xpᷣe ſm
ꝙ homo nõ ẽ quid vel aliquid:erraret ſine dubio.⁊ ſᷣm
iſtã opinionẽ dãnatã ꝓcederet.Sed ſi ꝗs attendẽs ratõ
nem dicendi dicẽt ꝙ cũ dicit xpe eſtij vel facthõ:nõ pᷣ⸗
dicat᷑ ly homo vt quid de xpᷣo:quis ſit quid:ſᷣ ꝙ pᷣdica⸗
ret quõ ſe hns: nõ videret᷑ abſolute errare ſᷣm illð apli.
ij. phił. Habitu inuẽtus vt hõ.ſuꝑ quo verbo diſputãs
augu. in li. lxxxiij. queſtionũ.vbi diſtinguit babituʒ ſᷣm
quatuoꝛ modos:quoꝝ vnꝰ eſt. cũ illud qð habet᷑ nõ mu
tatur a ſua natura:ſᷣ aliã ſpeciẽ ⁊ foꝛmaʒ accipit.prout
applicat᷑ habẽti vt eſt veſtis: que teiecta atq; depoſita ñ
habet eã foꝛmã quam ſumit induta.qð genꝰ ↄgruit huic
com ꝑationi:cum dicit᷑ habitu inuẽtus vt hõ. Scoõm H̊
diceremꝰad p̃dictã queſtionẽ.ꝙ xpᷣe ſᷣm ꝙ hõ eſt quid et
aliquid:ſ̊ tñ nõ pᷣdicat᷑ vt quid.Sʒ qꝛ opiniones ꝓpin⸗
que erroꝛi nõ ſunt extẽdẽde:ideo abſolute dicat᷑ ſine di⸗
ſtinctõe ꝙ xpᷣe ſᷣm ꝙ homo ẽ quid ⁊ aliqd.⸗ Rñdendũ
aũt ad obiecta pᷣmo ſᷣm pᷣmã opinionẽ.ꝙ vpᷣcẽ duo neu⸗
traliter.ſ̊ tñ nõ ẽ duo maſculine.Eſt em vnꝰ.i.vna ꝑſo⸗
na ſ nõ vnũ.i.vna natura.a ideo nõ eẽt incõueniẽs ↄce
dere ĩ vno ſenſu ratões:que oñdũt ꝙ rpᷣe ẽ duo.¶ Ad vl
timã aũt ratõeʒ: que obciebat᷑.ꝙ hũanitas aduenit po
eſſe ↄpletũ:̊ nõ eſt ꝗd.dicẽduʒ ꝙ nõ ſequit᷑.qꝛ etſi adue⸗
niat poſt:tñn aſſumit᷑ ĩ vnitatẽ ꝑſone.quẽadmodũ poſito
2 aĩa crearet᷑ añ coꝛpꝰ:⁊ poſtmodũ coꝛpꝰ ei vniret᷑non
equeret ꝓpter h̊ ꝙ coꝛpꝰnõ eẽt quid ip̃iꝰpois:qᷓuis ↄſeq̃
retur ad eẽ ratõnale oↄpletũ ipiꝰaie. Scðm aũt opio⸗
nem ſecũdã incõueniẽs ẽ: ypᷣc ſit duo.ĩmo ẽ vnũ ſolnʒ:
2 rñdẽt ad obiecta.⸗ Ad pmũ cũ dicit᷑xpᷣc ẽ deꝰ 2 hõ:ſi
ſiat copulatio ratõe ſugoſitoꝝ:falſa ẽ.Si vᷣo rõne natu
rarũ:tũc ẽ vera.qꝛ nõ ẽ ibi niſi vnũ ſuppoſitũ:⁊ tñ diuer
ſe nature. . Et ad id qò obijcit.q ẽ ꝗd pᷣm ꝙ deꝰ: alið
q ̃m ꝙ hõ: duo.nõ ſegꝗt᷑qꝛ illud ꝗd ſᷣm ꝙ hõ nõ oↄnu⸗
merat᷑ cũ illo quid qð ẽ deus:qꝛ nõ ſunt ꝗd vmꝰgeneris
Ad aliud dicẽdũ.ꝙ qᷓuis in xpo ſit binariꝰeẽntialis:
vna tñ vnitatũ illiꝰbinarij degenerat q̃ſi in accidentalẽ.
liceat mõ ita loꝗ ſicut doctoꝛes locuti ſunt. videlicʒ vni⸗
tas que ẽ ex ꝑte hũane nature.⁊ ideo ille binariꝰ nõ nu⸗
merat ſubiecta ſ̊ naturas:quẽadmodũ numerꝰacciden⸗
tiũ nõ numerat ſubiecta:ſ ſuas foꝛmas.4. Et Phᷓ ptʒ ſo
lutio ad aliud:qꝛ foꝛme iſte ſubales faciũt eẽntialit᷑ dif⸗
ferre naturas:łᷣ nõ ipᷣm ſuoſitũ.q;ꝛ vna illaꝝ ſicut di⸗
ctum ẽ q̃ſi degenerat ĩ accidẽs:eo ꝙ ẽ poſt adueniẽs. Et
E hoc patet ſolutio ad aliud.

Nueſtio. vij. de actu in

carnatõnis q;ẽtum ad vnionem.

* „
P
Icto de actu inca:
natõis qtũ ad aſſumptõeʒ: decetero di
cendũ ẽ de ipᷣo qtũ ad vnionẽ.Qã actꝰ
incarnatõnis põt duplꝛ ↄſiderari. Aut
. em̃ ↄſiderat᷑ ĩ fieri:2 ſic dicit᷑ aſſumptõ
Aut oↄſiderat᷑ in facto eẽ.x ſic dicit᷑ vnio. Querit igit
& actu vnionis.Puimo de eẽ huiꝰvnionis.Scðo ð cau
lſa hmõi vnionis.Tercõ effectu huiꝰvnionis.

Nlembꝛũ primũ

KRimo querit᷑ de eſſe vnionis.cum in diui⸗
nis intelligamꝰ naturam ſicut diuinitatẽ
in xo ? rem nature. An ſit vnio in ꝑſona
, Secundo vtrum abſtracta perſona poſſit
onio illa fieri in ypoſtaſi. Tercio vtrum abſtracta ypo⸗
ſtaſi ⁊ ꝑſona a diuĩa natura poſſit adhuc intelligi vnio
diuine nature ad humanam naturam in re nature.

Articulꝰ primꝰ

vij.

D pꝛimũ articuluʒ obijcit᷑ ſic. QAulla vnitas
vnita ſiue ↄiuncta ẽ vnitas ꝑſonalis.qꝛ cum
ꝑſona ſit ꝑ ſe ſonãs:eiꝰ vnitas nõ debʒ eẽ cõ⸗
iuncta. Sʒ vnitas filij dei cũ vnit᷑ carni nõ ẽ vnitas ꝑſe
ſed ↄiuncta.ꝗ̊ nõ ẽ ꝑſonalis.NMaioꝛ etiã ptz ꝑ magiſtʒ
in ſentẽ. vbi querit vtꝝ xpᷣe ſᷣim ꝙ homo ſit pſona.a dicit
aia nõ eſt ꝑſona:qꝙᷓuis ſit ſuba rotõnalis.qꝛ nõ ẽ ꝑ ſe
ſonãs:ſ̊ ↄiuncta carni. igit᷑ vnio filij dei cum carne nõ ẽ
vnio in ꝑſona.¶ Item nihil põt eſſe mediũ ⁊ extremuʒ
m eandem ratõeʒ. Sed ꝑſona diuina ⁊ hũana natura
ſunt extrema iſtius vnionis:ergo nõ fit hec vnio ĩ ꝑſona
cum mediũ ſit illud in qð fit vnio extremoꝝ.4 Item ni⸗
bil terminat᷑ ad ſeipᷣm. Si ergo vnita term inãtur ad il⸗
lud in qð fit vnio:patʒ ꝗ nullũ vnitoꝝ ẽ illud in quo fit
vnio. Si ergo in hac vnione ꝑſona eſt vnita.ſ.ipᷣe filius
cei:ergo nõ eſt vnio in ꝑſona. Ad oppoſituʒ. Si vnio
iſta nõ eſt in ꝑſona.gᷓ eſt in natura. Aut ꝙ in natura cre
ata:aut ĩ natura increata.Si ĩ natura increata q̃ ẽ diui
na natura: g natura diuia ⁊ hũana vnũ ſunt ĩ illa vniõe
qð ẽ impoſſibile. Siłꝛ ſiẽ in natura creata ſeq̃ret᷑ idem
incõueniẽs:qꝛ diuerſe nature tũc erũt vna natura.Igit
hec vnio nõ ẽ ĩ natura.ſ̊ eſt ĩ natura vel ꝑſona.qᷓ ẽ ĩ ꝑlo⸗

na. Ytẽ dupliciter vniũt᷑ aliqua.aliqñ ita ꝙ vnũ eſi pᷣ⸗

dñans alteri.aliqñ nõ.OQñ pᷣmo mõ fit vnio:tũc pᷣdomi
nans trahit alterũ ad ſui vnitatẽ. Qñ vo ſcdðᷣo mõ:tunc
vnũ nõ trabit alterũ ad ſui vnitatẽ.ſed ex his fit terciũ.
Sed in hac vnione natura diuina pᷣdominat᷑ humane:
ergo trahit ipam ad ſui vnitatẽ.Sed nõ põt trabi ĩ vni⸗
tatem nature ita ꝙ ſit eadẽ natura cum illa.ergo trahit
ipᷣam in vnitatẽ ꝑſone. Hec ꝗ̊ vnio eſt ĩ ꝑſona:⁊ nõ ĩ na⸗
tura creata nec increata. Sol.dicẽdũ.ꝙ vnũ ſubalit
dicit᷑ duplicit.ſ.ſimplicit.⁊ ſᷣm ꝗd.Anũ ſimplicit dicit
duobo modis.ſ.vnũ ꝑ vnitatẽ.⁊ vnũ ꝑ vnionẽ.Anũ peꝛ
vnitatẽ ẽ illud vnũ in 3 nõ ẽ multitudo:qð.ſ.nõ ẽ ĩ mul⸗
tis nec ex multis vt deꝰ. Vnũ vo ꝑ vnionẽ eſt qð ẽ ĩ mul⸗
tis vel ex multis. Anũ pᷣm quid ẽ vnũ ꝑ apoſitõneʒ:qð
nõ eſt ſimplicit vnũ:ſᷣ ꝑ appoſitõeʒ alicuisad alteꝝ.⁊ G
vnũ dicit᷑ triplicit.qꝛ aliq vnũ vnit᷑ alteri ꝑ apoſitõeʒ.
ita ꝙ neutrũ ab altero aliquã ↄtrahit denoĩatoez nec ꝓ⸗
pꝛietatem.aliqñ ita vnũ apponit᷑ alteri: ꝙ vnum trahit
ab altero ꝓpꝛietatem aliqua:ſed nõ denomĩatõezʒ. aliqũ
bᷣo ita ꝙ vnum trahit ab altero denomĩatõem ſed nõ ꝓ⸗
pꝛietatem. verbigr̃a.lapis apponitur lapidi in aceruo:
⁊ fit vnum ex ipis ꝑ aggregatõneʒ.⁊ tamen vnus lapis
ab altero denomĩatõnem nõ trabit nec ꝓpꝛietatẽ. Scõo
modo vnitur per appoſitionem pomum vel aromaticum
manui.pomum em appoſitum manui afficit manũ odo⸗
re:ita ꝙ manus ab eo trahit aliquã ꝗꝓpꝛietatẽ ſed nõ de⸗
nominationẽ.Tercio mõ vnitur veſiis ꝑ appoſitõeʒ illi
qui veſtitur ex ea:quia ille recipit denominatõeʒ a veſte
dicit᷑ veſtitus.ſed nõ recipit ꝓpꝛietatem aliquam a ve⸗
ſte nec trahit ex hboc aliquam ꝗpꝛietatem ſᷣm quã afficia
tur. Unũ nũt ſimpliciter:qð eſi vnũ vnione dicit᷑ multi⸗
pliciter. Ino modo quãdo aliqua duo vniũtur ſeruata
natura vtriuſq;:⁊ ſine mutatõe vtriuſq; nature.alio mõ
quãdo nõ ſeruat᷑ vtraq; natura.⁊ hoc põt eẽ dupliciter.
qꝛ aut mutat᷑ natura in vtroq;:aut in altero. In altero
mutat᷑ natura: ſicut qñ vnũ ẽ pdominãs ĩ alterũ.qꝛ tra⸗
hit ipᷣm in ſuã vnitatẽ vel naturã. ſicut ptz ĩ vnione vini
multi cũ parũ de aqua in vtroq; mutat᷑. ſicut in vnione
aque ⁊ mellis:quado ex illis ↄponitur tercium.4 IJtem
vnio que eſt vtraq; natura ſeruata eſt duplex. qꝛ aut ex
illis ſit terciũ.aut non:ſed fit vnũ de altero. Pꝛimo mõ
eſt vnio anime ⁊ coꝛpoꝛis ĩ vnũ hominẽ ↄpoſitũ ex illis.
nõ em mutat᷑ natura aie neq; coꝛpoꝛis. Scðo modo eſt

vmio ſicut dicimus ꝙ ſurculus piri vnitur arboꝛi cni ĩ⸗
ſeritur ſicut pomo vel alij. Seruat᷑ em natura.ſ.vtriuſq;

ſcʒ piri ⁊ pomi:nec vnqᷓ tiet pirum pomũ:nec ecõuerſo.
nec ex illis efficit᷑ terciu.ſ.arboꝛ aliqua que nec ſit pirũ
nec pomum.ſed vnuʒ fit de altero ſiue eſt de altero ſicut

45*

*

pirus de po no. qꝛ in i nſertione dñans trahit alterã ad
ſui vnitatẽ ita ꝙ ẽ de illo. nõ ẽ illud. In vnione igit in
qua mutat᷑ alterũ ẽ vnio in eo ꝙ trahit alterũ ad ſuã na⸗
turam. In vnione in qua vtrũq; mutat᷑ ẽ vnio in tercio
ſcʒ tercia natura.qð.ſ.terciũ ex illis efficitur ſiue ↄficit᷑
Sev in vnione in qua eſt vnuʒ de altero ſicut in vnione
ꝑ inſertionẽ eſt vnio in vna ypoſtaſi.ita ꝙ vna ẽ ypoſta⸗
ſis duarũ naturarnʒ. vnde piri ⁊ pomi in eodem ſtipite
inſerto:poſtqᷓ vniũtur ꝑ inſeꝛtionẽ ẽ eadem ypoſiaſis.ſ.
eadem arboꝛ que habet duas naturas oĩno differentes.
⁊c ibi vnũ ypoſtaſi nõ natura.q¶ Scvᷣm hunc modũ di
cendum. ſſicut poſſumꝰdicere(nam nõ ſumꝰ digni coꝛri⸗
giam calciamẽti ſoluere.hoc ẽ ſacramẽtuʒ vnionis expo
nere) &. vnio bumanitatis ad deitatẽ ẽ illa in qua vnũ
fit.vel ẽ de altero.⁊ non in qua vnũ ſit alterũ.nec in qua
vnũ.ſ.terciũ ſit ex illis. Vnde dicit beatus iacobo Jac̃.
j. In mãſuetudine ſuſcipite inſitũ verbũ.i.filiũ dei hũa⸗/
ne natuꝛe vnitũ.⁊ ita cum diuina ꝑſona ſit pꝛedñans in
hac vnione trahit bumanã naturã ad vnitatem ſue y po
ſtaſis. Vnde humanitas non ẽ pars diuine ꝑſone.ſ̃ᷣ ẽ de
illa:qꝛ ẽ vna ypoſtaſis vtriuſq;. Seruat᷑ autẽ integritas
vtriuſq; nature.⁊ ob hoc dicit Jac. ſuſcipite inſitũ vᷣbũ
Et ſic ptʒ ꝙ vnio iſta ẽ in vna y poſtaſi diuina vel ꝑſona
4 Ad pꝛimã ratõeʒ in ↄtrarium dicendũ.ꝙ ꝑ ſe vno mõ
excludit ens cum alio.Alio mõ dependẽs ab alio.ita q;
ꝑ ſe ẽ idem qð nõ cum alio vel nõ dependẽs ab alio.Oñ
ergo dicit᷑ ꝙ ꝑſona ẽ ens ꝑſe:verum ⁊ẽ.i.nõ dependẽs ab
alio.ſ̊ nõ excludit᷑ ꝙ ñ ſit ens cũ alio.Ande ꝑſona ẽ ens
ꝑ ſe.i.nõ dependẽs ab alio.põt tñ eſſe cũ alio ᷣm ꝙ ſuba
vicit᷑ ens ꝑ ſe.licet ſit alij ↄjiuncta:qꝛ nõ dependet ab eo.
Vnde pomũ vnitũ piro ẽ ens ꝑ ſe:quia ab eo nõ depẽdet
Et ſilłꝛ filius dei ẽ ens ꝑſe in hac vnione:qꝛ nõ depẽdet
ab humana natura ſua ypoſtaſis vel ꝑſona. 4 Sʒ ↄtra
Mulla vnitas vnita ẽ vnitas ꝑſonalis.Ad bhoc dicendũ
ꝙ aliquid vnit᷑ alij ita ꝙ trabit᷑ ad vnitatẽ eiꝰ:⁊ ꝑticipat
eam. vel ita ꝙ ipᷣm dat ſuã vnitatem alteri.⁊ trahit᷑ ipᷣm
ad ſuam vnitatẽ.ſicut qũ pomũ dñat᷑ in inſertõe eiꝰcuʒ
piro:trahit pirũ ad vnitatem ſue y poſtaſis.pirum aũt
ita vnitur ei:ꝙ ipᷣm ꝑticipat ⁊ ad eaʒ ↄtrabit᷑. vnitas
illius qð ita vnitur ꝙ trabitur ad vnitatẽ alteriꝰnon e
ꝑſonalis:ſ̊ vnitas eius quod ſic vnit᷑ ꝙ alterum trahit.
Hoc mõ vnitur filiꝰdei hũane nature.qꝛ trahit ipᷣm ad
vnitatem ſue ypoſtaſis.⁊ non ecõuerſo.⁊ ideo eius vni⸗/
tas eſt gſonalis..¶l Ad ſcðᷣam ratõeʒz qua obijcitur ꝙ ni
bil eſti medium ⁊ extremũ ᷣm eandem ratõeʒ:dicenduʒ.
ꝙ cum dicit᷑ hec arboꝛ vnitur ſurculo:poſſumus ↄſide⸗
rare hanc arboꝛem vt ẽ res nature. vel vt ẽ indiuiduum
quia refert ↄſiderare ſic ⁊ ſic.ſicut patebit inferiꝰ.Et ꝓ⸗
ut ẽ res nature ſic ẽ extremũ vnionis. ꝓut aũt eſt indiui
duum ſic ẽ mediũ iſtius vnionis.quia ſic ẽ illud in quo
fit vnio.quia hec res.ſ.arboꝛ vnit᷑ ſurculo in indiuidui⸗
tate vel y poſtaſi.Silłꝛ filiꝰ dei ᷣm intelligẽtie ratõem vt
eſt res nature:ſic ẽ extremũ iſtius vnionis.ꝓut aũt ẽ ꝑ⸗
ſona:ſicẽ mędiũ iſtius vnionis.quia verbũ vnit᷑ hũane

nature in ꝑſona.⁊ ſic differenter ẽ mediuʒ ⁊ extremum.
¶¶ Ad terciam ratõeʒ qua obijcitur ꝙ nibil terminatur

ad ſe.dicendũ.ꝙ verum ẽ ſᷣm eandem ratõeʒ.ſ̊ ſicut cir⸗
culus inchoat lineã ⁊ etiã in illa terminat᷑.vnde ideʒ ad
ſe terminat᷑.ſed differt ſᷣm rationẽ: ſiłlꝛ dicenduʒ ꝙ ꝑſo⸗
na que ẽ filius dei ꝓut ẽ res nature:ſic ẽ extremuʒ vnjo⸗
nis·. ꝓut aũt ẽ ꝑſona:ſic ẽ medium:⁊ terminat vnionẽ ⁊
ſic terminat᷑ ad ſe.differt tũ ſᷣm ratõeʒ.i¶ Sʒ tũc queri⸗
tur vlteriꝰ ſic.erſona illa quã tu dicis eẽ mediũ vnio⸗
nis:vnit᷑. In quo ergo vnit᷑.cũ ſit vnio in aliquo ſimł de
illo:in quo vniet᷑.erit q̃ſtio in qͥ vnit᷑.⁊ ſic erit abire ĩ ĩſi
nitũ. Ao h̊ dõm.ꝙ alit᷑ vnit᷑ extremũ extremo.⁊ mediũ

extre mis.Qã extrema in nicẽ ſeipᷣis ñ vniũt᷑. ſᷣ ꝑ mediã

Aediũ aũt ſei pᷣo vnit᷑ extremis. Et ꝓpt᷑ h̊ nõ ẽ querẽ de
vnione medij:in quo ſit:cũ ſeipᷣ chidtens aliqð medi
um. Silꝛ ẽ dicẽq de ꝑſona. Et ſic ptz ſolutõ.

Articulꝰ ſecundꝰ
Ecũdo q̃ꝛit᷑ vtꝝ abſtacta ꝑſona ſiue rõe ꝑſo
ne poſſit vnio illa fieri ſiue intelligi ĩ ypoſſa⸗
ſi.⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic.qm̃ oĩs ꝑſona ẽ ypoſiaſis:⁊
nõ ecõuerſo.qm̃ y poſtaſis ẽ ↄmũe ⁊ ad ꝑſonãia ad indi⸗
uiduũ nature irratõnalis: ꝑſona aũt ſolũ ẽ circa indiui⸗
duũ rei ratõnalis. Añ quodlibet indiuiduũ ẽ ypoſtaſis
7 ſilꝛ quelibet ꝑſona.ſ̊ nõ quodlibet indiuiduũ ẽ ꝑſona
ergo circũſcripta ratõe ꝑſone ſiue abſtracta ꝑſona: ad⸗
huc poterit remanẽ ypoſtaſis vnibilis.⁊ poterit intelli⸗
gi vnio iſta:ſicut põt intelligi y poſtaſis abſtracta ratõe
ꝑſone. Item in ſuba noiĩali intelligit᷑ ypoſtaſis vt actu
diſtincta ꝓpꝛietate ſignata. In ſuba aũt ꝓnoĩali intelli⸗
gitur y poſtaſis:nõ vt actu diſtincta ꝓpꝛietate ſignata:vᷣ
vt diſiinguibilis.Vnde dicẽdo ſor̃.dico ſubaʒ ſingulaꝛẽ
actu diſtinctã ꝑ ꝓpꝛietatẽ ſignataʒ.Cum vo dico iſte. ſi⸗

gnifico ſubazʒ ſingularẽ nõ diſtinctã actu aliqua ꝓpꝛieta

te ſignata.ſᷣ dico merã ſubaʒ ⁊ diſtinguibilẽ. Sʒ ypoſta

ſis ⁊ ꝑſona differũt ſicut diſtinguibile ⁊ diſtinctũ:quia

pſona dicit diſtinctũ ypoſtaſis pᷣo diſtinguibile.y poſta⸗
ſis ergo dicit ſubazʒ vt pꝛonoĩalẽ. ꝑſona aũt dicit ſubam
vt noĩaleʒ. Sed abſtracta ſuba noĩali adhuc remanet ⁊
intelligit᷑ ſuba pꝛonoĩalis:qꝛ abſtracta ꝓpꝛietate diſtin⸗
guente ſubaʒ ſingularẽ actu:adbuc remanet ſubſtantia
vt diſt inguibilis. ergo abſtracta ꝑſona adbuc remanet
intelligit᷑ ypoſtaſis 2 vnibilis.ergo poteſt pᷣdicta vnio

intelligi fieri in ypoſtaſi abſtracta ꝑſona. Ad oppoſi⸗

tum ſic. In ꝑpetuis nõ differt eſſe ⁊ poſſe. quia ẽ ibi po⸗
tentia perfecta ⁊ ſemper ẽ actu. Sed y poſiaſis dicit di⸗

ſtinguibile:⁊ ita potentiam. Perſona autẽ dicit diſtin⸗/

ctum actu: ⁊ ita actum.ergo in ꝑpetuis nõ differt perſo⸗
na ⁊ ypoſtaſis.ergo abſtracta perſona in deo per intelle

ctum:nullo modo poterit intelligi ypoſtaſis.Abſtracta
ergo vnione in ꝑſona:nullo modo poterit intelligi vnio

in ypoſtaſi· ¶ Item in diuinis nõ eſi potentia poſſibilis
intelligi ſine actu.quia in deo nulla ẽ imꝑfectio potentie
Potentia ðᷣo ꝑ actum ꝑficitur. Qui ergo aufert actum.

aufert ⁊ potentiaʒ. Sed ibi ẽ diſtingui actu ꝓpꝛietate ſi⸗

gnata: ⁊ boc ꝑtinet ad ꝑſonam. Et ſimilit poſſe diſtigui
7 hoc ad ypoſtaſim.ergo qui aufeꝛt ꝑſonam ⁊ abſtrabit
aufert ypoſtaſim.ergo abſtracta ꝑſona nõ poteſt intelli
gi in deo vnio in ypoſtaſi. Soł.dicunt quidã ꝙ ſᷣm ĩ
telligentie rationeʒ abſtractõ perſone põt intelligi ĩ deo
duobo modis.Aut quia totaliter perſonalitas a deo in
telligitur abſtr abi.aut ab vna perſona ſolum.ſ.ab hac
perſona pater vel ab aliqua aliarũ abſtrabendo perſo⸗
nam in deo. Hoc ſcdᷣo mõ adbuc remanet? intelligitur
ypoſtaſis in deo.⁊ ſic põt adhuc intelligi vnio ĩ ypoſta⸗
ſi. Sed abſtrabẽdo ꝑſonã pꝛimo mõ:nullo mõ põt intel
ligi vnio ĩ ypoſtaſi diuina.quia ꝑſona penitꝰ abſtracta
nõ põt intelligi eſſe actu ypoſtaſis.⁊ hoc ẽ qꝛ abſtracta
ꝑſona abſtrahit᷑ ypoſtaſis actu nec põt intelligi:nec re⸗
manet actu.ſicut nec pꝛonoĩalis ſuba abſtracta noĩali:
ſed ſolum potentia.Sed qui aufert ſubam actu entem:
aufert vnionem.quia nunꝙ intelligitur vnio ad rem ſo⸗
lum entem in potentia ſed actu. Qui ergo aufert ſimpli
citer perſonam in deo:aufert omnem reſpectum ypoſta⸗
ſis ad vnionem. 4¶ Ad pꝛimã ergo ratõeʒ qua obijcit ꝙ
abſtracta ꝑſona adhuc intelligit᷑ ypoſtaſis. dicendũ.q;
abſtracta ꝑſona ſimplicit nõ itelligit᷑ ypoſtaſis vt ſuba
ens actu.⁊ ita nõ intelligit᷑ vt vnibilis abſtracta ꝑſona.
4l Ao ſcdaʒ ratõeʒ ſiłꝛ dicẽduʒ ẽ.ꝙ redit in idẽ cũ pᷣma.
AVel põt aliter dici.ꝙ ſicut ſupꝛa in pᷣmo li.determiatũ
eſt:abſtractis ꝓpꝛietatibo ꝑſonalibo:adbuc ẽ intelligere
ypoſtaſes in diuinis:⁊ diſtinctas ſuo modo.licet nõ ꝓꝑ⸗
pꝛietatibo ꝑſonalibo. VUnde cum contingat intelligere il
las ⁊ ſuo modo diſtinctas: eſt intelligere eas vt vn ibi⸗
les.¶:. Ad illud ergo quod obijcitur ꝙ in perpetuis non
differt eſſe ⁊ poſſe ⁊c.dicendum.ꝙ boc nihil facit ad/p⸗

ndde
ett
lelti
;
uni
.ſi
tieng
oſtn
a
la⸗
m
12
n⸗
t
Nt
nio
io
ſtdi⸗
ſo⸗
e
W
io
biis
entie
☚

eſi⸗

i
it
teli
fmi
ideo
ron
bbet
nſo⸗
tur
ſ⸗
ſel
1
ta
re⸗
li:

ſo⸗

pli
ta⸗

ſg
ba
ns.
nd⸗
ani
er

4
1

;

.

Nueſtio

poſitũ. qꝛ licet ĩ dininis nõ ſit aliqua ypoſtaſis diſtĩgui
bilis tm̃ ſ̊ actu diſtincta.qꝛ idẽ eſt ibi ypoſtaſis ⁊ ꝑſona
põt tñ intelligi ypoſtaſis ſiue diſtinguibilis reſpectu p
pꝛietatis ꝑſonalis.i.nõ diſtincta ꝓpꝛietate ꝑſonali.ver⸗
bigr̃a.põt intelligi in diuĩs vnꝰeſſe ab vno:vel vnꝰa duo
bus nõ intelligẽdo ꝑ generatõez:vel ꝑ ſpiratõneʒ. ⁊ ita
põt intelligi ypoſtaſis abſq; ꝑſonali pꝛietate.¶j Ad ali
ud dicenduz. ꝙ intelligẽdo in diuinis diſtinguibile ſiue
ypoſtaſim: nõ intelligẽdo imꝑfectõeʒ potentie reſpectu
alicuiꝰactu ꝑficientis.q; ibi idem eſi y poſlaſis ⁊ ꝑſona
potentia ⁊ actus.nec ſic intelligẽdo ponit᷑ aliqua imꝑfe
ctio in ipis ypoſtaſibo.Vñ ſic intelligendo vel ſic:no di
ſtinguitur ſiue diuidit᷑ ex ꝑe diuinaꝝ ꝑſonaꝝ:ſᷣ ex ꝑte

intelligẽtis.modꝰintelligẽdi differẽs ponit᷑.põt igit᷑ in⸗

telligi ypoſtaſis vnibilis.nõ tñ vnibilis in vnitate ꝑſo⸗
nali ſiue in vnitate ypoſtaſeos.

Articulꝰ terciꝰ

Erxrcõ querit᷑ vtꝝ abſtracta ypoſtaſi ⁊ ꝑſona
a diuina nata poſſit adhuc intelligi vnio di⸗
uine nature ad hũanã naturã in re nature.et
oñdit᷑ ꝙ ſic.qꝛ pt᷑ eẽ ñ intelligã ſoꝛtẽ nec iſtũ.i.nec ꝑſo⸗
nam nec ypoſtaſim: tñ adbuc poſſuz intelligẽ habenteʒ
bumanã naturꝗ. ſilꝛ in diuina natura poſito ꝙ nõ in⸗
telligam ꝑſonã nec ypoſtaſim:poſſuz tñ intelligẽ adhuc
habentẽ diuinã naturã. Sʒ diuina natura ꝓut eſt in ha
bente ſic appellat᷑ res nature:& adhuc inteliigo rẽ natu⸗
re.q̊ abſtracta ꝑſona ⁊ ypoſtaſi:adhuc poſſum intelligẽ
vnionẽ iſtã in re nature.¶ Ad oppoſitũ ſie. In homiĩe ẽ

natura 7 res nature. Qaturaẽ hũanitas:que dicit quo

hõ eſt. Res vᷣo nature duplex ẽ.ſ.res nature vlis.a res
nature ſingularis. Res nature vlis ẽ hõ:qꝛ dicit hbũani
tatẽ in habẽte eã vlłʒ. Res nature ſingularis ẽ iſte bõ:qꝛ
dicit naturã hãc in habẽte ſingulari.Natura ont in ba⸗
bente appellat᷑ res nature.Qatura vᷣo dicit qͥ ẽ. Res na⸗
ture vlis dicit ꝗd ẽ. Res nature ſingłaris dic ꝗs ẽ. Res
nature vłis nũꝙ; poterit eẽ ens ĩ actu ſine re nature ſin⸗
gularis: nõ põt intelligi actu ſine illa.qꝛ vli in ſui diſ⸗
finitõe ↄcernit eẽ ſingłaris.Eſt em̃ vlłe dicibile de pluri⸗
bus.4 Item hõ qui ẽ res nature vlis dicit habẽs huũani
tatẽ coĩter. Sʒ iſte hõ qui ẽ res nature ſingularis dicit
bhabẽs hũanitatẽ mõ ſi ingulari:⁊ ita dicit rẽ nature ꝓut
eſt ſubijcibilis ꝓpꝛietati. Sʒ hec ẽ ratio ypoſtaſis.q̊ ñ pt
intelligi res nature ſingularis: quin intelligat᷑ ypoſta⸗
ſis.nec res nature vłis:quin intelligat᷑ eẽ res nature ſin
gularis.⁊ dico pᷣin actũ. Vnio igit᷑ rei nature vlis⸗ ꝑ⸗
ticularis ſine ypoſtaſi nullo modo põt intelligi. Abſtra
cta ergo ꝑſona ⁊ ypoſtaſi: nõ põt hec vnio eẽ in re natu⸗
re vllo mõ. Sol.dicendũ ꝙ quidã dicũt ꝙ in homine
eſt ponẽ quo ẽ ⁊ quid ẽ quis ẽ. Quo ẽ:dicit ipᷣ̃am natu
ram.Quid ẽ:dicit ip̃am naturaʒ ꝓnt ẽ in habẽte coĩter.
Nuis ẽ:dicit ip̃am ꝓut ẽ in habẽte ſi ingulari.Et ita vnũ
dicit rem nature ſingularis.alterũ vniuerſalis. Sʒ res
nature ſingularis ẽ dupler.qꝛ aut in potentia ad ſ ignifi
cationẽ ⁊ ad ꝓpꝛietatẽ diſtinguẽteʒ:⁊ ſic appellat᷑ ypoſta
ſis.Aut ẽ actu ſignata ꝗpꝛietate diſtincta.a ſic appellat̃
ꝑſona ⁊ indiuiduũ. Sʒ differt qꝛ ꝑſona ſolũ attenditur
in creatura ratõnali. Indiuiduuʒ vo coĩter attenditur
in ratõnali ⁊ irratõnali. Siłꝛ in dooẽ natura.ſ.deitas.
eſt ibi vt res nature vniuerſalis 7 ſingularis ſᷣm ratõ
nem intelligẽtie loquẽdi.qꝛ ſᷣm rem quicꝗd in dxo eſt
vnũ ẽc.nec ſunt iſte intentões.ſ.vniuerſale ⸗ ſingulare in
co. ſicut als ꝓbatũ eſt:tñ cũ dico deꝰ:dico vt rẽ nature
vniuerſalis.qꝛ dico deitatẽ vt in habẽte coĩter:nõ appꝛo⸗
pꝛiando ad hãc ꝑſonã vel ad aliã. Cũ vo dico iſte qui ẽ
xus: demõſtrata aliqua ꝑſonaꝝ: dico vt rẽ nature ſin⸗
ularis. Cuʒ vo dico pr vel filiꝰvel ſpũſſ. dico ꝑſonam.
Sʒ ſi hũana natura vniat᷑ alicui:nõ fiet vnio ĩ nata ſo⸗
lum.cũ deitas ĩ deo ſit q̃ſi natura coĩs nature.Nari ra⸗
tione t re nature vlis.& in re nature v: ſingularis. Sed

vN *

res nature vt ſingłaris ĩ deo ẽ iſte ꝗ eſt deꝰ. Perſona at
eſt pr: qꝛ dicit eã vt ſignatã actu. Sicut aũt ſe bʒ ꝑſona
ad ypoſtaſim: ita ypoſlaſis ad rẽ nature ſinglaris:qꝛ ꝑ
additõeʒ alicuiꝰ reſpectꝰ.ꝗ ſi abſtracta ꝑſona ſimplicit᷑
nulla põt intelligi ĩ ypoſtaſi vnio: ſilꝛ abſtracta ypoſta/
ſi nulla poterit intelligi ĩ re nat᷑e vnio.¶ Ad ratõeʒ con
trariã dicẽdũ. ꝙ abſtracta ꝑſona ⁊ ypoſtaſi ad huc itel⸗
ligit᷑ res nature.ᷣ nõ põt intelligi vt vnibilis. Aliter vi

ctur nobis dicẽdũ.ꝙ res nate põt intelligi vnibił᷑ paſſi

ue:imo iuxta modũ ↄceptõis intellectꝰnr̃i faciliꝰintelli⸗
git res nature ⁊ ypoſtaſis vnibilis:q; ꝑſona.qꝛ vt ſic in
telligũt᷑:intelligũt᷑ vt in maioꝛi diſtãtia ab vltima diſti⸗
ctione que ẽ ex ꝑſonali ꝓpꝛietate.vñ ⁊ in maioꝛi aptitu⸗
dine ad vnionẽ.nõ tñ ad vnionẽ in vnitate ꝑſone ̊ ypo⸗
ſtaſeos vel habẽtis naturã.iec ẽ alia rõ Apoſita cogẽs
ad ↄtrariũ:cogũt tñ ad oñdendũ ꝙ res nate nec ypoſta
ſis inqtum huiꝰ põt intelligi vnibilis in vnitate ꝑſone.
Pꝛetea vnibilis actiue põt intelligi cũ ĩ nullo pᷣiudicat᷑
diuine ptati ex huiꝰintellectu vel ↄſideratõe. nec intelli⸗
gitur diminuta diuina pfas:ſiue ↄſideret᷑ vt hñtis natu
rã diuinã:ſiue vt ypoſtaſis ſiue vt ꝑſone.Siue igit᷑ vni⸗
bilis ĩtelligat potẽs vniri ſiue potẽs vnire:res hñs diui
nã naturaʒ vnibilis põt intelligi.ſimiliteꝛ y poſtaſis di⸗

MNlembꝛum ſecũdũ

Onſequẽter querit᷑ de cauſa huiꝰ vnionis
hoc modo. Pꝛimo vtꝝ gr̃a ſit cauſa buiꝰ
vnionis.Secũdo vtꝝ hmõi vnitas ſit na⸗
tur alis.Lercio vtꝝ ſit maxima.

Articulꝰ primꝰ

D pmũ poſſet dari rñſio ſᷣm Joh̊ dama.
diuinitas vnit᷑ coꝛꝑi mediãte ĩtellectu vłaĩa
⁊ gia mediãte gra.⁊ ita cũ aĩa ſit ſuſceptiua
gr̃e:inde ẽ ꝙ gra ẽ vinculũ iſtiꝰ vnionis cũ coꝛpꝰꝑ aĩam
que ẽ ſuſceptiua gr̃e:vniat᷑ diuinitati.¶ Sʒ ð hac rõeʒ
obijcit᷑ ſic.Inter imaginẽ ⁊ illud cui ẽ imago:ſi aligd ad
ditur qð ſit alteriꝰgeneris: plus facit diſſilitudinẽ qᷓ ſi⸗
militudinẽ.q;ꝛ imago ẽ expᷣſſa ſimilitudo eiꝰcuiꝰẽ imago
Sʒ aĩa ẽ imago diuinitatis.& ſi aligꝗd alteriꝰgeneris ve
niret mediũ inter aĩam ⁊ diuinitatẽ: induceret diſſimi⸗
litudinẽ int ea. Gr̃a vo ẽ alteriꝰgeneris qᷓ dei imago q̃ẽ
aĩa:ꝗ̊ mediãte ipᷣa nõ fit vmo aĩe xpᷣi cuʒ diuinitate.O⸗
gra ⁊ imago dei que ẽ aĩa ſint alteriꝰgeneris ptʒ. qꝛ aĩa
eſt ĩ genẽ naturali:⁊ gra ĩ genẽ gratuito. Cõtra. Im⸗
poſſibile ẽ creaturã ꝑ naturã creat᷑e ſublimari ſuꝑ crea
urã ſiue ſuꝑ ſtatũ creature. Sʒ vnio hũanitatis ad di⸗
uinitatẽ ẽ ſublimatio creature ſuꝑ creaturam ſiue ſupeꝛ
ſtatũ creature: qua nõ põt maioꝛ cogitari. ergo nõ põt
aliquo mõ ꝑ naturã hũane creature ꝙ vniat᷑ ad diuini⸗
tatem. Hec & vnio nõ ẽ ꝑ naturã.ꝗ eſi ꝑ aliqð additum
ip̃i nature.qð eleuet ip̃am ſuꝑ oẽm naturã.Dʒ illud ad
Ditũ eſt donũ gratiſdatũ nature. & eſt gra.⁊ cum ꝑ illud
fiat vnio.erit igit᷑ gra in xpᷣo cauſa vnionis. Sol.dicẽ
du.⁊ ocedẽdũ ꝙ ĩ xpᷣo ſit gra vnionis ad vniẽdũ hũami⸗
tatẽ cũ diuinitate.⁊ hoc ẽ qꝛ nõ ẽ poſſibile creature hũa⸗
ne: ꝙ' ipa ꝑ donũ ↄditionis nature eleuet᷑: diſponat᷑ ad
diuinà vnionẽ. ⁊ ideo neceſſaria ẽ ei gra que eleuet ad hᷣ
⁊ diſponet ip̃am quã nos oꝓpellamꝰgraʒ vnionis.⸗ qAd

ratõneʒ ↄtrariã qua obijcit᷑ ꝙ ſi aliquid alteriꝰ generis

additur inter imaginem? illud cuiꝰeſt imago ⁊c.dicen
dum ꝙ eſt imago dei in potẽtia 2 in actu.imago dei ĩ po
tentia:eſt ip̃a aia ꝑ naturã.imago vo dei in actu:eſt ipᷣa
aia ꝑ gram. 2 nõ aliter qᷓ ꝑ gẽ̃am:qꝛ ipᷣa gra eſt ſimilitu
do dei in actu. z illud qð trabit im agineʒ de potentia in
actum eſt gratia:que facit de ſimili potentia actu ſimile
ideo venit inter imaginẽ ⁊ illud cuiꝰeſt vt actu aſſimi⸗
let ⁊ iterũ illa ꝓpoſitio inter imaginem a illud cuius eſt
imago: ſi aliquid addit᷑ quod ſit alteriꝰ generis potius

facit diſſilitudinẽ ſilitudinẽ. falſa ẽ vbi illud qð addi⸗
tur ẽ ꝑfectio alteriꝰ.gra vo ẽ pfectõ imagĩs trabẽs ipᷣaʒ
ce potẽtia in actũ.⁊ ideo ponit⁊ facit ſiłitudineʒ eiꝰ ad
illuo cuiꝰẽ.de ̊ pleniꝰhabebit᷑ infra.

Articułꝰ ſecundꝰ

Ecũdo querit᷑ cuiuſmõi ſit vnitas ĩ hac vnio
ne. vtꝝ ſit naturalis. Ad qð ſic. Areſ.in me⸗
tha.ſua diſtinguit vnũ in vnũ ꝑ ſe:⁊ vnũ per
aceidẽs. AUnũ ꝑ accidẽs eſt ſicut accidens ⁊ ſubiectũ vel
uo accidẽtia in vno ſubiecto. Vnũ ðvᷣo ꝑ ſe ẽ decem mo⸗
dis.qꝛ aliqua ſunt vnũ ↄtinuatõe.ſicut quoꝝ ẽ terminꝰ
vnus. Scðdᷣo ẽ vnũ foꝛma ſiue ſpecie.qꝛ ſub h̊ ↄpᷣbendit᷑
vnũ ſpecie vt ſoꝛtes ⁊ plato.Tercio mõ ẽ vnũ genere vt
homo ⁊ bos.Quarto mõ vnũ diffinitõne vt diffinitio ⁊
diffinitũ.⁊ ſiłꝛ ſpecies generis. Quinto mõ eſt vnũ indi
uiſibilitate:qð nullo mõ babet multitudinẽ. ſicut pũctꝰ
Sexto mõ ẽ vnũ numero vt ſingulare. Septimo mõ eſt
vnũ vniuerſalitate. Octauo vnũ totalitate.⁊ B eſt vnuʒ
ꝑfectõne:qꝛ totũ ⁊ ꝑfectũ idem ⁊ ſic circulꝰ ẽ magis vnꝰ
al s figuris.qꝛ ꝑfectioꝛ ẽ.ſQono dicit᷑ vnũ ꝓpoꝛtione vt
ſicut ſe habet nauta ad nauẽ:ita magiſter ad ſcolas.vn⸗
xe ſunt vnũ in ꝓpoꝛtione in regẽdo. Decimo mõ ẽ vnum
materia. Xp̃c autẽ deus ⁊ homo nullo iſtoꝝ modoꝝ eſt
vnũ:qꝛ nec ꝓpoꝛtõne nec totalitate.qꝛ xpᷣe nõ ẽ vnuʒ ſicut
circulꝰ. ec vnũ vniuerſalitate.qꝛ vniueꝛſaleẽ genꝰ vel
ſpecies.⁊ Hᷓ̊ nõ eſt ponẽ in xpᷣo qᷓtuʒ ad illã vnionẽ. Nec
vnũ in genere.nec vnũ ſpecie.nec vnũ numero:quia illð

vnũ ſemꝑ ẽ alicuiꝰſpeciei.xpᷣc aũt nõ ↄpꝛehẽdit᷑ ſub ſpe⸗

cie aliqua ſm iſtã vnionẽ.Qec vnũ ĩdiuiſibilitate vt pu⸗
ctus.qꝛ in xpo intelligit᷑ diuiſio ⁊ differẽtia naturarum
nec vnũ foꝛma:nec vnũ diffinitõe. VUnio &illa ad aliquã
vnitatẽ nõ reducit᷑. ¶ Item Algaʒel in ſua metha. diſti⸗
guit vnũ in vnũ ſimpliciter. ⁊ in vnũ ſᷣm quid. Vnũ ſim
pliciter eſt tribo modis.Quoddã in quo nõ eſt multim⸗
do actu nec potentia.ſicut punctꝰ ⁊ vnitas ⁊ deus.Alið
eſt in quo ẽ multitudo potentia ſ̊ nõ actu.ſicut ↄtinuum
vt linea:que vnũ eſt in actu:multa tñ in potentia ꝑ diui
ſionem. Tercio mõ eſi vnũ in quo eſt multitudo potẽ
tia ⁊ effectu.illa tñ multa vniunt᷑:vt lectus ⁊ mẽbꝛuʒ. qꝛ
in manu plura ſunt potentia ⁊ actu:vt caꝛo ⁊ oſſa ⁊ ner⸗
ui. Vnũ dᷣo ᷣm quid eſt quinq; modis.ſ.vnũ genere.
vnũ ſpecie.vnũ accidente.vt nix ⁊ camphoꝛa.vnũ ſubie⸗
cto.vnũ ꝓpoꝛtione.ſ̊ in pᷣdicta vnione nõ eſt vnũ genere
vel ſpecie:vel ꝓoꝛtione:vel numero.nec vnum ſubiecto.
qꝛ deus nulli eit ſubiectus. Item non eſt ibi vnũ ſim⸗
pliciter pᷣmo mõ nec ſcdᷣo mõ:ſicut linea: quia hec vni⸗
tas ſolũ eſt in rebo que ſunt vniꝰnature ꝑↄtinuatõnem.
Similiter nec vnũ tercio mõ:ſicut lectus.quia tale vnũ
eſt ꝑ ↄſtitutionẽ ↄpoſitionẽ ex diuerſis ꝑtibo.Sed hoc
modo nõ dicit᷑ xp̃e vnũ:quia nature in rpo nõ ſunt ꝑtes
oↄponentes ipᷣm.vnde diuerſitas non eſt ibi aliqua ꝑtis:
cum pars de ſui natura incõpletõeʒ ⁊ poſſibilitatem di⸗
cat.ergo nullo mõ eſt ibi aliqua naturaliũ vnitatuʒ: nec
ↄſitis alicuiꝰ*. Sol.dicendũ ẽ ad iſtã queſtionẽ q vni⸗
tas illa ad quã trahit᷑ hec vnio:nõ eſt nature ſ̊ gr̃e.ph̊s
aũt loquit᷑ de vnitatibo nature.⁊ ꝓpter h̊ iſia non ↄtinet᷑
in diuiſiõe ſua.tñ aliquo mõ eſt reducibilis ad aliquas
illaꝝ.⁊ quo ad pꝛimã diſtinctõeʒ reducenda eſt ad vnuʒ
totalitate:̊ nõ totalitate partiũ ſicut manus:ł̊ totalita
te ꝑfectionis.quia illud vnũ quod eſt xpᷣe.in quo ẽ pꝛedi
cta vnio ꝑfectiſſimũ eſt. vnde ſemꝑ ſalua catholica ↄfeſ⸗
ſione põt dici ꝙ in xpᷣo eſt vnitas totalitate numero ⁊ ĩ⸗
diniſibilitate ꝑ aliquã ſimilitudinẽ.quia inq;tum deꝰdi
citur vnũ indiuiſibilitate.inq;tum dicit᷑ vnꝰhomo dicit᷑
vnũ numero.Cum ðᷣo dicit᷑ vnꝰ.i.vna ꝑſona in duabus
naturis intelligit᷑ vnitas totalitate.⁊ ſic illa vnitas re⸗
ucibilis eſt ad vnitatẽ ſᷣm totalitatẽ ꝑfectönis. Ad
id quo ſedo obijcit᷑ de vnitatib ſm phᷣm dicendũ.ꝙ xpᷣe
eſt vnũ ſimpliciter. Sed vnũ ſimpliciter dicit᷑ duobo mo

dis. ſ. enũ vnione 2 vnũ vnitate. Vnũ vnitate dicit du⸗
pliciter. Quoddam eſt in quo nõ eſt multitudo actu nec
potentia vt deus. Et eſt vnũ in quo eſt multitudo poten
tia ſ̊ nõ actu vt linea. Vnũ vnione eſt in quo ſunt mul⸗
ta potentia ⁊ actu.vt lectus.ad hãc vnitatẽ reducibilis
eſt vnitas qua xpᷣc eſt vnũ.nõ quia xpᷣc ſit ↄpoſitꝰex plu⸗
ribo naturis tanqᷓ ex ꝑtibo ſ̊ qꝛ ſunt in eo plures nature
actu ⁊ potẽtia vnitate.ſ.deitas.aĩa.⁊ coꝛpꝰ.talis auteʒ
vnitas vnionis eſt in ꝑſona.

Articulꝰ terci
Einde querit᷑ vtꝝ illud vnũ ad qð terminat᷑
iſta vnio ſit maxime vnum inter alias vnita⸗
tes creatas. AUd qð ſic H. in quinto de ↄſide
ratione ad Engeniũ. Inter oĩa que recte dicũtur vnum
arcẽ tenet vnitas trinitatis:qua tres ꝑſone ſunt vna ſub
ſtãtia.ſcðᷣo pꝛecellit illa vnitas:qua tres nature ſũt vna
ꝑſona.Seo hec eſt vnitas qua xpᷣc eſt vnũ.ergo ptꝰ vni⸗
tateʒ trinitatis que increata eſt:marima eſt vnitas rpi
inter oẽs vnitates creatas.⸗ Item quecũq; vniuntur in
aliquo:quãto illud eſt ſimpliciꝰ:tanto er illis eſt magis
vnũ. Si ergo in xpᷣo vnio diuine nature ad bumanã ẽ in
ꝑſona ſimpliciſſima.eꝛgo bec vnio terminat᷑ ad maxime
vnũ.4 Item oſtendit᷑ ꝙ ſit maioꝛ ꝙᷓᷓ vnitas aĩe ⁊ coꝛꝑis ĩ
ꝑſona hominis. Maioꝛ eſt vnitas:que nõ eſt ſeꝑpabilis
vel diſſolubilis q; illa que eſt hmõi.Sed vnio diuine na
ture ⁊ humane in ꝑſona xp̃ᷣi nõ eſt aliquo modo ſeꝑabi⸗
lis vel diſſolubilis.Vnio vᷣo anime ⁊ coꝛpoꝛis in ꝑſona

bominis eſi ſeꝑabilis:ergo ad maioꝛem vnitatẽ termia⸗

tur illa qᷓ iſta.Ainoꝛ patʒ. in vnione diuine nature ad
humanam in ꝑſona:ꝑſona vincit⁊ ligat illas naturas.
Sed ꝑſona eſt vnitas indiſſolubilis.ergo ligat illas na
turas indiſſolubiliter. ergo non eſt aliquo mõ ſeꝑabilis
hec vnitas.ergo eſt maxima inter creatas.⸗. Itẽ ẽ natu⸗
ra res nature. ꝑfectiſſima vᷣo vnitas ẽ aliquoꝝ q̃ ſunt
vna natura:ſicut pluriũ ꝑſonaꝝ in trinitate. Si &̊ hec ẽ
pfectiſſima vnitas que ẽ in diuia natura. poſt ilſã ꝑfe⸗
ctiinima ẽ inter alias vnitates creatas vnitas q̃ eſt in re
diuine nature. hec aũt ẽ vnitas xp̃i: ip̃a ẽ maxia inter
omnes vnitates creatas. Ad oppoſitũ ſic. Magis eſt
vnũ qð ẽ vnũ in natura ⁊ ꝑſona:qᷓ; qð ẽ vnũ in ꝑſona tñ
Sed vnio aiĩe ⁊ coꝛpoꝛis in homine terminat᷑ ad vnũ in
natura ꝑſona.qꝛ ex vnione hoꝝ reſultat in hoĩe natuꝛa
vna ꝑſona vna. In xpᷣo autẽ terminat᷑ vnio deitatis⁊
humanitatis ad vnũ in ꝑſona ſolũ:eꝛgo illud vnũ ad qð
terminat᷑ hec vnio inter vnitates creatas: nõ eſt maxie
vnũ. 4 Item mima eſt vnitas que eſt Fm mimũ eſſe. SDz
vnitas que eſt ſᷣm relationem eſt mimũ eſſe.ergo vnitas
ſm relationem eſt mĩma. Sed vnitas qua xpc eſt vnum
eſt vnitas ᷣjm relationem. ergo eſt mima inter vnitates
creatas. &. autem vnitas m relationem ſit ſm mimũ
eſſe:ptʒ quia inter oĩa p̃dicamẽta relatio mime bʒ deeſſe
Alia em ponũt aliquid in ſubiecto:quo tdempto vel ad⸗
dito fit mutatio in ſubiecto.Longũ em̃ ponit aliquid in
ſubiecto ſᷣm quãtitatẽ.albũ ſᷣm qualitatẽ.legẽ ſᷣm actio
nem. homo ſm ſubſtantiã. ſi dicat᷑ de aliquo ꝙ ſit bomo
7 ſic de alijs. his em̃ remotis vel additis fit mutatio in
ſubiecto. Sed p̃dicãdo relationẽ de aliquo nõ ponit ali⸗
quid in ipo:quo dempto vel addito fiat mutatio in illo.
vt ſi dicatur aliquis pꝛimus. hoc non ponit aliquã mu⸗
tationem in ipo:quia veniat alteꝛ ante ipᷣm: iam non eſt
pꝛimus:nec ꝑ boc eſt mutatio alicuiꝰnature facta ĩ ſub
iecto.⁊ ſic relatio nihil addit ad eſſe: qð additũ ſit natu
ra aliqua.⁊ ꝗꝓpter hoc mĩme habet deeſſe.⁊ ideo vnio teꝛ
minata ad ipſum eſt mima. E autem vnio in xpᷣo termi
netur ad vnitatem m relationem patet.quia in trinita⸗
te non eſt niſi eſſe ſubſtãtie ⁊ eſſe relatõnis.Eſſe ſube ꝑ⸗
tinet ad eſſentiã. Eſſe relatõnis ꝑtinet ad ꝑſonam.quia
eſſe ꝑſone eſt eſſe relatõnis.ſed hec vnio terminatur ad
vnitatem perſone filij dei. et cum dico filium: non dico

i
4
ſun
tas
ten
g

— ——

—.

te nr⸗
t aner
cnſen
dſun
fedtthi⸗
Gi 8
nes fun⸗

llaefntn
nod ſi
Uthrpnun
Int pnaſe
reſüten
voptn⸗
Nltaspi
unturin
Amagis
lonain
norime
corpisi
epabilis
dininena
loſepabi
in plone
tetermin⸗
Haturead
Madturos.
lloena
pabilis
kenarn⸗
näfunt
Nbeti
e
ellinn
Nria int,
Mege
1honi
mniin
eſztet
isn
cütdd
elmmt⸗
ile
Gomnins
Amun
lenes
jnini
zdeſe
Gelach
gnidin
nactio
homo
lio in
nitali⸗
inuo.
wämmn
non
cniſeb
ſtnatn
iottn
Pln
minty
ilep
,gola
rad
rieo

quid ſ̊ aliqꝗd.ᷓ vnitas xpi ẽ ᷣm eẽ relatõis.¶ Itẽ magis
vnũ 52 5 ꝑticipãtibo: ꝙᷓ; qð ẽ ex pluribo.Sed ĩ xpᷣo

ſunt tres vnitates entes actu. ſ.vnitas diuie nature. vni

tas aie. ⁊ vnitas coꝛꝑis.⁊ ſunt etiã ſubales. In hoĩe au
tem nõ inueniũt᷑ niſi due.ſ.vnitas aĩe.⁊ vnitas coꝛꝑis.
ergo minꝰeſt vnũ xpc qᷓ; bomo.⸗¶ Item Algazel diuidit
vnũ in vnũ ſimpliciter ⁊ in vnũ ſᷣm quid. Vnũ ſimplicit
tripliciter. Quoddã in quo nõ ẽ multitudo actu nec po⸗
tentia. Quoddam in quoẽ multitudo actu 2 potentia.
Vnũ pꝛimo mõ magis eſt vnũ qᷓ; vnũ ſcdðo mõ.Et vnum
ſcðo mõ magis ẽ vnũ ꝙᷓ vnũ tercio modo.Cum ẽ rpc lit
vnũ tercio mõ.linea vo ſcðᷣo mõ:ergo magis ẽ vnũ linea
ᷓ rpc. ¶ Item vnũ homogeneũ magis ẽ vnũ qᷓ vnũ ethe
rogeneũ.quia vnuʒ qð eſt vmꝰnature in toto ⁊ in ꝑtibo:
magis ẽ vnũ qᷓ quod ẽ diuerſaꝝ naturaꝝ. vt elementuʒ
magis eſt vnũ qᷓ elementatũ. ergo cũ xp̃c ſit vnũ ethero⸗
geneũ.quia ẽ diuerſaxꝝ. aer vo vel alſquod elementũ ſit
vnũ bomogeneũ ⁊ vniꝰ nature.ergo ẽ magis vnũ ꝙ vpe·

Item que magis diſtant in vnione minꝰſunt vnũ. Sʒ

magis diſtant in vnione diuĩa natura ⁊ humana ꝙ coꝛ⸗
pus ⁊ aĩa in vnione homĩs:ergo minꝰeſt vnũ qð ẽ ex di⸗
uina ⁊ humana natura:qᷓ; homo qui eſt ex coꝛꝑe ⁊ aĩia.S
vnitas xp̃i nõ eſt maxima inter vnitates creatas. So
lutio p̃ᷣnotãda ẽ quedã diuiſio vnitatis: quã ponit M.ĩ
li.de ↄſideratione ad Eugeniũ. diſtinguit em vnitatem

Fm nouẽ modos.pꝛimo in coꝛꝑe.ſcðo in homine.tercio

in deo. Vnitatem ĩ coꝛꝑe aſſignat duplicẽ. pꝛima eſt vni
tas collectiua:ſicut cũ multi lapides vmiũtur ĩ vno acex
uo. Scðdᷣa eſi vnitas ↄfoꝛmatiua:ſicut cũ multa membꝛa
vniũtur in vno coꝛꝑe ao ↄfoꝛmãdũ ipᷣm. Pꝛima iſtaruʒ
vnitatũ facit vnũ ᷣm quid.ſ.vnũ aggꝛegatõne.Scða fa
cit vnũ ſimpliciter:ſicut dicimꝰ multa mẽbꝛa eſſe vnum
coꝛpus.AVnitatẽ vo in homie aſſignat triplicẽ.pꝛima eſt
vnitas in iure.ſcõa ẽ vnitas in natura.tercia eſt vnitas
volũtate. VUnitas iuris ẽ vnitas ↄiugata: qua fit vt duo
iam nõ ſint duo: ſ̊ vna caro. vt vir ⁊ vxoꝛ ſunt vna caro
Beñ.iij. Et hoc ẽ vnũ iure:quia vnũ habet ptatẽ coꝛꝑis
alteriꝰ.j.coꝛin.vij.Et põt vterqʒ in aliũ vt in ſe.neutruʒ
vᷣo ꝓpꝛiã coꝛꝑis habet ptᷣatẽ. Vnitatẽ aũt in natura aſſi⸗
gnat duplicẽ.ſ.qdtum ad eẽ.⁊ q;dtum ad bene eẽ.Anitas
qtum ad eẽ eſt vnitas natiua:qua vnitate aĩa ⁊ caro ef⸗
ficituꝛ vel naſcit᷑ vnꝰhomo.Anitas qᷓtum ad bene eſſe ẽ
vnitas pᷣcatiua:qua hõ vᷣtutis nõ inſtabilis:nõ diſſilłis.
ſed vn ſibimet ſemꝑ nitit᷑ inueniri.vult dicẽ. ꝙ glibʒ bõ
ꝓnaturã vult ſemꝑ vnã habẽ virtutẽ: qꝛ ſemꝑ vellet eſſe
in natura ſana:nũqꝙᷓ infirmꝰ. VUnitatẽ in voluntate aſſi⸗
gnat duplicẽ᷑.qꝛ quedã eſt ꝙtum ad ꝓximũ.quedã qtuʒ
ad deũ,. tum ad ꝓximũ hec ẽ ↄſentanea.cũ.ſ.ꝑ carita
tem multoꝝ hominũ ẽ coꝛ vnũ2 aĩa vna Actu.nij. AUni
tas volũtate q;'tum ad deum ẽ vnitas votiua:cum.ſ.aia
votis omnibo adherẽs deo vnꝰſpũs eſt.j.coꝛin.vj. Ani⸗
tatẽ in deo aſſignat dupliciter.ſ. vnitas in natura 2 vni

tas in ꝑſona. Anitas in ꝑſona ẽ vnitas dignatiua q̃ͥ bu-

mana natura 2 diuĩa ĩ vna ꝑſona ẽ.in qua vnitate limꝰ
noſter aſſumptꝰẽ a verbo ĩ vnã ꝑſonã. lnitas ĩ natura
eſt oſubalis vnitas ſicut vnitas trinitatis:in qua tres ꝑ
ſone ſunt vna ſuba ⁊ natura:q̃ xrpᷣc ẽ vnũ. Vnitas digna
tiua que ẽ in ꝑſona vna.4 Dicẽdũ qᷓ ꝙ ẽ quedã vnitas ĩ
vno.⁊ quedã vnitas ĩ pluribo:ſicut ille q̃ dicte ſunt. De
pꝛima nõ loqꝗt᷑ O. ſ̊ ſolũ de vnitate ĩ pluribo:⁊ inter oĩa
que dicũt᷑ vnũ hoc mõ verũ ẽ: ꝙ arcẽ tenet vnitas trini⸗
tatis: qua tres ꝑſone ſunt vna ſuba. Scdo illa vnitas p̃
cellit oẽs alias vnitates: qua tres nature ſũt vna ꝑſona
vñ H. dicit. Decuit ꝙꝙ g hoie ↄſtitutũ ẽ ſacramẽtũ cũ ſũ⸗
ma que deꝰ: ⁊ in do ẽ vnitate ↄgruerit: vt quõ ibi tres
ꝑſone vna ſuba:ita hic tres eẽntie vna natura.Oñ ergo
querit᷑ vtꝝ illa vnitas qua xpᷣcẽ vnũ ſit maxima. ↄcedo
ptꝰvnitatẽ trinitatis ẽ illa vnitas mariĩa inteꝛ oẽs vni
tates pdictas:qᷓ ſunt ĩ pluribo. Ad pᷣmã rõeʒ ĩ ↄtrariũ
dicẽdũ.ꝙ magis vnũ 2 minꝰvnũ pot dici duplꝛ.ſ.quãti

vij.

tatiue a qualitatiue.Quãtitatiue magis ẽ vnũ qdð pluꝛi
bus modis ẽ vnũ.vel qð in pluribo eſt vnũ.q̃litatine ma
gis ẽ vnũ qð magis ẽ indiuiſuʒ. Pꝛimo mõ magis ẽ hõ
aliꝗs vnũ:qꝛ in pluribo ẽ vnũ.ſ.in natura 2 ĩ ꝑſona.Se
cundo mõ ẽ xpᷣc magis vnũ qᷓ aligs hõ: qꝛ magis ẽ indi⸗
uiſa vnitas diuinitatis ad hũanitatẽ in xpᷣo in ꝑſona:qᷓ
vnio aie vel coꝛꝑis vt oñſuʒ eſt: ⁊ inſeꝑabilioꝛ ꝙᷓ aliqua
alia vnitas.⁊ hocẽ magis vnũ dictũ ſimplꝛ. ¶ Ad ſecũ⸗
dam dicẽdũ ꝙ ẽ relatio ſubſiſtẽs:⁊ relatio aſſiſtẽs. Pꝛi⸗
ma habet maxiĩe deeſſe. ſcõa mime. Ad qð notãdũ.qꝙ eſt
ſuba.materia.⁊ foꝛma.ſubᷣa materia ẽ vt potẽtia. foꝛma
vt actꝰ.ſᷣ potẽtia dicit᷑ relatio ad actũ ⁊ ecõuerſo.̊ ⁊ in
pꝛincipijs ſube inuenit᷑ relatio:que ita eẽntialis ẽ:ꝙ ni⸗
ſi ia eẽt:ſuba nõ eẽt. Hec &̊ relatio ẽ pᷣncipiuʒ ad eẽ ip̃iꝰ
ſube. ⁊ hec ẽ ſubſiſtẽs vel inſiſtẽs. Relatio aſſiſtes ẽ que
ſequit᷑ ad eſſe ſube:q̃ cauſat᷑ ex ↄꝑatione reꝝ aliquoꝝ p̃⸗
dicamẽtoꝝ inuicẽ ſiẽ ad ſubaʒ ſequũt᷑ iſte relatõnes idẽ
diuerſuʒ. Ex h̊ em̃ ꝙ eadẽ foꝛma ſubalis ponit᷑ ĩ duobo
aſſiſtit ⁊ ↄſegꝗt hec relatio:que ẽ idẽptitatis ſpecie.Silr
ex h̊ ꝙ ↄſilis quãtitas cauſat᷑ hec relatio q̃ ẽ eq̃litatis.2⁊
hec relatio mĩme habet dæeſſe:q̃ cauſat᷑ ſolũ ex alijs. In
trinitate &c relatio.ſ̊ hec ẽ relatio ſicut inſiſtẽs vel ſubſi
ſtens:⁊ nõ aſſiſtẽs.vnde facit ꝑſonã veriſſime eẽ:qꝛ ꝑſo⸗
nalis ẽ vt alibi declaratũ ẽ. hec em̃ relatio magis habet
xeſſe ꝙᷓ aliqua alia ſuba creata. Et ita cũ vnitas xpᷣi ſit
in ꝑſona que habet eẽ iſtius relatõnis:patʒ ꝙ ipᷣa habet
maximc eẽ inter creatas vnitates.4 Ad terciã dicendũ

ꝙ vnuʒ ẽ dupliciter.ſ.in natura.⁊ in ꝓꝑſona. Pꝛimo mõ

ccurrit obiectio. Scðo mõ magis ẽ vnũ xpᷣc.qꝛ ille tres
vnitates ſunt magis indiuiſe ⁊ inſeꝑabiles in xpᷣo ꝙᷓ il⸗
le due que ſunt in hoĩe.q Ad quartã ⁊ quintã dicendũ.

ꝙ eſt vnũ natura ⁊ re nature ſiue ypoſtaſi.Si dicimus

vnũ natura: ſic aligd homogeneũ magis ẽ vnũ qᷓ xpᷣc.ſᷣ
re nature magis ẽ vnũ xpᷣc.qꝛ res nature q̃ ẽ in xpᷣo ma⸗

gis habʒ eẽ indiuiſuʒ.¶ Ad ſextã dicẽdũ.q ĩ foꝛmis ma

terialibo bñ ſeꝗt᷑ ꝙ q̃ magis diſtãt:ſi vniãt᷑ minꝰ ſũt vnũ
Sʒ ĩ foꝛmis ſpũalibo q̃ magis diſtãt magis vniũt᷑.⁊ hbꝰ
ratio ẽ ſimplicitas ipᷣiꝰfoꝛme.qꝛ ĩ ſimplici nõ eſt diuiſio
ptis ⁊ ꝑtis.⁊ ꝓpter h̊ cũ vnit᷑ totũ ſimul vnit.Sʒ nõ ſic ẽ
in foꝛma materiali:q ꝑticipabilis ẽ ⁊ diſtẽſa.Ifoꝛma igẽ
vma q̃ ẽ verbũ:cũ ſit ſimpliciſſima maxĩe ſe vmt:⁊ maxi
me facit vnũ.Et ideo xpᷣe ẽ maxime vnũ.

Membꝛũ tercium

Onſequẽter querit᷑ de effectu huiꝰvniõis

⁊ circa hũc duo q̃rũt᷑. Pꝛimũ eſt vtꝝ vnio

faciat mutatõʒ ĩ vnitis. Scðo ſuppoſito ꝙ

nõ oĩno vtꝝ faciat de vnitis ꝙ vnũ ſit alte

xum:vel vnũ in alterum.

Articulꝰ primꝰ
D pꝛimũ ſic obijcit᷑. Om̃e qð ẽ alio mõ ſe ha⸗
bens nũc qᷓ; pꝛiꝰ mutatũ. Sʒ om̃e qð ẽ nunc
aliud ꝙᷓ pꝛiꝰ:ẽ alio mõ ſe habẽs nũc qᷓ pꝛiꝰ.g
om̃e qð ẽ aliud qᷓ pꝛiꝰẽ mutatũ.Sʒ vᷣbũ ꝑ vnionẽ cũ caꝛ
ne ẽ aliud ꝙᷓ; pꝛiꝰ. hec vnio facit mutatõeʒ ĩ diui nat᷑a
AMutari em nihil aliud ẽ qᷓ; alio mõ ſe habẽ nũc qᷓ; pꝛiꝰ.
Seo plꝰ eſt eẽ aliqd nũc qð nõ pꝛiꝰ:qᷓ eẽ alio mõ ſe hñs
nũc q; pꝛius.Si gillud facit mutatõezʒ.qᷓ ⁊ illuo. Sʒ v⸗
bũ in hac vnione ẽ aligd qð non pꝛius:qꝛ mõ ẽ hõ ⁊ pꝛiꝰ
nõ fuit. ergo ẽ mutatũ.4. Item om̃e qð tranſit de nõ eſſe
ad eẽ mutat᷑ ̃om̃e qð trãſit ð aliqͥ ñ eẽ ad eẽ mutat᷑. Sʒ
ſilius dei ꝑ incarnatõem tranſit de nõ eſſe homo ad eſſe
homo.ergo in vnione illa mutat. Ad oppoſitũ.omne
mutabile ẽ imꝑfectũ. Sed verbũ eternũ nullo mõ ẽ imꝑ
fectũ: ergo nullo mõ ẽ mutabile nec mutatũ.vñ Merñ.
Deus ſemꝑ eſt idem: ⁊ vno mõ ſe habens ⁊ vnꝰſibi. p̃s.
KTu aũt idẽ ipe es ⁊ anni tui nõ deficient. Soł. Que⸗
Dam vniũtur ita ꝙ fit mutatio in vtroq; vnitoꝛum:vt a⸗
qua vnitur cum vino.lel in altero tm:ſicut cũ vnit᷑ lux

ſolis ip̃i aeri.lux nõ mutat᷑ ĩ illa vnione: nec recipit ali/
quã diſpoſitõeʒ quã nõ habuit pꝛius: licet mõ ſit illumi
nans ⁊ pꝛiꝰ nõ.hic em̃ nõ ponit nouà diſpoſitõeʒ in luce
ponit tñ in recipiẽte.qꝛ mõ eſt illuminatuin ⁊ nõ pꝛius.
Scõðm hoc dicendũ.ꝙ vnio verbi ad carnẽ nullam facit
mutationẽ in verbo:ſᷣ ſolũ eſt mutatõ in ipᷣ̃a bumanita⸗
te que mõ recipit radiũ diuinitatis ⁊ pꝛius nõ.⁊ ꝓpter h
nõ eſt faeta mutatio in luce eterna. 4 Ad pꝛima ratõeʒ
in ↄtrariũ dicẽdũ.ꝙ aliquid dicit᷑ aliter ſe habẽs qᷓ; pꝛi⸗
us vel ꝓpter mutationẽ que eſt in illo:vel ꝓpter mutatõ⸗
nem in altero.qð ſe babet mõ ad ipᷣm aliter ꝙᷓ pꝛius. ſic
ſol dicit᷑ illuminãs ab actione qua habet in aerẽ: qð nõ
pꝛius.⁊ tamẽ nõ mutat in ſe.ᷣ aer nũc ſe habet aliter ad
ipᷣm qᷓ; pꝛius.Sol aũt de ſe ſe babet eodẽ modo. Sic di⸗
co ꝙ verbũ non ſe habet aliter qᷓ pꝛius.ſᷣ aliter ſe babet:
aliquid ad verbũ qᷓ pꝛius.ſ.ipa bumanitas. Ad ſcdᷣam
ſilꝛ reſpõdendũ eſi.ql Ad terciã dicendũ.q filiꝰ dei non
tranſit de nõ eẽ aliquo ad aliquod eẽ ꝑ iſiã vnionẽ.ſ̊ ali
quid qð ſe habet ad ipᷣm. ſicut hũana natura tranſit de
nõ eſſe diuino ad eſſe diuinũ ꝑ vnionẽ cum ver bo in vns
ꝑſona ⁊ in vnũ eſſe ꝑſone.

Arxrticulꝰ ſecundꝰ

Ecũdo querit᷑ vtꝝ hec vnio faciat ꝙ homo ſit
verbũ recte.vel ſit in ſe babens hoieʒ.Ad qð
ſic augu.Talis fuit iſta ſuſceptio q̃ deũ face⸗
ret hoĩeʒ:⁊ hoĩeʒ deũ: ̊ facit ꝙ verbũ recte ſit hbõ.⸗ Iteẽ
augu.TZanta fuit illa vnio:vt quicꝗd cõuenit filio dei ꝑ

naturã:ↄuenit filio boĩs ꝑ gr̃am. Sʒ quecũq; ſunt h̊ mõ

vnũ recte pᷣdicat᷑ de alio.ꝗ erit recte pᷣdicare filiũ homĩs
de filio dei. ¶ Item B. v. de oſideratione. Lam erxpᷣſſaʒ
vim vnionis ex ſe pᷣfert ea ꝑſona qua deꝰ⁊ hõ vnꝰ eſt xpᷣe
vt ſi duo de inuicẽ pꝛedices: nõ erraſti. deũ videlicet ho⸗
minẽ ⁊ hominẽ deu.⸗:! Item ſi nõ pᷣdico aliquigd in recti⸗
tudine ſ̊ totũ in obliꝗtate:ſicut dicũt quidã cũ dicit᷑ fili
us dei eſt hõ.ſenſus eſt.i.filiꝰ dei eſt ens in bumanitate.
Hec igit᷑ vnio nõ facit h̊ eẽ H:vᷣ hoc eẽ in illo.̊ minoꝛ eſt
hec vnio qᷓ; vnio accidẽtis ad ſubiectũ:que facit ꝙ vnuʒ
pdicet᷑ de altero recte.q Itẽ ſi dicat᷑ ꝙ nõ pᷣdicat᷑ ibi eſſe
ſed habere. qꝛ ſenſus eſt.filiꝰdei eſt habẽs hũanitatem g
hec pᷣdicatio ſolum dicit quõ ſe habet.⁊ ita redit tercia
opinio que dãnata ẽ in ſenten. Maã ex pᷣdicatõe ſᷣm habi
tum nõ ſequit᷑ alia vnio.vñ nõ ſequit᷑. iſte ẽ habẽs veſtẽ.
ergo veſtis ei vnit. Sʒ ex ꝑte iſta fit vnio filij homĩs ⁊ fi
lij dei.q̊ plus pᷣdico qᷓ; habitũ dicẽdo.filiꝰdei ẽ hõ.¶ Di⸗
cunt quidã ꝙ idem pᷣdicat᷑ de ſe cũ dicit᷑.filiꝰdei eſt homo
h̊ aliter ſe habẽs.vñ ſenſus ẽ.filiꝰdei eſt filiꝰqui ẽ homo.
⁊ ſic in pᷣdicamẽto intelligit᷑ implicatõ.ſ.ille qui eſt hõ.
Sed vbicũ q; eſt p̃ſdicatõ ꝑ implicatõeʒ: locutio impꝛo⸗
pria eſt.vñ cũ inuenimꝰ in auctoꝛitati ſanctoꝝ. ꝙ na⸗/
tura generat naturaʒ in trinitate:impꝛopꝛie dicit᷑: ⁊ ex⸗
ponẽdũ eſt.i.ille qui eſt natura generat illũ qui eſt natu
ra.ſ.pater filiũ.qꝛ hoc ꝓpꝛie non ↄuenit ibi natuꝛe:ł̊ ei ꝗ
eſt nata.ſ.pr̃i ſilꝛ ſi ſenſus ẽ.filiꝰdei ẽ hõ.i.filiꝰci ẽ ille
qui eſt hõ.impꝛopꝛia ẽ hec pᷣdicatio:filiꝰ dei eſt hõ.qð eſt
incõueniẽs. Iteʒ querit᷑ de illa implicatõe:que ẽ ille ꝗ
eſt hõ.hic em̃ pᷣdicat᷑ idem de ſe ⁊ nõ aliud. cũ dico ille ꝗ
eſt homo.jᷓ erit ſenſus filiꝰ dei eſt filiꝰqui ẽ filiꝰ qui ẽ ho⸗
mo.Silꝛ⁊ iterũ querit᷑ hac implicatõne.⁊ ſic in infini⸗
tum.⁊ etiã ibi eſt nugatio. igit᷑ nõ eſt ibi p̃dicatio ſᷣm ha
bitum.ſed recta cum dicit᷑ filiꝰ ei eſt homo. Solutio
notandũ ꝙ in pᷣdicationibo diuinis maxima ẽ differen⸗
tia.Aliqũ eſt ibi pᷣdicatio ꝑ entitatẽ.i.ꝑ idẽptita tẽ.Ali⸗
quãdo pᷣdicat᷑ in diuinis eſſe de.aliqñ eſſe buiꝰ.aliquã⸗
do eſſe ad.aliqñ eſſe a.verbigr̃a.quado aliquid pᷣdicat᷑ ĩ
diuinis ab eterno:eſt pᷣdicatõ ꝑ entitatẽ.vt filiꝰ dei ẽ deꝰ
ſimiliter de eſt potens. hec em̃ eſt pᷣdicatio ꝑ idempti⸗
tatem eſſentie.Aliqñ aũt in diuinis p̃dicat᷑ eſſe ad:ſicut
cum pᷣdicant᷑ notiones ꝑſonales de deo.ſicut cum dico.
deus generat dedeſt genit?. Per hoc ꝙ dico genit? vel ge

nerans nõ dico quid ſᷣ eẽ adaliquid m relatõem pſone
ad ꝑſonã:quã pᷣdicat generãs genituʒ ⁊ ꝓcedẽs:⁊ bmõi
ſunt relatões diuine.i.diuinaꝝ ꝑſonaꝝ. Sʒ eſt alia re⸗
latio creatoꝛis ad creaturas:quã pᷣdicant de deo iſta no
mina.dñs.cauſa.⁊ hmõi.qꝛ cauſa dicit᷑ ad effectũ:⁊ do⸗
minus ad ſeruũ.ſᷣ pꝛimũ adaliquid nõ dicit quid. vnde

generãs genitũ p̃dicat de deo adaliquid qð nõ eſt quo

vel ſubſtantia:quia dicunt relatõneʒ ꝑſonalem.ᷣ ſᷣm ad
aliquid dicit quio in deo. vnde dicẽdo.deꝰ eſt cauſa ſiue
dñs.hic pᷣdicat᷑ relatio que eſt quid vel ſubſtantia.vnde
ſubſtãtia ꝑ modũ relatõnis ibi pᷣdicat᷑. Aliquãdo auteʒ
in diuinis pᷣdicat᷑ eſſe hmõi.vel eſſe in:qð idem eſt.⁊ nõ
ſum at᷑ ibi eſſe in:ſicut accidens in ſubiecto. Et hoc mõ
fit pᷣdicatio hic ſᷣm ꝙ aſſignat augu. Vnꝰ eſt vtrãq; de⸗
monſtrata hum ana a diuina natura.ſ.xpᷣe. Hec em̃ pᷣdi
catio nõ eſt ꝑ idẽptitatẽ eẽntie adminꝰ ex ꝑte hũane na⸗
ture:licʒ ex ꝑte diuine.quia filiꝰdei ⁊ diuina natura ſũt
idem ꝑ eẽntiã:cũ in deo nõ differũt natura ⁊ res nature
Sed filiꝰ dei ⁊ hũana natura nõ ſunt idẽ vñ ſenſus illiꝰ
p̃dicatõnis eſt idẽ.xpᷣc eſt in diuina ⁊ hũana natura:vel
diuine ⁊ hũane nature.Aliqñ aũt ibi pᷣdicat᷑ eẽ a:vt cuʒ
dicit᷑.dñs eſt foꝛtitudo mea.dũñs eſt ſpes mea.Nã ſen⸗
ſus eſt foꝛtitudo mea ẽ a deo.ſpes mea ẽ a deo. Et hec ẽ
p̃dicatio ᷣm quã pᷣdicamꝰeffectũ de cauſa.Sed vlteriꝰpᷣ
dicatur in diuinis eẽ de.⁊ talis eſi ibi pᷣdicatio.deꝰẽ hõ.
filiꝰdei eſt homo. Nam ſicut dictũ eſt: in xpᷣo eſt vnio di
uine ⁊ hũane nature:que ẽ q̃ſi vnio ꝑ inſertõeʒ. Sed in
vnione ꝑ inſertõeʒ vnũ nõ eſt alterũ nec in altero.ſᷣ vnuʒ
fit de ypoſtaſi alteriꝰ.ſicut quãdo pirũ inſertũ pomo fit
vna y poſtaſis ex duabo naturis.ſ.vna arboꝛ.quia vnuʒ
trabhit alterũ ad ſuam ypoſtaſim.⁊ ita vnũ ſit de altero
ĩtuʒ ad eſſe ſue y poſtaſis.Vnde pirũ ẽ de eſſe ypoſtaſis
vel arboꝛis cui vnit᷑:⁊ ſilꝛ pomũ.⁊ ꝗꝓpter hoc cũ dicitur
iſta arboꝛ eſt pirũ:hic pᷣdicat eſſe de.qꝛ pirũ eſt de eſſe il
lius arboꝛis.Silꝛ cum dicit᷑ rpᷣe eſt homo.qꝛ nõ ſolũ eſt
ſenſus.xp̃c eſt ens in hũana natura:ĩmo etiã hũana na⸗
tura ẽ de xrpᷣo.Sicut q̊ cum dico.homo eſt aĩal.hoc genꝰ
animal nõ pᷣdicat totũ eſſe bominis.ſ̊ dicit de illo.ſimi⸗
liter hic ita.q̊ᷓ eſt verbũ inſitũ: quod trahit hũanã na⸗
turã ad eſſe ſue ypoſlaſis:⁊ quod eſt de ſua ypoſtaſi. ſi⸗
cut pirum de ypoſtaſi pomi. tamen natura piri nõ eſt
natura pomi. Siłꝛ nec diuina natura eſt humana: nec
vna natura fit de alia. ſᷣ facit hec vnio vnam naturã eſſe
e ypoſtaſi alterius:⁊ nõ vnam eſſe aliam. Et ita non pᷣ
dicatur ibi habitus ſolum: nec eſſe in ſolum:ſed eſſe de.
Et lic facit ꝙ bomo eſt de eſſe ꝑſone verbi ſiue quid ſue
ypoſtaſis.⁊ non ꝙ ſit ipᷣm recte.ĩmo pᷣdicat᷑ ibi eſſe de.⁊
ſic facit ꝙ homo eſt de eẽ ꝑſone verbi:ſiue quid ſue y po⸗
ſtaſis.⁊ non q; ſit ĩᷣm recte.ĩmo pꝛedicat᷑ ibi eſſe de.⁊ ĩ
rectitudine filius dei eſt homo.ſicut ⁊ hic cum dicit᷑.hec
arboꝛ eſt piruʒ. 4¶ Ad id ergo qðo obijcitur. ꝙ iſta ſuſce⸗
ptio facit hoĩez eſſe deũ ⁊ deum hominẽ: patet reſponſio
qꝛ licet homo ĩ pdicãdo dicit᷑ recte de tro ⁊ ecõuerſo:nõ
tñ hõ eſt recte deꝰ.ſᷣ ſignat᷑ hõ ſiue natura hũana eſſe de
ypoſtaſi filij dei. Silꝛ rñdendũ ẽ ad illud Der.Ad alia
ptʒ rñſio.qꝛ opiones ſuppoſite nõ vſq;quaq; ſunt vere:xt
aſſerunt ratões ↄtra illas ꝓpoſite.

727

Queſtio. viij. de oceptu
EYpeditis cuʒ adiu

toꝛio xpᷣi queſtionibo ꝑtinẽtibo ad mini
ſterium incarnatõis filij dei: ↄſequẽter
cũ om̃i reuerẽtia q̃rẽdũ ẽ ð ſacramẽtis
ↄceptõis ⁊ natiuitatis:que ei cõueniũt
ratõc aſſumpte carnis.Et pᷣmo de ↄceptõne. circa quaʒ
querunt᷑ hec. Pꝛimo de tꝑe ↄceptõnis.Secũdo de oꝛdi⸗
ne conceptõnis. Tercio de pꝛincipijs ⁊ ratione ↄceptio⸗
mo.

“ä

— —— — ——U

zeſin
nn
friinn
emn en
ſtcuſſi
heninnte
gnichent,
Ethoen
ſ vtrigd
cenſ
n
natomſät
resnature
nſus illis
gturarvel
karpt aaʒ
B ſen⸗
Erdeci
dNereß
lo.de ho.
eſteniodt
ez. Oedi⸗
nend inn
rtüporof,
quiafnn
ſit tonr
ſſeypchis
Necinn
eſt achei
ꝛnöſelial
hüanaonen
Nhocgen⸗
üani na⸗
0ali. ſi
pirinde
mana: e
natnrick
Etitancn
bniſedeſer
juequidl
ſbiehen
nidſueſ⸗
ledi
nolaithet
lſo ſſer⸗
pvnſip
verſono
naeſlede
DBalia
myereeet

epei
goin

wod mini
Negnin
ſcnuniis
e cbeni
nugoc;
Uerut
wßno⸗

““

4

Membꝛum primum

Irca tẽpus ceptionis querẽdũ ẽ de dilati
one incarnatõis q́ꝛe ꝑ tanta tꝑa dilata eſt
Sed hec q̃ſtio ↄſeq̃nter determiatur i inꝗ
ſitõe moꝛaliũ de tꝑe latõis euãgelij. Rtuz
tñ ad pñs notãdũ eſi vbũ apli ad Gal.iiij. At vbi venit
plenitudo tꝑis:miſit deus filiũ ſuũ factũ de muliere: fa .
ctuʒ ſub lege.vt illos ꝗ ſub lege erat redimeret ⁊c. Cir
ca hanc auctoꝛitatẽ apłi ſunt qᷣtuoꝛ dubitatões. pꝛima
eſt de plenitudine temꝑis.ſecũda de miſſione: qua dicit᷑.
milit deus filiũ. tercia de hoc ꝙ dicit᷑ factũ de muliere.
Quarta de hoc ꝙ dicit factũ ſub lege.

Circa pꝛmum §. .
obijcit᷑ Math.xiij. Que cũ impleta eſſet.dicit᷑ de ſagena
HGlo. Aniuerſaliter in fine ſeculi.ergo añ finẽ ſeculi nõ
eſt temꝑis impletio. Iteʒz.j.coꝝ.xinij. Erx ꝑte cognoſci⸗

mus et er ꝑte ꝓphetamꝰ. Sed cum venerit qð ꝑfectuʒ :

tuacuabit᷑ ꝗð ex ꝑte eſt.ᷓ nõ eſi tꝑe gratie donoꝝ pleni⸗
tudo.Nõð em̃ eſt ex ꝑte nõ eſt totũ plenum.4 Itẽ ro.vaj·
NMoſipᷣi pꝛimitias ſpũs hñtes intra gemimꝰ adoptionẽ
filioꝝ dei expeciãtes ⁊c.̊ nõ eſt plenitudo.qᷓtũ ad ado⸗
ptõem. Item ſicut ibideʒ dicitur.om̃is creatura inge

miſcit et ꝑturit vſq; adhuc ⁊c ergo nõ eſt plenitudo q;⸗

tum ad liberationeʒy. Meſpõſio.eſt plenitudo nature.
gratie et gloꝛie.Et nature pleitudo duplex ẽ.pꝛimo q;tũ
ad cõditoem rerũ cõpletã ſᷣm genꝰ et ſpẽm. de qua dicit
geñ.ij. Cõpleuit deus die ſeptimo opus ſuũ qð feceꝛat:⁊
regeuit ⁊c. Secũdo ꝗᷓtũ ad multiplicatõʒ:de quo dicit ĩ
ps.Oñi eſt terra et plenitudo eiꝰ ⁊c.Et yſa.xxxiiij. Au⸗
diat terra et plenitudo eiꝰoꝛbis ⁊ om̃e germẽ eiꝰ⁊c̃. Ple
nitudo vᷣo gr̃e dicit᷑ tᷣus incarnatõis ⁊ redẽptõnis xpᷣi ·
pꝛimo ꝑ comꝑatõʒ ad deũ. In incarnatõe em̃ facta ẽ ple
na ꝑticipatio deitatis.vñ Coł.ij. In ipᷣo habitat oĩs ple
nitudo deitatis coꝛꝑaliter. Secũdo ꝑ comꝑatõzʒ ad an⸗
gelũ: quia ruina angeloꝝ reꝑat᷑ ꝑ redemptõʒ ex electis
bomibo.ps.Judicabit in natõibo impleuit ruinas ⁊c̃.
Tercio ꝑ comꝑatõem ad hoĩem multiplicit.pꝛimo ĩ ple
na liberatõe a culpa ꝑ miſcðiam.Colł.j. In ipo compla
cuit oẽm plenitudiem inhitare: ⁊ ꝑ eũ recõciliari.Dein
de ĩ plena ꝑceptione boni neceſſarij ad ſalutẽ q;ẽtũ ad bo
num veritatis ad intellectũ:⁊ gr̃e qtũ ad effectũ.de qua
JYoh.j. Plenũ gr̃e et veritatis.et ſubdit᷑. de plenitudine
eius accepimꝰ oẽs. Quarto ꝑ comꝑatõeʒ ad oẽm crea⸗
turã que ex incarnatõe ꝑficit᷑. Cũ em̃ om̃is creatura oꝛ⸗
dinet᷑ ad hoĩem.et hũana natura vnit᷑ dine.cõplet᷑ vni⸗
uerſa creatura cũ qua coĩcat hõ ſiue ſit coꝛꝑalis ſiue ſpi
ritualis.Et h̊ eſt qd dꝛ Eph.j.Scðm bñplacitũ eiꝰ qð
ꝓpoſuit ĩ diſpẽſatõe plenitudis tẽpoꝝ inſtaurare omia
in xpᷣo q̃ ĩ celo et ĩ terra ſũt ⁊c̃. His g̊ rõnibo dieit᷑ tẽpus
gr̃e tpᷣus plenitudis. Plenitudo vo głie attendit᷑ qᷓtum
ad duo.pꝛimo q;tum ad plenitudiem nũeri electoꝝ:de q̃
Apoc.vj.Suſtinete modicũ donec impleat᷑ numerꝰ fra⸗
trũ vr̃oꝝ.Secũdo q;tũ ad ꝑceptõem eternoꝝ bonoꝝ.de
qua eccleſiaſtici.xxuij. In plenitudine ſccoꝝ detẽtõ mea
¶ Ad pꝛimũ obiectũ iã pʒ rñſio.qꝛ glo.illa intelligit᷑ de
plenitudie nũeri electoꝝ:q̃ nõ ꝑtinet ad pleitudieʒ gr̃e
B glie.¶ Ad ſecũdũ qð dẽ de cogtõe ĩ ꝑte.dðm ꝙ ẽ ple⸗
nitudo qᷓtũ ad ſtatũ ſufficiẽs.et ẽ plenitudo ſimpłr ꝑfe⸗
eta.Mtũ ad pꝛimã ẽ plenitudo ſctoꝝ donoꝝ ĩ pnti.ſᷣ̊ nõ

Ijtum ad ſecũdam ĩ mẽbꝛis yp̃i.s. Ad terciũ qð obijci

tur de plenicudie adoptõis dicendũ.ꝙ eſt pleitudo ado
ptõis in re et in ſpe.plenitudo adoptionis in re nõ eſt in
pꝛeſenti:ſed in ſpe.vnde ibidem dicit apłus. Spe ſalui
facti ſumꝰ.q:! Ad vltimũ qð obijcit᷑ de pleĩtudie liberati
oĩs dicẽdũ.ꝓ ẽ pleĩtudo libeꝛatõis a culpa:⁊ ẽ pleĩtudo
libeꝛatõis a pena.pꝛima eſt ꝑ vᷣtutẽ redẽptõis.Scðda vo
erit ꝑ głiam future beatitudis.Vnde ro.viij. Om̃ crea⸗
tura liberabitur a ſeruitute coꝛruptõnis in libertatem
gloꝛie filioꝝ dei.

Conſequenter S.ij

Lonſequenter

„

querit᷑.qũo deus miſit filiũ ſuũ.Determiatõem hꝰ qſti⸗
onis require g li:.j.in inꝗſitione de notionibo queſtione
de miſſiõe.

. 8„

querit᷑ qũo factus de muliere:qᷓuis iſtud tactũ ſit ſupꝛa
Cum aũt tota maſſa in adã fuiſſet coꝛrupta: cũ ſubſtan
tia xpᷣi oĩno ſit mũda:videt᷑ ꝙ nõ debuiſſet eẽ facta nec ð
viro nec de muliere.ſicẽ adam nõ fuit factus de viro:nec
muliere. 4 Item quare non fuit factus de viro ſicut

Eua fuit facta de adam. Zld qð reſpõdet anphel.ĩ.ij.
li.cur deus hõ dicens. Quatuoꝛ modis pt᷑ deus facẽ ho⸗

mĩem. vicʒ aut de viro et femĩa.ſicut aſſiduus monſtrat
vſus.Aut nec de viro nec de femĩa. ſicut creauit adam.
Aut de viro ſine femĩa.ſicut fecit euam. Aut de femina
ſine viro.qð nõdum fecerat.ſ.añ incarnatõem. Elt igit᷑
bunc modum pꝛobet ſue ſubiacere pt ati:et ad hoc ipin

opus dilatũ eẽ.nihil cõuenientiꝰ q; vt de femina ſine vi⸗

ro aſſumat illum homĩem quẽ querimus. et in hoc oſtẽ⸗
ditur magnitudo ſue potẽtie.qꝛ maius ẽ facere ſiue aſſu
mere carnẽ de natura coꝛrupta qᷓᷓ de incoꝛrupta. IYtẽ

querit᷑ qualit᷑ beata vᷣgo dicat᷑ mr̃ xpᷣi ſᷣm ꝙ hõ.cũ dicat᷑

bic factꝰde muliere nõ natus.ad gal.iiij. Að ro.j. actꝰ
ex ſemĩe dauid ſᷣm carnẽ.Nõ em̃ ſequit᷑ aliꝗd factũ ẽ de
carne virgis.ergo natũ eſt de virgine vel filius virginis

nam pediculus fit de carne homĩis:et tñ nõ eſt filiꝰboĩis

Reſpõſio vtrũqʒ dicit᷑ natũ et factũ. Qatũ ¶Math.j.
Nð in ea natũ eſi de ſpũſcto eſt.Luc.j. Nðõ naſcet᷑ ex te
ſctm vocabit᷑ filius dei.Factũ vo dicit᷑ gał.iiij/⁊ ad ro.j.
et ratio huiꝰ ẽ:ad oſtendẽdũ ꝙ nõ naturali ꝓagatione
de carne virginis ẽ educta caro dñi ſaluatoꝛis: ſᷣ vᷣtute
et gra ſpũſct᷑i.Añ luce.j.Spũſſct᷑us ſuꝑueniet ĩ te:⁊ vtꝰ
altiſſimi obũbꝛabit tibi. Ideoq; et qð naſcetur ex te ſan
ctũ vocabit᷑ filius dei. In dañ.ij.lapis abſcindebat᷑ de
monte ſine manibo.i Sed iuxta hoc obijcit᷑.nam ꝑ hoc
videt᷑ ꝙ beata vᷣgo oceptõni nõ pᷣbuit niſi materiale pꝛĩ⸗
cipiũ.Sed cõtra.Si nõ pᷣbuit niſi materiale pꝛincipiũ.
eꝛgo nõ pt᷑ dici mater xpᷣi: quemadmodũ nec Adam qui
pᷣbuit materiale ꝑꝛincipiũ ad foꝛmãdũ carnẽ xpᷣi: nõ dẽ
eius pater.nec hõ dicitur pater pediculi:qꝛ pᷣbet ei ma⸗
teriale pꝛincipiũ. Item nõ naſcit᷑ aligs niſi ex generã⸗
te habente potentiã generatiuã.Sed ipᷣe xpc natꝰ eſt de
virgine ſiẽ dici Math.j. Qð ĩ ea natũ eſt ⁊c̃. ergo ipᷣa
nõ fuit pꝛincipiũ materiale ſolũ:imo etiã actiuũ conce⸗
ptionis carnis xp̃i.¶ Iem ioh̊.dam̃.Poſt aſcenſũ ſct̃e
virginis ſpũſſctus ſuꝑuenit in ipᷣ̃am. purgans ipam et
virtutẽ cõceptiuã verbi dei tribuẽs:ſimul aũt et genera⸗
tiuã.ergo ipᷣa ſuit nõ ſolũ materiale pꝛincipiũ:vᷣ pꝛinci⸗
piũ generatinũ ipᷣius carnis xpᷣi.¶ Reſpõſio ẽ loqui de
beata virgine qᷓ;tum ad ſtatũ pᷣcedentem ſuꝑuentionem
ſpũ̃ſſcti/et ſpᷣm hoc in ea fuit ſolũ materiale pꝛincipiũ.et
reſpiciens hũc ſtatũ. Apłus ro.j.dicit.Qui factꝰ ẽ ex ſe

1 381 4 — —
mine dauid pᷣm carnẽ.Et qtũ ad ſtatũ poſt ſuꝑuentöem ¶Diis veN: l⸗ „2 Ey

in qua recepit virtutẽ generatiuã a ſpũſcto.et ꝙtũ ad h̊
dicit᷑ natus et genitus de virgine.

Lonſequenter Frnm.

q̃rit᷑ de hoc ꝙ dicit᷑ factũ ſub lege.In ps.j.ſuꝑ illũ locũ
et in lege dñi ⁊c̃.dicit Aug.Aliud eſt eẽ ſub lege.et alið
in lege.Qui eſt in lege ſᷣm legẽ agit volũtarie obediens
legi.Qui aũt eſt ſub lege ſᷣm legem agit nccitatis tioꝛe
coactus.Sed in xpᷣo nulla potuit eſſe coactio.q¶ Itẽ iu⸗
ſto nõ eſt lex poſita.i.ad Thi.j.iQõ ẽ igit᷑ xpᷣe ſub lege.
A dic vt r̃dimẽt eos ꝗ ſbᷣ lege erãt.& ſi ipᷣe erat ſb lege
ipe erat r̃dẽpturꝰ ſe. MReſpoſio.eẽ ſ lege dicit᷑ duobo
mõis.Eſt ei ſubiectio volũtaria:et ẽ ſubiectio nccitatis
Pꝛimo mõ ᷣm pꝛimã fuit ſub lege.ſed ſᷣm ſecũdam ſub⸗
iectõem nõ.vñ glo.ad gał.iiij. Sub lege.i.ſub onere le⸗

gis ſicut ſub alijs penis.nõ vt ab ea expiaret᷑:bᷣ vt ab ea

4 A e lAIE
8 4

—

—

1

f ſidd “

12

liberaret. vnde factus ſub lege dicit glo. At circũciſus
appareat:quaſi ſilius abꝛabe ſignũ habens eius cui pꝛo
miſſus fuerat.in quo impleta eſt circũciſio: et ita ſignũ
iam ceſſat.¶¶ Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ iuſio nõ eſt lex poſi
ta.dðm.ꝙ hoc dicit᷑ quia qð iuſtus agit nõ agit timoꝛe
ſed amoꝛe.legis aũt ⁊ euãgelij(ſicut dicit aug.ↄtra ada
mantiũ )ẽ bꝛeuiſſima dẽntia timoꝛ et amoꝛ.4l Ad aliud
qð arguit:vt eos ꝗ ſub lege erãt redimeret.ergo redem⸗
pturus ſe.nõ ſequit᷑.Qam alio modo dicitur xpᷣc ſub le

ge. aliter redempti ab ipſo.

Membꝛum ſecundum

Onſequenter queritur de oꝛdine cõceptio
nis vtrũ caro xpᷣi pꝛius fuerit concepta q;
aſſumpta. Ad qð reſpondet magiſter in
ſententijs.ꝙ nõ pꝛius ſᷣm tempus cõcepta
eſt qᷓ aſſumpta.ſed ſimul.¶¶ Sed querit᷑ cũ pꝛeintelliga
tur cõceptio carnis:que erit ratõ vt non pꝛius concipe
retur qᷓ; aſſumeretur. ¶¶ Item ſuppoſito ꝙ non pꝛius 'm
tempus ſit conceptio qᷓ aſſumptio.queritur tñ qð iſtoꝝ
ſit pꝛius ſᷣm naturã. ZQam cũ conceptõ carnis poſſit in⸗
telligi ſine aſſumptõne ſed nõ eonuerſo:pꝛius eſt natu⸗
raliter concepno qᷓ; aſſumptio.¶¶ Item pꝛius eſt natu⸗
raliter ſumere ꝙᷓ afſſumere:qꝛ aſſumere eſt ad ſe ſumere
et pꝛius eſt eẽntialiter eẽ carnis:qᷓ; ſumptio carms.Cũ
ergo conceptio det eẽ carm:pꝛius eſi naturaliter conce⸗
ptio ſumptione et aſſumptõne. Contra.n incarna⸗
tione fuit oꝑatio diuina et operatio creature.et pꝛtoꝛ fu
it oꝑatio diuina ꝙᷓ; oꝑatio creature.Cum eꝛgo aliumeꝛe
ſit oꝑatio dei. conciꝑe vᷣo oꝑatio virginis:relinqt ꝙ; plꝰ
eſt naturaliter aſſumptio conceptione.⸗! SItem cũ circa
incarnationẽ verbi accipiant᷑ multi actus vicʒ miſſio.
incarnatio.cõceptio.aſſumptio.vnio factio ſeu cꝛeatio:.
que erit iſtoꝝ differentia.¶ Item eſt ne oꝛdo in his acti⸗
bus ſm pꝛius et poſterius temꝑe: aut ſᷣm pꝛius et poſte
rius natura? Reſponſio.ad pꝛimũ dðm ꝙ conceptio
non debet pꝛecedere aſſum ptionẽ temꝑe. ſed ſimul eẽ · et
hoc ꝗpter tꝛes rõnes. Pꝛima eſt qꝛ tam aſſumptio q; cõ
ceptio ſunt actõnen ipius ſumme potẽtie que eſt infinita
et cuius vᷣtus ẽ ſupᷣ tempus:quis mediãte virgine cõci⸗
piente:de qua caro dñi ſumpta eſt. Et ideo nõ cõuenit
vt ſᷣm ſucceſſionẽ tem ꝑis oꝑetur pꝛius conceptionem et

poſt aſſumptionẽ. Secũda ratio eſt. qꝛ actiones iſte ſũt

gratie nõ naturales. Gꝛatia aũt eleuata eſt ſup̃ tempꝰ
et eius operatio que eſt ab ipᷣ̃a ſine noſtro arbitꝛio:ſᷣ nu
tu diuino.Tercia ratio eſt.q; ſicut opus pꝛime cõdirio
nis abſqʒ om̃i ſucceſſiõe tꝑis fuit ĩ creatõe.ita opꝰ r̃crea
tõis dzʒ eẽ abſq; oẽ ſucceſſiõe tꝑis.¶ Ad ſecũdũ dðm.q;
Fm naturã pꝛius eſi cõceptio qᷓ; aſſumptio paſſiua.Eſt
em̃ aſſumptio actiua que ẽ aſſumẽtis:et ẽ aſſumptio paſ
ſiua que ẽ aſſumpti. Oꝛdine nature aſſumpti pꝛius ẽ aſ
ſumptũ cõcipi qꝙᷓ aſſumi:qᷓuis ſimul temꝑe eſti cõceptio

cum aſſumptione paſſiua. Oꝛdine vdo nature aſſumentis
que eſt pꝛioꝛ:pꝛius erit aſſumptio actiua ↄceptõe.⸗ AdD

terciũ dõᷣm ꝙ illi ſic diſtinguutur. Miſſio ein eſt ꝑſone

diuine ſcʒ filij. mmiſſio intelligit᷑ ratio ꝓceſſionis ab

alio cum effectu manifiſtatõis in creatura vt dicit aug⸗
in li.de trini.vñ miſſio ꝑtinet ad filiũ.nõ ad diuinã na⸗
turam. Incarnatio dᷣo ꝑtinet ad diuinã naturã ꝓut eſt
in ꝑſona filij:qꝛ incarnatum eẽ idem eſt qð carni vnitũ
eẽ. Et hoc ꝑtinet ad naturã diuinã in ꝑſona filij: in cuiꝰ
pꝑſona natuꝛa diuina eſt vnita hũane.Conceptio em̃ ꝑti
net ad naturã hũanam. In carne em̃ ꝓpꝛie concipit᷑ il⸗
lud qð ꝑ generatõem educit᷑ AVnde caro ꝗꝓpꝛie dicit con
cipi.Creatio vᷣo ſiue factio ꝑtinet ad hũanam naturam
in aima. Ipᷣa em̃ ẽ facta:nõ infecta ſicut diuina natura
⁊ creata de nihilo:nõ ſicut caro q̃ Facta eſt de aliqͥ. VUnio
vo eſt naturaꝝ diuine et humane in ꝑſona. Aſſumptio
etem̃ ꝗpꝛie eſt ꝑſone dĩne rſpectu hũane nature.Sic igr
patʒz iſioꝝ diſiinctio.¶¶. Oꝛdo aũt iſtoꝝ actuũ nõ m te⸗
pus accipit᷑:ſed ᷣm rõeʒ intelligẽtie.Dꝛius igit᷑ eſt miſ

ſio pſone in reſpectu humane nature.Deinde eſt conce⸗
ptio ipᷣius carnis in virgine. Tercio eſi creatio ſeu fa⸗
ctio aĩme cum infuſione· Quarto eſt aſlumptio vtriuſq;
ab ip̃a ꝑſona diuina. Quinto eſt vnio:que ẽ terminꝰ al⸗

ſumptionis. Sed quia vnio poſſet intelligi deitatis ad

ſolam aĩazʒ:ideo cõſequit᷑ ſexto loco ĩcarnatõ. q̃ expᷣmit᷑
vnio deitatis nõ ſolũ ad aĩaʒ ̊ ad carnẽ ĩ vnitateꝑſone.

Membꝛumtercium

Onſequẽter queritur de pꝛincipio et rõne
cõceptionis. Querit᷑ igit᷑ qua rõne dicat᷑
xpᷣc cõceptus de ſpũſcto.Ad quod aſſignã
tur tres rõnes.de quibo querit᷑ ꝑ ſingula.
Pꝛima ratio ẽ oſtenſio caritatis.Secũda eſt oñſio gre
quã nulla pᷣceſſerũt inerita.Tercia qꝛ operatione ⁊ vir
tute ſpirituſſancti cõceptus eſi. Quaꝛto querit᷑ quare nõ
dicitur filius ſpũſſancti.

Articulus primus
Dpꝛimum Aug.in ench.Cum illa creatura
quã virgo cõcepit et peꝑit.quis ad ſolã ꝑſo⸗
nam filij ꝑtinẽtem tota trinitas fecerit.neq;
em̃ ſeꝑabilia ſunt opera trinitatis:cur in ea facienda ſo
lus ſpũſſctus noĩandus eſt.et qñ vnus trium in aliquo
opere nomĩiatur vniuerſa oꝑari trinitas intelligat᷑: ita
vere eſt:et exemplis doceri poteſt. Querit᷑ ergo vtrũ ca⸗
ritas ſit ratio cõceptionis.Et videtur ꝙ ſic.Jo.iij. Sic
deus dilexit mundu:vt filiuʒ ſuũ vnigenitũ daret.Glo.
Filiũ homĩs qui idem ẽ filius dei et dilectione dei ad h̊ᷣ
miſſus.¶ IJtez Math.j. Qð in ea natum eſt de ſpũſcto
eſt ⁊c̃. Glo. Sola caritas fecit eum incarnari.⸗ Cõtra.
Joh.damaſ.In aſfſumptione quatuoꝛ monſtrant᷑.beni
tas.ſapientia.potentia.iuſticia.ergo nõ ſolum ratõ fuit
incarnationis bonitas caritatis.immo.ſapientie.poteẽ⸗
tie.et iuſticie. Reſpõſio.ratio incarnationis pt᷑ acci⸗
pi ſᷣm differentem cãlitatem. Si em̃ conſideremus cãm
mouentem ſummã bonitatem ad reꝑatõem hũani gene

ris:ratio fuit caritas ſᷣm ꝙ vicit JZohᷣ.damaſ.Aſdõſtrat᷑

caritas in incarnatione:nõ deſpexit ꝓpꝛij blaſmatis in⸗
firmitatẽ:ſed viſcera eius cõmota ſunt ⁊c̃. Si vo cõſide
remus cãm effectiuã:ratio fuit demonſtratio potentie.
quia ſicut dicit Yoh.damaſ.In quo deus facꝰeſt homo:

monſtratur infinita dei virtus. Si conſideret᷑ cã foꝛma

lis ſiue modus liberationis:ratio fuit ſumma ſapiẽtia:
que pᷣm Joh.damalſ.decentiſſime excogitauit huůanam
redemptionẽ:ſm ꝙ dicit᷑ Job.xxvj.Pꝛudẽtia eius per⸗
cuſſit ſuꝑbum ⁊c̃. Si vᷣo cõſideremus cãm finalem icar
nationis que fuit noſtra redemptio.ratio incarnatõis
fuit iuſticia.pᷣm ꝙ dicitur ¶Math.iij · Sic docet nos im⸗
plere oẽm iuſticiam. Motiua aũt cauſa que er ꝑte dei
attenditur:eſt pꝛioꝛ ᷣm rõem intelligẽtie omibus alijs.
et ideo caritas ẽ pꝛima ratio incarnationis.Et iõ dici
tur xp̃us conceptus de ſpirituſancto.¶ Querit᷑ ſi cari⸗
tas eſt ratio incarnatõis.et iõ dicit᷑ cõceptus de ſpũſcto
quare etiã nõ dicit᷑ cõceptꝰte caritate:ſic de ſpũſancto?
Rñſio dõm ꝙ ſpũſctus dat᷑:et ꝙ ſpũſſ.oꝑat᷑. Dat᷑ ot
inquãtũ donũ.dat᷑ ideo inquãtũ caritas.oꝑat᷑ a᷑ inquã
tum ſpũs.caritas em̃ nomẽ eſt doni.ſpũs aũt nomen eſt
ptatis. Et ideo dicit᷑ cõceptus de ſpũſcto:nõ tñ de cari⸗
tate:qꝛ quis ſpũſſctus ſit amoꝛ:nõ tñ oꝑat᷑ inquantum
amoꝛ.ſ̊ amoꝛ eſt qͥ oꝑat᷑.nõ cõgruit q̊ dici cõceptꝰ de ca
ritate:ſᷣ de ſpũſcto oꝑante ꝑ caritatẽ.¶ Itez qrit᷑ q̃liter
ĩ alijſ oꝑibo vna noĩata ꝑſona treo ĩtelligũt᷑:ſic dĩc aug.
ſup. Dicendũ ꝙ in oĩ oꝑe pᷣme ↄditõis.geñ.j.ſᷣm aug.
cuz dicit᷑. Dixit deus fiat:⁊ factũ ẽ.et vidit deꝰ ꝙ eẽt bo⸗
nũ ⁊c̃. Pr intelligit᷑ ꝗ dixit.fiat.Oꝛ aũt dicit᷑ factũ ẽ pꝛo
culdubio ꝑ verbũ. Per h̊ ꝙ dicit᷑ vidit ꝙ eẽt bonũ.ſpũſ⸗
ſctus intelligit᷑.Et ſic tota trinitas ĩ ſuis oꝑibo intima
tur. Silr in oꝑe regeneratõmis:cũ baptiaabant in noie
xp̃i. In hoc noĩe rpᷣe pater vngens:et ſiliꝰꝗ vngit᷑:⁊ ſpi⸗
rituſſanctus vnctio intelligitur.

— — Can.
4.
lrx.

22
=

f—— —¶.——

— — - — ——

ſor
6
oſaſg⸗
nu
tatne
erim
tege.

loetſie
Mne dieg
daſtgni
hſngie
onſi⸗
fohent
quareng

eatum
l plo⸗
lite ne
mnn
1dige
gat in
wtrücs⸗
ii⸗S
ret.B
di
d ſpüͤſch
(Cone.
mt.eni
loitt
e pote⸗
pi acci⸗
us cn
ani gene
Mört
matisine
do cſi
poſenn⸗
eſttorr
kcſnt
aſcheut
ſthünnn
4tipen
glenir
umnaͦs
tnosinn/
epte ui
Moali⸗
tdle
ſauni⸗
ſſci⸗
ſunete:
Dta
inqn
oneneſt
zreri
gvantun
dc' dect
hirt
(icang
ma⸗
gei w
cuign
niſi⸗
vinni
ntoe
6 ſ⸗

Nueſtio
Articulus ſecundus

D ſecundã rõem dicit aug. Pꝛofecto modꝰ
iſte:quo natus ẽ xpᷣc de maria ſicut filiꝰ:⁊ de
ſpũſcto.nõ ſicut filiꝰ:inſinuat nobis gꝛaʒ dei
de qua ihus nullis pᷣcedẽtibo meritis in ipᷣo exoꝛdio na⸗
ture ſue:quo ipᷣe cepit verbo dei copularet᷑ et filiꝰ boĩs
in tantã ꝑſone vnitatẽ:vt idem eẽt filiꝰdei:qui filiꝰhoĩs
et filius hoĩs ꝗ filius dei. In nature hũane ſuſceptõe fie
ret quodamõ ipᷣa gratia illi bomĩ naturalis: qua nullũ
poſſit admittere peccatũ.que gra ideo ꝑ ſpmſcim ẽ ſigni
ſicata:qꝛ ipᷣe ꝓpꝛie ſic eſt deus.vt ſit etiã donũ dei.¶ Que
rit᷑ ergo vtrũ nullis pᷣcedẽtibo meritis vniuit ſibi natazʒ
nr̃am:qð nullis videt᷑. Ad ty tũ.ij. Apparuit gr̃a dei ſal
uatoꝛis nr̃i om̃ibo hoĩbo erudiẽs nos.et loꝗt᷑ de gra in⸗
carnatõis. Vñ glo. Saluatoꝛ nr̃ dei filius etſi inuiſibił
ſit in foꝛma dei:tñ ꝑ gr̃am apparuit in foꝛma ſerui. Sʒ
vt dicit aug. Qð eſt ex gra nõ eſſ ex meritis.¶ Item ad
Titũ.iij. Vpparuit benignitas et humanitas ſaluatoꝛis
nr̃i dei:nõ ex oꝑibo iuſticie ⁊c. Còqtur aũt ibi aplłus de

benignitate oſtenſa in incaꝛnatõe. vñ glo.ibi cũ benignꝰ

bumanatꝰ deus ſaluatoꝛ nr̃ aparuit. Itẽ ſuꝑ illud psẽ
Reſpice in teſtlamẽtũ tuũ.dicit glo.ꝙ meminit ꝓmiſſio
nis:qꝛ merita defeceꝛũt.et loqꝗt᷑ de ꝓmiſſiõe incarnatõis
Ex his pʒ ꝙ nõ pᷣcedẽtibo meritis incarnatus ẽ filiꝰ dei
Cõtra.ps.iat miſcðia tua dñe ſuꝑ nos quẽadmo⸗
dum ſperauimꝰ ĩ te.Fᷣm glo.hic inſinuat᷑ deſideriũ ꝓphe
de incarnatõne et merit adimpletõis. Pꝛimũ cũ dicit.
Ni. m.t.d.ſ.n. AUñ gl. Incarnatõʒ teſiderat ĩpleri ꝓpha

Scðm ibi.Quẽadmodũ ſperauimꝰ ĩ te. Vñ glo. Quo

merito quẽadmodũ q̃ſi ita fiat.et ꝓpter ̊ fiat:qꝛ ſpaui⸗
mus in te.nõ alio. bec glo.Ex hoc vidr̃ ꝙ meꝛitũ fuit re
ſpeetu incarnatõis. IJtem ps. Pꝛopter miſeriã inopũ
et ge.pau.nũc exur.dicit dño.Glo. Axꝓpaꝛebo in filio in
hoc tꝑe gr̃e.Ex q̊ pʒ ꝙ loquit᷑ ibi de incarnatõe ſeu ap⸗
faltce ĩ carne.Sit᷑r tãgit᷑ ibi meritũ. Unde glo.ibidẽ.
oc faciã pt᷑ gemitũ pauperũ:ꝗ de malis gemunt:et
peccatis cõterũt᷑.Nam aliter nõ eẽnt digni aurilio.hec
glo. Hec aũt dignitas eſt merito gemituũ et cõtritionis
ergo ⁊c.i Itẽ ꝗ meret᷑ pꝛincipale:meꝛet᷑ et illud qð oꝑa
tur ad illud. vt ꝗ meret᷑ hr̃e domũ vel caſtrũ: meret᷑ ppa
ratoꝛiũ ad h̊ ꝙ ſit caſtrũ.Sed ſcti pres añ aduentũ xpᷣi
eo ꝙ deceſſerut in caritate meruerũt btitudiem patrie.
IYgit᷑ cũ incarnatio xp̃i ſit cooꝑatoꝛia btitudini patrie.
antig pr̃es decedẽtes in caritate meruerũt incarnatõeʒ
rp̃i.¶¶ Item ioh. vj. Petite et accipietis ⁊c.qdð intelligẽ⸗
dum eſt ſi fiat petitio cũ cõditõibo efficacibo ad meritũ
exauditõis.que ſunt ꝓ ſe:pie ꝑſeuerãter:et ad ſalutem.
meret᷑ igit᷑ oꝛatio digne et modo debito effuſa exaudiri.
Sed cõſtat ꝙ patꝛes antiqui affectuoſiſſime deſideraue
runt aduentũ filij dei in carnem et inſtãtiſſime illaʒ po⸗
ſtulauerũt. VUnde yſa.lxiiij. Atinã diſrũpes celos et de⸗
ſcenderes. Glo. In ꝑſona ſua et oim ꝓphᷣaꝝ aduẽtũ xp̃i

deſiderantiũ loquit᷑ yſa.pᷣuidens aduentũ filij dei. 4 Y
in ps. Inclina celos et deſcende. aũt pie 2 ꝑſeuerant᷑

et ad ſalutẽ poſtulauerint manifeſtũ ẽ:igit᷑ meruerũt ex⸗
audiri.ergo ⁊7. Reſpõſio.dðᷣm ꝙ cũ dicit ang.nilis
pᷣcedentibo meritis hõ copulatus ẽ verbo dei. pt ĩtelligi
vel de meritis illius homĩs qui copulatꝰ ẽ verbo cꝰnlła
pᷣceſſerunt merita.quia in inſtãti ſue cõceptõis copula⸗

tus eſt:et tunc intelligit᷑ nullis pcedentibo meritis.ſcilʒ

hominis aſſumpti. Et tunc plana ſunt obiecta. quia li⸗
cet nulla pꝛeerant illius homĩs merita:erant tñ merita
eccleſie pᷣcedentia. Ael poteſt intelligi de meritis eccłie
et tunc reſpõderi pt.ꝙ eſt meritũ cõgrui qð pceſſit et eſt
meritum cõdigni qð non pceſſit.deritũ aũt cõgrui nõ
tollit gratiã.¶ Ad id ergo qð obijcit᷑ de merito f⸗ pei ⁊c.
diennt ꝙ hoc intelligit᷑ de merito congrui. Non aũt vi⸗
detur hec reſponſio ſufficiens:cum virtutibo meret᷑ excõ
digno ſᷣm quoſdam. pter quod dðõᷣm. ꝙ glo.non dicit
Aphᷣa meruerit incarnatõʒz merito ſpei.ſᷣ ꝙ deſidera⸗

9

bat incarnatõem adimpleri. Incarnatio aũt nõ eſt ↄpᷣle
ta in aſſumptione hũane nature:ſed in aſſumptõe et re⸗
paratõe hoĩs mediãte incarnatõe: ꝓpter quã ꝑ ſe erat di
ſpenſatio incarnatõis. Ex ſpe igit᷑ habita ex ꝓmiſſione
incarnatõis ipᷣam deſiderabat. ex ipa ſpe merendo eiuſ
dem adimpletõem petebat dicẽdo. Fiat mĩa ⁊c̃.Et hoc
ſignat glo. que eſt. incarnationem deſiderat pbeta com
pleri.vt ꝑfectus poſſit eſſe.vnde petebat eẽ ꝑfectus ex ad
impletione incarnatõis. Ad aliud qð obijcitur ꝗꝙ di⸗
gni erant merito gemitus ⁊cõtritõis. Dicendũ ꝙ eſt di
gnitas ↄgrui:ſic erant digni.⁊ ẽ digtas ↄdigni:⁊ ſic nõ
erant digni.¶ Ad alið qð obijcit᷑ ꝙ qui meꝛetur pꝛinci⸗
pale: meretur cooperatoꝛium ad illuꝰ Poteſt dici Fᷣm
quoſdã ꝙ beatitudinem patrie non meretur quis er cõ⸗
digno ſ̊ ſolũ ex ↄgꝛuo.ſᷣ̊ ſuppoĩto ↄꝛio.ſ.q bti meꝛẽt᷑ illã

ex ↄdigno a nobis ſine pᷣiudicio videt᷑ dicẽdũ ꝙ caritas

illam meretur merito cõdigni. Poteſt dici ꝙ licet quis
mereatur aliqð pꝛincipale: non tamen meret᷑ quodlibʒ
cooꝑatoꝛium ad illud. Poterat em̃ dñs cõtuliſſe iuſtis
beatitudinẽ ſine cooꝑatõne mediatoꝛis.ſcʒ xpᷣi homĩs.
NQuia igit᷑ iſte modus cõferẽdi nõ fuit neceſſariꝰ nec ſic
meruerũt de cõdigno beatitudiem. Mõ igit᷑ meruerunt
incarnatõem xp̃i:que oꝑabatur illis ip̃am beatitudiem
Ao aliud qð obijcit᷑.ꝙ meꝛuerũt efficatia oꝛõis ⁊c̃.di
cendũ ꝙ antiqui patres nõ petebãt a dño incarnationẽ
eius:ſᷣ incarnatõis acceleratõem.bene em̃ ↄſtitit eis ex
ꝓmiſſione facta pr̃iarchis ⁊ reuelatõne facta ꝓphᷣis q;
deus incarnaret᷑. Vñ nõ inſtabant ad impetrandũ icar
natõex: ̊ ad impetrãdũ acceleꝛatõz incarnationis. Pꝛe
terea vna cõditionũ que requirit᷑ ad hoc ꝙ oꝛatio ſit effi
cax eſt pꝛo ſe.Ad hoc aũt ꝙ fiat ꝓ ſe:opoꝛtet ꝙ poſtule⸗
tur aliquid obtinendum in ipᷣo petente. hoc aũt non fie
bat in petitione incarnationis filij.vnde deficit illa cõdi
tio oꝛonis efficacis que eſt ꝓ ſe. Si autẽ poſtulaſſent a
deo plenam beatitudinem mediãte incarnatione: nõ vi⸗
deo quare nõ impetraſſent:dũmodo cõcurriſſent om̃ia
que ad efficaciã oꝛois requiꝛũtur.vnde plena beatitudo
mediante incarnatione cadit ſub merito o?onis:incar⸗
natio aũt nequaꝙᷓ qꝛ nõ dicitur oꝛatio efficax niſi reſpe
etu honi habendi in ipᷣo petente.quod notatur per hoc
ꝙ dicitur pꝛo ſe.

Articulus tercins

Ercio queritur de hoc quod dicitur.ꝙ oꝑati

one et virtute ſpũſſancti conceptus eſt. DBicit
em̃ am bꝛoſius in li.ð ſpũſ.Si quaſi ex oꝑa⸗

tione et poteſtate ſpũſſ.virgo cõcepit:quis neget ſpiritũ
ſanctum dominice incarnationis auctoꝛem. Sʒ eadem

ratione debet dici cõceptus de patre et filio:cum eoꝛum

poteſtate et virtute virgo concepit.¶ Item ꝙ ſpũſſ. eſt et

opꝑatur:habet a patre et filio:igitur auctoꝛitas oꝑatio⸗

nie ſpũſſ.pꝛimo reſidet penes patrem et filium.ergo au

ctoꝛitas incarnationis dominice magis attribuenda ẽ

patri et filio q; ſpirituiſancto. Item opus incarnatio⸗
nis eſt mirabile:et magis mirabile qᷓ; aliquid aliud.qꝛ
omne aliud eſt ſolummodo circa aliquod creatuʒ. Sed
hoc non eſt circa creatum ſolum:ſed etiam circa increa

tum. In hoc em̃ opere fit vnio extremoꝝ: quoꝝ vnum ẽ
creatum:alterum increatum. Sed om̃ia alia opera mi
rabilia ꝑ indiſſerentiam referuntur ad trinitatem per⸗
ſonarum. Similiter videtur ꝙ id:vel ſi referri habeat
ad aliquã perſonam:ꝑ aliquã rationem aꝓpꝛopꝛiatõnis
hoc debet fieri ad illam ꝑſ. onam:penes quam pꝛimo reſi
det auctoꝛitas poteſtatis.ſcilicet ad patrem. ¶ Pꝛeteꝛea
opera creationis ꝑ indifferentiam referuntur ad trini⸗
tatem pſonarũ. Similiter videtur ꝙ debeat eſſe de opi⸗

bus recreatõis. Qon igitur magis appꝛopꝛiatur ſpũiſ.

patri vel filio. Reſponſio.ꝙ filius dicitur conce⸗
ptus operatione et virtute ſpũſſancti:dicitur per appꝛo
pꝛiationem eo ꝙ m rationem ſit ꝓximioꝛ ad actum cõ⸗
septionis ſiue incarnationis.vt ꝑ quem ſiue in quo ad

R t R. N 1 —

ν ſoo 5

.

,. yns Zu, 6

An necoſ an

äl H
4

LEA ́MB,e

nos diuina deſcendũt. Vñ aug. de ſpũ et aima. Mobios
omis vſus deitatis eſt ex munere quodãmõ.Mam et q̃i
ꝛioꝛ nobis viqr̃ eẽ ſpũſſctus.vtpote pꝛis et filij mun⸗
ex ipᷣo nimirũ eſt om̃is vſus gr̃e cũ patre et filio.⁊ poſt
in eodem.a patre ꝑ filiũ et ſpm̃.vel potius in ſpũ diuĩa
ad nos deſcendũt.Alia ratio eſt ſ̃m HDug.de ſctᷣo victo.
ꝑ ſiłitudinẽ cõceptõis naturalis:ĩ qua eſt amoꝛ motiuũ
ad cõceptõem:ſm ꝙ ipᷣe dicit ĩ muliere amoꝛ viri:in vi
ro amoꝛ mulieris idð agere ſolʒ.vt qꝛ in altero ſolo nat᷑a
ſibi ſufficiẽs nõ eſt: alterutrũ ſibi ꝑ dilectõeʒ ſubueniat
vt qð in neutra ꝑ ſe potuit:in vtraq; ꝑ ſe cũ altera poſ⸗
ſit. Semen igit᷑ hũani ꝑtus ſolũ foꝛmandũ a mulieꝛe cõ
cipitur:qð ſimul a viro et a muliere ſeminat᷑.qð in mu
liere ꝑ amoꝛẽ viri:et in viro ꝑ amoꝛeʒ mulieris natura
oꝑatur.¶¶ Conſequenter aſſignat rõnem quare Maria
dicatur de ſpũſctᷣo concepiſſe dieens.Concepit Maria
3. 9 10 de ſpſctoꝛ nõ de ſubſtãtia ſpũſſcti ·ſcʒ ſemen ꝑtus ac⸗
eperit: ſed quia ꝑ amoꝛem ⁊ opatõem ſpũſſcti ex carne
3 virginis dĩno ꝑtui ſubſtãtia miniſtraret᷑.Qam qꝛ in coꝛ
v eius amoꝛ ſpũſſcti ſingulariter ardebat.ideo ĩ carne
eius amoꝛ ſpũſſcti mirabilia faciebat:cuius dilectio in
coꝛde nõ accepit ſocium:eius oꝑatio in carne illius nõ
habebat exemplum.Ad aliud dðᷣm.ꝙ auctoꝛ qñũʒ di⸗
citur coĩter ab actõne.qñq; ꝓpꝛius.Ab actõne oꝛigina
li pꝛincipali.pꝛimo mõ dicit᷑ ſpũſſcẽus auctoꝛ incarnati
onis et ratione ſupꝛadicta.nõ ſcdᷣo.¶¶ Ad illud qð ſeqꝗt᷑
dᷣm.ꝙ ſi auctoꝛ diceret᷑ penes quẽ reſidet pꝛima pꝛinci
palitas ſiue auctoꝛitas:locũ hr̃et qð ꝓponit᷑:ſed nõ ẽ ſic
vt tactũ eſt. ¶¶ Ad vltimũ dðm.ꝙ ſicut dicit Aug.ð aĩa
et ſpũ. ſpũſſcẽs eſi patris et filij munꝰ.vñ ratio mũe
ris ꝓpꝛie cõuenit ſpũiſctẽo ꝓpter qð et illa que ꝓpꝛie rati
onẽ ſiue ꝓpꝛietatẽ muneris dicũt:ſpũiſcto attribuũtur.
Talia aũt ſunt dona gratuita.vtpote quibo fit homĩs
reparatio. ꝛeterea hmõi dona nõ dant᷑ niſi enti actu.
2 . Creatio aũt eſt ꝓductio nõ entis in eẽ.vñ collatio eoꝝ
. ͤ M — ) quibo cõuenit rõ doni vt muneris ſequit᷑ eẽ actu:ꝗpt᷑ qð
OQpe mrrA w dong que referũt᷑ ad recreatõem appꝛopꝛiant᷑ ſpuiſſan⸗

–=

—

—

cto. Vñ ſecus eſt de oꝑibo creatõis ⁊ recꝛeatõis. Pꝛete
rea in oꝑibus cõditõis ſiue creatõis eſt qdam modꝰap⸗
pꝛopꝛiatõis.licet effectus indifferẽter ſit a tribo ꝑſonis
Auctoꝛitas em̃ patri attribuit᷑ars filio.cãlitas ſiue dif
fuſio ſpũiſ.Vñ aug.xj.de ci.dei.Quia tria quedã ma⸗
xime ſciẽda de creatura nobis opoꝛtuit intimari ꝗs eaz
fecerit.ꝑ ꝗd fecerit.quaꝛe feceꝛit inquit.Dixit deus:fiat
lux.et facta eſt lux.et vidit deus lucẽ qꝛ bona ẽ.Si ergo
querimꝰ ꝗs fecerit:deus ẽ.Si ꝑ ꝗd fecerit.dixit deus et
facta ẽ.Si quare fecerit.qꝛ bona ẽ.nec actoꝛ ẽ excellenti
oꝛ deo:nec ars efficatioꝛ dei verbo.nec cã melioꝛ qᷓᷓ vt bo
nũ crearet᷑ a bono. Dicendũ igit᷑ ꝙ licʒ in creatõe cõe
ſit opus triũ ꝑſonaꝝ:tñ rõne aliqua ꝑ diſtinctõʒ fit ap
pꝛopꝛiatio ꝑſonis:qꝛ vt dicit aug.xj.de ci.dei. Pr intel
ligit᷑ ꝗ dixit ſiat.OQð aũt intelligit᷑ factũ ꝓculdubio ꝑ fi⸗
liu factũ ẽ. In eo vᷣo ꝙ dicit᷑ vidit deus ꝙ; bonũ eẽt:ſpũſ⸗
ſctus intelligit.Et ſic trinitas in ſuis oꝑibo intimatur.
Sic erit in recreatõe in q multomagis ſignũ bonitatis
apparet. Plus em̃ eſt aĩiam reꝑare q; creare celũ ⁊ terrã
Sic ẽ ergo vt pr̃ ↄceptõem faciat ꝑ verbũ ſiue in verbo
et ſua bonitate:que aꝓpꝛopꝛiat᷑ ſpuiſcto.vñ bonitas eſt
quaſi cã ↄiũcta vt cui aꝑꝛopꝛiat᷑ ipſa diffuſio ĩ ipᷣa vnio
ne ſiue in noſtre nature aſſumptione. S

Articulus quartus

Varto queritur vtrum dicat᷑ filius ſpũſſacti
Cum em̃ dicatur cõceptus de ſpũſ.cur nõ ſit
filius ſpũſſcti.Reſpondendũ eſt ſᷣm aug.in
ench̊.non eẽ cõcedendũ ꝙ qui de aliqua re naſcit᷑ conti⸗
nuo filius eẽ nũcupet᷑.⁊ ẽ inſtãtia ĩ capillo et pediculo q̃ᷓ
naſcunt᷑ de homiĩe:et in aqua et ſpirituſcto:de quiba na
ſcunt᷑ fideles.Oſtendit᷑ aut ꝙ nõ cõuertit᷑ ↄſequentia.ſi
ali ꝗd naſcit᷑ de aliquo ꝙ ſit eius filiꝰ:vel ſi dicat᷑ filius
ꝙ naſcatur de illo.et eſt exemplũ in illis: ꝗ dicũtur filij

90 . 4
e Q ) We 2—24 O A

4

iehẽne. Cirea hanc qõem querit᷑ ſic.et oñdit᷑ ꝙ nõ ſit
filius ſpũſſcti. Dicit em̃ aug. E natus ẽ de maria ſicut
filius.et de ſpũſcto nõ ſicut filius.¶ Item aug·de trini.
ij. YBus neq; ſuue neqʒ ſpũſſcti filiꝰ dici xł. Contra.
Quecũq; ꝑ indifferẽtia cooperãtur alicui effcctui ad ꝓ⸗
ductionẽ alicuiꝰin eẽ:Fm indifferentẽ reiationẽ ſe habẽt
ad illud. Si ergo pater et ſpũſſctus ꝑ indifferẽtiã ſe ba
bent ⁊ indifferẽter cooꝑãtur incarnatõi xpᷣi ſiue natiui⸗
tati eius tꝑali:ᷣm ĩdifferẽtẽ relatõʒ ſe bñt ad xpᷣj hoĩeʒ
Si ergo filiꝰ pᷣm ꝙ hõ dicit᷑ filiꝰ dei pr̃is:et deus pater
pater illius:et eadẽ rõne ſpũſſ.dicet᷑ pr̃ eiuſdẽ. Sed qð
ouenit illi hbomĩ cõueiĩt filio dei.Igit᷑ filius dei ẽ ſiliꝰſpi
rituſſcti..¶ Item tota trinitas eſt pater nr.et ſic ſpũſſan
ctus eadẽ rõe.et pateꝛ illiꝰ hoĩs.Sed qð cõuenit illi ho
mini: cõuenit filio dei ergo ⁊c. aũt trinitas ſit pr̃ nr
hẽt᷑ Jo.j.Dedit eis pt̃atem filios dei fieri.dr de iuſtis.
Hec aũt filiatio ẽ ꝑ gr̃am.Sed in xpᷣo fuit habũdaãtiſſi⸗
ma gr̃a. Vñ et ipᷣe debet dici maxime filius ſpũſſcti:cui
alpꝛopꝛiat donum gr̃e. Dicit em̃ Aug.Tãtomagis effi⸗
citur filius:quãto largius dat᷑ ei ſpũns bonus. Sʒ cum
largiſſime data ẽ gr̃a rpᷣo hoĩ:maxie dicet᷑ filiꝰ.¶ Itẽ in
can.deutro. Deus nõne ipᷣe ẽ p̃ tuus:ꝗ poſſe dit fecit et
creauit te. Sed cõſtat q; tota trinitas fecit ⁊ creauit ho
miĩeʒz illũ ⁊c. ¶ SItẽ ſic in trinitate ſunt tres ꝑſone in ea⸗
dem eẽntia.ſic in dño ihᷣu ſunt tres nature ĩ eadẽ pſona.
vt dicit. H. ſ. Sup̃ma que eſt dinitas.ĩfima que ẽ caxo.
media que eſt aĩa.Sed rõne ſupᷣme nature eſt filius ſeʒ
dei patris.rõe infime ẽ filius.ſcʒ virgis matris.Igitur
et rõne nature medie ſilłr erit filius.ſcʒ creatõis vlł recre
atõnis.Sed ſiue ſic ſiue ſic:erit filius trinitatis. et ita
filius ſpũſſct᷑i.vt ſupᷣ.¶ Iteʒ ꝑ hoc ꝙ dicitur conceꝑtus
de ſpũſancto notatur alia relatio xpi ad ſpm̃ſctn. Xp̃i
dico ᷣm ꝙꝙ homo:et hoc eſt ᷣm rõem oꝛiginis. MMulto
igit᷑ magis dicet᷑ filiꝰ ſpũſſcti:qᷓ; homo purus dicatur ꝑ
gratiam filius trinitatis. MKeſponſio. In diuinis nõ
eſt aliquid ponendũ:vnde ſequatur relationũ ſeu ꝓpꝛie
tatũ ꝑſonaliũ cõfuſio. Abi em ꝑfectiſſimus oꝛdo eſt. vt
in diuinis ꝑſonis:ibi nulla poteſt eẽ cõfuſio.pt᷑ quod
nulla rõne ponẽdũ eſt in diuinis ꝑſonis:vñ ſequat᷑ rela
tionũ cõfuſio vel ꝓꝑſonaliũ ꝓpꝛietatũ pr̃is ⁊ ſpũſſcti.Añ
Anßhel. Pꝛopter hoc ſolus filius incarnatus eſt. vt pf
nõ cõmunicet rõem filij.nec ecõuerſo.nec ſpirituſſanctꝰ
rõem filij vel pr̃is.vt ſicut diſiinguũtur relatõnes perſo
narũ eternalit:ita etiã diſtinguaãtur tꝑaliter:et ille ꝗ fu
it filius dei ab eterno ſit filiꝰvirginis temꝑaliter.qliCõ⸗
cedendũ aũt eſt ꝙ eſt filius pr̃is et eſt filius dei.h̊ cũ dr
filius patris intelligit᷑ de eterna generatõne.cum vo di
citur filius dei intelligitur ᷣm huanam naturã: cæ filia
tione que eſt ꝑ creationem et gram. Et cum dicitur fili
us dei patris intelligitur ꝙ ꝗ eſt filius dei patris ꝑ natu
ram:eſt filius tei ꝑ gratiam. Mon tñ conuenit cõcedi ꝙ
ſit filius trinitatis ſimpliciter.poſſet tñ cõcedi cũ deter
minatione vt eſt filius trinitatis ꝑ creatõnem.quis em̃
eẽ deũ cõueniat patri.filio.et ſpũiſcto:nõ cõuenit ꝙ di⸗
catur filius filij vel filius ſpũſſancti:ne cõfundant᷑ rões
in ꝑſonis. Pari rõne non concedit᷑ filius trinitatis.qꝛ
de ratione trinitatis intelligitur pater filius et ſpirituſ⸗
ſanctus habentes vnam eſſentiam.licet bene cõcedatur
ꝙ ſit filius dei. Vñ in ps.ſuꝑ illud.e ventre mr̃is mee
veus meus es tu. glo. Scdᷣm illud quod eſt de matre ba
beo:non ſm id quod eſt de te habeo. Nam de te es pa⸗
ter meus:ſed de matre es deus meꝰ et creatoꝛ ſᷣm ꝙ ho⸗
mo ſum.ſed ſᷣm ꝙ deus ſum a te ſum genitus. Ad hoc
igitur quod pꝛimo obijcitur dðõmꝙ licet in tribus per⸗
ſonis ſit indifferentia in actione qᷓtum ad incarnationẽ
filij: non tamen eſt indifferẽtia in relatione reſpectu in⸗
carnati.ſiẽ nec ſegt.eſt indrñtia in eẽntia. in relatõne
Actio autem bmòi eẽntialis eſt.ſi auteʒ eſſet actio ſiue
vt actio perſonalis vt generare ſpirare. et hmõi.bene
ſequeretur.quia ad bmõi actiones ſiue vt actiones ſe⸗

R
/

‚—

e. O

7n)

m —

— —

—— —. — —

ſe
i.
om.
icdn
ülebe
hatfuis
twi
pule
lcs
ftoſn
ſpiſin
fillibe
pr
tis.

tiſi⸗

cui
Ser
zcum
Nein
kcitet
itho
mmea⸗
ſonde
g.
de
Mwr
Nknor
g,eti

Kp
ſncr
operſ⸗
llegin
1,40
Fai
war
ſla
urffi
nan
hcelig
jan
isen
dĩ
bes
is⸗
mnwuß
dator
s mee
mebe
r
oboe
per⸗
Ptone
mir
oſie
bene
gſe⸗

Oyv X . NX

8 P
NLueſtio

quũtur ꝑ cõfoꝛmitatẽ relatõnes et pꝛietates plonales.
ſcʒ ad ydẽptitatẽ actõnũ et diuerſitatẽ ydemptitas 7 di
uerſitas relatõnũ et ꝓpꝛietatũ.nõ aũt ſic eſt de actõnibo
eẽntialibo.et ſic qz ſic:hoc nõ eſt nccitate ↄſeqntie foꝛ⸗
malis ̊R materialis. 4. Ad aliud qð obijcit᷑ & tota trini⸗
tas dicit᷑ pr̃ nr̃ c. dom. ꝙ nõ eſt ſimile de nobis ⁊ ð xp̃ᷣo
bomiĩe. gratia em̃ inbabitãs que ẽ in nobis a tꝛinitate fa
cit nos filios dei. nõ naturales ſed adoptiuos.cuiuſmo

di filiatio xpᷣo nõ cõuenit. Gra aũt que eſt in xpᷣo a tri⸗

nitate:que quidẽ gra eſt gratia vnionis: facit xpᷣm filiuz
dei naturale. Qaturalis aũt filiꝰ nõ poteſt dici niſi dei
patris ꝓpter rõem ſupꝛadicta:ne ſcʒ accedat in diuinis
relationi et ꝓpꝛietatũ confuſio. Licet igit᷑ in xpᷣo ſit Gs
gratũfaciẽo ſupaddita nature. qꝛ etiaʒ ẽ ſuꝑaddita gra
vnionis: et ꝓpt quã eſt filius ꝑ naturã et a qua ꝓpꝛie eſt
filius.nõ aũt eſt filius naturalis trinitatis ꝑ gram: que
eſt ſuꝑaddita nature:que ſolũ gratũ facit:non debet ab
bac gra dici filius trinitatis vel ſpũſſcti.¶ Ad boc qð
obijcit᷑.ꝙ tantomagis efficit᷑ filius ⁊c dðm. ꝙ intelligẽ
de filiatõne ᷣm ꝙ coĩter ſe habet ad filiatõem ꝑ gꝛatiam
et ad filiatõem ꝑ naturã.et qꝛ ceteris homĩbo cõuenit ſo
lum eẽ filios ꝑ gram nõ filios ꝑ naturã:xpᷣo aũt homini

cui nõ eſt datus ſpũs ad menſurã.ꝑ gram vnionis cõone

nit eẽ filiũ patris ꝑ naturam. ideo magis effectus ẽ filiꝰ
ꝙᷓ alius.Añ in ps.ſuꝑ illud.ADe ſuſcepit dextera tua.
glo.i.ſapia tua verbum tuũ.In xpᷣo em homiĩe ⁊ nos in
illo ſumꝰ aſſumpti ſed diuerſo moille ꝑ vnioneʒ.nos ꝑ
adoptõem. 4 Ad aliud dõᷣm.ꝙ licet tota trinitas feceꝛit
boĩem illum: vnde poteſt dici filius trinitatis ꝑ creatõʒ
ſiue ſpũſſeti. hec em cõcedit᷑ iſte hõ ẽ filiꝰ ſpũſſcti ꝑ crea
tionẽ: ꝓut iſte hõ dicit ſuꝓpoſitũ ſiue indiuiduũ homĩs:
nõ ꝑſonam filij.hec em̃ nõ cõcedit᷑.filius dei eſt filiꝰ ſpiꝛi
tuſſcti ꝑcreatõem: quia habitudines ſeu ꝓpꝛietates fi⸗
lij et ſpũſſ.nõ reſp:ciũt ſe coꝛrelatiue.vñ nullo mõ dom
eſt filius dei filiꝰſpũſſ.¶ Si aũt obijciat᷑.filius dei eſt hõ
ille qui eſt filius ſpũſieti ꝑ creatõem.ergo eſt filiꝰ ſpũſſã
cti ꝑ creatõem. Dicendũ ꝙ nõ ſequit᷑.qꝛ et ſi aliqua que
dicũtur de iſto homĩe dicũt᷑ de filio dei:nõ tñ quecunq;.
vtpote que dicta ponũt cõfuſionẽ peꝛſonaliũ ꝓpꝛietatũ.
vel que impediũt habitudiem re lationuʒ ꝑſonaliũ:que
accideret ſi diceret᷑ filius dei filius ſpũſſct᷑i ꝑ creatõeʒ.
qꝛ tunc eadem ꝑſona eſeet ſpiratoꝛ et ſilius reſpectu eiuſ
dem. ¶ Pꝛeterea poteſi dici ꝙ ẽ loqui de gr̃a xpᷣi jm ꝙ ꝑ
eam habitat in eo trinitas:et eſt loqui de ea ſm ꝙ ꝑ ulã
eſt vnio.pꝛimo mõ eſt comꝑatio vpᷣi homĩs ad totã tri⸗
nitatem. ſecũdo mõ eſi comꝑatio illius hbomis ad dinazʒ

pſonam. Scdᷣm pꝛimã com patõem gre iſte hõ eſt filius

dei.nõ tñ cõuenit cõcedi ꝙ' filius trinitatis ꝓpter rõem
p̃dictã:qꝛ in hac com ꝑatõe nõ eſt filiꝰ pr̃is vt pairis:ſed
Fm ꝙ deus.Qec filius filij vt filij:ſed ſᷣm ꝙ deus nec ſpi
rituſſet᷑i ſimiliter. et ideo nõ debet dici filius trinitatis
ſed dei.Scðdᷣm ſecũdã comꝑatõem eſi comꝑatio ad dinã
ꝑſonã ꝑ gram vnionis:et ꝑ eandẽ gr̃am ẽ filiꝰ patris ꝑ
natura.et hoc ꝙ dico iſte homo ſupponit ipam ꝑſonam
eternã.¶ Ad qð obijcit᷑ de coicatione ydiomatũ. doðm

ꝗ bec coĩcatio nõ eſt generaliter oĩm ſ̊ eoꝝ que abſolu⸗

te aſſignãtur conuenire.Et ſunt diſpenſatiue aſſumpta
ad hominis reꝑatõem:cuiuſmõi ſunt infirmitas ſiue pe
nalitas moꝛiẽdi patiendi famẽ:ſitim et alia hmõi:q̃ bo
minis cõgruũt reꝑatõni. Ad qð obijcitur ꝙ rõne ad⸗
ditõnis medie nature.ſcʒ aime debet ſpũſſctus dici pa⸗
ter.dðm.ꝙ nõ eſt ſiłe de naturis extremis et media.ſupᷣ⸗
ma em̃ natura ꝓut eſt ip̃ius filij ſiue filiꝰ eſt de ſubſtan⸗
tia patris ſeu de ip̃o patre ꝑcõfoꝛmitatẽ pꝛincipalẽ:pꝛo
pter qð cõuenit illi modus eſſendi a patre:qui ẽ ꝓpꝛius
filio. Similiier et infima natura.ſcʒ caro xp̃ᷣi eſi de car
ne virginis. Habet em̃ eſſe m carnem a carne virginis
pꝛopter qð illi cõöuenit modus eẽndi a beata virgĩe:qui
eſt ꝓpꝛius filio. Sed natura media ſcʒ aĩma exit in eẽ ꝑ
creatõem.vndẽ nõ eſt ex aliquo ꝑ acceptionẽ eſſe de ſub⸗
ſtantia alicuius.vñ qᷓtum ad aĩam nõ cõuenit ei mod⸗

R

4 Dan. 2 ſ. * ama

aliquis qui ſit ꝓpꝛius filio. Quia igitur filius q;tuʒ adᷣ
naturam ſupꝛemã eſt de ſubſtantia patris.qtũ ad caꝛnẽ
ſuſceptã de ſubſtãtia matris:dicit᷑ filiꝰ patris ⁊ matris
rõne illius duplicis nature habite ſiue modi exiſtendi⸗
Ad illud qð vltimo obijcitur quare nõ eſt filius ſpiri
tuſſancti:exquo eſt de ſpũſſ.dvᷣm.ꝙ eẽ de aliquo dicitur

tripliciter. Aut ſicut de mateꝛia.aut ſicut de ſubſtantia

aut ſicut de poteſiate. Solo medio mõ eẽ de aliquo poĩt
filiatõem: dũmõ addatur ſiłitudo nature ſpẽi.Fm ꝙ di

cit ioh.damaſ. generare eſt ſimile de ſua ſubſtatia

ducere. Scðm pꝛimũ modũ ꝓducitur pediculus de ho
mine.ſᷣm modum ſecũdũ filius a patre.ᷣm modũ terciũ
opus ſiue effectus ab artifice.et hoc vltimo modo dicit
cõceptio de ſpirituſancto ſᷣm ꝙ dicit am bꝛoſius ⁊ hugo
de ſanc.vic.in li.de ſacramentis.iQon idcirco pater xpᷣi

dicendus eſt.quia eius amoꝛ conceptionẽ virginis ope⸗
ratus eſt.et non de ſua eẽntia vigini ſemen partus tri⸗

buit:ſed de carne pꝛopꝛia virgini ſubſtantiam miniſtra
uit. Npc ergo et de virgine eſt natus:et de carne virgis
carnis ſubſtantiam accepit.Spũſſanctus nanq; virgi⸗
ni ſuperuenit:vt ꝑ eius oꝑationeʒ caro xp̃i de carne vir
ginis foꝛmaretur.

Ad maioꝛem enidentiam

pꝛedictoꝛũ queritur hic incidenter de gratia xpᷣi.qualit᷑

illi dicatur naturalis:cum gratia et natura ex oppoſito
diuidantur. 4 Ad quod dm eſt.ꝙ naturale dicit᷑ duo⸗

bus modis. Ael qð eſt a natura:et hoc mõ gratia ñ fu⸗ „
it naturalis in xp̃ᷣo.Ael qð eſi ꝑ moduʒ nature.et h̊B mõ C 6

gratia dicitur naturalis.qꝛ ſic naturales vires inſunt
inſeꝑabiliter ſubiecto:ita gratia inſeꝑabiliter ineſt xpᷣo
Matur ale etiã dicit᷑ qð ẽ rei inatũ a pꝛicipio ſue cõditõ⸗
nis.et hoc mõ dicũt᷑ hitus natales ꝗ inditi ſunt aĩme a
ſua creatõne.Scðm hũc etiam modũ dicit᷑ gr̃a xpᷣo na⸗
turalis.qꝛ ĩnata eſt xpᷣo hbomĩ a cõditõe. Iẽ queritur
qũo dicat᷑ xpᷣc dĩna gra coꝛꝑaliter repletꝰ. Hoc eĩ dẽ.ij.
Col. In ipᷣo hitat ois plenitudo dinitatis coꝛꝑaliter:cũ
ↄſtet ꝙ deitas nõ mõ coꝛꝑali hitet in xpᷣo.⸗ Ad qð dõᷣm
ꝙ illud intelligit᷑ multiplicit᷑ ᷣm ꝙ hẽt᷑ ibi in glo. Uno
mõ vt accipiat᷑ tropice.vñ dicit glo.Trãſlato vᷣbo vſus
eſt et ꝓgter cõpletõem vmbꝛaꝝ legaliũ figuraꝝ dixit coꝛ
ꝑaliter.i.et cõplectiue:qꝛ in ipᷣo cõplent᷑ om̃ia vt quodã

mõ ſit coꝛpus et impletio vmbꝛaꝝ legis.i.ſignificatõnũ

illaꝝ ipᷣe ſit veritas.Alio mõ vt accipiat᷑ ad lr̃am. vnde
dicit glo.Dicit coꝛꝑaliter qꝛ in xpᷣi coꝛꝑe qð aſſumpſit ð

virgine tanq; ĩ templo babitat deus. Uel poſſet alio mõ

intelligi:q dicit᷑ coꝛꝑaliter ſᷣm modũ trine dimẽſionis:
qua determinat᷑ coꝛpus.Eſt em̃ deus ĩ rebo tribo modis
In om̃ibo creaturis eſt ꝑ cõtinẽtiã et ↄſeꝛuatõʒ. In ſctis
eſt ꝑ gram ⁊ caritatẽ. In xpᷣo vo ẽ ꝑ vnionẽ. Pꝛimꝰ mo
dus cõꝑatuꝛ dimẽſioni lõgitudis.qꝛ ſᷣn illũ modũ dicit᷑
ſapᷣ.viij.ꝙ attingit a fine vſqʒ ad finem foꝛtiter ⁊ diſpoĩt
omnia ſuauiter. Secũdus modus comꝑatur dimenſio
ni latitudinis.quia caritas eſt latitudo ſpũalis.vñ põ.
Om̃is ↄſũmatõis vidi ſinẽ latũ.m.t.n. Terciꝰ modus
qui eſt ꝑ vnionem com ꝑatur/ꝓfunditati qꝛ ille modꝰin⸗
timus eſt. Eph̊.iij. VUt poſſitis compᷣhendere q ſit longi
tudo qᷓ;tum ad pꝛmũ.latitudo q;tum ad ſecũdũ.et ꝓfu⸗
dum ẽtum ad terciũ.vt ſu blimitas referat᷑ ad hůanam
natura que ſublimata eſt ad vnionẽ cũ diuina. et ꝓfun⸗
dum referatur ad diuinã que intime ꝑ vnitatem ꝑſone
vnita eſt ad humanã.quia eꝛgo hoc triplici mõ ẽ deitas
in xpᷣo:ideo dicit᷑ repletus gra coꝛꝑaliter. vñ in ps.ſuꝑ
illud. Mons in quo beneplacitũ eſt deo habitare in eo.

glo. erbum babitabit eum.i.hoĩem rxpᷣm vſq; in fineʒ

quia ꝑſonaliter vnitus eſt ei.in quo habitat omis pleni
tudo diuinitatis coꝛꝑaliter. Sic em̃ vtiq; verbum ĩ car⸗
ne vt etiam verbũ caro factum ſolũ diceret᷑.ideo homo
verbo in vnam ꝑſonam copularetur.

—

6
9

—,,—

X O

— 0 –
4

7

N

—

R Pr. A *

Nueſtio.ix.de ſanctita
te cõceptionis. — „
Onſequẽter queꝛẽ

dum eſt de ſckitate cõceptõis. et hoc tri
pliciter. Pꝛimo qtum ad ſctitatẽ conci
pientis matris. Secũdo ꝙ;tũ ad ſcrita⸗
tem cõcepti filij. Lercio ;tũ ad ꝑfecti⸗
onem dñici coꝛꝑis.¶ Querit᷑ igit᷑ in ꝑte iſia. Pꝛimo qᷣꝝ
ſit ſanctificatio. Secũdo de ſctificatõne beate virginis
in quo ſtatu potuit ſanctificari.Tercio de ſckificatione

eius in cõceptu ſaluatoꝛis. Quarto de ꝑfectione dñici
coꝛꝑis.

Membꝛum primum

Rimo queritur quoꝝ ſit ſanctificatio vt
pateat ꝗd ſit et ĩ quo caſu fuerit virginis
ſanctificatio vel a quo fuerit ſanctificata
Circa quod querũt᷑ duo.Pꝛimo vtrũ ſan
ctificatio ſit rei rõnalis ſolum. Secũdo vtrũ ſit rõnalis
rei que ẽ xpᷣc.an rei rõnalis que eſt pura creatura⸗

Articulus prunns
D primũ arguit᷑ ſic. Cum ſctificatio opponit᷑
peccato. vbi nõ erit pctm: nec erit ſanctifica⸗
tio. Sed peccatũ nõ eſt ponere in re irrõnali
ergo nec ſctificatõem· ergo ſctificatio ſolum eſt in re ra⸗
tionali.¶· Ad oxppoſitũ. In vltimo exo. et fere x totã legẽ
inuenimꝰ tabernaculũ ſcẽm ⁊ oleũ vnctõis ſctm ⁊ vaſa
ſcr̃a et veſtes ſcẽas.ſiẽ veſtes Aaron et hec oĩa ſunt res
irrönales. Sed vbi eſt ſctitas:et ſctiſicatio. on ergo
ſolũ eſt in re rõnali ſctificatio. Reſpõſio dðᷣm.ꝙ ſan⸗
ctificatio nihil aliud ẽ qᷓ motus ad ſctitatem.ſic dealba⸗
tio dicit᷑ motus ad albediem. Sed ſãctitas dicit᷑ qᷓtuoꝛ

⁶) 9E. * madmogtis. Eſt em̃ ſctitas ꝑ dedicatõem ad cultũ dei. Et eſt

ſctitas ꝑ emũdatõem a peccato. Tercio modo dicitur
ſct̃itas in ſcriptura ipᷣa abſtractio a carnali actu.Qr̃to
mõ dicit᷑ ſccitas ꝑ cõfumatõem in bonũ.¶ Sckitas vᷣo ꝑ
cedicatõz ad cultũ dẽ ↄiſſime.vñ ↄuenit ⁊ rei rõnali ⁊ ir
rõnali:dũmõ ſit dedicata ad cultũ dei. Ab hae ſctifica⸗
tõe dicebãt᷑ naʒarei ſancti: qꝛ dedicati erãt ad cultũ dei
vot habet᷑ nueri.vj. nõ debent nazarei bibere vinum:
nec radere comam.et poſtea addit.de ritu eoꝝ ita faciet
vnuſquiſqʒ ad ꝑfectõem ſctitatis ſue. Hoc etiã mõ oice⸗
bant᷑ ſacerdoteo ſcti. ſiẽ pʒ.viij.leuit. Abi loqꝗt᷑ de conſe
cratõne ſacerdotũ:ꝗ ſunt cultui dĩno mãcipati vel œdi⸗
cati.poſuit laminã aureã ↄſecratã ĩ ſctiſicatõne. Et hoc
etiã mõ dicũt᷑ r̃iani ſcti:qꝛ dedicati ſunt ad cultũ dei in
baptiſmate. Hoc etiã mõ dicũt᷑ res irrõnales ſckificate

tabernaculũ ſcẽᷣm et vaſa ſancta. Lumeri:vj. Cõpleuit

moyſes tabernaculũ vnxit⁊ ſctificauit.¶ Secũda ẽ ſcti
tas ꝑ emũdatõʒz a pcto.de q̃ b̃.vj.ad ro.Qũc aũt libe⸗
rati a peccato ſeꝛui facti dei hẽtis fructũ ĩ ſctificatõe.Et
ſilr ad theſſak.iiij. ¶ Hõ vocauit nos deꝰ in ĩmũdiciã: ſed ĩ
ſcrificatõem.¶ Lercõ mõẽ ſctitas ꝑ abſtraetõʒ a carna
li actu.de quo exo.xix.pᷣcipit᷑ moy ſi vt ſctcificet ꝓpłʒ. Va
cæ ingꝗt ad ppłm. et ſctifica eos hodie et cras.et lauent ve
ſtimẽta. Et dic glo.ꝙ ſctiificatio iſta erat abſtinentia a
mulieribo.De bac.j.Re.xxj.vbi querit᷑ ſi mũdi ſũt pue⸗
ri maxime a mulieribo. Sunt ne vaſa pueroꝝ ſcta? Et
rñdet dð.Et quidẽ ſi de mulieriba agit᷑ cõtinuimus ⁊c̃.
¶ Quarto mõ ẽ ſctitas vel ſanctificatio ꝑ cõfirmatõem
in bonũ.in pẽ.Oñne ꝗs habitabit in taber.tuo:aut quis
reꝗ.in mon.ſ.t.innocens manibo ⁊c. Per montem ſctm
ſignificat cõfirmatõem. vnde ſcẽm vno mõ idem ẽ qð cõ
firmatũ.ſctẽm alio mõ grece idem ẽ qð agyos.ab a quod
eſt ſine.et gyos terra.vnde ſctm.i.ſine terra.Et ꝑ terꝛaʒ
ſignatur peccatũ vel culpa.hoc eſt ſanctũ ꝑ emũdatõem
a peccato.Scðm ergo pꝛimũ modũ eſt ſanctificatio rei
rõnalis et irratõnalis.Fᷣm alios modos eſt ſoluʒ rei ra⸗

tionalis. ,
Articulus ſecundus
Onſequẽter queritur vtrum ſanctificatio ſit
ip̃ius xp̃i.et videtur ꝙ nõ. Dañ.ix· Cum ve⸗
nerit ſctuſſanctoꝝ. glo.dicit. Ap̃c qui ẽ ſcẽs
nõ debet dici ſanctificatus.ergo ſanctificatio non debet
dici de xpᷣo.¶ Item ſanctificatio eſi motus de non ſan⸗
cto ad ſanctum.ſed xpᷣc nunꝗᷓᷓ fuit nõ ſanctus.ergo non
poteſt dici ſanctiſicatus. Contra. Yere.j. Pꝛiuſqᷓ exi
res de ventre ſanctiſicaui te.glo.Quidã hũc locũ ſuper
ſaluatoꝛẽ intelligũt:ꝗ pꝛiuſꝙᷓ ĩ vtero virgiali foꝛmaret᷑:
et anteqᷓ exiret de vulua eſt ſanctificatꝰ.¶ YJẽ. xij. Joh.
et logt filiꝰ dei ad patrẽ. Ego ꝓ eis ſctifico meipʒʒ. BGlo.
Aug. Ego me hoĩem ſnceſted ĩ me verbo.Sed talis ẽ
ſanctificatio xpᷣi:ergo xp̃c eſt ſanctificatꝰ*. Solutio di
cendũ.qꝙ ſanctificatio eſt motꝰ ad ſanctitatẽ. Hoc at pt
eẽ dupliciter.qꝛ omis motus eſt ab aliqͥ in aliꝗd. Sckifi
catio aũt dicit motũ in ſanctitatẽ.vñ ſanctitas ẽ termi⸗
nus in quẽ ip̃ius ſctificatõis. Sed motus in ſctitatẽ dr
aliqũñ de ſcto in ſãctũ.aliqñ de nõ ſctᷣo in ſctm. Et motus
de nõ ſancto ĩ ſanctũ ẽ dupliciteꝛ.qꝛ nõ ſanctũ pt᷑ dici pꝛi
hatiue.ſiue cõtrarie vł negatiue.i Zon ſanctũ negatiue
pĩ dici de eo qð nõ eſt.qꝛ illud qð nõ eſt.ẽ non ſanctum.
on ſanctũ cõtrarie vł pꝛiuatiue dicit᷑ de eo quod ẽ tm̃
pꝛiuatũ ſanctitate:ſiue hñs cõtrariã diſpoſitõem ad ſa⸗
ctitatẽ:ſiẽ aligs peccatoꝛ. Sãctificatio vᷣo de ñ ſcto dicit
łqꝛ de nõ ſcto negatiue.vel de nõ ſcto pꝛiuatiue ſiue cõ
trarie. Sanctificatio vo que ẽ de nõ ſancto negatiue ills
fuit in xp̃o homiĩe in ipa incarnatõe ſua.ſcʒ qn creabat᷑
eius beata aĩa:pꝛius fuit dicere de ea nõ ſanctũ: qꝛ pꝛiꝰ
fuerat nõ ens. In ſua aũt creatõne fuit mutata de ñ ente
in ens: et de non ſancto negatiue in ſanctum. Et h mõ
loquitur glo.Jere.j.Alio modo dicitur ſãctificatio mo
tus de nõ ſancto pꝛiuatiue ſiue cõtrarie in ſanctũ.⁊ iſta
ſanctificatione ſanctificatus fuit Yohes baptiſta ĩ vte⸗
ro.qꝛ Johes ante ſanctificatõem fuit pꝛiuatꝰſ anetitate
et habebat diſpoſitõem cõtrariã.ſcʒ culpam oꝛiginaleʒ
Hoc etiã mõ ſanctificat᷑ quilibet ꝑuulus in baptiſmo.
Hec aũt ſanctificatio nõ fuit ĩ xpᷣo.qꝛ xpᷣe hbomo nunqꝙᷓ
fuit pꝛiuatus ſanctitate.Sanctificatio vo que eſt mo⸗
tus in ſanctitatem de ſancto eſt dupliciter. Uno modo
cum mouetur aliquis de minoꝛi ſanctitate in maioꝛem
ſanctitatẽ. Alio mõ nõ qꝛ moueatur in maioꝛẽ ſanctita⸗
tem:ſed qꝛ mouetur in cõtinuationẽ ſanctitatis. De ſan
ctitate pꝛimo mõ habemus Joh. xvij. vbi xpᷣe oꝛat prem
ꝓ apłis dicens. Pater ſctifica eos in veritate. et tñ iaʒ
erãt ſeti aphi. Glo.dicit. Sicut gratia tua incepta ẽ ſan
ctificatio ꝑ quam iam non ſunt de mundo:ita eadẽ gra
ꝑſeuerent in veritate.i.in ſanctitate que ẽ in ꝑſeueratia
vt de ſanctitate iuſticie preſentis ꝑuemãt ad ſctitatem
iuſticie finalis. Vñ pʒ ꝙ ſanctificatio ibi dicit motum
in maioꝛẽ ſanctitatem. Loquẽdo aũt de ſanctificatione
alia que eſt in cõtinuatõem et extenſionez ſanctitatis:hHᷣ
modo ſanctificantur illi qui ſunt in patria:et nõ eſt ſan
ctificatio ꝓpꝛie motus.qꝛ tota ſimul in ſe:ſᷣ ꝓpter cõtinu
atõem dr quaſi motus. Illi em ꝗ ſunt in patria ſemꝑ cõ
tinuant᷑ in ſanctitatẽ. ſicut lucere dicit quãdã extẽſionẽ
et cõtinuatõem.et hoc mõ ẽ ſanctificatio ĩ xpᷣo: cũ dẽ in
Joh̃ᷣ. Ego /ꝓ eis ſanctifico meipʒʒ.i.ↄtinuo me in ſctita⸗
te: vt a me recipiãt ſctitatẽ. et in glo. ſilr ego me hoĩem
ſanctifico in me verbo.

Membꝛum ſecundum

Onſequẽter q̃rit᷑ de ſctificatõe bte virgĩs.
In qᷣ ſiatu potuit ſctificari.Et circa h plu
ra querũt᷑. Pꝛimũ ẽ an añ ↄceptõem fue⸗
rit ſctificata. Secũdũ ẽ an ĩ ↄceptõe fuent
ſckificata. Lerciũ ẽ an poſt ↄceptõz añ infuſionẽ aĩe fue
rit ſctificata. Or̃tũ an pꝰaĩe ĩfuſiõʒ fuẽit ſetificata ĩ vte
ro mr̃is ſue.Quintũ a quibo fuit ſanctificata.

—

ſ2

.

D 0— „ P

ſechtt
Cing,
quiiſiz
nondbe
non n⸗
ergonon
ulſze
lei lher
ſanmni⸗
ei do.
tißg Go.
edtalsi
oluniod
caip
1. Geiifi
lermi⸗/
kitate d
tmotus
diapui
ganne
anctum.
noditin
emad ſi
ſciodict
iue ſinech
egnineſl
gn cregbei
ai: gend
ndientt
Eth m
itato mo
tü. Tilta
iſai vte⸗
ſanceuitate
Oinale;
bapuinw⸗
ono
gpecw⸗
Oloroe
inmucen
oreſcein
uns Rein
ntfin
te ettün
napgiſn
tn igtt
gkeucnint
ſiütaren
r noem
füunone
aitats:b
nöeſtſan
ter Gtins
alenpe
jerteſion⸗
aüdfi
einſcäin⸗
ne hwien

um
bie is
ciahpr
ön i⸗
ii
atirte

O pꝛimuʒ arguit᷑ ſic.xj.ad Ro.dr.Si ra⸗
dix ẽ ſancta:⁊ rami ſunt ſancti. Sʒ ſic ſe ha⸗
bẽt ꝑentes beate virginis ad ipᷣ̃am ſicut ra⸗
dir ad ramũ. Si ꝗ in ꝑentibo beate virginis potuit eẽ
ſanctificatio ⁊ infuſio ſctitatis.& ramus.ſ.b.virgo po
tuit ĩ eis ſanctificari. Sed quicqd potuit ei boni ↄferꝛi
Cc ei collatuz.q̊ ipᷣa fuit ſctiſicata in ꝑentibo ſuis añ ↄce⸗
ptõem.i Itẽ.v.ad ro.Qos peccamus oẽs in adã.ergo
oẽs peccamus in radice.Sed ſcłificatio cũ ſit ꝑ infuſio
nẽ gre opponit᷑ peccato.̊ nos oẽs potuimꝰ ſctificari in
radice. et beata virgo:cũ foꝛtioꝛ ſit gr̃a ad ſckificatõʒ
qᷓ culpa ad ↄdemnatòeʒ. Sʒ quicquid potuit habẽ bo⸗
ni habuit.hoc ſupponimus:ꝙ fuit ſanctificata ĩ radice.

ſcʒ ĩ parẽtibo añ pceptõem. Cõtra.H.ĩ epła g̊ lugdu

.
—

nenſes canonicos mouet queſtionẽ de ſanctificatõe vir
ginis dicẽs. DOẽ ne ſanctificata quatenꝰiã ſcta ↄciꝑetuꝛ
ac ꝑ hoc ſcẽs vocaꝛet᷑ ↄceptꝰ:⁊ obijcit ᷣ G.ſAõ valuit añ
ſctᷣa eẽ ꝙ eẽt. Sʒ nõ erat anqᷓ; ciꝑet᷑:q̊ nõ potuit ſckili⸗
cari añꝙ; ↄciꝑetur.¶ Itẽ eph.ij. Eramus oes natura ſi
lij ire. Sʒ natura iſta ſe extẽdit vſq; ad btam viꝛginem:
g̊ beata virgo fuit filia ire. õ gᷓ ſanctificata añ oceptõ
nẽ in ꝑentibo. Gra ergo huius qrit᷑ qre nõ potuit ſctifi
caꝛi in ꝑntibo Solutio.dðm ꝙ duplex ẽ ſctificatõ.ſ.
ſanctificatio nature.et ſanctificatio ꝑſone.Sct᷑ificatio
ꝑſone ẽ ꝑ pñtem gr̃am. Sctificatio nature nõ eꝛit niſi ꝑ

futurã gliam.qꝛ ibi ſanctificabit᷑ natura.ſ.in glia.ꝓut

innuit᷑.j.coꝝ.xv. In reſurrectõe eĩ ſcciſicabit᷑ nata ipᷣa
qꝛ tũc fiet ſᷣmo ꝗ ſcriptꝰẽ.Abi ẽ moꝛs victoꝛia tua: vbi
ẽ moꝛs ſtimulus tuꝰ: Et appellat ſtimulũ fomitẽ. San⸗
ctificatio aũt q̃ẽ ꝑ baptiſmũ 2 q̃ẽ ꝑ pnñtem gram:nõ eſt
ſct̃ificatio nature ̊ ſanetificatio ſolũ ꝑſone.vᷣ fomes ad
huc remanet pobaptiſmũ ĩ natura? trãſfundit᷑ ꝑ gene⸗
ratõem ĩ totã naturã. ꝓpter hoc nõ ẽ generatõ ſine pcto
qꝛ natura nõ ẽ ſctificata.⁊ ꝑ generatõnem trãſfunditur
natura:iõ neceſſe ẽ vt qd generat᷑ ĩ generatõne ↄtrahat
per̃m. Et ꝓpter hoc beata virgo nõ potuit in ꝑentibo ſu
is ſanctificaꝛi.ĩmo neceſſe fuit ꝙ in generatõe ſua ↄtra⸗
beret peccatũ a ꝑentibo.Erat etiã in ipis añ ↄceptõem
Ftũ ad rõem nature ⁊ nõ ꝑſone.⁊ ꝓpter boc ĩ ip̃is ſan⸗
ctificari nõ potuit.¶¶ Ad pꝛimũ obiectũ dom ꝙ ẽ ſctitas
nature ⁊ pſone. Cicet radir ſit ſancta qtum ad ꝑſonã
nõ tñ ramꝰẽ ſanctꝰ. Sʒ radix beate virgis.i.pentes eiꝰ
nõ potuerũt ſanctificari qᷓtum ad naturã:ſ q̈tum ad ꝑ
ſonã.Cũ ꝗᷓ natura ĩ pentibo ſit radix ipᷣa.a q̃ ꝓcedit pex
generatõem.cũ illa n potuerit ſanctificari: nec bĩa vir⸗
go ĩiilla radice.Et iterũ loquit᷑ apłus ibi de iudeis 13
illos ꝗ deſpiciebãt iudeos aſſerẽtes ꝙ ñ ſaluarent᷑. ꝓpt
qð oñdit aptus ꝙ iudei aliqñ ſaluabunt᷑.qꝛ radirx.ſ.pa
rẽtes eoꝝ ſicut ſcti pꝛes ſaluati ſunt.ꝗᷓ rami ſaluabunt
ſcʒ iudei.qꝛ ſunt aliqñ imitaturi fidẽ ſ anctoꝝ patrũ. et
B ẽ ſᷣm viã pᷣdeſtinatõis:⁊ nõ nature.qꝛ ita poꝛdinatum
ẽᷣa xo.iQec loquit᷑ de oibo iudeis:ß in genẽ logt᷑.qꝛ ali⸗
qñ ſaluabunt᷑.⁊ꝛ ſic patʒ ꝙ nõ facit hec auẽtas ad ꝓpoſi
tũ.¶ Ad aliud dom ſiẽ̃ dictũ ẽ ꝙ peccatũ ꝑſone coꝛrum
pit natuꝛã ſicut peccatũ ade.qꝛ ab eo epẽdebat tota na
tura hũana.Sctificatio vᷣo que ẽ ꝑfectio ꝑſone non po⸗
tuit ſctificare naturã. vñ ſi adã eẽt ſctificatꝰ:nõ iõ eſſet
ſanctificata natura hũana.vñ ſctificatio ĩ radice redit ĩ
ſctificatõem ꝑſone:⁊ nõ nature.quare S nõ educit᷑ rõe
ꝑſone ſᷣ rõe nature.vñ vis generatiua eſt vis nature et
nõ ꝑſone niſi rõe nature.iõ nõ potuimꝰ ĩ adã ſccificari.
nec eadẽ rõe beata vᷣgo in ꝑentibo ſuis.qꝛ educimur ex
pte illa ex qua nõ eſt ſanctitas.ſ.ꝑ viaʒ nature. Flia at
nature nec natura potuit ſanctificari ꝑ adam.

Articulus ſecundus

Onſequẽter qrit᷑ vtrũ beata vᷣgo potuit ſan⸗

„

) F K

ctificari ĩ cõceptione ſua.a oſtendit bea. . qꝙ non. di⸗
cens. IFoꝛte inter amplexus maritales ſãctitas ißi cõ⸗
ceptõni ſe immiſcuit.vt ſimul ſanctiſicata fuerit ⁊ cõce⸗
pta.ita foꝛte dicet.¶ Sʒ ʒ h̊ obijcit ſic. Sʒ h̊ inquit non
admittit ratio. quõ nãq; aut ſctitas abſq; ſpũ ſctificãte.
aut ſctoſpiꝛitui ſocietas cũ peccato fuit.aut pctm quõ ñ
fuit vbi libido nõ defuit.¶¶ Ieẽ. . Añ oceptõem mime
ſanctiſicari potuit.quia nõ erat:ſ nec inlipo ↄceptu ꝓt
petm qð inerat. Reſtat vt poſt ↄceptũ i vtero iã exns
ſetificatõnem accepiſſe credat᷑ q excluſo pcto ſctam fecit
natiuitatẽ: nõ tñ ↄceptõem.& poſt ↄceptõem nõ ĩ conce⸗
ptõe fuit ſctificata.¶ IJItẽ. H. p ↄꝑatõzʒ ad xpᷣm. Si pau
cis filioꝝ hominũ datũ ẽ cũ ſctitate naſci:nõ tñ ↄcipi.
vt vni ſane ſeruaret᷑ progatiua ſcci ↄceptꝰ vel ſctificatõ
nis ĩ nceptu. Cũ ᷓ rppᷣt habeat p̃rogatiuã ſct᷑i ↄceptꝰ:pʒ
ꝙ aliquis alius n fuit ſctificatꝰĩ ↄceptu.ã nec bẽa virgo
¶ Itẽ. G. Solus ihs de ſpũ.ſ. ceptꝰ.qꝛ ſolꝰañ ↄceptũ
ſcts.q̊ excepto reſpicit vniuerſos.qð vnahũilit ofitetur
In inigtatibo ↄceptꝰſum ⁊ ĩ pctis concepit me m̃ mea.
Solꝰꝗ xpᷣc ↄceptꝰẽ abſq; pcto.nõ ꝗ̊.b.virgo fuit in ſuo
ↄceptu ſctificata.q⸗:! Itẽ ſi.b. vᷣgo ñ fuiſſet ↄcepta ĩ pcto.
gñ fuiſſet obligata pcto:nec huiſſet reatũ pcti.Si ̊ qð
n hʒ reatũ pct᷑i ñ indiget redẽptõe.qꝛ redemptõ ẽ ꝗpter
obligatõem ad pctm ⁊ ad reatũ pcti.̊ nõ indigẽt redẽ⸗
ptõe ꝑxpᷣm.qð ſᷣm catholicã fidẽ ñ ẽ ponẽdũ. Itez ſal
uatoꝛ nr̃ ſicut ꝓ liberãdis oĩbo venit.ita nulluʒ a reatu
liberũ reꝑit.̊ nec beatã virginẽ inuenit liberã a reatu
pcti.̊ ↄcepta fuit ĩ pcto.ñ ̊ ſctcificata fuit ĩ ↄceptu ſuo.
Ad oppoſitũ.Coitus ↄiugalis põt eẽ merũoriꝰ ſic dicit
aug. vt fuit in abꝛahã.qñ Sara ocepit yſaac:qꝛ h̊ fecit
ex obediẽtia.Sʒ vbicũq; ẽ meritũ:ibi ẽ gra mouẽs.vbi⸗
cũq; ẽ ga mouẽs:ẽ ibi pntia ſpãſſcti. Sʒ vbicũq; ẽ pnᷣ⸗
tia ſpũſſcti:ibi pt eẽ ſctificatio.q̊ ĩ coitu ↄiugali põt eſſe
ſctificatio.Cũ ̊ gloꝛioſa virgo ↄcepta ſuerit ĩ coitu ↄiu
gali:ibi potuit ſctificari.Sʒ quicꝗꝗ boni potuit ei da⸗
ri datũ ẽ:ꝗ datũ ẽ ei ꝙ eẽt ſctificata ĩ ↄceptu ſuo.q¶j. Iteʒ
vt diſtinguũt theologi. Coit? oiugalis ẽ triptr. Aliqñ ẽ
meritoꝛiꝰ.aliqũ licitꝰ.aliqñ illicitꝰ.Et intelligat᷑ illici⸗
tus coĩter q;tũ ad veniale pctm ⁊ moꝛtale.Coitꝰvᷣo me
ritoꝛiꝰẽ dupłr. Quia aliqn fit cẽ/ ꝓlis ſuſcitãde ad cul⸗
tũ dei.ſicut ſi hõ moueret᷑ ꝓꝑ caritatẽ ad ſuſcitãdũ ꝓlẽ ad
cultũ veiĩ coitu maritali vł ↄiugali:iſte coitꝰeẽt meꝛito
rius:ſicut fuit in abrabã ꝗ ſuſcitauit ꝓlẽ dño.⁊ ipᷣm ad
hB mouit caritas vt generaret filiũ.ꝗ ſᷣuiret deo. Alius
ẽ cã reddendi debitũ vxoꝛi.⁊ de hͥ habet᷑.j.coꝝ.vij.Vxo
ri vir debitũ reddat.vñ ſi aliquis hõ moueret᷑ ad coitũ.
nõ cauſa libidinis ſue.ſed vt per hoc redderet vxoꝛi ſue
debitum.quod ei debet.quia vir nõ habet poteſtatẽ coꝛ

poꝛis ſui ſed mulier ⁊ econuerſo.moueretur ex iuſticia.

vñ coitus ille ei eẽt meritoꝛius.Eſt etiã coitus qui dici⸗
tur licitus.ſicut quãdo mouet᷑ homo ad coitum ↄiuga⸗
lẽ cauſa foꝛnicatõis vitande.ſᷣm ꝙ dicit apłs.j.coꝝ.vj
Vnuſquiſq; habeat ſuã pter foꝛnicatõem. Eſi coitꝰ cõ⸗
iugalis qui dicit᷑ ꝑmiſſus.ſicut dicitur coitus fragilis.
vt cum aliquis coit cũ vxoꝛe ſua nõ cã vitande foꝛnica⸗
tõis:nec propter aliquam cauſaʒ predictam.ſed quia.
querit in vxoꝛe ſua delectatõem ſuam.quã tamen in al⸗
teram nõ quereret.poſtponẽdo tamẽ delectationẽ ſuam
illi delectationi que eſt in deo.et ad coitũ iſtum ſequituꝛ
peccatum.quia delectatur in creatura. ſed tamen veni⸗
ale.eo ꝙ poſtponit illã delectatõem delectatõi q̃ ẽ ĩ deo.
Eſt alius coitus qui dicit᷑ ꝓphibitus.ſicut qñ aliquis co
it ſolũ cũ vxoꝛe ſua cauſa libidinis explende.ſicut facẽt
cũ meretrice.et querit in ea delectatõnem ꝑ meretricas
blãdicias.ſicut faceret cum mẽtrice.⁊ ad tale coitũ ſeꝗt
pctm moꝛtale.Er his ̊ habemus ꝙ aliquis ẽ coitꝰↄiu⸗
galis meritorius. Sed vbi eſt meritum ibi mouet gra⸗
tia. et ibi eſt pꝛeſentia ſpirituſſancti.et ita ſanctificatio
ergo ĩ aliquo coitu poteſt eſſe ſctificatio.ergo beata vir
go potuit ĩ conceptu ſanctificari.qꝛ potuit eẽ meritoꝛiꝰ
cõceptꝰ.ſʒ datũ ẽ ei oẽ bonũ qdð potuit.q̊ᷓ ĩ ↄceptu ſctcifi⸗

+ †% n ſir-

E 9 . p

*

79 ₰

—

M

2

„ )

e) ad X„.◻

. No ͤ

ANt ol 4 TP

cata fuit. Rñſio. Suppoſito ꝙ alubi diſputat᷑ ꝙ coi⸗
tus ↄiugalis poſſit eẽ meritoꝛius diſtinguẽdũ. ꝗ ẽ conſi
terare ↄiugalẽ coitũ meritoꝛiũ Fᷣm ꝙẽ actus ꝑſone vel
nature. Pꝛout ẽ actus ꝑſone ſic eſt ibi volũtas mouẽs.
Pꝛout ẽ actus nature.ſic ẽ ibi natura mouẽs: u differẽ
ter. quia inꝗᷓtum ẽ ille actꝰa volũtate mouẽte:ſic etiam
ibi mouet caritas inqtum eſt a natnra mouẽte: ſic etiã
ibi mouet fomes peccati. qꝛ ſic ille actꝰoꝛdinatꝰẽ ad pec
catũ Ade et ex fomite peccati. Volũtas enim mouet ibi
m oꝛdinẽ caritatis. 2 a ꝑte illa ẽ meritoꝛiꝰ.QAaz at mo⸗
uet ibi 'm inoꝛdinatõem: ⁊ a ꝑte illa ẽ libido in coitu et
peccatũ. Sʒ ↄceptio ſequit᷑ ad coitũ:⁊ reſpicit natuꝛaʒ
mouẽtẽ:⁊ nõ volũtatẽ.Cõceptio em̃ dicit cõmixtiont᷑.qͥ
ẽ in pꝛicipijs ſeminalibo viri ⁊ mulieris.q̃ cõmixtio fit
ꝑ naturã.⁊ iõ natura ẽ mouẽs ↄiunctũ ĩ ↄceptoe Aꝑte
aũt illius cõmixtiõis ẽ libido.Et ꝓpter h̊ dic. D. Quõ
petm nõ fuit vbi libido non defuit.Licʒ ᷓcoitus ex vna

gpte poſſet eẽ meritoꝛius nũꝙᷓ tñ oceptio poteꝛit eẽ meri⸗
toꝛia: 2 ita nec ſanctificatio ↄceptõe.Et iõ beata viꝛgo

in ſua ↄceptõe ſanctificari nõ potuit.

Articulus tercius

Onſequẽter querit᷑ vtrũ beata virgo pꝰſuaʒ
ↄceptõem fuerit ſanctificata añ infuſionem
aie. ita ꝙ; caꝛo eiꝰ eẽt ſanctificata anteqᷓ infũ
deret᷑ aĩa in ea.Et oñdit᷑ ꝙ ſic.ſicut in luẽ.j.hr de bea⸗
to Jo.qũñ beata virgo ſalutauit Eliʒabeth pꝰ annũcia⸗
tõem angeli ei factã.ſ.ꝙ ↄciꝑet ſaluatoꝛeʒ: exultauit in
gaudio infans in vtero.dicit glo. Mõdum ĩ eo enat ſpi⸗
ritus vite.et tñ iã erat ſpũs gre.Si ꝗ̊ᷓ qð datũ eſt Yohi
nõ debet denegari glioſe virgini:patzʒ ꝙ añ aĩe eiꝰ infu⸗

ſionẽ in carne fuit caro eiꝰſanctificata.¶¶ Itẽ hiere.j.di

xit dñs ad hiere.Pꝛiuſꝙᷓ te foꝛmarẽ in vtero noui te.et
pꝛiuſqᷓ exires de ventre ſanctificaui te. Sʒ noſcere dei ẽ
dupliciter.quia ẽ noticia ſimpliciter:⁊ ẽ noticia aꝑpꝛo⸗
batõis. Zoticia ſimpliciter ẽ qua nouit bona ⁊ mala ĩ⸗

differẽter. Qoticia appꝛobatõis ẽ qua ſolũ nouit bona.

⁊ qua appꝛobat ipᷣa bona:ſᷣm quã dicit dñs math.xxv.
Meſcio vos.Conſtat ꝙ dñs loquit᷑ ad hiere.de noticia
appꝛobatõis. Sʒ illa nuũꝙᷓ ẽ niſi te bono. iã erat hiere⸗
mias in ſtatu bono añqᷓ eẽt foꝛmatꝰĩ vtero. Sʒ añ foꝛ⸗
matõem coꝛꝑis nõ infũdit᷑ aĩa.̊ añ infuſionẽ aĩe eratĩ
ſtatu bono.Sʒ qð datũ ẽ hiere.nõ debuit negari bte vir
gini. ipᷣa fuit ſcciſicata ĩ vtero añ infuſionẽ aie. Cõ⸗
tra.i Zihil ꝑtinet ad gr̃am qð nõ ꝑtinet ad gliam quia
Gẽa oꝛdinata ẽ ad gliam.Sʒ aug.dicit in li.de ciui.dei
de aboꝛtiuis q: nõ ꝑtinẽt ad głiaʒ reſurrectõis.qꝛ nibil
ꝑtinʒ ad głiaʒ reſurrectõis niſi qð cecidit ꝑ moꝛtẽ. ß il⸗
li nõ cecixerũt ꝑ moꝛteʒ:qꝛ nũqᷓ hũeꝛũt vita.vñ ñ ꝑtinẽt
ad reſurrectõis głiaʒ.Silr cũ caro añ infuſionẽ aĩe nił⸗

lo mõ ꝑtineat ad głiaʒ.qꝛ dato ꝙ nũꝙᷓ aĩet:nũqᷓ; glifica⸗
bit᷑. ergo nlło mõ ꝑtinet ad graʒ. Seo ſctificatõ ẽ ꝑgra

tiã: ̊ an infuſionẽ aĩe nõ põt ſctificari.¶ Irẽ.xxj. Exo.
hẽmus legẽ de ꝑcutiẽte mulierẽ pᷣgnãtẽ.et diſtiguit᷑ ibi ĩ
glo.ꝙ ſi puerꝑiũ fuerit ĩfoꝛme:ille ñ dʒ dãnaꝛi nec iudi
cat᷑ hõicida.ſ̊ ſolũ punit᷑ pena pecũiaria:⁊ ñ moꝛte.Si
aũt puerꝑiũ fuit foꝛmatũ:ille dʒ iudicari hõicida. Añ
infoꝛmationẽ aũt nõ ẽ fetꝰaĩatus.lidemꝰ ꝗ̊ ꝙ lex deiñ
ↄputat fetũ añ aĩatiõeʒ.̊ niło mõ põt ſct᷑ificari añ aĩa
tionẽ.· Solutõ dicẽdũ ꝙ caꝛo añ aĩationẽ nullo modo
põt ſctificari.⁊ rõ huius ẽ:qꝛ coꝛpꝰnr̃m de ſe ẽ coꝛrupti⸗
bile:nec bẽt de ſe natuꝛã ꝑpetuatõis ad eſſe.Sʒ nccitas
ꝑpetuitatis eẽ ineſt ipᷣi ex vnione að aiaʒ rõnalem:que ẽ
ſubſtãtia ꝑpetua.vñ ex hoc ꝙ ꝑficit᷑ ipꝛimit᷑ ei vita ꝛõna
lis.ex vniõe retinʒ coꝛpꝰ huanũ poſſibilitatẽ ad vitaʒ ꝑ
petuã ⁊ nccitatẽ reſurgẽdi:ſic aũt nõ eſt in coꝛꝑibo alijs

aĩatis.qꝛ nõ hñt oꝛdinẽ nec vnionẽ ad foꝛmã ꝑpetuã.qꝛ
aĩa vegetabilis ſẽſibilis.q ſũt ꝑfectiões alioꝝ coꝛꝑxum

aĩatoꝝ ſũt coꝛruptibiles. DPtʒ ergoꝙ coꝛpꝰhũanũ acci⸗

pit ex vniõe ad aĩaʒ poſſibilitatẽ ad głiaʒ.Cuʒ igit᷑ gr̃a

we D
L. R* A Gac
oꝛdiet᷑ ad gliaʒ: ſitr accipiet poſſibilitatẽ ſuſcipi
tiã ꝑ vnionẽ ſui ad aĩazʒ. Sicut ̊ coꝛpꝰ añ aĩation

—

bẽt ↄditionẽ ꝑ quã poſſit oꝛdiari ad głiazʒ.ſilłr nec ↄditi
onẽ ꝑ quã poſſit oꝛdinari ad graʒ.̊ añ aĩationẽ nõ pDöt

ſuſciꝑe gram.ẽ nec ſctificationẽ:cũ ſctiſicatõ ſit ꝑ graʒ.
¶ Ad illud qð obijcit᷑ ð Johe dicẽdũ ſic̃ ptʒ in Eia.ꝙ tuũe
erat ſextus mẽſis Johis qñ miſſus fuit angelꝰ ad ¶Da⸗
riã ⁊ pꝰ eiꝰ ſalutatõeʒ acceſſit ip̃a ad Elyzabeth ⁊ ſalu⸗
tauit eã:⁊ ad vocẽ ipᷣius exultauit puer ĩ gaudio ĩ vtero
Sʒ ſicut dicit Aug.iuxta ſñiaʒ medicorũ coꝛpꝰ foꝛmat᷑
vſq; ad.xl.dies quo foꝛmato aĩia infũdit᷑.Et ſic ſexto mẽ
ſe eſt coꝛpꝰaĩatũ:⁊ viuificatũ.ergo ĩ Johhe erat iã aĩa et
ſpũs vite.Sʒ tũc queꝛit᷑ quõ dicit glo.ꝙ nõdũ ĩ ipo eꝛat
ſpũs vite.Dicẽdũ ꝓ aliqñ d res eẽ qñ innoteſcit.aliqñ
nõ eẽ cũ nõ innoteſcit. E q̊ d̃ ꝙ nõdũ erat in ipᷣo ſps
vite:hoc ẽ verũ qᷓtum ad manifeſtatõnem.qꝛ nõ adhuc
innoteſcebat ꝙ haberet ſpiꝛitũ vite.q;tum vo ad vegeia
tõem ⁊ viuificatõem erat ibi ſpũs vite vᷣ ñ apꝑebat qtũ
ad motũ.¶ Ad aliud qð obijcit᷑ de hieꝛe. Pꝛiuſqᷓ; ⁊c.no
ui te.dðm.ꝙ ibi loquit᷑ de noticia aꝑpꝛobatõis. Sʒ noti
cia apꝛobatõis ẽ duplex.quedã ſᷣm pᷣdeſtinatõem.que⸗
dã ſm pñtem iuſticia.pꝛima nõ ponit bonũ ĩ actu:bᷣ bo
nũ futurũ.ſecũda ponit pnñᷣtis gre bonũ ĩ actu cognito.
Cũ ergo dicit pꝛiuſꝙᷓ ⁊c.noui te.intelligit de noticia ap
pꝛobatõis ſᷣm pᷣ̃deſſinatõem:q̃ nõ ponit bonũ vel Qam
ĩ pñti actu.ſ̊ ĩ futuro ĩ ipᷣo cognito.Illð ᷓ noſcere ñ po
nit ſctificatõem ĩ hiere.añ foꝛmatõem:ſ̊ in futuro ſᷣm p

deſtinatõem. 1 hoc eſt qð dicit.b.H.de hiere. Pulchre

inter figuratõem ĩ vtero.⁊ ꝑturitõem ex vtero diuinuʒ
diſtinxit oꝛaculũ.vt illã tm̃ pcognitã.ſ.figuratõnem vel
foꝛmatõem iſtã.ſ.ꝑturitõem ſanctitatis munere poꝛna⸗
tã oñderet.ne quis ꝓphete pᷣrogatiuã putauerit de ſola
pᷣſciẽtia eſtimandã.Et ſic pʒ q añ figuratõeʒ fuit tãtũ⸗
mõ ſanctificatio ĩ hiere.vt pᷣcognita ⁊ appꝛobata ⁊ nõ ĩ
actu.ſicut poſſum dicere.qꝙ ante creatõneʒ mũdi nouit
nos noticia appꝛobatõis.

Articulus quartus

Onſequẽter querit᷑ an poſt infuſionẽ anime
fuerit ſctificata ĩ vtero mr̃is ſue.qᷓuis iſta q̃
ſtio mota ſit pᷣmo li.in tractatu de trinitate.
obi querit᷑.quõ deus ſit in rebo ꝑ gram.⁊ oñdit᷑ ꝙ ñ fu⸗
it ſanctificata ſicut diẽ aug.ad dardanũ.iõ video quõ
edificent᷑ hoĩes in domũ dei ad habẽdum ĩ ſe inbabitã⸗
tem deũ:niſi cũ fuerint renati.qð nõ pñt eſſe añꝙᷓ nati.
Ex h̊ ſic obijcitur.Qullus põt habere deũ inhabitantẽ
in ſe niſi fuerit renatus.nec poteſt eẽ renatus anteq; na
tus.ergo nullus anteqꝙᷓ natus poteſt habeꝛe deũ inhabi
tantẽ in ſe.Si ̊ᷓ deus inbabitat ꝑ Ram: nullus ĩ vtero
anteꝙᷓ ſit natus poteſt habere gram. Cum ergo ſancti⸗
ficatio ſit ꝑ gr̃am inhabitantẽ:pʒ ꝙ beata virgo in vte
ro matris ſue ante ſuã natiuitatẽ nõ potuit ſanctificaꝛi
Itẽ aug.ad dardanũ. lla ſanctificatõ qua efficimuꝛ
ſinguli templa dei nõ eſt niſi renatoꝛũ.quod nõ niſi na⸗
ti homines eſſe poſſunt.⸗¶ Sʒ poſſz dici. ꝙ legit ꝙ Jo.
et biere.fuerunt ſanctificati in vtero anteqᷓ eẽnt nati.
Contra quod aug.obijcit hoc mõ.de hominibus conſti
tutis intra materna viſcera.vtrũ exiſtimemus eos ali⸗
quo ſanctificatõnis mõ donari.⁊ hoc ꝓpter Yo.⁊ hiere.
tñ illa ſanctificatio qua efficimur templa dei nõ eſt niſi
renatoꝛũ.quod nõ niſi nati homines eẽ poſſunt.Sed il
la ſanctificatio eſt ꝑ receptõem gratie.quia ꝑ receptõʒ
gratie efficimur templa dei.ergo beata vigo in vteroñ
potuit recipere gratiã nec ſanctificatõem ante ſuam na
tiuitatẽ. ¶ Poſſet dici ad hoc ꝙ duplex ẽ natiuitas. ſcʒ
natiuitas in vtero:⁊ natiuitas ex vtero.Sanctificatio⸗
nẽ aũt ante natiuitatẽ in vtero nemo poteſt habere. ſed
ante natiuitatẽ ex vtero poteſt. quia iam eſt infuſa ani⸗
ma in vtero carni.Et ita dr de xpᷣo Math.j. Quod in

ea natum ẽ de ſpiꝛituſancto eſt. Contra opponit aug. B

EZ
Dy
1 .*
—

— — — —— N—N

nito.
iaag
Gam
eüpo
ofnß
ulchre
dininng
nen vel
Pome
ſola
lati⸗
1oĩ
nouit

anime
giſtai
initate.
igiſn
deogt
nbabiti
äͦmi
abitani
nti
äubabl
gitero
Uſonen
lntte
nifna
anmve
ſſin⸗
N⸗
nati.
Conſti
oseli
biere.
Aniti
Goil
chth
ſteron
nunn
tas
finm⸗
el
ſin⸗
woin

1. — ſi ναπν „uare vo/

NMueſtio

mõ. Huic natiuitati que.ſ.ẽ in vtero iã accedit ſecunda

natiuitas qẽ ex vtero. iã nõ erit ſecũda natiuitas illa
ꝓ quã renaſci dicimur:ſ̊ tercia. Oñs at᷑ cũ huic loque⸗

ret᷑ inquit.Qiſi ꝗs renatus fuerit denuo ⁊c̃.eã ↄputãs
pꝛimam natiuitatẽ q̃ fit mr̃e pariẽte nõ ↄcipiẽte.q fit ex
ea:nõ que fit in ea.oõ r̃naſei dr reſpectu natitatis ex vte
ro:q̃ ẽ mr̃e pariẽte:⁊ ñ reſpectu natiĩtatis i vtero.⸗ Itẽ
iã diceret᷑ tercia natiuitas.quã dñs vocat ſecũdã.q̊ cuʒ
nõ poſſit aliꝗs ſctiſicari añqᷓ; renaſci.nõ põt aligꝗs ſctifi
cari in vtero.i Itẽ ſi hõ regenerari ĩ vtero põt ꝑ gram.
cũ reſtat illi adhuc naſci:renaſcit᷑ anꝙᷓ; naſcat᷑.qð fieri
nullo mõ põt. nec ſctificari põt ꝑ gram ſpũs anqᷓ; na⸗
ſcat᷑.qꝛ ſanctificaꝛi nõ ẽ niſi renaſci.&̊ virgo non potuit
ſctificari ĩ vtero.¶¶ Itẽ obijcit aug.de ſct̃ificatõne hiere.
dicẽs. Illa ſanctificatio põt nõ incõuemẽter ſᷣm pᷣdeſti
natõem intelligi.ſicut filios dei appellat euãgeliũ nõdũ
renatos.ſ̊ pᷣdeſtinatos ſolũ.cũ dr Joh̊.xj.Xpᷣc erat mo
riturus vt filios dei ↄgregaret ĩ vnũ.hic vocat filios di
Fm pᷣdeſtinatõem ſolũ.ſ.nõdũ regeneratos. &̊ ſimiliter
1 illa ſanctificatõe ↄuemẽter põt intelligi. 0 ẽ igit᷑ in⸗
ſtãtia de hiere.ꝙ poſſit fieri ſanctiſicatio añ natiuitateʒ
ex vtero. Itẽ hiero.Non credas mihi qð dixero tibi:
niſi traxero de nouo vel veteri teſtamẽto.Sʒ de ſctifica
tõe vᷣginis ĩ vtero nihil inuenit᷑ nec ĩ nouo nec in veteri
teſtamẽto.q̊ ñ dʒ credi fuiſſe ſanctificata ĩ vtero. Ad
oppoſitũ.Her.in epła ad canonicos lugð.Lego ð Hie
remia pꝛiuſqᷓ exiret de vulua ſanctificatus ſit.⁊ de Jo.
bap.nõ ſecus ſentio.qui deũ in vtero ſenſit.¶¶ Iẽ hier̃.
j:dixit dñs hiere.Pꝛiuſꝙ exires de vẽtre ſcttiſicaui te.
Glo. Johes etiaʒ ſanctificatus fuit in vtero:⁊ ſpiritũ/
ſanctũ accepit.i¶ I. Luẽc.j.vbi dixit belyʒabeth ad ma
riã. Ut at facta ẽ vox ſalutatõis tue ĩ auribo meis.exul
tauit inſans ĩ gaudio ĩ vtero meo. dicit glo. Ambroſij.
Mõ pꝛius mẽ ẽ repleta ſpũ.ſ.q; filius.ſᷣ ſiliꝰrepletus re
plet et mr̃em:⁊ aꝓparet qð angelus dir erat.ꝙ ſpũ.ſ.re⸗
plebit᷑ adhuc ex vtero mr̃is ſue.Ex his gᷓ patʒ ꝙ iohes
fuit ſctificatus in vtero:⁊ ſimilr hiere.¶ Ex his ſic ar⸗
guit. H. Qð paucis moꝛtaliũ ↄſtat eẽ collatũ:fas ceꝛte
no ẽ tate virgim fuiſſe negatũ. Sʒ oſtat alijs collatã eẽ
gram ſanctificatõis in vtero ſicut Jo.⁊ hiere.q ſctifica
tio in vtero fuit collata virgini.q̊ mater dñi ꝓculdubio

cta eccłia celebrãs ſancta eius natiuitatis diẽ. Sʒ ſta⸗

——

pꝛius fuit ſancta qᷓ; nata.¶ Itẽ Mer. ¶õ fallit᷑ oĩno ſan

tui ĩ pcto nõ debet᷑ gaudiũ nec ſolennitas ſ̊ luctꝰ.̊ cuom

natiuitati beate viꝛginis debeat᷑ gaudiũ ⁊ ſolẽnitas:pʒ
eiꝰnatiuitas fuit ſcta.q̊ beata vᷣgo pꝛius fuit ſancta
q̃ nata.qꝛ ſi eẽt nata ĩ pcto potiꝰeẽt flendũ de ſua nati⸗
tate q; gaudendũ. Ite an.ĩ li.de ↄceptu virginali.De
cebat vt illius hoĩs ↄceptio de mr̃e pnriſſima fiẽt ea pu⸗
ritate:qua maioꝛ ſub deo nequit intelligi. Et ponit rõʒ
huius.Cui deus pr vnicũ filiũ.quẽ de coꝛde ſuo genuit
equalẽ ſibi ita dare diſponebat:vt naturaliter eẽt vnus
eidẽqʒ cõmunis di pr̃is et vᷣginis filius.⁊ quã ſubſtãtia
liter filius ſibi mr̃em facere eligebat.et de qua ſpũſſan
ctus oꝑaturus erat.vt de illa ↄciꝑet᷑ ⁊ naſceret᷑ ille:deqͥ
ipe ꝓcedebat.⁊ pteꝛ hoc decebat vt illius hoĩs.ſ.xpᷣi cõ
ceptio ð matre puriſſima fieret:qua puritate nulla ma
ioꝛ poſſit intelligi ſub deo.Sʒ ſi nõ eẽt purificata ⁊ ſan
ctificata in vtero:intelligeret᷑ maioꝛ puritas in Johe.2

hiere.qᷓ in ᷣgine. Si &̊ in illis nõ põt intelligi maioꝛ pu

ritas qᷓ; in virgine.relinquit᷑ ꝙ pꝛiꝰfuit beata virgo ſan
ctificata q; nata.Solutio.Cocedẽdũ ẽ ꝙ gloꝛioſa viꝛgo
añ ſuã natiuitatẽ pꝰinfuſionẽ aĩe ĩ ſuo coꝛꝑe fuit ſaneti
ficata ĩ vtero mr̃is ſue.et ↄcedendũ etiaʒ ꝙ maioꝛi dono
gratie fuit ditata qᷓ aliquis alius.lAd rões aũt aug.
dðm.ꝙ ẽ regeneratõ q̃ ẽ ꝑ gram ſacramentoꝝ.⁊ hic eſt
Fm legẽ cõmunẽ.Eſt alia q ẽ ꝑ gam ſpũſſcti.⁊ hec ẽ ſin
legẽ ꝑꝛiuatã.qꝛ ſicut dicit aug. Deus nõ alligauit virtu
tẽ ſuã ſacramẽtis.Vñ qᷓuis deterit virtutẽ ſacramẽtis

⁊ potẽtiam ſanctificãdi.nihilominus põt ipᷣe iuſtificaẽ

—

4

ꝑ gram ſpũſſancti ſine ſuſceptõe ſacꝛamẽti.vñ ſine ſacꝛa
mẽto põt dare gram.dðm ꝙ aug.loquit᷑ de regenera⸗
tõe vel ſanctificatõe.que eſt ᷣm legem cõmunẽ.⁊ nõ ſᷣm
legẽ pꝛinatã.quod patet qꝛ dicit illa ſanctificatio q̃ ſin⸗
guli efficimur templa dei ⁊c̃.⁊ ꝑ hoc ꝙ dicit ſinguli: ſi⸗
gnat ꝙ illa ſanctificatio ꝑtinet ad oẽs.et vult dicere q
illa ſanctiſicatio que ꝑtinet ad omnes non põt eſſe miſi
fuerit homo natus.quia hoc ẽ per gratiã baptiſmatis:
ſed nullus poteſt baptiʒari in vtero.Et ſimiliter cũ di⸗
cit aug.de hominibus cõſtitutis ⁊c̃. vult diſtinguere ꝙ;
eſt ſanctificatio pꝛiuata:et cõmunis.⁊ nõ vult dicere q;
Jo.et hiere.nõ fuerint in vtero ſanctificati ſanctificatõ
ne pꝛiuata.ſed ꝙ nõ fuerunt ſanctificati in vtero ſancti
ficatõe cõmuni.que eſt ſᷣm legem cõmunẽ per ſuſceptõ⸗
nem ſacramenti.vnde cum dicit. illa ſanctificatio q̃ ſin⸗
guli ⁊c̃.Et cum dicit.vtrũ extimemus eos ⁊c̃.vult dicẽ
ꝙ ſanctiſicatio ꝑtinens ad omnes nõ poteſt eſſe niſi ho⸗
minis nati.quia ẽ per ſacramenta. Sev illa que eſt per

gratiam pᷣrogatiue ſpũſſcti:poteſt eſſe in vtero.Et ſimi

liter illa verba accipit. niſi quis renatus fuerit denuo
⁊c̃.intelligit de regeneratõne vel ſanct:ificatõne.que eſt
ſᷣm legem cõmunem que eſt per ſacramentuzʒ baptiſima
tis.quod patet per illud qunod ſequitur ex aqua et ſpiri
tuſcto. Sanctificatio aũt beate virginis Jo.⁊ hiere.fu⸗
it progatiue per grãm ſpirituſſancti et per legem pꝛiua
tam:et maxime ſanctificatio beate virginis.¶ Ad alið
dðm.ꝙ et ſi ſanctificatio beate virginis in vtero nõ le⸗

gatur expꝛeſſa. legitur tamen in ſignificatione.pᷣs. Sä⸗

ctificanit tabernaculum ſuũ altiſſimus.quia pᷣfigurata
fuit ĩ multis locis in veteꝛi et nouo teſtamẽto.Similiteꝛ
legitur in ratione fidei ĩ veteri et nouo teſtamento.i.ã
legitur de Jo.et Hiere.ꝙ ſanctificati fuerint in vtero.

ORee“ A N
1 *nn Pirnt
5*
4

ſed quod alijs eſt cõceſſum:nõ eſt tante virgini negatuʒ

⁊ ita fides eſt et ratio fidei.quia credendum eſt: exquo
illi fuerunt ſanctificati ĩ vtero. ꝙ ſimiliter beata virgo

et multofoꝛtius fuit ſanctificata in vtero.

Articulus quintus

Onſequẽter queritur a quo fuit ſanctificata
in vtero.Ad quod ſic.Qon eſt dubinʒ quin
beata virgo ĩ pꝛima ſanctificatõe fuerit ſan⸗
etificata a culpa.queſtio eſt ergo vtrũ in pꝛima fuit ſan
ctificata a fomite.Et oñditur ꝙ ſic.H. Decuit reginã
virginũ abſq; omm peccato ducẽ vitã. Sʒ ſi poſt pꝛimã
ſct̃ificatõeʒ remãſiſſet fomes:remanſiſſet inclinatio ad

peccatũ neceſſario.qꝛ fomes ẽ inclinatiuꝰ ad peccatum

adminꝰveniale ineuitabiliter.Si g remãſiſſet fomes:ñ

poſſet vitã ducere abſq; omni pcto adminꝰveniali.q̊ pꝰ

pꝛimã ſctificatõem nõ remãſit fomes:ſᷣ fuit ſanctificata

ab ilo. ¶ Ytẽ. O. Puto ꝙ copioſioꝛ gẽa ſctificatõnis in
ipᷣam deſcẽdit.que nõ ſolũ eius ſanctificauit oꝛtuʒ.ſʒ ab
omni peccato deinceps cuſtodiret immunẽ.

Contra.
Incõueniẽs ẽ tẽdẽti ad ſummã ꝑfectõeʒ remouere ꝓmo
tiuũ ad virtutẽ.Sʒ beata virgo debebat tendẽ adſũmã
ꝑfectõem. ab ea nõ debuit remoueri illudo qð ẽ ꝓmo⸗
tiuum ad virtutẽ.Sʒ fomes ẽ ꝓmotiuũ ad virtutẽ.qꝛ ſi

cut dicit aug.hac rõe remanet fomes in nobis poſt ba

ptiſmũ.ſ.ad exercitiuʒ virtutis.i¶ Itẽ ſic habet᷑.j.luce.
Tus aĩam ipᷣius ꝑtrãſibit gladius.Super h̊ dic dam̃.
Doloꝛes quos virgo effugit pariẽs.hos in xp̃ᷣi paſſione
ſuſtinuit.Paſſio ergo iſta vel gladius pertraãſiuit aiam
virginis ſicut carnẽ xpᷣi.Sʒ gladius ꝑtꝛãſiens aĩaʒ ma
gis penetrat qᷓ; penetrans coꝛpus vel carnem. ᷓ maioꝛẽ
habebat virgo paſſionẽ vel doloꝛẽ qᷓ; ſi gladius ille pene
traſſet carnẽ eiꝰ.ergo virgo habuit ꝑturbatõnem in aĩa
ex ſummo doloꝛe.Sed ꝑturbatio ẽ effectus fomitis ad-⸗
hue remanẽtis.ergo poſt pꝛimã ſanctificatõem babuit
fomitẽ vł remanſit fomes in aĩiam viꝛginis.4l Itẽ aug.

in queſtionibus noui et ve.teſtamẽ.Luce.ij.q; dicit Sy
meon ad Mariaʒ. Tuam ip̃ius animã ꝑtꝛanſibit gla⸗

K

qua . A piNZS

A — Kn

4

dius ⁊c. hoc vtiq; ſignauit. quia etiã Adaria pꝑ qu ge virgis dubitatõ infidelitatis tetigit. qꝛ in ide nun du —
ſtũ ẽ miniſteriũ incarnatõis ſaluatoꝛis in moꝛte dñi du bitauit.ĩmo diſcipulis nõ credẽtibo ĩ paſſiõe ſola in fide .
bitaret.nõ tñ in dubitatõe ꝑmaneret.Sicut em̃ aĩaʒ ꝑ⸗ ſietit. Intelligẽda aũt eſt hec dubitatõ pietatis natura i

trãſit gladius:ſi dubitatio nõ ꝑmaneat in cogitatione.

tr nõ heſitatio infidelitatis. Vel põt dici ꝙ fuit dubitatio
pellat᷑ ſuꝑueniẽte refoꝛmãte ſe pꝛiſtina vᷣtute. Sʒ du⸗

admiratiõis:q̃ ſolʒ qñq; hẽre oꝛtũ ex ↄſideratiõe rei ſtu

. ch nlioe
bitatio circa fideʒ ꝓcedit ex vicio ſomitis. Solutio. pẽ de. Mouebat᷑ em̃ bꝛa virgo ſtupoꝛe admiratõis cum
dðm· ꝙ fomes reſpicit naturã:⁊ reſpicit ꝑſonã. In pma vidẽt filiũ ſuũ:quẽ firmiter credidit deũ taliter patiẽtẽ
aũt ſactificatõe nõ remouebat᷑ fomes a virgine iniꝙ̃tuʒ cuiuſmodi ↄſideratõnẽ ſolʒ aſſociare queda dubitatõ vt
reſpicit naturazʒ:ſᷣ in ſecũda.quia ĩ ſecũda mũdata fuit poſſet cogitare:ẽ ne iſte filiꝰmeꝰquẽ ſic pati vido.

caro eius vt ẽ pꝛincipiũ ad carnẽ aliã.et ᷣ vt de ip̃a caꝛ
ne virginis ſumeret᷑ caro ſine peccato:q̃ verbo vniret.

Nlembrum tercium 6

Fomes aũt ꝓut reſpicit ꝑſonã duplicẽ habet effectũ.q
vnus ẽ ꝓnitas ad malũ.ſecũdus ẽ difficultas ad bonũ.
te pꝛimo effectu habet᷑ geñ. viij. Pꝛoni ſunt ſenſus boĩs

Onſequẽter querit᷑ de ſanctiſicatõe beate

virginis in cõceptu ſaluatoꝛis.et in hunc
modum. Pꝛimo an neceſſaria fuerit ſan⸗

ad malũ ab adoleſcẽtia ſua. De vtroq; etiã dicit aplus
ad Ro.vij.i ·õ em̃ qð volo hoc ago bonũ.hoc dicit ꝓpt
difficultatẽ ad bonũ. Sed qð odio malũ ill facio.hᷣ dic
ter ꝓnitatẽ ad malũ.Foꝛſitan ſicut dicũt:nõ omnino
omes ertinguebat᷑ in ꝑſona ꝑ gram pꝛime ſanctificatõ

ctificatõ ſecũda. Secũdo a quo fuerit ſan
ctificata.Zercio ꝑ qd fuerit ſanctificata.Quarto vtꝛũ
añ ↄceptõem xp̃i fuerit obnoxia peccato.

Articulus pꝛimus .

ũ imuũ fic. Rꝛi eg ci
nis. ſ̊ ſolũ quãtum dicit ꝓnitatẽ ad malum. In ſecũda D pꝛimũ ꝓcedit᷑ ſic. Pꝛima ſanctificatõ quã 1
ðo quãtũ ad difficultatẽ ad bonũ.vñ qᷓtuʒ ad boc poſt habuit beata virgoĩ vtero abſtulit oẽm cul⸗ .
pꝛimã ſanctificatõem nõ poſſet peccare:ſ̊ extingueretuꝛ pã ab ea.abſtulit etiã fomitẽ peccati. Relin⸗ L

quit᷑ igit᷑ poſt pꝛimã ſanctiſicatõem nihil remãſit in

tota ꝓnitas:q̃ẽ ad malũ:tñ adhuc pꝰ illã remaſit diſſi⸗ poſt pꝛimã ſanctiſic moil!
5 . virgine purificãdũ.& nõ fuit alia ſanctificatõ neceſſaꝛia

—

cultas ad bonũ:que remota fuit ĩ ſecũda ſanctificatõne

Par fer. amn

————

Eß paſtem

Credo tñ firmiter ꝙ beata viꝛgo ĩ pꝛima ſanctificatõne
qtum ad ſuam ꝑſonã ita puꝛgata fuit ⁊ a peccato ⁊ a fo

mite: ꝓut dicit ꝓnitatẽ ad malũ et difficultatẽ ad bonũ

ꝙ nibil in ꝑſona ſua remãſit purgãdũ:̊ ſolũ in natura
Ad obiectũ ꝗ̊ dᷣm.ꝙ ẽ ꝓmotiuũ vᷣtutis dupłr ſic pꝛo
motiuũ ſanitatis.Eſt em ꝓmotiuũ ſanitatis in ſano et
in egro.⁊ nõ ẽ idẽ ꝓmotiuũ ſanitatis in vtroq;.quia vi⸗
nũ ẽ ꝓmotiuũ ſanitatis ⁊ ↄſeruatiuũ in ſano.ſ̊ in egro
febricitãte nõ.ĩmo/ꝓuocaret maioꝛẽ egꝛitudinẽ ĩ eo. Si
militer aqua ẽ ꝓmotiuũ ſanitatis in egro.ſed nõĩ ſano.
hſ potius ꝓmoueꝛet egritudinẽ in eo.Simiłꝛ ẽ ꝓmotiuũ
vᷣtutis in natura ſana ⁊ in natura egra.Iomes & in na⸗
tura lapſa et egra ꝑ peccatũ ẽ ꝓmotiuũ að virtutẽ ꝑ ac⸗
cidẽs:ſ̊ nõ in natuꝛa ſana.vñ ſi adã nõ peccaſſʒ aliquo
mõ fomes nõ eẽt ꝓmotiuũ ad virtutẽ:ſʒ peccati ꝓuoca⸗
tiuũ eſt. Eſt igit᷑ fomes ꝓmotiuꝰvtutis in natura lapſa
ſolũ ĩ ꝑfectis.qꝛ ĩ alijs nõ mouet fomes virtutẽ.ᷣĩ perfe
etis quia reſiſtũt et abſtinẽt a peccato.ad qð inclĩat eos
fomes.et becẽ virtus marima.⁊ iõ dr fomes ꝓmouere
in eis virtutẽ.vñ in paulo hoc mõ ꝓuocauit virtutẽ.qꝛ
dolebat de ſtimulo carnis.vñ dic.ij.coꝝ.xij. Datus eſt
ſtimulus carnis ⁊c.hoc em̃ ꝓuocabat ipᷣm ad hũilitatẽ
ᷣ ſi reuelationũ diuĩaꝝ magnitudo nõ extolleret ipſuʒ.
nec ex eis ſuꝑbiret.ł&̊ teneret᷑ in tãta hũilitate q̃nta fuit
humilitas virgis:qñ gles ãnũciauit ei ⁊ reuelauit ſe
creta dei.vñ ipᷣa dixit.Quia reſperit hũilitatẽ ãcille ſue
credo ſi ita eẽt in Paulo:nõ dicẽmus ꝙ ſtimulus vel fo
mes eſſʒ matẽia builitatis ĩ ipo:ĩmo ĩpeditiuũ. Sed qꝛ

T ipᷣo eſſʒ paſſio elatõis niſi eẽt fomes:iðo dicit᷑ fomes ꝓ
uocatiuũ hũilitatis ĩ io. In natura g̊ ſana fomes ñ eſt
ꝓuocatiuũ virtutis.Cũ ergo bꝛa virgo ꝑ ſpaliſſimã gra
tiã ſctificatõis tota fuit facta ſana ĩ pria ſctificatiõe: in
ea nõ ꝓmoueret virtutẽ.q Ad aliud dicẽdũ ꝙ ĩ virgine

fuit doloꝛ de paſſiõe filij ſui ſᷣm ꝑtẽ inferioꝛẽ aĩe.ſ.ſᷣm ſẽ

ſualitatẽ:⁊ etiã ſᷣm ꝑtẽ infeꝛioꝛẽ rõnis:ñ tñ tãtꝰq̃ntus ĩ

filio. Sed ſᷣm ſuꝑioꝛ⁊ ꝑtẽ qua ipᷣa ↄſiderauit fructũ paſ⸗
ſionis.ſ.redẽptionẽ nr̃azʒ ei fuit ſůmũ gaudiuʒ:qꝛ ipſum

fructũ maxĩe deſiderabat.et iõ maxĩe gaudebat.Talis
ergo doloꝛ nõ oꝛiebat᷑ ex fomite:nec ex pcto:łᷣ ex natura

li pietate ⁊ ſenſualitate.Quia doloꝛ ꝗ ꝓnenit ex fomite
cauſat᷑ ex ĩoꝛdinatõe viriũ:qua aĩa ꝑtuꝛbat᷑ vt minꝰ vi⸗

ceat veꝝ ⁊ bonũ ꝗ doloꝛ nõ fuit in bia viꝛgĩe. Ad illuo
Aug.dicẽdũ ꝙ dria eſt int ſpm̃ ⁊ aiaʒ:q̃lis inter rõnem
7 ſenſualitatẽ. Rõ ergo ſe tenet ex ꝑte ſpũs ſenſualitas
ex ꝑte aĩe.i õ dixit aut Aug. dubitatõ ꝑtrãſiret ſpm̃

5 aiazʒ: B eſt ſeſualitatis naturã. Mũqꝙᷓ; aũt rõnalẽ ꝑtem

quia inutilis eẽt. ſanctificata et purificata fuerit a
culpa oꝛiginali ⁊ a fomite patet ꝑ. H.dicẽtẽ. Copioſioꝛ
Fa ſanctifieatõis ĩ ip̃am deſcẽdit.que nõ ſolũ eiꝰ oꝛtuʒ
ſnenkicauit. ab oĩ peccato deinceps cuſtodiuit immu
nẽ.ꝗ nõ indigebat alia ſanctificatõe. Itẽ ẽ ſanctifica⸗

. 4 tio coĩs q̃ ẽ ꝑ ſacẽm:et ẽ ſanctificatio ſpalis q̃ ẽ ꝑ gr̃am

ſpũſſcti. et bec fuit in Yohᷣ.et hiere.⁊ ſpãliſſima fuit ĩ be
ata virgine.⁊ ꝑ gram ſpãliſſimã. Hoc em̃ opoꝛtʒ diceꝛe
cũ copioſioꝛ fuerit.Maioꝛ ẽ gra ſctificatõis ĩ virgĩe
qᷓ ĩ alijs.et gr̃a ſctificatõis ſpãlis qᷓ; gra ſctificatõis cõ
inunis.Sʒ gr̃a ſctificatõis coĩs remouet culpã.rema⸗
net tñ fomes ⁊ ꝓnitas ad peccãdũ:ſic̃ patʒ ĩ baptiʒatis
R̊ cũ quadã ineuitabilitate peccãdi. Plus ꝗ datur de
nvtute ſclificatõi ſpãli. ip̃a remouet culpã oꝛiginalẽ et
fomitẽ vel ꝓnitatẽ ad peccãdũ:ſ̊ nõ ꝓnitateʒ ad qðlibet

peccatũ.ſᷣ ad pctm moꝛtale.ſiẽ eredit᷑ fuiſſe ĩ ZJo.⁊ biex.

Szʒ gẽia ſctificatõis ĩ vᷣgine habũdat vlt iſtas.̊ bẽa vir⸗
Go ita ſanctificata fuit ĩ vtero:vt remoueret᷑ culpa oꝛigi
nalis fomes ſiue ꝓnitas ad culpã nõſolũ moꝛtalẽ:ſeꝰ
eẽ venialẽ. ᷓ nibil remaſit ĩ ea purgãdũ. Ad oppoſitũ
ſiẽ habet᷑ diſ.iij.tercij libri ſniaꝝ iur̃ ſanctoꝝ atteſtatõ
nẽ.caro aſſumpta a verbo pꝛius peccato obncxia fuit ſi
cut reliq̃ ᷣginis caro.ſᷣ ſpuſſcti oꝑatõe ita mũdata. vt
ab oĩ ↄtagiõe peccati imunis vniret᷑ ᷣbo.Maꝛiã quoq;
ſpũſſets ĩ eã pᷣueniẽs a peccato ꝓrſus mũdauit ⁊ a fomi
te pcti etiã liberauit.ꝗᷓ indigebat ſecũda purgatõe ĩ oce⸗
ptõe filij ſui. Itẽ ſiẽ diẽ hugo. catholice veritatis diffi
nitio ẽ. ꝙ filius dei de carne obnoxia pcti carnẽ aſſum⸗
pſit libeꝛatã a pcto.⁊ tũc libeꝛata qũ mũdata.⁊ tũc mũ
data qñ aſſumpta.qᷓ caro pᷣginis añ filij ſui ↄceptõneʒ
fuit immũda ⁊ indigẽs puꝛgatõe.. Itẽ ſic habet᷑ a Jo.
dam̃.in.iij.li. Poſt ↄſenſum btre ðᷣginis ſpũſſcts ſuꝑueĩt
ĩ ĩam ſᷣm vᷣbum dñi:qð dixit angelus purgãs ipᷣam.
adhuc erat aliq̃ labes ĩ ip̃a pꝰpꝛimã ſctificatõem purgã
da. Soko.dom.ꝙ caro bre vᷣgis duplicẽ habuit oꝛdi
nẽ.vnũ.ſ.ad ſuã beatã aĩam. ſic ↄſiderat᷑ ĩ ſe nõ ꝑ ↄꝑa
tõem ad aliã carnẽ. Aliũ habuit oꝛdinẽ ad naturaʒ ſᷣm
quã ipᷣa poterat eẽ pꝛincipiũ alterius earnis ꝑ genera⸗
tõem.ſ.ꝙ ex ipᷣa poſſet alia caro deſcidi ꝑ generatõem.
ſiẽ ẽ de carne hoĩs.q põt ĩ ſe ↄſiderari.vel inqtum ẽ pꝛi
cipiũ ad aliã carnẽ q põt ab ipᷣa deſcindi ꝑ generatõem
Loquẽdo qᷓ ð carne vᷣginis vtroq; mõ dom ẽ ꝙ ipᷣa fuit

1. ſctificata.ᷣ ĩ pꝛima ſct᷑ificatõe fuit caro eius ſctiſicata:

ſm ꝙ ↄſiderat᷑ ĩ ſe ĩ ↄꝑatõe ad ſuã aĩaʒ.ſ.Fᷣm ꝙ eſt caro
ſingularis ꝑſone. EIñ qᷓtũ ad ꝑſonã ſccificata ẽ ĩ pꝛima
ſctificatõe.n ſecũda vo ſctiſicatõe fuit ſctiſicata inqᷓtũ

„ Ka⸗
f ☛ ad- ſpe a P.-J /

P e JFeP E l., nRα lapſA Ne Kc — Ansdd 2 —
7 Pe en r.
plvn . „n 457.

e LO2 — une JcaA naſhtu

—

=

Möeben
etin lun.
ſweni n
ſbenitfn
nopti

o
imn alt⸗
Pelin⸗
wäſitin
cehiania
Afuerit:
Lopioſe
nedom
linitimm
ſunetid
ſipgn
ſutibe
tzocee
inigie
atois co
i. rema⸗
ptizatis
datur de
ginaleet
dcben
X his.
g⸗ ir/
Upa eng
ſoncli:ſe
ſoopoſti
Lanteſui
erisſutſ
nüdat⸗
ignag
rahni
oti
nsdiſki
iaſun
lcmĩ
ceptönez
Nta do⸗
ſupne
8 ißanne
enporg⸗
bet oi

ö

Uuruzfn
. Ccnerg
nenntoen.
Fonißt
gin hit
ſiſftats:
Alono
jifinm
nnin

4 Jule ⸗ P.. 1*2 Pef-

+ vr ſ for r

NLueſtio

potuit eẽ pꝛincipiũ ad carnẽ aliã.et ſic fuit ſanctificata

inqtum reſpiciebat naturã. ⁊ Gᷓ vt ð ipa acciꝑetur caro

vniẽda verbo ſine peccato.quia ᷣm illã duplicẽ ↄpatõz
vel ↄſideratõem carnis nr̃e ẽ duplex impuritas. Quia
igitur ſolũ ꝙtum ad ſeipaz fuit ſanctificata ĩ pꝛima ſan
ctificatõe.iõ neceſſaꝛia fuit ſecũda.⁊ illa pꝛima ſanctifi
catio remouit ab ea oẽ qdð poterat eẽ inclinatiuũ ad pec
catũ:⁊ ad motus carnales qui ſerpunt ĩcarne velut ſer
pẽt es.⁊ tãta fuit illa ſanctificatio vt enã extenderet᷑ ad
alios:⁊ ꝙ extingueret omnẽ cõcupiſcentiã carnalem in
alio.⁊ ꝓpter hoc dicit᷑ cedrꝰ.Ecci.xxiiij.⁊ q̃ cedrus ⁊c.
Quia ſicut cedrus interficit ſerpẽtes odoꝛe ſuo:ita ſan
ctificatio eiꝰirꝛadiabat ĩ alijs ⁊ i eis extinguebat om̃es
motus cõcupiſcẽtie carnales ĩ carne ſerpẽtes.Et ſimitꝛ
ꝑatur mirre.Eccł.xxiiij. Ego ſicut mirra electa ⁊c.qa
ſicut mirra interficit vermes:ita eius ſanctitas interfi,

ciebat vermes.i.cõcupiſcẽtias carnales.vñ etiã dicunt

infideles. Cũ maria pulcherrima fuerit:a nullo tamen 6

vnqᷓ potuit ↄcupiſci.⁊ h̊ erat quia vntus ſue caſtitatis
⁊ ſanctitatis ertiguebat omnẽ motũ carnalẽ ĩ alijs aſpi

ciẽtibo ipam.⁊ hanc progatiuã habuit p oibus ſanctifi

catis ⁊ virginibo.quia ſanctitas eaꝝ nõ extiguebat mo
tus nec ocupiſcẽtias ĩ alijs.nec traſfundebat᷑ ad alios.
Sic patʒ ad ꝗd ſanctiſicatio ſecũda fuit neceſſaria.qꝛ
pꝛimã erat ſanctificata pleniſſime in ſe qtum ad ꝑſonã
Eꝑſecundã fuit ſanctificata vt poterat eẽ ꝑ naturã pꝛinci
piũ ad carnẽ aliã ꝑ deciſionẽ a carne ſua.¶. Ad pꝛimam
aũt rõem dᷣm.ꝙ fomes coꝛꝛũpit ꝑſonã:a coꝛrũpit na⸗
tuꝛã. Inqtum aũt coꝛrũpit ꝑſonã:ſic fuit extinctus fo⸗
mes in pꝛima ſanctificatõe:ſ nõ inqtum coꝛrumpit na
turaʒ.⁊ ꝓpter hoc neceſſaria fuit ſanctificatio ſecũda in
qua tolleret᷑ fomes inqᷓtum coꝛrũpit naturaʒ. Et in illa
ſanctificatõe exceſſit Jo.⁊ hiere.qꝛ magis ⁊ copioſius
ſanctificat᷑ in ſe qꝙᷓ alij. Illi etiã alio mõ nõ erãt ſanctifi⸗
cati ꝙᷓ in ſeip̃is.

Articnlus ſecundus

VOnſequẽter querit᷑ a quo ſanctificata fuerit
Et q̃runt᷑ tria. Pꝛimo vtrũ ſanctiſicata fue⸗
rit a culpa ĩ ↄceptõe filij dei. Secũdo vtrũ a
potẽtia peccãdi.Tercio vtrum a reatu carẽtie viſiõis.

Ad pꝛimum ſic obij/ S. j.
cit᷑. O aufeꝛꝛet᷑ pcim ab ipᷣa p iſtã ſctificatõʒ pʒ Luc.j.
Spũſſcto ſuꝑueiet ĩ te ⁊c.gl.dicit. Suꝑueniẽs ſpũſſan
ctoin vᷣginẽ mentẽ ipᷣiꝰab omni ſoꝛde vitioꝝ caſtificauit
Sed tũc fuit facta ſecũda ſct᷑ificatõ.q̊ ſecũda ſanctifica
no abſtulit a beata vpᷣgine ſoꝛdes vitioꝝ.q̊ ⁊ peccatum.
èItẽ aug.in li.de pfectõe iuſticie boĩs.eẽ ſine pcto ð ſo
lo vnigenito ĩ hac vita ẽ dictũ. Itẽ aug.ĩ eo. Apłs cuʒ
miniſtros eligẽt oꝛdinãdos: nõ ait.ſi ꝗs ſine peccato ẽ.
qð inueniri nõ pt: ait.ſi ꝗs ſine crimine ẽ.qð inueniri
pt.Ex bis videt᷑ ꝙ beata virgo etiã pꝰↄceptõem nõ fue⸗
rit ſine peccato. Cõtra.M. Decuit reginã virginum

abſq; oi peccato ducẽ vitã. ⁊ loquit᷑ pꝰ pꝛim ſctiſicatõʒ

d añ ſecũdã ſctificatõeʒ erat immunis a peccato. ſecũ
da ſctiſi catio nullũ abſtulit pctm ab ipa.¶ Itẽ aug. li⸗
c baptiſmno ꝑuuloꝝ. Sola medicina parẽ nro vulneri
potuit:q ñ ex pcti vulnẽ geꝛmẽ pie plis emiſit. Sed ipᷣa
emiſit piã ꝓlẽ ex carne.reliqt᷑ igit᷑ ꝙ ĩ caꝛne nõ erat vul⸗
nus pcti. ꝭ̊ nõ fuit ſecũdo ſctificata a pcto: cũ ñ haberet
petm.¶ Itẽ aug. Inde ſcim e gee ſit plus collatũ ad vi
cendũ ex oĩ ꝑte pcẽm.ꝙ ↄciꝑe ⁊ parẽ meruit quem ↄſtat
nullũ hũiſſe pctʒ.hac excepta oẽs ſcti dicũt.j. ioh.j. Si
dixerimꝰꝙ pctm nõ habemꝰnoſipᷣos ſeduciꝰ⁊c. Rñ⸗⸗
ſio m quoſdã dðm diſtiguendo.q; pctm aliqñ dr pena

pcti. Ro.viij. De pcto dãnauit pctaĩ carne.Aliqũñ dicit᷑

peim fomes pcti m ꝙ dr Ro. vij. Sʒ qð nolo facio il⸗
lud.nõ oꝑoꝛ illud:S qð habitat ĩ me petm. Et iteꝛũ.pec
catuʒ occõne ꝑ madatũ ⁊c̃.Aliqñ vo dꝛ pcẽm reatꝰipᷣiꝰ

. . . ℳ —

—
4 — e r1 —
a P —
wih/ .

9
W.
peti. Ro.vj. Qui mõꝛtuus ẽ pctĩo iuſtificatꝰẽ a peccato.
Scðm h̊ rnñdendũ ẽ.ſi petm dicat᷑ pena pct᷑i dðm ẽ.ꝙ ca
ro vᷣginis añ ↄceptõem filij fuit obnoxia pctᷣo:⁊ foꝛte pꝰ
2ceptõem. ⁊ dico obnoxietatẽ ⁊ neceſſitatẽ ad ſuſtinẽdũ
penã pcti ſic coꝛꝑales neceſſitates ⁊ moꝛtẽ. Si ðᷣo pcim
dicat᷑ reatꝰ pcti.quẽ reatũ.b. Anſeł.dic carẽtiam debite
iuſticie ſiue maculã. DHoc mõ nec caro ip̃ius nec aĩa fu⸗
it obnoxia pcto a ſtatu pᷣme ſctificatõis. Si vᷣo pctm di
cat᷑ fomes pct᷑i.ddᷣm.ꝙ ſomes dupliciter ↄſiderat᷑ vłcõ⸗
ꝑatur.ad ꝑſonã vel ad naturã.ſᷣm ꝙ viciat ꝑſonã:ñ fu⸗
it obnoria pcto pꝰpꝛimã ſctificatõem. Fm ꝙ ↄpꝑatur ad
naturã nõ fuit obnoria pcto pꝰſecũdã. Sʒ alit᷑ põt dici.
2 ſoꝛte meliꝰ.ꝙ differt pcim ⁊ viciũ.i Aã pctm dicit cul
pã.viciũ vᷣo ñ dic̃ culpa:vᷣ illð qð ſeqꝗt᷑ ex culpa.ſ.penã.
2 vult glo. ſupdicta dicẽ ꝙ tũc fuerit liberata a pec
cato ꝑ illã ſctiſicatõeʒ ſecũdã cũ ñ habẽt pctm: h̊ fuit li⸗
berata a ſoꝛdibo vicioꝝ.i. ab illis difficultatibo q̃s ha⸗

bebat ad tendendũ ĩ bonũ.ã difficultates dicunt᷑ coꝛru⸗

ptões potentiaꝝ aĩe ſiue vicia potentiaꝛũ.qꝛ ſunt obnu
bilatões earũ.et ab his ſoꝛdibo fuit liberata:ita vt ſine
difficktate ꝓmpta fuit ad oẽ bonũ diligẽdũ ⁊ veꝝ diſcer
nẽdũ.Eſt et alit dðm. Suppoſito ꝙ fuerit ſctificata in
pᷣma ſctiſicatõe ab iſtis difficultatibo:qm̃ dr res tũc fie
ri cuʒ innoteſcit. Senſus & illiꝰglo.vel auctoꝛitatis eſt
ſpũſſcts ⁊c̃.caſtificauit.i.caſtã ondit.ſ.q ↄcepit filiuʒ
ſuũ.qꝛ aliqua alia res ñ ita bene pbaret iſtã caſtificatõ
nẽ ſiẽ ↄceptio filij dei.Nõ vult ꝗ̊ dicẽ.ꝙ pꝛiꝰnõ eẽt caſti⸗
ficata a ſoꝛde vicioꝝ:ſᷣ ꝙ tũc caſtitas eius manifeſtius
apparuit:qũ ſiliũ ſuũ ↄcepit.

Lonſequente: que S. ij.

rit᷑ vtrũ fuerit ſctiſicata.b.nᷣgo a potẽtia peccadi.⁊ oſtẽ
dit᷑ ꝙ ñ. Triplex eĩ diſtiguit᷑ ſtatꝰ.ſ.ſtatꝰ innocẽtie. ſta⸗
tus nature lapſe.⁊ ſtatꝰglie.In ſtatu innocẽtie ẽ poten⸗

tia ad peccãdũ ⁊ ad nõ peccãdũ. In ſtatu nature lapſe

ẽ neceſſitas ad peccãduzʒ. In ſtatu gloꝛie non ẽ potentia
peccandi. In duplici ergo ſtatu eſt potentia peccandi.
ĩ ſolo auteʒ ſlatu glłie nõ ẽ potẽtia peccandi.Si qᷓ glioſa
vᷣgo pꝰſecũdã ſctiſicatõeʒ ĩ ↄceptõe filij ſui ñ erat adhuc
in ſtatu głie:pʒ ꝙ adhbuc habebat potẽtiã peccãdi vł ad
peccãdũ. ĩ ſecũda ſctiſicatõe ñ fuit ablata potẽtia pec⸗
cãdi ab ea. Itẽ apłs ad Ro.viij. Stipẽdia pct᷑i moꝛo
Sʒ ĩ.b.ðgine remaſit potẽtia moꝛiẽdi pꝰſecũdã ſctifica
tõem.̊ ⁊ potẽtia peccãdi. Cotra.aug.in li.de gr̃a.et
natura dic̃.Inde ſcimꝰꝙ ei gr̃e plꝰſit collatũ ad vincen
dũ ex oĩ ꝑte pctm:ꝙ ↄciꝑe ⁊ parẽ potuit.quẽ ↄſtat nul⸗
lũ hũiſſe pctm. Si ꝗ ex plenitudine gre data ẽ marie po
teſtas ad viĩcẽdũ ex oĩ ꝑte pctm:⁊ H̊ i oceptõe filij. ĩ ip̃a
non remanſit potentia ad peccandum. ¶¶ IJtem duplex ẽ
peccatum.ſ.veniale et moꝛtale.Similit᷑ eſt potentia ad
peccandum moꝛtaliter et venialiter. Sed minima gra⸗
tia aufert peccatum moꝛtale.vnde minima gratia non
cõpatitur ſecũ mortale.gratia ðo perfecta aufert pecca⸗
tũ veniale:nec ipᷣm vllo mõ ſecum patitur.vnde cum p⸗
fecta gratia nõ poteſt moꝛari peccatum moꝛtale nec ali
quod veniale.ergo cũ ꝑfectiſſima gratia nõ remanebit
potentia ad peccadum. Si ergo poſtꝙ virgo cõcepit fili
um in ipa fuit ſumma plenitudo gratie.vnde dixit ange
lus. Nue gratia plena.ergo ſecunda ſanctificatio eius
abſtulit potentiam ad peccandum.quia non potuit re⸗
manere cum gratia perfectiſſima. Solutio.dom. q;
ſicut in angelis cõfirmatis poſt ſuam cõfirmatõem nõ
remãſit potentia ad peccandum.ita in gloꝛioſa virgine
poſt ſanctificatõem illam quã habuit in cõceptõne filij
ſui nõ remãſit potẽtia ad peccãdum.quia ablata fuit ꝑ
ſanctificatõnem illam quam habuit.cum dixit angelus
Kuce.j Aue gratia plena.vnde pleitudo gratie ſunt gra
tia confirmationis in bonum. Sed notandum ꝙ potẽ⸗
tia libe.arbitrij.vno modo conſideratur pꝛout ſe habet
indifferenter ad peccandum et non peccandum.Et hoc

—

õ

Prr

2 ſrg rnran H ſ „ p* A Pnn n. P P „ n“ Be. . .
C 1. * 0 C Pr Q₰ “ G₰

AEBr

mõ cõſideratur q̃i indiſpoſita ad hoc vel ad illud. Alio
mõ ↄſiderat᷑ cũ diſpoſitõe ad peccandũ. ercio mõ cũ
diſpoſitõne ad nõ peccandũ. Quarto mõ cũ neceſſitate
ad peccandũ. Quinto mõ cũ neceſſitate ao nõ peccãdũ.
Cõſiderat᷑ potẽtia liberi arbitrij vt indiſpoſita et vt di
ſpoſita et vt neceſſitas.ſicut potẽtia materie põt cõſide⸗
rari ꝓut nõ ẽ diſpoſita ad aliquã foꝛmã: p̈ indifferenter
ſe habet ad oẽs. Alio mõ ꝓut ẽ diſpoſita ad aliquã foꝛ⸗
mã. Tercio mõ ꝓut ẽ neceſſitas ad aliquã foꝛmã:⁊ tũc
nõ põt eẽ ſine illa. Pꝛimo mõ fuit potẽtia liberi arbitꝛij
in adã in ſtatu innocẽtie.ſ.nõ diſpoſita:̊ indifferenter
ſe habẽs ad peccãdũ vel nõ peccãdũ.vñ ecci.xv.dꝛ. Re⸗
liquit eũ dñs ĩ manu cõſilij ſui.i.in li.ar.ptate.Danꝰ
em̃ ibi dicit poteſtatẽ li.ar. In regeneratis ꝑ ſacramen
tũ baptiſmi ẽ potẽtia li.ar.cũ diſpoſitõe ad peccandum
quia ab ip̃is nõ aufert᷑ ſomes qui ẽ diſpoſitio inclinãs
ad peccandũ. In nõ regeneratis ẽ potẽtia li.ar.cũ neceſ

ſitate ad peccãdum.vñ fomes in illis nõ ſolũ ẽ vt diſpo

ſitio ad peccãdũ:ſᷣ vt quedã neceſſitas. In ſanctificatis
ẽ potẽtia diſpoſita ad nõ peccandũ:ſicut in Jo.⁊ hiere.
in beata virgine ꝑ gram ſanctificatõis vltime que ma⸗
xime ſuꝑhabũdat oibus alijs ſanctificatõtbo: q ẽ ꝑ ple⸗
nitudinẽ gr̃e potẽtia li.ar. neceſſitas ad nõ peccãduzʒ. et
ſic poſt illã ſanctificatõem nõ habuit potentiã peccandi
vñ aug. Cum de peccatis agit᷑:de maria nullã volo fie⸗
ri mentionẽ.¶ Ad pꝛimũ auũt obiectũ dðm.ꝙ non poſſe

peccare nõ ſolũ ꝑtinet ad ſtatũ gloꝛie:ᷣ etiã ad ſtatũ ꝑfe

cte gratie.ſicut ẽ in ſancto hoĩe ꝑſeuerãte finaliter qui
moꝛit᷑ cũ ꝑſeuerãtia in bonũ:nõ habet potentia peccan⸗

di. ſ. in vltimo inſtãti.tñ nõ ẽ in ſtatu glie: ẽ ĩ ſtatu ple

ne gre.qꝛ ꝑſeuerãtia ẽ finalis ſtatus plene gẽe. Cũ ergo
beata virgo poſt ſanctificatõem ſecundã eẽt ĩ ſiatu ple⸗
ne gratie. vñ dixit angelus.Aue gratia plena.pʒ ꝙ nõ
habuit potentiã ad peccandum..¶ Ad aliud dðᷣm. ꝙ ex
coꝛꝛuptõe oꝛiginali eſt aliquid qð ẽ puꝛe ꝓ culpa.quid⸗
dã pure pena:quiddã mediũ:ſicut fomes qui? ĩ nobis
diſpoſitio ad peccãdum.dico ꝙ in virgine nõ remalit
culpa poſt ſecundã ſanctificatoem: nec diſpoſitõ ad eul
ã. ſ. fomes ̊ ſolũ illud qð ẽ puꝛe pena.ſ.ꝙ ipᷣa fuit moꝛ
talis poſt ſecundã ſanctiſicatõem.⁊ hãc etiã penã acce⸗
pit filius eiꝰxpᷣe volũtarie.vñ quia pure pena iſta nõ ſu
it oꝛdinãs ad culpã ſed ad maioꝛẽ gliam ſuper Yob.iiij.
Eſt pena oꝛdinãs ad culpã et ad głiam. ⁊ ita nõ remã⸗
ſit in ea pena ꝓut ad culpã:ð̊ ꝓut ad maioꝛẽ gliã.Apo
ſtolꝰ autẽ loquit᷑ ĩ ñ ſctificatis ĩ guo fomes remanet.

Conſequenter que S. iij.

rit᷑ vtꝝ in bẽa virgĩe pꝰ ſcðaʒ ſcrificatiõeʒ remãſit reatꝰ

ſcʒ carẽtie viſiõis.⁊ viðt᷑ ꝙ nõ.qꝛ oꝛgĩali pcto debet᷑ ca⸗
rẽtia viſiõis dei. Sʒ ab ipᷣa virgie remotũ fuit peccatuʒ
oꝛiginale cũ ſeq̃la ſua in ſcda ſctificatõe.ᷣ pꝰ illã nõ re⸗
mãſit ĩ ea ratꝰcarẽtie viſiõis dei. ¶¶ Cõtra poſito ꝙ xpᷣs
nõ moreret᷑. adbuc ñ remoueret᷑ rũphea ſiue ĩtercluſio
ad bꝛaʒ viſionẽ.ꝗᷓ ſi ba virgo moreret᷑ añqᷓ; xpᷣs eẽt paĩ⸗
ſus:ĩtercluſio int ipᷣaʒ ⁊ btaʒ viſionẽ eſſet.ergo nõ euo⸗
laret ad głiazʒ.q̊ in ip̃a remãũſit reatꝰ illiꝰ pꝰ ſcðaʒ ſctifi⸗

cationẽ. Soſutõ dicẽdũ ꝙ ſicẽ duo ſũt qᷓ ꝓhibẽt viſiõʒ

ſcʒ defectꝰ viſus vt cecitas:⁊ defctẽs lumĩs.ſiłr ſunt duo

que ꝓhibẽt viſionẽ dei etnã priuãs viſionẽ:⁊ ꝓhibens

lumẽ.Viſionẽ priuãs fuit culpa oꝛigĩalis ĩ ſinglis ꝑſo⸗

nis. Prohibẽs aũt lumẽ fuit ipſa růphea q̃ eſt ex reatu
nat᷑e hũane generali manẽs ſnia.Primũ ꝓhibet viſio
nẽ eternã in hitu. Scõm ĩ actu in nõ circũciſis ꝗ̊ fuit ca
rẽtia viſiõis ⁊ qtũ ad defectũ viſus et qᷓtũ ad defectum

lumĩs:q tꝑe circũciſiõis nõ fuerũt circũciſi. In circũci⸗

ſis aũt ſiẽ ĩ Abrahã ⁊ ſctis pr̃ibo fuit carẽtia viſiõis q/
tũ ad defectũ lumĩs reatꝰ vicʒ humane nature:gꝗ deſiãt᷑

ꝑ rũ pheã:ꝗ ſolũ potuit remoueri ꝑ paſſionẽ rpᷣi.n vir⸗
gine eꝛgo ꝑ gꝛaz datã ĩ ſckificatõe remouebat᷑ gegd vebe
bat rmoueri:qð eꝛat ꝑtinẽs ad cecitatẽ ꝑſone:vᷣ n qð ꝑ⸗

2

. ſ . PrGr )

——

—

tinebat ad reatũ nat᷑e.ex quo? defcts lumis. iõ q

virgo nõ euolaret añ paſſionẽ ſi moꝛeret᷑. hoc non facit

tefectus ex ꝑte ipᷣius vidẽtis:ſʒ quia ſanctificatio nõ re
mouet tenebrã nature.ſ. rumpheã ·qᷓ ẽ ꝓhibẽs exterius
qð ſolum tollit᷑ ꝑ paſſionẽ xp̃i.

Articulus tercius

Onſequẽter querit᷑ ꝑ quẽ fuerit beata virgo
ſanctificata. Et dicit archangelus gabriel
Luc.j.Spũſſanctus ſuꝑueniet ĩ te.⁊ vir.al.
ob.ti.vñ Jo.dam̃.Spũſſanctus ſuꝑueniẽs in eã purga
uit eã. ¶ Item dicit hugo.ꝙ in coꝛde eius amoꝛ ſpũſſan
cti ſingulariter aꝛdebat:iõ ĩ carne ipᷣius amoꝛ ſpũſſcti
mirabilia faciebat.ſ.increatus. Sanctificauit & eã ſpi
rituſſanctus.¶ Cõtra.lidet᷑ ꝙ ꝑcreaturã fuit ſanctifſi⸗
cata.ſ.ꝑ angelũ qui venit ad ipᷣam.quia ſicut dicit dyo
niſius:triplex ẽ actus angeli.ſ. ꝑficere.illuminare.pur
gare. Ad illuminatõem ſequit᷑ purgatio.vñ non illumi
nat quin purget. Sed angelus gabriel miſſus ad mari⸗
am ipᷣam illuminauit.quia virgo recepit lumen cogni‚
tõis ab angelo.cũ ipᷣe dixit ſpũſſanctus ſuꝑuenict in te.
⁊c̃.ꝗ Habriel angelus puꝛgauit ipam:̊ puꝛgata fuit ꝑ
angelũ. Solutio.dðm.ꝙ duplex ẽ purgatio. Quedã
ẽ purgatio a peccato ⁊ ſequela peccati:⁊ boc ſolũ fit peꝛ
virtutẽ increatã.⁊ ẽ ſolius dei.xliij.yſa.Ego ſuz ipᷣe qui
deleo iniquitates ꝓgpter me.Et ad heb.j. Purgatõʒ pec
catoꝝ faciẽs.Simiłr purgatio ſequele peccati ẽ a ſolo
deo.⁊ ſᷣm hoc purgata fuit beata virgo efectiue ꝑ ſpiri
tumſanctũ.Eſt alia purgatio que ẽ ꝙᷓtum ad defectuʒ
cognitionis.ſ.qn purgat᷑ intellectus ab eo quod neſcit.
Et talis purgatio habet fieri ꝑ angelos.qꝛ om̃s angeli
ſunt manifeſtatoꝛes.vt dicit dyo.et ĩ hoc ꝙ manifeſta⸗
toꝛes ſunt purgatoꝛes. Hac purgatõe que ẽ ab ignoran
tia fuit beata virgo purgata ꝑ angelũ:qñ purgauit eaʒ
ab ignoꝛãtia qua neſciebat quõ cõciꝑet filiũ dei:cũ dice
ret.quõ fiet iſtud.quoniã virũ nõ cognoſco.Et dixit an
gelus. Spũſſanctus ſuꝑueniet in te ⁊c. .

Articulus quartus

Onſequẽter queritur de ſanctitate ↄceptõis
ex ꝑte ↄcepti.circa quod querit᷑ de carne xpᷣi
vtrum añ ↄceptõem fuerit obnoxia peccato.
Eet ſᷣm hoc mouet᷑ qõ:vtruzʒ rpᷣe decimatus ſit in Abra
hã ſicut dicit apłs de leui ad heb.vij.cũ decimatio debe
ret᷑ rõe peccati:¶ Ad hoc obijcit᷑ hoc mõ. Illa decima⸗
tio aut fuit ſᷣm carnẽ.aut ſᷣm aĩam. Non äᷣm aiam.qm̃
leui in abrabã nõ fuit ᷣm aĩam.q̊ ßm carnẽ. Sʒ tã rpᷣe
q leui fuit ĩ abrabã ſm carnẽ indiſticte. ergo taʒ xpᷣc ꝙᷓ
leui fuit decimatus.Qulla enim eꝛat differentia carnis
abrabe ad carnẽ leui:et ad carnẽ xpᷣi.¶ Itẽ qꝛ omẽs fui
mus in lumbis Ade qñ peccauit:oẽs peccauimꝰ ĩ adaʒ
6ppari rõe qꝛ oẽs leuite fuerũt ĩ lũbis abrabe.oẽs decĩa
ti ſunt ĩ abrahã.q ꝑi rõe xpᷣc cũ fuerit ĩ lumbis abrabe
cecimatus ẽ ĩ abrabã. ¶¶· Item tota caro beate virginis
fuit in lũbis abrabe decimata. ꝗᷓ quelibʒ eiꝰꝑs. Sʒ ca

ro xpi fuit ꝑs eiꝰ. fuit decimata. ¶ Itẽ tota maſſa hbůa

ni generis fuit coꝛrupta in adã ⁊ indigẽs curatõe.Seod
caro xpᷣi fuit de maſſa humani generis. indiquit cura
tõe ̊ ⁊ decimatõe.qꝛ ſicut dicit aug.decimabat᷑ qð cuꝛa
bat᷑. IRtẽ xpᷣc fuit circũciſus ⁊ altari oblatus:lʒ nõ ba
buerit peccatũ oꝛiginale:quare nõ ſiłr decimatꝰ. Cõ
tra ẽ autoꝛitas apłi ad heb.vij.vbi ꝓbat ꝙ ſacerdotiuʒ
xp̃i qd ẽ Fm oꝛdinẽ melchiſedech:maiꝰẽ ſacerdotõ leui.
qꝛ leui cimatꝰfuit:qũ abrahã decimas dedit melchi.
geñ.xiiij. et dicit apłs.ꝙ dignioꝛ ẽ qui accipit decimas:
qᷓ ꝗ dat.ᷓ melch.fuit dignioꝛ abrabã.¶ Itẽ dignioꝛ eſt
ꝗ bndicit:qᷓ qui bñdicit᷑. Sʒ melch.benedixit abrahe.ſi
cut dr̃ geñ.xiiij·et toti poſteꝛitati.g dignioꝛ fuit tota po
ſteritate abrabe.̊ ⁊ dignioꝛ leui.ᷓ eſi dignius ſacerdo
tium xp̃ᷣi qð ẽ ᷣm oꝛdinẽ Melch.ſaceꝛdotio leuitieo.re⸗

. —* 4 * +£* 741. „ 2

X

DarSy⸗ P LN¹0) ſanαρο.α ue

SS—Mẽ

Benen

eatnſ

s gln

6

in ei pu⸗
nor ſinn
fiſi
nit geiſß
itl Nen
tdicitd⸗
lnore. F
vonillumi
adn ari⸗
encchn
etinte.
dtafuitg
Quec
üfitper
ſgziheni
wgatözper
nieg do
ciepſui
0 m
quodſeic⸗
ofnu
b mantce
gbigen
unganiten
wirüdi
Etdrüten

ceptis
carne ri
peccano
ſtin don
imatiodh
Nla Neino
naiangi
Gtizſef
entiacam
gkonnisf
ninsjadn
is gin
noobihe
epirginis
6. God
nalſg hüa
1e Oed
iguntcurt
tgcun
srhnöht
nale.
ſcenconin
erdotolen⸗
Gitnech.
ſtwannts.
ignare
lnmf
Gtwnn ho
ſoerco
into⸗e

linquit igit ꝙ rps ñ eſt decimatus in abꝛabaʒ ſiẽ leui.
Item decimatio dabat᷑ rõne culpe oꝛiginalis:ꝑ quã
erat amiſſa decima dꝛagma qᷓ̃ fuerat ꝑdita luc.xv. ſcʒ
genus bumanũ. Si culpa oꝛiginalis nullũ reſpectũ
hʒ ad carneʒ xpᷣi:nullo mõ põt dici decimata. 4 YItem
obijcit᷑otra ratõʒ apli.quia ñ videt᷑ valere:quẽadmo⸗
dũ nõ valet ſi dñs papa eſt in lumbis patris ſui:⁊ pat᷑
ſuus det vcimas alicui ſacerdoti:ꝙ t᷑ h̊ ſacerdos ſit
dignioꝛ oño papa.ꝭ pari rõne ñ ſequit᷑ ꝙ Leui ſit di⸗
gnioꝛ MMelch.i¶ Iteʒ dicit augꝰ. Oð decimabat᷑ cuꝛa
bat᷑.ſ̊ nullus fuit curatus in abrahã:qꝛ tam abrabaʒ
qᷓ ſua poſteritas deſcendebat ad limbũ vſq; ad xpᷣm. S
nullus decimabat᷑ in abrabã.q̊ nec leui.⸗ Iteʒ ſi obla

tio deciaꝝ tũc diminuebat ↄcupiaʒ: ⁊ mõ dʒ diminu

ere.ſi ̊ mõ ñ diminuit nec tũc.ꝗᷓ nihil ꝓfuit eẽ decima
tũ quo ad remediũ oꝛiginalis.q Iteʒ erant ne oẽs be⸗
nedicti in abꝛahã:ſicut decimati.eadeʒ.n.videt᷑ ratio.
Pretea cum in bñdictõne ⁊ decimatõne AWelch. dimi
nueret᷑ oꝛiginalis ↄcupia.ſ̊ h ñ erat niſi ꝓpt collatõeʒ
gratie:gratia aũt ñ eſt niſi in aia.̊ cum aia non ſit ex
traduce:nihil eſt dictu leui benedictũ fuiſſe ĩ abꝛabã.
nulle g ſunt rõnes apłki. Rñſio ſᷣm opinionẽ qrũdã
quam ponit hugo de ſan.vic.in li.de ſaẽmẽtis. Quidã
putant carnẽ illam que accepta eſt a veꝛbo ab initio in
primo parente:qũ tota maſſa ꝑ peccatũ eſt coꝛupta:a
ↄtagione conuptionis peccati immuneʒ fuiſſe cuſtodi⸗
tã.Aiunt.n.qꝙ illa ꝑs nature ſub peccato eẽ ñ debuit:
ꝑ quam ipſa bumana natura a peccato liberãda fuit.
Ad ꝓbandã qͥʒ extimatõeʒ ſuã adducũt ratõʒ apłi: ꝗ
cum nouũ ſacerdotiũ veteri p̃ᷣferendũ aſſerẽt: Melch.
qui typũ xp̃i aut noui ſacerdotij viceʒ gerebat:ab abra
ham vecimas accepiſſe oñdit. Qũo aũt Leui:ꝗ m caꝛ
nem in lumbis patris tũc fuit decimatus eſt: 2 xpᷣs qui
Fm carnem ibideʒ fuit decimatus ñ eſt:nullã cãm poſ⸗
ſe inueniꝛi putãt:niſi quia caꝛo Leui cũ culpa ibi fuit.
caro vᷣo xp̃i ſine culpa fuit.ſic nãqʒ leui in lumbis abꝛa
he deeimatus eſt.quia naturã ⁊ culpã ibi habuit: ga
naturã ⁊ culpã inde accepturus fuit.xpᷣs aũt decima⸗
tus ñ eſt: ꝓpterea ꝙ inde ſolũ naturã accepturus erat:
⁊ culpam ibi ñ habuit. Sʒ quia caro leui ⁊ caro xpᷣiĩ

abrabam nõ erat actu ̊ potentia. ꝓpterea ñ videt᷑ aliq̃

ratio dici vt dicat᷑ caro a peccato a pꝛincipio fuiſſe cu⸗
ſtodita.¶ Pꝛopt᷑ h̊ dðʒ ſᷣm glo.ad heb.vij. O duo ſũt
inſſemiĩe.coꝛpulenta ſuba:⁊ inuiſibilis rõ.deo eſſe in
lumbis abrahe dicit᷑ dupłr. materialr ſcʒ ᷣm coꝛpulẽ⸗
tam ſubam:⁊ m inuiſibileʒ ratõʒ: que qgeʒ ẽ rõ ꝓpu⸗
gnatõis cũ libidine. Omẽs bter xpᷣm fnerũt in lubis
abrahe vtroq; mõ.xpᷣs aũt tmmodo materiatr: qꝛ cor⸗
pulentã ſubam te carne b. ᷣginis ſumpſit.Rõ aũt ce⸗
ptõnis ñ a virili ſemie:łᷣ deſnꝑ venit.Et iõ omẽs pꝛet
xpᷣm decimari debuerũt.quia erãt obligati ñ tm ga ibi
erant materialr:ſᷣ quia ibi erant m ſemialeʒ ratiõez.

Et ꝑ hoc pʒ ſolutio ad obiectũ primo.⸗! Ad ſecũdum

ðᷣo dðᷣm·ꝙ caro xpᷣi eẽ in lumbis dꝛ duobo modis.ſᷣm
actũ:⁊ ſᷣm potẽtia.ſᷣm actuʒ nec caro leui nec caro xpᷣi
fuit in lumbis abrahe. Itez Fᷣm potẽtiaʒ duptr.aut vñ
fieri poſſit:aut vñ fiat.ſicut dic aug. Om̃ in coſta erat
vñ poſſet fieꝛi mateꝛialłr:łᷣ ñ vñ fieret.vñ poſſet fiẽi diẽ
materialeʒ cãm:vñ fiat diẽ actiuã ſen foꝛmalẽ. Scoᷣm
H & dõm. ꝙ ceteri hoĩes a rpᷣo fuerũt in lũbis abrabe ĩ
potẽtia ſᷣm vtrũq; modũ.xpᷣs po ñ niſi ſpᷣm primũ. Ob⸗
ligari aũt peccato eſt: eo ꝙ ſunt in lumbis pᷣm potẽtiaʒ
actiuã que debet᷑ ſoli ſemiali rõni: que ſᷣm legẽ carnal
cupie oes generat.⁊ ideo decimabiles.¶. Ad tercium
qð obijcit᷑ de carne vᷣginis. dõm refert diceꝛe carneʒ
in abrabam m ꝙ eſi in potẽtia ad carnẽ vᷣginis:⁊ Fᷣm
ꝙ eſt in potentia ad carneʒ xpᷣi.Qam ꝓut eſt in poten⸗
tia ad carneʒ virginis:ſic eſt educẽda ᷣm potentiã ma⸗
terialeʒ 2 ratõʒ ꝓpagatõis cuʒ libidine. a ideo decima
bilis. Scom voo ꝙ in potẽtia ad carnem xpᷣi:ſic ſolũ po

.lx.

nitur potentia materialis: que educẽda eſt in actu per
oꝑationeʒ ſpũſſancti.⁊ ideo ñ cecimabilis.tota ꝗ̊ caro
virginis erat tecimabilis: ̊ ñ tota caro virginis vt in
potentia ad carneʒ xp̃i. Eodeʒ mõ rñdet᷑ ad q̃ꝛtum qð
obyijcit.ꝙ tota maſſa hũani genẽis fuit coꝛꝛupta ĩ adã.
¶Ad quintũ qð obijcit de circũciſione dõm.ꝙ non eſt
ſimile de circũciſione ⁊ decimatione: qꝛ decimatio fie⸗
bat rõne nature: nõ rõne ꝑſone.nõ.n. in lumbis abra⸗
he decimabant᷑ hoies ĩ actu exñtes. Ciꝛcũciſio vo 7 ob
latio fiebant rõne ꝑſone: nec fuit ratio circũciſiõis xpi
ꝓPter ſe vel ꝓpter culpam oꝛiginaleʒ:ſ̊ ꝓpter nos.⁊ ad
oñdendũ penalitatẽ aſſumptaʒ.¶¶ Ad illud aũt qð ob⸗
ijcit᷑ ↄtra rqtõʒ aplłi.ddᷣm ꝙ ratio ꝓcedit ſi uppoſita ꝓ⸗
poſitione ꝙ abraham fuit dignioꝛ om̃i ſua poſteritate
⁊ hanc ſupponit iuxta opõm iudeoꝝ.ↄſequit᷑ igit h̊ ſup
poſito.ꝙ ſi abrahaʒ eſt dignioꝛ Melch. in quo figura
tur ſacerdotiuʒ xp̃i:: abrabam eſt dignioꝛ Leui ſua
poſteritate. ̊ Aldelch. eſt dignioꝛ Lem 2 ſacerdotiũ eiꝰ
⁊ ita ſacerdotium xp̃i.¶ Ad illud qð obijcit᷑ ̃ᷣm auẽtẽ
aug.i¶ õ decimabat᷑ nili qð curabat᷑.ſᷣm quoſdam ex⸗
ponit᷑.decimabat᷑.i.ad reddendã decimã obligabatur.
qð curabat᷑.i.qð curatõne indigebat.Sʒ alit᷑ ⁊ meliꝰ
exponit᷑.decimabat᷑ qd curabat᷑.qꝛ in oblatõe cecima⸗
rũ abrabe curatõ oꝛiginalis moꝛbi ꝑ xpᷣm ſignificaba⸗
tur.vnde ſigtio curatõis erat in oblatõe abrahe.ſᷣ effe
ctus erat ꝑ fidem xpᷣi.⁊ ideo ñ ꝓcedit obiectio.q Ad il
lud qð obijcit ꝙ oblatio decimaꝝ diminuebat ocupiaʒ
dom ꝙ H nõ erat er vᷣtute ſua: ſ ex virtute gratie fidei
offerentiũ.vñ nõ erat eis alligata gratia ſicut mõ ĩ ſa⸗

cramento baptiſmi alligat᷑ gratia ꝑ xpᷣm: cuiꝰ virtute

oꝛiginalis ↄcupia minuit᷑.tñ ſiẽtio diminutõis ↄcupie
oꝛiginalis erat in decima.ſicut dicit hugo de s.vic.In
lege naturali pꝛimo data ſunt ſacramẽta. decimatões.
ſacrificia.⁊ oblatões.vt in decimatiõe pctoꝝ remiſſio.
in ſacrificijs moꝛtificatio. in oblatõne boni opꝑis exhi⸗
bitio ſignaret᷑. Sʒ obſcura fuit ſiẽtio in ſacram̃to de⸗
cimatõis:vbi homo de his que polſidebat ꝑtẽ obtulit.
vt ad hũc modũ qð erat imꝑfectõnis ſibi tribueret qð
ad bonitateʒ ſpectat:deo imputaret.⁊ h̊ ſibi voluerũt
noueʒ ꝑtes retente.quia nouenariꝰ ſignũ imꝑfectõis ẽ
a denario ꝑfecto deficiens.¶ Ad vltimũ dom ſʒʒ aug.
omĩa creata fuerũt ſᷣm materiã vel ᷣm ſimilitudinẽ.
Vemilit dom ꝙ ſunt filij abrabe ᷣm carneʒ: ⁊ ſunt fi⸗
lij abrahe ᷣm fidem. Illi ſunt filij ßᷣm materiaʒ:iſti ſũt
bᷣm ſimilitudineʒ:quia imitatoꝛes fidei abꝛahe. Hñdi
ctio igit᷑ erat oim in abraham qui erãt filij eius per ſi
dem.i.imitatoꝛes fidei eius.vnde ad rom.ix.Qon enĩ
qui ſm carneʒ ſunt filij dei:ſᷣ qui filij ꝓmiſſionis exti⸗
mant᷑ in ſemine ⁊c. IJtem rom̃.iij. Signũ accepit ciꝛcũ
ciſionis vt pater ſit oim credentiũ.non his qui ſunt ex
circũciſione:̊ his qui ſectant᷑ veſtigia fidei patris nr̃i
abrabe.De decimatõne aũt nõ eſt ſic.quia decimatio ẽ
preſignatio faciende liberatõis per xpᷣm:que qͥ ad ſuf⸗
ficientiam reſpicit omẽs: p̊ quo ad efficaciam ñ omẽs
ſᷣ m electos. Hec ꝗ̊ eſt ratio quare omẽs decimabant᷑
nõ omẽs benedicebant᷑. Et qð obijcit᷑ ꝙ gratia nõ ẽ ex
traduce nec aĩa.dðm ꝙ lʒ vna aĩia ñ ſit ab altera nec F
tia tranſfundat᷑ ab aia in aiam: vna tñ põt habere ſili⸗
tudinẽ.i.exempluʒ credendi ab alia.⁊ ſic patet ſolutio
ad predicta.

Membꝛũ quaꝛtũ

Einge querit᷑ de ꝑfectione dñici coꝛꝑis.
Ad qð aug.i li.de ſide ad petꝝ. Firmiſſi

me tene nullatenꝰ dubites: nõ carnem

. xrp̃i ſine deitate eẽ ↄceptam in vtero viꝛgi
nis priuſqᷓ ſuſciꝑet᷑ a verbo: ſᷣ iᷣm verbũ dñi ſue car⸗
nis aſſumptione ↄceptũ ipſamq; carnẽ vᷣbi aſſumptiõe
ↄceptam.Si q̊ ipſum verbũ aſſumpſit coꝛpus pfectuʒ
⁊ ſoꝛmatũ totaliter:q̊ ſimul coꝛpꝰ fuit ↄceptũ ⁊ foꝛma⸗

tum. 4l Item aug'. in li. de tri. Mon er vtero virginis

prius caro concepta eſt: ⁊ poſiea deitas venit ĩ carnẽ?:

ſed mox vt verbum venit in vteꝝ ſeruata ꝓprietate na
ture ꝓprie factum eſt caro:⁊ ꝑfectus bomo in veritate
carnis ⁊ anime. Contra.augꝰ.ſuꝑ JZo.ij. Soluite tẽ
plum.⁊ ſubdit᷑.xlvj.annis edificatum eſt templũ ⁊c.
Hic numerus ꝑfectioni dñici coꝛꝑis ↄuenit: quot die⸗
bus foꝛma coꝛpoꝛis humani ꝑficitur.ex quo arguit᷑ ꝙ
prius fuit concepta caro xpᷣi ⁊ foꝛmata qᷓ; verbo vnita:
ſicut eſt in alijs coꝛꝑibus que pꝛius ↄcipiunt᷑ ⁊ foꝛmãt᷑
qᷓ aĩe infundant᷑. KRñſio.non hoc dixit aug.vt nega
ret ꝗn caro illa eẽt ↄcepta ſimul ⁊ foꝛmata ⁊ aſſumpta
ſed quia membroꝝ diſtinctio in ipſo momento conce⸗
ptionis ⁊ vnionis adeo erat parua: vt humano viſui
vix poſſet ſubijci. In diebus auteʒ illis quos memorat
eſt notabilis facta.Et nota qð dicit augꝰ.in li.lxxxiij.
queſtionũ. De numero dieꝝ ꝑfectõnis coꝛpoꝛis chꝛiſti
ↄceptio humana ſic dicit᷑ ꝓcedere ⁊ perfici.vt primis
ſer diebus quaſi lactis habeant ſimilitudinẽ. nouẽ di⸗
ebus conuertit᷑ in ſanguineʒ. deinde.xij.diebus ſolide⸗
tur.xviij.diebus foꝛmet᷑ vſq; ad perfecta membra.de⸗
inde vſq; ad tempus partus ĩ magnitudine augeatur.
quadrageſimogꝗnto 4 7 vno addito qð ſummã ſignifi⸗
cat fit ſummatio templi.& ſi mulniplicet᷑ hic nume⸗
rus per ſex:qui erat caput huius numeri: fiunt ducen
ti ⁊.lxxvj.in nonem menſes ⁊ ſex dies:qui computant᷑
ab octauo kał.aprilis: quo die ↄceptus dominus cre⸗
ditur:vſqʒ ad octauũ kał.ianuarij:quo die natꝰ ẽ.iõ
ergo abſurde.xlvj.annis fabricatum eſt templum: qð
coꝛpus eius ſignificabat.vt quot anni fuerunt ĩ fabꝛi⸗
catione templi:tot dies fuerũt in fabꝛicatõne coꝛpoꝛis
dñici.Et ſic patet ꝙ bic numerus perfectõni dominici
coꝛꝑis conuenit.

Nueſtio. x. de natiuitate fi
Nquiſito de his

que ꝑtinent ad conceptionem: inꝗqren
dum eſt de natiuitate filij dei in hunc
modum.Primo.an dinina natura ſit
nata. Secundo.an due ſint natimta⸗
tes ſilij dei. Lercio.an poſſint dici duo filij dei.Quar
to.vtꝝ xpᷣs ſit filius adoptiuus.Quinto.vtꝝ vniuoce
dicatur filius dei ⁊ filius virginis. Sexto.ad maioꝛeʒ
cclarationeʒ queritur v filiatõe m adoptõz.

Membꝛũ pꝛimũ

Rimo igit᷑ dubitat᷑.vtꝝ diuĩa natura ſit
nata de virgine? Et videt᷑ ꝙ ſic. Zdeʒ eſt
eus ⁊ diuina eſſentia.cum & vere dicit᷑:
eus eſt natus de virgine. gᷓ vere dicetur
diuina natura eſt nata de virgine. Item diuina na⸗
tura eſt incarnata.ſᷣ incarnatio oꝛdinat᷑ ad generati⸗
onem:g diuina natura eſt genita.& nata.4! Iteʒ augꝰ.
dicit expreſſe diuinam naturam concipi ⁊ naſci de hu/
mana natura. Contra. ſi diuina natura eſt nata de
virgine.̊ diuina natura eſt filia virginis:qð eſt abu⸗
ſio dicere.q IJtem omni cui conuenit eſſe natum:cõue⸗

nit eſſe ab alio.ſi &̊ diuine nature nullo modo conueit

eſſe ab alio:nec ei conuenit eſſe natam.cum ipſa ſit ens
nõ ab alio. MKñſio. dm pro regula.ꝙ nulla dictio
ſignifſicans ꝓprietateʒ ꝑſonalem creatam vel increatã
conuenit diuine eſſentie. Inde eſt. ꝙ ſicut diuine eẽn⸗
tie non conuenit eſſe genitam vel generari.quia hec ẽ
propꝛietas filij que ponit eſſe ab alio ⁊ increata: ita ñ
conuenit diuine eſſentie mitti vel naſci.quia in hoc ꝙ

dico mitti ⁊ naſci:intelligitur eſſe ab alio.quod nullo

modo conuenit diuine eſſentie.¶ Ad primu ergo ob⸗
iectum dicendum.ꝙ non eſt ſimile.nec ſequitur deꝰeſt

modo.quia diuina eſſentia ſigniſicat eſſentiam vt eẽn⸗

tiam.i.in abſolutione ab omni relatione.⁊ ideo non

ſupponit perſonam: nec ei conuenit ꝓprietas perſona⸗

lis. Hoc nomen vᷣo deus vt habenteʒ illam eẽntiam ſi ⸗

gnificat.⁊ quia hoc conuenit peꝛſone habere eſſentiaʒ
diuinam:ideo hoc nomen deus ſupponit peꝛſonaʒ:⁊ ei
ↄuenit ꝓprietas peꝛſonalis.q;uis ̊ dicatur deꝰ natus
non tamen dicet᷑ eſſentia nata.4 Ad ſecundũ doᷣm.q;
nõ ſequit᷑ incarnatio oꝛdinat᷑ ad generatiõʒ:&̊ cum di⸗
uina eſſentia ſit incarnata:eſt nata.naʒ incarnatio eſ⸗
ſentie nõ eſt oꝛdinata ad generatõʒ eẽntie:ſed ad gene
rationeʒ perſone.⁊ ideo nõ ſequit᷑ ꝙ diuina eẽntia ſit
nata de vugine p̊ ꝑſona.q AVd vltimũ dðᷣm.ꝙ auctoꝛi⸗
tates debent intelligi hoc modo:vt nõ dicat᷑ natura cõ
cipi vel naſci quantuʒ eſt de ſe:ſ̊ hoc rõne ꝑſone.vnde
ſenſus eſt, natura eteꝛna nõ poſſet concipi vel naſci ⁊c̃.
H eſt ille ꝗ eſt natura dĩna.ſ.filiꝰ ñ poſſet concipi ſine
ſuſceptione veritatis hũane natuꝛe.

Miembꝛũ ſecũdum

Onſequẽter querit᷑ an ſint due natiuita⸗
tes filij dei.Et arguit᷑ ſic. Nũc eternita⸗
tis ⁊ nũc temꝑis nõ faciũt numeꝝ: quia
eternitas cum temꝑe ẽ: ̊ nec faciũt bis.
̊ᷓ cũ vypᷣs filius homĩs natus ſit in tꝑe:xpᷣs filiꝰ dei na⸗
tus in eternitate:nõ ẽ dicẽ ꝙ ſit bis natꝰ. Itẽ bis di⸗
cit numeꝝ ⁊ interruptõʒ tempoꝝ.q̊ ⁊ diſcõtinuationẽ
7 diſtantiã. Si ̊ ñ põt poni diſtantia entis ĩ eternita⸗
te ⁊ entis in temꝑe:cũ ſimul ſint.ñ erit dicẽ bis natum
xpᷣm ꝓpt eternã natiuitatẽ ⁊ tꝑaleʒ. RKñſio.hec di⸗
ctio bis dupłr dicit᷑.qñq; enim ſignificat numeꝝ tem⸗
poꝝ:qñq; oꝛdinẽ aliquoꝝ ſe habentiũ ſ̃m priꝰ ⁊ poſte
rius.Scðm primũ modũ hec dictio bis ponit interru
ptioneʒ tempoꝝ vel viciſſitudineʒ.⁊ ideo ᷣm hũc mo⸗
dũ nõ eſſet dicere xpᷣm bis genitum. Scðm aũt modũ
aliũ eſt dicere xrpᷣm bis genitũ.qꝛ ꝑ h̊ notat᷑ oꝛdo gene⸗
rationis temꝑalis ad eternaʒ. ⁊ quia eternitas pꝛior
eſt temꝑe ⁊ nõ tempꝰ:ideo rõne natinitatis ef᷑ne ⁊ tꝑa
lis eſt dicere bis natũ xpᷣm ⁊ bis genitũ.

Membꝛũ terciũ

Onſequẽt᷑ q̃rit᷑ an xpᷣs poſſit dici duo fi⸗
lij. Et videt᷑ ꝙ ſic.qꝛ cuʒ filiũ eẽ dicat᷑ rõe
natiuitatis:⁊ due ſũt natiuitates xpᷣi.S
xpᷣs ẽ duo filij.¶¶ Itẽ alia ẽ ſuba de q̃ ge⸗
nitꝰ ẽ filiꝰ vᷣginis:alia de q̃ geĩtꝰ ẽ filiꝰ dei.g̊ duo erũt
filij:exqͥ ſubalit ſunt due generatões..¶ Itẽ geneꝛãs dẽ
ad geiĩtũ.ſi q̊ ſũt duo generãtes:⁊ duo geiĩti.ꝗᷓ ⁊ duo fi
lij. ¶ Itẽ ꝑſona ↄſeꝗt᷑ naturã.q̊ ſi plures nat᷑e ſũt ĩ xrtᷣo
7 plures erũt ꝑſone. ꝗa młtiplicato pᷣoꝛi młtiplicabit᷑
qð ↄñs ẽ ad illð.Si ẽ̃ generatõ ſᷣm płes naturas:ne
ceſſe ẽ płes ꝑſõas eẽ geĩtas.ᷓ duo geiti ꝑſonałr. Sxpᷣs
ẽ duo geĩti ꝑſonalr. ¶ Itẽ ſic ſe hʒ qtũ ad vnitatem ⁊
płalitatẽ vle ad ſingłare: ſic ſe bʒ nata ad rẽ nate. ſi S
pluriũ vniuerſaliũ ñ ẽ vnũ ſingłare vel ꝑticłare. q̊ nec
pluriũ naturaꝝ erit vna res nat᷑e.ᷓ nec vna ꝑſona.ſed
xp̃ᷣs eſt genitꝰ qᷓtũ ad duas naturas.ᷓ nõ ẽ vna ꝑſona.
g̊ eſt duo filij. Rñſio.dðm ꝙ generatio non ſolum
comparatur ad natum: ſed ad illud ex quo eſt gene⸗
ratio.⁊ ideo q;uis non multiplicetur natum: tam mul
tiplicatur generatõ vel natiuitas ex paꝛte eius ex quo
eſt generatio.Et ideo non ſequitur due generationes
vel due natiuitates.ergo duo filij vel duo nati.quem⸗
admodum non ſequitur.due dationes: ergo duo data
cum dominus dat ſeruo aliquid ad tempus: ⁊ poſtmo
dum dat ei ad perpetuitateʒ.ſicut etiaʒ nõ ſequit᷑.due
factiones:̊ duo facta. ſicut cũ aligs facit imaginem ⁊
poſtea deaurat eam.ſed bene ſequeret᷑.ergo factuʒ du⸗

natus: ergo diuina eſſentia eſt nata. ᷓuis boe men
us ⁊ diuina eſſentia ſignificent ideʒ: tamẽ alio ⁊ alio

—— — — —

. Chnd
nnatooef,
1 Genen
geintnſt
Ganctors
Naturc
ne, pnge
ulizi⸗
ipi ſine

ntinite⸗
ernita⸗
:nin
aeüͤtbis.
dNine
Nbisdi
tinuation,
igemnin
bisnatnn
ſo.bee di⸗
vmnen en⸗
nozpoſe
itintermn
hüc no⸗
itmodi
logene⸗
as pnor
nentgn

iciduo ſiͤ⸗
eidicakfit
atesri⸗f
Pa dge⸗
doci
geneidli
Srovf
ürin
uni
mmene
tegrps
faten?
gteſi;
ſe hnet
ſonnſel
abſonn.
onſolun
eſt gene⸗
tannu
nocrcho
aticnes
tgben⸗
odotn
1oſno
ve
r⸗

pliciter. Et ꝑ hoc pʒ rñſio ad primũ.¶ Ad ſecundum
dom. ꝙ ñ ſequit᷑.due ſunt ſube ex quibo eſt generatõ:S
duo filij.quia vnitas filiatõis ñ eſi reſpectu eius ex qͥẽ
generatio:ßſᷣ eins cuiꝰ eſt. B eſt rõne qui geneꝛat.Et qꝛ
generatio iſta eſt vniꝰ bypoſtaſis ſiue ꝑſone.ideo vna
ent filiatio ⁊ vnus eſt filius.i Ad terciũ dom. ꝙ nõ ſe⸗
quit᷑.duo generantes:̊ duo geniti.NQam aliqd vnum
⁊ idem põt referri duobo drñtibo m dꝛũtezʒ habitudi
nem.nec ex hac relatione ſequit᷑ ipm eſſe duo. Ita vnꝰ
⁊ idem filius ſe hʒ relatiue ad patrẽ ꝑ generationeʒ di
uinam:⁊ ad matreʒ ꝑ generatõʒ bumanã. nec erit di⸗
uerſa filiatio: h eſt filiatio reſpectu diuerſoꝝ. Similit
nec erit duo filij:quia filiatio dicit ꝓprietateʒ ſiue rela
tioneʒ ꝑſone.⸗:! Ad illud qð obijcit᷑ vltimo in duabus
rationibo ſicut prius tactũ eſt. quia vt dicit Moetiꝰ de
duabo natuꝛis.ꝙ ꝑſona nõ eſt in accidentibo:ł̊ ſolũ in
ſubſtantijs.⁊ nõ in quibuſcũq;: ſ̊ in rationalibo.⁊ non
in quibuſcunq; rationalibo:p ſolũ indiuiduis. Sʒ vl⸗

terius addendu eſt ꝙ eſt quedaʒ ſubſtãtia indiuidua ꝑ

ſe hñs ſubſiſtentiaʒ. Quedam vᷣo eſt que nõ hʒ ꝑ ſe ſb⸗
ſiſtentiã ſicut aĩa:lʒ ſit ſuba rõnalis indiuidua: nõ bʒ
ſe ſubſiſtentiã:⁊ ideo ñ eſt dicenda ꝑſona.ꝑſona eni
conſequit᷑ natuꝛã rõnaleʒ indiuiduã ꝑ ſe erñteʒ vel ſoᷣ
ſiſtentẽ. Hinc eſt ꝙ cum hũana natura in xpᷣo nõ habe⸗
at ꝑ ſe ſubſiſtentia:nõ habebit eẽ ꝑſona.immo cũ ꝑſo⸗
na dicat ſubam completã nõ poſſibilẽ ad ꝑfectõneʒ di⸗
gnioꝛem:nullo mõ dicet᷑ ꝑſona ſm humanã natuꝛam.
Per h̊ etiã pʒ ſoło.nõ.n.eſt veꝛũ ꝙ ꝑſona ſequat᷑ natu
ram quãcunq;:ſ̊ naturã ꝑ ſe ſubſiſtentẽ. Pꝛetea.non ẽ
vera com ꝑatio.ꝙ ſicut vnũ indiuiduũ nõ põt eẽ diuer⸗
ſoꝝ vniuerſaliũ:q vna ꝑſona ñ poſſit eẽ pluriũ natuꝛa
rũ:quia vniuerſale dicit totuʒ eẽ indiuidui.natuꝛa vo
dicit vt ꝑtem vel q̃i ꝑtem ipᷣiꝰ ꝑſone.ſicut pʒ ꝙ due na⸗
ture ſunt in vna ꝑſona in hoie.ſ.aĩa ⁊ caro.4! Sed ſi
obijceret᷑.ꝙ ꝑ ſe ſubſiſtere ꝑfectõis eſt.cũ ̊ natura ali⸗

orũ hoĩm ſit ꝑ ſe ſubſiſtẽs:nõ aũt natura hũana ĩ xpᷣo:

videbit᷑ hũana natura xp̃ᷣi eſſe imꝑfecta reſpectu natu
rarum alioꝝ hoĩm. SDicenduʒ ꝙ eſſe vnibile ꝑfectioꝛi
vel foꝛme dignioꝛi ñ eſt imꝑfectõis:immo magis peꝛfe
ctionis.vt patet:quia vis vegetabilis ꝑfectioꝛ ẽ in ſen⸗

ſibilibo ꝙᷓ in vegetabilibo.⁊ tñ in vegetabilibo eſt ꝑ ſe:

in ſenſibilibo vo eſt in vnione ⁊ oꝛdine ad foꝛmẽ digni⸗
oꝛeʒ · Similit vis ſenſibilis ꝑfectioꝛ eſt in hoĩe vbi ẽ in
oꝛdine ad ratõʒ:ꝙᷓ in brutis vbi eſt ꝑ ſe ſubſiſtens.Si
milit natma hũana ꝑfectioꝛ eſt in xpᷣo:quia in vnione
ad diuinã naturã qꝙᷓ ĩ alijs hoĩbo vbi eſt ꝑ ſe ſubſiſtẽs.

Nlembꝛũ quaꝛtũ

Onſequent᷑ querit᷑.vtꝝ xpᷣs ſit filius ad⸗
optiuus.Et videt᷑ ꝙ ſic. Hyla.in lib. de
tri. Poteſtatis dignitas ñ amittit᷑: duʒ
caꝛnis humanitas adoptat᷑.̊ xpᷣs ſᷣm ꝙ
homo eſt filius adoptiuus. ¶ Item augꝰ. de vocatõne
ſanctoꝝ. Ea gratia fit ab initio fidei homo ꝗcũq; xpᷣia
nus:qua gratia ille homo factus eſt xpᷣs.ſ̊ hõ fit xpᷣia⸗
nus ꝑ gratiam adoptõnis.q ille homo fit xpᷣs ꝑ grãm
adoptõis.ꝗ eſt filius adoptiuus.¶ Item bñn ↄceditur
xpᷣs ᷣm ꝙ homo ẽ creatura.ꝗ ſimilit xpᷣs ſᷣm ꝙ hõ ẽ fi⸗
lius adoptiuus. Contra. Phit.ij. Dñs ihs ẽ in gla
i patris ⁊c̃. Glo.inqtum homo aſſumpſit nomẽ dei
nõ ꝑ gratiam adoptõis:ſ̊ ꝑ grãm vnionis.ſ.vt non ſit
adoptõne deus:̊ verus deus cui flectitur om̃e genu.
l Item rom.j.Qui predeſtinatus eſt filius dei ⁊c.am
bꝛo.Volui reuolui ſcripturas: nũꝙᷓ filiũ adoptiuũ in⸗
ueni. 4 Itez augꝰ. in ecciaſticis dogmatibo. Natus eſt
Fm veritatẽ nature ex deo dei filius:2 ſm veritateʒ na
ture ex hoĩe hoĩs filius.vt veꝛitas geniti nõ adoptiõe:
nõ appellatõne:ſ̊ in vtꝛaq; natiuitate filij nomẽ naſcen

do haberet. PRñdeo.cum adoptio ſit vt de nõ filio ſi
at filius.nõ eſt aũt dicere ꝙ xpᷣe ᷣm ꝙ bomo fuerit nõ

„

Y.

filius.ideo ſᷣm ꝙ; homo non poteſt dici filius adopti⸗
uus.4l Ad auẽtem Hylarij qua dicit ꝙ carnis huma
nitas adoptatur. Dicenduʒ ꝙ bumanitas carnis po⸗
teſt accipi dupliciter. Fm ſpecieʒ cõmunẽ: aut ſm ſub⸗
ſtantiam ſingulareʒ. nullo modo eſt dicendum: ꝙ bu⸗
manitas in xpᷣo adoptetur ſᷣm ſubſtantiam ſingularẽ.
Scðm ðᷣo ſpecieʒ cõmuneʒ poſſet dici adoptari huma
nitas in xpᷣo.ſed hoc non reſpectu xpᷣi:ſed reſpectu ali⸗
oꝛum hoĩm qui cum rpᷣo cõmunem habent humanita⸗
tem. vt diceret humanitas adoptari ᷣm bunc ſenſum.
quia que non habebat eſſe filij in alijs:in xpᷣo habet eẽ
filij. Et ſᷣm hunc modum humanitas ſiue bomo de nõ
filio in alijs fit filius in xrpᷣo. Et ſᷣm hoc dicitur huma
nitas adoptari in xpᷣo. Ad aliud dicendum. ꝙ ẽ gra
tia creata infoꝛmans animã. eſt gratia increata cau⸗
ſans creatam. Quando ergo dicit Auguſti. Eadẽ gꝛa⸗
tia qua homo ſit xpᷣianus ⁊ homo factus eſt xpᷣsintel⸗
ligitur de gꝛatia increata: que eſt ſpirituſſanctus: qua
ſicut cauſa efficiente efficituꝛ homo xpᷣianus:⁊ ille ho⸗
mo factus eſt xᷣus. Gratia vᷣo creata non eadeʒ:quia
illa in homine puro eſt gratia adoptiõis:in xpᷣo vᷣo ho
mine gratia vnionis. 4 Item ad tercium dicenduʒ.ꝙ;
adoptio ponit differentem ſtatuʒ humane nature. vnũ
in quo ſit non filius.quod non eſt inuenire in xpᷣo Fᷣm
ꝙ homo.Creatura vo non ponit ſtatus diffeꝛentiam:
lſed ſolũmodo eſſe de nihilo.quod conuenit xpᷣo ᷣm ꝙ;
homo. Preterea.creatura ponit eſſe poſt non eſſe.ad⸗
optio vᷣo bene eſſe poſt male eſſe.qð nullo modo conue
nit xpᷣo ᷣm ꝙ homo.

Membꝛũ quintum
Gnſequenter queritur. vtrum chriſtus
vniuoce dicatur filius dei ⁊ filius virgi⸗
nis. Et videtur ꝙ ſic. Quia cum dicatuꝛ
P filius hominis ⁊ filius dei ſm rationem
generationis naturalis ex vtraq; paꝛte non dicitur eꝗ
uoce filius:ſed vniuoce.4 Contra. filius virginis eſt
per deciſioneʒ partis a virgine.filius vᷣo dei patris eſt

non per deciſionem: ſed per totalitateʒ ipſius ſubſtan

tie quam accepit a patre.ergo equiuoce dicitur ſilius:
non vniuoce. MKeſpondeo. non dicitur vniuoce nec
equiuoce: ſed analogice.i.ſᷣm prius ⁊ poſterius.quẽ⸗

addmodũ bonitas de bono creato? increato.4 Itez q⸗
rritur.vtꝝ debeat dici filius natura.nam boc dicũt au⸗

ctoꝛitates ſanctoꝝ.⁊ cum filius dicat᷑ filiatione.deus
ðo dicit᷑ deus natuꝛa que diuina eſt.homo vo dicit᷑ ho⸗
mo humana natura.Apᷣs.n. deitate dicit᷑ deus:buma⸗
nitate homo:liliatione filius.Qon igit᷑ natura eſt fi⸗
lius: ſed magis filiatione. Yteʒz cum eſſentia ſit ideʒ
quod natura:poterit ne dici filius eſſentia:ſicut filius
natura? ¶ Rñdeo ad primum ᷣm dicit magr in ſen
tentijs. Aliter enim dicit᷑ deus natura: aliter filius na
tura.cum.n. dicitur deus natura: ablatiuus eſt quaſi
foꝛmalis.ſicut ſi diceretur deitate deus.cuʒz vo dicit᷑ fi

lius natura: nõẽ ablatiuus quaſi foꝛmalis: ſed quaſi

materialis ſiue ſubalis.vnde ſenſus eſt filius natura:
id eſt filius hñs naturam.vnde lʒ dicat᷑ filius filiatio⸗
ne foꝛmaliter: nibilominus eſt deus natura. 4 Ad a⸗

liud dicenduʒ. ꝙ cum dico eſſentia: dico deitatem ab⸗

ſolute.cum vᷣo dico naturam: dico deitatem cum rati⸗
one generationis ſcilʒ filij.Qatura eniz eſt eſſentia ba
bens virtutem pꝛoducendi ex ſe ſimile.pꝛopterea q;uis
concedatur filius natura: non tamen cõcedi debet fi⸗
lius eſſentia in ablatiuo: cum ꝑ ablatm̃ ſigniſicet᷑ cir⸗

cumſtantia materialis.

Membꝛum ſextum

Onſequenter queꝛit᷑ ad maioꝛez declaꝛa

tioneʒ de fili atione ꝑ adoptioneʒ in bũc

modum. Primo. vt ? ratio pateꝛnitatis

ſiue filiatõnis dicat᷑ vniuoce de nobis 2 filio dei. Se⸗
cundo.vtꝝ ratio qua dicit᷑ pater noſier:cõueniat patri
tm̃ aut toti trinitati. Lercio.vtꝝ xpᷣs ᷣm ꝙ bomo ſit
filius trinitatis ſiue filius adoptõis. Quarto.vñ ſit ĩ
nobis filiatio.Quinto. vtꝝ ante incaꝛnationeʒ fuerit
filiatio.

Articulꝰ pꝛum⸗

D primũ ſic obijcit᷑. AUnũ vni opponit᷑ eno
genere opoſitõis. Si g alia eſt relatio qua
— xpᷣus dicit᷑ filius patris:⁊ qua nos dicimur
filij patris.quia illa eſt increata:⁊ iſla creata.ꝗͥ alia ẽ
relatio qua dicit᷑ pater filij:⁊ qua dicit᷑ pater nr̃. ̊ hec
paternitas alia eſt ab illa paternitate. ¶ Item Yo. xx.
Aſcendo ad patreʒ meũ ⁊ patrẽ veſtrũ ⁊c.interlĩieaꝛis
Aliter dicit᷑ meũ:alit dicit᷑ veſtrũ. Meũ dr̃ natura:ve
ſtrum pᷣo gratia. alia eſt ratio paternitatis 2 filiati⸗
onis:qua dicit᷑ pater filij: ⁊ qua dicitur pater noſter.
Contra.Aug'. in li.de trini. Pater dicit᷑ prĩcipiuʒ
filij qũo genuit eum.⁊ pꝛincipium ſpũſſancti qũo donũ
eius eſt.⁊ principium creature qũo creauit eam.⁊ ta⸗
men ꝓpter has rõnes diuerſas nõ multiplicat᷑ ratõ pᷣn
cipij.̊ cun dicitur pater filij pater creature:nõ mul
tiplicabit᷑ ratio patris reſpectu filij ⁊ reſpectu creatu⸗
re rationalis.q Item ephe.iij.lecto genua mea ante
eum ⁊ patreʒ a quo omis paternitas in celo ⁊ ĩ terra
nominat᷑.q̊ paternitas in celo ⁊ in terra ſᷣm hoc nõ di
citur ſᷣm rationeʒ diuerſam. Cum gO pateꝛnitas in celo
ſit qua dicitur pater filij: paternitas in terra qua dici⸗
tur pater noſter.g non erit differens ratio:cuzʒ dicitur
pater ſilij:⁊ cum dicit᷑ pater noſter. Rñdeo. ſicut cũ
dicitur principium reſpectu filij ⁊ reſpectu creature.
ratio principij ex parte eius quod eſt principium non
mutatur: ſed ex parte illoꝛum ad que dicitur princi⸗
pium.vnde non eſt dicere plura pꝛincipia.Sili modo
cum dicitur pater filij ⁊ pater noſter: non eſt differen⸗
tia paternitatis ex paꝛte eius qui dicitur pater ᷣm rẽ:
ſed tm̃ ſm modum. Sed ex parte eoꝛum ad quos dici⸗
tur pater.ſicut cum dicitur principium filij dicitur ꝑ⸗
ſonaliter.cum ðvᷣo dicitur principium creature:dicituꝛ
eſſentialiter. Similiter cum dicituꝛ pater filij:dicit᷑ ꝑ⸗

ſonaliter. cum dicit᷑ pater creature:dicitur eſſentialit.

nec eſt ibi differentia ſᷣm rem: ſed tm̃ ſᷣm modũ.4! Ad
illud ̊ quod primo obijcit᷑.ꝙ vnum nõ opponit᷑ młitis
conelatiue.dðm ꝙ falſum eſi etiã in inferioꝛibo.immo
cum vnus eſt pateꝛ multoꝝ: vnum opponit᷑ multis coꝛ:
relatiue. Dicendũ ꝗᷓ eſt ꝙ nõ multiplicat᷑ relatio in pa⸗
tre m eſſentiaʒ:cum dicit᷑ deus eſt pater filij: 2 cuʒ dr
eſt pater noſter. ſᷣ ſolum eſt ibi differens modus:qᷓuis
multiplicet᷑ in his que ſunt ab eo.q¶. Ad illud quod di
cit Augꝰ.ſuper Jo. Aliter dicitur meum: aliter veſtꝝ
⁊c.dðim p gratia ⁊ natura non faciũt diſtinctioneʒ ex
ꝑte illius a quo:ſ̊ ex ꝑte eoꝝ que ſunt ab illo.

Neticulus ſecũdus

Onſequent querit᷑. vtꝝ ratio paternitatis
reſpectu nr̃i ↄueniat toti trinitati:⁊ cum ſi⸗
lius ſm ratoneʒ nomis nõ dicat reſpectuʒ
ad poſterius ſed ad prius:2 ſimilit᷑ ſpũs inqtũ ſpũs.
nomen aũt paternitatis dicat reſpectũ ad poſterius. S
non conuenit filio ꝙ dicatur pateꝛ noſter:quemadmo⸗
di nec dicitur filius noſter. quia filiatio dicit in reſpe⸗
ctu ad prius.pari ratione nec ſpũſſanctus.4l Itez ab⸗
ſtractis ꝑſonis ab eſſentia:adhuc remanet ſumma bo⸗
nitas per intellectum quo ad nos.ſed ſumma bonitas
quo ad nos non oſtenditur niſi per impaꝛtitioneʒ gra
tie.ᷓ adhuc intelligeretur impartitio gratie.ergo ⁊ fi⸗
liatio. Ex quo relinquitur ꝙ eſſe filium per gratiã nõ
dependet a patre 2 Tirteuſemcro. Contra. Jpe filiꝰ
dicit in euangelio. Nli remittuntur tibi peccata tua.gᷓ

per conſequens dicitſe patrem. Jeem ad epbeß üf.

Vnus deus:vnus dominus:vna fides:vnũ baptiſma:
vnus deus pater omnium. Dicit glo. Pater omnium
dicitur creatione: ſed fidelium regeneratione.Si er⸗
go creatio ⁊ regeneratio eſt cõmunis effectus trium ꝑ
ſonarum.ergo ⁊ paternitas. Reſpondeo dicenduʒ.
qꝙ; pater noſter dicitur cõmuniter de tribus perſoms.
ad filiationem enim per gratiam requiritur ꝙ ſimus
ad imaginem ⁊ ſimilitudinem per gratiam. Ee auteʒ
ſimus in eſſe gratie hoc pertinet ad patrem. O vo ad
imaginem:ad filium qui eſt imago patris. autẽ ad
ſimilitudinem: ad ſpiritumſanctum qui eſt ſimilitu⸗
do peꝛ quam aſſimilamur co. Pꝛeterea a patre per fi⸗
lium regeneramur.ab vtroq; per ſpiritumſanctum re⸗
foꝛmamur.ex quibus duobus eſt filiatio per adoptio⸗
nem. Ex quo relinquitur ꝙ ratio paternitatis qua di
citur pater noſter: conuenit toti trinitati. Ad illud
quod primo obijcitur dicendum.ꝙ nomen paternita⸗
tis conuenit filio.non eo ꝙ dicitur filius: ſed eo ꝙ pᷣn
cipium gratie redemptionis. Similiter ſpirituſſanctꝰ
non eo ꝙ dicitur ſpiritus: ſed eo ꝙ nobis eſt in pignꝰ
eterne heꝛeditatis.Inde Auguſti.in libꝛo de anuma 2
ſpiritu. Filium dedit in precium redemptõnis: ſpiritũ
ſanctum in priuilegium adoptionis: ſe deniq; totum
ſeruat hereditatem adoptatis.4 Ad aliud dicenduʒ.

ꝙ qᷓuis abſtractis ꝑſonis intelligitur impartitio gra⸗

tie: non tamen ſᷣm apꝓpꝛopꝛiatam rationeʒ vt gr̃e ado⸗
ptionis.ad gratiam enim optionis concurrunt duo in
filijs ade.qui naſcũtur filij ire: ſiue fili dy aboli. ri⸗
mum eſt redemptio a filiatione dyaboli. Secundum
eſt adoptatio in filiationeʒ dei. Primum per appropꝛi
ationem fit a patre per filium. Secundum ab vtroqʒ
per ſpiritumſanctum. IUnde Auguſtinus in libro de
anima ⁊ ſpiritu. Dater tradidit filiuʒ quo redimeret
ſeruos: miſit ſpiritumſanctum quo ſeruos adoptaret
in filios.

Aeticulus tercins

Onſequenter queritur. vtrum chriſtus ſᷣm

ꝙ homo ſit filius trinitatis.Et hec queſtio
ſupꝛa determinata eſt: vbi queritur:quare
chriſtus nõ dicat᷑ filius ſpũſſancti.

Articulus quaꝛtus
Onſequenter 64 vnde ſit in nobis filia
tio. am ad roma. viij. dicit᷑. Ypſe ſpiꝛitus
reddit teſtimoniũ ſpũi noſtro ꝙ filij dei ſu⸗
mus.ꝭ ꝑ ſpiritũ ſumꝰ filij adoptõnis.¶ Stẽ ſup augꝰ.
Aiſit ſpmſanctuʒ vt puos adoptaret ĩ filios.¶ Item
viij.roma.iꝛ0õ accepiſtis ſpiritũ ſeruitutis ſed ſpiritũ
adoptõis:in qͥ clomanꝰ abba pr. Glo.timoꝛ caſtus qui
bonus eſt 1 pficiẽs nos Sencrer ſilios.ꝗ ꝑ timoꝛeʒ effi⸗
cimur filij.¶ Itẽ Jo.j. Dedit eis ptãteʒ filios dei fieri
bhis ꝗ credũt ĩ noĩe eiꝰ. ꝑ fidẽ efficimur filij.4! Itẽ.j.
Jo.Mð natum eſt ex ſpiritu.⁊ ſequit᷑. Qiſi ꝗs renatꝰ
fuerit ex aqua ⁊ ſpirituſancto.qᷣꝑ ſacꝛamẽtũ baptiſmi
efficimur filij cri.qꝛ ꝑ illud regeneramur. ¶ Stẽ.j. Jo.
Lij. Fidete qualeʒ caꝛitateʒ dedit nobis deus:vt filij dei
nomiemur ⁊ ſimus.ꝗ filqj ſumus per caꝛitateʒ.4 Itez
Aug. Ipſa humilitas facit nos naſci de ſpirituſancto.
ergo ſumus filij per humilitateʒ. ¶¶ Item augꝰ. Com⸗
pertum eſt nos eſſe filios per adoptionem per illũ qui
eſt filius per naturam. ergo filij ſumus per filiũ. Que
ritur ergo iſtoꝛum diffeꝛentia. Reſpondeo.adoptio
reſpicit cauſam increatam: cauſam creatam. Cauſa
increata eſt trinitas dupliciter.ꝑ gratiã in preſenti: ⁊
gloꝛiaz in futuro. Per gratiam vᷣo hoc modo pater ꝑ
filium tollens filiationeʒ dyaboli in redemptõne.⁊ ꝑ

ſpiritũſanctum conferens filiatõʒ dei.⁊ hoc modo de⸗

ſcendũt diuina ad nos. Ad gloꝛiam vo pẽ ꝑ ſpmſan/⸗

„&ẽ dK U—00 ʒ————M

— -— NTCTCʒ—ʒ— —

r-

aplen
Offn
W
Oning
Mtentg
derſong,
ün
ee
Ain
Aani
tre perſu
Uetunre
dopto
1 quad,
Näilud
ternita,
og
nn
ipigns
nina
ſpirit̃
Wrun
enanz.
ano G
greach⸗
int duoin
li Pri
ecundun
rapront
biog
libwo d
imeret
pptaret

lusßnn
gbeſi⸗
ur

eſda
ſpanns
diß⸗
upang⸗
4n
ſpii
lvscei
eſn
mifin
Mij
ſenar!
giiſni
p.
fiiii
Nʒ
ſanco.
Kon
lüͤgei
i.O
opti⸗
Ci
enn!
pneer
e
h
ſan⸗

ctum reducit nos ad ↄfoꝛmitatem filij:2 filius reducit

nos ad imaginem patris. vnde augin li.de aĩa ⁊ ſpu.
Spũſſanctus ꝑducit ecciaʒ ad xrpᷣm:quam ipſe ſine ma
cula ⁊ ruga tradet regnũ deo ⁊ patri.Cauſa vᷣo creata
determinat᷑ multipłr m differentem cõſiderationem.
NMam cauſa diſponens eſt humilitas.caulſa effſiciẽs eſt
gratia ſacramenti.cauſa perficiens reſpectu patris ti⸗
moꝛ filialis.reſpectu filij fides. reſpectu ſpirituſſancti
caritas.

Articulus quint?
O nſequent᷑ querit᷑.vtꝝ ante incaꝛnationeʒ
fuerit filiatio ꝑ adoptiõeʒ. Et cum dicatur
Jo. j. M poſtq; verbũ caꝛo factuʒ eſt: dedit
eis ptãtem filios dei fieri his ⁊c.videt᷑ ꝙ ante incarna
tioneʒ nõ fuerit filiatio ꝑ adoptioneʒ. ¶ Item dicit᷑ in
tercio li.ſent᷑.di.viij.Qos dicimur filij adoptiui:quia
cum nati fuerimus filij ire.ephe.ij. ꝑ gram facti ſumꝰ
filij dei. Cum & in ſtatu innocẽtie non eſſent filij ire: ᷓ
nec poterant eſſe adoptiui filij. & adam ante peccatum

non fuit filius adoptõnis.4 Contra.ante incarnatõeʒ

2 ante peccatum ⁊ poſt ſancti erant filij. aliter nõ ꝑti⸗
nerent ad hereditatem. vnde eſa.lxiij. AUere tu pater nẽ
es: ⁊ abraham nos neſciuit. Aut gfilij naturales.aut
adoptiui.aut ſolum filij per creationem: ſicut cetera.
Mon primo modo: nec tercio ſoluʒ: relinquit᷑ S ꝙ filij
adoptiui. Rñſio. adoptio reſpicit dupliceʒ terminũ
a quo:⁊ ad quem. tum ad terminũ a quo: refert in
ſtatu ante peccatum ⁊ poſt peccatuʒ. nam in ſtatu poſt
peccatum de filio ire fit filius. Sn ſtatu vo ante pecca⸗
tum non de filio ire ſed de non filio ꝑ grãm fit ſiliꝰ.vñ
poſt peccatum eſt ↄtraꝛia diſpoſitio ad filiatõeʒ.ĩ ſta⸗

tu innocentie negatio filiatonis. tum dᷣo ad termi
nũ ad quem refert ante incarnationeʒ poſt. nam añ

incarnationeʒ ex ſide incarnatõis erat filiatio in potẽ
tia.non in effectu:qui eſt cum ↄſecutione hereditatis.
Poſt incarnationeʒ pᷣo ⁊ paſſioneʒ erat filiatio in effe
ctu cum conſecutõne hereditatis:remota obligatiõe ꝑ
paſſioneʒ. Item refert adoptio ante peccatũ: ſi nõ eſſet
incarnatio:⁊ poſt peccatũ poſt incarnatõʒ.nam ſi non
eſſet incarnatio eſſet ſolũ hereditas in terra fluẽte mel
ſcʒ in dulcedine diuinitatis tm̃. Per incarnationeʒ vᷣo
eſt hereditas aucta in terra fluente lac ⁊ mel.i.delecta
tioneʒ diuinitatis æ huanitatis aſſumpte ĩ vnitate ꝑ⸗
ſone filij dei. vñ. viij. rom. Heredes quideʒ dei: cohere⸗
des aũt xpi. H H
Nueſtio.xj.de gratia vpᷣii

generali .

Onſequẽteꝛ mqui
rendũ eſt de gratia xp̃i. hec.n.queſtio
preambula eſt ad ceteras:que ſunt de

ptãte.ſcia.volũtate.⁊ merito dñi ſal⸗

uatoꝛis. Querendũ eſt ̊ generaliter.
Beuno an in xpᷣo ſit ponenda gratia que dr vnionis.
cdᷣo.an in rpᷣo ponẽda ſit gratia m quaʒ eſt caput.
Tercio.an in xpᷣo ponẽda ſit gra abſoluta vt ↄſiderat᷑
vt quidaʒ homo ſingularis. .—
— „
Mlembꝛũ pꝛimũ
D primũ obycit ſic. In xpo eſt vnio di⸗
uinitatis ad coꝛpus. Si ꝗ̊ ipᷣm coꝛpꝰ ñ ẽ
ſuſceptm gratie.ꝭ ñ vni᷑ coꝛpus diuini⸗
tati nec diuinitas coꝛpoꝛi ꝑ gr̃am. MMi⸗
noꝛ pʒ.ſ.q; coꝛpus ñ ſit ſuſceptm̃ gratie. quia oꝓpoſita
nata ſunt fieri circa ideʒ.⁊ qð nõ eſt ſuſceptm̃ gẽe vniꝰ
oppoſiti:nõ eſt ſuſceptm alteꝛius.peccatũ vᷣo ⸗ gra ſunt
opoſita.ꝭ̊ coꝛpus nõ eſt ſuſceptin peccati.ᷓ nec gꝛe. ñ
geſt aliqua gratia que vniat coꝛpꝰ cũ dinitate. Ex HG̊ͥ

vlterius arguit᷑.quoniaʒ ſimul eſt ratio vniendi totaʒ
bumanitatẽ diuinitati.ſi ̊ coꝛpꝰ vnituꝛ diuinitati ſine
geatia.g bumanitas vnit᷑ diuinitati ſine ga. Ad il⸗
lud põt dari rñſio m Jo.dam̃.ꝙ diuinitas vnit᷑ cor⸗
poꝛi mediante intellectu vel aĩa: 2 aia mediãte gꝛatia.
ita cñ aĩa ſit ſuſceptiua gratie: inde eſt ꝙ graẽ vin⸗
culũ illius vnionis.quia coꝛpus vnit᷑ aĩe:? p ipᷣaʒ ani⸗
mã que eſt ſuſceptiua gratie vnitur dinitati. Sʒ cõ⸗
tra hoc obijcit᷑ hoc modo. In triduo erat ſeꝑata aia a
coꝛpoꝛe rp̃ᷣi:⁊ tamẽ coꝛpus xpᷣi vniebat᷑ dĩnitati. non
vniebat᷑ ꝑ aiam.ꝗ in triduo nõ vniebat᷑ coꝛpus xpᷣi di⸗
uinitati ꝑ grãm.ſed ideʒ eſt modus ⁊ fuit vniendi hu⸗
manitateʒ cum diuinitate in ↄceptiõe ihu rpᷣi:⁊ ſemꝑ.
Cum ꝭ̊ in triduo nõ fuerit hec vnio ꝑ gratiam: & nec
in eius ↄoceptione.¶ Item ponat᷑ ꝑ impoſſibile ꝙ aĩa ĩ
triduo ſeparetur a dĩnitate:aut k pieꝛ B ſoluit᷑ vnio
diuinitatis ad coꝛpus:aut non. Si no:g ſi nõ vnit᷑ coꝛ⸗
pus diuinitati per gratiam niſi ratione anime. ggra⸗
tia non fuit medium vnionis in triduo.ᷓ illa vnio que
eſt in xpᷣo non fuit per gꝛam. 4¶. Item potentioꝛ eſt vir⸗
tus educens effectum ſine medio: qᷓ; cum medio. ꝗa ex

txfectu virtutis eſt ꝙ indiget medio ad ꝓductionẽ ſin

operis.ſed virtus diuina eſt potentiſſima.̊ ſemꝑ pro⸗
ducit effectum ſuum ſine medio.Cum g eius effectꝰ fu⸗
erit incarnatio ſiue vnio humanitatis ad diuinitatez
in xpᷣo:̊ hec vnio fuit ſine medio.ꝗᷓ gratia nõ fuit iue⸗
dium in illa vnione.⁊ ſic in xpᷣo non eſt ponere gratiã
vnionis. Ad oppoſitum. Zugꝰ. Aſdaioꝛ gratia non
poteſt cogitari qᷓ; ꝙ filius homis ſit filius dei. ſed filiꝰ
bominis eſt filius ci per vnionẽ. gratia vnionis eſt
in rpᷣo.¶ INem augꝰ. Quicquid couenit filio dei ꝑ na⸗
turam: cõuenit filio hominis per gratiam. ſed ꝙ ̊ cõ⸗
ueniat filio hominis quod conuenit filio dei: nõ eſt ex
alia gratia q; que vnit filium homis filio dei. neceſſe
eſt ponere gratiam vnionis in xpᷣo.¶ Item Yo.j. habe
tur ꝙ verbum caro factuʒ eſt plenũ gratie 2 veritatis.
gꝙ eſt gratia vnionis verbi cum carne.¶ Item impoſſi
bile eſt creaturam ꝑ naturam creature ſublimari ſuꝑ
creaturam ſiue ſuꝑ ſtatum creature.ſed vnio humani⸗/
tatis ad diuinitateʒ eſt ſublimatio creature ſuꝑ crea⸗

turam ſiue ſuꝑ ſtatum creature: qua nõ poteſt cogita⸗
ri maioꝛ. non eſt aliquo modo per naturam bumane
nature ꝙ vniatur ad diuinitatez. & neceſſe eſt ꝙ ſit per

aliquid additum nature:quod eleuet ipſum ſuꝑ omẽm
naturam. ſed illud eſt donũ gratiſdatuʒ. ↄſtar gratia.
Et cum per illud fiat illa vnio:neceſſe eſt ponere gra⸗
tiam vnionis in rpᷣᷣjßÿD. Solutio.dicendũ ⁊ ↄcedenaũ
eſt ꝙ in xpᷣo ſit gratia vnionis humanitatis ad diuini
tateʒ. ⁊ ratio huiꝰ eſt.quia nõ eſt poſſibile ipſi cꝛeatuꝛe
humane per donum conditõnis nature: eleuet ⁊ dil⸗
ponatur ad diuinam vnioneʒz. ideo neceſſaria ẽ ei gea
tia: que eleuet ⁊ diſponat ipſam ad vnioneʒ diuinam.
hanc aũt gratiam dicimus gratiam vnionis.4 Ad pᷣ⸗
mũ quod obijcitur in ↄtrarium ꝙ coꝛpus nõ eſt ſuſce⸗
ptiuum gratie.Dicendũ ꝙ ſuſceptm̃ gratie dicitur du⸗
pliciter.ſcʒ ꝑ ſe:⁊ per aliud.ſicut ẽ ſuſceptm̃ peccati ꝑ
ſe ⁊ ꝑ aliud.ſola ronalis creatura eſt ſuſceptiua pecca
ti ꝑ ſe:⁊ gratie ꝑ ſe coꝛpus vo ꝑ accñs ſiue ꝑ aliud ſcʒ
ꝑ aĩam.quia.n.anima eſt ꝑfectio coꝛpoꝛis: ⁊ coꝛpꝰ eſt
ſuſceptm̃ ꝑfectionis ab ala.ꝑfectio aĩe que eſt gra me⸗
diante anima ſuſcipit᷑ a coꝛpoꝛe: quemadmodũ erit in
gloꝛia.gloꝛia enim erit in aia: ⁊ anima gloꝛificata ꝑfi
ciet coꝛpus.⁊ inde erit in coꝛpoꝛe gloꝛia. Similiter eſt
d& gratia.quia anima eſt ꝑfectio coꝛꝑis:gratia vᷣo ẽ ꝑ⸗
fectio anime.a ideo mediante anima coꝛpis eſt peꝛſe⸗
ctio. Dicendũ igit᷑ ꝙ in xpᷣo ſicut ipſa anima vniebat᷑
diuinitati ꝑ gratiam vnionis:ita ipſum coꝛpus ꝑ ean⸗
m gratiam vniebatur diuinitati mediante aĩa.ſicut
dicit Dama.qꝙ mediante intellectu vnitur diuinitati.
Ad illud quod poſtea obijcit᷑ de triduo.⁊ ad illð qð

ſequitur.dðᷣm ꝙ in triduo vniebatur diuinitas coꝛpo⸗
ri mediante anima: ꝙᷓuis eſſet etiaʒ ſeꝑata a coꝛꝑe. nã
aĩa exquo vnitur coꝛpoꝛi relinquit in coꝛpe diſpoſitio
nez que remanet in coꝛꝑe:ſeꝑata aĩa ab ipſo.ꝛ illa dil⸗
poſitio eſt ipſius aĩe ſicut eſectus. Et ꝓyter H̊ quicqd
fit ꝑ illam diſpoſitõʒ vel mediante illa: fit mediãte aĩa
ſue cauſe ꝓxime.mediante ðᷣo illa diſpoſitõe eꝛat vnio
diuinitatis ad coꝛpus in triduo.⁊ ideo dicit᷑ ꝙ median
te aĩa fuit vnio.quia mediante diſpoſitõe derelicta ab
aĩa in ipſo coꝛꝑe:ꝑ quam coꝛpus ad vnioneʒ diſpone⸗
batur ⁊ tenebatur in vnione. Quod manifeſtatur ſic.
Augꝰ. mouet queſtioneʒ de aboꝛtiuis fetibus.vtrũ ꝑti
neant ad reſurrectõʒ. Et dicit ꝙ nõ.quia ipſum puer⸗
periũ nondũ fuit animatũ.⁊ ꝓpter hoc coꝛpꝰ aboꝛtiuũ
nihil ſoꝛtitur ab aĩa:quia nondũ fuit vnitũ aĩe.⁊ ideo
exr impreſſione aie nõ ſoꝛtitur diſpoſitiõeʒ ad incoꝛu⸗
ptioneʒ ⁊ ꝑpetuitatem.⁊ ideo oĩno reſoluit᷑ in pꝛiſtinã
materiaʒ. Coꝛpus vᷣo Herodis ꝑtinet ad reſurrectiõʒ
ſ nõ ad beatã.quia coꝛpus eius vnituʒ fuit aĩe: q̃ erat
ſuba immoꝛtalis ⁊ ꝑpetua: que tñ nullam hẽbat grazʒ
nec condignitateʒ ad gloꝛiam ꝑ grãm. inde eſt ꝙ ſor
titur coꝛpus ꝑ diſpoſitõʒ ad eſſe ꝑpetuuʒ:ſed nõ gloꝛi⸗
oſum ⁊ vnietur iteꝝ aĩe herodis.Alterius eſt in coꝛꝑe
beati petri:quia fuit vnitũ coꝛpꝰ eius aĩe que erat ſub⸗
ſtantia ꝑpetua.⁊ hñs grãm ex qua erat in eo cõdigni⸗
tas ad gloꝛiam.⁊ ideo ex eius impreſſione ſoꝛtit᷑ poſſi⸗
bilitateʒ ad reſurrectioneʒ ⁊ ad eſſe ꝑpetuuʒ ⁊ gloꝛio⸗
ſum. Habet g̊ coꝛpus petri ſeparata aĩa petri ab ipᷣo
poſſibilitateʒ oꝛdinatazʒ ad gloꝛiaʒ. Alterius fuit ĩ cor
poꝛe ihu xpᷣi:quia plus fuit in ipſo qᷓ in alijs.quia nõ
ſolum erat gratia coĩs in aĩa ſua ſicut in alijs aĩiabus
ſanctis.ſicut in aĩa petri:immo vlterius in ſua bẽa aĩa
erat gratia vnionis ad diuinitateʒ. Sicut & in coꝛpoẽ
petri ꝑ vnioneʒ ad ſubam ꝑpetuam: que eꝛat eius aĩa
habens etiaʒ gratiam relinquebat᷑ poteſtas in coꝛpoẽ
petri ad reſuꝛꝛeciõz ad gloꝛiam.eodeʒ modo ĩ dño ihu
gꝛatia vnionis qua beata eius aĩa vniebat᷑ diuinitati:
relinquebat in coꝛpoꝛe eius ab aĩa ſua que erat peꝛpe:
tua ⁊ gratioſa omni plenitudinegratie: poſſibilitateʒ
ad eſſe ꝓꝑpetuum ⁊ gloꝛioſum ⁊ ad diuinam vnionem.
Abſtracta dᷣo anima non abſtrabit᷑ impreſſio que ẽ ab
aĩa in coꝛpoꝛe. vnde in coꝛꝑe ihᷣu xp̃ᷣi manet diſpoſitio
ad diuinam vnioneʒ ſeꝑata anima ꝑ quam diſpoſitõʒ
manet vnio coꝛꝑis ad diuinitateʒ .quia quelibet mate
ria ſoꝛtitur ꝓprietateʒ ⁊ diſpoſitionẽ ſue foꝛme.Et ita
aĩa xpᷣi ſeꝑata a coꝛꝑe in triduo illud qð ex aĩa erat ſcʒ
impreſſio fuit mediũ: vel diſpoſitio vni onis coꝛꝑis ad
diuinitateʒ. ¶ Ad aliud quod obijcit᷑.ꝙ potẽtioꝛ ẽ vir⸗
tus ⁊c.dðm ꝙ gratia vnionis fit nccia in rpᷣo ad vnio
nem diuinitatis.⁊ bumanitatis ñ eſt de impotẽtia dei⸗
tatis:̊ de impotentia humanitatis. quia ipſa deitas
de ſe potentiam hʒ actiuam ſufficienteʒ ad vniendũ ſi⸗
bi humanitatem ſine aliquo medio ⁊ adiutoꝛio.ſᷣ ipſa
bumanitas impotentiaʒ habet de ſe ad hoc ꝙ vniatur
diuinitati.ꝑ conditõneʒ.n. nature impoſſibile ẽ ꝙ; dil⸗
ponatur ad vnioneʒ illam.quia oꝑtet ꝙ in illa vnione
elenetur ſupꝛa omẽʒ naturã ⁊? creaturã.

Membꝛũ ſecũdum

Onſequenter querit᷑ an in xpᷣo ſit ponen
da gratia ᷣm quam eſt caput eccleſie.ad
ephe.j. IJpſuʒ dedit caput ſuꝑ omneʒ ec⸗
cleſiam:que eſt coꝛpus eius.⁊ G̊ pᷣm hũa
nam naturam. Si g xpᷣs eſt caput ſuꝑ omẽʒ eccleſiaʒ.
⁊ h̊ habet ex dono patris.quia dicit.ipſum dedit ⁊c.⁊
iſtud donuʒ eſt gratia.&̊ ex gratia habet ꝙ ſit caput ec⸗
cleſie.¶ Ieem augꝰ.ad dardanuʒ. In xpᷣo hĩtat omĩs
plenitudo gratie:ſicut in capite in quo ſunt omẽs ſen⸗
ſus. ̊ ipſe eſt velut caput ex gratia dei. in ipſoẽ gra⸗
tia Fᷣm quam eſt caput eccleſie. YIeʒ Hugo de ſan. vic.

in li. de ſacramẽtis dicit. Sicut ſpũs bomĩs mediante

capite ad membra deſcendit viuificanda: ſic ſpuſſan⸗
ctus ꝑ xpᷣm venit ad xpᷣianos: cuiꝰ plenitudo quidẽ eſt
in capite.ꝑticipatio ᷣo in membris. Ad oſpoſitum
ſupponitur hec ꝓpoſitio:que aſſeritur a ſanctis. Cor⸗
ruptio oꝛiginalis traducta eſt per peccatuʒ ade.⁊ per
carnem traducit᷑ in nobis.quia enim caꝛo eſt extradu⸗
ce:⁊ ex carne generat᷑ caro.ideo traducitur de carne ĩ
carnem per generationeʒ. ſᷣ gratia non traducit᷑: quia

aĩa eſt ſubiectum gratie.anima vᷣo non eſt extraduce.

vnde ſicut non traducitur anima ab aĩa:ita nec gratia
a gratia.ſed cum coꝛꝛuptio oꝛiginalis ſit ĩ carne. ſicut
traducit᷑ caro ex carne: ita coꝛuptio. Ex his obncit᷑
aĩe non ſunt extraduce:immo ſunt diuiſe ⁊ diſtincte a
co create immediate.iuxta illud pᷣs.Qui finxit ſigil/
latim coꝛda eoꝛum. g ab aĩa xp̃i non traducit᷑ gr̃a ad
aĩas noſtras.ꝙ non perficiunt᷑ anime ab ipſa gꝛa ani⸗
me xpᷣi.non põt ̊ aĩa ipſius tranſfundere gratiam nec
influere ad aias noſtras. Sed alia ratione nõ dicit᷑ ca
put:niſi quia ſicut caput vitam ſpirituʒ tranſfundit
alijs mem bris: ita xpᷣs gratiaʒ membris ſuis que ſũt
fideles anime.Cum & hec non poſſint eſſe:relinquitur
ꝙ in eo non eſt gratia ſᷣm quam ſit caput.⸗ Itez aug.
Aens nulla interpoſita natura ab ipſa prima verita
te foꝛmat᷑.ſed hec foꝛmatio nihil aliud eſt qᷓ ꝑfectio: q̃
eſt gratia in anima vel in mente.̊ ipſa gratia eſt ime⸗
diate in aĩabus noſtris ab ipſa prima veritate.¶ IYtez
nullius creature eſt daꝛe gratiam.quia ſicut aĩa imme
diate eſt a deo:ita eius perfectio que eſt gratia. gra⸗
tia nullo mediante eſt a deo. cum ypᷣs inqtum hõ ſit
creatura:non põt eſſe medium influentie gratie dei ad
nos.Sed alia ratione nõ dicit᷑ habere gratiã ſᷣm quã
dicit᷑ caput eccleſie. non eſt in ipſo ponenda gr̃a ᷣm

quam dicatur eſſe caput eccleſie. Solutio. doõm ꝙ ĩi

xpᷣo ſᷣm ꝙ homo eſt ponere gratiam ᷣm quaʒ eſt caput
eccleſie.Ad illud intelligendũ notanduʒ eſt.ꝙ influen
tia gratie eſt a deo ſine medio:⁊ ꝑ medium ſine medio
rpᷣus ſm ꝙ deus immediate eſt datoꝛ gratie aucẽte2 in
propria ratione efficientis.vñ eſa.xluj.dicit᷑. Ego ſuʒ
ipſe qui deleo inigtates ꝓpter me.ꝑ mediũ xpᷣus Fᷣm ꝙ
homo multis modis. Eſt enim mediũ ꝑ moduʒ fidei.
ꝑ modũ meriti.ꝑ modũ deſiderij: ſiue oꝛonis.ꝑ modũ
diſpoſitõnis. Per modũ fidei ꝓut ipſe conſideratur ĩ
fide.fides enim que de xpᷣo ſiue de deo hoie eſt: diſpoĩit

immediate aĩaʒ ad gratiãâ. immo impoſſibile fuit ſine

fide illa aliquem gratum eſſe deo.vnde ꝓpter boc dicit
pater mathᷣ.iij. Hic eſt filius meus dilectus in qͥ mihi
bene complacui. Glo.i.ꝑ ipſum mihi alij placẽt. Au⸗
guſti. Sine fide mediatoꝛis nũqꝙᷓ; aliquis placuit deoo.

Similiter ꝑ modũ meriti:quia ꝑ paſſionẽ ſuã meruit

a patre vt daret᷑ gratia omibus credentibo in ipſum 2

amantibus ipſum m ꝙ dicit᷑ eſa. liij. Iniquitates eo⸗

rum ipſe poꝛtabit:⁊ ideo diſpaꝛtiam ei plurimos.Si⸗
militer per modũ deſiderij ſiue oonis: quia omnibus
credentibus ⁊ deſiderantibo gratiaʒ oꝛat ⁊ deſiderat.
ᷣm ꝗ legit᷑ roma.viij.Deus qui iuſtificat:quis eſt qui
condemnet? IOus xp̃s qui ſedet ad dexteraʒ patris:ꝗ
interpellat ꝓ nobis.Et.j.o.ij. Aduocatum habe⸗
mus apud patrem ihm vpᷣm iuſtum.⁊ ipſe eſt ꝗꝓpiciatõ
ꝓ peccatis noſtris. Ipſe.n.eſt medium ſicut aduocatꝰ
7 oꝛans ꝓ nobis:vt nobis detur gratia.Item per mo
dum diſpoſitionis qtum ad naturam.quia tota natu
ra humana ante incarnationem erat digna odio ⁊ re⸗
pꝛobatione ꝓgter peccatum oꝛiginale.ſ̊ cum fuit natu
ra bumana aſſumpta a filio dei ĩ vnitate ꝑſone:diſpo⸗
nebatur ratione predeſtinato ꝝ ad gratiam diſpoſiti⸗

one congruitatis ſiue dignitatis. Sicut & ꝑ vnuʒ ho⸗

mineʒ fuit lapſa:ita per vnuʒ bomineʒ deum . ſ. xrᷣm ꝑ
vnionem cuʒ diuinitate fuit diſpoſita ad iuſtificatõʒ·
vnde ad roma.v.dicit᷑. Sicut ꝑ vnius delictuʒ omnes

iut
iſn
g
oſin
R
a
canel
ſtegt
rodte⸗
g
ne.ſin
vobet
linere
tſigl,
ghod
Nan⸗
nnee
atca
unct
neſit
miur
zng.
Krd
eno
ſne⸗
N
giulnne
inzen
mboſt
ie Niat
nqni
gfabn
ngi⸗
ſaapat
inſluen
emecio
ezi
l
ahm
Awodi
Keratdel
E dlhet
ſefunſce
Phabor
infati
ei. N
coltd⸗
Hinent
iphun!
aeseo⸗
vos H
mvibos
Slei
atris⸗g
im babe
grien
auoent
nhrn
tota narn
diont
fuitnan
nediſe⸗
diſpoſtu/
cnngw⸗

ueſtio

bomies in condemnationeʒ: ſic 2 ꝑ vnius inſticiaʒ oẽs
homines in iuſtificationeʒ vite. quia tedecus eẽt filio
babenti humanaʒ naturazʒ: ſi ipſa tota peꝛderet᷑.¶¶ Ad
primũ in ↄtrarium dᷣm. ꝙ peccatum traducitur vno
modo:⁊ gratia alio modo. Peccatum.n. traducitur
naturam coꝛuptõnis:gratia vo ꝑſi piritũſanctuz. Siẽ
videmus continuationeʒ ab adam vſq; ad vltimuz fi
lium ade.⁊ hanc continuationẽ facit natura. 7 ga ipſa
coꝛꝛupta fuit in adã: ideo coꝛꝛupta eſt in omnibo alijs.
⁊ ideo per ipſuʒ traducit᷑ coꝛuptio oꝛiginalis in filijs
ade. Sic ſpuſſanctus ꝑ queʒ abundat gratia in anima
xßpi ꝙtum ad omẽʒ gratie actum. in alijs ſanctis conſi
milez gratiaʒ infundit. Et ſicut vnus eſt ſpũs capitis
⁊ membꝛoꝝ viuificans caput ⁊ membꝛa: ſic ideʒ ſ pũs
per queʒ in nobis eſt gratia 2 in rpᷣo. Et hoc eſt qð di
cit Hugo in li.de ſacramẽtis. Sicut ſi pũs homis me⸗
diante capite ad membra teſcendit viuificãda:ſie ſpi⸗
rituſſanctus ꝑ xpᷣm venit ad xpᷣianos: cuius plenitudo
quideʒ eſt in capite:paꝛticipatio ᷣo in membꝛis. vnde
ſpiritus ille pleniſſime viuificat coput.conſequenter
alia membꝛa.2 in capite ſunt omnes ſenſus:in mẽbꝛis
ðo eſt ſenſus vnus.ſ.tactus.ſicut dicit augꝰ. Eſt ergo
hoc modo gratia in nobis ab anima xpᷣi ꝑ ſpm̃ſanctũ.
Ad aliud quod opponitur. ꝙæ mens nulla interpoſi⸗
ta natura ab ipſa prima veritate foꝛmat᷑. Dicendũ
aliud eſt dicere animaʒ foꝛmari per gratiam: 7 aĩam
accipere gratiam. Inter foꝛmationeʒ anime ꝑ gratiã
7 deum: nullum eſt medium. immo ipſa trinitas for⸗
mat ipſam.i.reducit in diuinam foꝛm ationez 2 ſimili
tudinem. ⁊ hec foꝛmatio eſt gratificatio. Sed in acce⸗
ptione gratie ab anima poteſt incidere medium: quia
acceptio reſpicit dantem ⁊ accipien tez. ſed inter dantẽ
⁊ accipienteʒ poteſt eſſe med iũ.dico vel fidei vel meriti
vel alioꝛum modoꝝ quos dirimus S.¶.Ad alið quod
obijcitur. ꝙ nullius creature eſt dare gratiam. Dicen/
dum ꝙ dare gratiam ꝑ modum auctoꝛitatis ſolius dei
eſt. ſeꝗ dare gratiam ꝑ modum impetrationis 2 meri⸗
ti. ⁊ ſic de aljs modis poteſt eſſe creature.⁊ ſic ẽ ipius
ihu xpᷣi ſ̃im ꝙ homo.
. . ,.—
Membꝛũ terciũ
Onſequẽter querit᷑ an in xrpᷣo ponẽda ſit
gratia abſoluta vt conſiderat᷑ vt quidaʒ
bomo ſingularis: ſicut in alijs homibus
ſanctis. Et oſtendit᷑ nõ.qm̃ maioꝛ lux
abſoꝛbet minoꝛeʒ. ſ̊ gratia vnionis qua homo vnitur
deo:vt ſit igem homo qð deus:eſt maioꝛ gratia q̃ poſ⸗
ſit cogitari.vnde eſt ſicut maio: lux. gloꝛia vᷣo ſingula⸗
ris ſanctitatis in homie ſingulari eſi ſicut minoꝛ lux.
hec gratia in xpᷣo qua diceret᷑ factus homo ſingula⸗
ris:abſoꝛbetur per gratiam vnionis homis ad deuz: qᷓ
eſt in xpᷣo.̊ in xpᷣo non eſt ponenda talis gꝛatia. IJte
gratia vnionis eſt ſumma: quia maioꝛ cogitari ñ põt.
eſt ergo ſufficiens ad omia opabilia que poteſt efficere
gratia. ſed vanum eſt ponere pꝑplura ad quod ſufficit
vnum. Si ꝗ gratia vnionis ſumcit ad omĩa oꝑanda:ꝗq̊ᷓ
cum ipſa ſit in xrp̃o:vanum eſſet ponere gꝛatiam ſingu
laris ſanctitatis. 4 Ad olpoſitum. Requieſcet ſup eũ
ſpiritus domini. eſa. xj. Spũs ſ. apiẽtie 2 intellectꝰ ⁊c.
⁊ loquit᷑ de xpᷣo.ſᷣ he ſunt ſingulares gratie donox ſeu
virtutum. in ipſo ſunt gratie ſingulares viꝛtutuz. In
ipſo g eſt ponere gratiam ſi ingulaꝛis ſanctitatis m
eſt quidam homo ſicut in alijs. Solutio. doᷣm in
xpo fuit gratia ſingularis ſ/ anctitatis ſᷣm quã eſſʒ qui⸗
dam ſanctus homo.ita vt nibil deſſet ſibi de gratia qᷓ
poſſet haberi ab homiĩe. Itez ipſe fuit homo deus: 7 iõ
neceſſaria fuit in eo gratia vnionis. quia ꝓ ſit homo
deus hoc habz ipſe ꝑ vnioneʒ. Ieʒz ipſe fuit mediator
dei ⁊ homĩs.⁊ ideo fuit gratia in ipſo pᷣm quam eẽt ca
put. vt eſſet mediũ influentie gratie in nobis ſiẽ caput

ad alia membꝛa. Ad primam rationeʒ in contrariũ
dicenduʒ. ꝙ non elt ſimile de luce coꝛꝑali ⁊ ſpũali. IJn
luce enim coꝛpoꝛali minoꝛ lux abſoꝛbetur a maioꝛi: H̊
non in luce ſpirituali. bec eſt ratio.qꝛ omia lumina
coꝛpoꝛalia ſunt ad vnum actum.ſ.ad manifeſtandum
viſibile.⁊ loquoꝛ de ipſis ꝙᷣtum ad illuminationem.⁊
ideo q;tum ad manifeſtationeʒ vnuʒ abſoꝛbet᷑ ab alio.
Sed tamen qᷓtum ad virtuteʒ non abſoꝛbetur vna lux
per aliam. vnde virtus ſielle non abſoꝛbetur per virtu
teʒ ſolis: nec virtus lune. immo retinent ſtelle ⁊ luna
ſpeciales opationes 7 influentias ſuarum virtutuz ad
iſta inferioꝛa. Ticz enim luna non luceat te die vt illu
mminet nos: tamen retinet ſuam virtutem: nec abſoꝛ⸗
betur a virtute ſolis: immo potius ab ipſa foꝛtificat᷑.
7 virtutes ſtellarum ſimiliter. vnde in luminaribus ce
leſtibus foꝛtificatur ⸗ multiplicatur virtus vnius lu⸗
minis quando coniu ngitur cum alio. In luce do ſpiri
tuali que eſt gratia: non ſunt omnia lumĩaꝛia ad vnuʒ
actum: ſed ad diuerſos per quos dirigunt animaʒ 2z
illuminant diuerſimode. ſicut fides illuminat animaʒ
2 dirigit ad credendum: 7 menifeſtat ei quid de bzʒ cre
re.q caritas ad diligendum. pꝛopter hoc vna nõ ab⸗
ſoꝛbetur ab alia in anima: ſed foꝛtiſicatur per coniun
ctionem cum altera.ſic ergo in chꝛiſto gratia vmionis
alie gꝛatie non ſunt ad vnum actum. ⁊ ideo vna non
abſoꝛbetur ab alia. Ad aliud dicendum. ꝙ non eſt
vanum ponere iſtas gratias in chriſto ſiue gratiaz ſic
multiplicatã.quia ad diuerſa ſunt. Dico tamẽ ꝙ vna
eſt gratia ſm eſſentiam in chriſto: non tamen eſt vna
conſiderando operationem vel actum quia aliꝰ actꝰ
eſt vnire hbumanitatem diuinitati. alius actus infiue⸗
re gratiam ⁊ eſſe exemplar ad omnes animas ſanctas
per ſpiritumſanctum. Item ſua anima poterat cogita
re de ſumma bonitate 7 amare eaz. ⁊ hic eſt alius actꝰ
a predictis. Scom primum attenditur in chriſto gra⸗
tia vnionis.qᷓ;tum ad ſecundum gratia m quam eſt
caput eccleſie ſiue medium influentie gatie in amima⸗
bus noſtris. qᷓtum ad tercium gratia ſingularis ſan⸗
ctitatis. Et ita cum iſti actus non ſi uperfluant ſed ve⸗
riſſime ſunt in chriſto: ideo non eſt vanum pont᷑ iſtas
gratias in chriſto.

Queſtio. xij. de gratia xpᷣi.

in ſpeciali.

Onſequenter que

ritur de iſtis gꝛatijs in ſpeciali. Pri⸗
mo.de gratia vnionis. Secundo. de
gratia m quam eſt caput. Tercio.ð
gratia ſingularis ſanctitatis.

Mlembꝛũ peimũ

Rimo queritur de gratia vnionis h̊ mo⸗
do. Primo.de eſſentia ipſius gratie vni⸗
onis abſolute. Secundo.de eentia ipᷣius
oↄꝑatõeʒ ad graʒ ᷣm quam xpᷣus dica⸗
tur eẽ caput.

Articulus primus

Dpmuzʒ q̊ qrit᷑ de gꝛa vnionis abſolute:
vtx ſit creata vel increata. Et oñdit᷑ ꝙ ſit ĩ⸗
creata. Qulla creatura hʒ actũ ſi up creatu⸗
rã effectiue vł foꝛmalr.ſᷣ gea vnionis ẽ ad actũ ꝗ ẽ ſuꝑ
oẽʒ creaturã.ſ.vnire hũa nitatẽ diuinitati. vniri.n.di⸗
uin itati q̃ ẽ pncipiũ oĩm creatuꝛaꝝ:ẽ ſup oẽz cꝛeatuꝛã.
Rcã effectiua vel foꝛmalis illiꝰ vnionis eſt ſup oẽʒ cre⸗
aturã. nõ eſt creatura.eſt igit᷑ increata. 4 Itẽ ecci. j.

Vanitas vanitatũ 2 oĩa vaĩtas. Ex &̊ obijcit. nihil cõ⸗
iugit vel coiũgẽ põt vaĩtatẽ nitati niſi Bitas.cũ g̊ hũa⸗
na nata ſit vanitag.dĩnitas ſit vitas. cũ nulla crea⸗

tura ſit veritas: nulla creatura põt eſſe iungẽs veita⸗
tem bumanitati: vel ecõuerſo bumanitatẽ deitati. Si
g gratia vnioms eſt illud ꝑ quod fit vnio iſta. gratia
onionis nõ eꝛit creata. 4 Item Yo. iij. Pater diligit fi
lium. nõ enim ad menſuram dedit ei ſpiꝛitum. ex H̊ ar⸗
uitur. Oämis creatura eſt in menſura:quia omne cre⸗
atum eſt menſuratũ 2 creatuʒ ſub certa menſura. ſicut
habetur ſapie.xj . Omiĩa in pondeꝛe numero 7 menſuꝛa
iſpoſuiſti · Sed ſpiritus qui datus eſt ipſi xpᷣo ĩ vnio⸗
ne eſt ſine menſura.̊ nõ eſi creatus. Spiritus aut ille
dicit᷑ gratia.̊ gratia data xpᷣo in vnione eſt increata·
41 Ytem ad roma. j. Pꝛedeſiinatus eſt filius xi i vir⸗
ture. ſuꝑ illud dicit augꝰ. 2os ſumus filij gratia: ipſe
aũt filius natura. Si querat᷑ an ad boĩem referat: ſa⸗
ne dici poteſt. i. ſi querat ſi ipſe bomo ſit filius per na⸗
turaʒ patris. ſane põt dici. Sed ipſe homo nõ eſt filiꝰ
niſi ꝑ vnionem. vnionis gratia facit illum bominezʒ
eſſe filium natura.boc eſt eſſe illum filium qui eſt fili
patris eternaliter. ſed boc nõ poſſet facere aliqð tem⸗
poꝛale. gratia vnionis non eſt tempalis. eſt igit eter⸗
na: increata. d oppoſitum. dicit Rabanꝰ. Cum
ſpũſſanctus datur: hoc nõ eſt im̃ ſ̃m eſſentiam intelli⸗
gendum: ſed ſm dona eius.̊ cum dicimus ipᷣm datuz
xpo nõ ad menſuraʒ: nõ debemus ſolum intelligere de
eſſentia ſpũ ſancti: ſed etiaʒ de donis ſpũſſancti:q̃ ſunt
ſapiẽtia intellectus ⁊c. Sicut habetr · x· eſa· Di ſpũs
vel gratia in illis donis eſt ereata. in xp̃o preter ſpiri
tumſanctũ fuit gratia vnionis creata. 4 Item cõditio
humanitatis rpᷣi nõ precedit tempoꝛe vnionem ipſins
humanitatis cum dihinitate: lʒ precedat oꝛdine natu⸗
re. Simul enim tempoꝛe fuit condita 2 vnita. In ipſa
gvnione bumamtatis xp̃i ad diuinitateʒ: aut ipſi bu⸗
manitati aduenit aliqua diſpoſitio que nõ eſt natuꝛe:
ſed ſuꝑadditur nature: aut nõ aliqua que nõ ſit natu⸗
re.Si dicatur ꝙ nõ aduenit ei aliqua diſpoſitio que n
ſit nature. ex boc ſequit᷑ nõ plus ſe habet ad h̊ ꝙ vni
atur bec bumanitas rp̃i ad diuinitateʒ: ꝙ alia buma⸗
nitas. boc aũt falſum eſi 2 incõueniẽs.ᷓ aduenit ei ali⸗
qua diſpoſitio que nõ eſt nature humane. ſuꝑaddita
eſt ei gratis data ad vnioneʒ ipſius cum dininitate.

3 ipſa eſt gratia vnionis. neceſſaria eſt & creata diſpo⸗

ltio ipſa gratia vnionis. Solutio. intelligenduʒ eſt
primo ad ſolutõnem buius queſtionis.ꝙ gratia vnio⸗
nis duplex eſt. Eſt enim gꝛatia vnionis duponẽs: 7 eſt
gratia vnionis complens. Diſponẽs eſt gratia creata·
Complens dᷣo ? ꝑficiens ẽ gratia increata. hec ẽ ipſe
ſpũſſanctus. IOple.n.ſpũſſanctus nõ ſolum ꝑ appꝛopri
ationem eſt donum: ſed etiaʒ ꝑ ſuam ꝓpꝛietateʒ ẽ amoꝛ
procedẽs a patre ⁊ filio:qui
eſt donum ꝑ ꝓprietateʒ:quia illud quo ꝓprie datur ali
quid alij eſt amoꝛ. vnde omoꝛ eſi ratõ dom: eſt illð qð
primo donat᷑:quia ſi ex alia cauſa detur aligd ẽ ex pu⸗
ra liberalitate ⁊ amoꝛe.nõ eſt donũ ꝓpꝛie:vt ſi detur ali
quid ex timoꝛe: nõ ẽ donũ ̊D redibitio. Similit ſi ex cu⸗
piditate detur: nõ eſt donũ ̊ queſtus.ꝗᷓ donuʒ ꝓprie re⸗
ſpicit liberalitatẽ ⁊ amoꝛem dantis. quia & ſpuſſanctꝰ
eſt amoꝛ:ideo eſt donum. ⁊ quia eſt donũ:ideo ipᷣe ẽ gra
tia. Ipſe eſt gratia increata. Gratia vᷣo creata ẽ ipſa
diſpolitio que ab increata relinquit᷑: que diſpoſitio ñ
eſt aliud ꝙᷓ deifoꝛmitas vel diuina aſſimilatio. 4l Dieẽ
dũ igit᷑ ꝙ ẽ gratia vnionis duplex.creata: increata·.
BGratia increata eſt ſpũſſanctus: qui eſt ſicut complẽs
7 perficiens vltimo iſtam vnioneʒ. Sed gratia creata
eſt diſponẽs ad banc vnioneʒ ex ꝑte bumanitatio. cã
Apter quam opoꝛtet ponere illud duplex mediũ in vni⸗
one hec eſt: quia maxime diſtant ſubſtantia creata ⁊ i⸗
creata. ſcilz diuinitas z bumanitas. vnde ad hoc ꝙ cõ
neniant in vnioneʒ neceſſe eſt ꝙ veniat mediũ ĩ dupli⸗
ci ratione. mediũ aũt eſt gratia vnionis que interueit
ad illam vnionez. Cum igit᷑ ex vns ꝑte ſit ſuba creata

a amoꝛ eſt ꝑ ꝓprietatẽ . ið0o

ſcʒ bumanitas.ex alia parte ſit ſubſtantia incrcata ſes
diuinitas. oꝑtz ꝙ gratia vnionis illarum ſit gra crea⸗

ta 7 gratia increata. Sed nõ põt eſſe vna gratia ereata
2 increata: ᷓ oꝑtz ꝙ ſit duplex. oꝑtz igit᷑ duplex eẽ me⸗

dium in illa vnione. gꝛatiaʒ increatam er pte dininita
tis:2 gratiam creatam ex ꝑte humanitatis. Et ſic ptʒ

ꝙ in illa vnione neceſſe eſt eſſe duplicez gratiaz que fit
mediũ vnionis.ſ.gratiam creatazʒ ⁊ increatam que eſt

ſpũſſanctus.4 Katio auteʒ ꝗpter quaʒ hoc magis at⸗

tribuit᷑ ſpirituiſancto ꝙ ſit grana increata vnionis ꝙᷓ
alij pſone bec eſt. Scom. n. illud quod ꝓpinquius no

bis ex ꝑte diuinitatis ſm illð debet eſſe vmo deitatis

ad humanitateʒ: que eſt natura noſtra.quia q̃ vniunt
maxime vniunt in eo in quo appropinquãt. ꝓinquiꝰ
aũt dicimus ꝑticipatione vel comunione. Scðm.n. q;
deitas ꝑticipatur ? cõmunicat ſe creature: dicit᷑ acce⸗
tere vel appropinquare.nõ aliter. Vnde augẽ. in li. e
anima? ſpiritu. boc modo ponit fieri vnioneʒz aĩe cum
coꝛpoꝛe:q aĩa ſᷣm illud m qꝗð magis apꝛopinquat cũ
coꝛpoꝛe vnit᷑ coꝛpoꝛi.hoc aũt ẽ infimũ ipſius aĩe: qa il
lud quod eſt infimũ ipſius aĩe maxime accedit ad na⸗
tuꝛam coꝛpis.ſimiliter coꝛpus m illud ſᷣm qð magis
appropinquat aĩe vnitur cum ipſa aĩa.B aüt eſt ſupre⸗
mũ coꝛꝑis.Coꝛpus.n.Fᷣm ſupꝛemũ ſuuʒ quod eſt ſpũs
magis appropinquat ad natuꝛam aiĩe. quia ilud ſupꝛe
mũ eſt ſubtiliſſimũ qð ſit in coꝛpoꝛe.⁊ quia magis ac⸗
cedit ad natuꝛam anime: ideo eſt mediuʒ ex ꝑte coꝛpis
ad vniendum coꝛpus cuʒ aĩa. Similit eſt in parte iſta
prout poſſumus per quandaʒ ſimilitudinẽ dicẽ.qꝛ ſᷣm
illud 'm quod magis accedit diuinitas ad bumanam
natura: 'm illud ex ꝑte bumanitatis dicit eſſe vnio di⸗
ninitatis cuʒ bumana natura in xpᷣo. Illud aũt m qð
magis accedit diuinitas ad bumanaʒz naturam ẽ ſpiri

tuſſanctꝰ. ſicut dicit augꝰ. in li.de aĩa ⁊ ſpiritu dicens .·
ꝙ; omis vſus deitatis eſt nobis ex munere qui eſt ſpũſ⸗

ſanctus. vnde ꝑ ipᷣm ẽ nobis cõmunio totius tꝛinitatis
Et ratio huiꝰ ẽ.quia ſpũſſanctus amoꝛ eſt. illud eni ꝑ
qð cõmunicat ſe trinitas eſt amoꝛ. amoꝛ aũt eẽntialit
7 pſonaliter in ipſa trinitate ẽ ſpuſſanctus. 2 ideo per
ipfum eſt nobis cõmunio deitatis: que cõmunio deita⸗
tis ſumma fuit in ipſa vmone ipſius ad bumanitateʒ
in xpᷣo in vnitate ꝑſone.⁊ ideo ſpũſſanctus potiꝰ dicit᷑
medium iſtius vnionis ex ꝑte deitatis ꝙᷓ alia peꝛſona.
Iteʒ dicit dyoꝰ.in li.de di.no.Amoꝛ eſt vis vnitiua. ſi
dbet vniri diuinitas bumanitati ꝛmagis debet ei at⸗
tribui ꝙ ſit ratio vel mediũ hꝰ vnionis: ̈ alij. qꝛ amoꝛ
eſt ſpuſſanctus ꝑ ꝓprietateʒ· Item ſpuſſanctus ẽ nex⸗

.

vinculum ⁊ cõmunio patris ⁊ filj. vt dicit augꝰ. ⁊ B

eo ꝙ eſt amoꝛ. Sicut Sſpũiſa.ↄuenit eẽ vnioneʒ diui⸗

7

narũ ꝑſonaꝝ in diuina natura: 2 eſt oñſiuuʒ vnitatis

eaꝝ.ita ↄuemet ei vt ſit vnio naturav in vna perſona
filij. Debemus preterea intelligere gra tiã creatã vnio⸗
nis in xpᷣo in tanta ꝑfectõne 2 ↄſummatione 2 excellẽ⸗
tia. vt non ſolũ diſponat ad amoꝛẽ ⁊ cogitatõez dei cre
atam ? taleʒ qualis competit bomini deo: pᷣ vlteriꝰ ad
vnitatez pſonalez cum deo ita diſt ponendo.ꝙ qcqd cõ⸗
ueniat filio dei ꝑ naturam: ↄueniat filio bomis ꝑ gra⸗
tiam. ſicut dicit augꝰ. Et ſic gratia vnionis creata èp⸗
fectiſſima aſſimilatio creature rõnalis ad den: ꝗ poſſit
eſſe aut intelligi. Gratia vo vnionis increata ? ſpuũſſa.
Ad primũ dom qð obijcit᷑ in ↄtrariũ.ꝙ ſi loqmuꝛ
x foꝛma complente: ſic nulla creatura põt ſe habe foꝛ⸗
maliter ad actum ſupra omẽz creaturã ·ſ loquendo ⸗
foꝛma diſponẽte:ſic poteſt ſe habere foꝛmalit ad ipſuʒ
aliquo modo:quia põt ad ipᷣm diſponere:b non ipſum
complere. Hoc & modo ſe habet gratia creata ad vni⸗
onem in xpo foꝛmaliter ex parte bumanitatis. qꝛ ipſa
eſt velut foꝛma diſponens ad vnioneʒ er ꝑie humanita
tis. Gratia vᷣo increata que eſt ſy pũſſanctus:eſt oplens
1 ꝑficiens illam vnionem. ꝗ Ad aliud dðm. ꝙ gratia

— — — —

1
ſit
le
vin

.

ſit Gine
Natſadn
uplerin
Liedune
gtiaz Geſt
MNamel
we nagbrn
ta vniongz
pinquigin
mo dins
Nu jnini
1t. Pingne
, Gecn
erdicik ger⸗
ugdinli
nlzaiecun
bingatci
gier ga il
lit aano⸗
g nagis
tcſ ſopre⸗
dden ſpis
Auaſur
afnagod
r gecope
inpareſin
edcigen
Abunuan
keſe niod⸗
faitenes
ram iſoin
imdicens.
wieſtlpü
8 nigitanis
illudeni-
i eintinl
1ickope
nnio deita
mannat;
pot di
giapehn
is miinl
gldi
1 gone
uss
1 aug
one din⸗
c int
muupeln
ctaino⸗
Merorli
Nönnic
anen
ntcs
nisp
geatatt⸗
miſon
ſlojnn
ſeban
ogven⸗
ißſß
nipin
te
D
tomnani
pen
4 Grs

“
WS

creata habet duplicem reſpectũ. m dicimus ꝗ⸗ oĩs
crcatura dupliceʒ habet reſpectum. qmia creatura cõ⸗
paratur ad illud a quo eſt: ⁊z ad illud de quo eſt. Si re
ſpiciainus illud a quo eſt: ſic inuenimus deũ. quia eſt
a deo. Si reſpiciamus illud de quo eſt: ſic inuenimus
nibilum. quia omis creatura inqꝙtum creatura de ni⸗
hilo eſt. Ex hoc vo ꝙ creatura eſt de nihilo: ex hoc eſt
vanitas: ⁊ habet eſſe vertibile. ſicut dicit damaſ. Sed
ex reſpectu ad illud a quo eſt: quod eſt prima veritas.
ſcʒ deus.ex hoc ipſa eſi creatura babens eſſe verum: 7
nõ eſt ᷣm hoc vanitas. Ad aliud pʒ ſolutio.ꝙ in xpᷣo
eſt gratia vnionis duplex. ſ. creata increata. Gratia
vnionis increata illa eſt infinita 2 ſine mẽſura. 7 hec
eſt ſpũſſanctus.⁊ de bac loquit᷑ YHoh.Non ẽ ei datꝰ ſy pi
ritus ad menſuram. Sed gratia vnionis creata eſt in
menſura. de hac nõ loquit Johᷣ. Ande nullũ eſt incõ
ueniens ꝙ dicat᷑ gratia eiꝰ increata infinita 7 ipſo
ſit gꝛatia creata finita. Iſtud tamen inuenies plane de
terminatũ in primo libꝛo in queſtione de infinitate di
uine eẽntie. Vltimũ iam ꝑ dicta pʒ.

Neticulꝰ ſecũda⸗ꝰ
Gnſequẽter querit᷑ de drñtia dnionis ꝑcõ⸗
paratõneʒ ad gratiaʒ 'm quam eſt caput.
Et primo querit᷑. an gratia vnionis ſit ea⸗
dem cum gratia ᷣm quam eſt caput. Secundo querit
qjue illaꝝ ſit pꝛioꝛ. —
Ad primũarguitur S. j.
ſic. Nuguſti.iQulla maioꝛ gratia cogitari poteſt: qᷓ
filius homĩs ſit filius dei. ̊ hec eſt gratia vnionis. g
nulla maioꝛ gratia poteſt cogitari ꝙᷓ gratia vnionis.
hec &; eſt in xpo.de qua babetur JYo. j. De plenitudine
eius accepimus omnes gratiam. Et illa gratia de qua
nos accepimus: eſt illa 'm quam xrpᷣs eſt caput.q̊ gꝛa⸗
tia vnionis in xpᷣo eſt gratia illa 'm quam vp̃s eſt ca⸗
put. ¶ Item Hugo dæ ſancto victo. dicit in libꝛo de ſa⸗

cramẽtis.AUnus eſi ſpiritus qui per xpᷣm venit ad xpᷣi⸗
anos: cuius plemitudo in capite 7 participatio in mẽ⸗
bris. Sed plenitudo ſi pũs ĩ capite en gratia vnionis.
ipſa vo participatio que venit a capite in membꝛa ẽ F⸗
tia ßm quam eſt caput. quia ex illa fluit participatio
in membris. ᷓ eadeʒ eſt bec gratia cum alia. 4 Ad op⸗
poſitum. Ad alium actum eſt gratia vnionis:⁊ gratia
Fm quam eſt caput. & eſt alia ? alia Ratia. Maioꝛ pʒ.
quia gratia vnionis eſt ad vniendum bumanitateʒz cũ
deitate: alia ad vniendum caput 7 mem bꝛa. p̊ iſti ſunt
actus diuerſi. ab alia alia gꝛatia. Solutio.dicẽ
dum.ꝙ gratia vnionis intelligitur gꝛatia creata 7 gea
tia increata.Et ſimiliter gratia ᷣm quam xpᷣus eſt ca⸗
put intelligit gratia creata ⁊ increata. Si g intelligas
ex vtraq; ꝑte gratiaʒ increatam. dico cadeʒ ẽ gratia
vnionis increata:⁊ gratia ſᷣm quam eſt caput.increa⸗
ta re ⁊ ratione.ſ.ſpũſſanctus. Et hoc vult dicẽ anẽtas
Hug. ſcʒ ꝙ vnus eſt ſy pũs qui ꝑ rpᷣm venit ad xpᷣianos
cuius plenitudo in capite: pticipatio in mẽbꝛis. Si au
tem intelligamꝰ gratiam vnionis creatam: ⁊ grãʒ ſᷣm
quam eſt caput creatam.ſic differt gratia a gratia ſᷣm
rationeʒ:⁊ nõ ſᷣm ſubam.ſicut ſi diceret᷑. ꝙ eageʒ ẽ lux
que pleniſſime lucet in ſole:⸗ per quã eſt influentia lu⸗
minis a ſole ꝑ radios ad iſta inferioꝛa. Similit eadeʒz

eſt gratia vnionis que ex ſua plenitudine lucet in xrpᷣo

que hʒ virtutẽ lucendi ? lucet⸗ radiat ab ipſo ĩ alijs.

xpᷣo vniens humanitateʒ deitati: dicit gratia vnionis.
ſed ſᷣm ꝙ ab ipſo radiat in membꝛis dicitur gꝛatia ᷣm
quam eſt caput. Et per hoc ſoluitur ratio in contra⸗
rium. quia non oſtendit diuerſi tatem eſſentie. ſed EFm
reſpectus qui ſolum ſunt ſm diuerſas rõnes gratie.

Lõſequẽter queri S. ij.
tur. que iſtaꝝ gratiaxꝝ ſit pꝛioꝛ: cum diffeꝛant m intel
ligentie rationẽ.an gratia vnionis: vel gratia ſm quã

eſt caput.Et videt᷑ g gratia vnionis ſit poꝛ.quia quo

poſito ponit᷑ aliud: ⁊ quo remoto remouet᷑: illð ẽ priꝰ
illo natura. Sed poſita gratia vmonis ponit᷑ gra ſm
quã eſt caput:⁊ remota hac remouet᷑ illa. prioꝛ ẽ gꝛa

Vnionis natura ꝗᷓ illa. 4¶ Itez caput eſt prius vnitum

aĩe:⁊ poſtmodũ influit vitam ⁊ ſenſuʒ alijs membꝛis.
Similit᷑ dicit aug. Humanitas xpᷣi vnit᷑ deitati q̃i aĩe
An ditas eſt vita ipſius humanitatis. ex h oñdit᷑ rpi
Pumanitas caput: z infundit ad alios vitam ſpũalẽ ⁊
ſenſum. ſed caput prius reſpicit vitam ⁊ ſpirituʒ qᷓ in⸗
fluit. ̊ bumanitas rp̃i prius vnitur deitati qᷓ inſtuat
alijs vitam ſpiritualeʒ. prioꝛ eſt gꝛatia vnionis qᷓ F⸗
tia influentie ᷣm quam eſi caput. Ad oppoſitũ. gra
vnionis non fuit niſi tempoꝛe incarnationis xp̃i.quia
non fuit quouſqʒ vniretur bum anitas xpi diuinitati.
Sed gratia ſᷣm quam dicit caput fuit ante inca:ꝛnati⸗
onem iuxta auẽtes ſanctoꝝ. ſed quia illa fuit a primo
iuſto ⁊ influebat in omnibus iuſtis. ſicut in abel 7 in

ſanctis patribus:vitam ? lumen gratie ratõe fidei me

diatoꝛis. prioꝛ eſt gratia m quaʒ eſt caput:q gratia
vnionis.¶ Si dicatur ꝙ gratia vnionis erat in ſide 7
ideo precedebat gratiam inſluentie. ſicut in abel erat
fides de incarnatione chriſti. ⁊ ita fides de gratia vni⸗
onis.⁊ ex hac fide ſequebatur influentia gratie ĩ ipſo.
Tunc obijcitur. Eſſe in fide non eſt eſſe ſunpliciteꝛ ſed
Em quid. ergo eſſe gratia vnionis in fide non erat eſſe
ſimpłr. ſed alia ſimpliciter erat ſcilʒ gratia influentie
bm quam eſt caput: quia influebat alijs. ergo pꝛioꝛ eſt
ſimpliciter gratia influentie m quam eſi caput: quia
inſluebat alijs. ergo pꝛioꝛ eſt ſimpliciter gratia inſiuen
tie ꝙᷓ vnionis. Solutio. dicendum chriſtus dicit
eſſe caput ratione fidei. VUnde eoipſo eſt caput quo cꝛe
Ditus.Et quia fides noſitra 2 antiquoꝛum eadem eſt:
qᷓuis per tempoꝛa varietur. vnum tamen eſt creditum
iqem.a tamen nos credimus chriſtum incarnatum.
ipſi ᷣo crediderunt incarnandum ſiue futuram incar⸗
nationem.⁊ quia creditum idem: ideo fides vna mo⸗
d ? tunc: ſicut dicit Auguſti.ideo vnum caput omni⸗
bus credentibus in chriſium modo ⁊ tunc.quia nõ eſi
fides de homine tm̃: ſed de bomine deo. Hec aũt non
mutabatur ante incarnationem 7 poſt. Ex hoc vo ꝙ ẽ
fides de homine deo creditur gratia vnionis.ex h̊ vᷣo
P credit᷑ gratia vmonis eſt xpᷣs vel homo deus nobis

cCaput: nos membra eius. aliter non. ſ. niſi habeam?

fidem de hoie deo: ſiue de tro hoĩe. Eſt ̊ prioꝛ ſᷣm ra
tionẽ intelligẽtie gꝛa vmionis qᷓ gra ſᷣm quã eſt caput:
lſʒ eadẽ ſit im ſubaʒz.qꝛ alit ñ eẽt caput noſtꝝ: niſi cre⸗
vremꝰ grãm vnionis.¶ Ad rõnes in vꝛiũ dᷣm.ꝙ gꝛẽa
Im quã ẽ caput poĩt eẽ ſimpłr ex ꝑte deitatis: ſᷣ ex pte
hũanitatis ñ poĩt cẽ ſimpłr: ̊ eẽ in fide. Gꝛa pᷣo vnio⸗
nis credita facit ꝙ ſit caput.2 pter h̊ añ incarnatõeʒ
erat caput.

Mlembꝛeum ſecũdu;

Onſequẽt᷑ q̃rit᷑ d gẽa rpᷣi ſᷣm quã eſt ca⸗
put.Et qrunt᷑ tria. Prio.ſᷣm quã ratiõʒ
p̃s dẽ caput. Scðdo. qͥꝝ vel c ſit caput.
Tercio. de vnione capitis ad coꝛpus: 2
econueꝛſo.

Aꝛticulus pꝛimus

Rimo q̃rit᷑ ̃m quã ratõʒ ſit caput.⁊ circa
H tria qrunt᷑. Primũ ẽ. m quã prietateʒ
dicat᷑ caput. vtꝑ ꝑ gr̃azʒ influẽtie. Secũdũ.
quã naturã dicat᷑ eẽ caput. Cerciũ.an alij ↄueniat
eſſe caput.

Ad prinſuum. S.) .
Scðm Pi. ꝓpꝛietateʒ dicit᷑ eſſe caput: ꝓceditur ſic.
Caput.n.dicit᷑ metaphoꝛice in alijs ſicut rex dicit eſſe
caput regni: quia per ſuum imperiũ mouet regnũ · Si
ergo xpᷣs ſᷣm ꝙ homo eſt rex regum. S habet regnũ ſuꝑ
omẽʒ creaturam. ſᷣm ꝙ habetur. xix. apoca. In femoꝛe
ſuo ſcriptum eſt. rex regum ⁊ dominus dominantiuz.
ergo m hoc dicit᷑ eſſe caput. ¶ Item melius 2 digniꝰ
in quolibet genere dicit᷑ caputĩ illo genere. ſicut leo di
citur caput animaliuʒ:quia eſt digniſſimũ ⁊ nobililſſi⸗
mũ animaliũ.Si rpᷣs eſt digniſſimus ⁊ nobiliſſimꝰ ĩ
genere rationalium: cõſlat ꝙ ipſe 'm boc eſt caput cre

aturarum rationaliuʒ. 4! Item paterfamilias dicituꝛ
eſſe caput ſue familie: quia omnibus prouidet.ᷓ cum

xps ſe habeat in hũc modum ad eccleſiam: qa paſtor ẽ

epiſcopus animaꝝ ⁊ promdet ꝛ regit eccleſiaʒ. ſicut
babetur.j. petri.ij. Eratis ſicut oues errantes: ſ̊ nunc

conuerſi eſiis ad paſtoꝛem 2 epiſcopũ animaꝝ veſlra⸗
rũ. Et ad coloc.j. IJe eſt caput coꝛpoꝛis eccleſie. Glo.

.

ipſe ita ſe habet ad eccleſiam ſicut caput ad coꝛpꝰ. ꝓ·
uidet enim eccleſie 2 regit eam. ̊ ſᷣm hanc ꝓprietatein
dicit᷑ caput. Item ita ſe babet caput ad aiam pficiẽ⸗

tem per ſenſum: ꝙ in capite ſunt omẽs ſenſus: iͦ ĩ cor⸗

poꝛe nõ. Si xpᷣs hoc modo ſe habet ad ſpiritũſanctũ
a quo accipit omẽs modos gratie ſicut caput ad aĩaʒ.
nos vo ſicut membꝛa: quia nos omnes ſenſus gr̃e vel
modos gꝛatie ab ipſo recepimus.& ipſe dicit᷑ ßᷣm hunc
modũ caput noſtrum: quia plenitudinem gratie rece⸗
pit a ſpũſancto ſicut caput ab anima. nos vo ſicut mẽ⸗

bra. Et hoc eſt quod dicit augꝰ. ad dardanũ.· In capi⸗
te qð eſt xp̃s ſunt omẽs ſenſus gratie: in alijs vo eſt ſo⸗

——

lus tactus:quibus datus eſt ſpũs ad menſuram. Dici

tur rpᷣs caput ᷣm bas ꝓprietates:quia eſt velut rex:
7 quia eſt digniſſimus creaturaꝝ rationalium: ⸗ quia
eſti in rõne ꝓuidentis: ⁊ quia habet plenitudineʒ gra⸗
tie ꝙtum ad omẽʒ ſenſum gratie.4 Ad oppoſitum. ꝓ⸗
uerb.iiij. Omni cuſtodia ſerua coꝛ tuum: quoniam ab
ipſo vita procedit. Sicut & a capite fluũt ſenſus ĩ mẽ⸗
bris: ita a coꝛde fluit vita in mẽbris. ſᷣ prioꝛ actus aĩe
eſt vita.ſecundus actus eſt illumĩare vel ſenſiſicare: ⁊2
etiam prius procedit vita a coꝛde in membris:2 poſt
ſenſus a capite in membris.Si ga primo actu dzʒ xp̃ᷣs
magis denomiari ꝙᷓ a ſecũdo: magis debet dici xpᷣus
coꝛ eccleſie qᷓ caput eccleſie. Solutio.dðm ꝙ qᷓuis
xpᷣs poſſit dici caput ſm predictas metaphoꝛas. eo.ſ.
ꝙ ſit in ratione mouentis regnum ſicut rex in ratione

digniſſimi ⁊ pꝛouidentis eccleſie.⁊ quia eſt in eo ple⸗
nitudo gratie qᷓtum ad omẽʒ ſenſum ſpũalem gratie:
ſicut omẽs ſenſus ſunt in capite: tamẽ ꝓpꝛia ratione di
citur caput per ratõeʒ influentie. vt ſicut ab ipſo capi⸗
te eſt infuentia ſenſus ⁊ motus ſᷣm diuerſas ꝑtes eiꝰ.
quia ab anterioꝛi parte capitis fluũt nerui:p quos flu
it ſenſus ad membra. A poſterioꝛi pᷣo parte fluũt ner⸗
ui ꝑ quos fluũt motus ab anima ad ſingula membꝛa.
Similiter xp̃s in eccleſia influit ſenſum ⁊ motum ſpi⸗
ritualiter.ſenſum influit per fidem: motum vᷣo ꝑ amo
rem. Influit enim ſenſum fidei ⁊ motum amoꝛis. a il⸗
la ratione ꝓprie dicitur caput eccleſie.vnde ſᷣm ꝙ vide
mus ꝙ caput quodãmodo gerit vicem anime in mouẽ
do coꝛpus:⁊ cõſulendo ei per ſenſum.ita eſt de xpᷣo re⸗
ſpectu eccleſie: quia ſe habet ad ipſam in ratione mo⸗
uentis ⁊ conſulentis per ſenſum gratie:quem ei influ⸗
it. vnde ad coloc.j. Ipſe eſt caput coꝛpoꝛis eccleſie.glo.
Capiti omĩa ſubiecta ſunt ad oꝑandum. d autẽ ſcilʒ
caput ſupra locatum eſt ad ↄſulendum:quia ipſius aĩe
quodãmodo vicem gerit caput.In hoc ꝓꝙ dicit ad ope⸗
randuʒ oſtendit quomodo motus eſt a capite in mem⸗
bris. In boc ꝙ dicit ad oſulendum: oſtendit ꝙ ſenſus
eſt ab ipſo in membro.ꝗ! Ad illud quod obijcit᷑.ꝙ ma

gis debet dici coꝛ ecclelie ᷓ caput. dicẽdum ſicut

auge. in li. de aĩa 2 ſpiritu. ꝙ triplex eſt vis aĩe ad coꝛ⸗
pus.ſcʒ vis naturalis que opat᷑ in epate. ⁊ vis vitalis
que opat᷑ in coꝛde.⁊ vis aĩalis que oꝑatur in cerebꝛo.
Vis natuꝛalis dicit᷑ illa que eſt nutritiua: ſicut digeſti
ua. retẽtiua.expulſiua.⁊ etiaʒ augmẽtatiua. Vis vita⸗

lis que opatur in coꝛde eſt illa vnde eſt motus cordis

cõtinue. AUis aĩalis eſt illa que oꝑatur in cerebro: vnð
eſt motus ?1 ſenſus in membris. ⁊ Fm hoc diuiduntur
motus ⁊ ſpũs qui ſunt vebicula virtutum.ſ.in ſpiritũ
naturalem. ſ. vitalem 1 animaleʒ. Sed opꝑatões virtu⸗
tis naturalis oĩno ſunt inuolũtarie: nec ſubiecte ſunt
rationi. Operatõnes animales oĩno ſubiecte ſunt rati
oni:⁊ ideo recipiũt imperium ab ipſa. Operatõnes vi⸗
tales paꝛtim ſunt ſubiecte rationi ꝑtim nõ: ⁊ iõ paꝛtim
ſunt voluntarie ꝑtim naturales. Scom boc dicẽdũ.
ille motus qui eſt a xp̃o capite in coꝛpus eccie ẽ oĩno
m motum volütarium: qui ſimpliciter nõ eſt natura⸗
lis vel vitalis:ideo potius debet dici chriſtus caput ec
cleſie metaphoꝛice ſᷣm illum motum ꝙᷓ coꝛ vel epar.

—
Conſequẽter que S. ij.
ritur. ᷣm quam naturã dicatur vps eſſe caput.Aut.n.
dicit᷑ caput m diuinam naturam: aut bᷣm bhumanaz.
M bm diuinam patet. ad epheſ.j. Ipſum xædit caput
ſuꝑ omẽz eccleſiam que eſt coꝛpus ipius. BGlo. ſuꝑ oẽʒ
eeciaʒ que in celo? in terra eſt: dum ofitẽtur hũc eſſe ꝑ
quem facti ſunt. ſubijciũt.n.ei tanqᷓ capiti a quo tra⸗
bũt oꝛiginem. ſed er ipſo facti ſunt Em deitatem. relin
quit᷑ ̊ ꝙ bm deitatez eſt caput eccleſie. 4 Contra.vniꝰ
nature ſunt caput? coꝛpus.ſi grpᷣ fᷣin diuinã natuꝛã
7 eccleſia nõ ſunt vnius natuꝛe:immo ſm bumanam.
ergo nõ eſt caput eccleſie ſ̃m diuinam naturã: ſed ſᷣm
bumanã. Ad hoc intelligedum eſt. ꝙ caput eccleſie
dicit cõmuniter 1 ꝓprie. Cõmuniter tota trinitas eſt
caput eccleſie. Propꝛie xpᷣs bomo ſiue deus homo eſt
caput eccleſie. Lota.n. trinitas mouet ⁊ regit eccleſiã
7 infundit grãm ei qua ſentiat ꝑ fidem 2 moueat ꝑ ca⸗
ritateʒ vnde in rõne regẽtis ⁊ influentis ſe bʒ ad ipaz.
Scðm vo hũanitatẽ ꝓrie dicit᷑ caput:quia hoc modo

ſe hʒ ad ecciaʒ ſᷣm ratõʒz ↄfoꝛmitatis ad ipſam ꝑ gra

2 naturã. vnde ephe.j. Ipᷣm dedit caput ⁊c̃ glo. prie

.

dicit᷑ caput ̃m humanitateʒ: 'm quam ei ↄiũgitur ec⸗

cleſia natura ⁊ gratia. ,
Conſequẽter que .S. iij.

rit᷑. vtꝝ alij ↄueiat eſſe caput eccleſie: qᷓ x̃o hbomiĩ deo.
Et querit᷑ vtꝝ ſpũiſa. ueĩat eſſe caput eccleſie.⁊ ꝙ ſic
videt᷑.qm a ſpũſancto fluit omĩs gratia. eo.n.qꝙ nobis
dat᷑ ſpuſſanctus:dat᷑ nobis omĩs gratia.ᷣ⁊ oĩs motꝰ
ratie 2 ſenſus nobis datur ꝑ ſpmſ. Cuʒ a capite in⸗
uetſenſus 1 motus: 7 eo dicit caput. ſpũſſanctus ẽ
caput eccleſie. ¶ Item ad ephe.iii· VUnũ coꝛpus 2 vnꝰ
ſpus.ſ.eſt eccleſie.Glo.vnus ſpũs habitat in nobis q̊
vnũ efficimur. vnũ.n. coꝛpus efficimur ꝑ ſocietatẽ quã
facit ſpũſſanctꝰ. Si ̊ ſpuᷣs facit nos eẽ in tanta ſocie⸗
tate qua ſimꝰ vnũ coꝛpus:& ipſe eſt noſtrũ caput regẽs
illud vnũ coꝛpus.4 Iteʒ querit᷑ vtꝝ patri pueniat eſſe
caput eccĩe. Et videt᷑ ꝙ ſic.qm̃.j.ad coꝝ.xj dicit᷑. Ca⸗
put mulieris vir. caput viri rpᷣ. caput rp̃i dꝰ. Blo.
caput xp̃i deus pr̃:qꝗa ab ipſo genitus ⁊ẽ. ⁊ ideo dignuz
eſt vt filij caput pẽ dicat᷑. Ex h̊ relinquit ꝙ ipſius filij
ſm diuinitatẽ pater eſt caput.Si ̊ filius 'm diuinita
tem eſt caput eccie: multomagis ⁊ pꝛ ẽ caput eccleſie.
Itẽ ibidez dicit glo. ſuꝑ illud caput xp̃i deꝰ. diuina
eẽntia vel trinitas caput xp̃i ſm ꝙ hõ.qꝛ xitas cꝛeatx
eſt creature aſſumpte ſiue trinitas.Si i it tꝛinitas eſt
caput rpᷣi m ꝙ hõ.⁊ xpᷣs ʒ bũanitatẽ eſt caput eccie.·
Smultomagis ipᷣa tꝛinitas ẽ caput eccĩe.̊ ⁊ p? ⁊ ſpüſſ.
R igi nõ ↄuenit ſoli filio. Solo. doõᷣm æ caput dicit

nd
ntur
iriii

zſin⸗
trati
e Ni
Atn
cidi.
0ino
tura⸗
ntee

tem.
maz.
taput
di
ceg
lo ra⸗
nereli
n n
Natei
tnen⸗
dn
ee
ono
rcleii
Ntpcx
ſipz.
mnodo
Fm
ppre⸗
ture⸗

mido⸗
1
nobis
no
llein
se
n⸗
bisi
ne
oce⸗/
reges
nin
.Ca
Goo⸗
dig
inintn
cleie⸗
hiuin
entt
se

cõmuniter ⁊ ꝓprie. Scom ꝙ dicit᷑ eaput coĩter: nibi
plus impoꝛtat qᷓ eſſe principium. Sed duobo modis ẽ
principiũ. quia pater eſt pricipiũ ad diuinas ꝑſonas:
trinitas eſi principiũ ad creaturas.a in hoc ẽ dꝛñtia.
quia principiuʒ qð dicit᷑ pater ad diuinas ꝑſonas: eſt
principiũ in idemptitate ſube.ſᷣ trinitas eſt prĩicipiuʒ
ad creaturas in diuerſitate ſube: ga eſt principiũ crea
ture faciens illam eſſe de nihilo.ſ̊ pater eſt pꝛincipiuʒ
filij ee ſeipſo:quia de ſua ſuba generat filium: ⁊ ð ſua
ſuba cum ipſo filio ſpirat ſpiritũſanctũ.Et ita ſᷣm hoc
caput dicit᷑ dupłr. vno modo qð eſt principiũ ad aliud
in idẽptitate ſube.alio modo in diuerſitate. Et vt ple⸗
nius dicat᷑ caput coĩter accipit᷑ eẽntialiter.⁊ ſic diẽ pᷣn
cipiũ reſpectu creatuꝛe:⁊ ſupponit trinitateʒ.2 G modo
dicit᷑ trinitas creatrix caput creature. Caput etiã cõ⸗
muniter dici?᷑ pſonaliter. ⁊ aliqũ ꝓ vna ꝑſona: ſiẽ dr
pater caput ſilij generatione eterna.aliqn ꝓ duab ꝑ⸗
ſonis:Fſᷣm ꝙ pater ⁊ filius dicunt᷑ caput ſpũlſancti ſi pi⸗
ratione eterna. Et ſᷣm hũc modũ dicit᷑.j.coꝝ.xj. ĩglo.
Dignũ eſt vt filij caput pater dicat᷑. Iſtis g̊ modis di⸗
cit᷑ caput coĩter. ¶ Caput ꝓprie nõ ſolũ dicit intentõz
principij: ſed etiaʒ inſluentie ſenſus 2 motus ſi pũalis.
Et hoc duplr.quia poteſt dici caput ꝑ rationeʒ influ⸗
entie tm̃:vel ꝑ rationeʒ influentie 2 ꝑ confoꝛmitatẽ na
ture.Primo modo trinitas dicit̃ caput eccleſie.⁊ xpᷣs
Fm diuinitateʒ ſcʒ ſᷣm ratõz influentie tm̃ ſenſus fidei
2 motus caritatis. Secũdo modo dicit᷑ xp̃s ſᷣm huma
nitateʒ caput eccleſie.quia ei cungit natura ⁊ gꝛatia
ſicut dictum eſt. Primo modo dicit᷑ capnt minꝰ ꝗpꝛie:
ſecũdo modo magis ꝓprie.Soli rpᷣ̃o ꝓprie conuenit
eſſe caput eccleſie.hoc eſt ſᷣm ratõʒ influetie⸗ ↄfoꝛmita
teʒ natuꝛe.⁊ hoc ſᷣm humanitateʒ. Trinitati vᷣo ⁊ xrpᷣo
Fm diuinitatẽ ↄuenit eſſe eccleſie caput minꝰ ꝓpꝛie.h̊ ẽ
m ratõʒ inſluentie tm̃. Patri po ⁊ ſpũiſancto coĩter:
quia eſt principiũ ad creaturas.⁊ etiam minus ꝓprie.
1 Ad rationes & iam patet ſolutio. 2 primo ad illud
quod obijcit᷑ ſpũſancto.quia qᷓuis ab ipſo ſit influẽ⸗
tia in eccleſia omis ſenſus ⁊ motus ſpũalis gꝛatie:non
tñ ei ↄuenit ꝙ ſit in confoꝛmitate nature cũ eccleſia.2
ideo nõ ↄuenit ei ꝓprie eſſe caput: ſed coĩter ⁊ minꝰ ꝓ⸗
prie. Siliter qð obijcit᷑ de patre.dðᷣm ꝙ ei nõ conueit
eſſe caput niſi coĩter ⁊ minꝰ ꝓprie ꝓpter defectũ cõſor⸗
mitatis natuꝛe cũ eccleſia.

Articulus ſecundꝰ

Onſequent querit᷑ qnoꝝ xp̃s ſit caput. Et
querunt᷑ quatuoꝛ. Pꝛimo.vtꝝ rp̃s ſit caput
angeloꝝ. Scðo. vtꝝ ſit caput oĩm electoꝝ.
Tercio.vtꝝ ſit caput repꝛoboꝛũ. NQuarto.vt⁊ꝝ ſit ca⸗
put animaꝝ tm̃:aut coꝛpoꝝ ⁊ aĩiaꝝ.

id primum ſic ob/ S. j.
ijcitur. AUniꝰ nature ſunt coꝛpus ⁊ caput.ſi rps inꝙᷓ⸗
tuʒ homo ⁊ angeli nõ ſunt vniꝰ nature.̊ xpᷣs ſᷣm ꝙ bõ
nõ eſt caput angeloꝝ ſ̊ hoĩm ſolũ.¶ Cont᷑.ad colo.ij.
DOui eſt caput omĩs principatus 2 ptãtis.⁊ loquit᷑ de
xp̃o.ibi dicit glo.iõ tm̃modo homĩs:ſ omĩis pꝛiĩcipa⸗
tus ⁊ ptãtis angelice ipſe eſt caput.⸗ ſequit᷑. Et nos ꝙ̊
implere põt qui ſuꝑnos ciues implet. Ex q relinqt᷑ cũ
ibi loquat᷑ de xpᷣo hoĩe ꝙ rpᷣs inqᷓtũ hõ eſt caput ange⸗
loꝝ.¶ Iteʒ omĩa ſubiecit ſub pedibo eius:ad ephebſ.j.
auẽte pᷣs. Glo.ſicut pes eſt infima ꝑs coꝛꝑis: ita ĩ xpᷣo
infima ꝑs eſt humanitas:quaʒ angeli adoꝛãt.Ex quo
relinquit᷑ ꝙ angeli ſunt ſubiecti ipſi hũanitati.Si ̊ dẽ
caput eccleſie eo ꝙ regit eccĩaz ſibi ſubiectã: g ſilit᷑ dʒ
dici caput angeloꝝ eo ꝙ regit imꝑat angelis ſibi ſb/
iectis. Sold iſtius pʒ ex pdictis. Qam fi dicatur ca
put ꝑ metaphoꝛã:qua rex dicit᷑ caput regni ⁊ mouens
⁊ imꝑans ipſi. ſic ip̃e xrp̃ inꝙtũ hõ eſt caput angeloꝝ:
qe iße eſt rex ↄſtitutus ſuꝑ omẽs angelos ꝗadoꝛãt eũ.

Si aũt dicat᷑ caput pᷣm ↄfoꝛmitateʒz nature:ſic xpᷣs in⸗
qᷓtum homo nõ eſt caput angeloꝝ ſimplr: ̊ ſᷣm ꝗd. ꝗa
nõ eſt ↄfoꝛmis angelis in natura ſi implr: ſ ſᷣm ꝙ dr ꝙ;
aia rõnalis q;tũ ad ꝑteʒ ſi upioꝛeʒ intellectiuã hʒ cõfoꝛ
mitateʒ cũ angelis. Eſt caput ipᷣis inqtũ ↄfoꝛmatur
eis in natura p ꝑteʒ rõnis intellectiuã. DHominũ aũtẽ
Arur ſimplr iſo mõ: quia plenã hʒ ↄfoꝛmitatem cum
illis.

Lonſequẽter que/ S. ij.
rit. vtꝝ ſit caput electoꝝ oĩm. Ad qð ſic obijcit᷑. Ipſe
Eps ꝓrie nõ eſt caput niſi ſm ꝙ homo.ſi nõ fuit hõ
ante incarnatõʒ: gn fuit caput ante inca rnatõʒ. g nec
fuit caput ſanctoꝝ patrũ ante incarnatõʒ exiſientiuʒ.
Itcez rp̃s dicit᷑ caput eccĩe ꝓprie Apter ↄfoꝛmitatem
nature quã hʒ cũ eccia.ſi ꝗ̊ an incarnatõʒ nõ erat ipſe
ↄfoꝛmis in natura cum eccia:&̊ nõ erat caput eccĩe ſiue
fideliũ:qui ſunt mẽbꝛa eccie an incarnatiõʒ. Cont᷑.
xpᷣs eo dr eẽ coput:qͥ creditus eſi eẽ hõ ꝓprie loquẽdo.
Si geageʒ fide credebat᷑ a pmo iuſto an incarna tiõeʒ
vſq; ad vltimũ iuſtum poſt incarnatõʒ. Sʒ poſt incar⸗
nationeʒ credit᷑ iam eẽ bomo.ab illis aũt futurus hõ.
⁊ tñ fides eadeʒ.quia creditũ ideʒ.ſ.deus hbomo. Fe
eſt caput eoꝝ qui fuerũt ante incarnatõʒ ⁊ poſt. 4¶ Ite
aut ypᷣs dicit᷑ caput poſt incarnationeʒ ꝓpter naturam

quam iaʒ hʒ huma nã que eſt natura ↄfoꝛmis ſidelibo:

aut ꝓpter fideʒ quaʒ hñt fideles de illa bũanitate. Si
ſolum dicat᷑ caput quia hʒ humanitatez. g̊ cum ᷣm hu⸗
manitateʒ equaliter cõöueniat cum bomibo fidelibus 2
infidelibo:equaliter eſſet caput ſidelinʒ ⁊ infideliũ.qð
marimũ eſt incõueniẽs:quia nunq; homo exiſtẽs ĩ pec⸗
cato nec infidelis eſt mẽbrũ eius ꝓprie.eo ergo dicituꝛ
caput ꝙ credit᷑ homo cuʒ amoꝛe dei.Si ergo fides iſta
manet eadem in ſanctis ante incarnationeʒ ⁊ poſt tẽ⸗
poꝛe ſolum variato: manifeſtum eſt ꝙ equaliter ⁊ eo⸗
m modo eſt caput ſanctoꝛum exiſtentium ante incar
nationem 2 poſt. ¶ Item colocen. primo. IYpſe eſt ca
put coꝛpoꝛis eccleſie.Glo.querit.cuʒ eccleſia ab abel
inceperit: quomodo chriſtus eſt caput eoꝛum qui tũc
fuerunt:? Et reſpondet ꝓ dicitur caput ᷣm diuinita⸗
tem ⁊ humanitatem. Scdm diuinitatem fuit princi⸗
pium ⁊ fundatoꝛ eccleſie: quia omnes iuſtos qui ab
abel vſq; ad vltimum iuſtum generantur virtute di⸗
uinitatis illuminauit. Scoᷣm humanitatem etiam po
teſt dici caput vel principium eccleſie: quia ſuper fi⸗
dem humanitatis eius fundata eſt. Ex boc expreſſe re
linquitur. ꝙ ſi eccleſia fuit fundata ſuper fideʒ huma⸗
nitatis ſue ante incarnatõnem. eo dicitur caput quo
eſt ſides de ſua humanitate. ergo eſt caput eoꝛum qui
fuerunt ante incarnationem fidelium: ſicut eoꝛuʒ qui
ſunt poſt incarnationem. Solutio. dicendum lcdʒ
Auguſtinum qui ponit exem plum in libro de catheri⸗
ʒandis rudibus.quod eremplum habetur triceſimo⸗
octauo geneſ. filijs Jude: in quoꝛuʒ natiuitate Za
ram prioꝛ edurit manum:in qua obſtetꝛix ligauit coe⸗
cineum dicens. Iſte egredietur prioꝛ. illo ᷣo retraben
te manum egreſſus eſt alter. Et dicit Auguſtinus.
ſicut Zaram dum naſceretur prioꝛ emiſit manũ:poſt⸗
modum caput ſecutum eſt: deinde cetera mem bra. ſed
tamen caput dignitate ⁊2 poteſtate precellit: iʒ tempo
re ſequeretur. Ita chriſtus mediatoꝛ tei⸗ hominum:
in patriarchis ⁊ pꝛophetis premiſit manuz anteqᷓ; ap⸗
pareret in carnem vinculis legis ſuperbum populum
conſtringentem ſiue comprimentem. tempore autem
naſcendi ſecutum eſt caput corporis eccleſie: cui ad⸗
heſerunt omnes fſideles credendo. Kelinquitur er⸗
go ꝙ fuit caput fidelium 7 preſentium ⁊ antiquorum.
non ſequitur ergo.tuuc non fuit homo.ergo tunc non
fuit caput: quia ipſe eſt caput eo ꝙ eſt creditus ho⸗
mo ? amatus. ꝗl Ad primum obiectum in contra⸗

—————

riũ pʒ rñſio.quia xp̃a ñ d caput eo ꝙ eſt homo in re:
ß eo ꝓ eſt bomo in fide· AUnde ꝗqa cꝛeditus eſt eẽ bomo
ideo eſt caput. G mõ ſiłr ſe bʒ ad antiqͥs ⁊ pñtes: qꝛ ea⸗
cem ſides eſt. VUñ ſicut eadem eſt predeſtinatio veri⸗

tas predeſtinatõis ante exitum rei predeſtinate 7 pꝰ:

lʒ res mutet᷑ſimilit eadeʒ eſt veritas fidei:qua credi⸗
tus eſt xp̃ incarnaturus vel incarnatus.lʒ tꝑe variek.
Ad aliud ſiłr pʒ rñſio.

Conſequenter que S. iij.

rit᷑. vtꝝ xpᷣs ſit caput repꝛoboꝝ:qui ſunt in fide ⁊ cari⸗
tate: tñ in h ñ ꝑſeuerabũt. Ad qð ſic obijcit᷑. Coꝛpꝰ xp̃i
verũ qð traxit de virgine:eſt figura ⁊ ſacramentũ cor⸗
poꝛis miſtici qð eſt eccleſia.quia ſicut coꝛpꝰ xpᷣi eſt ↄpa
ctum ex puriſſimis ſanguinibo virginis⸗ ꝑtinẽtibo a
gloꝛiã reſurꝛectõis: ita a ſimili coꝛpꝰ miſticũ qð ẽ eccle
ſia:ↄpaginatũ eſt ex puꝛiſſimis ⁊ fidelibo aĩabo ꝑtinen
tibus ad gloꝛiã reſurrectiõis.̊ nõ ſunt mẽbra eccleſie
niſi ꝑtinentes ad głiaʒ reſurrectõis. Sʒ repꝛobi exiſtẽ
tes in fide ⁊ caritate qui tñ nõ ꝑſeueꝛabũt:⁊ infideles
nõ ꝑtinẽt ad gloꝛiã reſurrectõis:lʒ ꝑtineãt ad reſurre⸗
ctionẽ.q̊ nullus repꝛobo eſt mẽbꝝ eccleſie. Srp̃s ñ ẽ ca
put repꝛoboꝝ etiã erñtiũ in caritate. Contra.repꝛo
bi exñtes in fide ⁊ caritate recipiũt a xp̃o ſenſuʒ ⁊ mo
tũ.quia cum ſint in caritate ⁊ fide: habẽt ſenſum fidei
2 motũ amoꝛis.⁊ ↄſtat ꝙ h̊ habẽt a capite. Item ipſi
ſunt in ↄfoꝛmitate nature ad xpᷣm. xpᷣs ̊ᷣ caput eſt eoꝝ
ipſi membra eius. Sobo. dom ꝙ eẽ membxy rp̃i vl
eccleſie nõ ponit niſi ſenſum gratie ꝑ fidem ⁊ motuʒ ꝑ
amoꝛeʒ ⁊ ↄfoꝛmitateʒ cum xpo in natura.⁊ qꝛ iſta ſunt
in repꝛobis erñtibus in fide ⁊ caritate lʒ nõ cum pſe⸗
ueꝛantia.ideo qᷓdiu ſunt iſta in illis:ocedendum eſt ꝙ

ſint membꝛa xp̃i ⁊ eccleſie:⁊ comꝑantur ad xpᷣm tanqꝙᷓ

ad caput qtum ad preſenteʒ ſtatuʒ in quo ſunt in fide
caritate.qñ aũt poſtea decident ab iſtis: tũc erũt mẽ⸗
bra abſciſa a coꝛpoꝛe eccleſie.¶l Ad ratõʒ in ↄtrarium
dðm. ꝙ coꝛpus xp̃i verum figura eſt ⁊ ſacꝛamentũ cor⸗
poꝛis miſtici qᷓtum ad pñtem ſtatum: ſed nõ qᷓtum ad
futurũ.ratio aũt ꝓcedit ac ſi reſpiceret ſtatum futuꝛũ:

cum obijcitur de ꝑtinentibus ad gloꝛiaʒ reſurrectiõis.

CLonſequẽter que S. uij.

ritur. vtꝝ rpᷣs ſit caput animaꝝ tm̃:aut coꝛpoꝝ? ani⸗
maꝝ. Ad quod ſic arguit. Oꝑtet † membꝛa habeant
ↄtinuationeʒ ad caput.ſ̊ coꝛꝑa noſtra nullam pñt ha⸗
bere ↄtinuationẽ nec cõiunctõneʒ ad coꝛpus ⁊ animaʒ
ipſius xp̃i.gᷓ coꝛꝑa noſtra nõ ſunt membra eius. ipſe
nõ eſt caput coꝛpoꝝ noſtroꝝ· ¶. Contra. j.cox.vj.ie⸗
ſcitis quoniaʒ coꝛpoꝛa veſtra membꝛa ſunt xp̃i. ipſe
eſi caput coꝛpoꝛum noſtrox. Solutio. dm ſicut ha
betur.j.coꝝ.vj. An neſcitis ⁊c. Glo.xpᷣs caput noſtꝛũ
eſt eo ꝙ factus eſt ꝓpter nos.Coꝛpus aũt eius eſt eccle
ſia · Si tmmodo aĩam ſuſcepiſſet ſine coꝛpoꝛe:membꝛa
eius nõ eſſent niſi aĩe noſtre.quia vᷣo coꝛpus ſuſcepit:
⁊ coꝛꝑis caput eſi.qui.n.coꝛpus ſuſcepit ⁊ coꝛpoꝝ ca⸗
put eſt. Et ſie pʒ ꝙ xpᷣs non ſolũ eſt caput aĩaꝝ ſᷣ etiaʒ
coꝛpoꝛũ.¶l Ad ratõʒ in ↄtrariũ dᷣm.q coꝛpoꝛa noſtꝛa
dupliceʒ hñt ↄiunctioneʒ cum coꝛꝑe xpᷣi.Inam ꝓpter
ſimilitudinẽ in ſpecie.Aliaʒ ꝓpter ꝑfectioneʒ vnam ⁊
eandeʒ. Coꝛꝑa & noſtra hñt ↄiunctõneʒ cum coꝛꝑe rpᷣt
quia ſunt coꝛꝑa eiuſdez ſpeciei noſtra coꝛꝑa ⁊ ſuũ coꝛ⸗
pus. Cõiunctio vᷣo que eſt ꝓpt᷑ ꝑfectõʒ vnaʒ põt eẽ du⸗
plicit. qꝛ eſt ꝑfectio nature:⁊ ſic aĩa ẽ ꝑfectio.⁊ eſt ꝑfe⸗
ctio ſanctificatõis noſtre.⁊ h̊ eſt ſpũſſanctꝰ. Dicen⸗
dũ ᷓ ꝙ attendendo ꝑfectiõeʒ nature que eſt aĩa: ſic eoꝛ
poꝛa noſtra ⁊ ſuũ nõ bñt ꝑfectioneʒ vnam. quia alia ẽ
aia xpᷣi que ꝑficit coꝛpus xpᷣim numexꝝ:⁊ que corpo⸗
ra noſtra.ſᷣ coꝛꝑa noſtra hñt ꝑfectioneʒ vnam:accipi⸗
endo ꝑfectioneʒ ſanctificatõis que eſt ſpũſſanctꝰ. Peꝛ⸗
ſectio.n.coꝛpoꝛis non ſolum eſt anima: ſed etiam ſpiri

tuſſanctus:cuius coꝛꝑa noltra templum ſunt. ſieneha⸗
betur prima ad coꝛinth.vj.Qeſcitis quoniaʒ membta

veſtra templum ſunt ſpirituſſancti. Sed anima perfi⸗
cit qᷓtum ad eſſe nature. ſpirituſſanctus iỹ̈tum ac eſſe
ſanctificatõnis. IJdem autem ſpirituſſanctus qui ſan⸗
ctificat coꝛpus chriſti: ſanctificat ⁊ coꝛpoꝛa noſira cuʒ
ſumus in fide ⁊ caritate.ex bac ſpeciali ſanctificatõne
imprimitur diſpoſitio ⁊ pertinet ad gloꝛiam reſurre⸗
ctionis. Vnde apoſtolus ad roma.vuij.probat peꝛ hoc
coꝛpoꝛum reſurrectionem gloꝛioſam dicens. Si ſpiri⸗
tus eius qui ſuſcitauit ihᷣm a moꝛtuis habitat ĩ nobis
viuificabit ⁊ moꝛtalia coꝛpoꝛa noſtra ꝓpteꝛ inhabitã⸗

tem ſpm̃l.in nobis.

Articulꝰ terci

Onſequenter eſt queſtio de vnione capitis

ad membra. ⁊ quia caput primo vnitur mẽ
bris: ⁊ poſtea inſluit in illis. Primo ergo

queritur de vnione capitis ad coꝛpus.vtrum mali pꝑti⸗

neant ad illam vmonem. Secundo.ꝑ quid ſit vnio mẽ
bꝛoꝛum in coꝛpoꝛe eccleſie. Leꝛcio.qualiter ẽ vnio ca⸗
pitis ad coꝛpus. Quarto. de influentia capitis. videlʒ
vtrum poſſit eſſe influentia a xp̃o bomine in coꝛpꝰ ec⸗
cleſie. Quinto.vtrum ab ipſo rxp̃o homine poſſit eẽ in⸗
fluentia in angelos. Sexto.vtruʒ influentia eius ĩ ho⸗
mines fuerit maioꝛ poſt incarnatõzʒ ꝙᷓ ante.

Ad prim arguitur S. .
ſic. Dicit Hugo in libꝛo de ſacramentis. Per ſidẽ ac⸗
cepimus vnioneʒ: per caritatem viuificationem. ⁊ lo⸗
quitur de vnione ⁊ viuificatione coꝛpoꝛis eccleſie. Sʒ
multi exiſtentes in peccato moꝛtali babent fideʒ infoꝛ
mem: lʒ non habeant caritatem. ergo ad vnioneʒ per-

tinent coꝛpoꝛis eccleſie per fidem: Iʒ non pertineãt ad

viuificationem per caritatem. 4 Contra. Hugo in eo⸗
tem libro.Qihil in coꝛpoꝛe moꝛtuum: nihil extra coꝛ⸗
pus viuuʒ. Sed omnis exiſtens in peccato m oꝛtali eſt
moꝛtuus. ergo non eſt in coꝛpoꝛe. ergo nullus exiſtens

in peccato moꝛtali pertinet ad vnionem coꝛpoꝛis eccle

ſie. Solutio. dicendum ꝙ ad vnionem coꝛpoꝛis mi⸗

ſtici ſiue eccleſie nunqᷓ; proprie peꝛtinent exiſtentes in
peccato moꝛtali.tamen refert dicere vnitatem eccleſie

coꝛpoꝛis eccleſie. In vnitate enim eccleſie ſunt boni

mali: dummodo habeant fidem rectaʒ.2 hoc eſt qð
habetur Math. xiij. O ipſi tritico adiuncta ſunt ʒiʒa
nia. ⁊ dicit Auguſtinus· ꝙ eccleſia eſt ager: in qua ra⸗
dicantur triticuz.i.boni:⁊ ʒziʒania boc eſt mali ſimul.
tamen in fine ſeꝑabuntur. Anitas ðᷣo coꝛpoꝛis eccleſie
non eſt niſi per fidem foꝛmatam caritate. ⁊ de hac in⸗
telligit Hugo cum dicit: Per fidem accepimus vnio⸗
nem ſcilz foꝛmatam. on ſunt ergo ᷣm propꝛiam ra⸗
tionem coꝛpoꝛis de coꝛpoꝛe eccleſie mali: ꝙᷓuis ſint de
eccleſia. Et cum dicit Hugo.per fideʒ accepimus vni
onem: per caritatem viuiſicationeʒ. ipſe loquitur per
ſimilitudinẽ coꝛpoꝛis humani.quia in coꝛꝑe hũano eſt
q̃dã vnio membꝛoꝛum materialis. ſicut vnio que eſt ꝓ
neruos. Alia eſt foꝛmalis. ſicut illa que eſt membꝛoꝛuʒ
per participationem vnius vite communis ab anima.
ſed hoc in coꝛpoꝛe eccleſie ponit duplicem vnionẽ. vnã
quaſi materialeʒ. ⁊ hanc appellat vnionem per fidem.
aliam foꝛmaleʒ. ⁊ hec eſt ꝑ caritateʒ. ,„

Conſequenter que S. ij.

ritur. per quid eſt vnio membroꝛum in coꝛpoꝛe eccle⸗
ſie. Ad quod ſic. Diuerſa eſt fides ⁊ caritas baben⸗
tium fidem a caritatem. ⁊ differt numero fides mea ⁊
tua. ſed ex diuerſis numero non eſt proprie vnio. er⸗
go cum non ponatur vnitas in coꝛpoꝛe eccleſie niſi peꝛ

fidem ⁊ caritatem. non eſt ergo vnio ſimpliciter ĩ cor⸗
ꝑe eccie ꝑ fidẽ ⁊ caritatẽ. b ſolũ videt᷑ adunatõ mẽbro⸗

ſun
Gn
mus
inut

nnn
nu
Dia
nti
Ano
64
P

op
u⸗

inc
coe

———N—————· —

d
h⸗
une⸗
abo⸗
ſpin⸗
hobis
abit⸗

apitis
Urm
engo
lpti⸗
omẽ
(a/
detz
E⸗
Kim⸗
Ro

d

ſickge⸗
n. 11o,
eſte G
ſez io
nezper
ſneitat
winen
tracor⸗
toliel
ſtens
eccle
is mi⸗
s in
eſi
Kwoni
Neſas
ſuntzizt
Nrarn
diſinnt.
eccllt
wbarin⸗
ns mig
marmn tu
9ſint d
nus pni
itur per
nanoel
neeſt
mnbromz
. amima.
one. a
er fiden⸗

En
e ech⸗
haben/
bonen⸗
mi a
nſipe
ricor/
nibro/

rum eccleſie:ſicut ẽ aceruꝰlapidũ.i Contra.j.coꝛin.x.

Vnũ coꝛpꝰmulti ſumꝰ:⁊ vnus panis.Glo. AUnũ oẽs ſu

mus eccleſia vna vniti vinculo fidei ſpei ⁊ caritatis: et
mutua operũ erhibitione. Querit᷑ ergo quõ dicet iſtud
vnũ.ſꝙ ſideles babentes caritatẽ ſiue eccleſia dicit eſſe
vnum ⁊ vnũ coꝛpus ⁊ vnus panis. Sol. dicendum ꝙ;
vnũ coꝛpus dicitur ab vna ꝑfectione ⁊ a ↄſili diſ poſitõe
Dicitur ergo vnũ coꝛpus eccleſia ab vna ꝑfectione.vna

em̃ eſt ꝑfectio in capite noſiro xpᷣo ⁊ in omnibo ſctis cre⸗

dentibo amantibo ipᷣm ⁊ hec pfectio ẽ ſpũſſanctus ex qᷓ
eſt nobis ↄmunio trinitatis. Vnde bug.de ſcto vict. di⸗
cit. In coꝛpoꝛe vno vnus ſpũs.i.vnũ eſt coꝛpus eccleſie
ab vno ſpiritu. Unde dicit eccleſia ſancta coꝛpus rp̃i eſt
vno ſpiritu ſanctificata ⁊ vnita fide vna.hmõi coꝛpoꝛis
membꝛa ſunt ſinguli fideliũ ⁊ omes vnũ coꝛpus eriſtũt
ꝓpter ſpiritum vnũ ⁊ fidem vnã.Eſt ergo vnitas huius
coꝛpoꝛis.ſ.eccleſie ab vna ꝑfectione.ſ.a ſpirituſancto:qꝗ
vnus ? idem ẽ in omnibo. Siuiſiones em gratiaꝝ ſunt:
idem aũt ſpũs ſicut dicit᷑.j.coꝛin.xij. Similiter ẽ vnitas
in coꝛpoꝛe a ↄſili diſpoſitione: quia in omnibo ſanctis ẽ
quedã ↄſimilis diſpoſitio in ꝑticipatione vniꝰꝑfectõis.
ſcʒ ſpũſſanctus.Et hec ſimilis diſpoſitio attendit᷑ qtuʒ
ad quatuoꝛ. Quia qᷓtum ad cognitionẽ ratõnis. tuz
ad deſiderium ↄcupiſcibilis.⁊ qtum ad expectationem
iraſcibilis.⁊ qtum ad operis imitationẽ. Anitas ergo

que eſt in illis a ↄſimili diſpoſitione ꝗtum ad cognitio⸗

nem:eſt ꝑ fidem. idem em̃ credũt. ſimiliter idem appetũt
vel volũt.ſ.ſũmã bonitatem ꝑ caritatẽ.eſt ergo qtum ad
teſiderium ↄcupiſcibilis vnitas ꝑ caritatẽ vnam. Simi
liter idem expectant.ſ.eternã beatitudinẽ.⁊ boc ꝑ ſpem
Vnitas ergo qᷓtum ad expectationeʒ ipſius ir aſcibilis
itum ad ſpem vnã. Similiter idem imitant᷑.ſ.ihᷣm xpᷣm
ꝑ operũ exhibitionẽ. Et iſta quatuoꝛ tangũt᷑ in glo.ſuꝑ
illud Colł.ij. Caput ex quo totũ coꝛpus ↄnexũ ẽ ⁊c̃.dieit
glo. Caput veritate ⁊ gra plenũ.⁊ hic eſt xpᷣe.d cuius
plenitudine accipiẽdo totũ coꝛpus.i.eccleſia ꝑ nerus ca

ltatis: 2 ↄiunctões ſpei⁊ fidei ⁊ operum fideles ↄiũcti

ſunt ⁊ ſimiles.⁊ hic notant᷑ quatuoꝛ pꝛedicta.Ex his ꝗ̊
patet ꝙ vnitas coꝛꝑis eccleſie ẽ ex ↄſili diſpoſitõe. Sũt
ergo ſimiles in fide ſpe caritate ⁊ opere.4 Ad ratõneʒz
aũt in ↄtrariũ.q ex diuerſis numero nõ fit vnũ.dicẽdũ.
ꝙ ſicut videmꝰ in coꝛꝑe aĩalis:quodlibet mẽbꝛũ coꝛꝑis
babeat ꝓpꝛiam ſpeciẽ:qua diſtinguit᷑ ab alio mẽbꝛo. Itẽ
babent mẽbꝛa in coꝛpoꝛe ↄmunẽ ꝑfectionẽ.ſ.vitam ↄmu
nem:qua viuũt ab anima vna. Similiter dicendum. de
coꝛpoꝛe eccleſie: ꝙ quodlibet mẽbꝛũ eccleſie coꝛꝑis habʒ
ꝓpꝛiam ꝑfectionẽ ſuam.ſ.gr̃am. fidem caritatẽ.⁊ ſpem.
ita ꝙ in ea fides nõ eſt tua numero.⁊ ſic de alijs. Habẽt
etiam mẽbꝛa eccleſie vnã ↄmunẽ ꝑfectionem.ſ.ꝑ ſpm̃ſan
ctum.ſicut dicit Hugo.A ſpiritu vno.coꝛpꝰ vnũ.Ende
a pte iſta eſt vnitas in coꝛpoꝛe eccleſie ⁊ membꝛis eius.
Item fides qᷓẽtum ad illud:quod creditur eſt eadẽ nume

ro in omnibo ſanctis qui ſunt membꝛa eccleſie: quia idẽ

numero credunt.ſ.xpᷣm ipſᷣm.VUnde qᷓẽtum ad hoc ẽ fides
eadẽ numero in oĩbo credẽti. Sed nõ qtuz ad illud q̊
credit᷑:quia illud quo creditur nõ eſi idem numero in il
lis:ſed eſt ſimile vel idem ſpecie.

Conſequẽter que S. ij.

ritur de vnione capitis ad coꝛpꝰ.⁊ ecõuerſo.lt⁊ hec ſit

vnio ſimpliciter. Ad qð ſic obijcit.ad eph.j. Et ip̃ᷣm de

dit caput ſuꝑ omnẽ eccleſiã.glo.Qullũ maiꝰ donũ poſſʒ
deus pꝛeſtaſſe homini.q; ꝙ verbũ ſuũ ꝑ quod ↄdidit om
nia: faceret illis caput.vt illos illi tanꝙᷓ mẽbꝛa coapta⸗
ret.Ex quo relinquit᷑ ꝙ verbũ di efficitur caput noſtꝝ
7 nos mẽbꝛa ip̃ᷣi coaptata.l Item dicit ibi glo. de iſta
coaptatione illius doni quo coaptat᷑ dicens.vt eſſet fili⸗
us dei filius hominis.vnus deus cuʒ patꝛe.vnus homo
cum hominibo.Si ergo ipᷣe filius hominis eſt vnꝰ deus
cum deo vnitate ſimpliciter: ergo ⁊ cum homine eſt vnꝰ

vnitate ſimpliciter. Contra.ſilius hominis eſi vnus

vel vnũ cum deo vnitate in ꝑſona. Sed nos non ſumus
vnum cum xpo vnitate in ꝑſona. Qec etiam alia vnitate
niſi volũtate.ſ.quia idem volumꝰqð ipſe vult.Sed nõẽ

vnum vniuoce vnũ in voluntate:⁊ vnum in ꝑſona.quia
vnum in pſona eſt vnũ ſimpliciter.ſicut ptʒ de coꝛpoꝛe ⁊

anima: vnum vo in voluntate nõ eſt vnũ ſimpliciter. er⸗
go nõ eſt vnum ſimpliciter ipᷣm caput ⁊ coꝛpus.Queri⸗

tur ergo quõ ſunt vnũ. Sol.dicendũ.ſᷣm Hug. de ſã
cto vic.qui exponit illud Joh.xvij. Pater ſancte ſerua
eos in nomine tuo quos dediſti mihi·vt ſint vnũ ſicut et
nos ⁊c̃.Diſtinguit vnũ multipliciter.quia eſt vnũ in na
tura.⁊ boc modo pater ⁊ filiꝰ⁊ ſpũſſanctꝰſunt vnũ.Se⸗
cũdo modo ẽ vnũ in ꝑſona.quõ humanitas ⁊ diuinitas
ſunt vnũ in ꝑſona filij. Tercio modo ? vnũ ꝑ iuſticiã pᷣ⸗
ſentem 2 futurã gloꝛiã.⁊ illud ẽ vnũ qð attendit᷑ in ↄfoꝛ⸗
mitate voluntatis. OPꝛima ⁊? ꝑfectiſſima vnitas eſt vnio
ꝑſonaꝝ in natura vna. Scða eſt vnitas naturaꝝ in ꝑ⸗
ſona vna. Tercia vᷣo vnitas eſt vnio capitis ⁊ coꝛpoꝛis
eccleſie.que eſi vnitas ↄfoꝛmitatis ĩ voluntate vna. Et

bec eſt ꝑ iuſticiam pᷣſentem. quia ſicut dicit anſeł. Juſti⸗

cia eſt rectitudo voluntatis. Et dicitur vnitas ᷣm ana⸗
logiam. vnde Hugo loquens de iſtis vnitatibo dicit. veꝛ
bum cum patre vnum in natura. DHomo cuʒ verbo vnũ
in ꝑſona.Adembꝛa cum capite ſunt vnũ in iuſticia pᷣmo
⁊ poſtea vnum in gloꝛsia.

ℳ . 1
Lonſequẽter que S uij.
ritur de influẽtia gratie a capite xpᷣo in coꝛpꝰeccłie.Ffun
datur autẽ hec queſtio ſuꝑ illuo Joh.j.De plenitudine
eius nos omnes accepimꝰgratiã pꝛo gratia. Et queſtio
iſta ꝑtitur boc modo.Pꝛimo querit᷑ vtrum poſſit eſſe in
fluentia a xpCo homini in coꝛpꝰ eccleſie. Scdᷣo queritur
vtrum ab ipo xpᷣo homine poſſit eſſe influẽtia gratie ab
ipo in angelis.Tercio querit᷑ de influẽtia gratie ab ipo
in bomines.vtꝝ maioꝛ fuerit ptꝰ incarnatõeʒ qᷓ;ᷓ ante vt
patebit. S. ſequentibo. Ad pꝛimũ ſic Joh.j.Gratia ⁊
veritas per ihm xpᷣm facta ẽ.Glo. Gratia remiſſio om⸗
nium peccatoꝛum.ergo per ipſum ihᷣm vxpᷣm ẽ gratia re⸗
miſſionis peccatorum.ergo gratiam remiſſionis pecca⸗
ti influit in coꝛpoꝛe.⁊ membꝛis eccleſie.¶ Item auguſti.
ſuper illnd Joh.j. De plenitudine eius ⁊c. ⁊ ſuper illud
Plenum gratie ⁊ veritatis.dicit. Accepimus de ipſius
plenitudine gratiam vt in ipſum credamus:⁊ veritateʒ
vt ipſum intelligamus.quia intellectus diuinoꝛum con
ſequitur ad fidem.⸗ Ad oppolitum Iſa.xliij. Ego ſum.
ego ſum ipſe qui deleo iniquitates tuas pꝛopter me di⸗
cit dominus.Solius ergo dei eſt delere peccata pꝛopter
ſe: ergo ſolius dei eſt influere gratiam remiſſionis pec⸗
cati.iQon igitur eſt hoc poſſibile xo homini. Solu⸗
tio dicendum. ꝙ xpᷣe homo influit gratiam coꝛpoꝛi eccle
ſie ⁊ membꝛis eius tribus modis. Vno modo per mo⸗
dum meriti. Alio modo per modum exemplaris. Ter⸗
cio modo per modum capitis. Per moduʒ meriti eſt in

nobis gratia ab ipo xpo homine. quia ipe eſt qui meru⸗

it nobis gratiam ꝑ quam remitterent᷑ peccata noſtra.2⸗
gratiam qua cognoſceremus 2 diligeremus ipᷣm:⁊ om⸗
nibus credentibus in ipſum ? diligentibus boc meruit
Fm ꝙ babetur Roma. v. Sicut per vnius hominis in⸗
obedientiam ↄſlituti ſunt multi peccatoꝛes:ita ꝑ vnius
bominis xpᷣi obedientiam iuſti ↄſtituuntur multi. Secũ
do modo influit nobis gratiaʒ per modum exemplaris
ſicut em videmus ꝙ ſe habet exemplar ad exemplum. 2
quodãmodo exemplum educit᷑ ab exemplari: ita in ipᷣo
xpᷣo homine eſt exemplar ꝓpoſitum gratie:cui debemus
nos coaptare? ↄfoꝛmare. Ande ipe eſt liber vite iuxta
quem debent ſeribi noſtri libꝛi.i.conſcientie que ſunt li⸗
bri vt habetur in Apec. xx. Et iſta edictio ſignatur in.
j. ad Coꝛinth.xv.pꝛimus homo de terra:terrenus.ſecũ⸗
dus homo de celo celeſtis. Sicut eꝛgo poꝛtauimꝰ imagi⸗

nem terreni: poꝛtemimaginem celeſtis. Lerciꝰmodus
inſluẽtie ab ipᷣo eſt ꝑ modu capitis.Eſt aũt quidã amoꝛ
⁊ appetitus naturalis capitis ad mẽbꝛa. Ipᷣm em̃ caput
quodã naturali amoꝛe diligit mẽbꝛa. VUnde a ſpũs aĩa⸗
les qui ſunt in capite er hoc amoꝛe decurrũt a capite in
mẽbꝛis.Vñ ſi aliqð mẽbꝛũ ledat᷑:ocurrũt ſpũs a capite
ad ꝑtem illam dolentẽ ⁊ ibi colligunt. Influẽtia q̊ capi⸗
tis ad mẽbꝛa vt ſenſificent᷑ ⁊ moueant᷑ ẽ ꝑ naturalẽ amo
rem:⁊ hunc appetitum implet ſpũs aĩalis fluens a capi⸗
te in mẽbꝛa vel in mẽbꝛis.Scðm hoc dicendũ.q ſpiritꝰ
increatꝰꝑ queʒz eſt nobis ↄmunio totiꝰtrinitatis.ſ.ſpũs
ſanctꝰhabũdat in nr̃o capite.ſ.xpᷣo.⁊ ipᷣius xpᷣiꝛ ſue be
ate aĩe eſt veſideriũ vt ꝑticipemꝰſuuʒ ſpm̃. Ipᷣe vᷣo ſpũs
erxplet deſideriũ qð habet xpᷣc ad nos: ꝗꝓpter amoꝛẽ quez
habet erga nos. Et hoc mõ eſt influentia gre a xpo capi
te in coꝛpus eccleſie.vnde Hugo. Sicut ſpũs hoĩs me⸗
diante capite ad mẽbꝛa deſcendit viuificanda: ſic ſpũs
ſanctus ꝑ xpᷣm venit ad xpᷣianos:cuiꝰplenitudo quidezʒ
eſt in capite.ꝑticipatio pᷣo in mẽbꝛis.⸗l Ad pꝛimũ dicen
dum .. ꝙ eſt remiſſio peccati qtum ad maculam:⸗ ïtum
ad penam. Pꝛima eſt a xpo m deitateʒ. Scðda eſt a xᷣo
hm ꝙ homo ꝑ modum meriti ſatiſfactionis.4! Ad illud
quoo obijcitur de glo.ſuꝑ Soh. O de plenitudine eius
accepimus gꝛatiam ⁊c̃.dicendum.ꝙ ab ipᷣo xpᷣo im dei⸗
tatem accepimus hoc auctoꝛitate. ſed ab ipᷣo rpᷣo inqtũ
homo accepimus hoc per modum meriti ⁊ modis alijs
vt dictum eſt.

Lonſequẽter que S. v.

ritur.vtꝝ a xpᷣo homiĩe poſſit eſſe influẽtia gr̃e ĩ angelis.
Ad qð ſic obijcit.ſuꝑ illud Luc.ij.Ynuenerũt eũ ſeden⸗
tem in templo in medio doctoꝝ ⁊c̃.dicit greg. Diſcit in
terra qui angelos docet in celo. Si ergo ſᷣm ꝙ hõ diſcit
in terra: ergo ſilꝛ ſᷣm ꝙ homo docet angelos in celo. A
xpᷣo ergo homie accipiunt angeli doctrinã veꝛitatis:q̊ re
ceperunt influentiã ſcientie ab ipo.¶ Item dyo. in ie⸗
rarchia ipᷣe ſcripture ſubas angelicas introducũt apud
ihm xpᷣm querẽtes ⁊ ꝓ nobis ſue diuine actõnis ſciẽtiaʒ
diſcentes 2 eos ipᷣm ihm ĩmediate docentem. Ergo ab
ipᷣo ihu ſiue a xpᷣo homine recipiunt ſcientiã ipᷣi angeli.
¶ Itẽ yſa.lxiij. Quis ẽ iſte qui venit de Edon tinctis ve
ſtibus de Boſra ⁊c. Ita dicebant angeli:qñ ihs aſcen⸗
dit in celum:⁊ dicebat eis.Ego qui loquoꝛ iuſticiazʒ ⁊c̃.
Ex quo patet ꝙ ipᷣe docebat eos de miſterio ſue incarna
tionis.q Ad opꝓpoſitum. Angeli erant beati ante incar
nationem xp̃i:ſed beatitudo eſi ſtatus omniũ bonoꝝ cõ
gregatione perfectus:ergo ip̃i erant in ſtatu omniũ bo⸗
noꝛum ↄgregatione perfecto. Ergo nihil deficiebat eis
de aliquo bono.nec de iocũditate aliqua.nec ↄgnitione.
ergo nõ indigebant edoceri a rpᷣo homie.ergo nõ recepe
runt aliquã influentiã cognitionis ab ipo.¶ Item ↄſtat
ꝙ non indigent ab ipᷣo xpᷣo remiſſione peccati:nec redẽ/
ptione.Si em̃ non incarnaretur xpᷣ.nibilominus eẽnt
ip̃i beati. Mon recipiunt ergo ab ipᷣo aliquã influentiã.
Sot.dicendum ꝙ a capite xp̃ᷣo homine recipiunt an⸗
geli cognitionem veritatis:⁊ honoꝛem:a dulcedinem:⸗2⸗
iocunditatem. Cognitionem veritatis:quia erudiuntur
ab ipo ĩmo per eccleſiam etiazʒ que eſt coꝛpus eius inno⸗
tuit eis miſterium incarnationis.nec erubeſcunt erudi⸗
ri per ip̃am. Vnde aplus ad Eph.iij. At innoteſcat pᷣn
cipibus ⁊ poteſtatibo in celeſtibp per eccleſiam multifoꝛ
mis gratie dei ᷣm pꝛefinitioneʒ ſeculoꝝ quã fecit in xpᷣo
ihu dño noſtro.:! Item ſicut ibi dicit glo. Innoteſcat
eccleſiam que dona dei recepit.i.peꝛ aplos in eccleſia P⸗
dicantes pꝛincipibo? poteſilatibo.i.diuerſis oꝛdinibus
angeloꝝ: qui ſunt in celeſtibus.i.in celo. vbi ⁊ nos eri⸗
mus. Dicit nanq; beatus hiero. Angelicas dignitates

ſupꝛa memoꝛatum miſterium ad purum nõ intellexiſſe:

donec cõpleta eſt paſſio xp̃i: x aploꝝ pꝛedicatio per gen⸗
tes dilatata.¶ Item accipiunt honoꝛem:qui attenditur

qtum ad reparationem: ſeu reſtaurationẽ rnine angeli
ce.Non em̃ parum erat eis detractuʒ honoꝛis er ruina
apoſtatarum angeloꝝ.ſed per incarnationeʒ ⁊ paſſionẽ
ſit reparatio ſeu reſtauratio ruine angelice ꝑ bomines
implẽtes numerũ ipᷣoꝝ angeloꝝ.ſᷣm qð habetur in pᷣs.
Iudicabit ĩ nationibo implebit ruinas ⁊c. Et ad eph.j.
Henedictꝰ deus ⁊ pater dñi noſtri ihu xpᷣi ⁊c. qui ꝓpo⸗
ſuit in eo diſpenſationem plenitudinis tempoꝝ inſtau⸗

rare omnia in xpᷣo:que in celo⁊ que in terra ſunt in ipᷣo

⁊c̃. Glo.dicit.NDꝛopoſuit inſtaurare.i.ad pꝛimũ ſiatum
reducere omnia ꝑ peccatum deſtructa: angelos ⁊ hoĩes
quia ꝑ hominis reſtitutionem ruina angeloꝛuʒ reparet᷑
inſtaurant᷑ que in celis ſunt.ſ. qdð cecidit in angelis re⸗
ſtauratur in hominibo. Item recipiunt dulcedinem⸗
iocunditatem ab ip̃a humanitate xpᷣi. Habent enim ma
gnam iocunditatem ⁊ dulcedinem in ↄtemplatione diui
nitatis. Sed cum rident diuinitatẽ in humanitate. eis
alius modus eſt dulcedinis: ꝓpter qð dicit Petrus. In
quem deſiderant angeli conſpicere.⁊ hac ratõne dicitur
JYoel. iij. Colles fluent lac ⁊ mel.Colles angeli ſunt qui
ante incarnationem fluebant mel in dulcedine contem⸗
plationis diuinitatis in ſe. Sed ex eius incarnatõne flu
unt dulcedine contemplationis diuinitatis in humani⸗
tate que ſignatur per lac.¶ Ad rationes in cõtrariũ di
cendum.ꝙ eſt beatitudo in gaudio eterno ſubali:⁊ bea⸗
titudo in gaudio et᷑no accidentali ſiue ſuꝑaddito. Gau
dium ſubale eſt in contemplatione diuinitatis. ibi eniz
eſt ſuba beatitudinis ratõnalis creature. Gaudium ac⸗
cidentale eſt in contemplatione ſocietatis humanitatis
cum diuinitate. tum ergo ad ſubam gaudij nihil ac⸗
creſcit in gaudio beatitudinis. ſed tm̃ q;tum ad multitu
dinẽ.qꝛ pluribo modis habẽt mõ gaudiuʒ ĩ beatitudine
ꝙᷓ ante incarnatõneʒ.¶ O ꝗ obijcit.angelis nihil dreſt
exquo ſunt beati. hoc eſt verũ qᷓtũ ad ſubam gaudij ſeu
beatitudinis:̊ nõ q;tum ad multitudinẽ.

Lonſequẽter eſt S. vj.

queſtio de influẽtia a capite rpᷣo in hoĩes.vtꝝ maioꝛ ſit
poſt incarnatõe:ꝙᷓ ante: vel equalis.Ad qð ſic. Xpc eſt
nobis caput: ⁊ ipᷣis qui fuerũt ante incarnationẽ ꝑ fidẽ
Tcaritatem. ⁊ ꝑ fidem ⁊ caritatem nobis influit⁊ ipᷣis.
Si ergo equalis eſt fides ⁊ caritas in patribo ante ĩcar
nationem: ergo equalis eſt influentia a capite xpᷣo ĩ ho⸗
minibo ante incarnationẽ ⁊ poſt. 4 Contra. Ante incaꝛ
nationem nõ receperũt patres gratiaʒ remiſſionis pene
que eſt carentia viſionis dei.Sed poſt incarnationeʒ et
paſſionem xp̃i receperunt homiĩes ſoncti totaliter gr̃am
remiſſionis illius pene ⁊ aliarum penarum eternarum
ergo maioꝛ eſt influentia gratie a capite rpᷣo in bomiĩes
poſt incarnationẽ qᷓ; ante. 4. Item ſacramenta noue le⸗
gis que habẽt virtutẽ ꝑ paſſionẽ xpᷣi:maioꝛẽ habẽt virtu
tem ꝙᷓ ſacramẽta veteris. Efficiunt em̃ qð figurãt.ij.ad
Coꝛin.iij.¶os vᷣo omnes reuelata facie gloꝛiaʒ dñi ſpe⸗
culantes ⁊c. Jpi ᷣo ſub velamine:ergo plus recipimus
de cognitione veritatis a xpᷣo qᷓ ifi. Sot.dicendum.
ꝙ eccleſia poſt incarnationẽ 2 paſſionem xpᷣi maiorem
recipit gratiam ab ipᷣo rpᷣo capite q; ante. VUnde habet᷑
mRo.iij.ꝙ ipᷣe deus ꝓpoſuit xpᷣm ꝓpiciatoꝛem ꝑ fidẽ ĩ ſan⸗
guine. hoc eſt ꝑ fidem paſſionis ad oſtenſionem iuſticie
ſue.hoc eſt iuſtificatõnis ꝑ paſſionem ꝓpteꝛ remiſſionem
pᷣcedentium delictoꝝ:in ſuſtentationẽ dei ad oſtenſionẽ
iuſticie ſue in hoc tꝑe.Et vult dicere ꝙ ꝑ fidem paſſiõis
rp̃ᷣi: erat remiſſio peccatoꝛum antiquoꝛum 2 neno⸗
rum. Sed differenter. quia ante incarnatõeʒ per fidem
paſſionis erat remiſſio peccatoꝛum:qᷓtum ad culpam et
nõ itum ad omnem penam. quia remanebat pena carẽ
tie viſionis dei. Sed poſt incarnatõeʒ eius ⁊ paſſionẽ ẽ
remiſſio peccatoꝛum q;tum ad omnem cu lpaz 7 bename
Ange ante incarnationem erant in ſuſtentatione id eſt
expectatione.carentes viſione dei glorioſa. Seð modo

iii — —

— 2 — —

— e ☛☚ t – — —

di
8
ſe
s

W.
u

ni
anun
ddies
hni
1e re
nemz
mmm
dinn
,elg
„In
ſtur
gui
em⸗

i
adi
benn

ieni;
inge⸗
itats
Ma⸗
lin
Nine
in

ſit
eſt

is.
icar
iho⸗

incen

ſczet
Fan
mn

nies

d
es
68
.
em
bet
n⸗
icie
nen.

ſis

,—

Nueſtio

patet nobis gloꝛia. ¶ Ad illud qð obijcit᷑ in cõtrariũ ꝗ
equalis erat fides ⁊ caritas in patribo ante incarnatio⸗
nem: ⁊ in illis qui ſunt ptꝰ.dicẽdũ ꝙ fides eccleſie ante
incarnatõnẽ ⁊ poſt equalis eſt.cũ vᷣtuoſioꝛ eſt poſt qᷓ; añ
Et hoc eſt.qꝛ poſt incarnationẽ ⁊ paſſionẽ habet meri⸗
tum paſſionis xpi ſibi giunctũ:qð nõ habebat añ. Vn⸗
de qui credit xpᷣm incarnatũ ⁊ paſſuʒ:habet meritũ ſue
paſſionis ſibi viunctum. Vnde ratõne meriti paſſionis
xpᷣi ſibi ↄiuncti:eſt maioꝛis virtutis qᷓ; ante.⁊ efficit ali⸗
quid quod nõ ante.

Membꝛũ tercium

Onſequẽter querit᷑. Atꝝ gr̃a xpᷣi ſᷣm ꝙ eſt
quidã hõ ſingularis ſit gra plenitudinis.
⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic. Joh̊.j.Verbũ caro factũ eſt
⁊c.plenũ gr̃e ⁊ veritatis. Sed verbũ caro
factũ eſt ipᷣe xrp:̃t homo.j̊ ⁊ xpᷣc vt quidã hõ habuit pleni
cudineni gr̃e ad om̃e bonũ ⁊ veritatis qᷓtum ad ſcientiã
ommũ.⸗ Cõtra.In vxpᷣo homiĩe nõ fuerũt oẽs virtutes.
Sed nõ eſt plenitudo gr̃e ſine plenitudine oĩm virtutũ:
in xpᷣo nõ fuit pleniſſima gra. Oð ptʒ.qꝛ in xpᷣo ñ fuit
fides:que ẽ pꝛima virtutũ.nã fides ẽ cũ viſione enigma
tica.xpᷣc em̃ videbat ſine enigmate. Siłꝛ nõ habuit ſpẽ.
nam ſpes ? expectatio future beatitudinis que nõ habe⸗
tur. ipᷣe aũt iam beatitudinẽ habebat nec expectabat eã

Item penitẽtia eſt vna virtutũ.Sed xpᷣc nõ habuit eã

nam penitẽtia ẽ virtus:qua ↄmiſſa mala cũ emendatio
nis ꝓpoſito plangimꝰ ⁊ odimus. ſicut habet᷑ in.iiij.ſen⸗
ten. ¶ Htem ſi dicat ꝙ in xpᷣo ꝓut eſt quidã hõ ſingula⸗
ris eſt plenitudo gre.ſicut fuit in beata virgine:ꝛ in bea
to Stephano.vnde Aci.vij.dicit᷑. Stephanꝰplenus gr̃a
⁊ foꝛtitudine. Et ſilꝛ dicit᷑.ꝙ plenitudo gre eſt ĩ eccleſia
Querit᷑ ergo quõ differt plenitudo gr̃e in iſtis.¶ Po⸗
ſtea querit᷑. vtrum rpᷣe ſm gratiã quã habet vt quidam
bomo ſingularis: poſſit dici membꝛũ coꝛpoꝛis eccleſie.
Et videt᷑ ꝙ ſic. Quia ſm iſtam gꝛatiã:eſt ſicut quidã ſin
gularis homo ſanctus.ſicut fuit Petrus vel vnus aliꝰ.
Seod omnes ſancti ſunt mẽbꝛa eccleſie:ergo xpᷣe ſᷣm hãc
gratiã eſt membꝛũ eccleſie.¶ Si dicat᷑ ꝙ boc nõ põt eſſe
quia ipᷣe eſt caput eccleſie.⁊ ideo nõ põt eſſe membꝛum.
Iſtud nihil eſt. quia caput eſt pncipale membꝛũ coꝛꝑis
ergo xpᷣc põt eſſe membꝛũ coꝛpoꝛis miſtici.ſ.eccleſie cuz
ſit caput eius. Qam coꝛ epar ⁊ caput ſũt mẽbꝛa pncipa⸗
lia coꝛꝑis.q Item.j.Coꝛin.xij.Alos aũt eſtis coꝛpꝰxp̃i
2 mẽbꝛa de mẽbꝛo.i.de ihu xpᷣo.Xpc ergo eſt membꝛuz.
Sol. dicendũ ꝙ cum in xpoo ſit gratia vnionis:⸗ gra
Fm quã eſt caput:⁊ gratia ſᷣm qua eſt quidaʒ homo ſin⸗
gularis ſanctus.dicimꝰ ꝙ gratia ſic tripliciter dicta in
ipᷣo põt dici gratia plenitudinis. Scm ratõeʒ cauſe fi
nalis:gra plenitudinis eſt gr̃a vnionis.quia ſũma ⸗ p⸗
fectiſſima eſt in ipo.Aã vltimꝰeffectus gre ⁊ pfectioꝛ eſt
nos vnire deo. Sed in alijs a xpᷣo non eſt vnire niſi ꝑco⸗
gnitionẽ ⁊ amoꝛẽ. In xpᷣo vo nõ ſolũ ſᷣm cognitionem ⸗
amoꝛẽ:̊ etiã in vnitate ꝑſone.vt ſit idem filiꝰhoĩs qui 2
filiꝰ dei. Et hec eſt maioꝛ vnio que poſlet eſſe vel cogitaꝛi
Vnge iſte eſt effectꝰ pleniſſimꝰqui poſſit eſſe gre. Scom
ratõeʒ vo cauſe efficiẽtis gra xpᷣi pᷣm quã eſt caput ẽ gr̃a
plenitudinis. Quia ſicut quedã luminaria pficiunt᷑ ſuo
lumine ſolũ: ⁊ nõ habẽt poteſtatẽ influendi ſuũ lumẽ in
alijs. ſicut ptʒ de carbone. Quedã vo nõ ſolũ retinẽt ſuũ
lumẽ in ſe. v ipᷣm influũt ⁊ ulluminãt alia coꝛꝑa.ſicut pa
tet de flãma:ita gratia xp̃i radiat ab ip̃o ad alios.non
aũt gratia in alijs ſanctis.̊ tm ꝑficit ipoꝝ aĩas:nec ha
bent poteſtatẽ influendi ipam. Et ꝓter hoc:ſicut lumẽ
in flãma dicit᷑ plenũ.lumen vo in carbone ſemi plenum:
ita gratia in rpᷣo ᷣm quã eſt caput. debet dici gra plena
In alijs ſanctis nõ:ſed debet dici gra ſemiplena. Scðʒ
dᷣo ratõʒ cauſe foꝛmalis:dicit᷑ gratia ſingularis xpᷣi gra
tia plenitudinis:plene infoꝛmans aĩiam xpᷣi:⁊ pleniſſi⸗
me omnes viꝛes beate aĩe eius q;tum ad omnes actꝰi po

ij.

rum. quia in ipo eſt gra cognitionis veritatis omnium
Et hoc pficit q;tum ad actuʒ ratõnis:⁊ pficit qtum ad
actum ↄcupiſcibilis:qui eſt amoꝛ bonitatis:⁊ qtũ ad ʒe
lum iraſcibilis. In alijs vo ſancns licet ipᷣa infoꝛmaret
ym ercellentiã ad vnũ actuʒ. nõ tñ ad omnes actus. Et
cum in alijs ſanctis ſit peminẽtia reſpectu alicuiꝰ doni.
Em ꝙ dicit᷑ de ſanctis Eccle. xliiij.Qõ eſt inuentus ſilis
illi: in rpᷣo eſt peminentia reſpectu omniuʒ donoꝝ.quia
nõ habet gratiam ad vnum actum gratie im:ſed ad om⸗
nes.⁊ hoc eſt qdð dicit Nugu. ꝙ accepit gratiam totalit
vniuerſaliter. VUnde ↄparatõ gratie xp̃i ad gr̃as alio⸗
rum:Fm plenitudinẽ ? ꝑfectionẽ eſt:bᷣm comꝑpat figu⸗
ra circuli ad alias figuras angulares. Circulus em̃ eſt
capaciſſima figura reſpectu aliaꝝ. Ita gratia xp̃i capa⸗
ciſſima eſt. Capax em eſt omnis actus cuiuſlibet virtu⸗
tis:quod nõ eſi in alijs gratijs ſanctoꝝ.q¶ Ad rationeʒ
in cõtrariũ dicendũ. Oe ſunt quedã dona gratuita cũ im
ꝑfectione:quedã aũt ſine imꝑfectione.hoc eſt que nõ di⸗
cunt imꝑfectionẽ. Iides aũt eſt donũ gratuitũ cũ imꝑfe⸗
ctione.nde nõ ſolum dicit ꝑfectionẽ:ĩmo etiã nomiat
impfectionẽ. Qam fides eſt que aſſentit veritati quam
nõ videt. Hoc qð dico aſſentire veritati ꝑfectionis eſt:ſ
hoc qð dico qu nõ videt im ꝑfectionis.Similiter peni⸗
tentia eſt donũ gratuitũ cum im ꝑfectõne. Penitẽtia em̃
eſt virtus ↄſiſtens in deteſtatione mali.qð cõmiſſuʒ eſt.
Deteſtatio mali dicit ꝑfectionẽ:ſed qdð ↄmiſſum eſt dicit
imꝑfectioneʒ. Perſfectionis em̃ eſt deteſlari malum:ſed
im ꝑfectionis eſt ꝙ ↄmiſſa ſint.Cum igitur in ipᷣa gr̃a q̃
eſt plena ĩmo pleniſſima ſicut gratia xpi nulla ſit imꝑfe
ctio:ptʒ ꝙ nõ deberent in ipᷣo eſſe dona gratiaꝝ cum im⸗
ꝓfectione ratõe ſue ꝑfectõnis.Et ꝓpter h̊ nec fides ĩ ra⸗
tione ſidei:nec ſpes in ratõne ſpei:nec penitẽtia in ratõ⸗
ne penitẽtie debuerũt eſſe in xpᷣo.quia ſub ratõnibo iſtis
dicunt imꝑfectionẽ.Sed illud ſolũ qdð erat ꝑfectũ ĩ iſtis
donis fuit in xpᷣo.In ipᷣo em̃ fuit aſſenſus pꝛime veritati
qð eſt ꝑfectionis in fide.ſed illud qð eſt im pfectionis in
fide nõ fuit in xpᷣo.ſ.cognitio enigmatica. Similiter in
ipᷣo fuit maxime quod eſt ꝑfectionis in ſpe.ſ.adheſio cũ
bono:ſed non cum illa imꝑfectione que eſt expectatõ bo
ni quod nõ habetur.Similiter illud quod eſi ꝑfectõnis
in penitentia ſuit maxime in ipo.quia nũqᷓ; aliquis tan⸗
tum potuit deteſtari peccatum quatuʒ ipe deteſtabatur.
quia nũqᷓ; habuit aliquis tantã opoſitioneʒ voluntatis
ad maluʒ aliquod.Semꝑ ergo qò eſt ꝑfectionis gratie
⁊ plenitudinis eſt in gratia xpᷣi abſoluta.⁊ ideo in ipᷣoẽ
gratia plenitudinis.¶ Ad aliud dicendũ.ꝙ plenitudo
gratie dicit᷑ multipliciter. dicit᷑ em̃ plenitudo gr̃e qtum
ad ſufficientiã: hoc eſt que ſufficit aie ao habendũ vitaʒ
cternã ⁊ aureolã.Et hoc mõ Stephanꝰ dicit᷑ plenꝰgr̃a.
AVcx.vij. Sua em̃ gratia nõ ſolũ fuit ↄdigna aurea.i.pᷣ⸗
mio etno ſubſtãtiali:ĩmo etiã ⁊ aureola.Meruit eĩ au⸗
ream ⁊ aureolã.quia fuit pᷣdicatoꝛ ⁊ martir. Scdo mõ
dicit᷑ plenitudo gratie q;tum ad numeroſitatẽ.Et h̊ mõ
eccleſia dicit᷑ plena gratia.quia nõ eſt aliquod genꝰ gre
qð nõ ſit in eccleſia:q;tum ad aliqdð membꝛũ eius. ita
huic datur iſtud.alij aliud.Vnde apłus. Siuiſiones æ
tiarum ſunt.idem aũt ſpiritus.Alij datur ſermo ſapiẽ⸗
tie.alij ſermo ſcientie ⁊c.j.coꝛin.xiij. Lercio mõ eſt ple⸗
nitudo gre pᷣrogatõe ſuꝑ omnẽ creaturã purã.⁊ hec ẽ in
beata virgine LCuc.j. Aue gr̃a plena. Ex boc em̃ ꝙ ipſa
eſt mater filij dei:eſt ei quedã excellentia ⁊ progatiua g⸗
tie:cui non poteſt pura creatura com ꝑari. AUnde anſel.
Mempe decẽs erat vt ea puritate qua maioꝛ ſub deo ne
quit intelligi virgo illa niteret:cui deꝰpater vnicũ filiuzʒ
quem d coꝛde ſuo equalem ſibi genitum tanqᷓ ſeip̃ᷣm di⸗
ligebat. Quarto modo dicitur plenitudo gratie qtũ ad
2ſũmationem ſiue perfectionem ⁊ hoc eſt in xpo homĩe
Vnge ioh.j. Plenuʒ gratie 2 veritatis.qꝛ babuit graʒ
ꝙtum ad oẽm actũ ꝑfectũ.Et ex hoc etiã ẽ ꝙ xpᷣc non ba
buit fidẽ ⁊ ſpem ſub his ratõnibo.qꝛ nõ ſunt gratie cõ⸗

ſũmate:ĩmo ſunt eoꝝ que nõdũ habent᷑.X ideo dicunt il⸗
lud qð dicũt cũ imꝑfectõe.Xpc aũt habuit gr̃am pfectõ
nis ⁊ ad omnẽ actũ ꝑfectũ.¶ Ad alis queſtionẽ.vtꝝ xpᷣe
Fm gratiã abſolutã ſit mẽbꝛũ coꝛꝑis eccleſie.dicendũ.ꝙ;
xpᷣc dicit᷑ caput eccłie ſm hũanitatẽ ⁊ diuinitatẽ. Si er⸗
go dicat᷑ caput m diuinitatẽ.⁊ ↄpemus ad h̊ caput hu⸗
manitatẽ xp̃i:ſic xpᷣe ᷣm hũanitatẽ eſt mẽbꝛũ.ſ.ipins di⸗
uinitatis que ẽ caput.qꝛ ipa diuinitas cui vnita eſt hu⸗
manitas:mouet ipᷣ̃am hũanitatẽ⁊ ſenſificat ſicut caput
mẽbꝛa.⁊ hoc mõ xpᷣc eſt mẽbꝝ coꝛꝑis eccleſie:cuiꝰcaput
eſt diuinitas.hoc mõ dicit᷑.j.coꝛin.xij.Vos aũt eſtis coꝛ
pus xp̃i ⁊ mẽbꝛa de mẽbꝛo.glo.de mẽbꝛo.i.de xpᷣo capite
Vngde appellat ibi xpᷣm caput ſᷣm hũanitatẽ cauſe.mem
bꝛum reſpectu diuinitatis. Si vo dicat᷑ caput ſᷣm hũa⸗
nitatẽ:ſic nõ debet dici mẽbꝛũ coꝛpoꝛis eccleſie: ſ̊ caput
4Sed tũc obijcit᷑ tra. Om̃ caput eſt membꝛũ coꝛꝑis:2
e integritate ip̃ius.Dicenduʒ ꝙ nõ eſt ꝑ omnia ſile.de
capite ⁊ coꝛꝑe materiali ⁊ ſpũali.qꝛ in capite ⁊ coꝛpore
materiali: ita eſt q; cũ influat caput ad coꝛpus ⁊ ad ſin⸗
gula eius mẽbꝛa:ipᷣm tamẽ caput indiget alijs membꝛis
AVnde alia mẽbꝛa influũt ip̃i. Sicut em a capite inſluit
ſenſus ip̃i coꝛdi:ita a coꝛde influit vita capiti.Et ſimili⸗
ter ab epate influit nutrimẽtuʒ ad caput:ſine quibo non
poteſt eſſe caput. Unde mutuo ſibi ſeruiunt caput ⁊ mẽ
bꝛa materialia. Vnde caput materiale nõ ſolũ ſe habet
in ratõne influẽtis ad alia mẽbꝛa:ſed etiã in ratõe reci⸗
pientis ab ip̃is.quia ſe habẽt in mutua indigentia. ita
ꝙ; mẽbꝛa indigent capite ⁊ ecõuerſo.Vnde.j.ad Coꝛin.
xij. on põt aũt dicere oculus manui.oꝑa tua nõ indi⸗
geo. Aut iterum caput pedibo. nõ eſtis mihi neceſſarij.
Sed xrpᷣc ſ̃m humanitateʒ que eſt caput ſpũale reſpectu
coꝛꝑis ſpũalis eccleſie.nõ indiget mẽbꝛis ſuis.Vnde ſe
habet ad ipᷣa ſolũ in ratõe influẽtis ⁊ nõ ab ipᷣis recipi⸗
entis. Et ideo dicit᷑ caput coꝛꝑis eccleſie ⁊ nõ mẽbꝛũ:qꝛ
nõ indiget coꝛꝑe.⁊ ſic patet reſponſio.

Nueſtio.xiij.de ſcientia
Oſt inquiſitionem

de gratia xpᷣi.ipᷣo adiuuante inquiren⸗
dum eſt de eius ſcientia ſᷣm ꝙ homo in
hunc modum. Pꝛimo vtruʒ in xpᷣo Fᷣm
duas naturas ſit ponere duas ſciẽtias
Secũdo vtꝝ ſcientia fuit in xpᷣo ab initio ſue ↄceptõnis
aut ꝑ ſucceſſionẽ tempoꝛis acquiſitã.Tercio vtꝝ fuerit
ſine aliqua ignoꝛãtia. Quarto vtꝝ fuerit omniũ.Quin
to vtꝝ ſᷣm omnẽ modũ ſciendi humanũ. Sexto vtꝝ ali⸗
quaʒ ſcientiã receꝑit ab angelis. Septimo vtꝝ equalis
fuerit ſcientia xpᷣi ſcientie deeie.

Membꝛũ primũ

Dpꝛimũ arguit᷑ ſic. Cum in xpᷣo ſit vna ꝑ
ſona. Vniꝰaũt ꝑſone vna eſt ꝑfectõ. Scĩa
aũt ẽ ꝑfectõ.Relinꝗt᷑ ꝭ̊ ꝙ vna erit ſcĩa xpᷣi
4 Itẽ cũ xpᷣe ſit ſciẽs ſᷣm ſciam increataʒ.
Sciĩa aũt increata ẽ certiſſima ⁊ ꝑfectiſſima ⁊ nobiliſſi⸗
ma de oĩw. ᷓ Fm illã xpᷣc de oĩb hʒ ꝑfectiſſimaʒ ⁊ nobi⸗
liſſimã ſciaz. Vanũ ẽ aũt ponẽ haberi ꝑ plura:qð ꝑfecte
habet᷑ ꝑ vnũ:relinꝗt᷑ &̊ ꝙ xpᷣe nõ hʒ ſciam aliã qꝙᷓ increa⸗
tã. 4l Itẽ hñs ſciaʒ nobilioꝛẽ nõ indiget ignobilioꝛi. Cũ
uin xpᷣo ſit ſcia ꝑ graʒ vnionis ⁊ ſcia increata:ſuꝑfſlue q̊
ponerẽt᷑ in xpᷣo alie ſcie create.ſ.nature integre ⁊ ꝑfecte
7 ſcĩa exꝑientie.⸗j SItẽ ſcia xpᷣi q̃ ẽ ꝑ graʒ vnionis eſt ſᷣm
maiꝰlumẽ qᷓ ſint alie tres ſequẽtes.Sʒ ſic ẽ ĩ lumĩie coꝛ⸗
poꝛali ꝙ maiꝰlumẽ abſoꝛbet minꝰ:ꝗ ſiłꝛ erit ĩ lumiĩe ſpi⸗
rituali.&̊ nõ manẽt ĩ xpᷣo alij modi ſciẽdi.niſi ſolũ duo pᷣ
mi ſupᷣ diſtincti:qͥꝝ vnꝰẽ ſcie increate.aliꝰeſt ꝑ lumẽ gr̃e
vniõis.ij Itẽ ĩ angelis ptꝰↄfoꝛmatõeʒ nõ remaſit cogni⸗

2 —. 0-

tio veſꝑtina: nec in hoĩbo adueniẽte gr̃a ↄpᷣbẽſionis ſiue

beatitudinis manebit ſcia fidei.qꝛ cũ venerit qð ꝑfectũ
eſt: enacu abit᷑ qð ex pte ẽ.j.coꝛin.xiij.Ergo ĩ xpᷣo nõ po⸗
tuit eſſe ſcĩa creata cũ ſcia increata:vel adminꝰ ſcia vnio
nis vel ↄpᷣhenſionis. Cõtra. Joh̊.dama.Quoꝝ ſunt
diuerſe nature:eoꝝ ſunt diuerſe oꝑatões.oꝑatõnibo aũt
ꝓoꝛtionat᷑ habitꝰ. cũ in xpᷣo ſunt diuerſe oꝑatões ꝓ⸗
pter diuerſas naturas:erũt in ipo diuerſi babitꝰ.gcuʒ
ſciĩa dicat habitũ pᷣm diuinã naturazʒ ⁊ humanã.in xpᷣᷣ
erunt diuerſe ſcĩe.¶. Item ſi in xpᷣo non eſſet niſi ſcĩa in⸗
creata:nõ eſſet aĩa xpᷣi ſciens.cũ ſcientia aĩe qua ſcit foꝛ⸗
maliter ſit creata:eadẽ ratõne nec eſſet diligens.nec be⸗
nta.relinquit igit᷑ ꝙ ipᷣa eſt ſciens ſciẽtia creata.⸗ Iteʒz
ſicut dicit Hoe.ĩ li.de duabo naturis ⁊ vna ꝑſona rp̃ᷣi.
AXpc accepit aliquid a tꝛiplici ſtatu humani generis ſeu
ade.Vnus ſtatꝰfuit qui de be bat᷑ ei ſi ſtetiſſet.ſ.ſtatꝰbea
titudinis in pᷣmiũ.Alius fuit ſtatꝰin ſtatu in quo eꝛat.ſ.
ſtatus innocẽtie ſᷣm quẽ ſtatũ de bebat᷑ ei ſciẽtia que de⸗
betur nature integre ⁊ ꝑfecte. Alius ſtatus fuit poſt la⸗
pſum ſᷣm quem ſtatum habuit ſcientiam exꝑimentalẽ.
Habuit etiam ſcientiã pene peccati ꝑ exꝑientiam. Apᷣ⸗
mo ergo ſtatu habuit vpc ſcientiã cõpꝛehenſiõis.a ſcðo
ſtatu ſcientiã nature integre? ꝑfecte.a tercio ſtatu ſcien
tiam exꝑientie:b̊ nõ exꝑientie culpe.ſᷣ tm̃ pene.Relinꝗ⸗
tur igit᷑ ꝙ pꝛeter ſcientiaʒ increatam ⁊ ſcientiam gratie
vnionis eli in xpo triplex alia ſcientia: ſicut ſupꝛa dictũ
cſt. Qð ↄcedendũ eſt. dicendũ igit᷑ ad pꝛimũ ꝙ habi⸗
tus nõ diuerſificat᷑ ſ᷑ᷣm ꝑſonam: ĩmo ᷣm naturã. Vnde
dicit Joh.dama. E in xpo ſunt diuerſe voluntates ꝓgt
diuerſas naturas:⁊ ſiłꝛ dicenduz in xpᷣo ꝓpter diuerſas
naturas diuerſas ſcientias:creatã ⁊ increatã.¶ Ad ali
ud dicendũ. ꝙ quis xp̃c hbomo vna ſit ꝑſona cũ filio dei:
pter ꝑſonalẽ vnionẽ eſt ſciens ſcientia increata:ſicut fi
lius dei. Ende ratõe ꝑſone nõ indiget alia ſcĩa.tñ ratõe
ꝑſone in hũana natura indiget alia ſcia.ſ.creata. Non
em̃ debet eſſe bũana natura in xpᷣo imꝑfecta.quod cõſe⸗
queret᷑ ſi careret ſcia creata.Sed pꝑfectioꝛ debz eſſe i ip̃o
natura omnibo alijs.ideo omni genere ſciendi ſcia crea
ta opoꝛtet ꝙ ſit ꝑfecta illa aĩia.4. Ad aliud dicenduʒ. ꝙ;
Duplex eſt neceſſitas vel indigentia.vna quidẽ eſt rei ĩ ſe
altera eſt reſpectu finis:que quidẽ neceſſitas ideʒ eſt qð
vtilitas pꝛout neceſſariũ dicit᷑ vtile in vno ſenſu.Dicen⸗
dum ergo ꝙ xpᷣc homo babens ſciam vnionis⸗ opꝛeben
ſionis ꝓpter ſe nõ indiget altero modo ſciẽdi. Sed quia
aſſumpſit bumanã naturã: vt genus bumanũ per verũ
homineʒz redimeret: reſpectu finis iſtius neceſſaria erat

duplex in rxpo ſcientia naturalis.ſ.⁊ ſcientia exꝑpientie.

Scientia naturalis ſiue nature integre ⁊ ꝑfecte:vt verꝰ
homo ꝓbarxret᷑. Scientia vo exꝑientie:vt genꝰ humanũ
ꝓꝑ ſenſum pene.⁊ exꝑientiaʒ redimeret᷑ ⁊ hmõi ſcĩe ſunt
vtilioꝛes ſeu magis ↄuenientes fini predicto: qᷓuis alie
ſimpliciter melioꝛes.⸗ Ad aliud dicendũ.ꝙ in coꝛpoꝛa

libus minꝰlumen obfuſcat᷑ ⁊ abſoꝛbet᷑ a maioꝛi.Et ratõ

puieſt.qm oĩa lumina coꝛꝑalia ſunt ad vnũ actũ.ſ.ma⸗

nifeſtationis. qui quidẽ actus ꝑ ſea ꝑfectiſſime eſt a lu⸗
mine maioꝛi. Sed in ſpũalibo nõ ſic. on em̃ omnia lu
mina ſpũalia ſunt ad vnum actum. Diſtinguendũ tñ eſt
m ſtatum ↄpꝛehenſoꝛis ⁊ viatoꝛis.Viatoꝛis em non eſt
onus actus ̊ plures. AUnde luminaria plura virtutum
ſeu donoꝝ in viatoꝛe nõ ſunt ad vnum actum.⁊ inde eſt
ꝙ nõ eſt eadem cognitio m ſpeciem ꝑilla. In ſtatu vo
ↄpꝛehẽſoꝛis inꝙᷓtum ↄpꝛehẽſoꝛis: nõ eſt niſi vnus actus
qui determinat᷑ m ſũmũ lumĩs ⁊ totalitatem virtutis
eius.Lumẽ.ſ.diuine viſionis in gloꝛia. Scom hoc eꝛgo
dicere volunt:ꝙ alie cognitõnes que ſunt ᷣm minoꝛa lu
mina.ſ.fidei ⁊ hmõi abſoꝛbent᷑.Et ᷣm boc accipit᷑ illud
qð dicit᷑ cũ venerit qdð ꝑfectũ eſt ⁊c. pc aũt erat in ſta⸗
tu ↄphẽſoꝛis ſimul ⁊ viatoꝛis ſᷣm pꝑtes aĩe differẽtes iſfe
rioꝛem ⁊ ſuꝑioꝛẽ. ⁊ ideo ſcia ↄpꝛeheſiõis nõ abſoꝛbebat

alias ſcias.⁊ ſic pz ſolutõ ad obiecta.

ℳ—

—— Cü -- ð

Nturn
geel
nd
enns
Hvte
a
Nul
ilo
lie⸗
tbat

.

Nneſtio
Membrũ ſecũdũ

Onſequẽter querit᷑.vtꝝ ſciẽtia indita ſue⸗
rit xp̃o ab initio ſue oceptionis vel ꝑ ſuc⸗
ceſfionem tꝑis acquiſita. Ad quod ſic ar⸗
guitur Hebꝛe. v. Didicit ex bis qꝗᷓ paſſus
eſt obedientia. Sed diſcere eſt venire in noticia illiꝰ qð
pꝛius nõ habuit.ergo xpᷣe nõ babuit plenã ſcientiã a pn
cipio. ergo acquiſita eſt.4¶ Item pſal. Qui tribuit mihi
intellectũ ⁊c. Glo. vſqʒ ad moꝛtẽ erudiuit me ꝑs ĩferioꝛ
mea.ſ.carnis aſſumptio vt erꝑirer tenebꝛas moꝛtis.Er
go ex aliqua ꝑte fuit in eo ſcientia acqmiſita. vtez ſuꝑ
illð Luẽ. ij. ꝛoſiciebat puer ihs etate? ſa. Meda· Si⸗
cut carnis elt etate ꝑficere:ſic aie gratie ⁊ ſapiẽtia.eꝛgo
recepit cognitionẽ quã pꝛius nõ habebat.l JYtẽ Leo pa
pa. Adoꝛauerũt infantem in nullo ab alije generalitate
infantie diſſimilẽ. Sed nõ habere aliquã noticiã ꝑtinet
ad generalitatẽ infantie:ergo nõ habuit tũc noticia.· er⸗
go poſtea ꝓfecit. ¶¶ Item dama. Opoꝛtet cognoſcẽ. qm̃
ſeruilem ? ignoꝛantẽ naturã accepit. Serua em̃ dei ẽ bo
minis natura qui fecit eã.⁊ nõ habet ſuturoꝝ cognitio
nem.4 Item ſi imꝑfectionẽ habuit ex ꝑte affectine. mul
tofoꝛtius ex ꝑte cognitiue que oꝛdinat᷑ ad affectiuã. Cũ
ergo ↄſtat ꝙ imꝑfectionẽ habuit ex ꝑte affectiue ſenſibi⸗
lis ᷣm qua habnit triſticiam ⁊ timoꝛem. ergo ex pte co⸗
gnitiue ſenſibilis habuit imꝑfectionẽ.⸗¶ SItem ſimili ra⸗
tione videtur ꝙ in parte rationali habuit imꝑfectionẽ:
qᷓtum ad cognitionẽ.cum etiã in pte rationali habuerit
imꝑfectõnẽ:qᷓtum ad affectiuã.qð ꝓbat᷑. Dicit em̃ hie⸗
ro. Cepit ihs timere: ne aĩa eiꝰvideret irrationalis.& ĩ
ratõne fuit timoꝛ. Scoõm ergo bũc modũ viatoꝛis fuit ti
moꝛ in ratõne.4¶:! Item Hebꝛe.iiij.¶ 2õ ba bemꝰ pontificẽ
qui nõ poſſit ↄpati ⁊c̃. Augu. Aſultiplex eſt in xpᷣo na⸗
tura.Elna ᷣm quã patiebat᷑.ſ.coꝛpus.altera pᷣm quam
ↄpatiebatur.ſ.anima. tercia ſᷣm quã nec patiebatur nec
ↄpatiebatur.ſ.diuinitas. Ergo ſi recte diſtinxit:anima
Fm omnẽ partẽ patiebatur. quia ᷣm ſenſitiuam patien⸗

do. ᷣm affectiuã ratõnalem ↄpatiendo. ergo ⁊ in ratõna

li.⁊ ita didicit ꝑ exꝑientiã pars illa.q¶ Item deꝰ aſſum⸗
pſit humanã naturam in ſimilitudinem carnis peccati
quia ſumpſit eam de maſſa peccati. Ro.viij. Sed illud ẽ
bumane nature coꝛrupte. Sed ?m hominem oꝛdinata
cognitio eſt vt ex multis ſenſibus fiat vna memoꝛia.⁊ ex
multis memoꝛijs vnum exꝑimentum.ergo hic modꝰ co⸗
nitionis erat etiam in xpᷣo.¶ Stem augu.ſuper GBeñ.
ngeli cognitionem matutinam babnerunt in comꝑa⸗
tione ad verbũ. veſpertinã in comꝑatione rerũ in gene⸗
re ſuo. Ergo ſi xrp̃ce vtroq; modo cognouit babuit cogni⸗
tionem vtrãq;.⁊ ita potuit creſcere veſꝑtina ſciẽtia eiꝰſi⸗
cut zngelokiqul poſſunt fieri que nõ ſunt. Contra.
grego. ſuꝑ illud Luc.ij. Pꝛoſiciebat etate ⁊ ſapiẽtia ⁊c̃.
2õ accipiẽdo qð nõ habebat ꝑ acceſſuʒ tꝑis ̊ pandẽdo
donũ gratie.¶ Itẽ dama.pꝛoficere dicebat᷑ ſᷣm eam que
inerat ſibi ſapientiã in manifeſtationeʒ ducens.Relin⸗
quitur ergo:ꝙ nõ defuit ſcĩa licet manifeſtatio.q Item
nihil habẽs habitũ m nobilioꝛẽ modũ ⁊ ꝑfectuʒ.habet
oꝛdinatõeʒ ad illã ſᷣm modũ im ꝑfectũ. Sed ignobilioꝛ
eſt ille qui eſt ſ̃m exꝑientia:illo qui eſt ſᷣm viã aliã.ergo
xpᷣc nõ pꝛofecit in ſcientia ſᷣm exꝑientiã.q Item xpᷣc ᷣm
intellectũ fuit ↄpꝛehẽſoꝛ.Sed dia in gloꝛia nullo mõ oꝛ⸗
dinatur ad habitũ exꝑimentalẽ.ĩmo euacuat bui habi⸗
tum tanqᷓ id qð imꝑfectũ ẽ:cũ adeſi cognitio ꝑfecta.Si
ergo ꝑfectũ tollit imꝑfectũ pᷣteritũ: nõ oꝛdinat ad imꝑ⸗/
fectum futurum. Relinquitur ergo ꝙ cognitio in parte
non ſuit in xp̃ᷣo: exquo habuit cognitionem perfectam.
Solutio.vnus eſt modus ſciendi in xrpᷣo ſᷣm diuinam
naturam:⁊ ibi ſcientia idem eſt qð idipᷣm.i.qdð eiꝰ eſſen
tia.iſte modus fuit in filio dei ab eterne. Scðs eſt ĩ r̃o
Fm gratiam vnionis quam ſcientiam nulla alia creatu⸗
ra babuit.Iſte em̃ modus diſtinguitur ab omni alio ſci

ente. YItem tercius eſt 'm gratiam oↄpꝛebenſoꝛis:in hae
omunicant angeli: ⁊ anime ſancte. Item quartꝰ ᷣm na/
turam integrã anime: ſᷣm quã habuit Adam ſcientiam
in ſtatu innocẽtie: ⁊ hanc habuit ꝑfectius ꝙᷓ alij puri ho
mines. Item quintꝰpᷣm penalem naturã aſſumptã. Jiẽ
ſextus eſt quedã gꝛatia data xpᷣo ad cognoſcẽdũ res ᷣm
numerum ſᷣm ꝓgreſſum tꝑis: que fuit a pꝛincipio data
anime xp̃ᷣi:Fm intellectũ.non dico ipᷣa cognitio:⁊ qtum
ad pꝛimum:ſimiliter ſe habet ante incarnationẽ 2 poſt.
Scẽðdus vo nõ fuit ab eterno.ſᷣm banc ommiũ habuit co
gnitionem.ſ.eoꝝ:que ꝑtinebant ad miſterium incarna⸗
tionis:paſſionis ⁊ redemptionis. Hanc etiam non ha⸗/
buerunt angeli ſiatim poſi ↄfirmationẽ. VUnde dixerunt
Ila.lxiij. Quis eſt iſte:qui venit ð Edõ ⁊c. Et ſi aliqui
babuerunt: hoc fuit ex ſuꝑadditione aliqua: non ex ipᷣa
gloꝛia. Et m hoc intelligitur illud ad Eph.iij. At in⸗
noteſcat pꝛincipatibo ⁊ poteſtatibo per eccleſiã. Scðvᷣm
vo terciũ modum cognitionis.ſ.ↄpꝛehenſoꝛis:habuit co
gnitionem om niũ ꝑtinentiũ ad ſuam gloꝛiaʒ: ⁊ ſuoꝝ·i.
eoꝛum que oꝛdinãtur ad illa. Quartꝰ vᷣo modus cogni⸗
tionis que eſt ̃m naturam integram: que fuit in adam
Beñ.iij. Adduxit ea ad adam:vt videret ⁊c̃.uit in xp̃ᷣo
Fm naturam integram quã aſſumpſit.Quintus qui eſt
cognitionis:que eſt ſᷣm naturam penalem:fuit ſimiliteꝛ
in rpᷣo. In hac didicit diuerſas penalitates ᷣm exꝑien⸗
tiam in affectiua: quã tamen cognouit ᷣm aliũ modum
Sed m gratiam cognitionis:que data eſt ſibi ꝑ gram
vnionis. vnde pᷣſciuit illas ſᷣm gratiam que fuit gratia
vnionis. Sextus modus cognitionis eſt ad cognoſcen⸗
dum ꝑ exꝑientia nõ vt pꝛioꝛ que affectiue fuit:pᷣ cogniti⸗
ue ex ſenſu.Vnde ſpecialis gratia quam habuit ad ſcien
dum:fuit ei data quo ad exꝑientiaʒ in cognitiua.q¶lu? o
tandum autem ꝙ eſt dupler cognitio in ſenſu per ex ꝑiẽ⸗
tiam. Cognitio enim in ſenſu eſt duobus modis. AUno
modo cum res eſt in ſenſu ſᷣm ſimilitudinem. Alio mo⸗
do cum eſt in ſenſu ſᷣm foꝛmam.Aliter enim eſt ſimilitu
do coloꝛis in oculo.aliter doloꝛ.Et ſᷣm hoc duplex eſt co
gnitio in xpᷣo ſᷣm experientiam. Pꝛima qᷓ;dtum ad natu⸗
ram penalem. Secunda qᷓ;tum ad ſpecialem gratiaʒ co⸗
gnoſcendi res: ſᷣm numerum per pꝛoceſſum tꝑis.⸗l Ad

obiecta dᷣo in contrariũ dicendũ. quedam auctoꝛita⸗

tes intelliguntur pᷣm cognitionem ↄpletam pᷣm gratiam
vnionis ⁊ ↄpꝛehenſoꝛis:⁊ integre natuꝛe.Alie vo intelli
guntuꝛ ᷣm cognitionem exꝑimentalem. Alie vᷣo ᷣm ma
nifeſtationem quo ad nos. Nota tamen.ꝙ ſi qñq; nouit
pꝛimo modo.qð pꝛius nõ nouit illo eodem modo:nõ de⸗
bet ꝓpter hoc dici ignoꝛantia. IJItꝑnoꝛantia em̃ dicit᷑ eſſe
alicuiꝰqð pꝛius non fuit cognitum:⁊ de his que neceſſa⸗
ria ſunt.ſed talis non fuit in xpᷣo.Non em̃ poteſt diei ꝙ;
aliquid nõ nouit quod nõ pꝛiꝰ:quia ſenſibilia que addi
dicit per experientiam pꝛius nouit per modum nobilio
rem ⁊ perfectioꝛem. IJgnoꝛantia autem eſt defectus per⸗
fectionis.Et ſic patet reſpõſio ad pꝛimo obiecta.Quia
⁊ ſi didicit ex his que paſſus eſt obedientiã.⁊ ſi eruditꝰ
eſt vſq; ad moꝛtem:nõ ꝓpter hoc ſequitur ꝙ fuit ignoꝛãs
quia qð ꝓceſſu tꝑis cognouit ſcientia exꝑimentali:pꝛiꝰ
recognouit alio modo cognitionis.Similiter intelligẽ⸗
dum eſt de alijs obiectis ſequentibo. VUnde non venit in
aliquid non notum oino per pꝛoceſſum tempoꝛis: ſed in
aliquid nõ notum ſic.4¶qAd hoc qð dicit dama. al⸗
ſumpſit naturam ſeruilem:⁊ ignoꝛantẽ.dicendũ.ꝙ ſer⸗
uilis dicitur ratõne peccati. Sed ſic nõ fuit in eoſeruił:
ſed ſeruilis ratõne pene.ad quã obligata fuit hũana na
tura ꝓpter peccatum. vᷣo dicitur ignoꝛans.hoc refer⸗
tur ad genus nature.nõ ad naturã ꝓut fuit in xpᷣo. Ipᷣe
em̃ dicit᷑ filius:nõ ſeruus. Vnde anſeł.oñdit.ꝙ non de⸗
cuit ipſum aſſumere ignoꝛantiam dicens. Quomõ tot
7 tanta faceret ille hõ ſine imenſa ſapia. &lbi oñdit.q ñ
fuit ignoꝛãtia nature reſpectu boni: nec reſpectu mali.
ſic ſi nibil amat᷑ quod nõ cognoſcatur:ſicut nibil boni ẽ

4

qð nõ amet. ſic nihil eſt qd ignoꝛet. Honũ aũt nemo ꝑfe
cte nouit.niſi qui ſcit illud a malo diſcernere. Et ſic nõ
fuit ignoꝛãtia: nec reſpectu mali:nec reſpct᷑u boni.⸗lAd
illud qð obijcit᷑ ꝙ imꝑfectio fuit ex ꝑte ↄgnitiue:ſicut ex
ꝑte affectiue.dicendũ.ꝙ nõ eſt verũ.quia ipᷣe dñs diſpẽ
ſatiue 2 m ↄgruitatem redemptionis noſtre: aſſumpſit
im ꝑfectiones quaſdam ex ꝑte affectiue pꝛout ↄgruebat
noſire redemptioni. Non aũt ex ꝑte cogn itiue.qꝛ bmõi
efectus.ſ.quiꝗponunt ignoꝛantiam:noxij eſſent ĩ mul⸗

tis ⁊ in nullo vtiles.vt vult anſeł. Ad aliud augu.qð

obijeitur ꝙ; ↄpaſſio fuit in intelligibili affectiua.ſic paſ⸗
ſio inſenſitiua.dicendum ꝙ licet intelligibilis pars eſſʒ
conſentiens vel ↄpatiens coꝛpoꝛali quãdo patiebat᷑:ni⸗
hilominus fruebatur ꝑfecte.Ex hoc em̃ ꝙ patiebat᷑ gau
debat vnde ꝑfectum habuit gaudium:⁊ maximã paſſio
nem.quia ex hoc fuit gaudium ꝑfectius.ſicut eſt in ſan⸗
ctis patientibo pꝛo xpᷣo. Gloꝛia vᷣo illa ⁊ gaudium erat
Fm oꝛdinem ad ſuperius.ſ.ad diuinã naturã ſibi vnitã:
m quam reſidebat ratio totius redemptionis.Cõpaſ⸗
ſio ðᷣo ſᷣm oꝛdinatõnem ad inferius. Vnde licet ↄpaſſio
eſſet ⁊ paſſio:ex magnitudine tamen gloꝛie nõ reputaba
tur. Pꝛeterea licet hoc didicerit ꝑ ex ꝑientiã.ſciuit tamẽ
alio modo vt ſupꝛadictũ eſt. Unde nõ fuit ignoꝛans. li⸗
cet em̃ ratõnalis pars didicerit ꝑ exꝑientiam. ſciuit ta⸗
men alio modo. Ad aliud qð obijcit᷑:ꝙ ex multis ſen⸗/
ſibus vna memoꝛia ⁊c̃.dicenduz.ꝙ duplex eſt cognitio
exꝑimentalis.vna ꝑ viam acquiſitõnis ſciẽtie.Fᷣm ꝙ ex
multis memoꝛijs colligi᷑ n᷑num exꝑimentũ:⁊ ex multis
erꝑimentis vnũ vłe quod eſt pꝛincipiũ ſcientie.Alia eſt
in via exercitij pꝛactice.ſicut cuʒ aliquis habet theoꝛicã
medicine: ex ꝑitur ⁊ ꝓceditur in operibo pꝛactice. In pᷣ⸗
ma via eſt motus ab incognito ad cognituʒ. In ſcða vᷣo
eſt motus nõ ab incognito ad cognitũ:ſed a cognito hoc
modo:incognitũ ᷣm alium modũ.ſicut dicit phs. Pꝛĩa
via eſt imꝑfectõnmis nature.qꝛ eſt motꝰab ignoꝛantia ad
ſcientiã.⁊ ideo nõ eſt ponenda in xpᷣo.Scða vo via ẽ ꝑ⸗
fectionis nature.Qam ſᷣm eam nõ eſt motꝰab ignoꝛan⸗
tiam ad ſcientiã.ſed ab hmõi ſciẽtia ad alteriꝰmodi ſci⸗
entiam. Pꝛeterea venire a poſterioꝛibo in pꝛioꝛa eſt ßᷣm
naturam coꝛruptã ⁊ im ꝑfectã:ecõuerſo pᷣo venire eſt ᷣm
naturam ꝑfectam in pꝛimo ſtatu. ita fuit in xpᷣo.¶! Ad
aliud dicendũ.ꝙ diſſimiliter ẽ in xpᷣo ⁊ in angelis matu
tinum ⁊ veſꝑtinũ.Veſꝑtina em̃ cognitio ꝓpꝛie dicitur in
creatura que poſſibilitatẽ habet ad obſcuritatẽ. Veſper
tinum em̃ dicit poſſibilitatẽ ad obſcuritatẽ:⁊ hec poſſibi
litas fuit in angelis. Ande hoc fuit ĩ natuꝛa alia a xpᷣo
tm̃:ſed in ipo non fuit hec poſſibilitas ꝓpter vnionẽ.ñ
⁊ ſi habuit cognitionẽ rerũ in genere ſuo: nõ ↄuertit᷑ cũ
cognitione veſꝑtina niſi fiat additio.ſ. poſſibilitas ad
obſcuritatẽ. Vnde habere cognitionẽ in genere ſuo cum
tali poſſibilitate:ↄuertitur cum cognitõne veſꝑtina.Sʒ
talem nõ habuit rpᷣc ergo nec veſꝑtinã.Sed ſtatim cum
vnita eſt natura humana cum diuina habuit gratiaʒ: ⁊
ſic fuit cum lumine:⁊ non cum obſcuritate aliqua ſicut
angeli quãtum eſt de natura ſua.

Membrum terciũ

Onſequẽter q̃rit᷑.vtꝝ ſcĩa xp̃i fuit ſine ali⸗
qua ignoꝛãtia.Dicit em̃ am bꝛo.ĩ.iij.li.de
ſpũſcto.Sic deꝰ ꝑfectõeʒ nature aſſumpſit
hũane.ſuſcepit ſenſuʒ hoĩs.ſᷣ nõ ſenſu car
nis inflatꝰ. Senſu hoĩs aiazʒ dixit turbatã.ſenſu homĩs
eſuriuit ⁊ rogauit:ſenſu hoĩs ꝓfecit.ſicut ſcriptũ ẽ.ꝓhᷣs
ꝓficiebat etate ſapia ⁊ ga. Quõ ꝓficiebat tei ſapia ꝑ⸗
fectus etatis:⁊ ꝑfectꝰſapie nõ diuine:ſů huũane. Et ſeꝗt᷑
expers aũt agnitõis infantia ꝑ hũanã vtiq; ĩpꝛudentia:
qð adbuc nõ didicit ignoꝛabat. ¶ Iteʒ iohᷣ.dama.iij.li.
Ignoꝛantẽ ⁊ ſeruilẽ aſſumpſit natura.4 Item anſeł.ij.
Cur deꝰhõ.Cur nõ poterat ille hõ vere eſſe ignoꝛans:ſi
cut vere moꝛtalis erat:ex quo arguit᷑.Cũ vere aſſumpſe

1*

—
—

rit ipe moꝛtalitatẽ ꝙ ⁊ vere ignoꝛantiã. Cõtra.anſeł.

Illa aſſumptio in vnitate ꝑſone filij dei nõ niſi ſapiẽter
a ſũma ſapientia fiebat.Et ideo nõ aſſumpſit in hbomie
qð nullo mõ vtile.ſed valde noxiũ eſt ad ſuũ opꝰ:qdð ideʒ
bomo facturꝰeſt. I–⸗).noꝛantia nãq; ad nihilum illi vtilis
eſſet.pᷣ ad multa noria.¶ Item quõ tot ⁊ tãta oꝑa face⸗
ret:ſine ĩmenſa ſapĩa.il IOtem idem anſeł.quõ illi crede
rent homĩes.ſi illum ſcirent neſcientẽ. Si aũt neſciret.
ad quid eſſet illi vtilis ignoꝛantia.4 Item Joh.dama.
Pꝛofſicere dicit᷑ etate ſapia:ꝑ augmẽtationẽ etatis:eam
cjue ei inerat ſapientiã in manifeſlationeʒ ducens. Qui
aũt dicunt ip̃ᷣm ꝓficere etate ⁊ ſapientia.vt additamẽtũ
ſuſcipientẽ:nõ eam que ſᷣm ypoſtaſim vnionẽ venerãtuꝛ
q Item maioꝛ eſt cognitio creature ꝑ vnionẽ:qᷓ; ꝑ ↄpre⸗
henſionem. Si ergo in cognitione que erat ꝑ apꝛebhen⸗
ſionem:in gloꝛia nõ manet.ergo nec cuʒ vnione poterit
eſſe ignoꝛantia.¶ Item ſi aliquis oculꝰhaberet ſiłitudt
nes omniũ viſibiliũ vnitas:virtus viſiua iuncta illi ocu
lo haberet cognitionẽ omniũ ſenſibiliũ.Ergo cũ intelle
ctus aĩe ypᷣi ſit iunctꝰintellectui increato.in quo ratões
⁊ idee rerũ omniũ ſunt:intellectꝰ xpᷣi habebit cognitõeʒ
omniũ ſine ignorãtia alicuiꝰ. Oð ↄcedẽdũ eſt.⁊ dicẽ⸗
dum. Ad pꝛimũ in ↄtraꝛiuʒ ſᷣm Soh̊.dama.Si ſᷣm theo
logum grego.Seꝑabis qð videtur ab eo qð intelligitur
⁊ ſerua dicetur ⁊ ignoꝛans caro. ꝓpter ypoſiaſeos at᷑.i.
ꝑſone indiuiſibilẽ vnionem ditata eſt anima dñi futuro
rum cognitione.¶ Ad ſcõm rñdet anſeł. Sapienter deꝰ
aſſumpſit moꝛtalitatẽ:qua ſapienter ⁊ valde vtiliter vte

retur. IJgnoꝛantiã vᷣo non poterat aſſumere ſapiẽter.qꝛ

nunꝙᷓ eſt vtilis ſed ſemꝑ noxia:niſi foꝛte mala voluntas
que nunqᷓ in illo erit ab effectu reſtringat᷑. ¶ Ad aucto
ritatem ambꝛo.rñdet magiſter in ſentẽ.exponẽdo dicẽs:
ꝙ intelligenda ſunt verba ambꝛo.vt q;tum ad viſum bo
minũ ⁊ ſui ſenſus oſtenſionẽ ꝓfeciſſe dicat᷑.

Membꝛũ quartũ

Onſequent q̃rit᷑.vtꝝ ſcia vxpᷣi fuerit oĩm.i.
vtꝝ oĩm habuerit ſciam. Ad qð ſic anſeł.
li.ij. Cur deꝰ?hõ. ihil amat᷑ qð nõ cogno
ſcatur.Si &̊ nibil eſt boni: qð aĩa rpᷣi non
amet. ergo nihil ẽ boni qð ignoꝛet. Honũ aũt nemo ꝑfe
cte nouit:niſi qui ſcit a malo illud diſcernere. Nullũ g
erit malũ:quod ignoꝛabat.ex quo relinquit᷑: oĩm tam
bonoꝝ qᷓ; maloꝝ habuit ſcientiã.q¶ Iteʒ apoc.v.Dignꝰ
eſt agnus qui occiſus eſt accipere virtutem ⁊ diuinitatẽ
7 ſapientis.glo.omniũ rerũ cognitionẽ:ſicut verbũ ſibi
vnituz. Contra.mathᷣ.xiij.De die illa nemo ſcit:neq;
fulius ⁊c̃. Ergo ipᷣe ſᷣm ꝙ homo diem iudicij ignoꝛauit.
4 Ytem biero. Solus pater ⁊ filius ⁊ ſpuũſſanctꝰ.i.vnꝰ
deus in ſua ſcientia:alijs incognituʒ hoc reſeruat.g ab
illa cognitione excluditur omnis creatura. g ⁊ xp̃i aia.
¶ Item ambꝛo. Per humanã ipꝛudentiã qð adhuc non
didicit ignoꝛabat. MKRñ.aliud eſt loqui de natura ĩſe.
aliud de natura vnita. ergo dicit᷑ neſcire de hoꝛa iu⸗
Dicij intelligit᷑ ratõne nature in ſe:ratõe vᷣo nature vni⸗
te habet noticiã illius. Vnde dama. ſᷣm theologũ gꝛeg.
Si ſeꝑabis qð videt᷑ ab eo qð intelligit᷑:ignoꝛans dicit᷑
caro. ꝓpter ꝑſone vo indiuiſibilẽ vnionẽ ditataẽ aĩa dñi
futuroꝝ cognitõe.lel aliter ſᷣm Rab.⁊ Medã.Cuʒ dr
neſcire filius. intelligit᷑ de filio adoptiuo. VUnde dicunt
oñditur nõ de vnigenito:ſed de adoptiuo filio B̊ dixiſſe.
⁊ hoc patz rñſio ad pꝛimũ.⸗ Ad ſcdᷣm dicendum.Fᷣm
anſeł.in li.Cur deus hõ.Cum dictum eſt vpᷣe didicit.i⸗
telligendũ eſt fecit alios diſcere.vel quod ꝑ ſcientiã non
ignoꝛauit erꝑimento didicit.¶ Scðm hoc querit᷑.vtruʒ
ſequatur.xpᷣc habet ſcientiã omniũ:ergo habet ſcientiaʒ
creandi mũdũ. Ad qð dicendũ.ꝙ hec ẽ duplex. Xp̃c bʒ
ſcientiã creandi mũdũ.qꝛ iſte genitiuꝰcreandi:põt dice
re habitudinẽ ad ſcientiã cauſe materialis:vel effectiue
Si dicat babitudineʒ cauſe materialis:vera eſt.⁊ ẽ ſen/

—- — — — —

.
ler
.
e
ckee
ſite,
Nam.
Reamn
Q
amnerd
crine
pren
deben
vterit
ſtwc
ſoeu
elle
des
ice⸗
Grar
R.
uture
erde
lerve
inn
luntns
lauce
odi
ſumte

lſel.
Wo
non
ohfe
Mü6
ntam
Dign
nitoti
büſbi
ſtneg
Nauit⸗
im?
6e)
jgin.
non
iſe.
gin⸗
Vnd
e
dicii
4 dſti
vzdf
dicunt
iriſt.
n⸗fn
icited
anon
enticz
eh
bice
gine
ſen

Nueſtio

ſus:habet ſcientiã creandi.i.habet ſcientiã de creaturis
aut de ipᷣa creatione.Si dicat habitundinem cauſe effici
entis falſa eſt.quia tunc eſt ſenſus babet ſcientiã ad creã
duim.vel ad hoc vt creet:qð falſum eſt.

Membꝛũ quintũ
HSnſequẽter q̃rit᷑.vtꝝ vpᷣc habuit ſcientiã
ſm oẽm modum ſciẽdi.Querit᷑ . vtꝑ ba⸗
buit ſciam deliberatiuã.qð videt᷑.qꝛ iſta ẽ
ꝓpꝛie hᷣane nature ipᷣe aũt accepit oẽs/p/⸗
pꝛietates bũane nature: ꝙ̊ ⁊ iſtã babuit.lCõtra.dama.
In xp̃i aĩa nõ inquimꝰↄſiliũ ⁊ electionẽ.iſQõ em̃ habuit
ignoꝛantiã. ¶ Rñ.electio dicit᷑ duplꝛ:⁊ ↄſiliũ ſiłꝛ. Vno
modo ↄſiliũ dicit᷑ agetitꝰinquiſitõnis ei qð ignoꝛat᷑:⁊
electio poptio pꝛoueniens ex hmõi ↄſilio.⁊ hoc mõ non
fuit in rpᷣo ↄſiliũ:nec electio. Alio modo ↄſiliũ dicit᷑ di⸗
ſcretio in trina boni a malo:⁊ electio pᷣoptio boni:⁊ hoc
modo fuit in xpᷣi aĩa ↄſiliuʒ:⁊ electio ⁊ ſcia deliberatiua
Item querit᷑. vtꝝ in xpᷣo fuerit cognitio ſucceſſiua ex
gꝑte intellectus ſpeculatiui.Qam dicit augu.li.xv.de tꝛi
nitate. Omniũ ſcientiã vno aſpectu videbimꝰ.nec erũt
volubiles cognitiones de vno in aliud. ergo multoma/
gis intellectus xpᷣi vnitus ſũme ſapientie: oĩa ſciebat et
ↄtemplabat᷑. Cõtra.Scientia in xpᷣo homie eſt ſᷣm na
turam ratõnis hũane.Sed ratõ ſᷣm ꝙ eſi ꝓpꝛia hbomĩs:
facit differentiã a deo:⁊ angelis decurrit ab vno ↄgni⸗
to ⁊ accepto ĩ aliud:⁊ ab vno pꝛius accepto ptꝰ aliud.vt
a pᷣmiſſis ad ↄcluſionẽ. Sed ↄſtat vbicũq; eſt talis ↄgni⸗
tio:eſt ſucceſſio.nec eſt in vno aſpectu.Relinquit᷑ igitur
ꝙ ſcientia xpᷣipᷣm rationẽ humanaʒ ex ꝑte ſpeculationis
eſt ſucceſſiua.¶ Item gꝛeg. Cum mens homĩs ad vnum
ſe cõuertit:auertit ſe ab alio.q Rñ.cum multiplex ſicut
dictum eſt ſit ſcientia in xpᷣo creata:ſcientia.ſ.ſᷣm gr̃am

vnionis:⁊ ſcientia ↄpꝛehẽſionis:⁊ ſcientia natuꝛe ꝑfecte

⁊ ſcientia exꝑientie. Scoᷣm duas pꝛimas eſt ſciĩa in xpᷣo

ſub vno aſpectu:nõ ſucceſſiua.quia eſt in ↄtemplatione

cauſe:que deus eſt:in qua videt om nia ſimul.ſᷣm ꝙ dicit
aptus in.j.ad coꝛin.xiij. Cunc cognoſcaʒ ſicit ⁊ cognitꝰ
ſum.quia ſicut deus cognoſcit nos in ſeipᷣo ⁊ om̃ia alia:

ita ⁊ nos in gloꝛia ꝓpꝛehendimꝰnos ⁊ omnia alia ĩ x̃o

⁊ ita ſimul omnia. Et hoc modo aĩa rpᷣi ꝑ graʒ vnionis
⁊2 ↄpꝛehẽſionis ſimul nouit oĩa nõ ſucceſſiue. Scoᷣm vo
ſciam integꝛe nature ⁊ ſciam exꝑientie: nõ ſpeculabatur
oĩa ſimul.ſ̊ erat decurſus ab vno noto ad aliud notum.
nõ tñ a noto ad ignotũ.ſ̊ a noto ᷣm hũc modũ:ĩ ignoto
Fm aliũ modũ.Fᷣm ꝙ dicit phs.Quia ſciẽtes ꝓpt quid:
neſciũt ipᷣm qꝛ.cũ igit᷑ poſtea ipᷣm qꝛ ↄgnoſcãt:nõ mouẽt᷑
a cognito in nõ cognitũ.ſᷣ a cognito ſic in incognitũ ſᷣm
aliũ modũ.⁊ ſm hoc ptʒ rñſio ad obiecta. Coͤſequẽteꝛ

querit᷑.vtꝝ cognitõ ꝑ ex ꝑientiã mãſit in aĩa xpᷣi ptꝰſeꝑa

tionẽ.qꝛ videt᷑ ꝙ hmõi ſcia bona eſt.ſed nullũ bonum ei
defuit. ergo iſta ſcia ꝑmãſit.¶ Cõtra.Iſta ſcia fit ꝑ paſ⸗
ſionem ſenſus.ſ̊ nulla paſſio ꝑmanſit:nec ſenſus paſſio
ergo nec iſta ſcia ꝑmãſit.4 Rñ.in cognitõne erꝑientie
im ꝑfectio eſt. Ratõne eius imꝑfectionis nõ põt remanẽ
in beatificata aĩa ſᷣm ꝑtem ſenſibilem: ⁊ ideo qꝛ in ꝑte ẽ
non remanet.ſᷣm qð dicit᷑.j.coꝛin.xiij.Cum venerit qð
ꝑfectum eſt euacuabit᷑ qdð ex ꝑte eſt.

Membꝛũ ſerxtũ

Onſequẽter querit᷑.vtꝝ xpᷣc acceperit ali⸗

quam ſciam ab angelis. Ad qð ſic Dyo.

in hierarchia angelica. Per angelos vide
mus eum ſub paternis legibus oꝛdinatũ.
Sed ſuperioꝛ oꝛdo inferioꝛem illuminat:⁊ ſic deinceps
relinquitur ergo ꝙ ſupꝛemus oꝛdo ad minus erat illu⸗
min atiuus anime xpᷣi.¶ Cõtra.ad He bꝛe.j. Minuiſti
eum paulominus ab angelis.glo.hoc eſt ratõne paſſio⸗
nis non potentie.ergo nec ratione ſciẽtie minoꝛ erat an⸗
geli s. Item glo/ ibidem natura mentis bumane quaʒ

W

YX.

aſſumpfſit xp̃e ſolus maioꝛ eſt deus.ergo nõ eſt mioꝛ an⸗
gelis.ergo nunq; habuit illuminatõnem ab eis. Oð
ↄcedendum eſt.Ad illud ergo qð dicit Dyoni.dicendũ
ꝙ nõ intelligit ip̃e ꝙ ſubdatur angelis qᷓtum ad ſcienti
am:ſed q; ꝑ angelicum officium incarnationis miſteriũ
diſpenſatum eſt. VUnde dicit. Aideo quia diuinum hũa
nitatis miſterium angeli docuerunt. ſicut diuiniſſimus
Babꝛiel zachariam docuit ⁊ Mariam.Alius angelo⸗
rum Joſeph erudiebat.Et ipᷣe ihᷣs ſuꝑceleſtium eſſentia
rum ſuꝑeſſentialis eẽntia ſubdit᷑ patris 2 dei ꝑ angelos
diſpoſitõnibo.ꝑ ipᷣos nũciat᷑ ad ioſeph ihᷣu ad egiptum
receſſio.⁊ rurſus ad iudeam reditio.

Membrũſeptimũ

Onſequẽter queritur.vtꝝ ſcientia anime
xpᷣi fuerit equalis ſcientie dei. Ad qð ſic
obijcituꝛ.Quãtias ſcientie attenditur ſᷣm
quantitatem ſcibilium. Si ergo equalia
ſunt ſcibilia anime yp̃i ſcibilibus ſcientie dei:eq̃lis erũt

ſcientie. ¶ Item Dug.de ſan. vict. Anima xp̃i eque ſapi
ens eſt vt deus. Contra.ſcientia dei eſt ſua eſſentia:2⁊

ↄpꝛehendit ſuam eſſentiam ⁊ ſuam potentiam ⁊ virtutẽ
Cum ergo eſſentia potentia ⁊ virtus ſint infinita.etiam

ſcientia dei infinita.Cum ergo ſcientia anime xp̃i ſit fi⸗

nita quia creata:impoſſibile eſt equari.¶ Item Hugo.
de ſancto vict. Vnum ſcio ⁊ indubitanter affirmo.quia
aut alia ſcientia pꝛeter diuinam in anima yxp̃i non fuit.
aut ſi alia fuit:ei equalis non fuit.q¶ Item pſal. Aldira

bilis facta eſt ſcientia tua ex me: confoꝛtata eſt ⁊ nõ po⸗
tero ad eam. glo. DHomo vnitus diuine nature non po⸗
teſt ei equari in ſcientia. Reſpon.eſt conſiderare diui

naʒ eſſentiam. Fᷣm ꝙ dicitur reſpectu ſui.⁊ ſᷣm ꝙ dicituꝛ
reſpectu creatoꝛis. Scõm ꝙ dicitur reſpectu ſui eſt ſciẽ⸗
tia eſſentie ⁊ virtutis infinite.⁊ ſᷣm bunc modum nihil ẽ
ei eq̃bile. Scðm ðᷣo ꝙ dicitur reſpectu creaturarum:cõ
ſideratur diuina ſcientia in triplici reſpectu. Pꝛimꝰ re⸗
ſpectus eſt ad id quod ſcitur. Secundus ad mediuʒz per
qð ſcitur. Tercius eſt ad modum quo ſcitur. Et ad hoc

ꝙ dicatur aliquid equale ſcientie dei:opoꝛtet ꝙ equetur

Em hec tria.quod nõ eſi poſſibile creature aliquo modo
Dicendum ergo ꝙ ↄꝑatione habita ſcientie anime r¶p̃i

ad diuinam ſcientiam m illud qð ſcitur:eſt dicere ani⸗
mam vxp̃i eque ſcire ſicut deus.quia ſcit omnia que deꝰ.

Com ꝑatione vo habita qᷓtum ad medium ꝑ qð ſcitur.

vel qtum ad modum quo ſcitur:nõ erit dicere equalita⸗

tem.quia deus ſcit omma ꝑ ſeipᷣm ſieut cauſam omniũ:

anima vo yp̃i nõ ꝑ ſeip̃am cauſam.imo ꝑ cauſam deum

Ecce inequ alitas qtum ad medium. Pꝛeterea clarius
⁊ luculentius eſt cognitio dei qᷓ; cognitio anime xp̃ᷣi ð re
bus omnibus. quia ipᷣe deus omnes res videt vt in ſe.
Anima vo xp̃i non vt in ſe:ſed vt in deo. Ex quo ptʒ in⸗
equalitas qtum ad modum. Ex quo relinquituꝛ ſimpli
citer inequalitas ⁊ inequalis.

Nueſtio. xuij. de poten/
Oſt inquiſitionem

tia dei.

de gra ⁊ ſcĩa xpᷣi.eſt ingꝗrẽdũ de potẽtia
xpᷣi.⁊ qrunt᷑ duo. Pꝛimũ an generalit᷑
fuerit ĩ xpᷣo potẽtia non peccãdi.Scðo
vtꝝ in ipᷣo ſᷣm ꝙ hõ fuerit om̃ipotẽtia.

Membꝛum primũ

DDpmũ obicit᷑ ſic.anſeł.Quõ dicemꝰ eum

nõ potuiſſe mẽtiri:qð ſemꝑ ẽ pctm. cũ di⸗
cat iudeis de patre. Si dixero.quia non

ſcio euʒ ero ſimilis vobis mendax. Et in⸗

ter hec verba dicat non ſcio eum. Ergo ipſe potuit eſſe
mendax ·ergo potuit peccare. IJIttem idem anſeł.Quis

szz
õ

eum dicat has tres dictiones nõ potuiſſe proferre ſine
alijs verbis:vt diceret nõ ſcio eũ.qð ſi faceret vt ipᷣe ait
eſſet mendax.cũ eꝛgo hic potuit:peccare potuit.¶ IStem
ſi xpᷣe nõ poteſt peccare.ergo de neceſſitate ↄſeruat iuſti
ciam:ergo nõ eſi laudãdus de iuſticia.Cum eꝛgo ſit lau
dandno: relinquit᷑ ꝙ poteſt peccare.¶ Item potẽtia pee
candi ip̃is ſanctis cooꝑat᷑ ad meritũ ⁊ pᷣmiuʒ ſicut dicit᷑
Ecẽi.xxxj.Potuit tranſgredi ⁊ nõ eſi tranſgreſſus:facẽ
ma.⁊ nõ fecit. Relinquit᷑ ergo ſi auferat᷑ a rpᷣo potentia
peccãdi: ꝙ minuat᷑ de pꝛemio ⁊ merito eius. Rñ.ad

pꝛimũ ſm anſeł.in li.Cur deꝰ homo. Dis poteſias ſegẽ
voluntatẽ. Cum em̃ dicit᷑ ꝙ poſſum loqui vel ambulare

ſubaudit᷑ ſi volo.Si em̃ nõ intelligit᷑ voluntas:nõ ẽ po⸗
teſtas ſed neceſſitas.nam cum dico quia volens poſſum

trabi aut vinci.nõ eſt hec mea poteſtas:ſed neceſſitas ?

poteſtas alterius.nõ eſt em aliud poſſum trabi aut vin⸗
ci:qᷓ alius me trabere aut vincere poteſt. Ppoſſumꝰ ita:
qʒ dicere de xpᷣo.quia cũ dicitur potuit mentiri.ſubaudi
tur ſi vellet.qm̃ nolens nõ potuit mentiri.Cum ergo nõ
potuerit velle mentiri: nõ minus dici poteſt nequiuiſſe
mentiri.4! Ad aliud dicenduzʒ. ꝙ ẽ neceſſitas coactõnis
⁊ ꝓhibitionis.Et cum aliqð bonum ſit ex hmõi neceſſi
tate nõ tebetur laus:quia iſta tollit voluntatẽ.Et eſt ne

ceſſitas imutabilitatis. 1 iſta nõ tollit voluntatem: nec

laudem. ſed ponit ĩmutabilitatem voluntatis in bono.

boc modo teus dicitur ex neceſſitate eſſe bonus.⁊ ſer⸗

uare iuſticiam. ita etiam xpᷣc.non tamen pꝛimo mõ fᷣm
qð neceſſitas dicitur ꝓhibitionis vel coactionis.ElInde
anſeł.ĩpꝛopꝛie dicitur neceſſitas vbi non eſt coactio nec

ꝓhibitio.Quapꝛopter quia deus ꝑfecte habet a ſe quic

quid habet:maxime laudandꝰ eſt de bonis que habet⁊
ſeruat ea nulla neceſſitate.ſed ꝓꝛia ⁊ eterna ĩmutabili⸗
tate.ſᷣm hoc ergo patz ꝙ neceſſitas ĩmutabilitatis dicit
ꝓpꝛie neceſſitas.nõ tñ tollit laudẽ.¶ Ad aliud dicendũ.
ꝙ potẽtia peccãdi inꝗtum hmõi loquẽdo foꝛmaliter nõ
cooꝑat᷑ ad pᷣmiũ nec etiã ad merituʒ.ᷣ inqtum potentia
peccãdi eadẽ eſt:que ẽ potẽtia benefaciẽdi:potẽtia peccã

di dicit᷑ cooꝑari ad meritũ nõ inĩtuʒ ẽ peccãdi:ſᷣ inq̃tũ

potẽtia foꝛmaliter loquẽdo. Ad pᷣmiũ vo materialit᷑ ſo⸗
lum dicit᷑ potẽtia peccãdi cooꝑari.qꝛ materia glie erit
ꝙ babuit potẽtiã peccàdi.⁊ tñ nõ vſus ẽ ea ad pcẽm. Ex
quo maniteſtũ eſt. ꝙ nõ dicit᷑ ſimpłꝛ potẽtia peccãdi co⸗
oꝑari ad meritũ vel pᷣmiuzʒ:ſ̊ ſᷣm quio. Simplꝛ cooꝑat᷑
ad meritũ potẽtia libertatis arbitrij:ſᷣm ꝙ ẽ ad faciẽdũ
vel nõ faciẽdũ ſeu faciẽdi ⁊ nõ faciẽdi.nõ ſᷣm ꝙ eſt peccã
di ⁊ nõ peccandi. hoc ergo poneret᷑ in xpᷣo que ſimplici⸗
ter eſt potentia merendi.

Membrum ſecũdũ

Onſequẽter q̃rit᷑.vtꝝ in rpᷣo fuerit om̃ipo

tentia. Ad qð ſic Joh.iij.ſQõ eſt ei datus
ſpũs ad mẽſurã.ꝗ̊ data ẽ ei gr̃a nõ mẽſura
ta.ergo cũ gra ſit ad cognoſcẽdũ ⁊ ad ope
randũ. ꝗᷓ ei data ẽ gra ſine mẽſura ad cognoſcendũ ⁊ ad
oꝑandũ.ergo ſicut ꝑ gratiã ĩmenſaʒ ſiue nõ mẽſuratam
cognoſcẽdi habeat ſciẽtiam omniũ:ita ꝑ gratiã oꝑandi

imen ſaʒ poterit oꝑari omnia.4! Item rationalis aia eſt

imago trinitatis ꝑ naturã. ſed imago trinitatis atten⸗
ditur ᷓtum ad potentiã ſcientiã ⁊ voluntatẽ. ergo ſicut
per naturã aĩa eſt capax diuine ſciẽtie:ita ⁊ potẽtie. ſi

cut aĩa xp̃ᷣi naturali potẽtia potuit caꝑe oẽm ſciẽtiaʒ ita

om̃ipotentiã.Sed datũ eſt illi aie ꝑ gram eſſe illud cuiꝰ
erat capax ꝑ naturã:ꝗ̊ᷓ ei data ẽ om̃ipotẽtia.q Item cuzʒz
ſint tria:potẽtia ſciẽtia ⁊ volũtas.potẽtia nõ ponit ſciẽ⸗
tiam:nec ſciẽtia volũtatẽ.h̊ ecõuerſo ſcientia ponit potẽ
tiam:⁊ volũtas ſciẽtiã.ita ꝙ ↄſequit᷑ neceſſario.ſi volun
tas ẽ:ſciẽtia ẽ.⁊ ſi ſciẽtia ẽ:potẽtia ẽ.nõ em̃ ẽ ſcientia niſi
a potẽtia ſciẽdi. Ex hoc &̊ relinquit᷑ ꝙ natura q̃ ẽ capax
volũtatis:ẽ caparx ſciẽtie.⁊ que ẽ capax ſciẽtie dei:⁊ potẽ

2

tie dei erit capax ·il Itẽ oĩs ſciẽtia pꝛactica alicuiꝰ bonn

oꝑio ẽ cauſa effectiua vel erẽplaris illiꝰoꝑis.cũ q ſcien⸗
tia omniũ ↄpꝛehẽdat ſpeculatiuã ⁊ pꝛacticã ſciẽtiã oĩm
⁊ in rxpᷣo ſit om̃iſcia:erit ĩ io ᷣm aĩam ſcĩa pꝛactica oĩm
ergo erit cauſa effectiua vel exẽplaris oĩim. Si ꝭ̊ hmõi
ſcientiã ſequit᷑ potẽtia actiua:erit in aĩa xpᷣi poteſias fa⸗
ciendi oĩa.¶! Itẽ artifex materialis nõ ſolũmõ ↄfert alij
ſcientiã ſpeculatiuã ſui oꝑis.ſed etiã actiuã.̊ cum arti⸗
fex ſummꝰ ↄtulerit xpᷣo homini om̃iſciam: relinquit᷑ q
nõ ſolũ dedit ei ſcientiã ſpeculatiuã:ſed etiã actiuã oĩm.
ergo ⁊ ꝑ ↄſequens om̃ipotentiã. Fruſtra em̃ eſſet actiua
potentia niſi eſſet potentia ad actũ.4¶ Item ſi diceretur
ꝙ; nõ poteſt dari omipotẽtia creature ꝓpter hoc.quia eſt
infinita:ergo ſilꝛ nec ſcientia:cum ipᷣa ſit infinita ⁊ ma⸗
ioris extenſionis qᷓ; potentia dei. Ad quecũq; em̃ ſe extẽ
dit potentia:⁊ ſcientia.ſed nõ ↄuertit᷑:quia ſciẽtia ſe ex⸗
tendit ad bona ⁊ mala entia ⁊ nõ entia.potentia vᷣo nõ
ſe extendit ad mala.magis igitur erit capax potẽtie.cũ
ſit minoꝛis extenſionis creatura qᷓ; ſcientie. Contra.
Omnis potentia cuiꝰ eſt ſuſceptibilis creatura ↄſequit᷑
eſſentiam creature. Si ergo potentia faciendi vel crean/
di omnia nullo modo ↄſequit᷑ eſſentiaʒ alicuiꝰcreature
ſed añcedit omnẽ creaturã.ergo potentie faciendi vł cre
andi oĩa:nõ erit ſuſceptibilis aliqua creatura.ergo nec
rpᷣi anima.¶ Item nihil põt eſſe ſuip̃ius pꝛincipiũ.cuʒ
ergo om̃ipotentia ſit anime xpᷣi ⁊ omniũ pꝛincipiũ:eꝛgo
nec anima xp̃i nec aliquid om niũ põt habere om̃ipoten
tiam. 4 Item nulla potentia entis creati tranſcẽdit ens
cũ ergo potẽtia creandi tranſcẽdat ens.quia eſt oꝑatiua
& nõ ente ſimpliciter ens.⁊ de nihilo aliquid:ergo nul⸗
la potentia entis creati põt eſſe potẽtie creandi.eꝛgo nec
ꝑoↄſequens om̃ipotentia.ergo anima xpᷣi nõ habuit nec
habeꝛe potuit om̃ipotẽtiãõã. Rñ.ↄcedendũ eſt q; aĩa xp̃i
nõ habet nec habuit om̃ipotẽtiã ſicut om̃iſciam: niſi eo
modo quo dicit᷑ habuiſſe diuinitatẽ cuiꝰeſt om̃ipotẽtia.
nõ tamẽ dicit᷑ habuiſſe om̃ipotentiã vt ex ſe poſſet faceꝛe
oĩa.ſicut ex alia ꝑte habet om̃iſciaʒ.qꝛ ex ſe põt ſcire oĩa
4l Ad pꝛimũ aũt dicendũ ꝙ data ẽ ei gra ſine menſura:
ſed ad cognoſcendũ ⁊ oꝑandũ ᷣm poſſibilitatem nature
cognoſcentis ⁊ oꝑantis data eſt gra ſine menſura ad co
gnolcibilia creature ⁊ ad omnia oꝑabilia creature. ta⸗
inen oĩa ſimpliciter cognoſcibilia ſunt creature ratõna⸗
li.nõ tamen oĩa oꝑabilia.ꝓpterea nõ ſequit᷑ ꝙ ſicut per
gram habuit om̃iſciam ꝙ om̃ipotentiã. 4¶. Ad aliud di⸗‚⸗
cendũ ꝙ om̃iſcia nõ ponit cauſalitatẽ vt pꝛincipiũ reruʒ
ſed ſolũmõ ponit ſimilitudinẽ ad res oẽs:⁊ ideo cuʒ aia
ſicut dicit augu.ad ſimilitudineʒ totius ſapientic facta
ſit:eſt omniũ ſimilitudo in potentia ꝑ intellectũ.ſcia aũt
nihil aliud eſt qᷓᷓ ſilłatio intellectꝰ ad rem. Erit igit᷑ aĩa
ꝑ naturã capax omiſcie.Om̃ipotẽtia vᷣo ponit cauſalita
tem ⁊ pꝛincipiũ rerum omniũ qð nullo mõ põt ↄueniꝛe
habenti pꝛincipiũ ſiue ei qdð eſt de pꝛincipio.talis aũt eſt
oĩs creatura ⁊ ratõnalis anima.ex quo euidens ẽ ꝙ nul
lo mõ ẽ capax om̃ipotẽtie.q Ad aliud dicendũ.ꝙ poten
tia dicit᷑ dupliciter. Ano mõ potẽtia dicit᷑ reſpectu actꝰ
interioꝛis ſᷣm ꝙ dicit᷑ potẽtia cognoſcẽdi: vł volẽdi.alio
mõ dicit᷑ potẽtia reſpectu actꝰ exterioꝛis ſᷣm ꝙ dicit᷑ po⸗
tentia oꝑandi.Pꝛimo mõ dicta potẽtia ↄſeꝗt᷑ ad ſciam.
Scðdo vᷣo mõ nõ.ſequit᷑ em̃ ſi ſcia ẽ: potẽtia cognoſcẽdi ẽ
ſed nõ ſequit᷑.ſi ſcia eſt:potẽtia oꝑandi eſt.illo ̊ mõ quo
potentia ſequit᷑ ad ſciam eſt potẽtia ad oĩa: ſicut? ſcĩa.
ſed hec nõ eſt potẽtia oꝑandi.ſed potẽtia cognoſcẽdi oĩa
4 Ad aliud dicẽdũ. ꝙ ſciẽtia pꝛactica duobo modis ha⸗
betur. Habet᷑ em̃ ſcĩa pꝛactica pꝛactice:⁊ ha beĩ᷑ ſcia pꝛa
ctica ſpeculatiue.pꝛactice cũ refert᷑ ad opus ſeu ad exe⸗
cutionem operis.ſpeculatiue vᷣo cum non refert᷑ ad exe⸗
cutionem operis.ſed ad ↄtẽplationẽ operis.ſᷣm hoc er⸗
go dicendũ.ꝙ anima xp̃ᷣi habuit ſcientiam pꝛacticã om⸗
nium ſpeculatiue non pꝛactice. et ita ſcientia omnium
pꝛactica que fuit in deo pꝛactice.ſ.ad executionẽ operis
fuit in anima xp̃i ſpeculatiue.ſcʒ ad contemplationem

ſe
1⸗
1n.
i

NMueſtio

oꝑis. Et boc mõ ſũmus artifex omniũ dedit ſcĩam pra⸗
cticam omniũ xpᷣo bomini. Ad ſciam aũt dictã boc mõ
nõ ſequit᷑ om̃ipotẽtia ſed ad ſciam pꝛacticam alio mõ di
ctam. 4 Ad aliud dicendũ.ꝙ quicqd eſt creature eſt fini
tum actu. Lamẽ ratõnalis aĩa qtum ad potentiaʒ vno
mõ eſi infinita:alio mõ finita. Infinita em eſt ꝙtum ad
potentiã cognoſcẽdi.iſ 2õ em̃ determinat᷑ ad aliq cogno⸗
ſcibilia.quin adhuc poſſit in plura ſi eẽnt.⁊ ideo qutũ
eſt ſe eſt infinita potẽtia.quãtũ vo ad potentia oꝑan⸗
di:aĩa ratõnalis eſt finita:qꝛ determinat᷑ ad finita oꝑa⸗
bilia.qꝛ ita dat᷑ ꝙ ad tot ⁊ nõ ad plura. Ex quo patʒ ꝙ;
nõ eſt ſilis ratio ex ꝑte capacitatis ſcientie dei: ⁊ poten
tie.qꝛ potentian cognoſcẽdi que quodaʒ modo infinita ẽ:
quodã modo eſt capax ipᷣius ſcientie inſinite.ex alia ꝑte
potentia oꝑandi que finita eſt nõ eſt capax potentie infi
nite cei. ¶ YItem ſi querat᷑ pter quid creature nõ poteſt
ↄferri potentia creandi.ſicut generato potentia generã⸗
di. Beneratꝰem̃ homo babuit potentiã geneꝛandi homi
nem. ergo eadẽ ratõne videt᷑ ꝙ creatũ poſſit habẽ poten
tiam creandi. Rñdendum eſi ꝙ hoc eſt.qꝛ oĩs creatura
agit de ſupoſitõne materie.Non em̃ põt eſſe tota cauſa

ſui oꝑis.ſicut pᷣma potẽtia dei.qꝛ ergo potẽtia creandi ẽ
in nõ ſubiectã materiã. inde eſt ꝙ creatura nõ eſt ſuſce⸗

ptibilis potẽtie creandi.i SItẽ ſi querat᷑ vtꝝ aia xp̃ᷣi ha⸗
buit omniũ voluntatẽ ſicut ſcientiam:quod videt᷑.qꝛ ha⸗
buit voluntatẽ omnis boni. vnũquodq; aũt inqtuʒ eſt:
bonũ eſt. ergo ha buit voluntatẽ omniũ.⸗! Cõtra.volun
tas dicit᷑ ad opus. Vnde nihil eſt dictũ:volo domũ.ſ̊ vo

lo facere domũ: ⁊ ita videt᷑ ꝙ ſicut potẽtia eſt actꝰ:ita ⁊¶ʒ
2 P

voluntas.ꝗ̊ ſicut nõ habuit omniũ potentiã.ita nec om⸗
nium volũtatẽ. Rñ.volũtas ⁊ ↄſenſus dicunt᷑ dupli⸗
citer.Eſt em̃ voluntas aꝓpetitus rei vt ſit:vel rei vt fiat.
pꝛimo modo eſt volũtas omniũ.ſcðᷣo modo nõ.pᷣmo mõ
voluntas dicit᷑ reſpectu exiſtentie boni.ſcdðo modo dicit᷑
reſpectu operationis boni.

Nueſtio. xv. de volütate
Radincoſequenti

querendũ eſt de volũtate:⁊ oꝛatõe ⁊ me
rito ſaluatoꝛis. loluntas in actu coꝛ⸗
dis eſt.oꝛatõ in actu coꝛdis ⁊ oꝛis.meꝛi
tum in actu coꝛdis ⁊ oris ⁊ oꝑis. Pꝛi⸗
mo querit᷑ de voluntate xpᷣi ̃m ꝙ homo.Secũdo de oꝛa
tione.Tercio de merito.⁊ hoc queſtione ſequenti.

Membꝛũ prunũ

E voluntate chꝛiſti queruntur duo. Pꝛi⸗
mo queritur. an in chꝛiſto fuerint diuerſe
voluntates. Secundo an in chꝛiſto fuerũt
contrarie voluntates.

Articułꝰ prumꝰ

D pmũ obijciẽ᷑ ſic.math.xxvj. Pater ſi poſſi
bile ẽ trãſeat a me calix iſte.verũtñ nõ qð ego
volo: 5ſ̃ qð tu vis.Ex h̊ oñdit mgr ĩ x-p̃o diueꝛ
ſas fuiſſe volũtates.xvij.di.iij.li.ſentẽ.dicẽs. Quo ciꝛca
ambigẽdũ ñ ẽ diuerſitas ĩ xpᷣo fuiſſe volũtates iuxta du
as naturas.ſ.diuinã ⁊ hũanã volũtatẽ.Et hũana volũ
tas ouplex ẽ.affectꝰrõnis:⁊ affectꝰſenſualitatis.⁊ volũ⸗
tate diuĩa ⁊ rõnis volebat:ł volũtate ſenſualitatis refu
giebat. 4¶ Itẽ ibidẽ.ꝗ boĩs naturã ſuſcepit:q̃ ſũt homis
ſubire debuit.Si g hoĩs ẽ duplex affeciꝰrõnis ⁊ ſenſua⸗
litatis:̊ꝛ ĩ xp̃o debuit eẽ geminꝰaffectꝰ vel duplex volũ
tas rõnis q̃ vellet moꝛi:⁊ ſenſualitatis q̃ nollet.¶¶ Item
ꝙ duplex ſit affectꝰ boĩs oñdit᷑ Joh.xxj.vbi dẽ petro cũ
ſenueris extẽdes manꝰtuas ⁊ aliꝰte cinget: ⁊ ducet te qͥ
tu nõ vis.Et exẽplo pauli dicẽtis. Cupio diſſolui⸗ eſſe
cũ xpᷣo.j.ad phi.ꝗpt qð dic ang ꝙ paulꝰmẽtig affectus

.XV.

ratõe cupit diſſolui ⁊ eẽ cũ xp̃o.ſenſu aũt carnis refugit

ex bis arguit᷑ diueꝛſas volũtates eẽ ĩ xpᷣo vel fuiſſe. Cõ
tra.ſi xpᷣc volebat moꝛi volũtate rõnis.⁊ volũtate ſenſu
alitatis nolebat: caro ĩ ro ↄcupiſcebat aduerſus ſpm̃
ecõuerſo.ſᷣm ꝙ dꝛ ad Gakł.v.ſᷣ h ẽ falſuʒ.Qõ gᷓ fueꝛũt
in eo diuerſe volũtates. Rñ.aug.nõnullũ ẽ viciũ cuʒ
caro ↄcupiſcit aduerſus ſpm̃.⁊x ſeꝗt᷑.talis em rixa taliſq;
ↄcertatio ĩ aĩa xpᷣi nullatenꝰeẽ potuit:qꝛ carnalis ↄcupi
ſcentia ibi eſſe nequiuit.dei etiã voluntas fuit vel erat
ratõni placebat vt ſᷣm carnẽ nollet quatenꝰveritas hũa
nitatis in eo ꝓbaret᷑: ſic ̊ ptʒ rñſio ꝙ diuerſe fuerũt vo
luntates:nec tñ fuit rebeilio carnis ad ſpiritũ.

Articuꝰ ſecũdꝰ

Onſequẽter q̃rit᷑.an in xpᷣo fueꝛint volũtates
ↄtrarie.Ad qð ſic augu.ſuꝑ geñ. Omne aiĩal
fuit in archanoe.qꝛ omnes motꝰfuerũt paca
ti in xpᷣo.ꝗ in eo nõ erat ↄtraria voluntas ſenſualitatis
volũtati ratõis.¶ Itẽ motꝰſenſualitatis in rpᷣo aut erat
oꝛdinatꝰſub volũtate:aut nõ.ↄſtans eſt ꝙ nõ inoꝛdinatꝰ
relinquit᷑ ergo ꝙ oꝛdinatus.ergo erat ſub voluntate ra⸗
tionis.⁊ ſᷣm volũtatẽ ratõis. Cõtra.Cõtrarie volun
tates ſunt que ſunt ↄtrarioꝝ. Sicut dicit augu. in li.de
trinitate.ꝙ ſᷣm ſpecies volitoꝝ diſtinguũt᷑ ſpecies volũ
tatũ.Cũ ergo volũtas ſenſualitatis ⁊ ratõis in xpᷣo fue⸗
runt ↄtrarioꝝ:qꝛ vna erat volũtas viuẽdi: altera moꝛiẽ
di. ergo fuerũt volũtates ↄtrarie.4¶ Item ex ꝑte carnis
erat ↄcupiſcẽtia viuendi:ex ꝑte ſpũs ↄcupiſcẽtia moꝛien
di. ̊ in xpᷣo caro ↄcupiſcebat aduerſus ſpm̃.(¶ Itẽ bieꝛo.
dicit.ꝙ volũtas hũana ꝓꝑt fragilitatẽ carnis recuſabat
paſſionẽ:ſ̊ volũtas diuina ꝓmpta erat ꝑficere diſpenſa
tionẽ. Scðm hoc ꝭ̊ obijcit᷑.cũ teneret᷑ xpᷣc volũtatẽ hu⸗
manã ↄfoꝛmare volũtati diuine.⁊ ſciẽter volebat ↄtra⸗
rium.ſ.nõ moꝛi:ꝗ̊ peccauit. in xpᷣo fuit inoꝛdinata vo⸗
luntas.4 Item aut volũtas humana dicit᷑ a hieꝛo. vo⸗
luntas ratõnis:aut ſenſualitatis. Si volũtas ratõnis:
ergo voluntas ratõnis nõ erat ↄfoꝛmis volũtati diuine.
ergo peccauit.Si voluntas ſenſualitatis.aut ergo mo⸗
tus ille voluntatis erat oꝛdinatus:aut inoꝛdinatꝰ.ſi in⸗
oꝛdinatus: ergo nõ aꝓꝛcbabat᷑ a ratõe.ſi oꝛdinatus:&
aꝓpꝛoba bat᷑ a ratõe.ergo ratõ nolebat idẽ ſenſualitati ⁊
redit idem qð pꝛiꝰꝙ peccauit.q IJtem omnis motꝰvolũ
tariꝰↄtra diuinã volũtatẽ eſt illicitꝰ.ergo cũ motꝰqͥ vole

bat nõ moꝛi ſit ↄotrariꝰdiuine volũtati que erat ad moꝛi

ergo illicitꝰ* Rñ.pᷣnotandũ ẽ ꝙ vpᷣe dicit᷑ habuiſſe di⸗

uerſas volũtates quatuoꝛ modis.pꝛuno mõ iuxta duas

naturas diuinã ⁊ hũanã dicunt᷑ in xpᷣo diuerſe volunta
tes:diuina.ſ.voluntas ⁊ hũana.Scðo mõ ſᷣm bumanã
naturãa dicunt᷑ in xpᷣo diuerſe voluntates.ſ.ratõis ⁊ vo
luntas ſenſualitatis. Tercio mõ dicunt᷑ in xpᷣo diuerſe
voluntates ſᷣm ratõeʒ.qꝛ ratõ habet quandà voluntatẽ
vt natura ẽ vnibilis coꝛꝑi:⁊ habet volũtatẽ vt ratõ eſt ꝑ
oĩa ↄfoꝛmis diuinitati. Et ſᷣm hoc dicerent᷑ diuerſe vo⸗
luntates in xpᷣo: volũtas naturalis ⁊ volũtas rationis.
NQuarto modo dicunt᷑ dinerſe voluntates in vxpᷣo ratõe
ſui:⁊ ratõne mẽbꝛoꝝ.⸗ Ricendũ ergo ꝙ in vpᷣo fuerunt
diuerſe voluntates: vt quedã dicatur velle in ꝑſona ſua
quedã vo in ꝑſona membꝛoꝝ.Dicendum ergo ꝙ in xpᷣo
fuerunt diuerſe voluntates:ſed non contrarie.nec volũ⸗
tas ſenſualitatis contraria voluntati ratõnis:nec volũ
tas hũana ↄtraria diuine volũtati:nec volũ tas natura
lis ↄtraria volũtati ratõis. nec volũtas ratõe ꝑſone ſue
ↄtraria voluntati.ratõne membꝛoꝝ.qᷓ;uis quidã diſtin
guant ꝙ ẽ ↄtrarietas nature duplex.nat᷑alis ⁊ moꝛalis
Cõtrarietas moꝛalis ẽ que ẽ de ↄtrarijs in moꝛibo.Con
trarietas aũt in moꝛibo determĩat᷑ ſᷣm ratõeʒ boni ⁊ ma
li.qꝛ ergo ĩ xpᷣo vtrũqʒ erat bonũ.ſ.viuere ⁊ moꝛi.volun
tas ſenſualitatis 1 ratõnis nõ fuerunt ↄtrarioꝝ in mo⸗
ribus:cum vtrũq; ſit bonũ.Cõtrarietas ðo natalis ẽ il⸗
la que ẽ de ↄtrarijs i natura.Cõtraria aũt ĩ natura attẽ⸗

dunt᷑ m pↄtrarias diſpoſitões in natura. Vnde ſᷣm hoc
viuere ⁊ moꝛi ſunt cõtraria:⁊ voluntas ſenſualitatis ⁊
rationis m hoc fuerunt ↄtrarioꝝ.⁊ ſᷣm hoc voluntates
ↄtrarie. Mon tamen er hoc ſequit᷑ ꝙ inoꝛdinatio fuit in
xp̃o.quia oꝛdinatio ⁊ inoꝛdinatio attendũt᷑ ſ̃ᷣm ratõneʒ
moꝛalem.i.m rationem boni ⁊ mali. Sed dicendũ ẽ
rectius ſm Joh.dama. E vxpᷣc habuit diuerſas volũta

tes:ſed nõ contrarias.Contraria em̃ nata ſunt fieri cix

ca idem.quia ergo nõ erat circa idem voluntas moꝛien⸗
di ⁊ viuendi.nec ſᷣm idem in xpᷣo:quia vnũ eſt circa ſen⸗
ſualitatem.aliud circa ratõeʒ:nõ erit ↄtrarietas volun⸗
tatis ſenſualitatis ⁊ ratõnis.i Ad illud qð obijcit᷑ ꝙ vo
luntates ſunt ↄtrarie que ſunt ↄtrarioꝝ.dicendũ ꝙ non
eſt verum niſi vbi ſunt eiuſdẽ generis volũtates.Volũ⸗
tas aũt ſenſualitatis ⁊ ratõnis nõ ſunt eiuſdẽ generis.
quia illa habet liberam poteſtatẽ reſpectu ſui actꝰ.iſta
vo habet inditam neceſſitatẽ.4¶ Ad aliud dicendum.qꝙ;

nõ dicitur ↄtrarietas carnis ⁊ ſpiritus:eo ꝙ caro cõcu⸗

piſcat aliquid quod nõ ↄcupiſcit ſpiritus:ſed quia caro
ↄcupiſcit aliquid qð ſpiritus nõ vult eam ↄcupiſcere.et
hoc modo dicitur Gał᷑.v.caro ↄcupiſcit aduerſus ſpiri⸗
tum:⁊ ſpiritus aduerſus carneʒ.hec em̃ ſibinuicem ad⸗
nerſantur.ſ.in nobis. Pꝛopter hoc dicuntur aduerſari
in nobis ↄcupiſcentia carnis ⁊ ſpiritus.quia ↄcupiſceꝛe
carnis ⁊ ſpiritus ↄtrariantur nõ ſolum ipᷣa ↄcupita.In
dño autem ihu qᷓuis ipᷣa ↄcupita fuerint ↄtraria a ſpiri
tu ⁊ carne.ſ.viuere ⁊ moꝛi:tamen ↄcupiſcere carnis non
erat ↄtrarium ipᷣi ↄcupiſcere ſpiri tus.quia ſpiritus vo⸗
lebat ꝙ ipᷣa hoc ↄcupiſceret.¶ Ad aliud dicendũ.ꝙ illð
argumentũ nõ valet tenebatur ↄfoꝛmare voluntatẽ hu⸗
manam voluntati diuine ⁊c̃.ergo peccauit.quia ꝗꝓpoſi⸗

tio illa intelligit᷑ indefinite nõ vniuerſaliter.i Zon em̃ te
nebatur omnẽ ſuam voluntatẽ ↄfoꝛmare voluntati diui

ne. ſed que eſt ratõnis ſolum. Voluntas em ſenſualita⸗
tis eſt determinata ad vnã ꝑtem a aditoꝛe ad ea.ſ.appe⸗

tenda que ſunt vite ↄſeruatiua:⁊ fugienda ↄtraria.Io

luntas dᷣo ratõis ipᷣa eſt libera dña ſui actus.ꝛ ei lex im
ponitur ↄfoꝛmatõia.ſ.ad diuinã voluntatẽ.⸗. Ad aliud
dicendũ:.qꝙ a Hiero.appellatur voluntas humana volũ
tas ſenſualitatis vel voluntas ratõn is naturalis.2 oce

dendũ eſt ꝙ ille motus fuit oꝛdinatus.⁊ voluntas ratõ
nis voluit ideʒ vno modo qð ſenſualitas.alio modo nõ

Voluit em̃ vt ille motꝰ ſurgeret.ſed noluit vt ꝓcederet.

Pꝛeterea voluit abſolute ſiue ĩ ſpiritu quod voluit ſen⸗
ſualitas.ſ.viuere.cõditione vᷣo noſtre redemptionis vo⸗
luit oꝑoſitum.ſ.moꝛi. Voluntate ergo naturali voluit
idem cum ſenſualitate.ſ.viuere.Ratonali vᷣo voluntate

cõſideratione noſtre redemptõnis voluit moꝛi.nec ſunt
voluntates ↄtrarie:ſed diuerſe.¶ Ad aliud dicendũ.ꝙ;

motus voluntarius dicit᷑ ꝓpꝛie ⁊ impꝛopꝛie.ANDotꝰ volũ

tarius ꝗpꝛie dicit᷑ voluntate ratõnali que ẽ dña ſin actꝰ
vt dictum eſt.⁊ ideo ei lex ĩponit᷑:a ideo circa motũ eius
eſt licitũ ⁊ illicitũ. QDotus vo voluntarius ĩpꝛopꝛie di⸗
citur naturalis voluntatis vel ſenſualitatis qui ẽ deter⸗
minatus ad vnam ꝑtem.r ideo neceſſarius.⁊2 ideo circa
illum motum nõ cadit licitum vel illicitum. Itẽ inci⸗

Anter querit᷑ de illo veꝛbo apłi.Cupio diſſolui ⁊ eſſe cũ
rpᷣo.phi.j.quia ↄtrarium videtur.ij.coꝛin.v.iſ Lolumus

expoliari ſed ſuꝑueſtiri ??7. Reſpondent ꝙ voluntate
naturali ſiue ſenſualitatis nolebat expoliari:ſed ſuꝑue⸗
ſtiri. Sed voluntate ratõnis cupiebat diſſolui.¶ Sed
ↄtra hoc obijcit᷑ phi.j.vbi dicit.Cupio diſſolui ⁊c.mul⸗

tomelius ꝑmanere in carne ꝓpter vos neceſſarium 21 B

cõfidens.quia manebo ⁊c̃.Ex quo relinquit᷑ ꝙ melius
erat ei remanere in carne ꝓpter fratres. Sed aptus vo⸗
luntate ratõnali volebat qð melius eſt: ergo voluntate
ratõnali volebat nõ diſſolui.ergo voluntate ratõnali vo
lebat ↄtraria.¶ Item vtrũq; ex caritate rolebat.ꝗᷓ vole
bat ↄtraria ex caritate qð non videtur ↄueniens.⸗¶q Ad
quod dicendũ.ꝙ in carne eſt infirmitas agsgrauãs ani⸗

mam ⁊ naturaʒ Fᷣm ꝙ dicit augn. xij. de tiui dei. co;
pus coꝛruptibile aggrauat animnã.nõ quia coꝛpus:ſᷣ qꝛ
coꝛruptibile.Cum ergo dicit᷑ nolumus expoliari ſ̊ ſuꝑ⸗
ueſtiri:dicit᷑ reſpectu nature.ꝙ vo dicituꝛ cupio diſſolui
dicitur reſpectu aggrauãtis infirmitatis vel coꝛruptio⸗
nis.¶ Ad aliud vᷣo qð obijcitur dicendũ. eſt volũtas
abſoluta ⁊ eſi voluntas ↄditionalis.voluntas abſoluta
eſt qua aliquid volumus ſimpliciter. voluntas vᷣo ↄditõ
nalis eſt qua volumus aliquid ratõne alicuiꝰ cauſe tra⸗
hentis vel impellẽtis. Voluntas vo diſſolutõnis ĩ Pau
lo nõ erat abſolute ſed ſubↄditione vt eſſet cum xpᷣo.vo⸗
luntas vᷣo abſoluta erat manere.tamen pᷣm determina⸗
tionem apli neutrum erat abſolute volituʒ.quia mane
re erat ꝓpter vtilitatem fratrum: diſſolui erat vt eſſet cũ
xpᷣo.⁊ ideo nõ erant voluntates ſimpliciter abſolute.qꝛ
erant ↄditionales ⁊ hec ptʒ ſolutio ad obiecta.

Mlembꝛum ſecũqũ
HSrnſequenter queritur de oꝛatõne xp̃i. Et
queruntur duo. Pꝛimo vtrum oꝛauit ᷣm
affectionem ratõnis vel ſenſualitatis. Se
B cundo vtrum in omni oꝛatione ſua fuerit
in omnibus exauditus.

Articulus primꝰ

Dpꝛimũ arguit᷑ ſic dicit YJohᷣ.dama. Oratõ
eſt aſcẽſus intellectꝰin deũ.ergo oꝛo ſoluʒ eſt
vᷣtutis intellectiue ſiue ratõis.i QLon igit᷑ oꝛa
uit xpᷣc ᷣm ſenſualitatẽ.ql Itẽ oꝛo eſt piꝰmẽtis affectꝰ in
deum directus:ſicut dicunt ſancti.Si &̊ ſenſualitas nõ
dirigitur in diuina.quia nec põt cogitare diuina:g nec
affici circa diuina.Ergo piꝰaffectꝰin deuʒ directꝰnullo
modoẽ ſenſualitatis:ergo nec oꝛo.illa ergo oꝛo xpᷣi qua
oꝛauit vt tranſiret calix nõ fuit ſenſualitatis ſed ratõis.
Item ao ſolã ratõeʒ ꝑtinet ↄferre res:ſiue ꝑ ↄditionẽ
ſiue alio mõ.Ad ſenſualitatẽ vᷣo ꝑtinet ſimplicit res ap
pꝛehẽdere ⁊ nõ ꝑ collatõeʒ vel ↄditionẽ.Cũ ꝗᷓ petitõ illa
ꝓponeret᷑ a xpᷣo ſuboditõe.Pater ſi poſſibile ẽ ⁊c.relin⸗
qui?᷑ ꝙ petitio illa vel oꝛo fuit ratõis ⁊ nõ ſenſualitatis
Itẽ nullꝰiſcretꝰpᷣm diſcretionẽ oꝑat᷑ aliquid cuiꝰcõ⸗
trariũ velit.̊ xpᷣc nõ petijt aliquid cuiꝰ ↄtrariũ velit ſᷣm
ratõeʒ. Cũ petierit tranſitũ paſſionis.relinquit᷑ ꝙ vo
luit ꝙ tranſiret paſſio ſᷣm ratõeʒ.& ſᷣm ratõeʒ oꝛabat vł
petebat nõ moꝛi.¶ Contra illud exp̃ſſe eſt qð dicit mꝗr
xvij.diſ.in li.iij.dicẽs. Ex affectu humano ſenſualitatis
nõ ratõis illud voluit ⁊ petijt: nec impetrauit.nec ideo
petijt vt impetraret. KRñ.dicẽdũ.ꝙ illa petitõ vel oꝛa
tio fuit ratõis ⁊ ſenſualitatis.h̊ aliter ⁊ aliter.qꝛ ſenſua
litatis vt mouẽtis.ratõis vt ꝗponẽtis. Vnde dicũt ꝙ in
hac petitõe ratio fuit ſicut aduocatꝰ ſenſualitatis. Uñ
in petitõe notãda ẽ materia petitionis ⁊ foꝛma.mate⸗
ria petitionis fuit vt tranſiret calix.foꝛma vo fuit ↄditi
onalis.ſi poſſibile eẽt ſm diuinã diſpoſitõeʒ. materiã gᷣ
petitionis vel oꝛatõis ſumpfſit ratõ a ſenſualitate: p̊ foꝛ⸗
mam petitionis vel oꝛatõis ex ſe:ſeu ex ſua intentõe ad⸗
iunxit.⁊ ꝑ hoc ſoluũt᷑ tria pᷣma obiecta.¶ Ad illud qð
obijcit ꝙ nullꝰdiſcretꝰfacit aliquid cuiꝰↄtrariũ velit.di⸗

cendũ.ꝙ diſcretꝰ ꝗꝓpter ſe non facit aligd cuiꝰↄtrariũ ve

lit ̊ ter alios.diſcretꝰem̃ ⁊ bonus ꝓpter alios bñ oꝑa
tur aliquid qð ſi ↄpleret᷑ quodãmõ eſſet ↄtꝛa illud quod
vult.ſicut accidit ĩ illis qui docẽt alios pugnare:qꝛ faci⸗
unt intentatões ad ledendũ ⁊ tñ nolũt ledere.ſᷣm iſtum
modũ dicẽdũ.ꝙ vpᷣc ꝓpoſuit petitionẽ vel oꝛatõeʒ quam

impetrare noluit ꝓpter inſtructionẽ noſtrã duplicẽ. Pꝛi

ma eſt qꝛ ꝑ illã inſtruimur ꝙ nobis licet velle aligd ꝓpꝛi
um ex ſenſualitate: nec ẽ ꝑiculoſuʒ martiribo ſi hoꝛreat
moꝛtẽ:cũ filius dei illam hoꝛruerit.Alia eſt ꝙ nos debe
mus ſupponere voluntatẽ ſenſualitatis volũtati diuine
in periculis poſiti. Vnde ſubiunxit verũtñ nõ ſicut ego
volo ſed ſicut tu. . — èòò

—— —

= – = –☚..e——.-ẽ——

PR
lins
lnn
N
ttn
Nan
ho.
ne⸗
ſane
tci

*

Nueſtio
Articnlꝰ ſecudc

Onſequẽter querit᷑vtꝝ xpᷣc in omni oꝛatõne
ſua fuerit in omnibo exauditus.qð ꝓbatur
per illud Hebꝛe. v. In omnibo exauditeſt ꝓ
ſua nenere ſgg.4 Iteʒ iße pie ⁊ iuſte petijt in oibo qð pe
tendum erałergo in omnibo tebuit eraudiri. Itẽ ipe
erat ſũmus ſacerdos:ſ- anctus:innocens:ĩpolutꝰſicut dr
ad Hebꝛe.vij. ergo ip̃e pꝛo omnibo debuit impetrare ꝓp
quibo oꝛauit.¶¶ Item pſal. Volũtate labioꝝ eiꝰnõ frau
daſti eum. Contra.pſał. Deus meꝰ clamabo ꝑ diem
2 nõ exaudies ⁊c. ¶ Item petijt vt tranſiret paſſio ĩ quo
nõ eſt exauditus.iJon in omnibo eſt exauditꝰ*. Rñ.
dicendũ.ꝙ in omnibo e exauditꝰqᷓ;tum eſt de ſe ſᷣm foꝛ⸗
mam petitionis. Illa ergo auctoꝛitas pſał. Seꝰmeꝰ cla
mabo ꝑ diẽ ⁊ nõ exau. nõ intelligit᷑ de capite pſᷣm ſe.ſ̊ de
capite ratõe mẽbꝛoꝝ.ql Ad aliud dicendũ ꝙ m foꝛmaʒ
petitionis eſt exauditꝰnõ ſᷣm materiã.nõ em̃ petijt paſſi
onem amoueri abſolute ſed ſub ↄditione.

Nueſtio. xvj. de merito
Onſequẽter queri

tur de merito chꝛiſti circa quod querũ⸗
tur iſta. Pꝛimo an pꝛopꝛie ponendum
ſit in chꝛiſto meritum. Secũdo de tem⸗
poꝛe meriti vel merendi qtum ad ipᷣm.

Tercio de cauſa merendi.Quarto de effectu meriti.

Membꝛum primũ

DODpꝛimũ ſic. MMereri eſt facere de indebi⸗

to debitum. quia ſicut dicit augu. q me⸗/

remur q̃ſi ex debito redditur. Cum g xpᷣo
nihil ſuerit indebitum. eꝛgo xpᷣc nõ potuit
mereri. vt fieret debitum. ergo nec ſimpliciter mereri.
Item ypc a pꝛincipio ſue ↄditionis ſᷣm homo fuit ĩ!
ſtatu ↄpꝛehẽſoꝛis ſiue beati: quia fruebaiur ſicut ſancti
in gloꝛia.ſed ſtatus ↄpꝛehenſoꝛis nõ eſt mereri. ergo nec
xp̃i.¶ Item beatꝰ Hyla.dicit nõ ſibi oꝛauit vt tranſiret⸗
calix.ſed ꝓ bominibo:quia ꝑ calicem paſſionis temptã⸗
di erant omnes diſcipuli. ergo pari ratione nec ſi bi me⸗
ruit.⸗l! Item quieũq; meretur pꝛoficit in melius.Si er⸗/
go xpᷣe non poterat pꝛoficere in melius ſibi: relinquitur
S non poter at mereri ſibi. aũt nõ poſſet ꝓficẽ ꝓbat
auẽte greg.dicẽtis.ſQõ habuit xpᷣ iuxta aĩe meritᷣ quo
potuiſſʒ ꝓficẽ.in mẽbꝛis aũt que nos ſi um?quotidie ꝓfi⸗

cit. ¶ Itẽ ome meritũ ẽ ex motu caritatis: que nõ ẽ bea⸗

titudo nec ꝑs beatitudis.qꝛ ſi eſſet beatitudo vel ꝑs bea
titudinis: ſeqret᷑ ꝙ idẽ eſſet pᷣmiũ ⁊ meritũ: ⁊ ita idẽ eẽt
cauſa ⁊ effectꝰreſpectu eiuſdẽ.Cũ ꝙᷓ in xp̃o motꝰ carita⸗
tis fuerit ꝑs beatitudis:relinquit᷑ ꝙ nõ fuerit meritoꝛi⸗
us. ꝙ, nec aliꝗs alius motꝰ:cũ a motu caritatis habeãt
omnes alij eſſe meritoꝛij. ¶, Btem cum in xpᷣo fuerat ſum
ma caritas:magis merebatur xpᷣe qᷓ aliquis homo me⸗
reatur ex caritate.ſed homo ex caritate meretur viſionẽ
dei:⁊ dilectionem eternam. Si ergo nõ eſt poſſibile me⸗
reri maius ꝙᷓ ſit viſio dei:⁊ dilectio eterna: nõ ergo erit
poſſibile xrpᷣo habenti ſũmam caritatem mereri ſibi cum
viſionem ⁊ dilectioneʒ dei habuerit a ↄceptõe.q¶:!qCõtra
augu. Humilitas xpᷣi claritatis ẽ merituʒ. Claritas vᷣo
humilitatis eſt bpᷣmiũ. Rñ. mereri dicit᷑ multiplꝛ. Vno
mõ dicit᷑ mereriiĩpꝛopꝛie ſicut dicimꝰ mereri in fpꝛetati⸗
ue: put dicit᷑ exiſtens in pcto moꝛtali:bonũ faciens.ſᷣ
mala intentione meretur. quia deus retribuit ei maius
ꝙᷓ faciat:⁊ ideo intpꝛetatur teus remunerando:ac ſi il⸗
le meruiſſʒ. Alio modo dicitur mereri ↄmuniter ſᷣm qðᷣ

S

dicitur mereri de cõgrno ᷣm quẽ modum dicunt᷑ ſancti

mereri pꝛimã gratiã exiſtenti in peccato. Tereio mõ di
eitur mereri pꝛopꝛie m ꝙ nos dicimus mereri de non

A

xvſ.

ebito facere debitum: m quem modum dicimus mere
ri ex gratia ⁊ libero arbitrio vitam eternam m qð di⸗
citur.ij.thi.vlt. De reliquo repoſita ẽ mihi coꝛona iuſti⸗
cie: quam reddet mihi in illa die inſius iudex. Quarto
modo dicitur mereri te debito facere maius debitũ. m
quem modum dicitur mereri ex ſequentibꝰ operibus fa
ctis in caritate. Tnde augu.ad bonif. Sratia meret᷑ au
geri vt aucta mereatur ⁊ perfici. Iſtis modis dicit᷑ me⸗
reri ĩ nobis. Quinto modo dicitur mereri de debito ha⸗
bitus facere debitum actus. m quem modum xpᷣc me⸗
ruit ſibi:quia cum ab inſtanti ↄceptionis deberetur ei
habitum plenitudinis gratie queʒ habebat omne bonũ
tamen ꝑ tempoꝛis ſucceſſum ex actu gratie in operibus
ſuis excellentibo fecit ꝙ ſibi debeꝛet᷑ ex actu:qð ſibi debe
batur ex habitu. Et ꝑ hoc patet rñſio ad pꝛimũ obiectũ
Ad ſcdᷣm reſpõdent hoc modo. quia ſicut angeli qui
iam beati ſunt duplicem habent opationem. naʒ qua
dtemplantur teum. aliam qua miſirant nobis: 7 Fm il⸗
lam qua ↄtemplant᷑ nõ meꝛent᷑.ſed iam ſunt beati ĩ ſuba
pmij. Scom vo miniſteriũ quo miniſtrant nobis meren
tur excellentiã ⁊ augmẽtũ ipius pmij. Scom iſtũ modũ

magni oſilij angelus homo rpᷣc du plicem habuit opera⸗

tionem anime m partem ratõnis. vnam qua vↄtempla⸗

batur gloꝛiam diuinitatis ßm quam erat ↄpꝛehenſoꝛ et
beatus. aliam ſm qu opabatur diſpenſationeʒ nr̃e re⸗

mptionis in coꝛꝑe moꝛtali:ᷣm quem modũ merebat

7 erat in ſtatu viatoꝛis.¶ Ad aliud dicendum. illud
qð dicit Hyla. Mon ſibi oꝛauit intelligit᷑:quia nõ timo
re paſſionis ex parte rationis oꝛauit quo ad ſe. q;uis ti⸗
moꝛe ſenſualitatis oꝛauerit p ſe.vt patet ex dictis. Sili
ratõne dicendum. ꝙ qᷓtum ad ſi uam ſuperioꝛem partem
nihil meruit:cum ᷣm illam eſſet beatus.qᷓ;uis illam me

ruit qᷓtum ad aliam ꝑtem inferioꝛem 2 ſenſualitatez ex
pꝑte coꝛpoꝛis: ᷣm quaʒ erat paſſibilitas ⁊ moꝛtalitas:2
ipᷣe meruit ĩpaſſibilitatem ⁊ ĩmoꝛtalitatem coꝛpoꝛi.hoc

infra patebit planius.⸗. Ad aliud dicendum.qꝙ anima
xp̃ᷣi ſin ꝑtem ſuperioꝛem nõ poterat ꝓficere in meliꝰcuʒ
ab inſtanti ↄceptionis haberet pleniiudinem gratie 2 ve
ritatis. 2⁊ m hoc intelligitur auctoꝛitas geeg. Scoõm vᷣo
ꝑtem inferioꝛem ſᷣm quã habebat ↄpationẽ ad paſſibile
coꝛpus erat ꝓficere in melins.quia iuxta illam 7 4pter
illam dicitur in pſał.2 Hebꝛe.j. Ainuiſti eũ paulomi⸗
nus ab angelis ⁊c̃. quo ad illam ergo erat imꝑfectio et
ratõne illius poterat dici ꝑfectus.⸗¶!. Ad aliud dicendũ
motus caritatis duplex eſt. Eſt motus caritatis ĩ deñ
⁊ eſt motus caritatis in ꝓximum. Adotus caritatis in
ceum eſt m viam ſuperioꝛem: motus caritatis in ꝓri⸗
mum ſm viam inferioꝛem ratõis. Notus dᷣo caritatis
in deũ:in xpᷣo erat ꝑs beatitudinis ipᷣius:motꝰdo cari⸗
tatis in ꝓximum erat actus meritoꝛius.quia motꝰcaꝛi
tatis in deum erat m ſtatum patrie.ſed motꝰcaritatis
in ꝓximum erat m ſtatum vie. Ad vltimũ dicendũ.
ꝙ; maius bonum meruit rp̃c actu ſue caritatis q̃ᷓ aliꝗs
homo. Sed bonũ illud qð meruit xpᷣc põt in telligi quo
ad nos:aut quo ad ipᷣm.quo ad ipᷣm nõ meruit maiꝰbo⸗
nũ beatitudine q́; noo meremur.i.in genẽ. h̊ nõ fuit ex
cfectu caritatis ſue vᷣ ex plenitudie ſue gre q̃ augeri nõ
poterat quo ad ipᷣm.quo ad nos vo meruit maiꝰ bonũ:

ipe omnibo nobig meruit vitã eternã: quãtũ eſt de ſe.

Vnde pᷣmiũ ſue caritatis nõ fuit ꝑticulare ſed vłe oĩbo:

nec nos ex actibo noſtris poſſemꝰ mereri vitã eternã ni⸗
ſi eius meritum pᷣ̈ceſſiſſet.ſic igitur patet de merito xpᷣi.
vtrum ſibi vel mebꝛis meruit.

Mlembrum ſecũdũ

Onſequenter queritur de tempoꝛe meren
di qtum ad ipſum xpᷣm. Et querunt᷑ duo.
Pꝛimo vtrum ab initio conceptionis me⸗
ruerit. Scdo an ĩ vita potueꝛit nõ mereꝛi.

Articulł primꝰ
D pꝛimũ ſic in tercio li.ſenten.xviij.di.dicit
ab ip̃a ↄceptione tãtũ meruit quãtũ ꝑ marti
rij tolerantiã. 4 Contra. Pꝛiꝰ eſt eſſe ꝙ oꝑa⸗
ri. Sed om̃e mereri eſt oꝑari.ergo pꝛiꝰ eſt eſſe qᷓ mereri.
ergo pꝛiꝰfuit xp̃c qᷓ meruerit. õ ergo ab initio ↄceptõ
nis:ſed ptꝰoceptionẽ meruit. Item nullus meret niſi
ſit diuiſus a materno vtero.Cũ ꝗ̊ a pᷣncipio ſue ↄceptio
nis nõ eſſet diuiſus a materno vtero:a pᷣncipio ſue con⸗
ceptionis nõ meruit. MKRñ.eſt pᷣncipiũ extra ſumptum
vel intra ſumptũ. Si dicat᷑ pꝛincipiũ intra ſumptũ.nõẽ

. . . *

dicere ꝙ a pꝛincipio ↄceptionis meruerit:qꝛ tunc pꝛinci
pium illud dicit illud inſlans quo ꝓducebat᷑ in eſſe per
ſym̃ſanctũ. Si vᷣo initiũ vel pꝛincipiuʒ dicat᷑ extra ſum⸗
ptum: tũc eſi dicere ꝙ xpᷣc meruit a pꝛincipio ↄceptõnis
quia ſtatim poſiꝙᷓ ↄceptus eſt:habuit plenũ vſum li.ar.
⁊ fuit vir pfectus qᷓtum ad aĩam ꝑ plenitudinẽ ſciẽtie et
gratie 2 vſum ratònis.⁊ ꝑfectus ꝙᷓtnʒ ad coꝛpus fuit qᷓ;
tum ad diſtributionẽ membꝛoꝝ ? foꝛmationẽ: licet non
̈tum ad quãtitatem: Fm qð dicit Hiere.xxxj. Mulier
circũdabit virum. 4 Ad aliud dicendũ.ꝙ licet nõ fueꝛit
diuiſus a materno vtero ſm carnẽ ſiue coꝛpꝰ.quia in eo
erant ꝑfecte quecũq; requirũt᷑ ad merituʒ merebat᷑. In⸗
carnatio em̃ coꝛꝑis nõ tollit poteſtatẽ merẽdi alijs ↄcur⸗
rentibo que ſufficiunt ad meritũ.⁊ per boc patet reſpon

ſio ad obiecta.

Articulus ſecũdꝰ

Snſequẽter querit᷑.an xpᷣe potuerit nõ mere⸗
ri in vita. Ad qð ſic. Cum om̃e meritoꝛiũ ſit

voluntariũ.põt fieri ⁊ nõ fieri ꝑ arbitriũ vo⸗

luntatis: ergo poterat xpᷣc mereri ⁊ nõ mereri. 4¶ Item

ꝑuuli baptiʒati ſine om̃i merito ꝑueniũt ad gloꝛiã. ergo

— .

xpe ſine om̃i merito ꝑuenire poterat ao gloꝛiã ĩmoꝛtali⸗
tatis. 4 Itẽ in xpo erat libeꝝ arbitriũ dermĩatũ ĩ bonũ
neceſſario. Cum g meritũ attendat᷑ penes li.ar. indeter⸗
minatũ.ᷓ re nõ poterat mereri:cũ nõ ↄueniret illud ſi
bi.· eccle. xxxj. Potuit tranſgꝛedi ⁊ non eſt tranſt greſſus.
Cõtra.gloꝛioſus ẽ habere pᷣmiũ ex ſuo merito q non

ex ſuo merito. Si beatitudo xp̃i nõ potuit eſſe gloꝛio⸗

ſioꝛ ꝙᷓ fuit.ergo nõ potuit illã nõ babẽ ex merito.¶ Iteʒ

exiſtenti in ſtatu merendi ꝑfectõnis eſt mereri: ⁊ imꝑfe⸗
ctionis non mereri.ſi ergo quicꝗd eſt ꝑfectionis neceſſa⸗
rio eſt ei tribuendũ. ergo neceſſe fuit im mereꝛi in ſtatu
merendi. ſiatus aũt merendi aie eſt cũ exiſtit ĩ carne paſ
ſibili.quia adhuc eſt in via diſtans a fine gloꝛie ↄſũma⸗
te. Rñ.dicendũ.ꝙ vp̃c ſᷣm ratõeʒz illã qua erat viator

nõ poterat nõ mereri. Anima em̃ ratõnalis xpᷣi duplicẽ

habebat oꝑationẽ.vnã ſᷣm comꝑationẽ ad diuinã natu

ram cui vniebat᷑: ̃m quã fruebat᷑ ⁊ ↄtemplabat᷑ diuini⸗
tatem.aliã ſᷣm ↄꝑationẽ quã habebat ad coꝛpꝰcui vnie⸗
batur.ſᷣm pᷣmã ↄpationẽ erat in ſtatu ↄpꝛehẽſoꝛis ⁊ bea
titudinis:Fᷣm ſecundã ↄꝑationẽ erat in ſtatu viatoꝛis ⁊

merendi. Scðm hoc ergo abinitio ↄceptionis merebat᷑

quia virtutes nõ poterãt in eo eſſe ocioſe.¶ Ad illud qð

obijcitur mereri eſt voluntariũ.ergo poterat nõ mere⸗
ri.dicendu.qꝙ mereri põt dici dupliciter.in ꝑticulari ⁊ ĩ

vli. In ꝑticulari vt cuʒ dicit᷑ mereri h̊ motu vel illo:vel
oꝑatõe hac vel illa.Et h̊ mõ poterat xpᷣc mereri 2 ñ me⸗

reri.i.mereri h̊ motu ⁊ nõ mereri illo motu.qꝛ in pate
ſua erat moueri vel nõ moueri h̊ motu.Si ðvᷣo mereri di

catur in vłi.ſic nõ poterat nõ mereꝛi.qꝛ qᷓuis poſſet non

mereri h̊ motu vel illo: tñ nõ poterat eſſe ꝗn meret aliq̃ᷣ
nec ex h̊ ſequat᷑ ꝙ mereri nõ ſit volũtariũ.qꝛ volũtariuʒ
ſemꝑ determiat᷑ reſpectu actꝰſingularis vel ꝑticularis.
Sile eſt cũ oponit᷑ de peccato veniali qð nõ põt vitari
intelligendũ eſt ꝙ põt vitari in hoc motu ⁊ in illo.nõ ta
men pot vitari in vłi in quocũq;. ¶ Av illud qð obijcit
puulio.dicẽdũ ꝙ ꝑuuli ſine ꝓpꝛio merito ꝑueniũt ad

loꝛiã: nõ tñ ſine merito xp̃i.⁊ ratõ eſt.qꝛ nõ habẽt pote
ſlatẽ vtendi li.ar.nec vſum vᷣtutis poſſunt habẽ. In xpᷣo

aũt nõ ſic.qꝛ ab initio ↄceptionis habuit ptatẽ arbitrij

—

oꝑationẽ ſacta ꝓpter
7 —GM = 12444 „
endũ eſt. ¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ de remuneratõe ſu⸗
pra ↄdignũ.hoc intelligit᷑ reſpectu actꝰ inqᷓtuʒ pᷣneipiu
ip̃ius ẽ creatura.nõ inꝙᷓtuʒ actꝰ meritoꝛij pncipiũ ẽ gẽa
etiã increata. Vnde in xpo erat remuneratõ actꝰ corita⸗
tis.ſupꝛa ↄdignũ inqetuʒ pᷣncipiũ eiꝰerat li.ar.cre atũ:ß

⁊ vtebat᷑ arbitrio:⁊ ideo mouebat᷑ meritoꝛie ſᷣm babitꝰ
virtutũ. Vnde bhiere.xxxi. Nouũ faciet dñs ſuꝑ terram
mulier circũdabit virum. Et ideo nõ eſt ſimile de xp̃oꝛ
de ꝑpuulis. Ad aliud dicendũ.ꝙ li.ar.erat in xpᷣo det⸗
minatũ in bonũ qð eſt finis.ita ꝙ non erat ab illo auer⸗
ſio. In bono vᷣo qð eſt ad finẽ:qð eſt penes oꝑa virtutuʒ
diſtinguẽdũ: quia ſi dicas bonũ in vłi:ſic erat li.ar.de⸗
term inatũ in bonũ. Si dicas bonũ in ꝑticulari vt ĩ hoc
opꝑe vel illo:ſic erat indetermĩiatũ ⁊ poterat hoc opꝰface
re vel dimittere. ⁊ ideo manet determiĩatio ſm quã attẽ⸗
ditur meritũ. Eſt em̃ duplex indetermĩatio liar.vna eſi
inter bonũ 2 malum: ſeu inter benefacere ⁊ malefacere.
alia eſt inter boc bonum ⁊ illud bonũ: ſiue facere boc ⁊
non facere.vtraq; indetermnĩatio eſt in noſtro li.ar.Se⸗
cunda tm̃ fuit in xpo ſufficiens ad merendũ ⁊ ſic patʒ ſo
lutio ad obiecta.

Membꝛüů terciũ

Onſequenter queritur de cauſa merendi.
Et queruntur tria. Pꝛimo quomodo me

ruit caritate. Secundo quomodo meruit
actione. Tercio quõ meruit ꝑ paſſioneʒ.

Articulus prunꝰ

Dpmũ ſic. Om̃e meritũ ĩ minꝰ ẽ ꝙᷓ ſit pᷣmiuʒ
qð reddit deꝰmerito.Cũ g caꝛitas xpᷣi excede
ret om̃e pᷣmiũ.vel adminꝰeq̃ret᷑:cuʒ deꝰſemꝑ
remun?᷑t ſupꝛa ↄdignũ. ꝙᷓ nõ poterat mereri ꝑ caritatẽ.
Itẽ quãtãcũq; dulcedinẽ ⁊ iocũditatẽ ĩ deo babẽ pote
rat ꝑ caritatẽ aia xpᷣi dabat ab initio ↄceptõis. Si ergo
p̃miũ aie ꝓ merito ẽ ipᷣa iocũditas ĩ deo:religt ̊ ꝙ ꝑca⸗
ritatẽ nibil ampliꝰ merebat. Cõtra. Omni oꝑationi
volũtarie de bet᷑ laus vel vituperiũ vel indifferẽtia: cũ eſt

recte facta laus 1 pᷣmiũ:cum male facta vituperiũ ⁊ ſup

plicium:cũ indifferẽter: nec laus nec vituperiũ. Cũ er⸗
go xpᷣc oꝑaret᷑ voluntarie ⁊ recte oſtat cum omnibo cir⸗

cũſtantijs debitis. ergo debebat᷑ ei laus ⁊ pᷣmiũ. ¶ Item

xpᷣc erat in ſtatu opatoꝛis. ergo oꝑabat᷑ aut digne deo:
aut nõ digne. Conſtat ꝙ digne. ergo opationi ipius de⸗
bebat deꝰ pᷣmiũ.Cõmunis em̃ ↄceptio ſidei eſt ꝙ omnezʒ

qtum ad pncipiũ ſumme gre etiã increate:que erat pꝛin
cipium mouens in xpᷣo nõ erat ſupꝛa odignũ.ꝗ¶ Ao alið
dicendũ ꝙ meritũ in xpo non erat reſpectu pᷣmij ſubalis
quodↄſiſtit in ↄtemplatõe diuinitatis ⁊ in fruitõe ſum⸗

me bonitatis:ſed reſpectu pᷣmij accidẽtalis:qð determi⸗

natur in felicitate creata ꝑtis ſenſibilis 2 imoꝛtalitate
coꝛpis qᷓtum ad ipjm. qᷓtum vo ad nos impletio nr̃e redẽ

ptionis. 4. Ao aliud volunt dicere qð eſt meritũ rei ba⸗

bite: ⁊ hoc fuit in xpo reſpectu pᷣmij ſubalis.ſicut dicit
ꝙ angeli merent᷑ beatitudinẽ habitam miniſtrando no⸗

bis. ⁊ eſt meꝛitum rei habende:⁊ hoc fuit in xpᷣo reſpectu

iĩmoꝛtalitatis ⁊ impaſſibilitatis.ſ̊ melius eſt vt dicat ſi
cut dictũ eſt ad pᷣcedentẽ obiectionẽ.

Articul? ſecund?

Onſequẽter q̃rit᷑ quõ meruit xp̃ ꝑ actõʒ.od
qð ſic.xpᷣe ab initõ ↄceptõis babuit plenitu⸗

dinẽ gre ⁊ vᷣtutũ. ̊ᷓ gegd meruit ꝑ palſionem:

meriti attendit᷑ penes quãtitatem gratie 1 caritatis. er⸗
go cum per paſſionem meruerit aꝑtionem ianue 2 libe⸗

meruerat ante per dilectionẽ ⁊ oꝑationẽ.quia qu ãtitas

ſe digne remunerat deꝰ*. Dõ oce⸗

— — — —. — —

h— — S —

— — —

te
W
emn
nien
de⸗
len
hmm
,d
iboe
ie
Mane⸗
n
geere,
boeꝛ
310

i.
awe
Neruid
onez.

tmnin
igrat
Wn
Urfr.
beper
Sieng
Ppe
Ationi
cieſ
1ſup
i er⸗
de⸗
Rem
ede:
us
n
R
Aoeſt

hnehi
ſhigin
Coin

ti5

tomm
16
halis
ſumt
ermi⸗
itate
eredi
eiba⸗
tdici
dono⸗
ſhetn
Nenki

ſenitu⸗
hem:
titn6
e⸗
rlibo⸗

Mueſtio

rationẽ. ergo et hoc añ meruerat. 4 Item xp̃c quolibet
motu ſuo meruit nobis vitã eternã·qð maius eſt ꝙᷓ aꝑ⸗
tio ianue vel liberatio.ergo in quolibet motu meruit
qð minus ẽ ianue apertionẽ liberatõem. Itezʒ ſi qli
bet motu ſuo meruit nobis vitã eternã ergo et illud qð
de neceſſitate ãnxeum ẽ vite eterne.ergo ⁊ aꝑtonẽ ianue
et liberatõem. ergo et añ paſſionẽ illud meruit.4⸗ Item
luc.iij. Gaptiʒato dño aꝑti ſunt celi.dicit Heda ꝙ; ꝑ ba
ptiſmũ aꝑta eſt ianua ꝑadiſi.ꝗ. Ytẽ dicũt alie auctes ꝗ;
ꝑ aſcẽſionẽ apꝑta ẽ ianua ꝑadiſi.nõ &̊ ꝑ paſſionẽ?. Con
tra. Am bꝛo.lſuꝑ epłam ad ro. Lantũ fuit peccatũ nrm
vt ſaluari nõ poſſemus niſi vnigenitus dei filius ꝓ nob

mereret᷑ debitoꝛibo moꝛtis. PReſpõſio dðᷣm. ꝙ ꝙtum

ad vim merẽdi que attendit᷑ penes gram et caritatẽ ta⸗
tum meruit añ paſſionẽ quãtum poſt.ſᷣ̊ nõ qᷓtum ad effe
ctũ meriti.qᷓtũ aũt ad effectũ meriti meruit nobis adi⸗
tum regni. Cota em̃ vis meriti cõſiſtit penes gr̃aʒ ⁊ ca⸗
ritatem. nõ tñ totus effectus.ſicut tota vis cõburẽdi li⸗
gna cõſiſtit penes ignẽ. nõ tñ totus effectus ſic dictũ eſt
pꝛius.et ſic patet ſolutio ad pꝛimũ.¶¶ Ad aliud dðᷣm.ꝙ;
ex caritate eſt meritũ vite eterne.ſᷣ ex caritate infoꝛman
te paſſionẽ eſt meritũ remiſſioĩs pene: ꝓpterea nõ ſegꝗtur
meruit ex caritate nobis vitã eternã. ergo meruit qð mi
nus eſt.ſcʒ liberatõem.qꝛ ad liberationẽ requiꝛit᷑ ſolutõ
pene:qꝛ hoc eſt merit remiſſionis pene.⸗ Ad aliud di⸗
cendũ.ꝙ cũ dicit᷑ meruit quolibet motu ſuo nobis vitaʒ
eternã.intelligi pt dupliciter.in potẽtia ⁊ in effectu.In
potentia meruit nobis quolibet motu vitam eternã. nõ
tñ qð erat annexũ.ſcʒ aꝑtionẽ ianue et liberatõʒ. In ef⸗
fectu vᷣo nõ meruit niſi ex bibita ſatiſfactione ꝓ oꝛigina
li reatu. VUñ dom eſt.ꝙ quodlibet opus xpᷣi añ paſſionẽ
fuit nobis meritoꝛiũ.pᷣ paſſio fuit nobis meritoꝛia et ſa⸗
tiſfactoꝛia.meritoꝛia vite eterne: et ſatiſſactoꝛia quo ad
remiſſiõʒ pene. Ad vltimũ dðm.q ĩ baptiſmo xpi dici
tur apiri ianua ꝑadiſi ꝑ figurã. Illa em̃ aꝑtio celi ĩ ba⸗
ptiſmo xp̃i fnit figura: qð baptizatis vel baptiʒandis
baptiſmo rp̃i ex virtute paſſieis aꝑietur ianua. In pal⸗
ſione vᷣo dicit᷑ aꝑiri ianua ꝑ cãm et meritũ.In aſcẽſione
do ꝑ effectũ.

Articulus tercins
Onſequẽter querit᷑.qũo vpᷣc meruit ꝑ paſſiõʒ
Ad qð ſic. Xpc ab initio ſue cõceptõnis hũit
par em caritatẽ in om̃i ſua actõne et paſſione
Quãtitas aũt meriti attendit᷑ im quãtitatẽ caritatis.&

par fuit meritũ xpᷣi ĩ om̃i ſua actõe et paſſione ab iniuio

cõceptionis. ergo nihil meruitſibi ꝑ paſſionem.X Itez
tota vis merendi eſt penes caritatem. Si ergo ĩ xpᷣo ab
initio fuit eadẽ caritas.et eodẽ mõ ſe hñs.ergo idẽ meri
tum:nihil ̊ nouũ ſibi meruit ꝑ paſſionẽ.4¶ Item greg.
¶ hũit oino xpᷣc iuxta aĩme meritũ quo potuiſſet ꝓſi⸗
cere.In mẽbꝛis aũt que nos ſumꝰ quotidie ꝓficit.⸗ IR
cũ ꝑ paſſionẽ nõ fecerit de indebito de bitũ:nec de debi⸗
to magis vebitũ.qꝛ caritas in eo nõ poterat augeri q̃re
nec meritũ.ergo nec de debito habitꝰ debitũ vſus: cum
pꝛius ꝑ vſt um caritatis et aliaꝝ virtutũ meruerit omne
bonũ. Relinquit᷑ ergo ꝙ ꝑ paſſionẽ nihil meruit 'm ali
qua rõem merendi.¶ Item paſſio in rpᷣo erat ex ꝑte coꝛ
. foeis et cõpaſſio ex ꝑte aime irꝛõnali.et nõ ex ꝑte rõna
i. ergo cũ ome meritũ ſit ſm ꝑtem rõnałẽ.ñ erat paſſio
eius meritoꝛia.¶¶ Item paſſio eſt motꝰ ĩiuolũtariꝰ.¶Do
tus aut inuolũtariꝰ nõ eſt meritoꝛꝰ. ergo paſſio ñ fuit
meritoꝛia. ¶¶ Cõtra.aug.ſuꝑ Jo. Ut xpc clarificaret᷑ re⸗
ſurrectõne pꝛius humiliatus eſt paſſiõe. Humilitas ca⸗
ritatis eſt meritũ.claritas humilitatis eſt pᷣmiũ. Re

ſponſio.meritũ itũ ad virtutẽ cõſiſtit penes cari tatem.

tum dᷣo ad effectũ cõſiſtit in ope mouente caritate ſiue

ſit opus interius:ſicut volũtas:ſiue exterius qᷓtum ad

agere et pati. Attendendo ergo ad virtutem meriti.tan⸗

tũ meruit rpᷣe añ paſſionẽ: quãtũ in paſſione. Attenden
d do ad effectum meriti. plus meruit.id eſt pluribo mo

xvf.

dis: ſiue in pluriba m ꝙ dicit magiſter in ſen. xviij. dil.
iij. li. ꝛ nõ ꝓfecit qtum ad virtutem meriti.b qtuʒ ad
numerũ meritoꝝ. Ad illud oñt qð obijcit᷑ de quãtita⸗
te meriti dᷣm. ꝙ de quantitate meriti eſi loqui duplici⸗
ter:aut per modum quãtitatis continue: ſᷣm ꝙ dicitur
quantitas virtualis in merito:et boc etiam attenditur
ꝓtum ad caritatem. Aut ꝑ modum quantitatis diſcre⸗
te:et hoc attenditur qᷓtum ad numerum effectuuʒ ipᷣius
meriti.ſᷣm pꝛimum modum equale fuit in xrp̃o ſemꝑ me

ritum.ſᷣm modum ſecũdũ multiplicabatur.4l Ad alið

iam patet reſponſio.quia vis merẽdi conſiſtit penes ca⸗
ritatem non tamẽ totus effectus: ſicut patet ꝙ tota vis
com burendi conſiſtit penes ignem:non tamen totus ef⸗
ſectus:immo effectus combuſtionis conſiſtit in igne et
materia lignoꝛum. ſcʒ eodem modo tota vis merendi in
caritate conſiſtit:effectus vᷣo conſiſtit penes caritatem
et opera caritate infoꝛmata. Ad auctoꝛitatem grego.
patet reſponſio ꝑ magiſtrũ.quia debet ĩtelligi ꝙ nõ pꝛo
fecerit qtum ad vim merendi.ſed qᷓ̃tuin ad numerũ me⸗

ritoꝛum ſicut dictum eſt.q¶ Ad aliud dicendum.ꝙ mere

ri nõ ſolum dicitur m illas rõnes dæ indebito facẽ de⸗

bitum. vel de debito facere magis tebitum c. ſim quas
rõnes nõ poteſt poni mereri in xpᷣo.ſed mereri dicit᷑ de
bito habitus faciendo debitum vſus.ſᷣm quem modũ

nõ dicit᷑ merniſſe a pꝛincipio conceptionis: quia cũ fᷣm
habitum gratie virtutum eſſet dignus omibus bonis
nõ exeundo in actuʒ virtutis:ex ipᷣo etiã actu habuit di⸗
gnitatem ⁊ debebat᷑ ei om̃e bonum.vt nõ ſolum habeꝛet
dignitatẽ reſpectu p̃mij ex habitu.ſed etiã haberet meri⸗
tum pꝛemij ex actu. Dicit᷑ etiã alio mõ mereri ex debito
vnius actus facere debitũ altsrius actꝰ.ſᷣm quẽ moduʒ
xpᷣe merebat᷑ quolibet actu.et qð meruerat ꝑ vnũ actuʒ
virtutis.merebat᷑ ꝑ alterũ actum virtutis.et qð merue

rat ꝑ actionẽ merebat᷑ ꝑ paſſionẽ.et ita ꝑ plura idẽ me⸗

ruit. ſᷣm ergo bunc modum dicit᷑ meruiſſe ꝑ paſſionem
immoꝛtalitatẽ coꝛꝑis ⁊ impaſſibilitatẽ aĩme:qꝛ cũ pꝛius

meruiſſz ex actione illud ⁊ eẽt ibi debitũ ꝑ actõem: ideʒ
meruit ex paſſi one:et factum eſt ei debitum ꝑ paſſionẽ.
ſic ergo eſt in io mereri ꝑ paſſioneʒ: quia er debito vni
us actus fit debitum alterius actus. Ad aliud dicen⸗

dum .· ꝙ paſſio erat in parte irrationali ſicut accidẽs in
ſubiecto. Paſſio ðo eꝛat in paꝛte rõnali ſicut volitum in

volente. quia ergo paſſio non erat in parte irrationali
ſolum: ſed etiam in parte rationali.tamen ſᷣm aliũ mo⸗

dum. ſcilicet ßᷣm quem attenditur meritum. Mon enim
aliquid dicit᷑ meritoꝛium niſi ſit in voluntate ſicut voli

tum et placitum. pꝛopter hoc eſi paſſio xp̃i meritoꝛia.qꝛ

fuit in ꝑte rõnali ſicut volitum et placitum.¶ Ao aliud
dicendum.qꝙ aliter fuit paſſio in xpᷣo:aliter in alijs ſan⸗
ctis. In xpᷣo em̃ fuit paſſio voluntaria:et qtum ad fieri
et qtum ad eſſe. non em̃ in coꝛpoꝛe ſuo paſſio fieret niſi
voluiſſet.nec etiam in ipᷣo eſſet paſſio niſi voluiſſʒ.Erat
etiam paſſio roluntaria q;um ad actum.quia ei place⸗
bat pati. In ſanctis ðᷣo quis paſſio qᷓtum ad fieri ⁊ ꝙᷓ⸗

tum ad eſſe non ſubiaccat voluntati. quia eſt a violentia

extrinſecus agente: tamen ipᷣm pati qui eſt effectus paſ-
ſionis eſt volitum. Vnde ſᷣm hoc patet ꝙ in ſanctis paſ⸗

ſio ᷣm quid eſt inuoluntaria.ſimpliciter tamen volun⸗
taria quo ad effectum: et ideo meritoꝛia. In xpᷣo vᷣo et
gquo ad cauſam et quo ad effectum eſt voluntaria.Cuʒ
ergo dicitur paſſio eſt inuoluntaꝛia in xpᷣo.dicendum.qꝙ;
ſalſum eſt. nec qtum ad cauſam nec q;tum ad effectum.
In ſanctis vo inuolutaria eſt quo ad cauſam: ſed volũ⸗
taria quo ad effectum. et ſic patet ſolutio ad queſita.

ANlembrũ quartum

Onſequẽter queritur de effectu meriti xpᷣi
et quia meritum xp̃i completur ꝑ poſſio⸗

nem querũtur hec. Pꝛimo quid ſibi me/

ruit. Secũdo quid nobis meruit.

Articulus pꝛunus

Dpꝛimũ cũ dicat Aplus phi.ij. ſactꝰ ẽ obe
diens ⁊c.pꝛopterea ꝙ et deus exaltauit illu⸗ʒ
querit᷑ an meruit exaltari ſm dĩnã naturam

aut ſᷣm bũanã.Secũdo an meruit ſui coꝛꝑis gloꝛiſicati

onem. Tercio q̃liter mernit nomen de quo phi.ij. dicit.
Dedit illi nomen qð eſt ſuꝑ omne nomen.

Ad pꝛunum

phi.ij. Factus eſt obediens vſq; ad moꝛtem:moꝛtẽ auteʒ
crucig. Wien qð et deus exaltauit illũ. ergo meruit exal
tatõem ſuam ꝑ humilitatem vel obedientiaʒ paſſionis.
¶ Item iuxta hoc queritur. vtrũ exaltatio iſta referatur
ad diumã naturaʒ vel bumanã. Zlug. In qua em foꝛma
crucifixus ẽ:in ea exaltatus ẽ.in ea donatũ eſt ei nomen
qð eſt ſuꝑ om̃e nomen:vt cum ipᷣa foꝛma ſerni nominek
vnigenitus filius dei:hoc illi donatũ eſt vt bomini qð iã
babebat idem deus ipe.hoc igit᷑ ꝑ gratiã accepit vt ipſe
ens homo:vel ſpſiſtens in foꝛma ſerui.i.in aĩma et car⸗
ne nominetur 2 ſit deus.ergo exaltatꝰ eſt ̃̃m bumanaʒ
naturã nõ ſᷣm diuinã.4 IJtem Anbeł.in li.de incarna
tione verbi. In incarnatõne filij dei nõ fuit dina natuꝛa
bumiliata:̊ ſolum natura hũana exaltata.ergo nec re⸗
ſurrectõne fuit dina natura erxaltata.cũ nõ pꝛius fuerit

bũiliata. Contra. Am bꝛo. dicit nomẽ illud donatũ eeę

deo nõ homi.et ita videt᷑ cõtrarius eẽ aug. Et ita videt᷑
eraltatio dĩne nature nõ bhũane.4 Item ad illã naturã
ꝑtinet eẽ exaltatã que fuit bumiliata. Cum ergo diuina
natura fuerit buĩliata. q; exinanita ſicut pʒ phi.ij. Ex⸗
inaniuit ſemetip̃n foꝛm Fᷣui acci.ergo ipᷣa natura diui
na fuit exaltata ꝑ obedientiam paſſionis.¶ Item in vni
one diuine nature et humane.natura bumana exaltata
fuit in altitudine diuine nature.ergo ⁊ eadem rõne diui
na natura bumiliata eſt er vnione ad humilitatem bu⸗
mane nature.Ergo ad diuinam naturam ptinet meri⸗

tum exaltationis. Reſpõſio natura diuina nunqᷓ; fu⸗

it exaltata ſᷣm rem:ſed ſolũmodo ſi dicatur exaltata.in⸗
telligitur qtum ad hoĩm opinionẽ᷑. Et hoc qꝛ in reſurꝛe
ctione apparuit rpᷣe:nõ tm̃ homo ſed deus qð pꝛius non
apparebat.. Ad illud Amb. quod videĩ ↄtrariũ aug.
dð m.ſicut dicitur.xviij.diſ.iij.li.ſen. amb. intelligit
illud de naturali donatõe qua eternalit generãdo dedit
teus filio nomẽ qð eſt ſuꝑ ome nomẽ.ſcʒ deũ eẽ ꝑ natu⸗
ram.qꝛ genuit ab eterno filiũ plenũ ⁊ ſibi equalẽ deum.
Aug. aũt loquit᷑ de donatõne gratuita vel ꝑ gram.ſicut
patet in auẽtate ſua.⸗ Ad illud qð dicit aplus. Dinaʒ
naturã exinanitã fuiſſe ⁊ ita humiliatã. dðm ꝙ nõ dicit
hoc apłus ꝓpter aliquã mutatõem in diuina natura ſeu
in ꝑſona filij.ſed hoc dicit quo ad hũanam opĩoem: eo

ꝙ deitas moꝛtalitate carnis induta nõ credebat᷑ eſſe qd

erat.¶ Ad aliud dõᷣm.ꝙ cum natura nobilioꝛ ignobilio
ri vnitur. hec vnio nõ facit vt nobilioꝛ vileſcat: ̊ vt igno
bilioꝛ nobilitet᷑. vt cum aĩma rõnalis coꝛꝑi vnitur: non
deſcẽdit aĩma rõnalis a ſua nobilitate:ſed coꝛꝑalis aſcẽ
dit ad maioꝛẽ nobilitatẽ. Multomagis et incom ꝑabili⸗
ter eꝛit in vnione diuine nature ad huanã.Diuina nat᷑a
nõ deſcendit:ſed hũana aſcẽdit. In illa eĩ vmone alteꝝ
extremoꝝ ẽ mutabile:alterũ ꝓꝛſus ĩmutabile. et iõ illa

vnio ñ fit niſi ↄomutatõe alteriꝰextremoꝝ.ſcʒ bũane na

ture nõ dĩne:ſicut cõtingit relatõʒ mutari.altero relati
uoꝝ mutato ſolũ.altero vo imutato. vt ille ꝗ eſt dexter
oĩno quieſcẽs ⁊ ĩmutatꝰ:fiet ſiniſter altero mutato qui

eſt circa ipᷣm a leua in dextrã ſicut dicit Hoetius ĩ li.de

trini.Silr diĩna natura vnii hũane.ipᷣa oĩno ñ mutata
nec humiliata ĩ deterius:ſed hũana natura mutataẽ et
exaltata in melius.

LConſequẽter que .S. ij.
ritur.an xpᷣc meruit ſui coꝛꝑis gliſicatõem. Ad qð ſic.
Ambꝛo. Euidens ſuit ꝙ xpᷣe ꝑ hũilitatẽ et obedientiaʒ

paſſionis meruit gloꝛificatõem vel clarificatõʒ coꝛpis.
Contra. Mderitũ oꝛdinat᷑ ad pꝛemiũ:ſ̊ maius bonum
nõ oꝛdinat᷑ ad minus bonũ.ergo pꝛemiũ eſt maiꝰ bonuʒ
qᷓ meritũ. Cum ergo omnis afſectio anime oꝛdinata ſit
maius bonum ꝙᷓ quelibet diſpoſitio coꝛpoꝛis.ergo ßm
actum caritatis in affectione anime oꝛdinata nõ poteꝛit
eſſe meritum immoꝛtalitans coꝛpoꝛis.¶ Itẽ coꝛpus xpi
non babebat debitum moꝛtalitatis.ergo ſine ommi me⸗
rito ei debebatur immoꝛtalitas. Reſpõſio dicunt ꝙ
dotes coꝛpoꝛis gloꝛioſi magis attribuende ſunt anime
F coꝛpoꝛi:quia econtrario neceſſitas ad moꝛiendũ pꝛo⸗
ꝛie eſt pena anime non coꝛpoꝛis. VUnde in contrarium
eius immoꝛtalitas pꝛopꝛie magis eſt debita aĩme ꝙᷓ coꝛ⸗
poꝛi. Scðm hoc ergo vicunt.ꝙ actus anime quibo me⸗
rebatur refertur ad diſpoſitionem anime non coꝛpoꝛis.
niſi ex conſequenti:quia ex gloꝛia anime eſt gloꝛia coꝛ⸗
poꝛis.i¶ Ad aliud dðm.ꝙ ꝗᷓuis coꝛpus xpᷣi non habeꝛet
debitum moꝛtalitatis:nibilominus immoꝛtalitatem po
terat mereri ꝙᷓtuʒ ad acceleratõneʒ: Fᷣm ꝙ dicunt ꝙ rpᷣc
ꝑ paſſionẽ acceleratõem reſurrectõis meruit iuxta au⸗
ctoꝛitatẽ pſal. Qon dabis ſanctum tuũ vi·coꝛ. Et ack. ij.
Solutis doloꝛibo inferni.iuxta quod impoſſibile erat
illũ detineri ab eo ⁊c̃.glo.ꝑ putrefactionẽ et incineratio
nem quibus caruit. Poſſet tamen dici ꝙ non eſt incon⸗
ueniens ſi dicamꝰ ꝙ ex maioꝛi bono.ſcʒ er caritate xpᷣc
meruit minus bonum. ſcʒ immoꝛtalitatem coꝛpoꝛis.qꝛ
hoc non eſt ex defectu caritatis ip̃ius merentis: imo ex
pfectione que cunrnon habeat maius bonum in quo ſe
extendat.extendit ſe in bonum minus merendum. Si⸗
militer dicendum ad aliud.ꝙ non eſt inconueniens: ꝙ;⸗
uis ĩmoꝛtalitas ſit debita coꝛpoꝛi: ꝙ cadat ſub merito
ſm rationem merendi.qua dictum eſt ſuperius ꝙ mere
ri eſt facere de debito magis debitum.

LConſequẽter que .S. in.
ritur. qualiter meruit nomen quod eſt ſuper omne no⸗
men.de quo phi.ij. Et queritur de hoc nomine iheſus.
vtrum illud meruit chꝛiſtus:et an conueniat ei ex tem⸗
poꝛe vel ab eterno. Ad quod ſic Math.j Vocabis no⸗
men eius ibeſum. glo. Qon impones quod ab angelo
vel ab eterno eſt impoſitum. ergo ab eterno babuit bu⸗
iuſmodi nomen. ergo illud non meruit. ¶ Item ſi hoc
nomen eſt ab eterno impoſitum vel ab angelo. ergo nõ
erat ex tempoꝛe imponendum vel ab bomine ſcilicet io⸗
ſeph. Contra. Hoc nomen iheſus conuenit xpo ab eſ⸗
fectu ſalutis.Fᷣm quod dicitur Math.j. YJße ſaluum fa
ciet populum ſuum a peccatis eoꝛum.ergo cũ ꝑ paſſio⸗
nẽ meruerit effectum ſalutis noſire:relinquitur ꝙ me u
it hboc nomen per paſſionem. 4 Ytem criſo. exponens il⸗
lum locum dicens. Tocabis nomen eius ibeſum dici⸗
tur ioſeph. hoc nomen do tibi imponendum et ſi non ſit
tuus fetus:ſed ea que patris ſunt circa ipſum xmon⸗
ſtrabis. eſponſio boc nomen iheſus idem eſt quod
ſaluatoꝛ. Saluatoꝛ autez tripliciter dicitur: vel ob actu
ſaluandi: vel ab babitu: vel a potentia ſaluandi. Scom
quod dicitur a potentia ſ aluandi: ſᷣm hoc conue nit hoc
nomen ab eterno: et dicitur ĩpoſitum ab eterno. Scom
quod dicitur ab habitu ſaluandi: ſic dicitur impoſitum
ex tempoꝛe ab angelo quod conuenit a pꝛincipio conce⸗
ptionis. Scdᷣm vo quod dicitur ab actu ſaluandi ßm h
dicitur impoſitum a ioſeph ratione future paſſionis. et
hoc modo dicitur illud nomen meruiſſe. Nem queri
tur de differẽtia buiꝰ nominis ibeſus et huiꝰ noĩs rpe
Ao qð bꝛeuiter dõm. ꝙ cum deus et hõ vnus ſit xpe in
vnitate ꝑſone. pĩ ſignari ꝑſona xpi dupliciter. vel rõne
diuine nature in cõꝑatione ad hũanã: ſᷣm qua dr ihᷣus
i. ſaluatoꝛ. verbo em in hũana natura cõuenit ſaluare.
vel rõne hũane nature in comꝑatione ad diuinã: et hoe
modo noĩatur yp̃c qð dicitur rõne hũane nature ꝑ vmo
nem ad diuinam.

tum
ce!
inb
ed⸗
geft
Ife
ſ 1
ſone
Hos
ie⸗
we
nio

bile poſſe ſufficere ad ſoluendum qð debetur ꝓ peccatis

Lonſequenter queritur

an meꝛuit nomẽ dei. hoc eſt maĩfeſtatõem nomis Fm ꝙ
dicit in. ij.li. ſen. xviij. diſ. Ad qð ſic obijcit᷑ MMath. viij⸗
Dicebãt demões ihu fili dauid:ad quid veniſti añ tpᷣus
toꝛquere nos. Glo.tantũ ĩnotuit quãtũ opoꝛtuit no ſiẽ
angelis: per hoc ꝙ eſt vita ⁊ lux ſupple inotuit emonibo
ß eis terrendis ꝑ quedã virtutis effecta. ergo cũ demoe⸗
baberẽt ſciam ꝑ effectũ virtutis xp̃i ꝙ eſſet dens añ pal⸗
ſionẽ: ergo nõ meruit ꝑ paſſionẽ noticiã vel maifeſtatõz
noĩs diuini. Item luc. iiij. Dixit demon ſcio ꝙ ſis ſan⸗
ctus dei · glo. dñium in terra vidẽtes ſe cõtinuo indican⸗
tos eẽ credebãt.ergo cũ ſcirent ſe nõ eſſe indicãdos niſi
a teo:ſciebant xpᷣm eẽ deum. ¶¶ Jtem. j. Coꝝ. ij. ſup illd⸗
Si cognouiſſent ⁊cc. Glo.maioꝛes indei qui ad cogniti⸗
onem legis tenebant᷑ ſciuerũt ꝙ eẽt xpᷣe. minoꝛes vᷣo et
ſimplices qui ad cognitõem legis nõ tenebant᷑ neſciert
ergo cũ demones maioꝛẽ babeãt cognitõem maioꝛibo
iudeoꝝ.demones vt maioꝛes iudeoꝝ ſciuerũt xpᷣm eſſe
deum. ergo ꝑ paſſionẽ nõ meruit illiꝰ noĩs maifeſtatõʒ.
EContra.j.coꝝ.ij.ſuꝑ illud ſi cognouiſſent nunqᷓ dñm
gloꝛie crucifixiſſent ⁊c᷑.ſ ſm ꝙ de iudeis exponit᷑: dicit
crucifixiſſent.i.crucifigi ꝑmiſiſſent.ſ̊ ſᷣm ꝙ de demoĩbo
dicit᷑ crucifixiſſent.i.crucifigi ſuggeſſiſſent.ergo nec de⸗
mones:nec iudei cognouerut.· mKeſpõſio dðm.qꝙ non
cognouerũt nec demones nec iundei xpᷣm eẽ deũ.qᷓuis co
gnouerũt ipᷣm eẽ ſanctũ virũ.¶ Ad illud qð obijcit᷑ pꝛi
mo. doõm. ꝙ cognitio illa ꝑ effectũ inducebat ad creden
dum ißm virtute diĩna oꝑari:vᷣ non ad credendũ ꝙ eſſet
deus. VUñ.j. Coꝝ.ij. Si cognouiſſent ⁊c̃.glo.ꝙ dicũt de⸗
mones in euangelio. magis ex ſuſpitione ꝙᷓ; cognitione
dicere credendi ſunt. Ad ſecũdum dicendũ.ꝙ illð qð
dicit᷑ cõtinuo ſe iudicãdos credebant.iĩtelligit᷑ ñ de cre⸗
dulitate fidei vᷣtutis.ſed de cꝛedulitate opinionis.AdD
vltimũ dᷣm.ꝙ tam maioꝛes qᷓ; minoꝛes iudei ex ignoꝛa
tia peccauerunt. Sed differenter:quia maioꝛes ſciue⸗
runt ipᷣm eẽ meſſiam:ſed non deum.quia nõ inueniebãt
expꝛeſſum in lege pᷣm ſuum intellect um. MMinoꝛes autẽ
vtrunq;ʒ ignoꝛ abant.

Articulus ſeccundus

Onſequenter queritur quid vpᷣc meruit no⸗

bis et marime peꝛ paſſionem. Et queruntur
tria. Pꝛimo qualiter meruit vniuerſalit de⸗
letionem culpe. Secundo qualiter remiſſionẽ pene eter
ne.Lercio qualiter ex merito paſſionis ſii remiſſio tem
poꝛalis pene.

Ad pꝛimmm S. j.
obijcituꝛ ſic. Anphel.in li.ij. cur deus homo.xiiij. c. Dic
mihi cur ita tuum coꝛ iudicat vt plus hoꝛreat.vnũ pec⸗
catũ in leſione huius homĩs:qꝙ om̃ia alia que excogita/
ri pñt.cum om̃ia quecũq; fiunt peccata contra illũ ſint
Et reſpõdet diſcipulus.qm̃ peccatuʒ qð in ꝑſona eius
fit.incom ꝑabiliter ſuperat om̃ia alia peccata que extra
ꝑſonam illius excogitari poſſunt.Et ſequitur.ita vide⸗
mus quia violationi vite coꝛꝑalis huius hominis niła
immenſitas vel multitudo peccatoꝝ extra ꝑſonã dei cõ⸗
ꝑari valet.¶ Item idem putas ne tantũ bonum tãama

totius mundi.et reſpondet immo plus poteſt in infini⸗
tum. Vides igitur quomodo hec vita vincat omia pecca
ta ſi pꝛo illis detur.ſi ergo dare vitam eſt moꝛtem acci⸗
pere:ſicut datio huius vite pꝛeualet omnibo hominum
peccatis.ita et acceptionem moꝛtis.q¶Contra.idẽ anf.
Si tam malum eſt xpᷣm occidere ꝙᷓ bona eſt vita eius:
quomodo poteſt moꝛs eius ſuperare et delere peccata
eoꝛum qui eum occiderunt.Aut ſi alicuius eoꝛumpecca
tum deleret.quomodo poteſt alioꝛum quoq; bominum
peccata delere? Credimus em̃ ꝙ et multi ex illis ſaluati
ſunt et innumerabiles alij ſaluantur. Reſponſio. ßm

xvſ.

Anß hel.ij. li. eur deus bomo. xv.c. hanc qeʒ ſoluit apo

ſtolus qui dicit. Quia ſi cognouiſſent nunq deum glo⸗
rie cꝛucifixiſſent. Cantum nanq; differunt ſcienter factũ
peccatum et quod per ignoꝛantiam fit. vt malum quod
nunqᷓ facere poſſent pꝛo nimietate ſua ſi cognoſceretur
veniale ſit quia ignoꝛanter factum eſt. Deum em̃ occi⸗
dere nullus homo vnqᷓ ſcienter ſaltem velle poſſet.Et iõ
qui occiderunt illum ignoꝛanter: non in illud infinituʒ
peccatum cui nulla alia peccata com ꝑari poſſunt pꝛoꝛu
erunt. am ſi conſiderauimus eius imaginem ad vidẽ
dum qᷓ; bona eẽt vita illa:ſᷣm hoc quod ignoꝛanter factũ
eſt.ſed quia ſcienter fieret quod necnunqᷓ fecit aliquis
nec facere potuit.

Lonſequenter que .S. ij

ritur.qualiter meruit remiſſionem pene eterne per paſ⸗
ſionem. Ad quod ſic Anhel.in.j.li.cur deus homo.di
cit. Opoꝛtet in ſatiſfactione plus reddere qᷓ ſit ablatum
Si ergo moꝛs xpi eſt ſatiſfactoꝛia pꝛo pena eterna.quia
hec iuſta eſt redemptio.pena aũt eterna eſt ablatio vite
eterne:ergo moꝛs xp̃i erit maius ꝙᷓ ſit vita eterna.ſᷣm h
ergo obijcitur ſic. ignioꝛ eſt vita qua anima viuit deo
qᷓ vita qua viuit in carne. Oiguioꝛ etiam eſt vita gratie
q; vita nature.ergo moꝛs que pꝛiuat vitam in carne vel
vitam nature non erit cõ penſabilis pꝛo moꝛte que pꝛi⸗
uat vitam in deo ſiue gratie.ſed talis fuit moꝛs xpᷣi: ta⸗
lis ex alia parte fuit moꝛs culpe vel reatus pene eterne
rehinquitur ergo ꝙ non fuit ſatiſfactoꝛia pꝛo pena eter⸗
na.¶ Item cõiunctio aĩme ad deum eſt cõiunctio ad vi⸗
tam que eam ꝑficit.Coniunctio aime ad carnem ponit

vitam qua aĩma eſſicit. Maioꝛ aũt eſt delectatio in ſua

—

ab ißo dei fi
timationem pene ſatiſfactum fuiſſe.EInde ro.viij. Qui

ꝑfectione qᷓ; in illo cuiꝰ eſt ꝑfectio: ergo oppoſitum erit
maioꝛ pena.Aſdaioꝛ ergo pena erit moꝛs culpe qᷓ; poſſit
eẽ moꝛs rpᷣi in ſeꝑatione aĩme a coꝛꝑe. Item tanta po
teſt eẽ delectatio aime cum deo ꝙ facit appetere ſeꝑatõz
aĩme a coꝛpoꝛe.ſicut patet in Paulo phi.j.ergo incom⸗
ꝓabiliter maioꝛ pena eſt ſeꝑatio aĩme a teo: ꝙᷓ ſeꝑatio
anime a coꝛꝑe.¶ Item maioꝛ eſt pena q̃ aufert pacẽ ani⸗
me in ſe q; que aufert pacem aĩme ad coꝛpus.Si ergo ꝑ
moꝛtem culpe ꝑdet pacem in ſe:ꝑ moꝛtem coꝛpalẽ pacẽ
ad carnem. ergo pꝛimũ. Contra.Eita xpᷣi qua viue⸗
bat in carne erat vita dei.ſed nulla vita qua viuat crea⸗
tura eſt maioꝛ vita dei.relinquit᷑ ergo ꝙ dare hanc vitã
erit maius qᷓ fuerit ablatio vite eterne.¶ Item Anbᷣhk.
ij. cur deus homo. Putas ne tantũ bonum tam amabile
quãtum fuit vita xpᷣi poſſe ſufficere ad ſoluendum quod

betur pꝛo peccatis totius mundi. immo plus poteſt

in infinitum: relinquituꝛ ergo ꝙ datio buius vite pꝛeua
let omnibus hominuʒ peccatis.ergo ⁊ acceptio moꝛtis.
Quod concedendum eſt. Ad obiecta vᷣo dᷣm.ꝙ in ſa
tiſfactione non ſolum penſandum eſt quan tum ſoluat᷑:
ſed a quanto et ex quãto ſoluatur. Si ergo vita xpᷣi qua
viuebat in carne p animam vnitam diuinitati conſide⸗
retur.maius eſt vita rpᷣi ratione aĩme vnite diuinitati:

q5O(jaliqua vita creature. Si vo conſideretur abſolute.

maius eſt vita qua anima viuit veo.et pena maxima eſt
moꝛs ſiue ſeꝑatio ab illa vita.non tamen ſentitur vt ma
xima niſi in ſtatu ſeꝑationis a coꝛpoꝛe in quo ſtatu ani⸗
ma nata eſt ad fruendum illa vita. Pꝛeterea ſi conſide/
retur a Ananto fuerit ſatiſſactio ꝑ moꝛtalitatem xpᷣi: qꝛ
i filio qui eſt verus deꝰ.inueniet᷑ ſuꝑ omneʒ ex

filio ſuo vnigenito non pepercit ſed pꝛo nobis omnibus
tradidit illum. quomodo non nobis omnia donauit.i.
condonauit et remiſit. Pꝛeterea ſi conſideretur ex quan

to.i.ex quanta caritate moꝛtem ſubierit:qꝛ fuit caritas
immenſa.inuenietur ſuper omnem modum extimatõis

ſatiſſactio.Pꝛedicte igitur rationes pꝛocedunt facta cõ
paratione moꝛtis culpe ſeu pene eterne ad moꝛtem ho⸗
minis puir.

8

LConſequenter que S. ij. Aeorb xp̃i ẽ cõceptũ de ſpuᷣſcto:et a pꝛĩcipio celeſti:

pꝛincipio nature ſicut natuꝛa coꝛꝑis nr̃i.Er quo

ritur. qualiter ex merito paſſionis ſit remiſſiõ pene tem relinquit᷑ ꝙ nõ habet natam ad dolendũ ſicut coꝛpꝰntm
ꝑalis. An qð ſic obijcit᷑. Creñ.j.O vos oẽs ꝗ tranſitis Item nõ poteſi fieri vt timoꝛ ſigniſicet᷑ in verbis euã⸗
ꝑ viam:attendite et videte ſi eſt doloꝛ ſicut doloꝛ meus. gelij.quibo dicit᷑ trãſeat a me calix iſte ⁊c.cũ fiducia te⸗
Ergo doloꝛ xp̃i erceſſit om̃es doloꝛes. IJtiem pſal. Om neatur in factis. Cum ergo fiduciã babuerit in factis.
nes fluctus tuos induriſti ſuꝑ me.glo.i.om̃es paſſiones ſicut patʒ math.xvj.vbi dicit perro.Scandalũ mibi es
Itein aug. in li. ci.dei.Doloꝛ adempti boni eſt teſti vade retro me ⁊c̃.cum pᷣdiceret paſſionẽ:videt᷑ ꝙ non ti⸗
moniũ nature bone. Si ergo in xpᷣo fuit optima natuꝛa muerit paſſionẽ.¶ Pꝛeterea qũo timuit ꝗ armatis ob⸗
et cõplexio et bonũ ademptuʒ maximũ:ergo ſuus doloꝛ uius ꝓdijt. Relinquit᷑ ergo ꝙ nõ fuit timoꝛ in mente:et
maximus. Contra:quato aligd magis volũtarium: ita nec doloꝛ. ¶¶ YItem nõ eſt ĩfirmitas in coꝛꝑe ad cuius
tãto minus eſt penale.Sed paſſio et moꝛs xpᷣi marime occurſum cõſternata ꝑſequẽtiũ agmina ſupinatis coꝛꝑi
fuit volũtaria inter oĩm paſſiões.ergo minus penalis. bus concidũt.Sʒ tale fuit coꝛpus xpᷣi:ſicut habet᷑ iohᷣ.
¶ Item paſſio xpᷣi erat cõiũcta maxime delectationi que xvij.ergo relinquit᷑ ꝙ nõ fuit infirmitas ĩ coꝛꝑe xpᷣi cuiꝰ
erat in aima xpᷣi qᷓtum ad ſuꝑioꝛem ꝑtem. ergo plus hʒ erat tanta vᷣtus.¶¶ Item res que ẽ ſanatiua et ablatiua
de conſolatõne qᷓ; alicuius paſſio:ergo minus penalis. doloꝛis dñatur ſuꝑ doloꝛẽ.ᷣ talis fuit manus xpᷣi ⁊ coꝛ⸗
¶ Item quãtũ aliqua paſſio minus habet de cã.ſczʒ meri pus:relinquit᷑ ergo ꝙ nec manꝰ nec coꝛpus xpᷣi habuit
to patiẽdi.minus ẽ penalis maxime viri ꝑfecti.ſed talis doloꝛis infirmitatẽ. ¶ Item obijcit᷑ ꝑ comꝑatõem ad ſta
fuit paſſio xp̃ᷣi. Reſponſio.magis penale dicit᷑ vel qð tum ade.dicebat᷑ em adam immoꝛtalis qꝛ poterat ñ mo
magis eſt contra naturã patientis:et hoc mõ paſſio xp̃i ri:ſi em̃ vellet nõ eẽt moꝛtalis.ergo ſimiliter cum chꝛiſtꝰ
fuit marime penalis. vel qd magis habet de ca vel minꝰ non pateretur niſi vellet.non debʒ oici paſſibilis.¶¶ Jtẽ
—— V cõſolatõne.et hoc mõ nõ fuit marime penalis. vel qð eſt gratia que compatitur ſecum peccatum. ſcilicet veni
magis eſt cõtra volũtatem patientis.et hoc dupłr vł cõ ale et eſt amplioꝛ gratia que non compatitur peccatuzʒ.
tra voluntatẽ naturalẽ vel ſenſualitatis.et hoc mõ maxi tamen cõpatitur penã peccati:ſicut fuit de gratia beate
me fuit penalis:vel cõtra voluntatẽ rõnis.et ſic nõ ma⸗ virginis.Et eſt alia gratia que neutrũ iſtoꝝ ſecũ patit᷑:
rime penalis et ꝑ hoc ſoluũtur obiecta. ſicut gratia fruitionis.ergo cum xpᷣc hanc habuit nõ de
Lonſe qu Eter que S Nij bet dici paſſibilis. Ad opooſitũ aug.de ci. dei. Eſt ali⸗
BPe e,e⸗ qua natura beata et ĩmoꝛtalis. et eſt alia miſera ⁊ moꝛ⸗
ritur.qũo noſlram moꝛtẽ moꝛiẽdo deſtruxit.hoc em̃ di⸗ talis ei oppoſita:et eſt media que eſt miſera et immoꝛta⸗
cũt auẽtes.¶¶ Contra.Oeſſrurit moꝛtẽ ergo temꝑalẽ vel lis. ſed illud medium eſt mediũ diuidens.quia nõ ponit
eternã.tꝑalem nõ.qꝛ ita moꝛimur vt pꝛius.eternã nõ. nos in idem:ſed in diuerſum.quia ſeparat nos a deo.
quia pᷣſciti ad moꝛtem ita damnant᷑ ſicut pꝛius.ergo nõ Ideo introducit vnum mediatoꝛem ihᷣm qui habet beati
xararſe moꝛtẽ temale eteꝛns. Kaboſio ogen g tudinem et moꝛtalitatem. ergo eſt paſſibilis.
deſtruxit moꝛtẽ ꝑ cam. Moꝛs em̃ eius eſt cã.ſcʒ merito⸗ 1 ₰n 34½ ſe .
. ria weli wetiono neure moꝛtis in gloꝛioſa reſurrectõne JA. tic ntus cc undus HPM
Adoꝛtem etiam eternam deſtruxit in ſuis quia fecit vt Hnſequẽter queritur te ſenſu paſſionis.poĩt
eam non incurrerent.ſed et dominium moꝛtis tempoꝛa⸗ em̃ hyl.x.de trinitate.et introducit ſiłitudi⸗
lis deſtruxit in pluribus. Ita enim dominabatur moꝛs nem teli ꝑfoꝛãtis aera.Et cum in aere fit paſ
pꝛius ꝙ timoꝛe moꝛtis retro abibant.ſed poſt factum ẽ ſio:nullus tñ eſt ibi ſenſus paſſionis.xv. dil.iij.li.ſentẽ.
vt non timeretur:ſed gratanter currerent ad moꝛteʒ.qðd Si ergo ſimiliter caro xp̃i patiebat᷑:in carne xp̃i nõ fuit
in martiribus claruit. . ſenſus aſole⸗ 1 ren ex hoc B dicit. dicẽs vree
. 14 , coꝛꝑis ſine ſenſu pene.vim pene deſeuiẽtis excepit.⸗ I)tẽ
Lueſtio * vxvyi de domi 4 ** idẽ hył.x.de tꝛi. En ðo ꝗ ſchſu rõnis meilikre:wintnb
nica paſſione. . .. ihm ad quid feſtinat timere et cõſternantem foꝛtes infir
Dnſe I Eti a ui „ mitate trepidare: et vulnera nõ ꝑmittentẽ dolere vulne⸗
4 9 ratum:et cõtumelia crucis dehoneſtari.cui crux cõſen⸗
ſitionis inquirit vt agamus de veneran ſus ad deum ẽ ⁊ reditus ad regnũ.er quibo veꝛbis videt
da et ſuꝑ omia recogitãda dñica paſſio hył.dicere expꝛeſſe in xpᷣo non fuiſſe paſſionis ſenſus.
ne. cuius inꝗſitionis ꝑtes eꝛũt ſex. Pꝛi Item dyo.ad Yo.euageliſta. Abſit vt ego ita inſaniã
ma inquiretur de veritate paſſioĩs. Se vt credam vos aliquid pati ſed et coꝛpoꝛis paſſiones ſo-
cũda de generalitate paſſioĩs.Tercia de nccitate paſſi⸗ lum ſm iudicare ipas ſentire credo. Si ergo non eſt di
onis.Quarta de cõueniẽtia paſſionis.Quinta de quan ſcipulus ſuꝑ magiſtrũ:ſi aplłi nõ patiebãt᷑. ergo nec xpe
titate paſſionis. Sexta de cauſalitate et effectu paſſoĩs Item hył. Virtus coꝛꝑis ſine ſenſu pene:vim pene de B
queſtione ſequenitt. SS ſeuientis excepit.ergo nõ habuit ſenſum pene. IRtẽ eꝛat
em bꝛum rimum ſumma delectatio in ipo qua maioꝛ excogitari nõ poteſi
P quia compꝛebenſoꝛ erat.ergo ſecum non patiebatur paſ
MRimo tde veritate paſſionis querunt᷑ duo ſionis ſenſum. Contra.yſa.liij. Vere languoꝛes no⸗
Pꝛimo tde potentia paſſionis. Secũdo de ſtros ipᷣe tulit ⁊c.Et math.xxvj.Triſtis eſt anima mea .
actu et ſenſu paſſionis. ⁊c̃.¶ Item yſa.liij. Vidimus eum virum dloꝛum ⁊ ſci⸗
ꝛti culus rimu 6 entem infirmitatem. ¶ Item queritur de differentia pal
P ſionis in xpᷣo et in nobis.Sic paſſus eſi iobannes ante
Dpꝛimũ arguit᷑ ſic. Pꝛeſtãtioꝛ ẽ natᷣa ageno poꝛtam latinam et tres ꝑueri Dañ.iij.et iſti ſine ſenſu
patiẽte.Si ergo nulla nata ẽ pᷣſtantioꝛ nat᷑a pene:et ſic non ẽ paſſus xp̃ᷣc. Ciꝛca ſolutionem huius
xp̃i:̊nõ pt᷑ pati ab aliqͥ. maioꝛ pʒ.p aug.ſuꝑ queſtionis nota ſolutioneʒ magiſtri in.iij.li.ſenten.xv.
geñ. xij.dicentẽ. Om̃i mõ pᷣſiantioꝛ ẽ nata agẽs:nata pa diſ.vbi dicitur.Audiſti lectoꝛ ⁊c.et eſl ſumma reſponſi
tiente.¶ Itẽ coꝛpꝰ nr̃m alteriꝰ ẽ nat᷑e qᷓ coꝛpꝰ xpᷣi.qꝛ ĩfir onis vt intelligantur verba Hylł.quibus dicit doloꝛm
me nature ẽ coꝛpꝰ nr̃jm: coꝛpꝰ vᷣo rpi ẽ pĩatiue nate vt ſcz paſſionis in cbꝛiſtum non incidiſſe et huiuſmodi.quia
ferat᷑ vndis ⁊ ſiſtat ĩ ligdis:⁊ ſtricta trãſcurrat.Si ergo in ſe non habuit cauſam ſeu meritum doloꝛis. ſcʒ oꝛigi⸗
coꝛpꝰ xpᷣůihabʒ ptatem nat᷑e hmõi.ergo coꝛpꝰ xpᷣi nõ ha nale peccatum. ſiue quia in eo non habuit dominium
bebit infiꝛmitatẽ nat᷑e nr̃e.ꝙᷓ nõ hẽbit doloꝛis nr̃i nram. paſſio ſiue doloꝛ:ſeu quia in eo non fuit neceſſitas do

—

= — ———-—U

——

hii

— ☛ —

4 h

„

— — ——

lendi ſiue timendi. In verbis był.nõ excludit᷑ veritas
paſſionis a xpo:ſed excludit᷑ cà dñium ⁊ nccitas patien
di. Uñ magi oñdit ꝑ eundẽ hyl.verã triſticiã et paſſio⸗
nem fuiſſe. vbi dicit triſticia at ⁊c vna eſt auẽtas był.
in li.de tri.in qua dicit ꝙ triſticia fuit in xpᷣo.ſᷣ tñ cã tri
ſticie eius fuit defectꝰ apłoꝝ.et hoc ẽ qð dicit᷑ ibi inter⸗/

rogo quid ſit triſtem eẽ ⁊c᷑. IJtem hył.in li.de ſynodis.

Dicit ꝙ genera paſſionũ infirmitatẽ carnis vel carnẽ af
fecerint.nõ tamẽ diuinitatẽ verbi.et boc dicit ibi:cũ hec
paſſionũ genera ⁊c. ¶ Alij dicũt ꝙ cũ in xpᷣo ſint due na⸗
ture in vna ꝑſona.illa que dicit byt.ibi intelligũt᷑ de /
ſona ꝓut eſt in diuina natura:ſᷣim quã nõ habuit paſſi⸗
bilitatem nec naturã doloꝛis.rõne em̃ vnionis ꝑſonalis
qð dicitur de filio dei:dicit᷑ de filo homĩs. Vnde i llud
qð dicit de impaſſibilitate qᷓtum ad homĩem: hoc dicit
rõne ꝑſone.non rõne hũane nature. Et hoc patet ꝑ ver
bum hyl.in li.de ſynodis.xverbũ caro factũ eſt pati po⸗
tuit. Sed paſſibile eẽ nõ potuit.qꝛ paſſibilitas nature
infirme ſignatio eſt. Et eſt rõ dicti.qꝛ actus ꝑtinet ad ꝑ⸗
ſonam. ſed paſſibilitas ꝑtinet ad naturã. Ideo pſone fi⸗
lij cõuenit pati ꝗpter aſſumptã naturã:nõ tamẽ cõuenit
Y ſit paſſibilis.Et ſᷣm hoc exponũt verba byl. Scom
danc opioem domm. ꝙ aliqd fuit paſſibile in xpo ſimplici
ter ſcʒ coꝛpus.aliquid ðo impalſſibile ſimpliciter: tamẽ
FEm quid paſſibile ſicut aĩma.ſicut dicit ioh.damaſ. Ai⸗
ma impaſſibilis exiſtens coꝛpoꝛe inciſo.ipᷣa nõ inciſa cõ
dolet et cõpatitur. Aliquid po ſimpliciter impaſſibile et
cõpaſſibile: ſicut diuinitas ꝓut dicit ioh.damaſ.ꝙ diui
nitas impaſſibilis ens nõ eſi compaſſa coꝛpoꝛi: ſicut ſo⸗
le ſuplucente in ligno.ſi ſecuris incidat lignũ : inciſibił
et impaſſibilis remanet ſol:ſic ꝑſona vere erit in pa ſſibi
lis:et cum pati dicit᷑ rõne hũane nature.ſed ꝙ vᷣba byl.
26 intelligant e pſong ſed de ipᷣ̃a hũana natura. exp̃ᷣſſe
habet᷑ in lra.vbi expſſe dicit hył.habuit ſane illud domi
ni coꝛpus doloꝛis noſtri naturã: ſi eoꝛpus noſtrum id
nature habet vt calcet vndas. Item quam infirmitateʒ
dominatam huiꝰ coꝛpoꝛis credis cuius tantam habuit
natura virtutem? Pꝛeterea dixeꝛũt alij aſſignãtes dif
ferentiam inter potentiam patiẽdi et paſſibilitatẽ. Qã
potentia patiendi dicit ſolũ potentiaʒ materialem. Paſ
Rbilitas vo dicit pꝛeter illam potentiã aptitudineʒ que
eſt neceſſitas ad patiendum: ᷣm quem modũ dicitur
materia pꝛima nõ eſt mobilis ſm ſe ſurſũ vel deoꝛſum: ̊
tamen eſi in ea potentia ad motum.ſed ꝓut eſt ei cõiun
cta grauitas dicitur mobilis.quia habet aptitudinem
ad hoc vt moueatur deoꝛſũ:Fᷣm hũc modũ volunt dicere
de natura humana rp̃i.ꝙ habuit naturã ad patienduʒz
nõ tñ eſt paſſibilis:qꝛ nõ habuit nccitateʒ ad patiendũ.
Et hec volũt ſenſiſſe hył.ꝗ dicit in li.de ñ ynodis. ꝙ xpᷣc
pati potuit:łᷣ paſſibilis eẽ nõ potuit qꝛ ĩ nat̃a hũana xpᷣi
nõ fuit pꝛincipiũ materiale diſponẽs neceſſario ad pati
endũ.qð quidem eſt lex cõcupiſcẽtie ſiue fomitis tradu

eta ſicut in nobis. Sed pꝛincipiũ patiẽdi fuit extra na-
turã ſua.ſcʒ in cã efficiẽte.ſcʒ in volũtate eiꝰꝗ niſi ipe vo 7

luiſſet nõ potuiſſet pati:nec vulnerari:nec ledi.Et ̊ͥ mõ
erponũt verba był.ꝙ non habuit naturã ad dolendum
io ẽ legẽ natke ſeu meritũ m quã eſt nccitas ad patiẽdũ.
Sitr exponũt nõ habuiſſe ſenſũ pene quia nõ fuit diſſen
ſus volũtatis. et ideo dicit᷑ doloꝛ nõ fuiſſe in ſenſu.qꝛ nõ

fuit ĩ ſenſu volũtatis diſplicentia. 4. Ad illud vo qð dẽꝛ
nõ tumuiſſe nõ doluiſſe: dicũt hoc dicit᷑ qꝛ nõ fuerũt in
eo paſſiões hmõi.ſicut in nobis put diffimiũt a pho per
motũ iuolũtariũ.Fm Hᷣ ſoluũt oĩa. ¶¶Sʒ vtra h̊ obijciẽ
viij. Hebẽ. ſuꝑ illud. Si ergo eẽt ſup terrã nõ eet ſacer⸗
vs ⁊c̃. glo. quid tam ↄgruẽter offerꝛet᷑ p hoĩbo qᷓ; hũůana
caro:et quid tam apt ũ imolatõni qᷓ caro moꝛtalis:et ſe
quit᷑ de ſacrificio qð obtulit rp̃e in paſſione de quo hoc
eſt inte ligend Eſn ibi dꝛ. vnus ipe erat qui offerebat
et quod offerebat. Ex quo relinquit᷑ ꝙ caro xpᷣi nõ ſolũ
babuit potentniam ad imolatõem et paſſionẽ:ſed etiã di
ſpoſitõem et aptitudiem. Item boetius in li. de duabo

—

naturis et vna ꝑſona xp̃i. diſtinguit tres ſtatus homis.
ſtatum innocentie.ſtatum miſerie.ſtatum beatitudinis
et dicit ꝙ a ſtatu innocentie accepit xpᷣe coꝛpus aĩale in⸗
digens alimẽto ſicut adam habuit.A ſlatu miſeꝛie acce
pit coꝛpus moꝛtale.AVñ dicit moꝛtale coꝛpꝰ aſſumpfſi it vt
moꝛtem a genere humano fugaret. A ſilatu vo beatitu⸗
dinis accepit peccandi impoſſibilitatẽ. Si ergo eſt coꝛ⸗
pus moꝛtale et non eſt cum potentia ſiue aptitudine:re
linquitur ꝙ coꝛpus xpᷣi habnit aptitudinem ad moꝛien⸗
dum et patiendum.i Reſponſio ſᷣm beatũ augu. Volũ
tate triſticiam ſuſcepit veram quo modo carnein. Et ſi⸗
cut dicit beatus hyt.x.de trinitate. Homo ille de celo ẽ
bens ad patiendum coꝛpus et paſſus eſt. ſed natura
non habens ad wolendum. IJtem był. quam infirmita⸗
tem dominatam huius coꝛpoꝛis credis: cuius tantã ba
buit natura virtutem. Itiem hyl. licet foꝛma coꝛpoꝛis no
ſtri eẽt in xpᷣo.non tamen vicioſe infirmitatis noſtre foꝛ
ma erat in coꝛpoꝛe.ſᷣm ergo beatum augu. patet ꝙ fuit
paſſio in xpᷣo:ſed ſubiecta voluntati.Vnde dicit volun⸗

tate triſticiam ſuſcepit veram:quo modo voluntate car

nem veram. Scðm vo beatũ hyl.nõ fuit paſſio in xpᷣo
ꝑ neceſſitatem.et ideo dicit naturam non habens ad do
lendum nec per dominationem vt paſſio dominaret᷑ ſue
voluntati:pꝛopter quod dicit non infirmitatem domina
tam huius coꝛpoꝛis:nec per vicium ſiue peccati obnoxi
etatem:pꝛopter quod dicit non vicioſe infirmitatis no⸗
ſtre erat foꝛma in xpᷣi coꝛpoꝛe.Dicendum ergo ſᷣm bunc
modum ad determinatõnem verboꝛum beati był.⁊ pꝛe
cedentium ſanctoꝛum. ꝙ in xpo aliter fuit potentia pa⸗
tiendi qᷓ ſit in nobis in ſtatu miſerie.et qᷓ; fuerit in adaʒ

in ſtatu innocentie. In nobis enim eſt potentia cum ne

ceſſitate patiendi et voluntate non patiendi:nec poten⸗
tem pꝛohibere paſſionem. In adam fuit potentia in ſta
eu innocentie ſine aliqua neceſſitate et diſpoſitione ad
patiendum: et voluntate ad patienduʒ. nec potente pꝛo
hibere paſſicnem ſi eẽt. In dño vo ihu fuit potentia ad
patiendum.non tñ indiſpoſita vt in adam:nec cum ne⸗
ceſſitate ad patiendum vt in nobis:ſed cum diſpoſitione
ad patiendum et cum voluntate potente pꝛohibere paſ⸗

ſionem. Dicendum igitur ꝙ cum ſit potentia actiua et

paſſiua. Potentia actiua in nobis eſt ſoluʒ ſubiecta vo⸗
luntati.potentia paſſiua non.ſed ſequitur conditionem
nature. In domino vo iheſu potentia paſſiua ſicut potẽ
tia actiua fuit ſubiecta volũtati.vt eẽt domina ſui actꝰ
et ſue paſſionis.vt ſicut voluntas noſtra habet dominiũ
ſui actus potens pꝛohibere eum vel educere:ita xp̃i vo⸗
luntas dominium habuit et potens fuit pꝛohibere paſſi
onẽ a potẽtia patiẽdi aſſumpta vel ip̃aʒ educere in actũ
patiendi.Et ideo quia paſſio in effectu in xpᷣ depende⸗
bat a voluntate:qᷓuis eẽt potentia diſpoſita pati in car⸗
ne:pꝛopterea dicit hył.q; non hahet naturã doloꝛis nec
excipit ſenſum pene neceſſario nee timet nec dolet vłſen
tit vulnus per naturam: tamen dicit eum vere paſſum
et habere coꝛpus ad patiendum:nec infirmitatem domi
natam ſuo coꝛpoꝛi nec vicioſe infirmitatio foꝛmam ha⸗
buiſſe. Dicẽduʒ ergo ꝙ adaʒ ad hoc ꝙ eẽt impal ſibilis
erat ex virtute dinine ꝓtectionis pᷣm bug.in li. de ſ acra
inentis non er ſua natura. Item ĩ nobis eſt paſſibilitas
cum neceſſitate ad patiendum. ſed in xpo erat diſpoſitõ
ad paſſibilitatem: tamen potens erat pꝛobibere omnes
paſſiones et hoc habebat amplius qᷓ; adam.i Zos vᷣo ha

bemus dominium actionum noſtrarum non paſſionum
Fm damaſce. Xpc autem babuit vtrunq; dominium. et

hoc vult bhył.in auctoꝛitate pꝛedicta.q¶ Ad illud quod
queritur de gratia fruitionis ꝙ deberet pꝛohibere om⸗
nem paſſionem et ſenſum paſſionis. Dicendum ꝙ gra⸗
tia in chꝛiſto conſideratur dupliciter. vel ſm ſe:et ſic ba
bebat ſummam delectationem. vel vt oꝛdinatur ad re⸗
demptionem et ſic exigebatur ꝙ babetur et paſſibilita⸗
tem quia exigebat penam. ¶ Ao aliud quod obijcitur.
ꝙ habebat ſummam delectationem et voluntatem ad

—..——g— ——

4
. ſnſ⸗

„n. K

—

patiendum et ideo impaſſibilis. doᷣm m aug. de aia et
ſpũ. Anima dupliciter cõſiderat᷑. vt aĩma: et ſic habet
relationẽ ad membꝛa que viuificat et hoc modo patie ba
tur: vel cõſiderat᷑ vt ſpũs:et ſic fruebat᷑ ¶ Ad aliud qð
obijcit᷑ ꝑ auctoꝛitatẽ dyo.ad ioh.euangeliſtã.dõm ꝙ in
telligit de paſſione ꝑturbante rõem. et nõ de ꝓpaſſione.
NAo illud qð querit᷑ de ſenſu paſſionis.q; viget᷑ dicere
był.ꝙ nõ habuit ſenſum paſlionis.dðm. ſiẽ diſtigui
tur paſſio et ꝓpaſſio:ita debet diſtingui ſentire et ꝓlſen⸗
tire. vt ſentire dicatur de ſenſu ꝑturbante rõem: ꝓſenti⸗
re de ſenſu qui eſt ſolũmõ in ſenſualitate.⸗¶ Ad alið qð
queritur de differẽtia paſſionũ in nobis et in xpᷣo.dðm.
ꝙ in nobis eſt neceſſitas ad patiendũ:in ipᷣo vo ſolũmõ
diſpoſitio abſq; vlla neceſſitate. YItem nos patimur veli
mus nolimus: ipᷣe autẽ dominium babuit ſue paſſionis

ot dictu eſt. Item nos paſſibilitatem habemus per cau⸗

ſam: quia per peccatum ſeu ex peccato.ipᷣe aũt paſſibili
tatem habuit non ꝑ cauſam vel neceſſitatem aliquam.
ſed ſola voluntate aſſumpta.

Mlembꝛum ſecundum

Onſequẽter querit᷑ de generalitate paſſio
nie xp̃ᷣi.Et querũtur duo. Pꝛimo de gene
ralitate paſſibilium. Secundo de gener a⸗

litate paſſionis.

Articulus pꝛunus

Irca pꝛimũ queritur pꝛimo. vtrum pateret
ſm ſenſualitatem. Secundo vtrum ᷣm rõem
et ſi hoc:ſi ſᷣm ſuperioꝛem et inferioꝛem. Teꝛ
cio vtrum pateretur 'm omnem voluntatem. NQuarto
vtrum pateretur anima xpᷣᷣi ̃m ꝙ anima et Fm ꝓꝙ ſpiri⸗
tus.

Ad pꝛimum §. ,

„*N *

ſic obijcitur hykł.in li.de trinitate.x. Hominibus ſũt na

turalia ꝑ anime ad gloꝛiam ardentis caloꝛem.vt paſſio⸗

nes ſuas neſctant:et vulnera ignoꝛent.et moꝛtem nõ in⸗

telligant. Ergo ſi in aliquibus feruoꝛ fidei abſoꝛbet paſ

ſionem multofoꝛtius gratia in xpo abſoꝛbuit omnẽ paſſi
onem. Vnde był.ibidem. Dominus gloꝛie ihus ypᷣe c9
fimbꝛia virtus eſt. cuius ſpiritus et ſermo natura coꝛpo
ris eſt. dum et mancus iam non mancus manus iubet
extendere: et cecus natus natiuitatis vicia non ſentit.
trũcus aure non truncus eſt. in ea infirmitate coꝛpoꝛis
eputabitur: in qua gloꝛioſos ac beatos viros fidei ſue
ſpiritu non relinquit.¶ Iteʒ ſi dicatur ꝙ intelligitur de
ſenſu rationis non carnis. Contra.Hył.ꝙ pati animꝰ
gloꝛie cupiditate contendit:id ſe pati coꝛpus anima ve⸗
getante non ſentiat.ergo ſi coꝛpus non habet ſenſum:

quando animus ꝓpter amoꝛem gloꝛie vult pati: relinꝗ⸗

tur ꝙ nec in xpᷣo.cuʒ maxime fuerit amatoꝛ gloꝛie.¶ Se

dicatur ꝙ non ſentire dicitur.quia non reputatur ta⸗

men eſt ibi ſenſus paſſionis verus.Contra.byl.xj. ð tri
nitate. non vis impie beretice vt tranſeunte palmas cla
uo xpᷣc non doluerit. Interrogo cur pueri ignem non ti⸗
muerunt nec doluerunt. aut quid in eoꝛum natura fuit
vt naturam ignis excederet? Si eꝛgo bona eſt com ꝑatio
quam ponit.videtur ꝙ rpᷣc clauum non ſenſerit. Me⸗
ſponſio dðᷣm. ꝙ NHyl· nõ vult remouere verũ ſenſuʒ paſ
ſionis ſed erroꝛem arrij. VUnde dicit.volunt pleriq; eoꝝ
ey paſſionis metu et er infirmitate patiendi non in natu
ra eum impaſſibilis dei fuiſſe.vt qui timuit et doluit:nõ
fuerit in ea ſecuritate poteſtatis que nõ timet vel in ea
ſpiritus in coꝛruptione que non dolet. Sic eꝛgo dicebat
Arrius ipᷣm nõ eſſe deum ſi paſſus eẽt vere. Dicendum
ergo ꝙ paſſio rp̃i fuit Im ſenſum et ĩ parte ſenſibili.Ca

— % 2 . . .
men bm byl. hec eſi differentia.et m damaſ. Aſſignat

autem hyl. x. de trinitate. differentiam in paſſione xpᷣi
et noſtra. Eſt em̃ patiex infirmitate. et eſt pati ex pote⸗
ſtate. Qui patitur et non poteſt pꝛohibeꝛe paſſioneʒ:pa⸗

—

citer ſm qð dicit aug/ꝙ rati

titur er infirmitate. Qui autem poteſt pꝛobibere patit᷑
ex virtute. AUnde dicit damaſ. Paſſus eſt vnigenit de⸗
us omnium incurrentes in ſe paſſionum noſir arum in⸗
firmitates:ſed paſſus virtute ſue nature.ſicut et virtute
ſue nature natus eſt. Loſtrum autem pati eſt ex infami
tate. Ad auctoꝛitatem był. dᷣm. ꝙ vult oſtendere ex⸗
cellentiam nature diuine et etiam bumane. VUnde cum

obijcitur ꝙ martires non ſentiunt paſſiones. dðm. ꝙ B

eſt quia non reputantur pꝛopter amoꝛeʒ gloꝛie immo ſu
perferuntur paſ ſionibus. ꝗ¶ Ad aliud quod obijcitur
de pueris in ignem poſitis.Dañ.ij. dicendum ꝙ ñ vult
excludere ſenſum paſſionum ſed oſtendere ercellentiaʒ
nature. Aatura enim dicitur natura patiendi ex coꝛru⸗
ptione humane conditionis er adam. que non fuit in
chꝛiſio.et in nobis eſt paſ ſibilitas contracta ex neceſſi⸗
tate.in xp̃o autem ſolummodo aſſumpta. et hoc intẽdit

oſtendere. Vñ dicit babens nr̃i doloꝛis coꝛpus:h̊ natu⸗

rã non hñs ad dolendũ. Vñ byl. x. de trinitate dicit.Cũ
lege hominũ natus ſit: non tamẽ lege hoĩm cõceptꝰẽ ba⸗
bes in ſe cõſtitutionẽ hũane cõditõis in ꝑtu:et ipe extra
ſlitutõz hũane cõditõis ĩ oꝛgine. Patet ergo ꝙ vult oñ
dere excellentiam hũane nature in xpᷣo·

Conſequẽter que
ritur vtrũ paſſio ſit in xpo Fm rõem inferioꝛẽ et ſ uꝑioꝛ?
Ad qð ſic obijcit. AUdaʒ peccauit ſm ꝑtẽ ſuꝑioꝛẽ ⁊ infe
rioꝛem.et etiã punitꝰ ẽ:ergo et xpᷣc eæbuit ſatiſfacere Fm
vtrãq;. ¶ Si dicat᷑ ꝙ duplicit eſt cõſiderare ſuꝑioꝛẽ ꝑtẽ
rõis. vt eſt nata: vel vt eſt rõ. Si cõſideret᷑ vt eſt ratio:
ſie nõ fuit in xpᷣo paſſio.ſed ꝓut cõſideratur vt natura.
Contra. In li.ar.cum peccat eſt ratio vt ratio. Pecca⸗

tũ ant eſt in li.ar. cum nõ eligit eligẽda.ergo pena vebet

eẽ in rõne vt eſt rõ.nõ ſolum vt eſt nata.¶ Di dicat᷑ ratõ
vt rõ dupliciter cõſiderat᷑.vt ad ſunʒ ſu ꝑius oꝛdinat᷑: et
ſic nullã hẽbat paſſionẽ:nec culpã.Si conſideret᷑ vt cõ⸗
patur ad ſuũ inferius.ſcʒ ad ſuas vires:ſic habuit paſſi
onem et culpã ſuꝑioꝛ ratio in adã.Contꝛa AMarci.xiiij.
Triſtis eſt aima mea ⁊c. IJpero. Patitur aima xpᷣ ine
credat᷑ irrõnalis: ſed magis dicit᷑ rõnalis ßᷣm qð cõuer⸗
tit᷑ ad ſuum ſuꝑius.boc eſi ſim ſuꝑioꝛẽ poꝛtõem. relinꝗt
eꝛgo ꝙ in illa fuit paſſio.¶ Item ibidẽ Ambꝛo. Remota

delectatõne deitatis. tedio bũane calamitatis afficitur.

ex hoc videt᷑ ꝙ patiebat᷑ vt verus bõ.ex quo ſeꝑata crat

cxelectatio deitatis. Item adam peccauit ex cõpꝛeben⸗

ſione deitatis et ᷣm ſuꝑioꝛẽ ꝑtem: et ita ſim ꝙ ratio con
uertit᷑ ad ſuũ ſuꝑius fuit in adã culpa·ergo in ipo hm H
debuit eẽ pena ſeu paſſio.¶ Contra.xpe fuit cõpꝛehẽſoꝛ.

ergo ſummã babuit lectationẽ ex illa ꝑte. ergo xpᷣc ni⸗

pil patiebat᷑ ſm rõem cõuerſam ad ſuꝑius ſuũ. Re⸗

—

ſponſio.dðm.ſine pᷣiudicio.qꝙ; eſt cõſiderare rõez dupli
nio diuidit ſe in duo.in ſuꝑi⸗

oꝛem et inferioꝛẽ. ᷣm duplicem comꝑatõem· vYtẽ rõ põt
dupliciter cõſideꝛari.vel vt rõ:vel vt natura. ſm ꝙ cõſi⸗

crratur vt natura: appetit vnionẽ cum ſuo coꝛꝑe et refu

git ſeꝑationẽ. dõm ergo ꝙ in xp̃o fuit paſſio in rõne Fm
ꝙ ratio.et fim ꝙ natura. Ende hiero.xxvj· math. Tri⸗
ſlis eſt aima mea ⁊c. cõtriſtat᷑ ꝓpter ſcandalũ apoſtoloꝝ
et hoc intelligendum eſt de inferioꝛi rõne. Scand alum
vo nõ eſt ſolum in rõne vt natura ſeu motꝰ ſcandali quẽ
babebat vt dicit hyl. ſed in rõne vt ratio. In ſuꝑioꝛi dᷣo
pte fuit paſſio vt eſt natura. nõ vt eſt ratio. ergo obij⸗
citur ꝑ hiero. Patit᷑ aĩa xp̃i ne putet᷑ eẽ irrõnalis.dðm.
ꝙ iße loquitur contra hereticos qui dicebant ip̃m ſolu
habere deitatẽ cum coꝛꝑe ſine aĩima. Vnde oſtendit eum
pabuiſſe rõem.¶ Ao aliud quod obijcit.ꝙ remota dele⸗
ctatione deitatis: tedio hũane calamitatis afficit. dðm.
ꝙ vpc ante paſſionẽ gaudebat in ſuꝑion ꝑte rõnis · Et
ex hoc erat inſtuentia ipᷣis viꝛibus inferioꝛibus a qur⸗
bus remota eſt conſolationis influentia in paſſione-
Ande m hoc intelligenda eſt auctontas Anbẽ. ſuper

1 ⸗ 4
xvij.

N c) 1 .

Queſtio

”ÿMB ilud. Deus meus deus me? vt quio c. Clamat bomo aditõnalẽ.¶ Itẽ Ro. v. Vix ꝓ iuſto quis moꝛit᷑. Oꝛigẽ.·
deitatis ſeꝑatione moꝛiturus. Sʒ ↄſiat ꝙ nõ intelligit diſtinguit. Eſt aliquis qui moꝛit᷑ neceſſitate:⁊ placzʒ ei:
te ſeꝑatõe vnionis.ſ̊ e ſeꝑatõe ↄſolatõis influẽtis ſux⸗ talis moꝛitur ꝓ iuſto.Eſt alius qui vult moꝛ ex carita⸗
mi inferioꝛes vires.ꝙᷓ etiã ſpuales viri.bñ ſentiũt dicẽtes te:ſicut martires:talis moꝛitur ꝓ bono.Querit᷑ ̊ diffe
N pm pſal. Omnia oſſa mea dicent. dñe quis ſimilis tibi rẽtia iſtoꝝ et ſi xp̃e paſſus ẽ:et voluit pati nõ pꝛo iuſto
un ⁊c̃. ¶ Ad illud quod obijcitur ꝙ adam ex cõpꝛehenſiõe idẽ neceſſitate.qdð videt᷑.ergo ꝓ bono moꝛtuꝰẽ.i.volun⸗
a deitatis peccauit dm. q; cõpꝛehenſio deitatis ẽ dupli⸗ tarie.̊ et mera voluntate.qꝛ melius ſꝑ ẽ ei tribuendũ.
vſn citer.vna ᷣm auerſionẽ ᷣm quod ei ꝓponitur bonũ com Rñũiſio.triplex eſt volũtas abſoluta lelle abſolutũ ẽ
eut mutabile. et alia 'm cõpꝛehenſionem que ei adhẽt ſpre quo aliqd appetit᷑ ñ aliq̃ coactiõe ex alio. Etẽ velle ab⸗
ut to om̃i cõmutabili:⁊ Fᷣin hoc erat cõpꝛehenſio in anima ſolutũ quo aliquid appetit᷑ ppter ſe:ſicut volo btitudiẽʒ
nunz xp̃i.ſᷣm hanc autẽ cõpꝛehenſionem nullo modo cõmitti Vtroq; mõ fuit volũtas abſoluta in xpo: qꝛ a nullo fuit
Nrn tur peccatum: ſed m pꝛimã. vnde illa cõpꝛehenſio non coacta. p̃tea appetebat aliqd ꝓpt ſe.i.btitduinẽ mẽbris
n ↄcludit ꝙ xpᷣc debuit dolere Fm illam ꝑtem qua compre ſuis.ſ.tercia. Prima eſt volutos abſoluta.i.nõ relata
ſi⸗ bendit. alið. Si g accipit aiuras abſalur prĩo mõ vkł s
ſcſ — ſic xpᷣs voluit pati volũtate abſoluta.ſi autẽ accipit᷑ a
/ Lonſequenter que Sein. ſolula id ell voluͤtas u klata ad alid ſic ſ futt ablolnta⸗
i ritur.vtrum pateretur xpᷣc ſᷣm omnẽ volũtatẽ. Ad quod ſe B §
ſic. Paſſio ſitin xp̃o Fm ꝙ culpa fuit in adam. Sʒ cul⸗ Lon lequente: que J. V.
8 pa fuit in adam ᷣm voluntatẽ ſenſualitatis et rõnis.er rit᷑.vtꝝ aĩa xpᷣi pateret᷑ ßm ẽ aĩa:2 fm eſt ſpũs pm RRKR
goet pena vel paſſio in xpᷣo. Cõtra.Eſt pena damna⸗ ⸗ qð dicit Aug. aia dupliciter põt ↄſiderari m ſuum xS& =.
toꝛia in infeꝛno. Purgatoꝛia in purgatoꝛio.Satiſfacto ſ eſſe abſolutũ:⁊ ſic eſtſpũs.⁊ ſᷣm ↄꝑationem ad coꝛpꝰ:2 1

gal um d ſatiſfactione pꝛo culpa.ergo gaudet voluntas de ponimus gaudiũ nõ tꝛiſticia. VUñ rõ vt ↄſiderat᷑ vt ratõ
rinſe paſſione. ergo in xpᷣo nõ fuit paſſio voluntatis rationis abſolnit᷑ a pena.⁊ ẽ volũtas vt deliberata:et hoc qꝛ plꝰ
geßn qua gaudebat de ſatiſſactõe.¶ Item martires gaudent abſtrahit᷑ qᷓ naturał a coꝛꝑe:ergo cũ aĩa inqᷓntum ſpũs
RR t paſſiombus.quia ibi adeſt quod volunt. Latrones oĩno abſtrahbat᷑:videt᷑ ꝙ vt ſic ↄſiderat᷑ nullatenꝰ patiat
ratd⸗ cruciantur.quia ibi eſt quod diſplicet.ſed vbi eſt quod EKRñſio hfm Aug. ſpus dicit multiplicit. Aliqũ dicit᷑
rs, vult aliquis nõẽ triſticia.ergo nec xpᷣt habuit paſſiõeʒ nomẽ ſbe ſpũalis Aliqñ nomẽ potẽtie.⁊ hoc dupłꝛ quia
ecn rationis.¶ Item ex eadem ꝑte nõ poteſt eſſe volitum et nominat potẽtiã aĩe rõnalis vt eſt in eſſe abſoluto nõ re
rate inuolitum.placitum et nõ placitum.gaudium et triſti⸗ lato ad coꝛpꝰ.vel vt eſt vnita coꝛꝑi. Primo mõ ↄſidera
ki cia.ergo ſi in parte rationis ſuperioꝛis erat gaudium. ta ſic eſt idẽ qd ratio ↄſiderata vt ratio.⁊ ſic in x-po non
kt m illam nõ inerat triſticia.¶ Iteʒ arrius poſuit ꝙ paſ fuit paſſio. eꝛgo obijcit᷑ ꝙ natura nr̃a erat obligata
ſio fuit in xpᷣo ſᷣm omnẽ naturaʒ xpᷣi.ſed queritur ſi po⸗ Fm animã ⁊ m ſpiritũ ⁊c.dicendũ ꝙ nõ ſequitur qꝛ eo
nin namus ſicut arrius.ſi poneremus paſſioneʒ magis me dem mõ poſſet deſtrui diſtinctio que eſt de rõne vt ratio
Hach ritoriam qᷓ; nunc.et videtur ꝙ ſic.quia maioꝛem poneꝛe Et rõ huiꝰ eſt.qꝛ volũtaꝛiã oꝑtʒ eſſe paſſioneʒ ſed ad vo
m⸗ mus paſſionem:et ita magis meritum:et magis meꝛito luntariã exigit᷑ ꝙ ſit in aliqua ꝑte gaudiũ:⁊ hoc eſt ĩ ſu Air c Krs α7
ine riam. Sed ad hoc dici poſſet ꝙ non dicitur magis me⸗ perioꝛi ꝑte ronis. Ad meriũ em cocurrit voluntas ſeu 4 — . 1
utr⸗ g ritoꝛia paſſio qꝛ maioꝛ:ſed qꝛ ex maioꝛi caritate. Re paſſio voluntaria.Itẽ ſi oino remoueret᷑ lectatio ſeu . . v
lungt ſponſio Fm damal. Voluntas eſt rationis et liberi axpe gaudiũ a ſuꝑioꝛi ꝑte rõis.tũc ſũma eẽt triſticia itd im . ſ.x: 2. PE —/
hon titus. Toluntas nõ eſt ꝓpꝛie ex parte ſenſualitatis: ſed patiẽtia: ⁊ ita nõ eẽt paſſio nec volũtaria nec meritoꝛia —
ſolum ex parte rõnis.quia ẽ appetitus rõnis.ſed aꝓpeti quia ex hoc ſequeret᷑ qð pateret᷑ ſñ caritate.et amore.ꝗ
n tus duplex. ideo voluntas duplex. appetitus rõnalis et amoꝛ maxime exigit᷑ in oꝑe meritoꝛio. Itẽ ſi obijcitur
rhen naturalis.ſicut rõnalis voluntas eſt duplex:ẽ natura⸗ illud Marci. Triſtis eſt aĩia mea vſq; ad moꝛteʒ. Glo.
non lis reſpondens appetitui naturali rationis.et delibera⸗ remota delectatõne eterne deitatis: tedio humane cala
vfn⸗ tiua que rñdet appetituirationali. vtraq; aũt voluntas mitatis afficit.Ex quo videt᷑ ꝙ etiã ᷣm ꝑteʒ ſuꝑioreʒ q̃
etiſr idem eſt ſ̃m rem.ſed differens ſᷣm rõem. In naturali ꝙᷓ eſt in ↄtẽplatiõe diuinitatis fuerit paſſus.Ad qð dicen
en voluntate fuit paſſio:ſed nõ in delibeꝛatiua.iAatuꝛalis dũ ſicut ſupra tactum eſt: ꝙ ſicut dicit᷑ lux ſolis remo⸗
Re autẽ voluntas eſt ꝑ ↄꝑationem ad ſuum coꝛpus.et dolʒ ueri cũ nõ illũinat ꝑtem infeꝛioꝛẽ ꝙᷓuis nũqᷓ; remouea⸗
nyl xcæ cõtrario.ſ.de ſeꝑatione.ideo paſſio fuit in voluntate tur lux ab ipſo coꝛꝑe ſolis.ita delectatio diuina ᷣm ra⸗
hi rationali. Delibeꝛatiua eſt 'm quam contulit vtilitatt 4½ ntionẽ dicitur ammoueri cũ non radiabat ſuper ꝑtem ĩ⸗
Hot paſſionis.et ſᷣm hanc nõ fuit paſſio.Fᷣm hoc rũdendum ferioꝛem in paſſione.ꝓpter quod dicebat deus meus vt =
oi eſt ad omnia obiecta. Et ſᷣm hanc diſtinctõnem diſtin⸗ quid me deꝛeliquiſti ⁊c.vt eo dicatur derelictꝰ: quo pai =R 52. (S. 3 feol. S
ri guendum eſt cũ obijcitur ꝙ habuit gaudiũ ſummũ ⁊ꝛc̃. ſioni ſbiecing Vn Feun erg. Aeetalbei ꝑtis ſupe X . . .
efn ſe Z. rioꝛis vires inferioꝛes cum delectabant᷑.nõ dicitur dere 9 * 77 5*
Cri⸗ L Lon equeter que §. uy * ligctus:̊ᷣ inq;tum diſpenſatiue ſubtrabebatur delectatö 7
or ritur.vtrũ paſſio fuerit im voluntatem abſolutã vel cõ in paſſione.dicitur remota delectatione eterne deitatis
Alon ditionalem. Ad os ſic Sgatur⸗ inennd qð aſpe tecdio humane calamitatis affici.
liqe titur:appetitur voluntate cõditionali.ſᷣ xpᷣc appetebat ſ d
u pati nõ volũtate abſoluta ſᷣ̊ cõditionali.ſ reſtenpt⸗ Articu us lecun us
ohi⸗ ne. .· ⁊c. ¶ Cõtra. Abicũq; ẽ apetitus voluntatis con⸗ Onſequẽter querit᷑ de generalitate paſſiõis
dn. ditionalis ẽ ꝑtim inuoluntarium:et ꝑtim volũtarium. Ißtum ad genera paſſionũ. Et pꝛimo querit᷑
nſoi Et ponit dam̃.exemplũ de illo qui ꝓijcit merces in ma⸗ vtrum habuit omnia genera paſſionum ceꝛ
tenn ri:nec e ſimpliciter illa voluntas. Si ergo xpᷣ̃c paſſus ẽ poꝛalium. Secundo vtrum paſſus ſit omni genere paſ⸗
1nle volũtate cõditionali.q̊ ſua paſſio nõ fuit ſim pliciter vo ſionum ſpiritualium eẽt querendum. Sed hanc queſtio
von. luntaria:ergo nec ſimpliciter laudabilis quia ſolũ actꝰ nem babes determinatã ſupra in inquiſitione ð aſſum
.E voluntarij laudabiles ſunt. Stẽ ſi nõ fuit volũtaria: ptione humane nature queſtione de effectibus quos cũ
gni⸗ fuit cõpulſio.et vbi ẽ voluntas ↄditõnalis ẽ cõpulſa vo natura noſtra aſſumpſit xpᷣc.
e⸗ lũtas.̊ in xpᷣo nõ ẽ ponere voluntatem cõpulſam:q̊ nec
per

ria in pñti. In pena damnatoꝛia eſt pena ſine volunta⸗

te. In pena purgatoꝛia cum voluntate. In pena ſatiſfa⸗
ctoꝛia ex voluntate.Sed vbi eſt voluntas ibi eſt gaudi

AX Al..n. H

Nanig ne ſonn

4 7 14
Barf rius2. * — l. „* „

Q

ſic eſt aĩa.¶ Ad qð arguit᷑ ſic. Paſſio ſeu ſatiſfactio dẽt
eſſe ᷣm qð obligati ſumꝰ.ſed obligati ſumꝰ in aia et ſᷣm
ꝙ aĩa:⁊ Fᷣm ꝙ ſpũs eſt ꝭ̊ ⁊c.¶ Contra.in pꝑte aĩe ſuꝑioꝛi

₰ 5
) . P * H) a

7

—,

—

Circa pꝛimum ergo .S. .

obijcituꝛ ſic.Hył.x.de tri.VUnigenitus deus ad ꝑagen

dũ moꝛtis ſue ſacramentũ ↄſummaſſe oẽ humanarũ ge⸗
nus paſſionũ teſtatus ẽ.cũ inclinato eapite emiſit ſpiri
tũ.q̊ paſſus ẽ oĩ genere paſſionis humane.tã coꝛꝑis qᷓ;
ſpũalis.¶¶ IJtꝗ damaſce.Lotũ hominẽ et oĩa que bomi
nis ſunt aſſumpſit pᷣter peccatũ.Naturales etiã ⁊ inde⸗
tractabiles paſſiones.quecũq; ex tranſgreſſione in hũa

nã deuenere vitã.ꝗ paſſus ẽ ſᷣm omne genus paſſionum

¶ IDẽ paſſio xpᷣi fuit ſatiſfſactoꝛia ᷣm omnimodã iuſtici
am.Sʒ omnimoda inſticia exigit ꝙ fiat ſatiſfactio per
penã eiuſdẽ generis.ꝗ̊ ſi omne genus paſſionũ bumana
rũ debet abſolui ꝑ paſſionẽ xpᷣi:paſſus eſt ſm omnẽ paſ
ſionẽ.¶ IJtem omnis habẽs oẽs oꝑationes omniũ viriũ
ẽ habens omnes paſſiones.Sed xpᷣc fuit hmõi.ᷓ ⁊c̃.ꝙ
omnes naturales viriũ oꝑatões ſint paſſiones:patet ꝑ

dam̃.qui dicit.q ira ẽ oꝑatio ſeu actio ipᷣius iraſcibilis

et tñ ẽ paſſio. Vñ patet ꝙ actões ſunt paſſiones. Cõ
tra. Omnis paſſio inqᷓtum paſſio eſt inuoluntaria.Sʒ
nihil inuolũtariũ ponendũ ẽ in xpᷣo. nulla paſſio ponẽ
da ẽ in rpᷣo.¶ Item paſſic eſt motus ab aliquo inceden⸗
te paſſo. Sʒ nullus motus poterat fieri in xpᷣo vel eſſe
cui cederet natura xp̃i. nec aliqua paſſio.i¶ Itẽ ẽ deſe⸗
ctus cognitiue et affectiue.Sʒ nullus defectus cogniti⸗
ne fuit in xpᷣo.&̊ nec defectus affectiue. Sʒ hmõi defectꝰ
ẽ paſſio.ꝗ̊ ⁊c.¶ Si dicat᷑ ꝙ nõ ẽ ſimile.quia debuit tol⸗
lere penã nõ ignoꝛantiã:etita xpᷣc debuit habere paſſio⸗
nẽ nõ ignoꝛantiã.Cõtra.Vtraq; debuit tollere xpᷣe⁊ ex
ꝓte affectine et cognitiue.q̊ vtrũq; debuit acciꝑe.ſed nõ
accepit defectũ ex ꝑte cognitiue.q̊ nec ex ꝑte affectiue.qᷓ
nec paſſionẽ.¶ Ite omnis paſſio.aut ẽ ꝑ modum paſſio
nis.aut ꝓpaſſionis.ſʒ nõ fuit in xp̃ᷣo ꝑ modũ paſſionis
quia ñ fuit eius rõ turbata.yſa.xlij.i 2õ̃ erit triſtis nec
turbulentus ⁊c.¶ IOtẽ nec ꝑ modũ paſſionis.quia ꝓgaſ

„„„

ſio eſt ſubitus motus ſᷣm glo.ſuꝑ illð apli eph.iiij. Ira

ſcimini et nolite peccare ⁊c̃. Ira ẽ ſubitus motus ⁊c.ſ,-

nibil ſubitũ fuit in xpᷣo.ꝗ̊ nec paſſio.ꝙ nihil ſubitũ fue⸗
rit in eo patet.quia nibil paſſusẽ qð n puiderit. Re
ſpõſio ſᷣm.b.aug.⁊ hił.ẽ paſſio culpabilis que nũqᷓ; fu⸗
it in xpᷣo.Et ẽ paſſio penalis duplex. Quedã que dero⸗
gat dignitati.⁊ quedã que nõ.pꝛima ẽ ſicut diceremus
paſſionẽ ꝑ modũ paſſionis que turbaret rõem. Similꝰ
ignorãtia ᷣm aug.Similiter ↄcupiſcẽtia.quia hec deꝛo
gãt dignitati ſue.Itẽ ille paſniones q̃ non derogant di⸗
gnitati ſunt dupliciter. Quedã ſunt oꝛdinate ad nr̃am
redemptõem quedã nõ. Pꝛime ſunt ſicut infirmitates.
febres ⁊ hmõi.hec nõ cooꝑerent᷑ ad nr̃am redemptõem

Dicendum ergo ſᷣm aug. aſſumpſit om̃s paſſiones

2 ſue dignitati nõ derogates:⁊ aonram

. eeran
nõ culpabiles:⁊2 ſu .
6 redem ptõem oꝛdinatas.Et hboc idẽ vult był x. ð trini.

¶ Að bhoc aũt qð obijcitur ꝑ anctoꝛitatẽ hy ł.dðm ꝙ ve⸗
rũ eſt ꝙ aſſumpſit omne genus paſſionũ.nõ tamẽ omnẽ
ſpeciẽ. AUnde dicit nihil vicioſe infirmitatis aſſumpſit.
Ad illud qð obijcituꝛ ꝑ auctoꝛitatẽ dama.ddᷣm.qꝙ ipᷣe
determĩat quid aſſumpſit.cũ dicit naturales 2 indetra
ctabiles. Paſſiones naturales que cõueniũt omnibus
nec poſſunt detrahi ab homini. vt fames.ſitis et hmõi.
Mõ tñi ꝙ peccatũ aliquãdo dicit culpã vel quod eſt oꝛdi

nãs ad culpa.vt ſic peccatũ dicit idem qð culpa.vel qð
oꝛdinãs ẽ ad peccatũ vel ꝓnitatẽ.vel qð eſt ex pctẽo.⁊ he

ſunt pene que inſunt omnibo:vel inſunt aliqui. illas
aſſumplſit que imnſunt omnibo.⁊ hoc vult dicere damaſ.
Aod ulud quod obijcit᷑ ꝙ debuit pati ᷑ᷣm omnimodaʒ
iuſticiã ⁊c̃.dðm.ꝙ nõ exigit᷑ ĩ ſatiſfactõe pati ſᷣm omne
genus pene.ſed exigitur equiualẽtia pene.· ꝓ ſit pena eꝗ
nalens. Item opoꝛtet ꝙ ſit cõdignitas in ſatiſfactione.
Si aũt poneremus omnes paſſiones in xpᷣo:iam nõ ſeꝛ
naretur cõdignitas:⁊ ita nec ſatiffactio.¶¶ Ad illuo qð
obijcitur. omnis babens naturales virium oꝑationes

⁊c.dðᷣm.q paſſio dicitur a patin.quod ẽ infoꝛmaꝛe.vñ
cõpꝛehẽſiones ⁊ affectiones dicũtur paſſones ĩ anima
et de his paſſionibus intelligitur auctoꝛitas Jo. dam̃.
Si ðᷣo paſſio dicatur actus ſeu motus pᷣter naturã. tũc
dicitur paſſio a pati:⁊ de hac non intelligitur illa ꝓpo⸗
ſitio.¶ Ad primũ quod obijcitur in contrarium dicen⸗
dum ꝙ voluntarium ⁊ inuoluntarium dicunt᷑ duplicit
ſicut ſupra diſtinguitur voluntas vt eſt natuꝛa:vel vt eſt
deliberatiua. ſᷣm deliberationem nihil fuit inuolunta⸗
rium in chriſto. Item aliquando fit paſſio preteꝛ volun
tatem Aliquando contra voluntatem cum nõ poteſt ꝓ⸗
hibere quis paſſionem. Alterius fuit in chriſto qui paſ⸗
ſus eſt ex voluntate.Vnde dicit damaſ. Nihil coactuʒ
in chriſto conſideratur.ſ̊ omnia voluntaꝛia. volẽs eſu⸗
riuit.volens ſitiuit ⁊c. ¶ Ad alið quod obijcitur de iq⸗
rantia.dicendum ſᷣm Anſelm̃.in libro cur deus homo
debuit aſſummere illos defectus qui vtiles eſſent ad re⸗
demptionem. Ignoꝛantia autem nihil vtilis eſt.⁊ ideo
non debuit eam aſſumere ſed compaſſio erat neceſſaria
ideo aſſumpſit. Ad aliud quod obijcitur ꝙ nibil ſub⸗
itum in chriſto ⁊c. dicendum ꝙ ſubitum dicitur dupli⸗
citer:quod non eſi preuiſum ratione.⁊ hoc modo nihil
fuit ſubitum in chriſto.AVł ſubitum dicitur idem quod
non preuiſum ſenſualitate:et ſic ſubituʒ fuit ĩ Chriſto.

MNembrum terciũ
Onſequẽter querit᷑ de neceſſitate domini⸗
ce paſſionis.Et querunt᷑ tria. Prĩo de ne
ceſſitate q;tum ad cauſam inferioꝛẽ mate⸗
rialem vel foꝛmalem.
cauſam inferioꝛem finalem. Tercio de neceſſiiate qtuʒ

ad cauſam ſuperioꝛem efficientem ad noſtrã redemptõ⸗

nem.

Articulus pꝛimus

O primuʒz Aug.Chriſtus aſſumpſit primiti

as carnis noſtre.Sed primitie carnis noſtꝛe
ſunt caꝛo hominis añ peccatum ſcilicet ĩ ſta⸗

tu innocentie.cum ergo in illo ſtatu nõ habueꝛit hbomo

neceſſitatem ad moꝛiendum: ̊ potentiam tm:nec caro
Chriſti.¶ Item ſuper illud Johan.iij. Qui deſurſum
venit ſuper omnes eſt.gloſa auguſti.quia ð altitudine
hum ane natuꝛe ante peccatum accepit verbũ dei nat᷑aʒ
bumanam. Si igitur in illa altitudine non fuit neceſſi⸗
tas ad moꝛiendum:relinquitur ꝙ nec in carne Chriſti.
Item neceſſitas ad moꝛiendum eſt pena peccati. Sʒ

remota cauſa vniuerſaliter remouetur effectus:reling⸗

tur igitur cum caro chriſti fuerit penitus ſine peccato.
quia magis etiam qᷓ; adam iminunis fuit a peccato. in
ſtatu innocentie:eo ꝙ non potuit peccare:quod potuit
adã.ergo nec in caꝛne eius debuit eſſe neceſſitas ad mo
riendum. 4 Item anſehmus ꝙ voluntas di nulla neceſ-

ſitate facit aliquið ſed ſola poteſtate.Et voluntas chꝛi

ſti fuit voluntas dei.nulla neceſſitate mortuus eſt. ſed
ſola pt̃ate.⸗ Idẽ.ij.Cur deꝰhõ. Cũ querit᷑ vtrũ deus et

hõ potuit ſᷣu aꝛe vitã ſuã:vt nũqᷓ; moꝛeret᷑. Oubitãdum

nõ ẽ qm ſꝑ habuit ptatem Fᷣuãdi qᷓuis nequiuerit velle

fuare vt nũꝙ; moꝛeꝛet᷑.et qm̃ boc a ſeipo habuit.vt ſcʒ

velle nõ poſſet.nõ neceſſitate ſʒ libeꝛa ptate aiam ſuam
poſuit. Itẽ ĩ eodẽ. Sicut nõ debes dicẽ.quia nõ potu

it velle nõ moꝛi:aut neceſſitate voluit moꝛi.ſic nõ ẽ dõm

ꝙ nõ potuit nõ moꝛi: aut neceſſitate moꝛtuus c.¶ It in
eodẽ. Ois neceſſitas aut eſt coactio aut ꝓhibitio. qᷓ due
neceſſitates ↄuertunt᷑ adinuicẽ ↄtrarie:ſiẽ neceſſe ⁊ im

poſſibile.quieqd nãq; cogit᷑ eẽ: ꝓhibet᷑ nõ eẽ.⁊ qð cogi᷑

nõ eẽ: ꝓhibet᷑ eẽ quẽadmodũ qð neceſſe ẽ eẽ: impoſſibi⸗
leẽ nõ eẽ.⁊ qð neceſſe ẽ nõ eẽ:impoſſibile ẽ eẽ ⁊ ecõueꝛſo
Si ꝭ̊ᷣĩi xpᷣo nõ fuit coactio ad moꝛi nec ꝓhibitio ad non
moꝛi. ĩ xrᷣoñ fuit nccitas ad moꝛiẽdũ.
articulus fidei habet neceſſariã veritatẽ.Cũ ergo moꝛi

ecundo de neceſſitate q;tum ad

Cõtra. ODis

— — — -444

xp̃m eẽt articulus fidei:neceſſaria erat veritas.ᷓ nõ po

xvij.

§ reſpectu mentis. vt ſicut caro ante peccatum nullo mõ
n terat eẽ falſuʒ. neceſſe erat moꝛi. Itẽ anſel. ij· li. Cur concupiſcebat aduerſi us ſpiritum. ſed omnino ſubicie⸗
n. xeus hõ. Si moꝛtuus nõ eẽt.virgo de q̃ alſumptꝰẽ mü⸗ batur: ſic et caro chriſti etiam plus ſubijciebatur ſ piri⸗
i da non fuiſſet. OQm̃ hoc nequaqꝙᷓ valuit eẽ:niſi veꝛãẽ moꝛ tui.Non tamen attenditiꝝ ſimilitudo qᷓtum ad moꝛtẽ.
o tẽ eius credẽdo:nec ille de illa potuit aliter aſſumi.qua quia in adam fuit ſolum moꝛtalitas ᷣm potentiam abl⸗
Nen. re ſi nõ moꝛtuus ẽ ex neceſſitate poſtqᷓ aſſumptus eſt de q; aliqua diſpoſitione et neceſſitate ad moꝛiendum. in
hligt virgine:potuit de virgine nõ eẽ aſſumptꝰ.qð impoſſibi chꝛiſto vo fuit moꝛtalitas cum aſſumpta diſpoſitiõe ad
Re le ẽ. ¶ Itẽ in eodẽ qð deus immutabiliter vult nõ pt nõ moꝛiendum. que quidem diſpoſitio ſm rationem cauſe
Unte eẽ.ßᷣ neceſſe ẽ eẽ.quapꝛopt ſi deꝰvoluit:vt hõ ille moꝛere finalis ponit neceſt ſ itatem. ꝙuis m rationem cauſe ma
Plnn tur:nõ potuit nõ moꝛi.ſ̊ neceſſe habuit moꝛi.¶¶ Itẽ idẽ terialis vel ſoꝛmalis vel efficientis ꝓut dictum eſt non
lp in eodẽ. Ad hoc valuit ĩ xp̃o diuerſitas naturaꝝ ⁊ vni⸗ ponat neceſſitatem. Et per boc patet ſolutio ad duo p⸗ MU-ĩ
innß tas ꝑſone. vt qð opus erat fieri ad hominũ reſtauratõʒ ma.¶ Ad alind dicendum. ꝙ hoc quod hic dicitur re⸗ D „. 9. n. F1 .
en ſi hůana natura nõ poſſet: faceret diuina.⁊ ſi diuĩe mi mota cauſa remouetur effectus: intelligitur ĩ cauſis na en d rſ e ZD
ſs nime cõueniret erbiberet bũana. æ nõ alius nec alius turalibus et effectibus. non ĩ cauſis innaturalibus. vñ S
i idẽ ipe eẽt. qui vtrũq; ꝑfecte exiſtẽs ꝑ hũanam ſoluẽt. exemplum aug.tale eſt in li.ð tri. Infixio teli in opo⸗
qð illa debebat: ⁊ ꝑ diuinã poſſet qð expediebat. Ex qᷓ re eſt cauſa moꝛbi: nõ tamen remota nziche teli remo
ne, auctoꝛitate reliquit᷑ ꝙ ſm humanã naturã debebat pa⸗ uetur moꝛbus. Pꝛeterea ſicut dictum el bpa. Pen⸗
o ti xpc.vt redimet᷑ genus humanũ.Seo ſi habuit debitũ non ſeuper eſt effectus peccati in ſuſtinente penã. e
1 ¶babuit neceſſitatẽ debiti ad moꝛiẽdum:ſeu obnoxieta dam eiĩ pena eſi que non oꝛdinatur aoculpa: ſeo ad g No
. cẽ qð idem ẽ.¶¶ Itẽ aug.ad Julianũ.Si talẽ carnẽ qua riam.ſicut dicit beatus BGregoꝛius. Quedaʒ etiam .
l lẽ babuit adã:in pꝛimo ſtatu aſſumpfſit xpe.nõ ſolũ ca⸗ pena pꝛo peccato alieno non pꝛopꝛio quomodo fuit pe⸗ —.—
di ro xpᷣi nõ eẽt caro pcti:ſ nec ſikitudo cornis pct᷑i.Qua⸗ na in xpᷣo ad ſatil ſactõnem noſtri peccati non ſi ni. 4 Ao l lr n, l. (
od re videt ꝙ nõ aſſumpſit caꝛnẽ ð pꝛimo ſtatu ade ſed de aliud anſeł. dicenduʒ. ꝙ eſt neceſſitas immutabilitatis Io—&O „
o ſecũdo. Et ita relinquit᷑ ꝙ aſſumpſit caꝛnẽ vt ẽ ĩ ea neceſ et eſt neceſſitas coactionis vel pꝛohibitionis. Nceſſita wa
„ ſitas ad moꝛiẽdum. ¶ Itẽ aſſumpſit carnẽ de carne vir⸗ te immutabilitatis dicenduʒ eſt.ꝙ neceſſe fuit x:ᷣm mo
ginis licet nõ ſᷣm legẽ ꝓpagatõis.ſʒ oꝑe ſpũſſcti.Cum F ri. quia immutabiliter moꝛi voluit. neceſſitate vᷣo coa
* tota vᷣgis coꝛo hũit neceſſitatẽ ad moꝛiẽdũ ⁊ caꝛo rpᷣi. ctõnis vel pꝛohibitionis minime. VUnge dicit Anſelmꝰ
* Itẽ hebr.ix.glo. Sicut alijs hoĩbo ſtatutũ Eſemel mo ſicut dicis. Iccirco nõ potuit non moal ria vere moꝛi
„* ri.ita vps eadẽ nccitate moꝛtuus ẽ. Relĩquit eꝛgo e cꝛi turus erat.et ideo moꝛiturus erat.quia hoc ſponte ⁊ ĩ⸗
r ſtus moꝛtuꝰeſt neccitate. Rñ ſio.ſᷣm ꝙ dicit phus in mutabiliter voluit.ſequituꝛ illum non ob aliud non po
nn metaphy. nccium dr q̃tuoꝛ mõis.ſᷣm q̃tuoꝛ genera cãꝝ tuiſſe non moꝛi.niſi quia immutabili voluntate voluit
eann Eſt em̃ nccitas ſᷣm cãm foꝛmalẽ.ſᷣm ꝙ; dicit᷑ ꝙ calidum moꝛi.ꝑqAd onmirale obiecta per Anſel. dicendum ꝗ
npo de neceſſitate calefacit ſeu patiẽs de neceſſitate patitur. poſſe et non poſſe:et neceſſe et im poſſibile dicuntur du⸗
Et eſt nccitas ſᷣm cãʒ materialẽ:ſᷣm quã dicit S neceſſe obus modis. Potentia vel impotentia neceſſitate vel ĩ⸗
eſt calidũ in ſũmo ſieri ignẽ:Fm ꝙ diceꝛet᷑ paſſibile in poſſibilitate.vel impoſſibilitate que eſt in ipo:aut que
D ſũmo diſpoſitũ neceſſe eſt pati.Et eſt neceſſitas ſᷣm cãõm eſt in alio.Cum ergo dicitur ð deo et de xpᷣo neceſſe xel
miti efficiẽteʒ:que vocat᷑ nccitas ſᷣm violentiã rel coactionẽ. impoſſibile: intelligendum eſt non de neceſſitate vel im⸗
r Fm quã dicit᷑ ꝙ foꝛtiter lapidẽ ĩpulſũ neceſſe eſt moueri poſſibilitate que eſt in ipo.ſed neceſſitate vel impoſſibi⸗
to⸗ Et eſt nccitas ſᷣm cãm finalẽ ſᷣm quã dicit᷑ ꝙ ſerrã nccẽe litate que eſt in alio.et hoc pꝛopꝛio modo accepto nomi
no eſt eẽ ex ferro ⁊ calibe:qꝛ eſt ad diuidẽdũ dura 2 ſolida. ne neceſſitatis.Fᷣm ꝙ dicitur coactio vel pꝛobibitio ⁊ H
o Bicẽdũ ̊ ꝙ in nobis eſi nccitas ad moꝛiẽdũ vel patien⸗ eſt quod dicit Anſelmꝰ. Cum dicimus iſie homo poteſt
um ũ ſm cam materialẽ: foꝛmalẽ:a efficientem: In dño ðůo vinci.ſenſus eſt aliquis poteſt eum vincere. Vnde non
gine ihᷣu fuit nccitas ſolũ pᷣm cãz ad patiẽdũ finalẽ: pᷣm ꝙ dẽ ponitur potentia in ipo:ſed in altero.Similiter enm di
ſty HBak. iiij. Adiſit deꝰ filiũ ſuu ꝛc vt nos redimẽt ⁊c. Sz cimus ille non poteſt vinci.ſenſus eſt quia nullus eum
teſſ⸗ iſta redẽptio nõ potuit eẽ niſi ꝑ ſatiſfactionẽ nec ſatiſſa vinceꝛe poteſt. AUnde per hoc non ponitur impotentia ĩ
niſti⸗ ctõ niſi ꝑ paſſionẽ.iðo ᷣm neceſſitatẽ cãe finalis fuit ne ipᷣo ſed in altero.Similiter cum dicimus deum ð neceſ
G₰ ceſſitas patiẽdi in xp̃ᷣo ſᷣm ꝙ d Hebre.ix. ſuꝑ illð. Vt ſitate facere aliquid.non ſignamꝰꝙ ĩ illo ſit aliqua ne⸗
lng moꝛte intercedẽte ⁊c.glo.moꝛs eꝛat neceſſaria in redẽ⸗ ceſſitas:ſʒ ꝙ ẽ in alio.Cum ergo dicimus aliquid neceſ
. ptiõe:⁊ ſubdit. Lãtũ vtiq; fuit nrjm peccatũ vt ſaluari ſe eẽ aut non eſſe in deo.non intelligitur ꝙ ſit in illo ne⸗
„ nõ poſſemꝰ niſi vnigenitꝰ dei filius ꝓnobis debitoꝛibo ceſſitas cogens aut pꝛohibens:ſed ſignatur ꝙ in omni
i moꝛtis moreret᷑.iꝛ0 aũt in xpᷣo fuit neceſſitas ad moꝛi⸗ bus alijs rebus eſt neceſſitas pꝛohibens faceꝛe eas ⁊ co
o endũ.pᷣm neceſſitatẽ cauſe efficientis.quia nulla cauſa gens non facere contra hoc quod de deo dicitur. nã cũ
6 poterat euʒ cogere ad moꝛiendũ. cã inquã creata. Mec dicimus ꝙ neceſſe eſt deum ſemper verum dicere: et ne⸗
ii eſt neceſſitas ſm rõem cauſe materialis. quia illa ẽ ne⸗ celſſe eſt eum nunꝙᷓ; mentiri. non dicitur aliud niſi quia
4 ceſſitas ↄtracta ex vicio ꝓpagatõis in nobis:⁊2 illa ẽ ne⸗ tanta eſt in eo conſtantia ſeruandi veritatem. vt neceſſe
t ceſſitas cõditionis. Mec neceſſitas m rõem cauſe foꝛ⸗ ſit nullam rem facere poſſe vt verum non dicat. aut vt
e malis.quia illa nõ põt ꝓhiberi:nec eſt volũtaria. quia mentiatur.quapꝛopter cum dicimus filius dei non po⸗
dicit Yohañ.damaſ. Paſſiones etſi in legẽ nature fie tuit non mentiri.aut neceſſe habuit moꝛi.non ſignatur
6 bant in rpᷣo:nõ tamen coacte ſed voluntarie. Zld ea eꝛ in illo vlla impotentia ſeruandi vitam ſi uam immoꝛta⸗
44 go que obijciuntur in partem negatiuam. et ad pꝛima lem. Similiter cum dicitur neceſſario voluit moꝛi. aut
on duo dicendum.ſᷣm auctoꝛitatem Hoetij ĩli.de duabus non potuit velle non moꝛi.non ſignatur impotentia vo
n naturis et vna perſona chriſti. ꝙ xp̃c a triplici ſtatu ho lendi ſeruare vitam ſua m. ſed immutabilitas volunta⸗
4 minis accepit aliquid. A pꝛimo ſlatu accepit indigen⸗ tis qua ſe ſponte ad hoc fecit hominem.vt in eadem vo⸗
tiam cibi et potus vel ad cibum et potũ. A ſecũdo neceſ luntate peꝛſeueꝛans moꝛeretur:et quia nulla res potuit
in ſitatẽ ad moꝛiendum. A teꝛcio impoſſibilitatem ad pec voluntatem illam immutare.⁊ per hoc patet reſponſio
candũ.et ita nõ accepit carnẽ in omni eo mõ quo fuit ĩ ad oĩa obiecta ad ꝑtem negatiuam. Ad obiecta ad
è adam in ſtatu pꝛimo.dm ergo cum dicitur aſſum⸗ ꝑtem affirmatiuam. Ad tria pꝛima reſpondendum ẽ ꝑ — 9
⸗ pſiſſe ð alti tudine hbumane nature ⁊2 ð p̃mijs nfe maſſe viſtinctõʒ anſeł.li. ijj. Cur de hõ. xvij. c. Eſt nccitas pᷣce S0☚ „ Ven
boc dicitur quia accepit carnẽ cum plena ſubiectione des q cauſa eſt vt fit res.Et ẽ neceſſitas ſequens quam — Po
1) — ve . ͤ ) +* J
. —— PX 5

— „ E 7

res facit. Pꝛecedẽs et efficiẽs neceſſitas ẽ cuʒ dr celum

volui:quia neceſſe ẽ vt voluatur. Sequens vo ⁊ que ni

hil efficit ſed fit. hec ẽ.cũ dico ex neceſſitate loqui cũ loq
ris. Cũ em̃ hic dico.ſignifico te nihil facere poſſe.vt dũ
loqueris nõ loquaris.nõ ꝙ aliquid te cogat ad loquen
duũ.ã violẽtia naturalis ↄditõis cogit celũ volui. Te

vᷣo nulla neceſſitas facit loqui. Sʒ vbicũq; ẽ pcedẽs ne⸗

ceſſitas: ⁊ ſequẽs.nõ aũt vbi ſequẽs:ibi ſtatim ⁊ pᷣcedẽs
Poſſumus nãq; diceꝛe neceſſe ẽ celũ volui.quia voluit᷑.
ſʒ nõ ſimiliter ẽ veruzʒ.idcirco te loqui.quia neceſſe ẽ vt
loquaris.ita ſequẽs neceſſitas currit ꝑ omnia tꝑa hoc
mõ. Quicquid fuit neceſſe ẽ fuiſſe.quicqd ẽ neceſſe ẽ eſſe
neceſſe ẽ futurũ fuiſſe. Quicqd futurũ ẽ:neceſſe ẽ eẽ fu
turũ. Si vis qᷓ omniũ que fecit xp̃:⁊ que paſſusẽ verã
ſcire neceſſitateʒ. ſcito oĩa ex neceſſitate fuiſſe.quia ipᷣe
voluit. Voluntatẽ dᷣo eius nulla pceſſit neceſſitas.qua⸗
re ſi nõ fuerũt niſi quia ipᷣe voluit:ſi nõ voluiſſet nõ fuiſ
ſent. Per hãc ergo diſtinctõem neceſſitatis patet ſolutõ
ad tria pꝛimo obiecta.ꝗ Ad aliud ſimiłr patet ſolutio
ꝑ diſtinctõem anſeł.in eodẽ li.xviij· c. Scito quia ſicut
cõtingit poſſe ⁊ nõ poſſe.et neceſſitatẽ aliqñ dici.nõ ꝗa
ſunt ĩ rebus vbi dicũtur:ſed qm ſunt in alio:ita ⁊ debe⸗
re. Quippe cũ dicimus pauꝑes a diuitibus elemoſinaʒ
debere acciꝑe.nõ ẽ aliud ꝙᷓ diuites pauꝑibo debere ele⸗
moſinã impẽdere.hoc nãq; debitũ nõ ẽ exigẽdum a pau
pere:ſʒ a diuite.Deus quoq; dr oĩbus debere peſſe. nõ
qquia ĩ hoc ille aliquo modo ſit debitoꝛ: quoniã omnia
ebent illi ſubeſſe. et dẽ debere facere quod vult.quoni⸗
am qð vult debet eẽ. ita qñ vult creatura aliquid facere

qð ſuum ẽ facere ⁊ nõ facere dẽ debere facere. quia qðᷣ

ipa vult debet eẽ. Oñs itaq; iho cũ moꝛtẽ ſicut dicimus
voluit ſuſtinere:qm ſuũ erat et pati ⁊ nõ pati debuit fa
cere qð fecit.quia qð voluit facere:debuit facere.⁊ non

cebuit facere quia nõ ex debito:et ſic patet ſolutõ ad qᷓr

tum obiectũ.¶¶ Ad alia vo obiecta dðm. Eᷣm Joh. dam̃.
ꝙ naturales nr̃e paſſiones m naturã et ſupᷣ naturã fu
erũt in xrpᷣo. Scðim naturã em̃ mouebant᷑ paſſiones qñ
deus ꝑmittebat carnẽ pati que ſunt eius ꝓpꝛia.Suꝑ na
turã aũt.quia nõ pᷣcedebãt in dño naturalia.i.natura⸗
les paſſiones voluntatẽ. Aibil em̃ coactũ ĩ xpᷣo cõſide⸗
rat᷑.ſʒ oĩa volũtaria.volẽs eſuriuit.volẽs ſitiuit. volẽs
moꝛtuus eſt. ¶ Ad vltimũ qð obijcit · ix. ad bebre.ĩ glo.
Sicut ĩ alijs hoĩbo ſtatutũ ẽ c.dõm.ꝙ vis faciẽda eſtĩ
hoc ꝙ dẽ ſemel.nõ fit ibi ↄꝑatio moꝛtis ad moꝛtẽ. ̊ moꝛ
tis ſemel ad moꝛtẽ ſemel. ſ̃m ꝙ dẽ Ro.v. Xpc ſemel pꝛo
peccatis noſtris moꝛtuꝰ ẽ ⁊c. ⁊ ſic abſoluit᷑ qſtio iſia.

Articulus ſecundus

Onſequenter querit᷑ de neceſſitate paſſionis
qᷓtum ad inferioꝛẽ cãm finalẽ ſᷣm ꝙ dicimus
ſerrã neceſſe ẽ eẽ ex ferro ⁊ ex calibe.quia eſt
ad ſcindendũ:eodẽ mõ dici debeat rpᷣm neceſſe eſt pati.
quia mcarnatus ẽ ad redemptõem. ¶ Ad qð ſic grego.
Lanta debuit eẽ humilitas redemptoꝛis quãta fuit ſu⸗
perbia p̃uaricatoꝛis:⁊ quãta fuerit hũilitas patʒ.quia
Adã aſcendere voluit ad deitatẽ.nõ in vnione ꝑſone.hᷣ
in ↄfoꝛmatõne ſciẽtie. Sʒ deus deſcẽdit vſq; ad vnionẽ
cũ humana.phił.ij. Habitu inuẽtus vt bomo ⁊c̃.Ergo
tanta fuit humilitas quãta pᷣuaricatio. ergo nõ neceſſe
fuit xpᷣm pati ad redimẽdum hoĩem. Item tantuʒ me⸗
ruit ab initio ſue ↄceptõis.quãtum poſt qð patet.quia
qntitas meriti attẽdit᷑ penes caritatẽ. Si ergo tãta ca⸗
ritate mouebat᷑ ab initio quãta poſt.quia ñ creuit cari
tas ĩ eo cũ ſemꝑ fuerit plenꝰ gr̃a? veritate. tãtũ meꝛu

it añ ⁊ poſt:eꝛgo nõ neceſſe erat pati.Itẽ Her. vna gut⸗

ta ſãguinis ſumiciẽs fuit pᷣciũ nr̃e redemptiõis.ergo pt⸗
circũciſionẽ nõ fuit neceſſe eũ pati.¶ Itẽ per ſolã gratiã
recõciliamur deo.ergo cũ ĩ plena recõciliatiõe ſit plena
remiſſio pene ⁊ culpe:ergo n fuit neceſſaria paſſio.Ro.
iij. Juſtificati gratis per gratiiꝗ. Ad oppoſituz He⸗

* 14
₰ . „9 484

l ..

bre. ij. Decebat eĩ eñ ꝑ paſſionẽ ↄoſummare. glo. niſi xps

pateret᷑:hõ nõ redimeret᷑.⁊ nõ redẽptus peꝛiret ⁊ ſic fru
Rſra oĩa.Ex quo relinꝗtur ꝙ neceſſe fuit ipᷣm pati ad re

dimẽdũ hominẽ. ¶ Iẽ ad Thy.ij. Aparuit a dei ⁊c.
glo. nõ eſſemꝰ ꝑticipes diuinitatis eius niſi cẽt pticeps
moꝛtilitatis nre.ergo ⁊c. MRñũſio dicẽdũ ſᷣm Anſel. ꝙ

dũ eſt inter liberationẽ ⁊ redẽptionẽ. Redimẽ em̃ eſt r
ſuaz iuſio pcio recuꝑare:et miſi eſſʒ paſſio nõ eẽt p iuſtũ
preciũ recuꝑatũ qð eꝛat amiſſum.tñ ſi alio mõ libeꝛaſſʒ

ꝙᷓ ꝑ paſſionẽ eſſet liberatio nõ redẽptio. Vnde dic glo.

—

dicta niſi xp̃s moꝛeret᷑. hbomo nõ redimeꝛetur poſito ꝙ

debebat redimi.i.iuſto pᷣcio liberari vel recuꝑaꝛi.Deus
em̃ creauit de terra hominẽ ſᷣm imaginẽ ſuã ⁊ iterũ con
uertit eũ in ip̃am.i.in ipᷣam imaginẽ quod factum eſt ꝑ
gratiã redemptõis.ecẽi.xvij.¶ Ad illud quod obijcitur
maioꝛ fuit humilitas redemptoꝛis in incarnatõe ꝗᷓ; ſu⸗
perbia p̃uaricatoꝛis ade. Dicendum ꝙ in peccato Ade
nõ ſoliũ fuit elatio:ſᷣ etiã ꝑuerſa delectatio. AUnde geñ.
iij. Vidit mulier lignuzʒ ⁊c.⁊ fuit ꝑuerſa delectatio ᷣm
ſpiritũ ſcilicet in appetendo ⁊ m coꝛpus.ſ.comedendo
AVngde ſicut ab elatione inchoauit peccatum ade:ita fu⸗
it cõſummatõ in cõmeſtionis delectatione.eo deʒ modo
diſpenſatio noſtre redemptõnis fuit in initio humilita
tis incarnatõis. ꝓgreſſus in cõuerſatione ĩ qua paſſus
eſt per cõpaſſionem. vnde ſteuit Lucẽ.xix. Cõſummatio

vo fuit in paſſione. vnde dixit cõſummatũ ẽ.decuit eniʒ
ſic adimplere oẽm iuſticiã. vt ſicut delectatio fuit ꝑoẽs

ſenſus pꝛeuaꝛicatoꝛis.vt patet geñ.iij.ita xpᷣe paſſus eſt

per omnes ſenſus vt patet i

cendum ꝙ mereri ẽ dupliciter in viꝛtute ⁊ ĩ effectu. Me

ritum in virtute menſuratur m caritatem. et quãta ca

ritas tantũ meritum. Meritum in effectu nonſolum ẽ
in caritate.ſed in caritate cõiuncta effectui.Pꝛimo mo
do tm̃ meruit ypc in initio ⁊ poſt. Secundo modo non.
Vnge per voluntatem cõiunctam caritati qua pꝛedica

ritatem cõiunctam effectui meruit remiſſionem pene et

culpe totaliter. ¶ Ad aliud quod obijcitur ð vna gutta

ſanguinis ⁊c. dõᷣm. ꝙ ſatiſfactoꝛia pena poteſi duplici⸗
ter ponderari. aut m genus aut m circũſtantias.Si

ßm circũſtantias perſone ponderetur pena:cũ vita xpᷣi
ſit vita dei. ſic quelibet gutta ſanguinis ſufficiens fuit.

et ſic intelligitur auctoꝛitas Mern. In ſatiſſfactõe autẽ
relſpondere debet genus pene generi culpe. et iõ m ge⸗
nus culpe nõ fnit ſufficiens.¶ Ad aliud quod obijcitur

per ſolam gratiam reconciliamur ⁊cc. Dicendum ꝙ; ve/
ruʒ eſt:ſuppoſita paſſione xp̃i. AUnde dicit apoſtolꝰ Ro.
iij. Juſtificati gratis peꝛ fidem in ſanguine.Vnde fides
ſanguinis paſſionis eſt que iuſtificat.

Articulus tercius
Onſequenter queritur de neceſſitate palſſio⸗
nis qᷓtum ad cauſam ſuperioꝛem. Ad quod
ſic. Neceſſitas multipliciter dicitur. Qeceſ⸗
ſitas cauſe inferioꝛis.ſ.que ponit impoſſibilitatem no
eẽndi.ſ· qʒð impoſſibile ẽ aliteꝛ ſe habeꝛe.Eſt neceſſitas
cauſe ſuperioꝛis que eſt neceſſitas immutabilitatis. vt
cum dicitur deum neceſſe eſt eẽ bonum. ſeu illud foꝛe qað
ceus vult:et de hac loquimur bic.¶ Anſek in li. cur ⸗

us homo. Quodlibet inconueniens deo ſequitur impoſ
ſibile. i. in ðo poni inconueniens eſt impoſũibile. immo
quodlibet conueniens necelſe eſt deo attribui. Sed niſi
xpᷣc patiatur ſequitur incõueniens deo.ergo xpᷣm neceſ
ſe eſt pati.pꝛobatõ minoꝛis.niſi xpe moꝛiatur homo nõ
redimitur.et niſi redimatur fruſtra ſunt omnia. Ergo
cum inconueniens ſit deo aliquid facere fruſtra:incon⸗
ueniens eſt deo ꝙ xp̃e non patiatur.ergo neceſſeẽ xpᷣm
pati. ¶ Item ſuper illud hebre. ij. Per paſſionem con⸗
ſummare ⁊c̃.glo.niſi xpᷣe moꝛeretur bomo ñ redimeret᷑

te neceſſitate redẽptionis paſſus eſt xpᷣs.tñ diſtinguen

neuangelio. 4 Ad aliud di

4

bat et bmõi faciebat:meruit remiſſionem pene.ſẽd ꝑR ca

— — —

mmmmndmmnmnmmmnnmnmnnnnnnnnennn mn —

eret

u et nõ retemptus peꝛiret.r ſic fruſtra eſſent omnia focta
qð eſt ĩpoſſibile. quare videt᷑ ꝙ neceſſe fuerit xpᷣm pati.
1. Si dicat᷑ ꝙ aliud eſt deũ liberoꝛe:⁊ aliud boĩeʒ libeꝛa
ri. Hõ ꝑ ſe nõ poterat liberari.cũ mibil haberet: deꝰtñ
e poterat liberare. Uñ Gre.in moꝛalibus.xx. Qui nos fe
uen cit exiſteꝛe ð nihilo.reuocare nos potuit ſine moꝛte ſua
et paſſiõe. Cõtꝛa. deus nũꝙ; ſine ſatiſfactiõe liberat hoĩ⸗
ſi nem.ſʒ nullus homo poteſt ſatiſfacere de oꝛiginali. ga
uß nsõ poteſt ſatiſfacere de iiuria quã ĩtulit deo.nec aliqua
do. creatura vt dicit Anſ. ergo opoꝛtuit ꝙ eſſet bomo deus
iog Añne dicit Anſel. Alle qui de ſuo poterit dare ꝙ ſuꝑet
end uonnne qð ſub eſt maioꝛem neceſſeeſt eſſe omni eo qð
con ub xo eſt. Unde pie eligendũ fuiſſz. ade cotemnere oia
ſt ſub to qꝙᷓ eum offendiſſe.⁊ ſimiliter cuilibet peccatori.
ergo plus debuit reddere qᷓ; omnia que ſũt ſub teo.qð ñ
poteſt facere niſi deus.̊ ⁊c. ¶ Item Anſel. ¶ Aihil deus
ge poteſt dimittere inoꝛdinatũ.ſed ſi dimitteꝛet peccatum
. impunitũ ipſe dimitteꝛet inoꝛdinatũ S nõ poteſt dimit⸗
1 tere peccatũ impunitũ. Sed punire peccatuʒ eſt duplici
4 ter. ym iuſtitiam in inferno: aut m miſericoꝛdiã in pre
4 ſenti puniendo. ᷓ oꝑtuit ꝙ ſic vel ſic puniret. Sed nõ cõ
& uenit dinine bonitati totaliter punire creaturaʒ buma⸗
ia nam in inferno. quia tota obligabat᷑ per peccatum ade
us ergo opoꝛtuit ꝙ hic recipiat ſaticfactionẽ. Sed homo ñ
atio potuit ſatiſfacere ⁊ tñ debuit ſatiſfacere deus aũt potu⸗
en; it: ſed ſatiſfactionis debitoꝛ nõ fuit.ſi ergo ſatiſfactionẽ
doi⸗ neceſſe eſt eẽ per penã eius qui dẽt 2 poteſt. ergo neceſſe
ioet eſt ſatiſfactionẽ eſſe ꝑ paſſioneʒ hominis di. ¶¶ Si dicat
*“Dl . Rus potuit peccatum dimittere impunitum dæ po⸗
. tentia: non dæ iuſtitia. que diſtictio ponitur Gene.xviij.
ina 25 poteꝛo celare Abrahaʒ. Cõtra. Ponat᷑ ꝗ; dimittat
uni culpã humani generis impunitã. Sed ſi hoc facit oꝛdia
ne te facit.quia quicquid facit oꝛd inate facit.eꝛgo nulla 5
i. diſtinctio.ergo neceſſi tate cãe ſuꝑioꝛis paſſus eſt.Cõ
. tea. Yo. ij. Sic deus diler it mundũ vt filiũ ſuum daret:
“ Si eꝛgo dedit:gratis dedit.ñ ergo neceſſitate. Reſpõ
4 ſio ßm Anſel. Eſt neceſſitas cõiter dicta ſicut neceſſitas
ſi imutabilitatis. et ẽ neceſſitas pꝛoprie dicta ſicut coacti
⸗ onis vel prohibitionis Prima eſt in ceo. ſcða nũ. Si
S ergo refeꝛatur neceſſitas paſſionis chriſti ad coactioneʒ
uff vel probibitionem. ſic non eſt neceſſitate aliqua pa ſſus
ſn eſt. Unde dicit Anſelmus Loluntas der nulla neceſſita
le facit. ſed ſua poteſtate. Sed voluntas Chriſti fuit vo⸗
luntas dei. MQulla ergo neceſſitate moꝛtuus eſt. ſed ſua
ne poteſtate. ICo non ob aliud dicimus eum non potuiſſe
Wäm non moꝛi.niſi quia immutabili voluntate voluit nõmo
g ri.¶ Ad illud quod obijcitur quodlibet inconuenies 8o
impoſſibile ſequitur. dicendum ꝙ ſi non liberaſſet eſſet
rſic . conueniens ſm iuſtitiã. Si veꝛo alio mõodo liberaſſet eſ⸗
45 ſet conueniens m miſericoꝛdiam quemadmodum ꝙ B
modo liberauit eſt conueniens ᷣm iuſtitiam milericor⸗
diam et lapientiam. 4 Ad obiecta omnia habes ſoluti⸗
ſo⸗ onem ſupra in queſtione de potentia dei libro primo.
, vbi queritur quid dicatur deo poſſibile .
. Rlembrum quartum
itas VOnſequenter queritur de cõueniẽtia paſ⸗
8,6 ſionis chriſti. Et primo de conuenientia
ucs quo ad deum. Secũdo de conuenientia
l ad nos.
n
. Articulus pꝛimus.
bn Rimo queritur de conuenientia quo ad deũ
Nenl dupliciter. Primo ſi conuemens eſt iuſti
HY cie. Secundo ſi Oueniens miſericoꝛdie.
, Ad pꝛumum ſic G. .
in Anſel.que iuſticia ẽ hoĩem iuſtiſſimũ omniũ moꝛti tra⸗
0on dere ꝓ peccatoꝛe.Quis hoc ſi innocẽtem dãnaret.vt no

— y „ —
NTo . r.) Je, . S. &., 2 baſß⸗ ern
. .

Anr. 1 Lr „₰₰ G⁵⁰.

Preterea quia nõ poteſt conqueri creatura ð aliqua i⸗
g P

tis. non conueniret diuine miſericoꝛdie.quia tunc non

centẽ liberaret damnãdus nõ iudicaret᷑.qᷓ videt᷑ ꝙ non
ↄueniat iuſticie dri.¶¶ Itẽ anp. Si aliter peccatoꝛes ſal⸗
uare nõ potuit.vbi eſt eius omnipotẽtia. Si veꝛo potu⸗
it ̊ noluit:quõ defendemus eius miſeꝛicoꝛdiã potẽtiam
eiꝰ atq; iuſticiã.hec eſt oppoſitio infideliũ. Si dicat᷑ q ñ
dãnauit nec tradidit ſed ꝑmiſit hoc fieri.Cõtra.Anlſel.
ĩmo pater pᷣcepit vt moꝛeret᷑ ñ phᷣ.ij. Factus ẽ obedi⸗
ens pr̃i vſq; ad moꝛtẽ ⁊c̃. Itẽ hebre.iiij. Didicit obediẽ⸗
tiã ex his que paſſus ẽ Itẽ Ro.viij. Pꝛoprio filio ñ pe⸗
Ecit.ergo pr tradidit eũ in moꝛtẽ: qd nõ vi det᷑ cõuenire
iuſticie dei. Rñſio dicẽdũ ꝙ; mod iſte fuit de zueniẽ⸗
tia diuine iuſticie. Dei em̃ iuſticia eſt vt nũqᷓ peccoatum
dimittat᷑ ſine pena. peccatũ nulluʒ ordinat᷑ niſi in pena
Im ꝙ dicit aug.in lib.de natura boni. Peccãtes in ſup
plicijs oꝛdinãt᷑.ergo aut peccatũ oꝛdinat᷑ de diſtricta iu⸗
ſticia vt puniat᷑ eternaliter: Aut ð iuſticia cũ miſericoꝛ
dia vt puniatur tempoꝛaliter.⁊ ſic paſſus eſt de iuſticia
quia nõ poterat reatus ſolui per bominem purum ſᷣm
ꝙ probat anſelmꝰ. Nomo enim nõ poterat reddere ſed

xbebat. dens poterat.ſed nõ debebat. Opoꝛtuit eꝛgo
ſolueret bomo dens. homo qui deberet et Ae
Ad aliud qð obijcituꝛ:q innocentem condemnaꝛe nõ
eſt inſtum dicendum ſm anſel. ipſum pater nõ coegit
ad moꝛtem: ſed ipſe voluntarie ſubijt moꝛteʒ. quia ergo
voluntarius fuit.nõ fuit iniuſticia.Eſt tñ addenduʒ ad e α nn. ſn, R
ſolutionem anſel.ꝙ refeꝛendo ad potentiam dininaʒ ab †
ſolutam.nulla eſſz iniuria punire innocentem:Fᷣm ꝙ; di
cit apłs Roma.xj. Qunquid poteſtatem habet figulꝰ

—

ℳ

ðẽ

⁊c̃.quia nulla actio dei poteſt eſſe iniuſta. Item refeꝛen,

do ad iuſticiã dicendum ꝙ deus oꝛdinat mala. Vñ põt
punire innocentem propter bonum qð inde elicit. ſ. ſa⸗
lus humani generis. Ande ſic punitus eſt Job tñ ꝓ bo
no proprio chriſtus aũt pro alieno.quomodo ergo defẽ
demus eius potentiam ? ſapientiam dicendũ ꝗ; ex eo ꝙ

SA B. Pr. AWn
ex malis pene elicit bona ex hoc defendimus eiꝰſapiam

. 4 —
J * . J„
AOn16 15
iuria dfendimꝰeius iuſticiaʒ.¶ Ad aliud qð obijcitur
pᷣcepit eum moꝛi.dicendum ᷣm anſel.ꝙ diſcernendum
eſt in his que fecit ex obedientia quia.ſ.ſeruauit miſeri
coꝛdiam et iuſticiam et veritatem ⁊ obedientiam. vnde
dicit ſponte ſubijt moꝛteʒ non pꝛopter obedientiam de⸗
ſerendi vitam.ſed ꝓpter obedientiam ſeruandi iuſticiaʒ
in qua tamfirmiter perſeuerauit.vt inde moꝛtem incur
reret.vnde quia pater pꝛecepit tenere veritatem pꝛopt
ipᷣam vᷣo tenendã paſſus eſt.

Lonſequenter que / .S. ij.

ritur. vtrum conueniat diuine miſericoꝛdie. Ad quod
ſic. Ponitas dei et miſericoꝛdia debent eligere viam il
lam que magis eſt ad ſalutem. Sed via que magis ba⸗
bet imitatoꝛes magis eſt ad ſalutem. Sed in via ꝓſperi
tatis magis haberet imitatoꝛes:⁊ dico pꝛoſperitatis ñ
culpabilis.ergo magis eſt ad ſalutem. ergo illam ma⸗
gis debuiſſet elegiſſe moꝛtem. 4¶ JItem Dyoniſi. Opti

mi eſt optima adducere et optimo modo. Sed optime
adduceretur ſalus noſtra ſine peccato alicuius ꝙᷓ cum
multoꝛum peccato.ſed per paſſionem non adducitur ſa⸗
lus noſtra ſine peccato multo.ergo non conuenit diui⸗
ne miſericoꝛdie· Reſponſio.dicendum ſᷣm aug. de ve
ra religione. Omne peccatuʒ eſt ex eo ꝓ apetimus que
xpᷣc contempſit:et quia refugimus que ipᷣe ſuſtinuit vel
atpetiuit. Appetiuit autem chriſtus paupertatem. vili⸗
tatem et ſubiectionem. Homines vo eligunt diuitias.
delicias et honoꝛes. Si ergo elegiſſet viam pꝛoſperita

— —
7

— . ₰J₰ 7
eſſet receſſus a peccato.ipᷣe aũt elegit talem in quaẽ re⸗ NRN/B. 0)
ceſſus a peccato. Vel poteſt dici ꝙ redemptio bominis

buit fieri per ſatiſfactõem pꝛo peccato. atiſfactio aũt

pꝛo peccato debet eſſe penalis 2 afflictiua. ꝓpter qð de⸗

,

"e

„

—
7 „* „₰

Seſer „ſol õ
W

R—

₰

)

buit eẽ redemptõ hoĩs nõ ꝑ inceſſum ĩ via ꝓſperitatis.
ſ potius aduerſitatis penalis.¶ Ad aliud qð obijcitur
optimi ⁊c. Dicẽdum ᷣm boe.Oꝛdo ꝓuidẽtie diuine cũ⸗
cta cõplectitur:vt ſi quis ab aſſignato oꝛdine receſſerit
aliũ oꝛdinẽ relabat᷑:et exemplũ anſeł.ẽ in centro⁊ cir
cũferẽtia quãto em̃ plus elongat᷑ a centro: tantoplus
appropinquat circũferẽtie ⁊ ecouerſo.eodẽ mõ dõm. ꝙ
ꝓnidetia ẽ ſicut circũferẽtia cũcta ↄtinẽs.⁊ quãto quis
elongat᷑ a vita:ꝓximat moꝛti? ecõuerſo. Similiter eſt
de iuſticia ⁊ miſcdia.Ipᷣe aũt nõ coegit liberũ arbitriũ
hoĩs:ſ dedit neceſſitati ad redemptõem nõ cogendo li.
ar. Vñ ſi ↄpuliſſet vt nõ poſſet ei intemptare moꝛtẽ:iaʒ
habuiſſet coactã vitã. Vñ ex ꝓpꝛio impetu moꝛtẽ intule
rũt. IJpᷣe aũt ex malo impetu eoꝝ bonũ redemptõms ꝓ⸗
ducit ſeruato oꝛdine.

Articulus ſecundus

Onſequẽter querit᷑ de conueniẽtia paſſionis
quo ad nos.Ad qð ſic Math.xxj. Foꝛte ve⸗
rebunt᷑ filiũ meuʒ. Hiero.foꝛte diceres tãgit
li.ar.eoꝝ vt nõ intentarent ei moꝛtẽ ſi nõ vellẽt.poteꝛat
nõ pati ab eis. Hoc ſuppoſito querit᷑. ſi ↄueniẽs eẽt
ipᷣm pati a demonibo vidꝰẽ ꝙ ſic.qꝛ dy abolus fuit auctoꝛ
culpe ꝑ quã ẽ genus bumanũ ꝑditũ.ergo ↄuenit vt ꝑ eũ
dem introduceret᷑ ſalus ꝑ rpᷣm.ᷓ ↄueniũẽs fuit vt eẽt paſ
ſus a demone:ſi nõ fuiſſet paſſus ab boĩe.⸗¶ Ieẽ debebat
ſoluere reatũ boĩs nõ demonis.ꝗ̊ᷓ hõ non debebat com⸗
mittere reatũ in occidẽdo xpᷣm. Sʒ in moꝛte xpᷣi augmẽ
tatũ ẽ peccatũ vel reatus.ergo nõ debuit pati ab homi⸗
ne. Rñſio.dm ꝙ nõ fuiſſet paſſus a demone: ſi non
fuiſſet paſſus ab hoie.Añ ſi nõ fuiſſet paſſus ab homie
nihilominus eẽt redemptio ſeu liberatio hoĩs:et ſuffice
ret ſola volũtas patiẽdi ad redemptõem ſiue ad libera⸗
tõem. Vñ Roma.iij. Ei at ꝛc.merces imputat᷑ ⁊c.glo.
ei qui habet voluntatẽ ⁊ facultatẽ nõ ſufficit ſola volun⸗
tas. Ei aũt qui bhabet voluntatẽ ⁊ nõ facultateʒ ſufficit
ſola volũtas.eodẽ mõ dõm ẽ de xpᷣo.¶ Ad alið qð obij⸗
citur.ꝙ ↄuenientius fuiſſet pati a demone:dðm. ꝙ paſ⸗
ſus ab homine ẽ paſſus a demone.a demone vt ſuggerẽ⸗
te. ab homie vt exequẽte. Vñ ſicut ſuggelſit peccatũ hoĩ
mo ſic ſuggeſſit fieꝛi paſſionẽ.⁊ ↄpueniẽs fuit ꝙ ſic vicit
uggerẽdo ſolũmõ vt ſuggerẽdo ſolũmõ vĩcat᷑.¶ Ad ali
ud qð obijcit᷑ ꝙ nõ debuit pati ab hoĩe.dðm.ꝙ iſte mo⸗/
dus fuit cõuenientioꝛ et maxime oſtenſiuus caritatis.

Vñ nõ ſolũ ſoluit ab oꝛiginali.ĩmo alliciẽs fuit ad amo

rẽ.cũ a peccatoꝛibus ſuſtineret in ſemetipᷣo ↄtradictõeʒ
Hebꝛe. xij. Et etiã oꝛauit /ꝓ illis.Luce.xxiij.

Membꝛũ quintum

Hnſequenter queritur de quantitate paſ-
ſionis.Et qneruntur duo. Pꝛimo ð quã

titate in ſe. Secundo de quantitate in cõ⸗
ꝑatione ad ſatiſfactõnem.
Articulus pꝛimus
DOpꝛimũ ſic aug.Teſtimoniuʒz nature bone
eſt doloꝛ adempti boni.ꝗᷓ vbi melioꝛ natura:
maioꝛ doloꝛ. Sʒ natura rp̃ᷣi fuit optima.q̊ in
eo fuit maximus doloꝛ. Itẽ Treñ.j. Attẽdite et vide⸗
te ſi ẽ doloꝛ ſicut doloꝛ meꝰ⁊c̃.¶ Itẽ doloꝛ ẽ ſenſus diuiſi
onis impatiẽs. Vñ vbi ẽ maxima ↄueniẽtia:ibi ẽ maxi⸗
mus doloꝛĩ diuidẽdo.Sʒ xpᷣi natura optime erat ↄple
xionata &τr1. Lontra. Paſſio que magis habet ſibi
ↄiunctã delectatõem minoꝛ ẽ.et que marime ↄiũcta:mi

nima?.ᷣ xpᷣc ſemꝑ fruebat᷑:ꝙ̊ minimã babuit paſſionẽ.

Itẽ cũ natuꝛa rapit᷑ ad oꝑatões naturales.ſ.in doꝛmi
endo vt vegetabilis ad oꝑatões interioꝛes:tũc tota ceſ⸗

ſat ab oꝑibo exterioribo ⁊ ab actu rõis ⁊ hmõi:g̊ multo

foꝛtius cũ aĩa xp̃ᷣi m rõeʒ totã rapetur ad dei ↄtempla/
tõem:minimãã habuit paſſionẽ.¶ Itẽ motus maioꝛesĩ⸗

—

pediũt minoꝛes. Cum ergo xp̃ marximo motu rapetur

7 moneret᷑ in deũ:gᷓ motus doloꝛis minoꝛ impediebatuꝛ
Rñſio.dðᷣm ſm anſeł.diſtinguẽdo naturã ĩ xpᷣo:a et
rõeʒ. Doloꝛ xp̃i ſi ↄſideret᷑ ̃̃n naturã maximꝰ eſt doloꝛ.
Aldagnꝰ. n. doloꝛ ẽ ꝗ magis ẽ ↄtra naturã patientis.ma
ioꝛ ꝗ magis ẽ ↄtra natura patiẽtis et etiã ↄtra volũtatẽ
ADaioꝛ ꝗ̊ fuit doloꝛ ĩ xrpᷣo.qꝛ magis ↄtra natuꝛã patiẽtis
vñ cuz coꝛpꝰeius fuit optie ↄplexiõis ⁊ optie conueniẽs
aĩe:aĩa maxĩe doluit in ſeꝑatõe.iõ maioꝛ doloꝛ.Si ↄſið
ret᷑ maioꝛ doloꝛ ſᷣm ꝙ dicit᷑ cõtra volũtatẽ patiẽtis h eſt
duplꝛ.ã ẽ volũtas naturalis:⁊ ẽ volũtas rõnis vł vo
lũtas rõnał.Primo mõ fuit maximꝰdoloꝛ ĩ xpᷣo.et ſcðo
mõ nõ fuit doloꝛ ĩ xpᷣo.qꝛ nũꝙᷓ fuit martir ꝗ tatũ ifoꝛma
tus caritate deſi deraret moꝛi.⁊ ex h̊ eſt meritũ paſſiõis
Cũ ergo obijcit.ꝙ hũit delectatõʒ ↄiũctã.dicẽdũ ꝙ de⸗
lectatò fuit ĩ volũtate vt ẽ rõ.paſſio vero ĩ volũtate.vt ẽ
natura: ⁊ iõ nõ ex eadẽ ꝑte fuit delectatio ⁊ paſſio.vn de
optuit ꝙ ĩ vna ꝑte hẽret ſũmũ gaudiũ vt volũtarie et ex
caritate ĩpleret paſſionẽ qð exigit᷑ ad meritũ:⁊ ex alteꝛa
ꝑte marimum doloꝛẽ. Et hoc vult dam. cũ loqꝗtur ð paſ
ſionibus ſupꝛa natuꝛam ⁊c̃.

Articulus ſecundus

Onſequẽter q̃rit᷑ de qᷓntitate paſſiõis ꝑ ↄꝑa
tioneʒ ad ſatiſfactionẽ. Ad qð ſic. Melioꝛ ẽ
vita gr̃e ⁊ nobilioꝛ incõ ꝑabiliteꝛ vita natuꝛe
ergo deſtructio illiꝰ peioꝛ. Si ergo ꝑ peccatũ ſubtrahit
vita gr̃e. in moꝛte xp̃i ſolũ vita nature ergo nõ eſt cõꝑa⸗
bilis moꝛs xp̃i ad ſatiſfaciẽdũ ꝓ peccato.¶ IJtẽ peccatũ
Ade fuit generale.qꝛ trãſfuſum in omnes.moꝛs xp̃i ꝑti
cularis.eꝛgo nõ potuit eſſe ſatiſfactoꝛia pꝛo illo.¶¶ IJtem
anſeł. Reatus peccati menſuratur ſm magnitudinem
nocumenti.tantuz ergo fuit peccatum crucifixoꝛum ſeu
crucifigentium xpᷣm:quãtum bonum fuit vita xpᷣi.eꝛgo
nõ eſt cõpenſabilis ad ſatiſfaciendum:niſiꝓ peccato eo
rum.ergo nõ pꝛo peccato omnium. Contra. Ille qui
patit᷑ nõ ſolum eſi bomo ſed eſt deus. Si ergo pondere
tur quelibet actio eius:erit illa cõpenſabilis pꝛo quoli
bet peccato.¶ Item Fm voluntatem ⁊ caritatẽ ẽ menſu⸗
ra meriti. Si ergo perſona ſatiſfaciens eſt perſona dei.
7 caritas illa maxima que excellit omnia. ergo poterit

ſatiſ facere pꝛo qu alibet culpa. Rñſio.dom.qꝙ nõ eſt .

cõſiderandum quãtum paſſus eſt. ſeꝰ ex quanto. vnde

coõſiderando circũſtantias perſone. quia filius dei eſt. 2
circũſtantias paſſionis ⁊ hmõi:ſufficiens eſi paſſio xpᷣi

7
§
—

—
ſ

ad omnem. 7 omnium ſatiſfactõnem. ¶ Ad illud quod
obijcitur de ſubtractione vite natuꝛe.dicendum. ꝙ vita
xp̃ᷣi dupliciter poteſt cõſiderari.vt eſt vita dei: vel vt eſt
vita hominis in ſe. Si conſideretuꝛ vt eſt vita dei. ſic eſt
ſufficiens ad ſatiſfſaciendum pꝛe infinitis peccatis.ſi vt
vita bominis in ſe cõſideretur nõ eſſet ſufficiens.¶ Ad
aliud quod obijcitur ꝙ ſatiſfactio fuit particularis pec⸗
catum vniuerſale.dicẽdum.qꝙ ſicut peccatum generale:
ita et ſatilfactio. Ande Ro. v. Sicut per vnius inobe⸗
dientiam peccatoꝛes conſiituti ſunt multi: ita per vniꝰ
obedientiam iuſti conſtituti ſunt multi.ꝙᷓtum ad ſuffici
entiam: qᷓuis non qtum ad efficientiam. ſicut ſol cau⸗
ſa ſufficiens eſt illuminationis omnium bominum:non
tamen cauſa efficiens illuminationem in omnibus. gqa
nõ in cecis.¶ Ad aliud quod obijcitur de peccato cruci
fixorum. dicendum ꝙ neſcierunt vitam chriſti eſſe vitã
ei. Vnde.j.coꝛinth.ij. Si cognouiſſent nũqᷓ; deum glo⸗
rie cruciſixiſſent 77. Vnde non eſi infinitum peccatum
eoꝛum.quia non attingebat niſi ᷣm ſcientiam eoꝛũ. Un⸗
e non intendebant ſubtrahere niſi vitam bominis. vn
cæ excuſantur ab infinito:et paſſio chriſti per omia ſuſ⸗
ficiens eſt ad ſoluendum pꝛo peccatis omniũ.

7 2

—

Dn2 a/. P 5 O n.,

8 * Bo( * X per .) 9 „.) 4 Pal.⸗n 3 Pen

A
tme
bit
cat
i
len
n

.

u
G
eo
gui
ere
oli
ſu⸗
die
Reri⸗
noͤck
nde
l
ſori
dgnen
ſi
z

ſirck

in
o
⸗
Aler
de⸗
Nnd⸗
fici
(an⸗
on
64
uci
ſi
ngo
tun
1

ſi⸗

Dne
Queſtio. xviij. de effectun

paſſionis dominice.

Onſequenter que

renduʒ eſt de effectu paſſionis dñiceꝗ
ponunt᷑ quatuoꝛ.Pꝛimꝰiuſſtificatiõis
a pct̃is.Scðs recõciliatõnis ad deũ.
Tercius religatio poteſiatis dy aboli
Nuartus apertio ianue paradiſi.

Mlembrum primũ
DOpꝛimuʒz obijcit᷑ in hũc modũ yſa.xliij.
Ego ſum:ego ſum ipſe ꝗ deleo iniqꝗtates
ꝓrer me.ergo ſolꝰ deꝰ eſt ꝗ delet peccatũ
relingꝗtur ̊ ꝙ paſſio nõ telet pcẽm. qꝛ de
terminatiĩe ⁊ excluſiue dic.Ego ego ſum ꝗ deleo ⁊c̃. vt
nulli alij tribuat᷑.¶ Item dic auẽtas ꝙ magis ẽ de im⸗
pio facere piũ ꝙᷓ creare celũ ⁊ terꝛã. Si & ſolius dei eſt
creare:ſoliꝰdei eſt de impio facere piuũ.Cum ̊ ꝑ paſſi⸗
onem nõ poſſit eẽ creatio.ꝑ paſſionẽ nõ põt eſſe iuſtifi⸗
catio ꝑ quaʒ eſt de impio facẽ pium. ¶ Iem paſſio xpᷣi
nõ attingit aiam iuſtificandã: qa iam pᷣterita eſt. nec et
attigit tꝑe paſſiõis qꝛ erat in alio ſbiecto.Relingt᷑ igit᷑
ꝙ nõ põt agere in aiam: nec delere pctm. 4 Iteʒ ſola
gra deletur peccatũ.Si ergo paſſio xpᷣi nõ eſi cã gratie
em̃iciens ſeu dans: nec cauſa deletõnis peccati.ſolus

aũt deus eſt datoꝛ gratie nõ aliq creatura. pᷣm ꝙ dicit

berñ. Abſit vt pfectionẽ anime tribuamꝰcreature.deo
aũt eius creatõnem:cũ longe ꝑfectius ſit eẽ ꝑfectum qᷓ
factum.Ex quo ptʒ ꝙ ſolus deus ẽ datoꝛ gratie nõ ali
qua creatura. Contra.Apoc.j.Lauit nos a pecca⸗
tis in ſanguĩe ſuo:g ſanguis paſſionis lauit peccata.
Item heõ.ix. Sanguis rp̃i ꝗ ꝑ ſpm̃ſanctũ ſemetipᷣm
obtulit emundauit ↄſciam nr̃am ab oꝑibus moꝛtuis.
Item ibidẽ dicit᷑ ꝙ ſine ſanguinis effuſione nõ eſt re
miſſio pctoꝝ. Rn. paſſio rpᷣi ſe hʒ ad remiſſionẽ pec
cati modis pluribo.Eſt em̃ paſſio xpᷣi dupłr:in rei na⸗
tura ⁊ in aĩa.ſᷣm ꝙ paſſio xpᷣi eſt in rei natura: ↄparat

ad cletionẽ peccati dupliciter. ꝑ modum meriti: 2 per

modum ſatiſfactõnis. In peccato aũt ſunt duo.macu⸗
la et reatus.macula que eſt defoꝛmitas vel diſſimilitu
do ad deum: reatus obligatio ad penam. Eſt igit᷑ paſ⸗
ſio cauſa meritoꝛia deletõnis macule:quia meruit no⸗
bis gr̃am ⁊ ome illud qͥ xelet᷑ peccatũ. Uñ Ro. viij. Si
ꝓꝛio filio nõ peꝑcit.quõ nõ cuʒ illo om̃ia donauit:Et
eſt etiã cauſa ſatiſfactoꝛia reatpene:ſm ꝙ dicit᷑ yſai.
liij. Vere nros languoꝛes ipᷣe tilit ⁊c. VUñ anſel.ij. cur
deus hõ. Putas ne vitã xpᷣi tantuʒ bonũ tam amabile

poſſe ſufficere ad ſoluendũ qð debetur p peccatis totiꝰ

—

mũdi.Et rñdet ĩmo plus põt in infinitũ:⁊ ſubdit᷑. Ai⸗
xs igit᷑ quõ vita hec vincat omia peccata:ſi ꝓ illis det
Sic g& paſſio xp̃i in ipᷣa natura rei delet perjm vt cã me⸗
ritoꝛia gr̃e ad delendũ maculã: ⁊ vt cã ſatiſfactoꝛia ad
delendũ reatũ ad penã.¶ Scom vo ꝙ paſſio vxpᷣi ↄſide⸗
ratuꝛ ſm eẽ qð hʒ in aĩabo valet etiã ad remiſſionẽ pec
cati qᷣtuoꝛ modis.ꝑ dilectõneʒ.ꝑ fidem.ꝑ ↄpaſſionẽ.ꝑ
imitatõneʒ. Iſtis em̃ qᷓtuoꝛ modis ↄiungit᷑ nie et hʒ eẽ
in illa. Paſſio igit᷑ xpi in dilectõe ⁊ fide: valet ad dele⸗
tionẽ macule. Paſſio vᷣo xpᷣi in ↄpaſſione et imitatõne
valet ad deletioneʒ obligatõnis 7 reatus pene. Paſſio
rp̃i duobo modis valet ad deletionẽ peccati:ſicut di⸗
cit magiſter in.iij.ſenten.xviij.diſ. Puꝛmus modus eſt

ex pte caritatis. Scdᷣs ex ꝑte ſidei. Ex parte caritatis

modus eſt ꝑ modum ercitantis ad caritatem. Ex par⸗
te fidei ꝑ modum efficientis. Modus ̊ ex ꝑte carita⸗
tis eſt: qa ꝑ paſſionẽ xpᷣi excitat᷑ in nobis amoꝛ dei:ſᷣm
ꝙ dicit apis Ro.v.Comendat deꝰ caritatẽ ſuam in no
bis. qm̃ cuʒ eſſemꝰpeccatoꝛes xpᷣe ꝓ nob moꝛtuꝰeſt.Et
ex hoc attendimus ad amandum ipſum amoꝛe carita

—J Jnacle-
. rrxah) —

5

—

—

2 n Ton Xew/ n

*

xviij.

tis: que operit multitudineʒ peccatoꝛum. Ex paꝛte ᷣoo

fidei oſtenditur modus ꝑ modum efficientis.quia paſ
ſio rpᷣi ꝑ fidem foꝛmatam que eſt cum amoꝛe dei: valet
ad deletionem macule peccati vt cauſa effectui ↄiũcta.
⁊ hoc in adultis in fide ꝓpꝛia:vel cum ſacramento fidi

vt baptiſinatis ad deletionem macule in ꝑpuulis: et eſt

boc ex fide aliena eccleſie. Unde apoſtolus Rom̃.iiij.

Juſticia dei ꝑ fidem eſt ihu quem ꝓpoſuit ꝓpiciatoꝛem
ꝑ fidem in ſanguine.i.per fidem paſſionis.Ex quo re⸗
linquitur. ꝙ ex fide paſſionis eſt iuſtificatio ſiue emun

datio peccatoꝛuʒ. Paſſio vᷣo xp̃ᷣi in ↄpaſſione ⁊ imita⸗

tione:vel ꝑ paſſionem et imitationem valet ad deletio⸗/
nem reatus pene. Sed paſſio interioꝛ vt cauſa merito/
ria remiſſionis pene.imitatio in actu eaterioꝛi vt cau⸗
ſa ſatiffactoꝛia pene debite.De cõpaſſione.ij.thi.ij. Si
oↄpatimur ⁊ conregnabimus.De imitatione.j. petr.ij.
xpᷣc paſſus eſt ꝓ nobis ⁊c. 4¶ Dicendum igit᷑ ad pꝛimũ
ỹ ipſe ſolus deus eſt cauſa delens culpam vt pᷣncipale
efficiẽs et agens. Paſſio vo xp̃i eſt in genere cãe mate⸗
rialis vel eicientis vt meꝛitoꝛiũ:quod nõ ẽ principale
ſed cooꝑans: ſicut patet ex dictis. Cum ergo dicitur.
Ego ego deleo inigtates ꝓpter me.intelligiẽ per exclu⸗
ſionem alterius cauſe pꝛincipalis non meritoꝛie vłco⸗
oꝑantis ſeu materialis.⸗¶ Ad aliud dicendũ.ꝙ paſſio
rpᷣi iuſtificat ſᷣm ꝙ ↄſideratur in rei natura ꝑ modum
cauſe meritoꝛie vel ſatiffactoꝛie. Scoᷣm vo ꝙ cõſiderat᷑
vt habet eẽ in anima ꝑ fidem:ſic ſolum iuſſlificat in ra
tione efficientis.ſᷣ hoc eſt fides de ipſa paſſione.et hoc
modum cauſe cooꝑantis:non ꝑ modũ cauſe operan
tio.¶¶ Ad aliud iam ptʒ rñſio. Paſſio eĩ xpᷣi attingit
aĩam vel in modũ meriti gr̃e que aĩe datur: vel in mo⸗
dum ſolutionis pene reatus ꝓ aĩa:vel in modũ quo eſt
in aĩa vt dilecta vt credita vt afficiens ꝑↄpaſſioneʒ.et
ↄfoꝛmata ꝑ imitatõeʒz vt dictũ eſt. Ad vltimũ iam pʒ
rñſio.quia q;uis paſſio xp̃i nõ ſit cauſa gratie effectia
eſt tamen cauſa meritoꝛia.

Lonſequenter que/ .S. j.

ritur de cauſalitatis dr̃ia in iuſtificatõne vel remiſio⸗⸗

ne peccati ꝑ paſſionẽ ⁊ ꝑ reſurrectõeʒ.i Iam dr̃ Rom.
iiij. ADoꝛtuꝰ eſt ꝓpter delicta nr̃a ⁊ reſurrexit ꝓpter iu⸗
ſtificatõneʒ noſtrã. Querit᷑ ̊ quaꝛe plus attribuit᷑ re⸗
miſſio ⁊elicti paſſioni ⁊ iuſtifſicatio reſurꝛectõni qᷓ; ecõ⸗
uerſo.¶ Iem iuſtificatio ponit remiſſionẽ pct᷑i. Si er⸗
go reſurꝛexit ꝗꝓpter iuſtificatõeʒ nr̃am: et ꝓpter pecca
ti remiſſionẽ.¶ Item ſi ꝑ paſſionẽ eſt remiſſio peccati ꝑ
paſſionẽ eſt iuſtificatio. ¶ IStem glo.dicit ibi Rom̃.v.
Vtraq; moꝛs ⁊ reſurꝛectio xpᷣi delicta tollunt:⁊ vtraq;
iuſtiſicant.ij Lon ᷓ dʒ attribui moꝛti tollere per̃jm et re⸗
ſurꝛectõni iuſtificatio.¶ Pꝛeterea dicit᷑ Ro.iij. Juſtifi
cati ꝑ fidem in ſanguine.ẽᷓ paſſio vel fides paſſonis ẽ
cauſa noſtre iuſtiſicatõnis.Conuenientiꝰ̊ debuit dix⸗
iſſe moꝛtuus eſt ꝓpter iuſtificationẽ nr̃am et reſurꝛerxit
Apter delicta noſtra.¶ Item xp̃c poſt reſurꝛectõem nõ
erat in ſtatu merendi:ergo nibil meruit ꝑ reſurꝛectio⸗
nem.ergo reſurꝛectio ſua non fuit cauſa meritoria nr̃e
iuſtificationis vel noſtre reſurꝛectõnis. Rñ. m gl.

MRo. iiij. Aldoꝛtuꝰ eſt ⁊c. Qota ꝙ vtraq;.i.moꝛs ⁊ reſuꝰ

rectõ rpᷣi delicta noſtra tollũt et vtraq; iuſtificãt. moꝛs
tamen rpi ſola interitum vite veteris ſignat ⁊ in reſur
rectõne noua vita ſignatur. ideo quia qtum ad ſitio⸗
nis diuerſitatẽ vᷣba diuiſit. Ex quo accipitur.ꝙ mors
⁊ reſurꝛectio xpᷣi ↄparant᷑ remiſſioni peccati et iuſtifi⸗
cationi vt cauſa ⁊ ſignum. Scᷣm ꝙ ſignũ moꝛs ↄpara
tur remiſſiom.reſurꝛectio iuſticie vel iuſticatõi.Scðᷣm
ðᷣo ꝙ cauſa:vtrũq; ↄuenit vtriq; ſicut ſupꝛa obiectũ eſt
et ꝑ hoc ptʒ rnſio od primũ.⸗ Ad aliud dicendum qꝓ
eſt iuſtificatio motus ad im pfectã iuſticiã: qᷓ ẽ in pñti
vita: et eſt iuſtificatio motꝰad ꝑfectã iuſticiã que erit ĩ

patria.Pꝛima eſt ꝑ meruũ paſſiõis.Scða erit ꝑ rſur⸗

–

— — 7 1. „
R / . O
vS ) Oz

rectionem que eſt cauſa noſire glorioſe reſurꝛectionis.
7 ita ꝑ ↄſequens ꝑfecte iuſticie.Paſſio ergo ⁊ reſurꝛe⸗
ctio indifferenter iuſtificant.vñ ſuper Ro.iij/glo. o
na vita a iuſtificatõe incipit?⁊ in ĩmoꝛtalitate perficiet᷑
Ex his iam pʒ rñſio ad alia. Sed addendũ eſt ꝙ iuſti
ficatio large dicit᷑ reſpectu remiſſionis pcti.⁊ reſpectu
adeptõnis iuſticie ᷣm ꝙ iuſticia ponit duos terminos
a malo ad bonũ. Stricte vᷣo reſpectu adeptõnis iuſti⸗
cie. tum &̊ ad figurã:tum paſſio rpᷣi:tum reſurrectõ
iuſtificat ſᷣm ꝙ iuſticia ſumit᷑ large. Fm vᷣo ꝙ ſumitur
ſtricte ꝙtum ad cãm paſſio xp̃i et reſurꝛectio iuſtificãt.
non ꝙtum ad figurã. Ao vltimũ dõm. ꝙ licet ſtatꝰ
gloꝛie nõ ſit ſiatus merendi ſumendo ꝓpꝛie merituʒ ꝙᷓ⸗
tum ad meritum ſubalis pᷣmj.et boc qᷓtum ad exiſten⸗
tes in gloꝛia:merent᷑ tamen impetrãdo alijs 2 aduocã:
do illis.lñ habemꝰ.j.ioh.ij. Aduocatuʒ habemus
apud patrem ⁊c. De cãlitate vᷣo reſurꝛectõnis infra de
terminabitur.

Niembrum ſecundũ

Onſequẽter querit᷑ de effectu recõciliati
onis ad deũ.De quo Rom̃.v.Si adhuc
cũ inimici eſſemꝰrecõciliati ſumus deo ꝑ
moꝛtẽ filij eius: multomagis recõciliati

ſalui erimus in vita ipſiꝰ.ſᷣm iſtũ effectũ dicit᷑ xpᷣe me⸗

diatoꝛ dei et hoĩm Muerunt᷑ igit᷑ circa bec tria. Pꝛĩo
an ſit mediatoꝛ. Scðo ſᷣm quid mediatoꝛ.Lercõ quõ
mediatoꝛ.

Articuius pꝛimus

Irca primũ ſic babet᷑ ab aug·ix.de ciui di.
Dixerũt quidã phi.mediatoꝛes eſſe int᷑ nos
et deũ demones. qm̃ de eſt imoꝛtalis ⁊ ſine
om̃i miſeria:hoĩes miſeri et moꝛtales:demones miſeꝛi
aiĩmoꝛtales.ex h̊ ↄcludebant demones eſſe mediatoꝛes
inter nos? deũ.qm̃ ĩmoꝛtale et miſerũ eſt mediũ.inter
ĩmoꝛtale ⁊ beatũ:et moꝛtale et miſerũ.Sʒ determinat
aug. ꝙ neceſſe eſt hr̃e alium mediatoꝛẽ: quia mediator
hmoi ſeparat ⁊ impedit acceſſum ad beatitudinẽ. dicit
em̃ ſic.ix.de ciui.dei.xv.c.Alius eſt medius malꝰꝗ ſe⸗
parat amicos.Aliꝰbonus ꝗ recõciliat inimicos.et iðo
multi ſunt medij ſeꝑatoꝛes: quia multitudo q̃ beata ẽ
vniꝰdei ꝑticipatõne fit beata:cuiꝰꝑticipatiõis pᷣuatõe
miſera multitudo maloꝝ angeloꝝ que ſe oponit poti
us ad impedimentũ: ꝙᷓ interponit ad bẽitudinis adiu⸗
toꝛium.etiã ipᷣa multitudine obſtrepit quodãmodo ne
poſſit ad illud beneficiũ bonum ꝑueniri. Item beati
angeli non pñt eſſe mediatoꝛes: qm̃ ipᷣi ſunt ĩmoꝛtales
⁊ beati.quoꝝ neutra ꝓpꝛietas ↄuenit homiĩ. Dicit em̃
ſic aug. in eodem li. Honi igit᷑ angeli inter mi ſeros et
moꝛtales 2 btos ĩmoꝛtales medij eſſe nõ pñt:qꝛ ipſi qᷓ
7 bti et ĩimoꝛtales ſunt.Ex his ptʒ ꝙ neq; angeli boni
neq; mali pñft eſſe mediatoꝛes. Sʒ oꝑtet ꝙ aliꝗs ſit me
diatoꝛ ꝗ ſit moꝛtalis et bĩs. moꝛtalis ad tpᷣs:et beatus
ꝑpetuo.vt eo ꝙ moꝛtalis ad tpᷣs ↄueniret cũ hoĩe exñ⸗
ti in via:ꝑ boc ꝙ beatus exiſtens in patria. talis ẽ xpᷣe
ceus et hõ. Vñ aug. in eodem li. Querendꝰ eſt mediꝰq
non ſolũ homo.verũetiã deus ſit.vt homĩes ex moꝛtali
miſeria ad beatam ĩmoꝛtalitatẽ huiꝰ medij beata mor⸗
talitas interueniendo ꝑdueat.quẽ neqʒ nunc non fieri
moꝛtalem opoꝛtebat neq; permanere moꝛtaleʒ· moꝛta
lis qui ꝓprie factus eſt.non infirmata verbi dimnitate
ſ carnis infirmitate ſuſcepta.nõ aũt ꝑmãaſit in ip̃a caꝛ
ne moꝛtalis quam reſuſcitauit a moꝛtuis qm ip̃e ẽ fru
ctus mediatõnis eiꝰvt nec ipſi ꝓpter quos liberandos
mediatoꝛ effectus eſt in ꝑpetua vel carnis moꝛte rema
nerent. PPꝛoinde mediatoꝛẽ inter nos et deũ ⁊ moꝛtali
tatem babere opoꝛtuit tranſeuntẽ et beatitudinẽ ꝑma⸗
nentem: vt ꝑ ideʒ quod tranſit ↄgrueret moꝛtuus: 2 ad
id quod ꝑmanet tranfferret ex moꝛtuis. Xpᷣc igit me⸗

dius ſeu mediatoꝛ eſt ↄueniens concilians cuius ꝑti
cipatione ⁊ beneficentia homo miſer et moꝛtalis fieret
beatus et imoꝛtalis. VUnde aug.in eodem li.Ad hoc ſe
quipe interponit medins ĩmoꝛtalis et miſer. vt ad im
moꝛtalitatẽ beatã tranſire nõ ſinat.qm̃ ꝑſiſtit q impe
dit.i.ipſa mileria. Ad hoc ſe aũt interpoſuit immoꝛta
lis et beatus. vt moꝛtalitate tranſacta: ⁊ ex moꝛtuis fa
ceret immoꝛtales.qð in ſe reſurgendo monſtrauit ⁊ ex
miſeꝛis bonos.vnde nunqᷓ ipſe diſceſſit.Ex his pateꝛe
põt ꝙ xpᷣc etiã inẽtum bhomo:mediatoꝛ eſt inter nos et
deum. Extrema em̃ ſunt deus iĩmoꝛtalis et beatus: bõ
moꝛtalis et miſer. medius eſt hõ moꝛtalis et bus qui
fuit xp̃e qᷓtum ad naturã bumanã. VUnde in eodeʒz dic
aug. on tm̃ ob hoc mediatoꝛ.ꝙ; verbũ maxime quip⸗
pe ĩmoꝛtale et marime beatũ. longe autẽ a moꝛtalibus
miſeris. Sed mediatoꝛ ꝑ qð homo eoipſo vtiq; oſten⸗
cns ad illud non ſolũ beatum: verũetiã bñficum nõ
opoꝛtere queri alios mediatoꝛes:ꝑ qͥs arbitremur no⸗
bis peruentõnis gradus eſſe molliendos:quia beatus
et benificus deus ꝑticeps factꝰhũanitatis noſtre.com
pendium pᷣbuit ꝑticipande deitatis ſue.iec enim nos
ab ĩmoꝛtalitate 2 miſeria liberans ad angelos immoꝛ⸗
tales beatoſq; ita ꝑducit: vt eoꝝ participatione nos i⸗
moꝛtales et beati fimus: ſed ad illam trinitatem cuiꝰ
participatõne angeli beati ſunt.

Articulus ſecundus

Ecundo querit᷑ ſm quid ſit mediatoꝛ:.Fm hᷣ
ꝙ rpc dicit᷑ eſſe mediatoꝛ non inꝙᷓtuʒ homo
Aldedium eniʒ debet coĩcare cum vtroq; ex⸗
tremoꝝ: ſed inqtum homo nõ coĩcat niſi cũ altero ſcz
cum nobis nõ cũ deo. Ao hoc dm. ꝙ mediũ dicitur
multipkr. ſ. tum ad ↄuenientiã nature:qtum ad ↄue/
nientiã ꝓpꝛietatis:qᷓtum ad ↄuenientiaʒ ꝑſone. Dicit᷑
mediũ ꝙtum ad naturaʒ:ſicut eſt mediũ in coloꝛibo.
aũt modo nõ eſt mediũ inter deum et hominẽ: qm non
põt eſſe natura media.Dicit᷑ aũt aliter mediũ qtuʒ ad
ↄuenientiã ꝓpꝛietatũ·et hoc mõ põt vxpᷣc dici mediũ eſſe
qtum ad buanaʒ naturã: ⁊ inter dum et hominẽ: qm̃
habet ꝓprietates ↄuenientes cũ vtroq;cum deo. ſ. bea⸗
titudinẽ plenitudinẽ gre et ſcĩe.⁊ hʒ alias in quibo cõ⸗
municat cũ bomine.ſ.moꝛtalitatẽ ⁊ alios defectꝰ. Cuʒ
ergo dicit᷑. ꝙ neceſſariũ eſt mediũ coĩcare cũ extremis.
intelligendum eſt tum ad boc ꝙ extꝛema ſunt: ſeu km
ea m que ſunt extrema. Sed deus ⁊ homo nõ ſunt ex⸗
trema: m ſuas naturas:ſed qtum ad ſuas pꝛoprieta⸗
tes. AUnde deus dicebat᷑ extreium ratõne ſue immore
talitatis et beatitudinis. Homo vo rõne ſue miſerie et
moꝛtalitatis. Xpc aũt ꝙtum ad naturã humanã vtri⸗
uſq; coĩcat alteram ꝓpꝛietatẽ. ¶ Item alio modo dꝛ xpᷣe
mediũ inter deum et hoĩem: eo ꝙ eiꝰypoſtaſis eſt ĩ na⸗
turis duabo. Añ dicit damaſ. eius ypoſſaſis eſt ex
ouabo naturis.qð ſic exponit᷑.i.ex duabo naturis ſub⸗
ſiſtit ſcʒ diuina et humana.nec mutat᷑ diuina in huma
nam: nec humana in diuinã. ſed vtraq; in ſua ꝑfectõne
remanet. Xpc ergo qtum ad bumanitatem poteſt dici

mediatoꝛ dei et bominum: quia licet ᷓtum ad naturã

ↄmunicet cũ hominibo ſolum:ratõne tñ perſone ↄmu⸗
nicat cum deo.qm perſonam babet filij dei non ꝑſonã
creatam aut ↄpoſitam: ſed eternam ſimpliceʒ. De boc
mediatoꝛe dicit yſidoꝛus in libꝛo de trinitate.Aſdedia
toꝛ dei et bominum. bomo ypᷣc ihs.non aliter in deita⸗
te aliter in humanitate: ſed idem vnus in vtraq; natu⸗
ra.nec prius conceptus homo:nec prius homo editus
nec meritum accepit vt deus eſſet.ſed dei verbo manẽ⸗
te incõmutabili eſſentia.aſſumpſit caꝛnẽ in qua impal⸗
ſibilis pati.immoꝛtalis moꝛi:eternus ante ſecula tem
poꝛaliter poſſet oſtendi.

l

— be,r Gae . rat cogi ad peccandũ ſicut nec modo. ergo no maioꝛeʒ
Articulus tercin Paſlwr haꝛabuit dyaboloptatem tẽptandi q; modo.⸗. Item ꝑ cir

1.— 3.06.5 7 t 4X99

Ercio querit᷑ quõ mediatoꝛ ſit. Aug.de ci. cumciſionẽ in ſanctis añ paſſionẽ velebat᷑ culpa oꝛigi⸗ P. „„
di.xj. Hic eſt mediatoꝛ dei et hboim hõ xpᷣs nalis ⁊ culpa actualis ꝑ caritatẽ. Ergo cũ nõ habebat P ſſt *
ihs.ꝑ hoc mediatoꝛ ꝑ qð hbomo:ꝑ qð et via ptatem dyabolꝰpuniendi niſi rõne peccati:non kxba⸗
d Si inter eũ ꝗ tendit:⁊ illũ quo tendit via media eſi:eſt tuc ptatem puniendi bonos:ſic nec mõ.ꝭ̊ ⁊c. Cont
8f ſpes ꝑueniendi.Si aũt deſit et ignoꝛet᷑ qua ſit eundũ: Apoc.xx. lidi angelũ deſcendentẽ e celo 2 appꝛeben
. quid ꝓdeſt noſſe qͥ eundũ eſt.ſola ẽ aduerſus om̃s erꝛo dit dꝛaconẽ qui eſt dyabolꝰet liganit eũ ⁊c. Seꝛ quem
e res via munitiſſima vt ipᷣe ſit deus ⁊ hõ.qͥ itur deꝰ quo angelũ intelligit xpc.ᷓ ꝑ paſſionẽ xpᷣ diminuta ẽ ptas
itur hõ. ⁊ ita ſm ꝙ bhomo mediatoꝛ ẽ et via.4¶ Notan⸗ vyaboli vt minus poſſit ꝙᷓ pꝛius.¶. Item ꝑ paſſionem
t ia qᷓ dicunt᷑ de doo ᷣm ꝙ bõ.media⸗ abſolutꝰeſt reatus in illis ꝗ baptizʒ ant᷑ oꝛiginalis 2⁊ eei
gui mnn g ber ſnn n3 a ngnnant altcke. boſtiu.ſa⸗ 3 am actualis culpe.Cum ꝗ̊ᷓ dyabolꝰnõ hẽat ptatem ni
di terdos.oſtin inelnentfkeium red re er luator ſi rõne peccati:nullã oĩno habet ptatem. 4. Item ante
d Erdoa hoſia ſiue ſacrifcinin renptor et ſaluat f pactone vyaboleudcedme erarne ien ategts alhe
Senenan ginänszEtigbguekoomni Emider . ne ꝑ mundum iaʒ nuſq;ᷓ adoꝛatur. Ex quo certiſſime re
. vrmiaʒ acchũ fi pois. En vn⸗ octuoxp babitat m adoꝛari vt deus.¶ Item ſct᷑i angeli pꝰincarnatõem na⸗ .
3 ritari ſen aMunt nnio iin am feipne li 1 iſta p turam gencraliter humanã reuerent᷑. VUñ angelꝰ iohi
4 nne onelitt Fuun acnen di Ponkienotar aihr volenti ſe adoꝛare dixit. Vide ne feceris ↄſeruus tuus
. inptal dnm df ne abiteris detin lro t⸗ ne. ſum ⁊ fratrũ tuoꝝ.vlt.apoc. Rñ.dvᷣm.ꝙ dyabolus
4 cäs per paſſionem xpᷣi minoꝛẽ babet ptatem in natura,ʒ bu·
. ture et diuine:eo em̃ ꝙ hũana natura xpi vnita deitati manam vninerſaliter:quia ſi ubtracta ẽ ei ptas qua pꝛi
cipat xpc pri iu ine nature et bũane: ſeu p⸗ us ſubijciebat eã in infidelibus ſibi ydolatria 2 veneꝛa
4 Dnenmndinndettnannznainrceet Frnm a4 hůc cn tione q̃ſi deus.ſubtracta ei etiaʒ in fidelibo in quibſus
„ . . . Re . . . 1- . . —☚. — . õ . i
rsei * aedeneePicrolencd terems ſionis eſt. ſ. crucis ex ſacramento baptiſmatis uo .
i inqᷓ 5.ſ. i hoĩ uales: aboli ptas cohibet᷑.AVñ apoc.vij.dr.q̃tuoꝛ anglis.ſ⸗o
ni ſentarcirt geams Pömnoreg n nieſtlnnne lite nokere quoaduſq; ſi em lernos er nr̃i fronti⸗
ono ſeu largiri gram ꝓn e ip̃o Yoh.j. De plen: tudine dadu renfiin ſroni
eiꝰaccepimꝰom̃es.⁊ ſᷣm hũc actũ dr caput.capitis eim bus eoꝝ. Rũ.igitur ad illud qð obijcit᷑ pᷣmo dðm 6
eeſt influẽ ſenſum ? vitã vel motũ alijs mẽbris. Sed ꝗa 5 ſimpłr dy abolꝰꝑmiſſus ẽ nocẽ. ¶Ninoꝛẽ ptateʒ bʒ pt
fa pᷣmo ↄfeꝛt᷑ indiſtincte.ideo pꝰhãc infuſionẽ gr̃e ſeu paſſionẽ q; pꝛius in ipſis fidelibo.qꝛ fideles pꝰpaſſiõezʒ
uarion⸗ hoĩbo:ſeꝗtur diſtinctõ aĩe:q̃ quidẽ dilſtinctõ foꝛtioꝛa arma hñt defenſionis 2 reſiſtentie ↄtra omnez
ſt ſim intellectũ ⁊ affectũ.vñ poeffuſionẽ grẽe ↄſequun impugnatõeʒ dy aboli.Uñ.vj.ad eph̊. In oibo ſumen
tur duo actꝰtum ad diſtinctõeʒ gre.ſ.illuminaꝛe itel⸗ tes ſcutũ fidei vt poſſitis oĩa tela nequiſſimi extingue⸗
lectũ:⁊ accendere affectũ.qtum ad actũ illumiationis re. Habẽt etiã nomẽ ihu:cuiꝰnoĩs inuocatio pellit de⸗
arellect⸗ ſt intelli Kaſ idei dr fundamentũ: q́;⸗ mones:ſicut dicit᷑ math.vlt. In noĩe meo demoia eijci
raltes⸗ d 4 ndendi affeer of boltin Prius et S ☚ ent 7c. Ao ſedᷣm dom. ꝙ ppaſſionẽ bʒ ptateʒ veran⸗ L, – L
H dueghamm wf age diſtribuere. Iem pꝛiſeſt illumia⸗ qi coꝛꝑa: ſ nõ quoꝛũcũq;: nec qlitercũq;· tatem enim · J Jα ια1 * Tar
8 io intellectꝰqᷓ; accenſio affectꝰ.ſed pꝰiſtos actꝰeſt ĩ coꝛ verãadi hʒ coꝛꝑa excoicatoꝝ pᷣciſoꝝ ab eccłia: ſᷣm ꝙ dr vn Namntr;
dor Tieſi 1t ſacr. pticipatõ i.. Coꝛin.v.de foꝛnicatoꝛe quẽ excoicauit apłus dicens. L9
. poꝛare nos eccleſie qð fit ꝑ ſacramentoꝝ ꝑticipatõem j. Coꝛin.v.de foꝛnicatoꝛ V dicens.
a⸗ 7 qtum ad hũc actũ ꝙ eſt nos ꝑ ſacramenta regeneꝛa⸗ JYudicaui illũ qui hmõi eſt tradeꝛe ſathane in inkenin —
n re.dr rpᷣc ſacerdos łᷣ fruſtra eẽt regeneratio niſi ſeque & carnis ⁊c̃. on B qui noſime Fein⸗ nbeect 5 8 i 1 —
. erur uiſfitio gue lie per kn ſratonenn baſtns n & manreontects⸗ rvelgelctor herkiein et coꝛonã ßm ꝙ
emekong negut Par relnnas cagentis gele dielar de io antboni⸗ poſtqᷓ fuit a dya bolo flageila
n 1 nio⸗ S eian era ↄtractũ a ꝑentibo.et Pier pec tus:ꝙ ei querẽti a dño apparente ſibi vbi erat cũ flagel
or cata actualia q̃ iinz Es lacrafi ſoluẽ ²⁸ 5 eneftetel antboni ie enn torti hts
jeet penã vel obligatõeʒ.⁊ ſic dr hoſtia vel redemptoꝛ. S Añ paſſionẽ dᷣ n hẽbat vexa
m luta aüt iſta pena vel obligatõe eſt aliꝰactꝰ.ſ. amouere poꝛaliter fies feenlos el Fadlegioſ pi u teneb
emphe bryv, valns 1 eretge dad wrii derek nri einda⸗ 2 vtebat᷑ ſp F⸗ bolꝰ ptate puniẽdi vt
. . .* d * Xx — . 1 . 1 Dya . .
. Deinde? irimere glenn:i Pible netam dĩ ſachatgge ,nmaioꝛẽ haberet prtatem ſeducẽdi ꝑ culpã.ſic ⁊ nunc in
b Si ſtinctõ 2 oꝛdo iſtoꝝ nominũ p diſiributo. E “ excoĩcatis ⁊ infidelibus. ¶¶ Ad teꝛciũ dicendũ. ꝙ eſt co
nern ———— e actio ſufficiens ⁊ eſt coactio inducens. ꝙᷓtuʒ ad coacti
ne onem ſufficientem li.ar.ſemꝑ fuit liberum a neceſſitate
Mem brum tercin coactionis.qᷓtum vᷣo ad coactionẽ inducente que atten
ri Onſequẽter querit᷑ de effectu ablationis ditur quo ad terꝛoꝛes ⁊ doloꝛes penaꝝ:vel ꝙᷓtum ad cu
m ptatis dyaboli qᷓ;dtum ad ptateʒ nocendi piditates ⁊ blandicias voluptatũ.vñ his em inducituꝛ
ni ⁊ teptandi.Ad qð ſic obicit᷑ Job.j.dya li.ar. ante paſſionẽ magis potuit ꝙᷓ poſt. ANinus eniʒ
N bolus nõ poterat ponẽ manũ:nec in iob nec in res eiꝰ põt dy abołlꝰindncere terrendo vel blandiendo popaſſi
1 niſi ꝑmiſſus.vñ dicebat dño.Mitte manũ tuam ⁊c. S onem ꝙᷓ pꝛius:cũ et ipᷣe terꝛeat᷑ ab ipo ſignaculo enels
dyabolꝰañ incarnatõeʒ nõ hẽbat ptᷣatem nocendi.niſi ⁊ inuocatõne noĩs xpᷣi.Fm ꝙ dr . . A voce mi
1 q;tum erat pmiſſus. Sʒ popaſſionẽ bʒ ptateʒ ꝑmiſſus ni pauebit Aſſur virga ꝑcuſſus er. * tini ieen
5 ſicut ptz in flagellatõe Anthonij alioꝝ ſckoꝝ:relingt 3,g quis geletnti⸗ nlanet Alna Aaiginal
SGeaenenemnare rren. Serd wnalſ, lrehtügebenne: 5ͤ tamen tum ad reatũ cerentie vi
onẽ hʒ ptatem verandli coꝛꝑaliter boĩes.ſic ptzʒ in mul⸗ ad reatũ gehenne: nõ tamen qtum a⸗ eeenatg
tis ꝗ etiã ſũt fideles:ᷓ nõ eſt ꝑ paſſionẽ diminuta ptas ſionis diuine:ratõne cuiꝰbabebat dy bolus p
nocendi. Item lib.aꝛ.ſemꝑ libeꝝ fuit a neceſſitate co vetinendo eos in limbo.

actionis: añ paſſionẽ ꝑ temptatoeʒ dyaboli nõ pote⸗

7 )— 0

— –

Membꝛum quartũ

Onſequenter querit᷑ te effectu aꝑtionis
ianue ꝑadiſi.Et pꝛimo dubitat᷑ qd dica⸗
tur decretũ:et q̃ eſt dria decreti et cyꝛog
phi. Ad qð bꝛeuiteꝛ dõm. ſᷣm ꝙ dr coll.
ij. Delens ꝙ aduerſus nos erat cyꝛographũ decreti: ⁊
ipᷣm tulit de medio affigens illud cruci. Glo.xcretuʒ
cei fuit ꝙ ade pᷣcepit.ſ.de ligno ſcie boni et mali ne co⸗/
medas.huiꝰdecreti violati cyꝛographũ.i.memoꝛiã de
leuit deus.q pctm pᷣmi ꝑentio ꝑ ſanguinẽ xp̃ᷣi abluit.
Scðm g̊ hoc pʒ ꝙ decretũ dicit᷑ diuinũ pꝛeceptũ quod
datum fuit ade.Cyꝛographũ dicit᷑ memoꝛia pᷣuaꝛica⸗

tõnis ade:ſiue reatꝰpeccati ade.(¶ Item alio mõ expo⸗

nit glo. Decretuʒ eſt ſnia cunctis hoĩbus aduerſa qua
ſcʒ dictũ eſt. Moꝛte moꝛiemini.Cyꝛographũ d pecca
tum ade:qð quaſi cautõeʒ ↄtra nos tenebat dy abolus
H iſtud cyꝛographũ tulit:cum nobis delicta ↄdonanit.
ſm hoc ̊ pʒ.ꝙ decretũ dicit᷑ ſnia dei reſpectu neceſſita
tis moꝛtis:ſeu excluſionis a via celeſti. Cyꝛographuʒ
ðvᷣo erat reatus peccati ade in totum genꝰhumanum.

Lonſequenter du- S. j.

bitat᷑ e impotẽtia apertõis.de qua dr apocẽ.v. nul
lus erat ꝗ poſſet aꝑire libꝛũ liber dr in q̊ oĩa legunt᷑
ſumma ⁊ dina ſapĩa ſeu veritas ð quo apoc.xx. Tiber
apertꝰeſt ꝗ ẽ liber vite:clauſio buiꝰlibri ẽ clauſio ↄtem
platõnis diuĩe ꝓpter reatũ oꝛiginalis pet᷑i.Ex q̃ auẽte
ptz ꝗꝓ nullus poterat ꝑ meritũ ſuũ puenire ad diu inã
ↄtemplatõeʒ:et h̊ eſt aꝑiri ianuã padiſi.¶ Sed ↄtra h
obijcit. Quãtumcũq; caritas fuit pᷣcioſa ⁊ vᷣtuoſa tẽꝑe
nr̃o:tanta fuit ⁊ tampᷣcioſa tꝑibo abꝛahe.Si g̊ᷓ virtus
caritatis ⁊ p̃cioſitatis tꝑe iſto meret᷑ vitã eternã ⁊ con
templatõez dei.videlicet aditũ ꝑadiſi: ̊ caritas tꝑibo
abrahe meruit aditũ ꝑadiſi: ſine paſſiõe xpᷣi eẽt aditꝰ
in ꝑadiſum. 4 Item ſi abꝛaba meruit intraꝛe ꝑadiſuʒ
meruit aꝑtõez ꝑadiſi.g̊ manente merito abꝛahe neceſ⸗
ſe erat introitũ eſſe:ſeu xpᷣe pateret᷑ ſeu non.i Item ſi⸗
cut dicit Apłs ad Balł.iij. Abꝛahe dicte ſunt ꝓmiſſio
nes.q̃ quidẽ ꝓmiſſiones de hereditate nõ ꝑtinebãt ad
terꝛena ſᷣ̊ ad celeſtia.Cuʒ ̊ ↄſtet ꝙ liberalioꝛẽ rex eter
nus q; tꝑalis:cũ ſequat᷑ ex iſta ꝑte:ꝙ ſi aliquis ſeruiat
regi terꝛeno ꝓ bono tꝑali ſibi ↄmiſſo meret᷑ bonũ tꝑa⸗
le.Ergo multofoꝛtiꝰex ꝑte alia.ſi abꝛahaʒ ſeruiat regi
eterno ꝓ hereditate ſibi ꝓmiſſa eterna meret᷑ illã. Cuʒ
ↄſtat ꝙ ſeruierit p hereditate eterna ſibi ꝓmiſſa:con
ſtat ꝙ meruit illaʒ:ᷓ iuſtus iudex reddidiſſet ſibi here
ditatẽ eternã: ſine paſſione eſſet ei patens aditꝰ ꝑadi⸗
ſi. Rñ.dðm.ꝙ nulliꝰhoĩs caritas põt mereri vitaʒ

eternã pꝰpeccatũ:niſi interueniente merito xpᷣi.qꝛ oẽs

ſunt oꝛiginali reatu obligati ad ſetiſffactõeʒ: quã nullꝰ
purus hõ põt exhibere:cuiꝰ ꝓbatõeʒ inuenies tactam
in qõnibo de incarnatõne.que quidẽ obligatio vel rea
tus eſt obtruſio diuĩe ↄtemplatõnis ſeu ꝑadiſi.ſ̊ ĩ hoc

eſt dria inter fideles pꝰpaſſionẽ et an. ꝗa añ paſſioneʒ

nõ eſt ſolutõ ſatiſfactõnis oꝛiginalis reatus.ſed ꝑ paſ⸗

ſioneʒ ẽ ſolutõ oꝛiginalis reatꝰ.et ideo fidelibo ptꝰpaſ⸗
ſionem ex virtute ſacramenti paſſionis patʒ aditus ad
ꝓadiſum:añ paſſionem vo nõ.¶¶ Ad illud ergo qð pꝛi⸗
ino obijcit᷑.ꝙ tanta fuit caritas tũc:quãta nuc.ↄcedo.
Mon tñ ex hoc ſegtur ꝙ meꝛuit aditũ pꝛius ſicut nunc
Et ratõ huiꝰẽ:qꝛ caritas añ paſſionẽ nõ hʒ meritum
paſſionis xpᷣi ↄiunctũ.per qð ſolũ eſt oꝛiginalis ſolutõ
reatus.ſed pꝰpaſſionem hʒ caritas meritũ xpᷣi ↄiũctũ.
quia iam exhibitũ eſt.inde eſt ꝙ meret᷑ ptꝰ paſſionẽ qð
nõ pꝛius.¶Ad ſcdᷣm ddm. ꝙ nõ ſequit᷑ abrahã meru⸗
it intrare ꝑadiſuʒ: ̊ meruit aꝑtionẽ ianue ꝑadiſi.qm̃
aꝑtio ianue ꝑadiſi nihil aliud intell igit᷑ qᷓ; ſolutõ debi/
ti oꝛiginalis reatus:ve l pꝛo oꝛiginali peccato.⁊ ponũt
exemplum in patre qui obligat debito terꝛam ſuã:cuiꝰ

O⸗= A „ w mNO „α ſ. oſ N

⸗= 8 P. 0 Polbrr

4 filio de iure hereditario competit heꝛeditas patris:nõ⸗

tamen poterit illam babere niſi ſoluto debito patris.

AVnge ſicut iſte debet intrare terꝛam ſuam:tamẽ debet
X

abſolni a debito ꝓ quo obligata eſt prius qᷓ intret.ita
in hac ꝑte pꝛius opoꝛtuit ſolui debitum pro peccato
ade ꝑ paſſionem xpᷣi anteqᷓ poſſet eſſe introitus ad pa⸗
radiſum.nullus aũt debitum ſolueꝛe potuit niſi chꝛiſtꝰ
patet ergo ꝙ; non ſeꝗtur quod obiectum eſt. Non enim
ſequit᷑ ꝙ ſi quis mereat᷑ ↄſequens:ꝙ mereatur antece⸗
ns. 4¶· Ad vltimum patet rñſio.non em̃ facta ẽ abra⸗
he ꝓmiſſio niſi in ſemine.quod exponit apłus.Qui eſt
xpᷣc ſubↄditione.ergo fiebat ꝓmiſſio abrahe heredita⸗/
tis eterne que fuit impleta in xpᷣi paſſione. Et ex h̊ nõ
ſequitur ꝙ debeat᷑ ei ſine xp̃i paſſione.

6 „ 7 . „
Incidenter queri S. ij.
tur de verbo ambꝛo.dicentis.Saluari nõ poſſemꝰ niſi
vnigenitꝰdei moꝛeret ꝓ nobis debitoꝛibo moꝛtis.iij.li.
ſenten.xviij.di.¶ Contra qð obijcit᷑ ſic. Ergo abꝛahaʒ
fuit debitoꝛ moꝛtis:q̊ dignus moꝛte.non dignus vi⸗
ta eterna.] Item ſi moꝛtis debitoꝛ fuit et moꝛtis ſpũa
lis:ꝙ̊ debuit dãnari.cum moꝛs ſpũalis ſit debituʒ mor
tis ſpũalis.vel ipſa dãnatio.¶ Item anſel.in li.cur de
us homo.Qihil aſꝑius vel difficilius põt hõ ad hono
rem dei ſponte et nõ ex debito pati q; moꝛtẽ:et nullate⸗
nus põt ſe magis dare hõ deo ad honoꝛẽ qᷓ; cum ſe tra⸗
dit moꝛti ad illiꝰdei honoꝛem. Eꝛgo aliꝗs põt pati:nõ
ex merito ſᷣ̊ ad honoꝛem dei.relinꝗtur ̊ ꝙ non omnes
ſunt debitoꝛes moꝛtis.¶ Item obijcit de xpᷣo. Xpc ex
obedientia moꝛtuus eſt.ſicut dicit᷑ phᷣ.ij.pᷣc factus ẽ
obediens vſq; ad moꝛtem.ꝗ erat debitoꝛ moꝛtis: qꝛ te⸗
nebatur ex pᷣcepto patris moꝛi ꝓ redemptõne humani

generis. ¶ Item dicit aug. Seruitia quãta minus de⸗
bita tanto gloꝛioſioꝛa.ergo cũ paſſio xpᷣi fuit maxie de⸗

bita:quia maxime debebat obedire patri: minus fuit
grata. KRñ. ad pꝛimum dom: ꝙ duplex eſt dignitas

ſuſficientie et cooꝑationis. Si reſpiciamus ad digni⸗

tatem ſufficientie:non eſt dignitas in abꝛaham. vel in
aliquo alio reſpct᷑u vite eterne ſeu paſſione xpᷣi. Si vᷣo
dicatur dignitas cooperatiõis:dignitas fuit ĩi abrabã
reſpectu vite eterne.Cooperatus enim eſt paſſioni xpᷣi
id eſt oꝑatus eſt:vt per paſſionem haberet vitam eter⸗

nam.¶ Ad aliud vᷣo quod obijcitur ꝙ erat debitoꝛ moꝛ

tis. diſtinguendum elt ꝙ eſt mors multipliciter. Eſt eĩ

moꝛs ſeꝑatio anime a coꝛpoꝛe. Et eſt moꝛs ſeꝑatõ ani
me a deo. vnde dicitur moꝛtale peccatum. Et eſt mors
ꝑpetua ſeꝑatio anime a diuina btꝛitudine irreꝑabiliter
vñn dicit᷑ moꝛs eterna.Et ẽ moꝛs ſeꝑatio aĩe a dei ↄtem/
platõne ſeu bꝛa viſione nõ ꝑpetuo.ſed ad tempꝰ.et ſᷣm
hunc modũ accipitur moꝛs.cum dicitur ab Am bꝛo.q;
om̃es erãt debitoꝛes moꝛtis.Et hoc modo fuit abꝛahã
debitoꝛ moꝛtis ſpũalis.Et per hoc patet rñſio ad pri⸗
mum..Ad illud vo qð ſcdᷣo obijcit᷑.dðm.ꝙ damnatõ
eſt ꝑpetua ſeꝑatio a deo.et ideo ẽ moꝛs irꝛemediabilis
nõ aũt ſic dicit᷑ debitum moꝛtis:qꝛ nõ accipit᷑ de moꝛte
irꝛemediabili ſicut dictum eſt.¶¶ Ad tercium dicendũ.
ꝙ; auẽtas anſel.non intelligitur de alio bomine a xpᷣo.
vnde ibi ſtatim ſequitur.talem opoꝛtet eſſe illum quiꝓp
pcto hoĩs ſatiſſacere poſſit:vt moꝛi poſſit ſi velit. Et ſe
quitur.video plane illũ hominem quẽ querimus taleʒ
eẽ opoꝛtere.ꝗ nec ex neceſſitate moriat᷑ quia om̃ipotẽs
erit:nec ex debito qui nunqᷓ; peccatoꝛ erit:⁊ mori poſſit
ex libera volũtate quia neceſſariũ erit.¶ Ad quaꝛtum
dicendum.ꝙ eſt debitum duptr. Eſt em debitum ex ne
ceſſitate.et eſt debitum ex caritate. Pꝛimo mõ non fuit
xpᷣc debitoꝛ moꝛtis.ſed ſcdðᷣo mõ.Vñ anſel.ij.Cur deus
hõ. Dñs ihs cum moꝛtẽ ſuſtinere voluit:qm̃ ſuuʒ erat
pati et non pati: debuit facere quod fecit.ꝗa qð voluit
fieri debuit. et non debuit facere: quia non ex debito.
Ex hoc relingtur ꝙ eſt debitum er neceſſitate: et eſt de⸗

a5“)
—
„,

.
W
Ain
An
3 6
nenin
nnteen
ahr
it
fecinn⸗
r bns

/

ni
.
b8
ug
wor
NR
dono⸗
Aane⸗
ſſetr
patin
onbes
Nire
nensi
r
Unnani
od
led⸗
ſuit
ltas
pi
in
ido
mi
G
anor
wüön
Atnore
ablict
Nigen
Nafn
Nnbog
Akraba
Ari⸗
nnotö
ablis
morde
cnci.
anßo⸗
ngoip
.Etſe
unit
ipois
ipoſt
narwn
marne
von it
hr s
gei
wout
ho⸗
ſ

— ——
— - – U- —

bitũ er oꝛdinata volũtate. pꝛimo modo nõ crbuit mo
ri ſeo ſcdᷣo mõ:qꝛ oꝛdinata erat ſua volũtas ꝑ obedien

tiam ſub volũtate pr̃is.nõ tñ ſeqtur ꝙ debitoꝛ:qꝛ eẽ de
bitoꝛem impoꝛtat neceſſitatẽ moꝛtis.ꝗ Ao vltimuz di
cendum. oꝑaꝛi ex debito pcepti põt quis duplr. at⸗
tendendo ad obligatiõeʒ pcepti:vel attendendo ad bo⸗
nitatez pcipientis. hoc eſti diceꝛe attendendo ad ptateʒ
p̃cipientis: vel ad bonitatẽ pcipientis. attendens pote
ſtateʒ pcipientis diminuit meritũ ſuum: quia attendit
ip̃am obligatõem vt debitũ. Attendens vᷣo bonitate pᷣ
cipientis nõ reſpicit obligatõem vel debitũ.Et ideo ſo
lum ad oꝑandum fert᷑ amore bonitatis pᷣcipientis.nõ
ex debito pratis. In pᷣmo j ſenſu intel igit aug. ꝙ ſer⸗

uitia quanto magis dæbita:tanto minus grata: ſecun/

do modo ſuit in xpᷣo.

Vltimo queritur S. ii.
de cãlitate paſſionis.nam pateꝛ tradidit filiũ Ro.viij.
NQui etiã ꝓpꝛio filio ſuo nõ peꝑcit:ſedꝓ nobis omnibo
tradidit illũ.Niliꝰtradidit ſeipᷣm.j.pe.ij. Lradebat at
iniuſte ſe iudicãti ⁊c̃. JOndas etiã tradidit illũ.ANMarci
xiiij. Judas ſcaryoth ꝗ tdidit eũ. Silr ⁊ iudei tradi⸗
derũt eum. VUñ math. xxvj. Sciebat aũt pylatꝰ ꝙ ꝑ in⸗
uidiam tradidiſſent illum ⁊c. Sʒ actio pris ⁊ filij fuit
bona. actio iude ⁊ iudeoꝛũ fuit mala.4 Obijcit᷑ ſic.

ↄptrariaꝝ cauſaꝝ ſunt effectꝰotrarij. Volũtas dei ⁊ xpi

7 volũtas iude ⁊ iudeoꝝ ſunt cãe ↄrie.ꝗᷓ effectus ↄrij:

ð paſſio xp̃i nõ erit effectꝰilloꝝ.¶¶ Item ſi deꝰvult paſſi

onẽ xpi. ⁊ iudei volũt idem: ̊ volendo h̊ ↄfoꝛmãt volũ
tatem ſuã volũtati diuĩe: ̊ nõ peccant.¶¶ Item cum pr
fuit cã ⁊ filius ⁊ iudas ⁊ iudei:aut eodẽ genere cauſe:
aut differenti.iõ differenti:cũ ſit in genẽ cauſe effici⸗
entis.i25 eodẽ:quia vna cã in genere boni:ſic̃ dr.xx.
dil.li.ũj.ſnĩa ę.Quałr q̊ pr et filius iuſte potuerũt tra
dere innocentẽ ad moꝛtẽ.Eſt em̃ iniuſtũ innocentẽ pu/
nire. Rñ. põt dici qm̃ pr et filiꝰtradiderũt: qꝛ poten
tiam ſuã ne ſieꝛet nõ exercuerũt.ſi eniʒ voluiſſent exer.
cuiſſe potentiã:nullatenꝰipᷣm iudei crucifixiſſe potuil-⸗

ſent. Szʒ vltra diſtinguendũ eſt: qm eſt bonũ dupłꝛ.Ex
genere ſui: ⁊ bonũ ex fine. Silr ecõtrario dr̃ malũ du⸗

pliciteꝛ:põt vtiq; qð eſt bonũ ex genẽ:eſſe malũ ex fine.
7 ecõuerſo qð eſt malũ ex genere.eſſe bonuʒ ex fine:vel
ex circũſtantia. Scðm hoc ̊ doᷣm.qꝙ ipᷣm tradere erat
malũ ex genere.⁊ abſolute erat maluz.ipᷣm tñ tradẽ vt
genus hũ anũ redimeret᷑:erat bonũ ex fine. Scdᷣm hoc
O dom.ꝙ pr̃ tradidit filiũ:⁊ ipᷣe ſeipᷣm ad hoe vt penaʒ
ſuſtineret ꝓ liberatõne generis hũani.hoc aũt bonum
erat:ex h̊ eſt qdð dĩc apls ad gał.iiij. Miſit deꝰfiliuũ ſuũ
factũ ex muliere factũ ſub lege: vt eos ꝗ ſub lege erant

redimeret vt adoptiones filioꝝ recipemus. Et iõ filiꝰ

ſe tradidit vt obediret pr̃i. VUñ factus eſt pr̃i obediens
vſq; ad moꝛtẽ ⁊c̃.phi.ij.on aũt iudas et iudei ex hoc⸗
fine tradiderũt:ſᷣ iudei ne amitterent locũ et gentẽ.xj.
Johᷣ.et iudas ſilr ex auaricia:et ideo iſti peccauerunt

Intentio em̃ infoꝛmat oꝑationẽ.vñ bona vel mala dr

rõne intentõnis. Vñ dic amb. ꝙ intentio ſeu affectus

nomẽ imponit.⁊ ſic pʒ ſolo ad q̃rtuʒ obiectũ.¶ Ad pꝛi⸗
mum aũt dðm. ꝙ eſt effectꝰcauſe q̃ efficit:et eſt effectus
quẽ efficit.Contrarij aũt fuerũt effectus voluntatũ dæi
et iudeoꝝ quibus effecerũt.quia ↄtrarie intentões dxi
et iudeoꝝ et actus ↄſequentes.tñ effectus quem effece
runt eſt idem. videlicet paſſio xpᷣi ᷓuis ex diuerſa intẽ
tione.et illud non eſt inconneniens quemadmoduʒ di⸗
ſtinguit opus oꝑans:et opus operatum. Opus gope⸗
rans non fuit idem.tñ idem fuit opus operatũ.Et peꝛ
hoc patet rñſio ad pꝛimũ. Aod ſcdᷣm dicendum. ꝙ for
matio voluntatis humane ad diuinam non eſt in vo⸗
lendo quod deus vult.ſed in volendo eo modo quo deꝰ

vult nos velle.quod non fuit in iundeis.¶ Ad tercium

dicenduʒ.ꝙ deus pater fuit cauſa efficiens moꝛtis xpᷣi

—

—
—RLZ Mπω
G. s.
)

6 . — „
7 j ,
Dſern

—

1

xvüij.

vt permittens:non vt pꝛohibens moꝛtẽ cũ poſſet. Xp̃e
ðvᷣo vt paſſionem volũtarie ſuſcipiens:nec ꝓhibens cũ
poſſet. Judei vo et iudas vt cauſa pcurans.Cruciſixo
res vdᷣo cauſa inferens moꝛtem.

Atem queritur §S. uij.

te effectu paſſionis xpᷣi:an ſit bonus vel malus.Cum
enim paſſio xp̃i ſit bona et ipſam oꝑati ſint iudas ⁊ iu
dei:videt᷑ ꝙ iudas ⁊ iudei oꝑati ſint bonum.¶:R ñ.di⸗
cendum ꝙ nõ:qm̃ paſſio xpᷣi nõ erat bona niſi ex fine:
quem finẽ iudas ⁊ iudei nõ babebant:ſ̊ potius ↄtraꝛiũ

BDicendum ergo qm̃ paſſio xp̃ᷣi ↄꝑatur ad pfatem et ad

cauſam inferentẽ vt eſt effectus actionis iude indeo⸗

rum que mala eſt:eſt ipſa paſſio mala.qm̃ bonꝰ effectꝰ

nõ põt eſſe a cauſa ꝓxima mala.vt aũt illa paſſio ẽ pa⸗
tientis volentis ⁊ deſiderantis ꝑ ſuã paſſionẽ genꝰhũa
num redimere: bona eſt ⁊ meritoꝛia.qm̃ nõ ſic eſt paſ⸗
ſio pura:ſed ꝓut refert᷑ ad inferentes: eſt paſſio pura.
et ideo non meritoꝛia.

Nueſtio.xix. de moꝛte xpᷣi
Naqmſito de domi
in daleecindanerendiga nen⸗

er cuiꝰↄſideratõne magis eſſet lugẽdũ
qᷓ diſputandũ.Solent tñ querere cir⸗

ca hoc diſputantes. Pꝛimo an moꝛs xp̃i debeat intelli

gi ſeꝑatio hũanitatis a diuinitate. Scdo an conceden
dum ſit ſimplr de xpᷣo ꝙ fuerit moꝛtuus. Tercio an cõ
cedendum ꝙ in triduo fuerit vomo.Quarto de deſcen
ſu anime eius ad inferos.Quinto de quiete coꝛꝑis eiꝰ
in ſepulcro.

Membrum primũ

D pꝛimũ arguit᷑ ſic:ſicut dĩc dam.Caro
vnita eſt deitati mediante aĩma ⁊ intelle
ctu:ergo ꝑ animam vniebat᷑ caro diuini
tati. Soluta ̊ vnione aĩe ⁊ intellectꝰad
carneʒ:ſoluet᷑ nccio vnio dſuinitatis ad eandẽ.ſeꝑato
enim medio ↄiungente extrema:ſeꝑat᷑ neceſſario extre/
mum ab exrtremo. Cuʒz ꝗ in moꝛte ↄſtet ꝙ facta ẽ ſeꝑa.
tio aĩe ⁊ intellectus a carne:q̊ facta eſt ſeꝑatio deitatis
ab eadẽ.¶ Item dic aug. Moꝛs quã timẽt hoĩes ſeꝑa⸗
tio ẽ aĩe a carne:moꝛs aũt quam nõ timẽt eſt ſepaꝛatõ
anime a deo. vtraq; vᷣo dy aboli ſuaſu hominis ꝓpina⸗
ta eſt. Si g̊ moꝛs xpᷣi debuit delere moꝛtẽ quã dy abolꝰ
ꝓpinauerat hoĩ: ̊ moꝛs xp̃i debuit eſſe ſepaꝛatio aĩe a
carne ⁊ a diuinitate.¶ Item amb.tractans illð math.
xxvij. Ihs clamãs voce magꝗ dicẽs.Deꝰ deꝰme? vt quid
me dereligꝗſii.Clamat hõ ſeꝑatõeʒ diuĩtatis moꝛiturꝰ
ã cuʒ diuitas moꝛtis libera ſit: vtiq; moꝛs ibi eẽ nõ
poterat niſi vita diſcederet:qꝛ vita diuĩtas ẽ: ex qͥ̊ relin
gꝗtur pꝛimũ.¶ Iteʒ anaſtaſiꝰ.Aſdaledictꝰ ꝗ totũ hoĩem
quẽ aſſumpſit dei filiꝰdenuo aſſumptũ:vel liberatũ ter
cio die a moꝛtuis reſurꝛexiſſe nõ ↄfitet᷑. Relinꝗtur q̊ q;
denuo aſſum ptꝰẽ hõ in reſurꝛectõe quã aſſumpſerat in
incarnatõe.DBepoſuerat ̊ eũ in moꝛte. Itẽ cũ in xpᷣo
ſit vnio carnis ad aĩam ⁊ vnio carnis ad diuinitatem
prioꝛ eſt nata vnio carnis ad aiam ⁊ oꝛdinat᷑ ad vnio
nẽ carnis ad diuinitatẽ.ſi ꝗ̊ pꝛima ẽ diſſolubił ꝑ moꝛtt
Get ſcdða. ¶ Item vnio diuitatis ad carnẽ eſt ꝑ gratiaʒ
Sʒ ſubiectuʒ gr̃e non poteſt eſſe niſi rõnalis ſuba.Se⸗
parata igit᷑ a carne aĩa:ſeꝑat᷑ rõnalis ſuba.ſeꝑat᷑ ̊ et
gr a: et vnio cũ dina natura. Iteʒ ioh.x.Ego pono
aĩam meã:xvt iterũ ſumam eã.nemo tollit eã a me. ſed
ego pono e a meipᷣo. Cõſtat ꝙ iſtud nõ dic caro:ł̊ di⸗
uinitas.ꝗ̊ᷓ dinitas ꝓpoſuerat deponẽ aĩaʒ. 4 Itẽ cũ ca⸗
ro nõ hẽbat ptatẽ a ſe ponẽdi vel ſumẽdi aiaʒ.g iſla ñ
potuer̃t eẽ ðᷣba rõe carnis.qᷓ ſi vera ſũt:ðdᷣa ſũt rõe dĩni⸗/

tatis:ergo diuinitas depoſuit animam in moꝛte.(¶ Itẽ
cuʒ aĩa ſui natura ꝑ ſubtractõeʒ gr̃e ſit ſeꝑabilis a di⸗
uina natura:ſiłr et coꝛpꝰ.Querit᷑ an ecõuerſo.ſ.diui⸗
nitas ſit ſeꝑabilis de ſui natura ab aia et carne quibo
vnita fuit.qð ſi dicatur:̊ ſimplr eſt ſeparabilis diuĩ⸗
tas ab hũanitate. Contra.Aug.ſuꝑ ioh̊.x.Ego po⸗
no aiam meã ⁊c̃.verbũ ex quo ſuſcepit hoĩem.i.carnẽ
aiam.nunꝙᷓ depoſuit aĩam:vt eſſet aĩia ſeparata a d⸗
bo.ſᷣ̊ caro poſuit aiam qñ expiranit:q̃ redeũte reſurꝛe⸗
xit.IDoꝛo ad tp̃s carnẽ ⁊ aiam ſeꝑauit:ſᷣ neutrũ a p⸗
bo dei. ¶ᷓ¶ Item ioh. dama.ſi moꝛtuꝰ eſt vt hõ et ſcta eiꝰ
aĩa ab eiꝰcoꝛꝑe diuiſa eſt: tñ diuinitas inſeꝑabilis ab
vtroq; pꝑmanſit:neq; iſta vna y poſtaſis in duas diui⸗
ſa eſt. Eteniʒ coꝛpus ⁊ aĩa ᷣm idem a pᷣncipio in verbi
ypoſtaſi habuerũt ſubſiſtentiã.⁊ in moꝛte a ſeinuicẽ di
uiſa manſerũt ſingulũ eoꝝ vnã y poſtaſim verbi habẽs
neq; em̃ coꝛpꝰneq; aĩa ꝓpriam hñt ypoſtaſim: pᷣter ver⸗
bi ypoſtaſim.¶ Item leo papa. Lanta ẽ vnio dei ⁊ ho⸗
minis:vt nec ſupplicio poſſent dirimi.nec moꝛte diſtin
gui:igit᷑ moꝛs xpi non dʒ intelligi ſeꝑatio aĩme vel caꝛ
nis a diuinitate.ſ̊ ſeparatõ aĩe a carne. Qðoceden
dum eſi.⁊ rñdendum eſt ad obiecta.¶ Ad pꝛimũu diſti⸗
guendo.ꝙ eſt mediũ vnionis inter aliq̃ extrema dupir
neceſſitatis:⁊ ↄguitatis. Qeceſſitatis mediũ ſicut vi⸗
ta vegetabilis ⁊ ſenſibilis media ſunt vnionis vite ra⸗
tionalis ad carnẽ.ita vt ſeparata vita vegetabili ⁊ ſen⸗
ſibili a carne:ſeꝑatur vita rõnalis a carne. edium
vᷣo ↄgruitatis eſt:vt aq̃ eſt mediũ inter terꝛam ⁊ aerem
Congruit em̃ vt inter terꝛã que ẽ frigida ⁊ ſicca per na
turam.et aerẽ ꝗ eſt humidus ⁊ caliqꝰꝑ naturam.ſit aq̃
media que ẽ frigida et humida.nõ tñ neceſſitatis ẽ me
diũ.qꝛ remota aq̃ nihilominꝰvniet᷑ aer terꝛe. Dicendũ
ergo ꝙ aĩa ⁊ intellectus ẽ medium ↄgruitatis vnionis
diuinitatis ad carnẽ nõ neceſſitatis.intellectꝰem̃ et aĩ⸗
ma ꝓpter naturã incoꝛpoꝛeitatis magis ↄueniũt cũ di⸗
uina natura qᷓ; caro.et ideo ↄgruitatis medium eſt:nõ
tñ neceſſitatis:gꝗa diuina natura nõ indiget aliquo ad
ſui vnionẽ cum aliq creatura. Inde eſt ꝙ ſeꝑatõne fa⸗
cta aĩe a carne:non ſequit᷑ ſeꝑatio carnis a diuinitate.
4 Ad ſcõom doðm.ꝙ moꝛs xpᷣi vᷣtutẽ habuit delẽdi moꝛ⸗
tem quã dy abolꝰ ꝓpinauit homini:ex hoc ꝙ erat moꝛs
dei. ¶Moꝛs aũt dei eſſe nõ potuit q;tum ad diuinã natu
ram:ꝗ moꝛs di eſſe nõ potuit niſi qᷓtum ad hũanã quã
aſſumpſerat naturã. Aſdoꝛiebat᷑ ̊ xp̃c hñs hũanam na
turam in ipſa hůana natura.ſeꝑata aia a carne:ↄiun⸗
ctis aĩa ⁊ carne cũ diuinitate.Et ideo nihil ad ꝓpoſitũ
qð arguũt ex auẽte aug. Ad terciũ dðᷣm.ꝙ ſicut ĩtel⸗
ligit᷑ ſeparatio in auẽte ambᷣ.ſic intelligit derelictio in
auẽte euãgelij. AUt ꝗd me dereł.Derelictõ em̃ intelligi⸗
tur non q́;tum ad receſſum diuĩtatis ab hoĩc qᷓ;dtum ad

vnionẽ:ſ ſolũ qtum ad receſſum qᷓ;dtum ad ꝓiectionem

Si em̃ illa derelictio intelligeret᷑ vnionis ſoło.añ mor
tem facta fuiſſet dei ⁊ hoĩs ſoło.ꝗa añ moꝛtẽ dixit. De
us deus meꝰ⁊c̃.alioꝗn fuiſſet aliqð tpᷣs.qũ rpᷣc adhuc
hõ viuus erat ⁊ nõ deꝰ:qð eſt abſurdũ.Separatio er⸗
go dĩnatis a carne dʒ intelligi q;dtum ad ſubtractioneʒ
ꝓtectõnis q̃ per potentiã nõ amouit violentiã paſſiõis
nõ ꝙ̃tum ad ſolutõeʒ vnionis.¶ Ad quartũ dðᷣm.q ĩ
verbis anaſtaſij.aſſumptõ intelligi᷑ nõ ᷣm carneʒ tm
ſ ſm totũ.iQon em̃ dic ſimꝑłr hoiem aſſumptũ denuo
ſᷣ totũ hoĩem.vt oñdat hoĩem aſſumptũ.i.denuo piun

ctũ in reſurꝛectõe ꝗ pꝛiꝰin moꝛte fuerat diuiſus ſepaꝛa

ta aĩa a carne.¶ Ad ꝗntuʒ dõm.ꝙ nõ ſegtur:hec vnio

ſegtuꝛ vel oꝛdinat᷑ ad illam.& ſi hec ſeꝑetuꝛ ⁊ illa:quod

ptʒ.gꝗa eſt vnio manꝰ vel pedis ad corpus oꝛdinata.ad
vnionẽ coꝛꝑis cũ aĩa:⁊ tñ ↄtingit eſſe ſeparatõeʒ manꝰ
pedis a coꝛꝑe:manente tñ vnione coꝛpoꝛis cũ anima
id ẽ qᷓuis vnio carnis ad aĩiam oꝛdinet᷑ ad vnionem caꝛ
nis ad diuinã naturã:nõ ſeq̃tur ꝙ ſeparata vnione aĩe
a caꝛne.ſeꝑetur vnio carnis a diuinitate. Ad ſextum

dicendum.qꝙ; eſt gratia que ↄſoꝛmat naturam ſpiritua
lem diuine ꝙtum ad cognitõnem et amoꝛẽ. et buiꝰgꝛa⸗
tie ſubiectũ eſt natuꝛa rõnalis.Et eſt gꝛatia que cõfoꝛ⸗
mat ſᷣm ꝙ poſſibile eſt naturã coꝛpalem ad diuinaʒ qᷓ;⸗
tum ad ſuſceptionẽ dinine actõnis ⁊ vᷣtutis.et huiꝰgꝛa
tie ſubiectũ põt eſſe natura coꝛꝑalis.et gratia hec fuit
ſunime in incarnatõne xrp̃i vt eſſet aſſumptibilis a ver
bo dei ⁊ ſuſceptibilis diuine vnionis.¶ Ad ſeptimuʒ

dõðm. ſᷣm aug.ꝙ caro ponit ⁊ ſumit aĩam nõ poteſtate

ſua:h̊ ptate inhabitantis carnẽ diuinitatis.verba & il⸗
la ſunt xpi rõne carnis inqtum hʒ in ſe ptatem diuini⸗
tatie.4! Ad vltimũ doᷣm. ꝙ diuinitas nõ eſt ſeꝑabili⸗

ce ſui natura ab aĩa et carne:quibo fuit vnita.ſicut ecõ

uerſo.⁊ hoc eſt quia natura diuina q̃ eſt ſummũ bonũ
q̃ntũ eſt de ſe:nulli deeſt nec deficit creature.tamẽ crea
tura per naturaʒ ſuam que defectibilis eſt: quia eſt ex
nibilo deficit illi.

NMlembrum ſecundũ

Onſequẽter querit᷑.vtrum ſimpliciter ð
ceo ↄcedenduʒ ſit ꝙ fuerit mortuus.et q;
ſic.pꝛimo oñditur per auẽtem aug.ler
bum caro factũ eſi:⁊ ſᷣm hocipᷣm verbum

erucifixũ eſt: ̊ nõ eſt mutatũ in hoĩem:homo ĩ illo mu

tatus eſt vt melioꝛ fieret.¶ Item idem auguſ.quicquid
paſſus eſt hõ non põt dici nõ paſſus deus: ꝗa deꝰ eꝛat
hõ:& ſi hõ eſi moꝛtuus: dicet᷑ deꝰ eſt moꝛtuus. Item
aug.quõ nõ potes dicẽ te nõ paſſum iniuriam.ſi veſtis
tua incidat᷑:qᷓuis veſtis tua nõ ſit tu. multomagis ꝗc⸗
quid patit᷑ caro vnita verbo:debet dici pati deꝰ. lʒ ver
bum nec moꝛi nec coꝛrumpi nec mutari potuit.i Iteʒ

amb.iiij . li. de ſpũ.ſ. ꝙ verbum caro patiebat᷑ manẽs in
carne verbuʒ in ſe ꝓ coꝛpoꝛis aſſumptõne referebat᷑ vt

pati diceret᷑.ꝗa caro patiebat᷑:ſicut ſcriptũ eſt.j.pe.iiij.

AXpo in carne paſſo. Ex his ᷓ relinquit᷑ ꝙ ſimpliciteꝛ
ↄcedendum eſt. Seus eſt moꝛtuus:deus eſt paſſus ver
bum eſt cruciſixrũ. Contra.Aug.ſi quis direrit atq;
credideꝛit filiũ dei deum paſſum:anathema ſit. Item
non eſt ſimpłr affirmare ↄtraria ſeu ↄtradictoꝛie oꝓpo⸗
ſita de eodeʒ. ſed d deo eſt ſimplr dicẽ ꝙ eſt impaſſibi:
lis ĩmoꝛtalis: ̊ nõ erit de eo acciꝑe ↄtraria ꝙ paſſibił
ꝙ moꝛtalis ſeu ꝙ paſſus ꝙ moꝛtuus.4. Item in diuĩs
non differt ꝙ eſt et quo eſt:deitas et deus.Vnde nulla
operatio eſt quã ſit dicere de do reſpectu creature:quã
non ſit dicere de diuinitate.ſicut enim dicit᷑ deus cꝛeat
iu ſtificat.⁊ gloꝛificat:ita dicitur diuinitas creat.iuſti⸗
ficat.⁊ gloꝛificat.⁊ ſicut dicit᷑ deꝰincaꝛnatꝰdicit᷑ deitas
incarnata.Si g̊ ↄuenienter dr deus ẽ paſſus ⁊ moꝛtuꝰ
ꝑ carnẽ ſibi vnitaʒ: ita diuinitas dicet᷑ paſſa ⁊ moꝛtua
ꝓpter carnẽ ei vnitã qð nõ admittit ↄfeſſio fidei.Relin
quit᷑ ig ꝙ nec ↄueniẽter dicet deus paſſus ⁊ moꝛtuus
¶ Item natura diuina vmit᷑ hñanitati:ſicut diuia ꝑſo⸗/
na:⁊ de ſicut deitas.lñ eſt dicẽ incarnatuʒz de vtroq;
ſcʒ natura ⁊ ꝑſona:ſiłr d alijs q̃ dicunt᷑ de natura hu⸗
mana ꝙ xbeant dici de vtroq;.ſ.natura ⁊ ꝑſona.⁊ ita
eẽ moꝛtuũ dr̃ de vtꝛoq;.Juxta h̊ queꝛit᷑ an ſeꝑata aĩa a
carne manẽte vnione deitatis ad carnẽ:debeat dici ca⸗
ro moꝛtua:qð videt᷑:ꝗa moꝛs eſi ſeꝑatio anime a car⸗
ne.Contra.ſicut aĩa eſt vita ita deus eſt vita. et cã vite
veriꝰqᷓ; aĩa.g̊ cum ab aĩa erñte in carne dicat᷑ caꝛo viue
re:eo ꝙ aima eſt vita ⁊ cã vite:multomagis ab vnione
deitatis cũ carne dʒ dici caro viuẽ cũ deitas ſit veriſſi⸗
ma vita: ⁊ cã veriſſima vite. Rñ. ſᷣm anctes predi⸗
ctas aug.⁊ amb.ↄcedendũ ꝙ ↄuenienter dr̃ deꝰ paſſus
cedmoꝛtuꝰ. ¶ Ad illud g̊ qð pᷣmo obijcii ex auẽte aug.
dðm. ſm ꝙ ipſemet exponit in eodẽ. ſi ꝗs dixerit ꝙ in
paſſione doloꝛẽ ſentiebat filiꝰi:deꝰa no caro tm̃ cum
aĩa quam ſibi acceꝑat anathema ſit. anathematiʒat g
ſᷣm aug.dicentem deũ paſſum rõne diuine nature non
rõne humane nature aſſumpte.¶ Ad ſcõᷣm dicendum.

Nesin
e
citen
per
at
temn
ho⸗
lbi⸗
ſi
iis
nolla
bi
eot
iuſi
dine
u
Ne
1
9

1

3
⸗

ine
one
nſſi⸗
di
ſs
⸗

ꝙ contraria vel ↄtradictoꝛia non eſt accipere de eodeʒ
m idem.tñ ſm diuerſa nullũ eſt incõueniẽs. Vñ non
eſt incõueniene diceꝛe ꝙ paſſus eſt deꝰᷣm humanã na⸗
turam: moꝛtuus.nõ paſſus nõ moꝛtuus ᷣm diuinaʒ
⁊ ſicut de ꝑſona xpᷣi ſimpłr eſt veru diceꝛe ꝙ eſt deus ⁊
ſiłr ꝙ homo:ita ſimplłr erit affirmare de ꝑſona rp̃i ꝓ⸗
prietates dei ꝓpꝛietates hoĩs tñ ſᷣm diuerſas natas.
Eñ ambꝛo. Beneralis eſt iſta fides:ꝗa xpc eſt filiꝰcei
natus ex virgine.quaʒ q̃ſi gigantẽ ꝓpha veſcribit eo
ꝙ bifoꝛmis gemineq; nature:vnus ſit cõſors diuinita⸗
tis ⁊ coꝛꝑie. Idem & maſculine patiebat᷑ 1 nõ patiebat᷑
moꝛiebat᷑ et nõ moꝛiebat᷑. Ao tercium dm. q;uis
deus 2 deitas idem ſint m rem:tñ difſt rut ̃m intelli
gentie rõnem. ¶ Qam diuinitas ſignificat diuinam na⸗
turain inqtum hmõi: ⁊ ideo nõ ſupponit pſonã. boc no
men teus ſignificat diuinã naturã in hñte ipam et iõ
ſu ponit ꝑſonã.quia q̊ vna ꝑſona eſt in duabo naturis
ideo ꝓpꝛietates vtriuſqʒ nature ↄueniunt ꝑſone. et erit
dicẽ deum moꝛtalẽ ⁊2 ĩ noꝛtaleʒ.deũ paſſum 2 nõ paſſũ
rõne ꝑſone et hmõi.q¶¶ Qð aũt obijcit de vnione ga na⸗
tura vnit bumanitati:ſicut et ꝑſona et deitas:ſic deus
Vñ eſt dicere incarnatũ de vtroq;.dðm.qꝙ aliter 2 oali⸗
teꝛ.i Lam diuĩa natura ſeu deitas vnit᷑ huanitati nõ vt
bũ anitas ſit vnũ in illa:ſ̊ vt diuinitas 1 banitas ſint
vnũ in ꝑſona diuina.⁊ ideo ſiẽ natura in i pᷣa vnione di
ſtinguit᷑ a natura:ita et ꝓpꝛietas nature a ꝓpꝛietate na⸗
ture. Inde eſt ꝙ licet dicat᷑ incarnata.i.caꝛni vnita:nõ
tñ dicet᷑ ꝙ eſt paſſibilis moꝛtalis moꝛtna vel paſſa. ſed
cum dr̃ ꝑſona vnit᷑ humanitati ſiue deus. rõne peꝛſone
ſigtur bumanitatis vnio ad ꝑſonã nõ in aliquo alio:
ſb in ipſa perſona. Inde eſt q; Irꝛietatee nature buane
pueniũt diuine ꝑſone:vt ſit dicere ꝑſonã moꝛtuã⸗ paſ
ſam: ⁊ ita deum moꝛtuũ 2⁊ paſſum. ¶ Ad vltimuʒz dom.
ꝙ aĩa eſt vnita coꝛpoꝛi in vnitate nature:a ideo ex vnio
ne vel ↄiunctõne aĩme ad carnẽ reſultat vita in carne.
Vita em̃ eſt actꝰ⁊ pfectio nature.diuinitas vo nõ vnit
carni in vnitate nature.⁊ ideo quis diuinitas ſit vita
⁊ caulſa vite.vbi eſt ↄueniens ſi uſceptibile:tñ ex vnione

diuinitatis cũ carne vel coꝛpoꝛe nõ erit dicere coꝛpus

viuere vel eſſe viuũ gꝗa nõ eſt dicere vnã vitam ↄmunem
nature deitati ⁊ carni eſſe.

MNlembrum tercium

Einde querit᷑ an xpᷣe in triduo moꝛtuus:
fuerit hõ.Circa hoc ſic obicit. Si aima
nunqᷓ fuiſſet vni ta coꝛꝑi.et ſi diuerſa aſ⸗
ſumpta ſuiſſent a vᷣbo: nunqᷓ fuiſſet hõ.
Sʒ in triduo nõ fuit aĩa vnita carni: ̊tũc nõ fuit hõ.
Itẽ in illo triduo fuit hõ:⁊ nõ potuit loꝗ:nec audire
nec videre:nec aliqð aliud officiũ boĩs exercere. gͤin il
lo triduo fuit hõ cecꝰſurdꝰmutus: qð ẽ abuſio dicere.
Item ſicẽ̃ dĩc boeciꝰ. Triplex ẽ ſtatꝰpoĩs.añ petm. pꝰ
petm:⁊ ſtatꝰgloꝛie. Dꝛimꝰfuit poſſe moꝛi 2 poſſe ñ mo
ri. Scs nõ poſſe nõ moꝛi. Terciꝰ vo nõ poſſe moꝛi.q̊
expᷣmit᷑ imoꝛtalitas głie quã tũc nõ hũit xpc:vᷣ nullum
iſtoꝝ hũit in triduo: ꝙ̊ nõ fuit hõ. ¶¶ Iem nuſ. qᷓ fuit hõᷣ
in illo triduo:qꝛ nec ĩ ſepulcro cũ ibi nõ hr̃et aĩam: nec
in inferno cũ ibi nõ hr̃et coꝛpꝰ.relinꝗtur ̊ p nuſqᷓ fuit
bõ. Contra. Nug.talis fuit illa ſuſceptõ q deũ facẽt
hoĩem: ⁊ hoĩem duʒ. ß illa ſuſceptõ nunq deſijt eſſe.
nunꝗꝙ xſijt cdeſſe hõ. Item pſal. Tu es ſaceꝛdos in
eternu ꝛc. nunꝙᷓ deſijt eẽ ſacerdos. g nec deſ ijt eſſe põ
exqͥ foctus ẽ ſacerdos in incarnatõne. YItez gegd pꝛi⸗
us fuit ſubiectũ ronalitati: fuit ſubiectũ rõnalitati ĩ tri
duo. quia anima nõ deſijt eſſe vnita verbo. Snon deſijt
eſſe rõnalis. Simili rõne nec deſi ijt eſſe ſubſſantia cor⸗
poꝛalis:quia caro illa non deſijt eſſe vnita verbo. ergo
ipſe rpᷣc in triduo fuit ſubſtantia coꝛporea rationalis:
ergo fuit homo. ¶ Itẽ in illo triduo fuit ypoſtaſis hu⸗
mane nature: ſeu habens humanam naturam. ga ha⸗

.xix.

buit animam et carnem ſibi vnitam: ergo fuit bomo.

¶ Item bug. de ſacramentis. Quid eſt ſtultius dicere
qᷓ ꝙ homo tunc eſſe eſinat quando vere eſſe incipit:et
tanto vtiq; verius eſt:quãto verius eſt in quo eſſe inci⸗
pit.ergo cum homo ſanctus in moꝛte incipiat eſſe bea⸗
tus quod eſt eſſe veriſſimum:ergo ſtultiſſimum eſt dice
re:ꝙ bomo tüc eſſe deſinat.¶ Item idem paulus ingt.
Cupio diſſolui⁊ eſſe cum xpᷣo.ꝗd cupis moꝛi et in xpᷣo
eſſe.imo dicũt quidã ꝙ moꝛi eſt nibi eſſe:quia nõ eris
qð fuiſti pomoꝛtem. Si iſtis credis paule:moꝛtezʒ non
optas:niſi foꝛte nõ eſſe deſideras. Relingꝗtur igit᷑ ꝙ in
moꝛte nõ teſinit eſſe aliquis homo.g̊ multomagis:nec
filius dei deſinit eſſe hbomo. Ao boc diuerſi diuerſa
dixerũt.Quidã indiſtincte dixerit ꝙ xpc in triduo fu
it hõ vt igr et hug.de ſancto vict.ſeð differenti ratõne
Mam ngr dicit ꝙ fuit homo.ꝗa habuit illam eandem
naturã ipſe deꝰſibi vnitaʒ ⁊ eodẽ modo qͥ pꝛius:ex qua
vnione dr̃ homo.dicit etiaʒ ꝙ aliter eſt in puro bomĩe
aliter in xpᷣo:qꝛ in puro hoiĩe nõ eſt niſi vna rnio.ſ. aĩe
ad carnẽ ſed in xpᷣo ſunt due vniones.vna vnio hũani⸗
tatis ad diuinitatẽ.⁊ hec facit eum hominẽ.alia eſt aĩe
ad carnem:et bec facit eum viuere. VUñ cum bec fuerit
ſolnta in triduo dicunt eum fuiſſe moꝛtuũ.Sed qꝛ alia
nõ fuit ſoluta dicũt ipſum fuiſſe hoĩiem. ¶ Ad hoc autẽ
ꝙ dicit xpᷣc nuſqᷓ fuit bomo in illo triduo. ipſi re pon⸗
dent ꝙ in inferno fuit homo et in ſepulcro.qꝛ in vtroq;
habuit humanã naturaʒ. Quidã tn illoꝝ ſunr ꝗ dicut
ꝙ in illis duobo locis fuit homo ita ꝙ ĩ neutro. Hug.
ðo ↄcedit ſimiliter ꝙ vpᷣc in triduo fuit homo. AUñ dic.
ꝙ recte verbũ poſiꝙᷓ factum eſt homo:nunq; poſlea hõ
eſſe deſijt.quia ſe nec in moꝛte carnis ab aſſumpta bu⸗
manitate nunqꝙᷓ diuiſit. Cñ ſua opinio eſt ꝙ eſſe perſo
nale hoĩs ↄſiſtat penes aĩam pᷣncipalr. vnde dĩc. ꝙ ſpi
ritus rõnalis ꝓpꝛie dr̃ ꝑſona numero diſcretus:a rõne
diſcernẽs. Vñ dicit ꝑſonã elſe.q̃ſi ꝑ ſe ſonantẽ ſiue ſin⸗
gulaꝛiter diſcernentẽ.inq;ẽum numero piſcreta eſt ꝑſe
inꝙᷓtum rõne diſcernit ſonantẽ ſiue iudicantẽ per ſe in
telligimꝰ. Scom hanc diſtinctionẽ ærie dicimꝰ ſpi⸗
ritus rationalis perſona eſt. Corpus vᷣo vnitum ipſi
ſpiritui rationali accipit ab eo vt ſit perſono. Vtrũqʒ
ðo vnitum ipſi perſone verbi accipiũt ab ipſo verbo eſ⸗
ſe perſone.Concedit igitur bug. ꝙ homo moꝛtuus eſt
homo.nec quando homo viuere deſinit: deſinit eſſe ho
mo.quia aĩa non moꝛitur nec viueꝛe deſinit.etiã quan⸗
do viuiſicare deſinit: ꝙᷓuis foꝛtaſſis ſᷣm ſenſum loquen

di non poſſit dici bomo.quia illud nomen ð terꝛa ſum⸗

ptum eſt tamen fm eſſe pꝛincipale ipſius hominis eſt
dicere hominem eſſe etia cum ſeparatur ſ piritus a cor
poꝛe. Vnde arguit in hunc modum.Cum homo ex cor
poꝛe et anima conſtet:tamen ꝓpter vnam partem que ẽ
coꝛpus dicit᷑ homo corpꝰ.Aſdulto g̊ magis ꝓpter ptem
aliam que amima eſt vebet dici aĩa. Si em̃ ex ꝑte totũ
naturaim et nomen trahere dicitur ab illo. ꝓculqubio
pte e dignioꝛ et melioꝛ eſt. rectius ⁊ naturam et no⸗
men trahere dicetur: qᷓuis bumana locutio ab illa ꝑ⸗
te homis potiſſimuʒ vocabula foꝛmauerit: qᷓ pꝛimo in
homine ſenſus humanus agnouit. Solum em coꝛpus
in homine videtur:et ideo a coꝛpoꝛe homims nomẽ ſu
mitur. Ex his g reliquit hug.ꝙ ſi homo dꝛcit ꝑſonam
homo moꝛtuꝰeſt homo.Si dᷣo bomo dicat anime cor
poꝛis vnionẽ.hõ moꝛtuꝰ nõ eſt hõ. Vñ dicit ſeꝑata aĩa
a carne eadeʒ ꝑſona ſpũs rõnalis remanet:q licet for
taſſis ſᷣm ſenſum loquẽdi hõ iaʒ dici nõ poſſit:qꝛ id qð
iam de terꝛa ſumprtũ erat iam ſibi enitũ nõ bẽat:nõ tñ

minus pſona eſt ⁊ eadem ꝑſona que pꝛiꝰfuit. Scõᷣm 6G

ipſum Hug. eſt dicere xrp̃m in triduo eſſe boĩem. Sed
contra opinionem hugo.eſt opinio alioꝛum qui dicũt.
anima non eſt pſona. Suſtinentes g ipſum diſtigne
remus iſtam. pc in triduo eſt homo.quia hoc ꝙ dico

bomo poteſt dicere ↄiunctuʒ ex aĩa et corꝑe:et hoc mõ

xpᷣc in triduo non fuit homo. Vel poteſt dicere hoc ꝗꝙ
dico bõ ꝑſonã hñtem bũanaʒ naturã: hoc ẽ coꝛpꝰ⸗ ani
mam:a bm boc vpc in triduo fuit bö. Alij vo dixer̃t
diſtincte ꝙ xpc in triduo nõ fuit bõ.dicentes ꝙ ad hoc
ꝙ purus hõ ſit homo.vnũ tm̃ exigit᷑.ſ.vnio aĩe ad car⸗/
nem. Sed ad ̊ ꝙ rpc ſit hõ duo exigunt᷑.ſ.vnio hũani
tatis ad deũ.⁊ vnio aie ad caꝛnẽ.qꝗa vo faciliꝰ ẽ deſtru⸗
ere qᷓ; ↄoſtruere. dicũt ꝙ qꝛ vna illarũ fuit ſoluta.ſ.vnio
aie ad carnẽ: tũc nõ fuit hõ. Ad hoc em̃ ꝙ; ſit hõ albus
duo exigunt᷑: ꝙ ſit hõ:⁊ ꝙ ſit albus. ſed ad boc ꝙ nõ ſit
homo albo:ſufficit ꝙ alterũ nõ ſit. ¶ Ao illð qð obij⸗
citur pᷣmo:ꝙ talis fuit illa ſuſceptio ⁊c. Dicendũ ꝙ il⸗
la ſuſceptio fecit boĩem ꝗa fuit aĩe caꝛnis vnitaꝝ.Ex
boc ꝙ fuit aĩe et carnis ſoluʒ nõ fecit hoĩem:ſed ex h̊ ꝙ
gie et carnis vnitaꝝ.qꝗa vnio aĩe carnis deſijt. ideo
inter duo deſijt eſſe hoͤ. 4 Ad ſcðᷣm vo ꝗð obijcit tu es
ſacerdos ineternũ ꝛc ·rñdent dicentes h̊ eſſe dictuʒ·qa
ſacerdotiũ xpᷣi ſuturũ erat ineternũ:nec eiꝰ ſacerdotio
aliud ſucceſſit. ſicut ſacerdotio aaron ſucceſſit ſacerdo
tium xp̃i. ¶¶ Ad tercium rñdent ꝙ non ſegtur. fuit ſba
coꝛpoꝛea rõnalis: ̊ homo. ꝓcedit em ab inſufficiẽti. di
cunt eĩ ꝙ quedã ꝓprietates ſunt q̃ tm̃ ſumunt᷑ ᷣm aĩaʒ
vt aĩalitas. queda tm̃ ſjm coꝛpꝰ vt coꝛpoꝛeitas. quedaʒ
ex cõcurſu aĩe et carnis vt humanitas. Ad hoc gᷣ ſit
bomo oꝑtuit ꝙ om̃s tales ꝓprietates ibi ſint qᷓ ſᷣm car
nem ſunt que Fᷣm aĩam ſunt:et que ſunt ex ocurſu il⸗
loꝛum ↄiũctoꝝ:et ideo nõ ſegtur. ¶¶q Ao quartũ dicen⸗

dum.ꝙ nõ ſeqtur eſt ypoſtaſis hũane nature.̊ hõ niſi

vbi ypoſlañs eſt rõne bumane nature.In xpᷣo vᷣo ypo
ſtalis ſeu ꝑſona nõ eſt rone hũane nature: rõne natu
re diuĩe in oᷣbo:⁊ ideo nõ ſeqꝗtur niſi ſolũ ꝙ eſt ypoſtaſ
hñs humanã naturaʒ.i.coꝛpꝰet aiam. ꝗ¶ Ad rõnes do
Hug. de ſcio vict. ptʒ rñſio ex pᷣdictis vᷣbis. Alij vᷣo
diſtinguũt ꝙ ẽ ↄſiderare eſſe hoĩs ᷣm actũ ⁊ rem: ⸗ Fm
hoc diffinit᷑ hõ ſuba ↄpoſita ex coꝛꝑe⁊ aĩa rõnali 2 eſt
ↄſideraꝛe eſſe hoĩs Fm habitũ et rõnem: et bm b̊ diffini
tur bomo. eſt aĩal ronale. Pꝛimo mõ dixerũt ꝙ bec nõ
eſt vera. Ceſar eſt hõ:vel homo moꝛtuꝰeſt hõ. Secũdo
modo dicũt ꝙ vere ſunt. Ceſar eſt hõ: hõ moꝛtudeſt hõ
quia pꝛimo mõ ponit᷑ eſſe hoĩs ſjᷣm actũ. ſcðo vðᷣo modo
nõ affirmat᷑ eſſe hoĩs ſᷣm actũ. ſᷣ ſolum ᷣm babitum et
rõnem qð eſi eſſe abſtractũ a tꝑe.boc ò̊ modo volũt cõ
cedeꝛe ꝙ xp̃c in triduo eſt hõ:pᷣmo mõ non.¶ Põt tam̃
dici aliter: ꝙ hõ dicit᷑ materialr ⁊ foꝛmatr. materialr
loquendo xpc in triduo eſt hõ.quia habet eſſe in aĩa et
coꝛꝑe:ex quibo ↄſtituit bomo. Joꝛmalꝛ vo nõ eſt homo
quia nõ fuit ibi ↄpoſitõ ex coꝛꝑe et aĩa.vnde eſt foꝛma
lis ↄſtitutio hoĩs.quia ergo eſi ypoſiaſis ſeu ꝑſona ha
bens animõ et coꝛpꝰ:eſt dicere ꝙ eſt materialłr bomo.
quia vo nõ eſt ypoſiaſis ſeu ꝑſona ſubſiſtens in coꝛpo⸗
re et anima vnitis.non eſt dicere ꝙ ſit ſoꝛmaliter hõ.

Ilembrum quartũ

HGnſequẽter queꝛit᷑ de deſcenſu xpᷣi ad in-
feros. Ad qð obijcit᷑ ſic. Aug.dic ad dar
danuz. Mon facile alicubi in ſcripturis
nomẽ inferni in bono inuenit᷑.¶ Itez ſa⸗
pienti.ij. Non eſt agnitus qui reuerſus ſit ab inferis.
¶ Item luce. xvj. Mdaxrimum chaos firmatuz eſt inter
nos et vos:ergo videtur ꝙ xpᷣc non deſcenderit ad in⸗
fernum. ¶ Item dixit latroni. Hodie mecum eris ĩ pa
radiſo:ſed hoc non dixit ratione deitatis ſed rõne ani⸗
me. Cum ergo paradiſus et infernus ſint oppoſita lo⸗
ca:in triduo non fuit anima xp̃ᷣi in inferno. Sʒ con
tra. act.ij. dixrit Meatus petrus rpᷣm ſoluiſſe doloꝛes ĩ⸗
ferni quibus non poterat detineri.¶ Item dama. De⸗
ſcendit ad infernum anima deificata vt quemadmodũ
bis qui in terꝛa ſunt oꝛtus eſt ſol iuſticie: ita his que ſſᷣ
terꝛa ſunt et in tenebꝛis et vmbꝛa moꝛtis ſedent ſuper⸗
luceſcat. Quod concedendum eſt.et reſpondendum

ad obiecta ꝙ infernus vno modo dicitur locus:a ẽ no
men loci infimi deputati animabus damnatis⁊ B mo
do dicebant᷑ ſancti deſcendiſſe ad inferos vel in infeꝛno
et anima xp̃i · Alio mõ dicit᷑ actus ⁊ maxime penahs
vt magis ſit nomen pene ꝗꝙ loci.⁊ ᷣm hoc demones ex⸗
iſtentes in iſto aeꝛe caliginoſo dicunt᷑ eſſe in inferno ra
tione pene. Iñ hiero.febꝛicitans ⁊ ſi in lectis ponatu:
eburneis: feruoꝛẽ tamen aut frigus multi laboꝛis neqt
euitare. ita demones? ſi in templis vel ydolis colant᷑
aureis:ſeu quocunq; modo ꝑ aerem vecti:igne tamen
ſemꝑ ardent iehennali. Iſto ergo modo non poteſt ali
quis reuerti ab inferis: nec rpᷣc dicitur deſcendere ad
infernum. 4 Ad illud vᷣo quod ↄſequenter obijcitur de
paradiſo: ſimiliter dom.ꝙ vno modo paꝛadiſus pĩ di
cere nomen loci.Alio mõ nomẽ ſummi gaudij:⁊ ſum⸗
me delectatõnis. que eſt in deo.et hoc vltimo modo ac⸗
cipiendũ eſt qð dixit dominus latroni. Hodie mecum
eris in paradiſo. Scoᷣm quod dixit aug. ad daꝛdanuʒ.
Si ſᷣm inquit hoĩem quẽ deus verbo ſuſcepit. putamꝰ⸗
dictũ eſſe hodie mecum eris in paradiſo:non ex his v⸗
bis eſtimandus eſt in celo ꝑadiſus.non em̃ illa die fu⸗

turus erat xpᷣe homo in celo.⁊ poſt quis audeat diceꝛe

dominuʒ ihm ad penales inferni partes veniſſe nec fu
iſſe apud eos qui in ſinu Abꝛabe requieſcunt vbi ſuit
ipſe: intelligendus eſt padiſus quẽ latꝛonis anime pol
liceri dignatus eſi: ſi ita eſt.generale nomen paradi⸗
ſi eſt vbi feciliter viuitur et poſt vbicũq; ꝑadiſus ſit gl⸗
qʒ bonoꝝ:ibi eſt cũ illo qui vbiq; eſt.
* §. *

g 7
Atem queritur
vtrũ xp̃c deſcendit ad infernum inferius: et cum limbꝰ
dicatur vbi erant anime ſanctoꝝ liberandoꝝ.et h erat
infernus ſuꝑioꝛ.infernus vᷣo inferioꝛ erat locus ſuppli
cioꝛum:vbi erãt anime non liberandorum:ſed ꝑpetuo
damnatorũ de quo inferno dicit᷑. In inferno nulla eſt
redemptio ⁊c. Si ergo nõ deſcendit ad infernum niſi
ꝓpter animas liberandas:ergo non deſcendit ad infer
num inferius. Contra.pſal.Eruiſti aimaʒ meam ex
inferno inferioꝛi.¶ Item zach. ix. Lu vᷣo in ſanguie te

ſtamenti eduxiſti vinctos de lacu ⁊c.glo.ꝗa eos qui te

nebantur vincti in inferni carceribo:vbi eos nulla re⸗
frigerauerat miſcðia: quã ille diues querebat.tua libe
raſti miſcdᷣia:ſed ↄſlans eſt ꝙ ille diues erat in inferno
inferioꝛi:relinꝗtur igitur ꝙ xpᷣe deſcendit ad infernuʒ
inferius. Rn. infei ius vel inferioꝛ dicit᷑ triplicit ra
tione meriti:ratione pene:rõe loci. Rõne meriti vt ex
iſtentes in peccato moꝛtali dicunt᷑ eſſe in inferno.⁊ di⸗
cuntur erui quando illuminati ad penitentiã ↄuertun

tur ad dolendũ de ſuis peccatis. Rõne pene dicit᷑ infeꝛ

nus inferioꝛ pena eterne amnatõnis de qua nõ eſt li⸗
beratõ. Rõne vo loci dr infernꝰ inferioꝛ in reſpectu ad
locum noſire habitatõnis:vt ꝓpter miſerias quas hic
ſuſtinemꝰdicit᷑ infernꝰ. Vnð aug.in queſtionibo ſuper
geñ. eſt infernus inferioꝛ iſto inſerno in quo ſumus in
bac carne:et in hac moꝛtalitatecoꝛpus em̃ mortuũ eſt
pter peccatũ.eꝛgo et hic ſunt moꝛtui:vt non mireris
ꝙ infernꝰdicit᷑ quia moꝛtuis habũdat. Scðdðm ergo au
guſti. ꝓpter duo inferna.quoꝝ alterũ eſt ſuꝑius: alte⸗
rum inferius miſſus eſt dei filius vndiq; liberans. ad

hoc naſcendo:ad illud moꝛiendo. Et m boc patet re⸗

ſponſio ad obiecta.

Mlembrum quintũ

Onſequẽter q̃rit᷑ de gete xrpᷣi in ſepulcro.
Ad qð ſic. Om̃e totũ d relatie ad ꝑtem
Si ů totũ fuit ĩ ſepulcro: q̃ibet ꝑs eiꝰ
qð falſuʒ ẽ. Relingꝗtur ꝙ nõ ĩuit totꝰ in
ſepulcro:neq; vbiq; · ¶ Item ſiẽ dic aug . ꝓbat hug. ð
ſcto vict. Deitas ꝑs nõ fuit:vt ex ipᷣa totũ fieret maius
ipa. nec in ipa ꝑs fuit: vt in ipᷣa aliquid eẽt minꝰ ipa. S

e
ge
nong
hatnen
nen
dart
inen
eſet
fead
r
bidi
un⸗
6
l;
eR
ſun
rad⸗
ſige

„
linh⸗
tben

ſup

peng
llaeſ
nni
infer
mer
iete
bite
lare⸗
alibe
hſerno
ſemnm,
ſciefn
itte
0,70
Pertn
kinſe
l
o.
bi⸗
per
Gin
cris
Pen
alte⸗
6.
ſere⸗

glao.
ſemn
en
wen
en
ins
5

abipſa deitate in xp̃o remouetur om̃is ratio tot
tis: g̊ et abipſa hũanitate. Qon em ꝑs vr niſi reſpectu
ↄpartis. hũanitas nõ eſt ꝑs in xpᷣo cũ diuinitate.nõ
ergo põt dici totũ in rpᷣo.cũ om̃e totũ dicat reſpectu ꝑ
tis.nihil eſt ᷓ dicere totꝰ vbiq; eſt ſeu totũ.¶ YItez obij⸗
citur ꝙ coꝛpꝰrpᷣi põt eſſe in pluribo locis ·qꝛ eſt ĩ diuer⸗
ſis altaribo.ſeo q rõne aptũ eſi eſſe in duobo: ita in tri
bus et q̃tuoꝛ:⁊ ſic deinceps.ꝗ et ſi coꝛpꝰxpᷣi poterit eſſe
vbiq; multo foꝛtioꝛi rõne ⁊ mia:q̊ ſi totũ referat᷑ ad hu⸗
manam naturã: totũ põt eſſe vbiq;. 4 Item diſtinguit
Hug·ꝙ aliud eſt aliq̃ ſimul ꝑ vnionẽ ad vnitatẽ ↄponi
aliud aliqᷓ ꝑ vnitatẽ vnioni aponi.qñ em̃ aliqᷓ ꝑ vnio⸗
nem ad vnitatẽ ↄponunt᷑.nomẽ totiꝰ ptes coĩcare non
pñt. vᷣbigr̃a paries tectũ et füdamẽtũ bec tria qdã ſũt.
et nullũ hoꝝ ꝑ ſe domus ẽ.qñ vo aliqua alicui vnitatẽ
ſuam ex ſe hñti ꝑ vnionẽ apponunt᷑ in ꝑticipatõeʒ illiꝰ
tranſeũt cui aponunt᷑:et nomẽ illiꝰpꝑiter cum illo par⸗
ticipare incipiãt.ſicut ꝑ vnionẽ vnitatẽ illius pticipa⸗
re inceperũt.⁊ ponit exemplũ.corpꝰrõnali ſpũi vnitũ.
nõ dat illi vt ſit ꝑſona:ſᷣ ↄiunctum accipit ab illo vt ſit
vna ꝑſona cũ illo.ſic humanitas iũcto vᷣbo nõ quideʒ
dedit illi vt eſſet ꝑſona:ſᷣ vnita illi accepit ꝑſonã cuʒ il
lo.Ex h̊ ergo arguit.Si humanitas accepit ex vnione
vnitatẽ ꝑſone:q̊ cuʒ vnitas ꝑſone ſit vbiq;.accipiet eſſe
vbiq;. erit dicẽ᷑:ꝙ tota hũana natuꝛa ẽ vbiq;.i¶ Iteʒ
dubitat᷑ de h̊ qð dicit mgr.iij.li.in ſen.xx.di.ꝙ nõ ma⸗
ioꝛ erat ꝑſona.vbi alteꝝ tm̃ vnitũ hẽbat q; vbi eꝛat neun
trũ hñs vnitũ. Ex qͥ videt᷑ iplicaꝛe:q alicubi erat neu⸗
trũ bñs.. Cont᷑.poſtꝙᷓ naturã bũ anã aſſumpſit:nũqᷓ
depoſuit:̊ nunq fuit neutꝝ bñs. Rñ.totũ vno mõ
dr ideʒ qð ꝑfectu.⁊ h̊ mõ totũ nõ dr ad ꝑteʒ. Alio mõ
totũ dr ex ꝑtibo ↄſtitutũ. Prio mõ dr totꝰſuiſſe xrpᷣe in
triduo ⁊ in inferno ⁊ ĩ ſepulcro:⁊ nõ totũ.qꝛ totꝰ ꝑtinet
ad ꝑſonã:q quidẽ ꝑfecte erat vbiq;⁊ plene.otũ vᷣo ꝑ
tinet ad natur:q̃ quidẽ ᷣm hũanaʒ naturaʒ: nec erat
vbiq;:nec etiã erat ꝑfecte in ſepulcro:nec pꝑfecte ĩ infer
no:ᷣ ſm ꝑtem:et ꝑ hoc pʒ rñſio ad primũ.¶ Aoſcdᷣm
dom. ꝙ intentõ ꝑtis remouet᷑ ab huanitate ꝑ ↄpatõeʒ
ipſiꝰad diuinitatẽ.Qon em̃ cũ deitate venit in ↄpoſiti⸗
onem ipſiꝰꝑſone xp̃i.nõ tñ ab ea remouet᷑ intentõ totiꝰ
⁊ ꝑtis ſᷣm ꝙ accipit᷑ ᷣm ſe.Vñ hug.de ſcto vict. In hu
manitate ſola inueniem ꝑtes et totũ in ꝑtibo.Conſtat
em̃ hõ vt quoddã totuʒ ex ꝑtibo.ſ.aĩa et carne. ꝓpterea
igit᷑ verbũ totũ hoĩeʒ aſſumpſit.qꝛ totũ qdð erat bomis
aſſumpſit.ſ.coꝛpꝰ⁊ aĩam: nõ aũt totꝰhõ in ſepulcro ia⸗
cuit ̊ ꝑs hoĩs.¶ Ad terciũ dðm.qꝙ inter ſbam creataʒ

ſeꝑatam ⁊ ſbam diuinã.media ẽ dignitate 2 excellẽtia

nature:natura vnita diuĩe ſube.Ois autẽ ſba creata ẽ

circũſcripta.X⁊ ĩ vno ſolo loco. Suba dᷣo diuĩa:qꝛ incir

cũſcripta vbiq;ẽ.ſubaa pᷣo vnita diuĩe vᷣtute vnionis ex

cellit oẽm aliazʒ: et hʒ eſſe in pluribo locis.ſᷣ qꝛ in minꝰ

ꝙᷓ dinĩa:ideo nõ eſt poſſibile vt ſit vbiq;.Qon ẽ ſe equit᷑
põt eſſe in H̊ꝛ in illo. in qͥlibet:qꝛ nõ eſt ↄſiłis ratò ad
eſſe vbiq;. Pꝛeterea ſolũ determinat᷑ ei eſſe in pluꝛibus
rõne ſacramẽti:qᷓuis ſᷣm ſpẽm difficillimũ ſit diffinire
an natũ ſit eſſe in vno loco tm̃ vel in pluribo.⸗! Ad ali⸗
ud dm. ꝙ cum dicit᷑ ꝙ huanitas accipit vnitatem per
ſone. intelligendũ eſt qꝛ bũanitas nõ hʒ aliã ꝑſonalita
tem: niſi que eſt ꝑſone diuĩe:nõ tñ ipſa hũanitas ẽ ip̃a
ꝑſona.et ideo non ſequitur ꝙ ab ea accipiat eſſe vbiq;.
Ad vltimũ dom. ꝙ nõ intendit mgĩ negaꝛe vnionem
hüane nature cũ diuina abſolute:pᷣ reſpectu loci. q;uis
em deus ſit ſemꝑ: nõ tñ eſt ſemꝑ hic cũ angelo. licet ſit
ſemꝑ cũ angelo:qm̃ angelꝰnõ eſi hic.ſiłr xpᷣc ſemꝑẽ ha
bens humanã naturã. ̊ nõ ſemper eſt hñs naturazʒ in

hoc loco in quo nõ eſt natura bumana: et bec eſt inten
tio magiſtri.

Ad plenioꝛem intel S. j.

ligentiam querit᷑.quõ deſcendere dicatur de xpᷣo.cũ di⸗
citur deſcendiſſe ad inferos vel deſcendiſſe de celo. Et

8 ratio totiꝰ 2 ⸗

Yix.
pꝛimo querit᷑ an deſcendere cõueniat xpᷣo ſᷣm diuinam
naturã: ad qð ſic. Aſcendere et deſcendere ſunt actio⸗
nes circũſcripte ſube.p̃c ſᷣm diuinã naturã eſt incir⸗
cũſcripta ſuba:ergo nõ ↄuenit ei aſcendere deſcendẽ
c celo rõne diuine ſube.q̊ ratõne hũane nature:q̊ veꝛe
⁊. ꝓprie filius hoĩs deſcendit æ celo rõne ↄditõnis hbu⸗
mane nature. Item filiꝰdei ßᷣm diuinã naturã ẽ vbi⸗
q;· ̊ non mutat locum:ergo nõ deſcendit. ¶ Item obij⸗
citur de hoc qð dẽ Joh.iij. Qemo aſcẽdit in celũ:niſi ꝗ
celo deſcendit filiꝰhoĩs. Sed ſolus xpᷣc deſcendit.
ſolus xpᷣe aſcendit in celũ: ergo nos non aſcendemus.
Rñ. doðm. ꝙ cum deſcenſus in xp intelligit᷑ ſm di⸗
uinam naturã in ↄpatione ad humanã.quẽadmodum
intelligit᷑ miſſio ᷣm qð dicit aug. in li.de tri. dicit euã
geliſta Yoh. j. In mũdo erat et mundus ꝑ ipᷣm factꝰeſt
⁊c̃. Deinde ſubiũgit in ꝓpria venit ⁊c.illuc autem milſ⸗
ſus eſt quo venit:illuc ergo miſſus ẽ vbi erat. Miſſus
oũt dicit᷑ inqᷓtum apparuit foꝛis in creatura coꝛpali. 9
intus in natura ſpuali oculis moꝛtaliũ ſemꝑ occultus
eſt:deſcenſus ergo nõ aliud intelligit᷑ niſi apparitio ſb⸗
limitatis verbi in bumilitate humanitatis aſſumpte.
Ea dᷣo que obijciunt᷑ primo non ꝓcedunt in hac via.
quia accipiũt aſcenſum vel deſcenſum:ſᷣm ꝙ ſunt ꝓpri⸗
etates creature.Et per hoc patet rñſio ad duo prima.
Ao vltimum vo ddm. qꝙ ꝑſona xp̃ᷣi aliqñ accipit᷑ cuʒ
pᷣ̃ciſione p ſolo capite.quẽadmodũ dicitur ioh.ij.Qui
ceſurſum venit ſuper omes eſt. Aliqñ vᷣo ꝓ toto coꝛpo⸗
re eccleſie ſeu ꝓ capite inqtuʒ ſunt ei membꝛa vnita.vi
delicet om̃es fideles exñtes in caꝛitate.Et hoc mõ acci
pitur in ioh.iij. Aemo aſcendit in celum ⁊c. Uñ aug?.
in li.de baptiſmo ꝑuuloꝝ.In vnitate eius om̃s immu
tandi leuandiq; ↄcurꝛunt.vt ille qui deſcendit:ſit ille q
aſcendit:non aliud ſe deputans qᷓ; coꝛpus noſtrũ.vt de
ipſo et eccłia veriꝰdicat᷑ erũt duo in carne vna. Mon g
ſequit᷑ ſolus xpᷣc aſcendit:nõ eꝛgo nos aſcendemꝰquia
ſicut dicit glo.ſuꝑ ioh.iij.ſemo aſcendit ⁊c.nõ alcen⸗
dunt in celũ:niſi ſint membꝛa coherentia illi qui ẽ vna
ꝑſona homo et dei filius. Sic ergo terminat᷑ bec pars
ad laudem et gloꝛiam ihu rp̃ᷣi.

Nneſtio. xx. de reſurꝛecti
one xpi. DZ
Oſt inquiſitioneʒ

paſſionis et moꝛtis dominice.inꝗren/
dum eſt de reſurꝛectione ⁊ demonſtra⸗
tõne reſurꝛectõnis.q¶] Circa reſurrecti
— onem vᷣo querendũ erit pꝛimo de veri
tate reſurꝛectõnis.Scðdo de cãlitate et effectu reſurꝛe/
ctionis.Tercio de tempoꝛe reſurꝛectõnis.

Nlembrum primũ
Irca veritatẽ querunt᷑ duo.an ſit.qd ſit.
que patebũt in inꝗſitõne habita de neceſ
ſitate reſurꝛectõis.ex quo relingtur qaẽ
De modo reſurꝛectõnis.ex quo relinqui
tur quid eſt.

Articuls primus
Dpꝛimũ igit᷑ arguit᷑ in hũc modũ.j.coꝛin.
xv. Si rpᷣc ñ r̃ſurꝛexit inanis ẽ fides nr̃a ⁊c.
Ex h̊ videt᷑ ncciũ ꝙ vrpᷣc reſurꝛexit.qꝛ ncce ẽ fidẽ nram
eſſe verã.¶ Itẽ luc.vlt. qd turbati eſtis.ibi glo.ſi nõ eſt
veritas reſurꝛectõis:ꝑditꝰẽ fructꝰpaſſiõis. reſurꝛectõ
nccia ẽ ad nr̃aʒ redemptõeʒ.¶ Ite Ro. v.i Aos ſaluati

—

ſumꝰab ira ꝑ ipᷣm. Sʒ ſaluatõ ab ira ẽ terminꝰa q. ſ. a
pena.Saluari ĩ vita ẽ terminꝰad quẽ.ſ.ad vitã.vñn gl.
ibidẽ:vt iuſte viuamꝰ:qꝛ ałr viuẽ ñ poteramꝰ Si g̊ᷣ per
aĩam ſolũ teſcendentẽ ad inferos:xpᷣc moꝛtuus ſalua⸗
uit nos ab ira.ꝗᷓ ad ſaluandũ in vita exigituꝛ ꝙ ſit viuꝰ
ergo exigitur reſurꝛectõ eiꝰ. neceſſaria eſt. Ad op⸗

g— Matonls
e †f ma aor
Nanßge—

poſituʒ Johᷣ.v. Audient qui in monumentis ſunt ꝛc̃.·
Aug. Per verbũ tdei fit reſurrectõ aiaꝝ. Per verbum
carnẽ factũ fit reſurꝛectio coꝛpoꝝ. Juxta ̊ arguitur.
Ad plenã reſtitutõʒ nõ exigit᷑ niſi reſurꝛectio aĩe ⁊ cor
poꝛis. Sed per incarnatõneʒ fit reſurꝛectio ⁊ reſtitutõ
bmõi:gꝗa verbũ caro factũ eſi Yoh.j. Ergo ad plenã re
ſtitutõneʒ nõ eſt nccia reſurꝛectõ xpᷣi.¶ Item ad idem.
Plena reſtitutõ fit in remiſſiõe culpe ⁊ pene.Si Sper
paſſionẽ fit plena remiſſio pene ⁊ culpe.ꝙ ⁊ plena reſti
tutio.qꝛ iuſtꝰdñs reddet vnicuiq; qdð meruit. Sed ſct᷑i
meruerũt gloꝛiã ſoluta pena oꝛiginali.̊ plene ꝑ paſſio
nem eſt reſlitutõ. ꝑ paſſionẽ fieret reſtitutõ pʒ ꝑ il⸗
lud.j.pe.ij. Peccata nra tulit in coꝛꝑe ſuo ſuꝑ lignum
Et y ſa.liij · Cuiꝰliuoꝛe ſanani ſumꝰ.Et ꝑ illud Colbk. ij.
Delens cyꝛographũ decreti.i.diuinã ſniaʒ ⁊c. ¶¶ Iteʒ
in paſſione dr ↄſummatũ eſt YJohᷣ.xix. S ſufficient erat
ſatiſfactũ ꝓ culpa ade. Sed ſi adam nõ peccaſſet tranſ
feret᷑ ad gloꝛiã.̊ ⁊ tamcito pꝰpaſſionẽ hõ poterat trſ⸗
ferꝛi:ergo ⁊c. ¶ Item paſſio amouit rumpheã.ꝗg et ob⸗
ſtaculũ videndi deũ.ᷓ nec ad gloꝛiã aĩaꝝ nccia ẽ reſur⸗
rectio. Rñ.dᷣm.ꝙ nccia eſt reſurꝛectõ xp̃i ⁊ viatoꝛi
bus et beatis:licet alio ⁊ aliomõ. Viatoribo eſi nccia
triplici rõe.⁊ beatis duplici rõne. Viatoꝛibo pᷣino ꝓt

iuſtiticatõeʒ noſtrã.vñ Ro.iiij. Reſurꝛexit ꝗpter iuſti⸗

ficatõneʒ nr̃am. Scðdo ꝓvter graʒ impetrandã.ſeu pro
pter reconciliatõeʒ. vñ heb.x. Elt appaꝛeat vultui dei
nobis.ſ.in coꝛꝑe ⁊ aĩa vt oꝛet pꝛo nobis.Vñ dicunt ꝙ
cauſa meritoꝛia eſt quodammõ:vt deus pater nob mi⸗
ſereat᷑. Lercia rõ eſt ex ꝑte ſuſcipientis gram.ſ. ꝗꝓpter
diſpoſitõeʒ amplioꝛẽ ad ſuſcipiendũ gr̃aʒ.vñ tota hua
na natura oꝛdinat᷑ ad xpᷣm: a eſt in reuerentia etiã ſan
ctis angelis poſtqᷓ; aſſumpta ẽ. vnð põt ipᷣa ſuſcipẽ ma
ioꝛem gram ꝙᷓ añ poſſet.vñ in aſſumptõne accepit hu⸗
iuſmodi diſpoſitõeʒ. In paſſione recepit maioꝛ? diſpo⸗
ſitionẽ a in reſurꝛectõne amplioꝛẽ. VUñ geneꝛalis diſpo
ſitio amplioꝛ in nata buana ad gram ẽ er nat᷑a eiuſdẽ
ſpeciei qᷓ reſurꝛexit ĩ ro.qꝛ magis ex ̊ eſt accepta o
4( Pꝛeterea diſpoſitio ꝑſonalis ẽ in credente:Fᷣm ꝙ die

apłs Ro.iiij. reſurꝛexit ꝓpter iuſtificatõeʒ noſtram ⸗

moꝛtudeſt ꝓpter delicta nr̃a:qð dr̃ ꝓpter fidem ⁊ amo⸗
rẽ. Intelligendũ eſt &̊ ꝙ reſurrectio iuſtificat.ſimilit 2
paſſio:ſᷣ paſſio iuſtificat in adultis ſolũ ꝑ fidẽ et amo⸗
rem.i.vt credita et dilecta. Hoc em̃ erigit᷑ ad h̊ vt effe
ctus iuſtificatõnis habeat᷑. VUñ ſuſſiciens ẽ cauſa iuſti⸗
ficatõnis paſſio.ſᷣ nõ efficiens niſi credat᷑ deus paſſus
ad qð marie reſurꝛectõ oꝑat᷑.vel glo.intelligit ſi nõ eſt
xeritas reſurꝛectõis.q.d.fruſtrabit᷑:qꝛ nõ crederetur.
Et ſuꝑ pſal.Que vtilitas in ſanguĩe meo.glo. Si ſta⸗
tim nõ reſurgo coꝛruptũq;ʒ fuerit coꝛpꝰmeũ:nemini an
nũciabo:nulluʒ lucraboꝛ:et ita ꝑibit ↄfeſſio.ſ.teſtimo⸗
nium deitatis. Et ideo act.ij. Quẽ deus ſuſcitauit ſolu
tis doloꝛibo ⁊c̃. Slo.aſſertio reſurꝛectionis hbſic neceſ⸗
ſaria eſt reſurꝛectõ viatoꝛibo.¶¶ Item bris nccia ẽ reſuꝛ
rectio xp̃i dupłr ad maioꝛẽ gloꝛiã ſpirituũ.⁊ h eſt com
mune alabo et angeł qꝛ gloꝛificata hũanitate xp̃i: ẽ du
piex delectatõ in xpᷣo.vna in ↄtemplatõne diuinitatis
alia in ↄtemplatõne bũanitatis.in q̃ etiẽ angeli væſide
rant ꝓſpicere.j.pe.j/⁊ hG̊ de pñti. Iterũ ad reſurꝛectio⸗
nem coꝛpoꝝ.ſua em reſurꝛectõ erit cã futme reſurꝛecti
onis: hoc in futuro. vñ in pſal. Ao veſpeꝝ demoꝛabi⸗
tur fletus 7 ad matutinuʒ leticia. Glo. dñs reſurꝛexit
mane. idem nobᷣ ꝓmittens ꝑ ſus reſurꝛectõeʒ. que ẽ effi
ciens cauſereſurꝛectõis nr̃e aĩe ⁊ corꝑis.⸗ Ad illud
quod obijcit᷑ ꝑ verbũ caꝛnem faciũ fit reſurꝛectõ coꝛpo
rũ.dm. qð verũ eſt.ſᷣ hec nõ eſt. ꝓxima diſpoſitio.ĩmo
exigunt᷑ alie.ſ. per verbũ paſſum in carne ? reſurgẽs:⁊
veniens ad indicium. iſte ſunt diſpoſitiones ꝓxime no⸗

ſire reſurꝛectõnis.¶ Ad aliud quod obijcitur. ꝗ plena
eſt remiſſio culpe et pene per paſſionem dicendum. ꝙ r

plena eſt tum ad ſufficientiam. non tamen qᷓtuʒ ad ef

per paſſionem nen credetur dene
dictũ eſt: per reſurꝛectõem credit᷑ deus. vnde aſſertio
reſurꝛectõnis teſlimoniũ eſt deitatis. dicit glo. ſuper il
lud pſal. Que vtilitas in ſanguie meo 1c. 4 Ao aliud

ficientiam. vnde

quod obijcit᷑ ꝙ ↄſummatũ eſt. ovᷣm. ꝙ licet ſatiſfactum

eſſet p culpa ade.et quo ad boc ↄſummatũ: tñ require
batur vlteriꝰ apeꝛtio ianue ꝑ efficientiã que debuit fie⸗
ri ꝑ aſcenſũ xp̃i in celũ. Vnde in moꝛte rpᷣi nõ fuit oĩno
ↄſummatio eoꝝ que requirebant᷑ ad plenam iuſtoꝛum
beatificationem: quia oꝛdinatum fuit ſiue dñi ꝓuiden
tia diſpoſitum: vt in carne gloꝛioſa introduceret aias

in celum. et hoc exigit᷑ ad babendam tantam gloꝛiam
quantam debebant habere.

Articulus ſecundus
Onſequenter querit᷑ de mõ reſurꝛectõis ſcʒ
an ſit idem modꝰreſurgendi in xpᷣo: ⁊ in no
bis. Ad qð ſic.Qoſtra reſurꝛectõ eſt a mor
te ⁊ ab incineratõne.querit᷑ an hoc modo ſit in xpᷣo:vel
poſſibile ſit ſic fieri.¶ Ad qð damal.iiij.li. Keſurꝛectõ
dñi eſt coꝛꝑis facti incoꝛrupti ⁊ amiĩe vnio. in reſurꝛe
ctõne xpᷣi coꝛpꝰtranſijt de couptõne ad incoꝛruptõeʒ
coꝛpus eius fuit coꝛruptum coꝛpꝰFm ꝙ dicit apłs de
coꝛpoꝛe nr̃o.j.Coꝛi. xv. Optuit coꝛruptibile boc indu
ere incoꝛruptõeʒ ⁊c. ¶ Item greg. Adoꝛtẽ nr am moꝛiẽ
do deſtruxit.ſ̊ xpᷣe non ſolum vebuit deſtruere moꝛtem
id ẽ. diſſolutionẽ aĩe et coꝛꝑis:ſ̊ moꝛtem ꝗ attenditur ĩ
coꝛruptõne.i.in incineratone.¶ YIieʒ moꝛtalitas reſpi⸗
cit dilſolutõeʒ aĩe et coꝛpis. Incineratio diſſolutõnem
coꝛpis ſm ſententiã dñi Geñ.· iij. Terꝛa es c. Sʒ paſ
ſio xpᷣi ſoluit debitum moꝛtis:g et debitũ incineratois
ſoluere de buit incineratõne ſua: ̊ debuit incinerari.
Item phᷣ. ij. Humiliauit ſe vſq; ad m oꝛtẽ. quare er⸗
go non vſq; ad incineratõnem. ¶ Item in coꝛpe noſiro
eſt viciũ oꝛiginis:quia viciũ eſt cum oꝛigine. Itez vici⸗
um ẽ in vnione coꝛpis et aie.ſed ꝓpter viciũ in ↄiunctõ⸗
ne coꝛꝑis et aie:ineſt nobis viciũ moꝛtalitatis.i. ſeꝑa⸗
tionis coꝛꝑis et aĩe. et ꝓpter viciũ oꝛiginis:inerit no⸗
bis incineratio. Si ergo rpᷣe accepit penaʒ que ↄſequit᷑
ad viciũ vnionis: rpᷣe ſimiliter debuit accipꝑe illazʒ pe⸗
nam que eſt ꝓpter viciũ oꝛiginis ſcilicet incineratõneʒ.
Item ſicut dr̃ ad beb.vij·leui cecimatus eſt in abꝛa
bam n tamen xpc. quia ſolũ æſcendit Im coꝛpulentã
ſubam: nõ tn ſm inuilibilem rõnem.ſ/ↄcupiam oꝛigis
ſicut leui. Juxta hoc videtur ꝙ xpᷣc eoq; deſcendit ſᷣm
coꝛpulentã ſubam:accepit moꝛtalitatẽ. et qꝛ nõ deſcen
dit ſeminalẽ rõnem: ideo nõ accepit incineratiõeʒ ſicut
alij hoĩes. Si poc ponat᷑· Contra, coꝛpꝰ deſcendens ab
adam ſubm eſt ↄtrarietati: quia eſt ex ↄtrarijs: que ap;
petũt ire in regiones diuerſas:ſed ad tale coꝛpꝰſeqtur
incineratio: ergo Fm ꝙ ab adam xvxſcendit hm coꝛpulẽ

tam ſubſiantiã.coꝛpus eius eſt incinerabile. Ytez c⸗
trouerſia eſt inter animam ⁊ ſt piritũ. Bal. v. Caro con
cupiſcit ⁊c.ſed iſta rebellio que ↄſegtur ad inuiſibilem

ocupiĩam ⁊ in ſpiritu bene oꝛdinato: facit concupiſcere
moꝛtem. Eñ Ro. vij. Quis me liberabit 2c.· ergo mor
talitatis ſeqtur ad inuiſibilẽ rõnem. fm hoc nec xp
banc debuit ſuſcipere penã. Item act. ij. Tetatum eſt
coꝛ. Glo. in hoc creuit leticia ꝙ reſurꝛectõeʒ ſuã in exẽ⸗
pluũ nobis dabat: & reſurꝛectio eiꝰeſt in exemplũ. gcuz
noſtra ſit ab incineratione 7 moꝛte: et ſua debet eſſe.
Ad oppolitũ plal. on dabis ſctm tuum videre coꝛ
ruptõnẽ. Glo. coꝛpꝰ meũ ſanctificatũ ꝑ qð alia ſctifica⸗
tur non patiens coꝛrumpi. Ytem ſi virtus aliq cres⸗
ta vnita coꝛpi non patitur ipᷣim coꝛrumpi.ſ. ipa anima
dum vnið coꝛpi. multofoꝛtiꝰpᷣtus dimna vnita coꝛpi
nõ pateret᷑ ipᷣm coꝛrũpi. Rñ. ad driaʒ reſurꝛectiois
ſue et noſtre videndum eſi: quod dicit dama. ꝙ quedãa
reſurꝛectionis diffinitio eſt cõmuniſſima: que eſt talis.
Relurꝛectio eſt coꝛpis 2 aĩe iterata copulatio· : Ffõ hec

Nenti
cuß
tufn
gn
en
eip⸗
nu,
ll
10
Cn
jen
tete
mor
e
na
n
ſn

nec
fich
jaen
Mninn
t
mos
ldi
glio⸗
he⸗

Nueſtio

ↄuenit ſuſcitationi:ſicut in Laʒaro ſuſcitato ad vitam
moꝛtalẽ. Item quedaʒ dicit᷑ ꝓpria talis reſurꝛectio eſt
eiꝰqdð cecidit et diſſolutũ eſt aimalis ſcðᷣa reſurrectõ:
appellat caſum moꝛtẽ:que ↄſequit᷑ ad peccatũ:nec ſtare
põt cum natura recta.hoc modo om̃es reſuꝛgemꝰ: iſ⸗
ſolutõem dicit incinerationẽ.ſcdᷣa ibi aponit ad diffe⸗
rentiã ſuſcitatoꝝ ꝑ miracula.illa em̃ dicit᷑ prima.qꝛ ẽ
ſurꝛectio ad coꝛpus coꝛruptibile.⁊ iterũ caſuꝛuʒ mo⸗
riturũ.¶ Iem pᷣm dama. Quedaʒ dicit᷑ appꝛopꝛiata.
talis reſurꝛectio eſt eius qdð cecidit ſcdᷣa reſurꝛectio.et
hoe poteſt conuenire beate virgini ſᷣm ꝙ pie credituꝛ a
quibuſdã ꝙ iam ſurꝛexẽit:nec ponit ibi diſſolutũ.quia
nihil de coꝛꝑe eius inuenit.Eñ non credit᷑ incineratũ
ſed ponit᷑ caſus qui refert᷑ ad moꝛteʒ. Alia eſt ꝓpꝛia do
mini.talis reſurꝛectio eſt coꝛꝑis facii incoꝛrupti.i.im⸗
paſſibilis iterata vnio.nec ponit᷑ ibi caſus: quia moꝛs
xp̃i nõ fuit caſus oppoſitus nature recte.¶¶ Ad hoc q;
obijcit᷑. ꝙ pꝛius fuit coꝛruptuʒ dᷣm.Fᷣm põ.i ·õ dabis
ſanctũ tuum videre coꝛruptõneʒ. Glo. vno modo dicit̃
coꝛruptõ paſſionis vel paſſibilitatis: boc ↄuenit coꝛpi
xp̃i · Alia putrefactõnis:hoc non ↄuenit ei.Inde glo.
coꝛpus meũ a te ſanctiſicatũ videre coꝛruptõneʒ.i pu⸗
trefactõeʒ:alibi dicit᷑ pati corruptõʒ id ẽ vulneratõeʒ:
ibi que vtilitas in ſangume meo dum deſ.in coꝛ.¶ Ad
aliud qd obijcit᷑. Qui mortẽ noſtrã ⁊c.dᷣm.q; nõ con/
uenit xpᷣo ꝙ ꝑ incineratõneʒ ſuã deſtrueret nr̃a. Qam
coꝛpus eiꝰerat vnimũ deitati 2 aĩe.moꝛs aũt eſt ſepatio
coꝛpis ⁊ aĩe.quia ꝗᷓ vpᷣ aſſumpfſit coꝛpus in qͥ debebat
fieri redemptõ.ideo aſſum pſit moꝛtalitatẽ.ſed ita non
eſt de incineratõne.ꝗa vnio erat cum coꝛpe ⁊ aĩa ſeꝑa⸗
biliter. ideo ſecuta eſt moꝛs vel moꝛtalitas. Sed vnio
carnis indiſſolubilis erat cuʒ deitate regente coꝛpꝰ:ne
iret in diſſolutõeʒ. VUñ pſal. Aſſimilaboꝛ deſcendenti-⸗
bus in lacum. Glo.ſi ſilueris.i.ceſſabis a ↄtinẽtia.aſ⸗
ſimilaboꝛ deſcendẽtibo in lacũ.Ex eo em mihi ſꝑ ver
bum vnit᷑:nõ ſum talis q̃les ceteri boĩes qui naſcũtur
in ꝓfunda miſeria. verbu eſt hoiĩs xpᷣi ad deitatez. miſe
ria magna ẽ moꝛtalitas.̊ pfunda incineratio 2 coꝛru⸗
ptio.⸗. Ad aliud qð obijcitur.ꝙ eſi moꝛs ſolutio moꝛ⸗
tis. ergo incineratio incineratonis dᷣm. ꝙ non ſeqtur
imo ſufficit moꝛs ad ſolutõeʒ moꝛtis ⁊ incinera tõnis.
Vñ iob. j. Utinaʒ appenderent᷑ pcta mea ⁊c.⸗ appellat
peta ſuo: peccata hũani generis p quibo ſatiſſecit: et ſi
iſta penderent᷑.p̃pondeꝛat paſſio xpi ad ſufficientiã ꝓ
mille mũdis. VUn quia xpc viuit vita dei.⁊ eadẽ eſt xpᷣi
vita ⁊ di.ſicut dĩc anſel.ideo moꝛs eiꝰpꝛeponderat.
Ad aliud qð obijcit᷑.ꝙ bumiliauit ſe ad moꝛtẽ. ̊ de⸗
buit ſe huiliare ad incineratiõeʒ. dom. ꝙ; nõ dybuit:ga
ſic huiliaret᷑ vſq; ad ꝓfundò miſeriã:qð nõ decuit ipᷣin
Vñ nec in ipa paſſione accepit illã ꝓfundam miſeriazʒ
que eſt in ꝑturbatõne rõnis:q eſt vitimus effectꝰpaſſi⸗
onis ex ꝑte aĩe. Vñ nõ abſoꝛpta eſt ſua ratõ moꝛtis do
loꝛe:licet fuerit ſeꝑatio coꝛꝑis 2 aĩe.Eodẽ modo dicẽ⸗
dum.ꝙ nõ decuit ꝙ deſcenderet vſq; ad vltimũ effectũ
pomoꝛtẽ ſcʒ incineratõeʒ ex ꝑte coꝛꝑis. Ad aliud qð
obijcit. ꝙ accepit moꝛtẽ que ↄlegtur ad viciũ ↄiunctio⸗
nis ſcʒ coꝛꝑis et aĩe.̊ ⁊c.dᷣm.ſᷣm aug. ꝙ debuit acci⸗
peꝛe quod ↄueniret ad noſtram redemptonem: et ſuaʒ
non dedeceret dignitatẽ. Incineratio autem ſi uaz dede
ceꝛet dignitatem.quia ſequit᷑ vicium oꝛiginis quod nõ
accepit xpᷣe. Vnde.j. Coꝛint᷑.xv. Pꝛimus homo de ter⸗
ra terrenus.ſecundus te celo celeſtis. EVnde glo. dicit.
fuit a pꝛincipio celeſti. AUnde ſ. icut dictum eſt: ſiẽ nõ
habuerit vltimum effeciuz paſſionis ex paꝛte anime ſi
cut patet. cum dicit Centurio vere: filius tei erat iſte.
Vnde anima non mouebat oꝛganum coꝛpoꝛis: nec im
pediebatur vis motiua ſicut in nobis: ita nec ex parte
coꝛpoꝛis incineratio.¶ Adillud quod obijcitur.ꝙ ad
eſſe de adam m coꝛpulentam ſubſiantiam ſequituꝛ in⸗
cineratio.dðᷣm: ꝙ non eſt.ſed incineratio ſequit᷑ viciuʒ

oꝛiginis. vnde ſi adam non peccaſſet: nec filij eius non
baberent viciuʒ oꝛiginis: nec expoliaremur: ſed ſuper⸗
ueſtiremur ſm illud.j.Coꝛin.v.4. Ad illud qð obijcit.
ꝙ moꝛtalitas ſegꝗtur ad inuiſibilem rationem pꝛopter
quod nec xpᷣ( debuit banc ſuſcipere.dðm.ꝙ nõ ſegtur.
qui em̃ venit in carnem vt hoĩem redimeret: debuit ac
cipere que ↄuenirent ad hominis redemptõeʒ. Vnð li
cet non tæbuerit ad moꝛtẽ obligari vt ad ſequelam iĩui
ſibilis ratõnis.ↄueniens tamẽ fnit vt illam diſpenſati
ue acciperet inq;tum cõueniebat noſtre redemptioni.
Ao aliud quod obijcit᷑.ꝙ reſurꝛectõ xpᷣi eſt nobis ex⸗
emplar. Dicendũ ꝙ ſimiliter eſt noſtre exemplar:qᷓtũ
ad terminum ad quẽ ſceʒ ad immoꝛtalitatẽ: ſed nõ ſimi
liter qtum ad terminũ a quo ſcʒ ab incineratõne eſt ex
emplar noſtre immoꝛtalitatis ⁊ incoꝛruptõnis:nõ coꝛ
ruptionis ſeu incineratõnis.

Mlembrum ſecundũ

Onſequẽter querit᷑ de cãlitate et effectu
reſurꝛectõis. Et pꝛimo querit᷑ in quo ge
nere cauſe dicenda ſit cãlitas reſurꝛecti⸗
onis.Scðo an cauſa iuſtificationis ani
maꝝ et qualiter. Tercio an ſit cauſa reſurꝛectõis coꝛ:
poꝝ.Quarto de modo cauſandi: vtrum cauſa remota
ab effectu vel ↄiuncta. Quinto vtrũ neceſſaria vel ↄtin
gens. Sexto de differentia cauſalitas per paſſionem 2
reſurꝛectionem. L

Articulus primus

D pꝛimũ ſcʒ in quo genere ſit. Querit᷑ pri⸗
mo an in genere cauſe meritoꝛie vel efficien
tis vel materialis.Et obijcit᷑ ſic ad pꝛimuʒ.
Mereri non ↄuenit xpᷣo m ꝙ deus:ſᷣ ſᷣm ꝙ bõ. Si er
go mereri nõ eſt pꝰmoꝛtẽ:& nec reſurꝛectio eſt cã meri⸗
toꝛia cũ ſit pᷣmorteʒ.¶ Item ſtatus merendi ꝑtinet ad
ſtatũ viatoꝛis ⁊ ſeruiẽtis.cuiꝰſtatꝰ terminꝰeſt beatitu⸗
do. Si rpc reſurgens nõ eſt in ſtatu merendi: quia ẽ
ad finẽ ſeu ad terminũ:g̊ 2c. ¶ Item phᷣ.ij. ꝓpter quod
der altauit illũ ⁊c̃.hoc ꝑtinet ad pᷣmiũ nõ ad merſtũ.
Sed reſurꝛectio ꝑtinet ad exaltationẽ: Sſi exaltatio oꝛ
dinat᷑ ad pᷣmiũ nõ ad meritũ rſurrecto: reſurꝛectio
nõ ꝑtinet ad meritũ.¶ Item caꝛitas eſt radix meriti:et
Fm quãtitatẽ caritatis eſt quãtitas meriti. Si Stanta
caritas fuit in xpᷣo ab inſtanti ↄceptõnis quanta pto: g
tantuʒ meruit ab illo inſtãti qᷓntũ poſt: ̊ c. Cont᷑.
Mon eſt incõueniens ponere in angelis ſtatũ merendi
⁊ britudinis.ſilr nec in xpᷣo añ moꝛtẽ.qᷓ in xpᷣo pꝰ? mor⸗

tem ſiłr nõ erit incõueniẽs ponere meriũ et btitudinẽ

Item rpᷣc anticipauit tempus merendi:quia ab in-
ſtanti ſue ↄceptõnis meruit:qð non fuit ſᷣm legez com⸗
munem.ergo ſimiliter non erit incõueniens ponẽ me⸗
ritum in xpᷣo poſt moꝛtem.

Lonſequenter que S. ).

rit᷑ vtrũ ſit reſurꝛectõ eiꝰcã efficiens. Ad qð ſic. ꝙ r̃ſur⸗
rectio xp̃i iuſtificet ptʒ ꝑ glo. Ro.iiij. Atraq; iuſtiſicãt
moꝛs ⁊ reſurꝛectõ.ſuꝑ illud. Reſurꝛexit ꝓpter iuſtifica⸗
tionẽ nr̃am.p̊ iuſtificatio ẽ iuſtũ facẽ. teʒ glo. ibidẽ
vt iuſte viuamꝰqð aliter nõ poteramꝰ.ꝗ eſt ca efficiẽs.
Item.j.cori.xv. Si xpᷣe pᷣdicat᷑. lo. ꝗ eſt cã efficiens
nĩe reſurꝛectõis.¶ Iteʒ pp. Ad ve peꝝ demoꝛabit᷑ 2c.
Blo.reſurꝛectõ xpᷣi cã eſi nre reſurꝛectõnis aĩe in pñti:
7 coꝛpis in futuro. Cont᷑. Ahil ignobiliꝰ in nata pt
agẽ in nobiliꝰ. Oʒ om̃e coꝛpꝰignobiliꝰ? q;tumcunq;ʒ ſit
nobile aia.ꝗᷓ quelibet paſſio coꝛꝑis ignobilioꝛ ẽ q̃libet
paſſione aĩe. reſurꝛectõ xp̃i nõ põt eſſe cã iuſtificatio⸗
nis aie efficiens. ¶ Iteʒ ꝗ; nõ ſit cã reſurꝛectõnis videt᷑
ſic. MNaiꝰeſi ee pfectũ q; factũ. Sed nulla creatura po
teſt eſſe creatio coꝛpoꝝ:eꝛgo nec repaꝛatio.

Poſtea queritur S. i.
an ſit in genere cauſe materialis. Ad quod ſic. Reſur⸗
rectio nõ habet effectũ niſi inqꝙᷓtum credita.Sed nõ di
citur cauſa niſi reſpectu effectꝰ. ſed ſᷣm ꝙ credit᷑ eſt ma⸗
teria fidei:q̊ͥ eſt cauſa materialis.¶ Contra. Si dicat᷑
ꝙ ſit ſoluʒ cauſa in genere cauſe materialis: nõ eſt cã
reſurꝛectõnis malo æ.ꝗa fides nõ eſt in ipſis malis:et
aliter nõ efficit reſurꝛectõneʒ: nõ eſt cã materialis re
ſurꝛectõnis eoꝝ. aũt nõ ſit ita pʒ ꝑ glo.ſuꝑ pſal.da
bit voci ſue vo.ð.glo.efficaciã ſuſcitandi omes moꝛtu⸗
os. Rñ.dicendũ.ꝙ reſurꝛectio eſt in genere cãe me⸗
ritoꝛie ſed nõ ꝓpꝛie.et in genere cãe efficientis ꝓpꝛie ⁊ in
genere cauſe materialis inq̃tum credita.in genẽ cãe fi
nalis inqtuʒ amata:et in genere cauſe foꝛmalis vel ex
emplaris inqᷓtum cõſiderata. In genẽ gᷣ cauſe merito⸗
rie eſt impꝛopꝛie.i Qam meritũ nõ eſt in beatitudine cõ
pleta cũ ſit ſeruitiũ: nec eſt inſtantia in angelis: ſed eſt
in genere cãe ꝑ modum interpellatõnis. EIñ Ro. vuij.
Interpellat ꝓ nob:et de ſctis oꝛamus adiuuẽt nos eo⸗/
rũ merita. ¶ O obijcituꝛ ꝙ non eẽt incõueniens in xpᷣo
meritũ poſt moꝛtem. dicendum ꝙ falſum eſt imo ↄueni
ens eẽt ꝓpꝛie ſumendo meritum.quia hoc eẽt poneꝛe vi
atoꝛem quodammõ. Elñ ioh. xxij. Stetit in littoꝛe ⁊c.
HBGlo. dicit᷑ de ſctis in littoꝛe erunt cum in fine cum xpᷣo
reſurꝛererint. Eſſet &̊ hoc incõueniens:qꝛ hoc eẽt ponẽ
ipᷣm non in ſtatu gꝗeſcentis quod ſigtur ꝑ littus..Ad
aliud qð obijcit᷑ ꝙ anticipauit tempus merendi 7c. Di⸗
cendũ ꝙ nõ fuit incõueniens ꝙ meret᷑ poſt moꝛteʒ: nec
ſue dignitati:nec ſue redemptõni ↄueniret. Vñ in palſ⸗
ſione totũ meritũ eius eſt ↄſummatuʒ. 4 Ad aliud qð
querit᷑ an ſit cã efficiens.ddᷣm ꝙ ſic ſᷣm gl.⁊ ſm ſctos.
dom g ꝙ eſt in genere cae efficientis.ſ.ꝑ modum ope⸗
rantis ipſe xpᷣe reſurgens.Ende ioh.vj. Venit hoꝛa 2
nũc eſt ⁊c. Glo.ꝑ verbũ filij dei fit reſurrectio aĩaꝝ.ꝑ
verbũ factũ in caꝛne fit coꝛpoꝝ reſurꝛectio. Cã autè re
ſurꝛectõis pꝛima ẽ ipſe deꝰ.Cã media ipſa humanitas
verbi ſeu verbũ hbumanatũ.Cã ꝓxima eſt ip̃a bumani
tas vᷣbi appaꝛens gloꝛioſa in iudicio.¶ O obijcit᷑ e eqᷓ⸗
le fuit merituʒ ab inſianti ↄceptõnis ⁊c᷑. dõm ꝙ poſſu

mus loqui de merito dupłr.qtum ad foꝛmã merendi:

ſen ᷓtum ad vim merẽdi.⁊ ſic verũ eſt ꝙ tantũ meruit
a ↄceptõne quantũ poſt. Vel poſſumꝰetiã loꝗ de meri⸗
to qᷓtum ad numeꝝ meritoꝝ: ſiue qᷓtum ad effectũ me⸗
riti.⁊ ſic nõ tantũ meruit quantũ poſt.Et ẽ exemplum
in igne cuiꝰtota vis ↄburendi ẽ in igne.tñ maioꝛ eſt cõ⸗
buſtio cũ plura accendunt᷑ ligna. Ita doᷣm ꝙ tota vis
meriti ẽ in caritate.tñ plures ſunt effectꝰin pluribo ef⸗
fectibo vel oꝑibo caritatis: vel maiꝰeſt meritũ in pluri
bus effectibo caritatis. 4 Ad aliud qð obijcit. ꝙ aliter
viuere nõ poteramꝰ.ſ.iuſte niſi ꝑ reſurrectõeʒ.dðm ꝙ
hoc intelligendũ eſt ꝓut iuſte dicit modũ iuſticie ſeu iu
ſtificatõnis ↄplete ſeu ꝑfecte.et eſt rñſio ex illa gl.Ro.
iiij. Reſurꝛer it ꝓpter iuſtificatõeʒ nr̃am. Glo.noua vi⸗
ta a iuſtificatõne incipit ⁊ in gloꝛia ↄ ſummat᷑. Vñ ẽ iu
ſtificatio ꝑfecta cũ homo ꝑtingit ad ꝑfectõneʒ iuſticie:
7 eſt abolita pena inclinãs ad culpã et ipſa culpa. Re
ſurꝛectõ aũt oꝛdinat᷑ ad ꝑfectõeʒ iuſticie:⁊ ꝑfectõ iuſti⸗
cie eſt in oimoda abolitõne pene:que eſt etiã incinera⸗
tio:qdð nõ fiet niſi ꝑ reſurꝛectõeʒ.¶¶ Ad aliud qð obijcit
ꝙ nibil ignobiliꝰaltero nõ põt agere in nobiliꝰ⁊c.Si
. coꝛpꝰqᷓtumcũq; dignũ nõ põt digniꝰeẽ aĩa.Qec palſ⸗
io coꝛꝑis poterit eẽ cauſa inſtificatõnis anime.dicen⸗
dum fm illud Johᷣ.vj.Caro non ꝓdeſt quicqᷓ. Vñ ni⸗
hil ꝓdeſt ꝗa caro:ſed ꝗa caro vnita verbo:ſicut patʒ in
ſacramento altaris de quo ibi dicitur. Qui nõ mandu
cat carnẽ ⁊c. Paſſio em coꝛꝑis ⁊ reſurꝛectio vt eſt ſim/
pliciter coꝛpis nõ eſt cã paſſionis aĩe.i.iuſtificatõms.ſᷣ
coꝛꝑis vniti verbo.Et ex hoc patʒ rñſio ad illud quod
obijcitur ꝙ nulla creatura põt eẽ creatio coꝛpoꝛũ.Vn⸗

te nec reparatio: quia creatura non eſi coꝛporuʒ repa⸗
tio:vt eſt creatura abſolute:ſed vt eſt vnita creatoꝛi.

4 Ad aliud quod querit᷑· an ſit in geneꝛe cauſe materi
alis:quia nõ iuſtificat niſi inqᷓtum credita. quod non
ouenit malis. dm. ꝙ eſt cauſa reſurꝛectõnis cu immu
tatõne gloꝛioſa.j.coꝛin. xv. Om̃es quideʒ reſurgemus:
ſed nõ omes imutabimur:et boc in bonis inꝙᷓtum cre
dita 2 amata. Et eſt cauſa reſurꝛectionis nõ cum iĩmu⸗
tatione et hoc in peccatoꝛibo. Pꝛimo modo eſt in gene
re cauſe materialis in bonis. Scðo modo in genẽ cau⸗
ſe efficientis in omnibo.ſic ergo rñdendum cum queri
tur te cauſalitate reſurꝛectõnis xpᷣi.

Articulus ſecundus

Onſequẽter querit᷑.an reſurꝛectõ rpi ſit cã
iuſtificatõnis aĩaꝝ et quõ. Et querit᷑ vtruʒ
ſit in genere cauſe efficientis. Ad quod ſic.
Ro.ijij. Reſurꝛexit ꝓpter iuſtificatõez nr̃aʒ. Glo. vtra
q; moꝛs xp̃i et reſurꝛectõ iuſtificant.¶ Item ph.iijj. Ad
agnoſcendũ virtutẽ reſurꝛectõms eiꝰ. Glo. ex relurre⸗
ctione eius iuſtificamur. Contra.reſurꝛectio xpᷣi or
dinat᷑ ad futurã gloꝛiã.iuſtificatio ad pñtem gꝛatiam.
&̊nulla eſt cãlitas reſurꝛectõnis reſpectu iuſtificatõis.
¶ Item ſicut ſe bʒ paſſio ad iuſtificatõeʒ:ſic reſurꝛectõ
ad nr am reſurꝛectõneʒ. iuſtificatio eſt ꝑ paſſioneʒ.gᷓ
nõ ꝑ reſurꝛectõem. ¶¶ IYtem Ro.iiij. Juſtificati ꝑ fidẽ in
ſanguine.i. ꝑ fideʒ paſſionis.quaꝛe ꝙ̊ magis attribuit
aptls iuſtificatõem reſurꝛectõni ꝙᷓ paſſioni: cũ dixit re/
ſurꝛerit ꝓpter iuſtificationeʒ ⁊c. ¶ Item ad boc ꝙ aliq
cauſa agit in ſubiecto oꝑtet ꝙ attingat illud. li reſurꝛe
ctio nõ attingit:queritur quatlr iuſtificat. Ao h̊ di⸗
cenduʒz. ꝙ reſurꝛectõ xp̃ᷣi põt dupłr ↄſideraꝛi.vt ẽ in re
el vt eſt in aĩa ꝑ ↄſideratõeʒ ſicut tactũ eſt ſuꝑius in q̃
ſtione de paſſione. Scom ꝙ ↄſiderat᷑ in re:ſic ſe hʒ du
obus modis ad nr̃am inſtificatõez ſcʒ ꝑ modũ diſpoſi
tõnis:⁊ ꝑ modũ exemplaꝛis.ꝑ modũ diſpoſitõis: q; to
ta bũana natura oꝛdinat᷑ ad naturaʒ bũanam in rpᷣo.
Vñ cum vnit᷑ in x-pᷣo deitas: tota ſublimat᷑ ita vt ſit in
tota ꝑticipatõne deitatis. Hinc eſt ꝙ hr in reuerentia
a ſctis angelis.vt dicit᷑ apoc.xix.Et boc ptʒ quia dya⸗
bolꝰ ꝗ añ incarnatõeʒ adoꝛabat᷑ ab hoĩe:iam nõ ado⸗
ratur etiam a barbaꝛis nationibo. Diſponit᷑ ergo ma⸗
gis ac magis ꝑ incarnatõeʒ paſſionem:et etiam ꝑre
ſurꝛectõneʒ ad maioꝛ? gꝛatiã.vnde pſal. Reſpice in fa⸗
ciem xp̃i tui. Slo.fac xpᷣm innoteſcere omnibo vt poſſi⸗
mus ire de virtute in vᷣtutem. Item ſe hʒz p modum ex
emplaꝛis ad nram:Fᷣm ꝙ dicit᷑ Ro.vj.Quẽadmodum
xpᷣc reſurꝛexit:ita nos in nouitate ambulemus.iſto mo
do ſe hʒ ad iuſtificatõnem nr̃am pñtem. Duplex enim
eſt iuſtificatio. Qam iuſtificatio eſt rectitudo a curui⸗
tate in rectitudinẽ. Juſtificatõ in pñti ẽ a curuitate cul
pe ad rectitudinẽ gre. Iutura vo iuſtificatio erit a cur⸗
uitate miſeꝛie ad oĩmodã rectitudinẽ? ſic iuſtificatõis
future ẽ exemplaꝛ ſeu cã exemplaꝛis.ſic ſe bʒ ſᷣm ꝙ ↄſi⸗
derat᷑ in re. Scom autẽ ꝙ ↄſiderat᷑ in aĩa vt credita et
amata iuſtificat:ſic dictũ eſt ⁊ in glia ↄſummat᷑.¶ AVd
illud qð obijcit᷑ ꝙ magis attribuitur iuſtiſicatõ paſſi⸗
oni. doᷣm. ꝙ nõ ſeꝗt: qꝛ plena iuſtificatõ ab oiĩmoda mi
ſeria nõ erit niſi ĩ btitudie q̃ iuſtificatio incipit ĩ pñti.
a in britudine cõſummat᷑:ſᷣm ꝙ dicit glo. Ro.iiij. ¶Qo⸗
ua vita in iuſtificatõne incipit ⁊c. ¶ Ad aliud qð obij⸗
cit᷑. ꝙ vtraq; iuſtiſicant.dðm. ꝙ verũ eſt etiã qntu cre⸗/
dunt᷑ et amantur.ſed boc eſt diſponendo.reſurrectõ eĩ
credita et amata diſponit ad iuſtificatõeʒ. Keſurꝛectõ
ðo ſignum eſt et cauſa iuſtiſicationis ſe olum. Paſſio cã
eſt ſᷣm ꝙ dicit glo. Hede. et ideo magis attꝛibuitur in
ſtificatio reſurꝛectõni ꝙᷓ paſſioni:quia ſignum ⁊ cauſa
eſt et complementum.

iſtc
eru⸗
8
tr
D
fre⸗
or
n.
nd
e
ii
rbei
Nrire⸗
gli
feſune
ſoboi⸗
tihr
oin
e
dei⸗
.
ſtin
W
d
d 300
goma
ſanpre
ceintn
tpoſ
odomnt
dnodon
geiſlom
bexenin
urui
itare el
itoaur
ſcatis
ncpoſß

ccltg t

1
o an
nocen
ſtipſti
ii⸗
cdon
jmiae⸗
Frecoe⸗
Aurteet⸗
aſſoc
gniuurto
annſ

eſtio
us tercius

Onſequẽter querit᷑ an ſit cauſa reſurꝛectio
nis coꝛpoꝝ. Et pᷣmo querit᷑ an ſit bonoꝝ et
malox:an bonoꝝ tm̃. Ao primuʒ ſic plal.
Dabit voer ſue vo.ðᷣ.Glo.ſuſcitandi generalłr omnes
moꝛtuos ⁊c. ¶ Item ioh. v. Genit hoꝛa et nũc eſt ⁊c.
HGlo.ꝑ verbũ carnẽ factũ fiet:coꝛpoꝝ reſurꝛectio in fu
turo.¶ Item ibidẽ om̃es ꝗ in monumẽtis ſunt audiẽt
vocẽ filij dei 77. Contra. ſicut ſe bʒ paſſio 'm cauſa⸗
litatẽ ad redemptõeʒ:ſic reſurꝛectõ ad reſurꝛectiõʒ. Si
& paſſio nõ hʒ effectũ niſi in boms. qꝛ nõ iuſtificat niſi
bonos: nec reſurꝛectio erit cã niſi reſurꝛectõis bono⸗
rũ.¶ Jteʒ quicꝗd fecit: fecit ꝓpter iuſtiſicatõeʒ nollrã
et ꝓpter remiſſionẽ pctoꝝ.Vñn Ro.iiij. Moꝛtuꝰẽ ꝓpter
tlicta ⁊c. ᷓ reſurꝛectio nõ habebit effectũ niſi ĩ bonis
q hñt remiſſionẽ pctoꝝ.¶ Si dicat᷑ ꝙ generalioꝛ eſt cã
litas reſurꝛectõis q; paſſiõis. Querit q̃re cãlitas re⸗
ſurꝛectõis ſit genẽalioꝛ:⁊ attigat bonos ⁊ maloſ pluſqᷓ
cãlitas paſſiõis. Ad qð dðm. ꝙ reſurꝛe xpᷣi ẽ ca re⸗
ſurꝛectõnis bonoꝝ ⁊ maloꝝ: ſ̊ diffeẽter. gꝗa bonorũ cũ
imutatõne maloꝝ nõ cum immutatione. Ideo heb.vj.
Iundamentũ reſurꝛectõis moꝛtuoꝝ. Glo.niſi aliquis
credat ꝙ reſurꝛectio xpᷣi efficit nram:non hʒ ſuꝑ quod
fundamentũ edificet.¶ Ad pꝛimũ obiectũ dõm.ꝙ vno
modo.ſ.loquẽdo de reſurꝛectõe gloꝛioſa ſic ſe hʒ reſur⸗
rectio ad reſurꝛectõeʒ:ſicut paſſio ad redemptenem vł
iuſtiſicationem. Si autem loquamur te reſurrectõne
coĩter nõ ſic ſe bʒ ⁊ rõ heeſt.qꝛ xpᷣc reſurgẽs głioſe cã ẽ
reſurꝛectõis:nõ tñ/ ꝓducit᷑ effectus niſi cũ axparebit iu
dex viuoꝝ et moꝛtuoꝝ.qꝛ auẽtas iudicãdi data ẽ ei cũ
gloꝛioſa reſurꝛectõe:ſᷣm ꝙ dicit glo.ibi. Parauit in iu
dicio thꝛonũ.ſ.qꝛ iudicatꝰfuit:datũ eſt iudiciũ ei. Jðdo
etiã dr phi.ij. Pꝛopter paſſionẽ dedit illi nomẽ.qð ẽ ſu
per oĩe nomẽ.Et h̊ etia drĩ math.vlt.Data ẽ mihi ois
pras ⁊c.⁊ G̊ eſt ſuꝑ bonos ⁊ malos:et ita cũ veĩt iudex
om̃es oꝑtet reſurgẽ. Ad aliud dðᷣm.ꝙ licet xpᷣe fece⸗
rit qð fecit ꝓpter iuſtiſicatõeʒ nr̃am:nõ tñ ſeꝗtur ꝙ re⸗
ſurꝛectio ſua nõ hebit effectũ niſi in iuſlificatis. Licet
em̃ q fecit xpᷣe oꝛdinata fuerint ad hoĩs iuſtificatõnem
nihilominꝰqꝛ hũiliauit ſe ad ſuſtinendũ dura 2 indecẽ
tia:data fuit illi ſublimatio qtum ad pfatem exercẽdi
iudiciũ qũ ad bonos ⁊ malos vt pʒ ex pᷣtactis. Vñ cã⸗
litas reſurꝛectõnis fuit generalioꝛ caulalitate paſſiõis
Vñ cum venerit ad indicandum omnes relurgent.

Articnlus quartꝰ
Snſequẽter querit᷑ de mõ an ſe hẽat vt cau⸗
ſa ↄiuncta:vel vt remota ad nr̃aʒ reſurrecti
onem.⸗ ſi reſurꝛectio efficeꝛet modo in ſctis
reſurꝛectionẽ coꝛpoꝝ.Ad qð amᷣ. Gaudiũ patrifami
lias fideliũ ſibi leticia comitat᷑ vt quẽ ſubſecuti ſunt ſi⸗
militudine paſſionis:comitent᷑ gloꝛia reſuꝛꝛectõis.ſᷣm
Pꝓ dr̃.i.Coꝛint᷑.j.Si ſocij fuerimꝰ paſ.⁊c. ergo videtur
ꝙ reſurꝛectõ eiꝰſit cã ↄiuncta.4.! IJtem ambibidem in

quodã ſermone paſch.Nath.xxvij. Multa coꝛꝑa ſã

ctoꝝ ſurꝛexerũt.legimꝰin pꝛima reſurꝛectõnis feſtiui⸗
tate ſanctoꝝ coꝛꝑa ſuſcitata fuiſſe: cur nõ quotiẽs feſti
nitas reſurꝛectõnis eius celebrat᷑ quotiens reſurgẽ cꝛe
damus et ſanctos. ¶¶ Item biero. in ſermone de aſſum⸗
ptione: veri teſtes non eſſent niſi vera eſſet eoꝝ reſurꝛe
ctio. 4 Item ᷣm ülud act. ij. Sepulcrũ illius apð nos
eſt. In quodam ſermone biero.non fuit auſus diceꝛe ꝓ
ipſe aut coꝛpus eius apð nos eſt:ſed ſepulcꝛũ eius ⁊c̃.
Similiter querit᷑ ð glorioſa virgie an reſurrexẽit. Ao
quod reſpondeo.quia dðo nihil eſt inpoſſibile:nec nos
factum de beata viꝛgine abnuimns. Contra. ps. Ao
veſperum demoꝛabit fletus ⁊c. Glo. fletus eſt miſeria
oꝛiginalis culpe que ðmoꝛabitur vſq; ad diem domini
quo reſurꝛectio noſtra finura eſt.ergo nõ ſumus reſur⸗

xx.

recturi vſq; ad diem domini. ¶ Item iob. xiiij. Non eui
gilet homo donec atteratur celum.i.donec mouetur gl.
non negat reſurgere:ſed donec atteret᷑ celum: ergo ⁊c.
Item act.ij. Quem deus ſuſcitauit.glo.nõ ↄmuni re
ſurꝛectõne que in finẽ differtur:ſed que tercia die cele⸗
bꝛaret. ¶ Item idem patet ad ſenſum cũ ſint apud nos
coꝛpoꝛa ſanctoꝝꝛ. Rñ.dðm. m aug. ad paulinum.
Alij ſunt humani limites rerũ. alij diuinaꝝ ſigna vir⸗
tutum: alia qᷓ naturaliter.alia que mirabiliter fiũt. di
cendum ergo. ꝙ ſm curſum nature nõ debet eſſe reſur⸗
rectio ante innouatõeʒ mũdi per paſſionẽ igitur xp̃i fu
it meritũ et noſtre iuſſificatõnis ⁊ noſtre reſurꝛectiõis
7 gloꝛie quo ad coꝛpꝰz quo ad animã.vnde ꝑ ſufficien
tiam reſtituet᷑ homo ꝑ illam in priſtinam dignitatem.
ſed adhuc nõ erat effectus pductus.qꝛ duplex erat ad-⸗
huc tentõ.ſ.aĩaꝝ in limbo:et coꝛpoꝝ incineratõe. Ad
ſoluendã tentionem aĩaꝝ apparuit verbũ in aia apud
inferos.Siłr ad ſoluendũ tentionẽ coꝛpoꝝ opoꝛtuit q;
verbum cum anuma ⁊ coꝛꝑe appaꝛeat vniuerſaliter qð
fiet pꝛinnouatõeʒ. Pꝛumus effectꝰ.ſ.liberatõnis aiaꝝ
factus eſt ſiatim pꝰpaſſionem. Reliquus fiet ptꝰinno⸗
uationẽ mũdi.vt dictũ eſt.ꝗpoꝛtionalia em̃ ſunt locꝰ et
locatũ.ideo ad gloꝛiã coꝛpoꝝ exigit᷑ innouatio locoꝛũ.
bm ergo limites rerũ nõ debet eſſe reſurꝛectio coꝛpoꝛũ
niſi cũ aparebit in iudicio innonato mũdo. Innoua⸗
tio aũt nõ debet eſſe niſi ↄpleta moꝛtali generatõne. ſᷣ
ſm diuina ſigna virtutum non eſt negandũ quin aliq⸗
rum reſurꝛectio ſit.Fm hiero.qui non auſus eſt negare
reſurꝛectõeʒ beate virginis.¶ Sicendum ad illud am⸗
bꝛo. ꝙ gaudiũ patriſfamilias ⁊c.ꝙ eſt reſurꝛectio ĩ me
rito ⁊ in re.EIñ ambᷣ.Eſt plane ſocietas:quia ſi nõ re
ſurꝛererũt coꝛꝑe:reſurrexerũt iã mente.ñ amb.intel
ligit de merito non de re.¶ Ad aliud quod obijcit᷑ ð re
ſurꝛectione coꝛpoꝝ ſanctoꝛum.dðm.ſᷣm hiero. Pꝛopt
cautelaʒ ſalua ſide pio magis deſiderio dubitare opor
tet ꝗꝙᷓ temere diffinire que ſine ꝑiculo ſciri nõ pñt. Ael
poteſt dici:ꝙ vera fuit eoꝝ reſurꝛectio.ſ.in coꝛpore ve
ro non fantaſtico ⁊ anima.ſed ↄpleto eo ꝓpter quod re
ſuſcitati fuerũt:redacti ſunt in puluerem. vt vult aug.
de mirabilibo ſacre ſcripture. Ande dicit coꝛꝑa ſancto
rum de monumentis venientia in monumenta ſe retra
xerunt vbi vltimam reſurꝛecetõnem expectant.

Articulus quintꝰ

Onſequenter querit᷑ an ſit cauſa neceſſaꝛia
vel ↄtingens.Ad quod ſic.j.Coꝛin.xv. Si
xpᷣc reſurꝛexit et nos reſurgemus ſi ↄſequẽ⸗

tia eſt neceſſaꝛia a cã ad effectum: reſurꝛectio xpᷣi caõ

eſt nccia.q¶ Cõtra.ſi nccia cauſa eſt: circũſcripta illa
nõ eꝛit ponere nr̃am. aũt circũſcripta illa ſit reſur⸗
rectio nr̃a:pʒ.qa circũſcripta redemptõne ⁊ reſurꝛecti
one.neceſſe eſt eẽ diuinã iuſticiã:⁊ ita oꝑtet reddẽ vni⸗
cuiq; ꝙ meruit:⁊ ita nccia ẽ reſurꝛectõ vt fiat retribu⸗
tio in aĩa et coꝛꝑe.¶ Item aliꝰmodus fuit do poſſibi⸗
lis:&̊ reſurꝛectio eſt cã otingens. Rñ.dðm. ꝙ eſt ne⸗
ceſſariũ ꝑ ſe:⁊ ꝑ accũs.Pꝛimũ eſt ꝙ nõ potuit:nec pt᷑:
nec poterit aliter ſe hr̃e. Per accñs eſt ꝙ nõ põt aliter
ſe hre:h̊ potuit.talis ẽ reſurꝛectio. VUel aliter:eſt neceſ⸗
ſitas ᷣm cãm ſuꝑioꝛẽ ⁊ inferioꝛẽ ſicut et veritas. Item
Fm cãi ſuꝑioꝛem dupliciter eſt neceſſitas pᷣſcientie:et
eſt neceſſitas iuſticie. Qeceſſitate pᷣſcientie neceſſaꝛia
erat reſurꝛectio rpᷣi.et etiam ab initio quia ibi ab eter⸗
no erat poꝛdinatum: non tamen neceſſaria neceſſitate
iuſticie.immo poſt lapſum ſolum neceſſaria fnit necel⸗

ſitate iuſticie. ⁊ noſtra ſimiliter circũſcripta redempti⸗
one neceſſaꝛia erat reſurꝛectio ſm hũc modũ vltimum

Item Fm cam inferioꝛem ſimiliter diſtinguendum: ꝗa
aut ſe habet ad ſemꝑ ꝓducendum effectum.i. cõiuncta

effectui:et ſic non eſi cauſa neceſſaria. vel ſe habʒz ad ꝓp

ducenduʒ effectum ſuũ indeterminato tem ꝑe:vt motꝰ

celi.in tali ſitu eſt cauſa eclipſis: ſic reſurꝛectio xp̃i or⸗
dinata in iudicio:eſt neceſſaria noſtre reſurꝛectõnis cã
Et hoc dicit glo.ſuꝑ illud pſal.Dabit voci ſue ⁊c.⁊ ꝑ
hoc patet rñſio ad obiecta.

Articulus ſextus

Onſequẽter queꝛit᷑ de dr̃ia paſſionis⁊ reſuꝛ
rectõnis in cauſando. Ad qð ſic Ro. v. ſ26
ſicut delictũ ita ⁊ donũ.glo.i.maiꝰ eſt donũ
xp̃i qᷓ peccatũ ade. Si ̊ perſfim ade intꝛoduxit peccatũ
in aĩa et pena.̊ᷓ donũ moꝛtis xp̃i fuit ſufficiens cã pro
his om̃ibo velendis. g reſurrectõ nõ eſt cã. ¶ Item ſal⸗
natoꝛez expectamꝰea pꝛate q̃ pt ſibi ſubijcẽ oĩa.phᷣ.iij.
Sed hec ptas data eſt illi ꝑ paſſionẽ. Phi.ij. Pꝛopteꝛ
qð et de exaltauit illũ ⁊c. totũ referendũ eſt ad paſſi⸗
onem. MKn. paſſio xp̃i fuit vt cã meritoꝛia nr̃e reſur⸗
rectõnis 2 felicitatis. Sʒ deſcenſus ad inferos:⁊ reſuꝛ
rectio fuit ſᷣm efficientiam. Elñ Ro.v.Glo.ſaluati ſu⸗
mus ab ira ꝑ paſſionẽ ? recõciliati pr̃i: nõdum tñ reſti
tuti ꝑ effectuʒ felicitati.ᷣ eſt felicitas eſſentialis:⁊ hec
erit in deo et eſt felicitas accidentalis q̃ eſt ex ↄſoꝛtõ vł
loco.verbũ & deſcendẽs liberauit ſanctos a loco dolo⸗
ris: Fm qð dicit glo.Act.ij. Solutis doloꝛibo inferni.
vñ reſtituit ſᷣm effectũ felicitatẽ que in deo eſt ꝑ deſcen
ſum ad inferos. Sʒ alia ẽ felicitas in ↄtemplatõne bu
manitatis:et hãc habuerũt ꝑ reſurꝛectõeʒ ⁊ hec iteruʒ
eſt felicitas accidentalis. Sʒ in aſcenſiõe addita ẽ feli⸗
citas accidẽtalis qᷓ eſt ex ↄſoꝛtio angeloꝝ ⁊ pulcritudi⸗
ne loci.ſ.celi empirei. Alteriꝰaddet aduentꝰad iudici⸗
um. qꝛ tũc eꝛit plena reſtitutõ felicitatis.ſ.in amĩabo ⁊
coꝛꝑibo:et ſic ſunt differentes cauſalitates m effectuʒ
ſic patet rñſio ad obiecta.

Membrum tercium

Onſequẽter querit᷑ de tꝑe reſurꝛectionis

xpᷣi.Et querit᷑ pꝛio e acceleratõne reſur
rectõis.Scðo de dilatõne reſurꝛectõnis
vſq; ad terciũ diem. Tercio de determia
tione reſurꝛectõnis qtum ad diem et hoꝛam.

Articuls primus

D pꝛimuʒ ſic obijcit᷑. Heb.ij. Debuit ꝑ oĩa
fratribo ſimilari.& debuit eis ſimilari i na⸗
tura ⁊ gr̃a ⁊ ſiłr in gła:nõ videt᷑ q̊ ꝙ debuerit gliaʒ ſu⸗
ſcepiſſe niſi cũ fratribo: nec añ fratres reſurgẽ.¶ Itẽ
ſic ſe hʒ xpᷣc ad eccłiaʒ ſic caput ad coꝛpꝰ.Sʒ incõueni
ens ẽ caput eſſe diſſiłe coꝛꝑi ĩ natuꝛa.vñ monſiꝝ ẽ.ſicut
ſtatua illa Dañ.ij.Siłr ẽ incõueniẽs ꝙ fit diſſile ĩ gra
Keagem röne videt᷑ incõueniẽs ꝙ ſit diſſile in gloꝛia.
Sʒ ſi ponat᷑ reſurꝛectõ xpᷣi ante generalẽ:ponit᷑ diſſile
caput ⁊ coꝛpꝰ:̊ ⁊c.¶ Iteʒ ꝓpoꝛtõnatłr ſe hnt gra ⁊ gla
Si nõ ſceſſit gr̃a ſᷣm rem i capite.̊ nõ dʒ pᷣcedẽ glo⸗
ria.ꝙ aũt nõ pᷣceſſerit ſᷣim rem gra.pʒ.qꝛ gr̃a fuit in an
tiquis pribo ꝗ erãt eiꝰmẽbꝛa. Si q̊ fm rem ⁊ oꝛdinem
nõ pᷣceſſit in capite gra:&ᷓ nõ dʒ pᷣcedẽ gloꝛia. Itez le⸗
ui.xix.Nõ moꝛabit᷑ opus mercenarij apð te ⁊c̃.hec eſt
lex diuĩia.nõ dʒ merces mercenaꝛij detineri.ſi g̊ ſcti me
ruerũt gloꝛiã aie et coꝛꝑis ↄpleta redemptõe ꝑ xpᷣm:er⸗
go nõ dz detineri qn heant mercedẽ ſuã.̊ debuerũt re⸗
ſurgẽ ců xpᷣo:vel q̃re retinent᷑ merces eoꝝ.⸗ Itez ſtixẽ
dium ptti moꝛs ẽ.Ro.vj.Sʒ pctm oꝛiginale cõe eſt oĩ⸗

bus.qꝛ ſił om̃s vłr peccauerũt.Sʒ ꝑ xpᷣm fit deſtructio

moꝛtis q̃ fuit ꝑ peccatũ ade.eꝛgo in reſurꝛectõne xpᷣi de
bent omes reſurgeꝛe. KRñ.dðm.cum querit᷑ de acce⸗
leratione reſurꝛectõnis xpᷣi:· an ↄueniens fuit eam dif⸗
ferꝛi.ddm ꝙ non: nec fuit cõueniens q;dtum ad ipſum:
nec qtum ad nos.qtum ad ipᷣm:ꝗa non eſt ſimilis ſua
ↄaditio noſtre ↄditõni.gꝗa ſua eſt a pᷣncipio celeſti.j.coꝛ.
xx. Seðs homo de celo celeſtis. Glo.quia nõ humano

ritu: ſed nutu diuino cõceptus eſt et natus. Noſtra
ↄditio de pncipio terꝛeno eſt. vñ ibidẽ qualis terꝛenus
tales et terꝛem. Item gꝗa eſt pꝛimꝰz maximꝰ in dignita
te:dignum eſt vt pꝛiꝰreſurgat in gloꝛia.Itez qtum ad
nos nõ fuit ↄueniens ꝙ diſerꝛet᷑ reſurꝛectio eiꝰ.imo ne
ceſſariũ erat ꝙ reſurgeret qͥ ad nos:qꝛ ad faciendũ fidẽ
in nobis:qꝛ niſi cito reſurgeret:q̃ſi nullꝰdeinceps ipᷣm
crederet eſſe deũ. Item neceſſariũ fuit ꝙ cito reſurgerʒ
vt daꝛet᷑ nobis foꝛma ⁊ exemplar nr̃e reſurꝛectiõis.nõ
em̃ poſſemus iſta allici ad amoꝛẽ beatitudinis:mili ex⸗
emplar nr̃e reſurꝛectõnis videremꝰ.Vñ.j.coꝛĩ.xv.pri⸗
mitie vpᷣc eccłie dignitas in xpᷣo:ꝑ quã oꝑtet reſurgere
Vñ glo. Pꝛimꝰiꝑe maximus dignitate ꝗ pꝛioꝛ reſurꝛe
xit vt ſidem faceret:et foꝛmã daret credentibo ⁊c̃. Ecce
triplex ratio ſupᷣdicta. 4¶ Oð aũt obijcit. ꝓ debuit fra⸗
tribo ꝑ om̃ia aſſimilari.dðᷣm.ꝙ verũ eſt in his q̃ nccia
ſunt ad nr̃am redemptõeʒ:⁊ ↄueniũt ſue dignitati. O.
aũt differ?᷑ reſurꝛectõ nõ ꝓdeſſet ad nram redemptõeʒ
imo noceret et etiã ſuã dignitatẽ vt p̃dictũ eſt nõ dece⸗
ret.¶ Ad aliud qð obijcit᷑.ꝙ nõ debuit pᷣcedẽ gloꝛia ca
pitis. quia non pꝛecedit gratia. dicendum ꝙ oꝛdo glo⸗
rie non attenditur ſᷣm oꝛdinem temporis:ſed ſᷣm ordi‚⸗
nez dignitatis. AUnde quia habet pꝛogatiuã in gra:de⸗
bet hr̃e pꝛogatinã in gloꝛia. Vnð ſuꝑ pſal. Pꝛeueniſti
eũ in benedictõnibo ⁊c. Glo.in eo plenitudo diuinita/
tis habitauit vt ipᷣe ſit pᷣmo genitus in multis fratriba
p̃ ceteris habens ſpiritũ.i.gratiam ⁊ pꝛe ceteris reſur
gens ⁊c. ¶ Ad aliud qð obicit᷑.ꝙ non dʒ detineꝛi mer⸗
ces ſanctorũ.dðm.qꝙ ſi retributio pᷣmij differꝛetur ᷣm
meritũ vltra tempꝰquo ↄferendum eſt:tũc nõ eſſʒ iuſti⸗
cia.ſi aũt differat᷑ m ꝙ ipſe ordinat qui potiꝰillaz re⸗
tribuit ex gratia q ex meritis et pꝛout congruit: tũc nõ
eſt iniuſticia: ⁊ quia illud eſt ſ'im generalem iuſticiam
qua debet᷑ pꝛemium electis.⁊ qua om̃es inſimul remu
nerabunt᷑. Ande apoc.vj.Date ſunt illis ſingule ſtole
et dictum eſt vt ſuſtinerent modicum donec impleatur
numerus fratrum. 4¶ Si queritur quaꝛe differtur re⸗
ſurꝛectio generalis.dicendũ ꝙ non debet eſſe ante ino⸗
uationem mundi: qm̃ locus et locatum ſe habeꝛe dᷣ bꝛt
Fm ꝓpoꝛtionem. quia eꝛgo non cõuenit ꝗ, mundus iſie
innouetur donec impleat᷑ numeꝛus electoꝛum: ꝗa opoꝛ
tet ꝙ ſit locus merendi:idðo non ꝓpoꝛtionaretur locus
locato. vdeo auguſti.xx.de ciui.dei.Qobis in meliꝰim
mutatis ipſe mundus innouabitur vt ita ꝓpoꝛtionetur
locus locato.4 Ad aliud quod obijcitur. ꝙ omnes in
adam peccauimus. Dicendum ꝙ omnes peccauimus
in adam m cauſam: non tamen ᷣm effectum. eodẽ mo
do omnes reſurgemus cum xpᷣo m cauſam non ᷣm ef⸗/
ſectum.

Articulus ſecundus

Onſequẽter querit᷑ de dilatiõe reſurꝛectõis
vſq; in diẽ terciũ. Ad qð ſic.ſõ ẽ maioꝛ di
gnitas Pui ᷓᷓ dm. Si g er indignitate eſt re⸗
ſurꝛectõis dilatõ: nõ magis dʒ differꝛi reſurꝛectõ xpi
ꝙᷓ alicꝰſerui.Sʒ aliꝗ ſerui rapient᷑ obuia xpᷣo ĩ gera.j.
teſſa.iij. ⁊ erit eoꝝ reſurꝛectõ in momẽto tꝑis.̊ multo
foꝛtiꝰreſurꝛectõ xpᷣi.¶ Iteʒ act.ij. Impoſſibile erat ver
bum detineꝛi moꝛte ⁊c̃.̊ ncciuʒ fuit ipᷣm reſuꝛgẽ. Si 8
ponat᷑ ꝙ nõ reſurꝛexit añ diẽ terciũ:̊ ponimꝰipᷣm detẽ
tum moꝛte. 4 YItem pz. Que vtilitas in ſan.meo. Glo.
ſi non ſtatim reſurgo ⁊7. Contra.j.coꝛin. xv. Reſur
rerit tercio die. Glo.pꝛobata vera moꝛte: ⁊ hoc tercia
die vt credatur eadem poteſtate nos poſſe ſuſcitare.ſ
ſi ſtatim reſurꝛeriſſet non crederetur vere moꝛtuus. cũ
ergo non debuerit reſurgere ita vt ꝓbaret veram moꝛ⸗
tem: debuit differꝛi reſurrectio vſq; in diem tercium.
vt ſicut in oꝛe duoꝛum vel trium teſtimonium ſtat om⸗
ne verbum. ergo in illis tribus diebus experiri poſſit
omne factum. MRñ.dicendũ ꝙ ↄueniens fuit ꝙ expe⸗

ngen
oisn
ler⸗
poeh
lngen
eſmne
Cce
leſto⸗
ii
bez
ce⸗
ac
o⸗
Ni⸗
N⸗
ic
in
fanin
reſne
cnimner⸗
eiur n
But,
lin
lici
uinn
fepn
ſoe
ſanur
te
NMo
anſe
ihe
url⸗
nnelen
morent
onpesin
CNninrs
Meno
Nfnd

.

bis
ſdi
iſre⸗
era.
nnito
mk
ndi⸗
Por
eſekec
num
wus⸗
nn
.

ctaret tercium diem ꝓpter tria. Pꝛopteꝛ ſignatõeʒ. lu.
xxiiij. Opoꝛtuit pᷣm pati:⁊ reſurgere tercia die. Glo.
merito vna die ⁊ duabo noctibus in ſepulcro iacuit.qꝛ
lucem. i. gratiã ſue moꝛtis q̃ tm̃ in carne erat tenebris
nr̃e duple moꝛtis:quia in carne ⁊ aĩa erant opꝓpoſuit.
Et ad ſignificandũ ꝙ lux ſue moꝛtis curauit nr̃am du
plam moꝛtẽ.· Scdo ꝗꝓpter ꝓbationẽ.qꝗa ſicut in oꝛe duo⸗/
rum vel triũ teſtimoniũ ſtat om̃e verbũ:ſic in tribo die
bus exꝑitur om̃e factũ. Vñ hec eſt rõ litteralis ſcʒ vt p
baret veram moꝛtẽ ſm glo.pᷣdictam. ercio ꝓpter ſue
pfatis oſtenſionẽ: qꝛ ſi ſiatim reſurꝛexiſſet non videret᷑
hr̃e ptatem ponẽdi aĩam ſuaz:ſicut reſumẽdi ⁊c.Et
eſt quod dicit glo.j.Coꝛi.xv. Pꝛobata vera moꝛte 76.
Ao hoc ꝭ qð obijcituꝛ.ꝙ nõ eſt maioꝛ gloꝛia ſerui qᷓ
dñi.dm.ꝙ hoc nõ eſi ꝓpteꝛ dignitatẽ ſeꝛuoꝝ ꝙ ip̃i ſta
tim reſurgant:ſed ꝓpteꝛ gloꝛiã electoꝝ que ampliꝰnon
debet differꝛi. ñ ĩ inſtanti moꝛient᷑ et incinerabũtur
2 reſurgent. Ad aliud qð obijcit᷑. ꝙ impoſſibile erat
ipᷣm detineri moꝛte.dðᷣm.ꝙ ſtatim no dicit minimum
tꝑis.̊ bꝛeuitatẽ.ſ.vſq; ad diem terciã. Vñ glo.j.coꝛ.
xv. ꝛobata vera moꝛte ⁊ hoc tamcito ſcilʒ tercia die
⁊c. Eñ tamcito nõ dicit minimũ tempoꝛis ſed breuita
tem c.

Articulus tercius

Onſequẽter querit᷑ de determiatõne diei et
boꝛe.Querit᷑ &̊ an tribo diebaꝛ noctibo fue
rit moꝛtuꝰ⁊ pꝰreſurꝛexit. Ad qð ſic math.
xij. ſicut ionas ⁊c. ¶ Contra. Ro.vj. Hoc ſcientes ꝗa
vetus hõ nĩ crucifixꝰeſt vt deſtruat᷑ coꝛpꝰpcti. Glo.ꝗe
uit i ſepulcro vna die et duabo noctibo: ꝗa nr̃aʒ duplã
vetuſtatẽ ſua ſimpla ↄſumpſit. Ad qð rñdenduʒ.q;
fuit ibi tribo diebus ⁊ tribo noctibo.⁊ ꝑ tres ⁊ ies nat᷑a
les ſexta feria cuʒ nocte pᷣcedente erit vna dies:⁊ ita
ſynodochen fuit ibi illa die.Item fuit ibi ꝑ totum diẽ
ſabbati cũ nocte p̃cedenti:⁊z ita ꝑ illũ totũ diem natuꝛa
lem abſq; ſynodoche. Item nox pᷣcedens dñicaʒ reſur
rectõnis cũ ipᷣa die eſt vna dies natalis.et ꝑ illã noctẽ
fuit ibi:⁊ ita ꝑ diẽ naturalẽ.i.ꝑ ſynodochen:et ita per
tres dies naturales fuit in ſepulcro:nõ tm̃ fuit ibi per
vnũ diem artificialẽ: ⁊ ꝑ duas noctes integras:x ſic in
telligit᷑ illud Ro.vj. 4 Item querit᷑ de hoꝛa cũ dr ter⸗
cia die. Qungd intelligit᷑ de luce ſurꝛexit vel añ luceʒ:
videt᷑ ꝙ añ lucem.ꝑ illud qð dicit᷑ indi.xvj.Doꝛmi⸗
uit ſamſon vſq; ad medium noctis ⁊c. Glo. Samſon
media nocte nõ ſolum exinit ſ̊D poꝛtas tulit: quia redẽ⸗
ptoꝛ nr nõ ſolũ de inferno liber exiuit:bᷣ de inferni clau
ſtro poꝛtas deſtꝛuxit.⁊ ſic videt᷑ ꝙ añ lucem reſurꝛexit.
Sed ↄtra.aug.ſuꝑ illud.j.¶Dach.iij. Elegit lylias
ptolome.Glo.ab hoꝛa noctis rpᷣi vſq; ad diluculũ re⸗
ſurꝛectõis ↄſtant hoꝛe.ᷣxl.ſi ip̃a nona ↄnumeret᷑.Cuʒ Sᷣ
dir erit ibi ꝙ in diluculo.pʒ ꝙ nõ añ lucem ĩmo in die
Ao qs rñdendũ.ꝙ nõ ſunt ↄtraria hec:ga ꝙ dr ante
lucẽ ſurꝛexit reſpicit illud qd dĩc ioh.xx. Cũ adhuc te⸗
nebꝛe eſſent. Et ſic intelligit᷑ illud añ lucem.i.anteqᷓ eſ
ſetxlaꝛa dies.in diluculo em̃ nondũ eſt claꝛa dies.

Lueſtio.xrj. de tranſfigu

ratione xpi pludio reſurꝛectõnis.

Eſtat querere de

demõſtratõne reſurꝛectõnis. Reſurꝛe
ctio aũt demõſtrata ẽ bis anteqᷓᷓ fieret
In monte petro ⁊ iacoboꝛ iohi. xvij.
J Adath.2 poſtqᷓᷓ facta eſt pluries dilci
pulis ꝑ dies.xl.aſparẽs eis Act.j.4. Queſtio ̊verſat
circea pꝛimã demõſtꝛatõeʒ ſen oſtenſionẽ gloꝛie reſurꝛe
ctõnis.De qua dicit᷑ math.xvij. Tranſfiguratꝰeſt ⁊ re
ſplenduit facies eiꝰſicut ſol:⁊ veſtimenta eiꝰfacta ſunt
alha ſicut mx ⁊c. Circa quam querunt᷑ plura. ꝛĩo

xxj.

vtrum mutatõ facta in coꝛpoꝛe domini debeat dici traſ
figuratõ. Scðdo.an claritas que apparuit in coꝛpꝑe dñi
in illa fuit vera vel imaginaria. Tercio. an claritas il
la eſſet in coꝛꝑe xp̃i vt in ſubiecto vel in aere circũfuſo.
NQuarto.an claritas illa fuit gloꝛioſa:vel ſimilis gloꝛi
oſe.Quinto.an claritas illa eſſet naturalis vel aſlum⸗
pta. Sexto.an ſolum coꝛpus xpi ſit tranſfigurabile.et
vtrum debeat dici tranſfiguratio fuiſſe in moyſe ⁊ he/
lia. Septimo. de ↄꝑatõne 2 differentia appaꝛitõnis do
minice anteꝙᷓ fieret ⁊ poſtqᷓ facta eſt. Octano.de circũ
ſtantijs illiꝰan ſcʒ moyſes ⁊ helias fuerunt ibi veꝛe vel
imaginarie.i lono.de viſione apoſtoloꝝ.an viſio illo⸗
rum fuit oculo coꝛꝑali.

Membrum primũ

Irca pꝛimũ obijcit᷑ in hũc modũ.Qulla
mutatio facta in coꝛꝑe figurato.manẽte
eadem figura que pꝛius in illo:poſt illaʒ
mutatõeʒ debet dici tranſfiguratõ.ſᷣ mu
tatio facta in coꝛꝑe xp̃i in illa aparitõne qñ reſplẽdu⸗
it facies eiꝰſicut ſol:fuit facta in corꝑe figurato. et re
manſit eadẽ figura in eo coꝛꝑe que pꝛius eęrat:ergo il⸗
la mutatio nõ debet dici tranſfiguratio. Scðda ratio
apparitio eſt in coꝛꝑe vpᷣi añ reſurꝛectõnem ⁊ pꝰreſurꝛe
ctionem.Et tũc obijcit᷑ ſic.Sicut ſe bʒ coꝛpus moꝛtale
ad /ꝓpꝛietatem moꝛtaleʒ:ita ſe bʒ coꝛpus gloꝛioſum ad
ꝓprietatem ĩmoꝛtalẽ:gᷓ ꝑmutatim: ſicut coꝛpꝰgloꝛioſũ
ſe hʒ ad ꝓpꝛietatẽ coꝛpoꝛis moꝛtalis:ita ſe habet coꝛpꝰ
moꝛtale ad ꝓpꝛietatẽ coꝛꝑis gloꝛioſi.Si q̊ poreſurꝛecti⸗
onẽ coꝛpꝰxpᷣi gloꝛioſuʒ fuit oſtenſum ſub ꝓpꝛietate cor,
poꝛis moꝛtalis qꝛ ſub palpabilitate.Añ reſurꝛectõem
ðᷣo coꝛpus eius moꝛtale fuit oſtenſum ſub ꝓprietate coꝛ
poꝛis gloꝛioſi· Sed pꝛima oſtenſio que ẽ coꝛꝑis gloꝛio⸗
ſi non dicit᷑ tranſfiguratio:& ſimiliter nec iſta oſtenſio
que eſt coꝛꝑis moꝛtalis ſp ꝓprietate coꝛꝑis gloꝛioſi de
bet dici tranſfiguratio vel quaꝛe dicat᷑ tranfriguratio:
⁊ illa nõ.Et ꝙ ↄueniat hec ↄpatio patet ex.xxij. math̊.
Tranſfigurat eſt ante eos ⁊c. Glo.bede oſtendit claꝛi

tatem ſimilem future ĩmoꝛtalitati:ſicut pꝰin coꝛꝑe im⸗

moꝛtali.oſtendit diſcipulis ſuis non moꝛtalitatẽ:ſ̊ foꝛ
mam ſimilẽ moꝛtalitati.non em̃ coꝛpus moꝛtale ſubdi,
tum eſt imoꝛtalitati: nec immoꝛtale moꝛtalitati. Ad
oppoſitũ.j.Coꝛin.iiij.hoc tranſfiguraui in me ⁊ ĩ apol⸗
lo.Glo.in me ⁊ apollo figurã ꝓpoſui.tranſfignratõ igi
tur nihil aliud eſt ꝙᷓ ꝓpoſitio ſiguꝛe.Si ꝗ̊ xpᷣe ꝓpoſuit il
lam claritatẽ in figurã gloꝛie reſurꝛectõis:q̊ fuit ꝓpoſi
tio figure in illa mutatõne. recte dĩ tranſfiguratõ.⁊
hoc patet Mathᷣ.xvij. Trãſfiguratus eſt ⁊c. Glo.glo
riam future reſurꝛectionis oſtẽdit xpᷣc ergo oſtendit il⸗
lam claritatem in ꝓpoſitione figure. hoc eſt in ſignum
future reſurꝛectionis. Solutio.dicendum ꝙ figura
in ſcriptura dicit᷑ tripliciter. Uno enim modo dicit᷑ fi⸗
gura diſtinctio ſᷣm quantitatẽ.et hoc dicit᷑ ꝓprie figu⸗
ra.De hac legi Sapi.vij. In ventre mr̃is figuratus
ſum.Scðo modo dr figura ideʒ qð foꝛma.Et h̊ modo
dr̃ figura ſᷣm qualitatẽ.⁊ eſt in quarta ſpẽ qualitatis.
que ẽ foꝛma vel circa h̊ aliquid ↄſtans figura.De hac
habet᷑.j.Coꝛin.vjj. Pꝛeterit figura huius mũdi. Ter⸗
cio modo dicit᷑ figura idem quod ſignũ rei. De hac ha
bet᷑.j. Coꝛin.x. Hec aũt in figura ↄtingebant illis. Cũ
igit᷑ tranſfiguratio ſit mutatio figure ſeu ᷣm figuram
põt tranſſiguratio eſſe mutatio figure ᷣm q̃ntitateʒ vł
Fm qualitatẽ:vel oſtenſio ſigni.Si ̊ dicat᷑ tranſfiguꝛa
tio mutatio figure ſᷣm quantitatẽ h̊ modo nõ fuit trãſ
figuratio in aparitõne illa xp̃i:ſᷣ dicendo tranſfigura
tionem ſcðo mõ hoc eſt ſ̃m ꝙ dr quedã tranſfoꝛmatio
2 mutatio in foꝛmam aliã.De qua etiam dicit᷑.ij.coꝛĩ.
rj· Sathanas tranſſigurat ſe in angelum lucis.q̊ mo⸗
go fuit ibi tranſfiguratio.Loquendo & de tranffigura⸗
tione dicta tercio mõ:hoc modo etiam fuit ibi tranſſi⸗

guratio ſicut patet ex glo. predicta.j.Coꝛin.iij.ſᷣm hoc
ergo dõᷣm. ꝙ loquendo de tranſfiguratõne pᷣmo mõ bñ
ꝓcedit rõ pꝛima.ᷣ non ſcdo vel tercio mõ.¶ Ad aliud
dom.ꝙ tranſfiguratõ idem ẽ qð tranſfoꝛmatio? aſſila
tio ad aliquid.ſ̊ vbi eſt mutatõ ſeu aſſimilatio ignobi⸗
lioꝛis ad nobiliꝰ: ꝓprie dr aſſimilatõ vel tranſformatõ
7 nõ ecõueꝛſo.ſicut domꝰin mente ſeu ars nõ dicit᷑ ſimi
lis domui in opeꝛe ſeu artifitio: ſ̊ econuerſo domus in
oꝑe dr̃ ſilłis aꝛti:ſeu domui in mente.Sed coꝛpꝰglorio
ſum nobiliꝰeſt qᷓ; coꝛpꝰmoꝛtale.Vbi g fuit oſtenſio cor
poꝛis gloꝛioſi pꝰreſurꝛectõeʒ ſub ꝓprietate coꝛꝑis moꝛ⸗
talis:nõ debuit dici tranſfiguratio vel aſſimilatio glo⸗
rioſi ad nõ gloꝛioſum.ꝗa erat ſub ꝓprietate deterioꝛis
qᷓ ſui.Sed vbi fuit oſtenſio coꝛꝑis moꝛtalis añ reſur⸗
rectionẽ ſub ꝓpꝛietate coꝛꝑis nobilioꝛis ſcʒ gloꝛioſi ſcʒ
ſub im moꝛtalitate:recte debet dici aſſimilatio ad glo/
rioſum coꝛpus.

Miembrum ſecundũ

Oſtea querit᷑ vtrũ claritas que apaꝛuit
in coꝛpore xp̃i fuit vera vel imaginaria.
Ad qð ſic Luc.ix.Non guſtabũt moꝛ⸗
tem donec videant regnũ dei. Glo. bede.
gloꝛificatõeʒ coꝛꝑis in tranſfiguratõne.i.imaginariaʒ
repñtatõeʒ futuꝛe btᷣitudinis:erx qͥ̊ ptʒ:ꝙ gloꝛificatio il⸗
la ſeu claritas fuit imaginaria et nõ vera.¶ Item con

ſimilis mutatõ fiebat in veſte xp̃i et in facie eiꝰ.ſ̊ in ve

ſte eiꝰnõ fuit facta mutatõ coloꝛis vniꝰ in coloꝛẽ alium
qꝛ ex nõ alba:nõ fuit facta alba.Cuʒ &̊ ſe hẽat coloꝛ ve
ſtis ad ſplendoꝛẽ illũ ſicut ꝓprietas coꝛꝑis ad eundẽ:G
facies xpᷣi ex nõ clara non fiebat clara.Si g̊ aparebat
clara:h̊ erat ſolũ claritate imaginaria. Contra.ma⸗
thei.xvij.Qon guſtabũt moꝛtẽ donec videant filiũ ho⸗
minis venientẽ in regno ſuo.Glo.in ea claritate ĩ qua
erit ꝑacto iudicõ.⁊ loꝗtur de claritate quã viſuri erãt
diſcipuli in trãſfiguratõne.Si & illa in q̃ erit ꝑacto iu
dicio ẽ vera.et hec ſiłr cũ ſit eadẽ illi eſt vera:et nõ ima
ginaria.4l IZez in natiuitate oñdit xpᷣc verã ſubtilita⸗
tem. ałr nõ exiuiſſet clauſo vᷣginis vtero. Siłr ambu⸗
lando ſup mare verã agilitatẽ:qꝛ aliter nõ ambulaſſet
Ergo ſilt in trãſfiguratõne oñdit verã claritatẽ. So
lutio ↄcedendũ eſt ꝙ claritas illa fuit vera.¶ Ad pᷣmũ
qð obijcit᷑ in ↄtrariũ.dðm.ꝙ imaginariũ dĩ duplr ſicẽ
imago. no em̃ mõ dr̃ imago ſilitudo q̃ eſt expᷣſſa ĩ re
Alio mõ dicit᷑ imago ſilłitudo in cõpꝛehenſione ſic nos
dicimꝰꝙ imagines rerũ coꝛꝑaliũ ſunt in aĩa imagina
ria.et ergo repñtatio põt dici ab imagine ſᷣm ꝙ babet
eſſe ꝑ ſimilitudinẽ expᷣſſaʒ in re vel in ↄpꝛebẽſione ima⸗
ginaria. Ergo repñtatio future beatitudinis dĩ illa ð⸗
monſtratio gloꝛie ab ipſa ſimilitudĩe expᷣſſa in re:quia
ipſa claritas expᷣſſa fuit ſiłitudo claritatis future bea⸗
titudinis.talis aũt imaginaria repñtatio vera eſt. ſed
nõ ſcda hec eſt realis:et de iſta ꝓcedit ratio nõ de pꝛia.
¶ Ad aliud ddᷣm ſicut hr̃ luc.ix. Facta ẽ dũ oꝛaret ſpe⸗
cies vultꝰ eius altera.et veſtitus eiꝰ albo refulgẽs.vbi
põt eſſe dyaſintetica ↄſtructio vt ſit ſenſus refulgẽs al⸗
bus.⁊ tũc erit dõm.q ex ſplendoꝛe ciꝛcũfuſo videbatuꝛ
albo. vel eꝛit ſenſus ſßᷣm ꝙ oꝛdinant᷑ verba albo refulgẽs
1 tũc hoc eſt dicere:ꝙ veſtitus albo refulgebat ex ſplen
doꝛe vultus illiꝰ.Et hoc mõ debet fieri ↄſtructio:et ita
ex nõ alba nõ fuit facta alba.¶ Ad aliud doðᷣm. ꝙ alit᷑
fuit mutatõ in veſte ⁊ in facie:ꝗa in facie erat immuta
tio ab interioꝛi.ipſa em̃ claritas que reſplenduit in fa⸗

cie:ꝓcedebat a virtute interioꝛi ſcʒ a virtute diuinita⸗

tis ſm aug. ſed ꝙ fiebat in veſte ꝓcedebat ab erterioꝛi:
et ſolum ab exterioꝛi erat mutatio in veſte ſeʒ a ſplẽdo
re faciei.vnde facies eius ſplendebat:⁊ ex hoc veſtis.⁊
vera fuit immutatio in facie:ſed non in veſte ſicut patʒ
ex pꝛedicta auctoꝛitate Luce.Nec debuit etiam ita eſſe
ſicut in coꝛpoꝛe chꝛiſti·quia coꝛpus chꝛiſti erat gloꝛifi⸗

cabile: et non veſtis. et pꝛopter hoc debet oſtendi inſi
militudinem ꝓprietatis coꝛpoꝛis gloꝛioli.que ſimiliuun⸗·

do realis eſt et vera.

Membrumterciuumm

Einde querit᷑ d claritate illa que appa⸗
rnuit in coꝛꝑe dñi. in quo fuit vt in ſubie⸗
cto.vtrũ ſcʒ in coꝛꝑe xpᷣi:vel in aere circũ
fuſo. Ad qð ſic math.xvij. Ponũ eſt nos
bic eſſe. Glo. Petrus videns clarificatã humanitateʒ
tanto afficit᷑ gaudio:vt nunqᷓᷓ velit ab eiꝰintuitu ſecer⸗
ni. Videbat igit᷑ petrus clarificatã hbumanitatẽ:ſ non
diceret᷑ clariſicata hũamias niſi illa claritas eſſet ĩ hu
manitate: & illa claritas erat in coꝛꝑe dñi vt in ſubie⸗
cto.¶ Item math. xvij. Lranſfiguratꝰeſt ⁊c. Glo. glo⸗
riam future reſurꝛectõis oñdit.Illa ̊ claritas erat ad
oſtendendã gloꝛiaʒ future reſurꝛectõnis.̊ ſi illa clari⸗
tas non eſſet in coꝛꝑe dñi vt in ſubiecto ſ̊ in aere:iaʒ ꝑ
boc nõ oñderet᷑ gloꝛia future reſurꝛectõnis.qꝛ claꝛitas
illa que erat in futura reſurꝛectõne:nõ erat in aere ſed
in coꝛꝑe dñi.ergo claritas illa que apparuit in tranffi⸗
guratone cum eſſet in ſignũ ⁊ oſtenſionẽ illius que eꝛit
in gloꝛioſa reſurꝛectõne:nõ erat in aere vt in ſubict᷑o:hᷣ
in coꝛꝑe dñi.¶ Item aliter eſt ſplendoꝛ in ſole:aliter ĩ
coloꝛe.quia ſplendoꝛ ſolis ab initio eſi.vñ emittit ſplẽ⸗
doꝛem in alia coꝛpoꝛa.in coloꝛe autẽ eſt ſplendoꝛ ab ex
intrinſeco vt in veſte.Si ergo facies eiꝰreſplenduit ſic
ſol:relinꝗtur ꝙ ſplendoꝛ ille et claritas illa erat in coꝛ⸗
poꝛe dñi vt in lubiecto. Contra. In coꝛpe xpi ſicut ĩ
alijs coꝛꝑibus erat duplex natura ſcilʒ elementaris:et
natura anti coꝛꝑis ſcilʒ natura celeſiis:que eſt natura
lucis.ſed ꝙ coꝛpus nr̃m habeat potentiam ad clarita⸗

tem:hoc nõ eſt ꝑ naturam elementalẽ: quia pm illã eſt
coꝛꝑale:⁊ ſubiectum cõtrarietati ⁊ opacum. Eꝛgo hoc
eſt ꝑ naturam lucis que ↄciliat elementa in coꝛꝑe nr̃o.

ſed ſic ſe habet natura elementaris ad naturam lucis
vt cum vna apparet in coꝛꝑibus:alia occultatur: ſicut
modo apparet in coꝛpoꝛibo noſtris natura elemẽtaris
ſed latet natura lucis. Sed econtrario erit in ipſa glo
ria in coꝛpoꝛibo gloꝛificatis.q natura lucis manifeſta
bitur:et natura elementaris latebit.Si ergo vna ma⸗
mfeſtata alia latet:cum in tranſfiguratõne dñi manẽt
natura elementaris in ſuo dominio in coꝛꝑe ipſiꝰ: nec
mutaret᷑ natura illa ĩ ipſo.quia ſᷣm ſenſum adhuc eꝛat
paſſibilis ⁊ natꝰad patiendũ: ꝗ̊ natura lucis ⁊ paſſibi⸗
litas ad eam latebat in ſuo coꝛꝑe.Ergo ſi a natura lu⸗
cis eſt claritas in coꝛꝑibo:cõſtat ꝙ claritas illa in qua
tũc apparuit nõ er at ꝑ eductionẽ alicuius de potẽtia in
actũ in ipſo: ſ abextrinſeco erat. ergofuit in aere vtĩ
ſubiecto:et nõ in corꝑe dominico. Itẽ impoſſibile eſt

ꝙ circa idem ſubiectũ ſimul ſint opacũ et clarũ. Si er⸗

go naturã elementareʒ nõ ↄcomitat᷑ inſepabiliter opa⸗
citas ᷣm actum: nullo mõ erat claritas 'm actũ in coꝛ
poꝛe in quo m actũ ſeruat᷑ nata elemẽtaris.ᷣ in traãſfi
guratõne ſeruabat᷑ adpuc ſᷣm actũ natura elemẽtaris
in coꝛꝑe dominico:quia ſᷣm illam erat adhuc coꝛpale ⁊
paſſibile: ergo opacitas erat ſm actũ in ixſo.Claritas
ergo q̃ aparuit in ipſo nõ eꝛat ipſius nec in ipſo vt in
ſubiecto: ſed ĩ aere circũfuſo. Solutõ. dicenduʒ.q;
claritas illa fuit in coꝛpoꝛe xp̃i tanqᷓ in ſubiecto:⁊ non

tm̃ in aere circumfuſo. VUnde luc.ix. Facta eſt duʒ oꝛa⸗

ret ſpecies eiꝰaltera ⁊c. Et loꝗtur ðᷣ tranſſiguꝛatõe ipᷣa
id ẽ alterata:vt dicit glo.ꝙ non poteſt eſſe niſi fieꝛet im
mutatio circa ip̃am. boc auteʒ fuit ꝑ claritateʒ. VUnde
claritas fuit in coꝛꝑe ſicut in ſubiecto:et aliter ⁊ aliter
erat claritas in veſie in coꝛpꝑe.qꝗa in coꝛꝑe erat ab in⸗
terioꝛi ſicut dictũ eſt: ⁊ ita vt ĩ ſubiecto: ſᷣ in veſie ab ex

terioꝛi ſcʒ a ſuꝑfuſo ſplendoꝛe faciei.¶ Ad pꝛimũ at᷑ in

cõtrariũ dðᷣm.ꝙ in coꝛꝑe dñi ẽ ↄſiderare multiplicem
naturã ſcʒ naturã coꝛꝑis ſᷣm ꝙ coꝛpꝰ:⁊ natura coꝛpo⸗

it
8
di
der
itſie
ncN
ſcuri
iget
aturn
Gritan
lieſ
ohoe
jo.
neis
ſcut
is
glo
ſa
wa⸗
amet
Mee
cetat
db
ral
n
titn
eſti
riß
„,
i
6
4
85
n
ſon
tin
ſce
ſer
i
in

0

ris m ꝙ animatum anima ratõnali vel coꝛꝑis natu⸗
ram ſm ꝙ vnitũ aĩe que eſt plena om̃i gra: ⁊ naturam
coꝛꝑis ipſiꝰ ꝓut ↄiunctuʒ eſt diuinitati.qꝛ illud eſt alij
natura q comitat᷑ ſuã oꝛiginẽ ⁊ natiuitatẽ. Nec autem
vnio ↄcomitat᷑ natiuitatem coꝛꝑis dñi.ideo eſt ei ipſa
vnio natura.Et ꝑ hunc modũ ⁊ m has diuerſas cõſi⸗
deratõnes coꝛꝑis:ſunt habitus diuerſi ↄſequẽtes coꝛ⸗
pus 2 pꝛietates diuerſe.ſicut ptʒ coꝛpꝰmeũ ſᷣm ꝙ coꝛ⸗
pus eſt graue deſcendẽs deorſum nõ mobiie añ vel re⸗
tro vel ſurſum:nec mobile motu ꝓgreſſiuo.ꝓut aũt eſt
vnitũ anime rõnali:ſoꝛtit᷑ has ꝓpꝛietates:q eſt mobile
in añ et retro in ſurſuʒ ⁊ etiã in motu ꝓgreſſiuo:qa aĩa
ↄꝑatur ad ipᷣm ſicut motoꝛ ad mobile.Sic coꝛpus dñi
m illas ↄſideratõnes ſoꝛtit᷑ diuerſas ꝓprietates. ſᷣm
em̃ ꝙ cõſiderat᷑ vt coꝛpꝰeſt in ipo natura elementaris
dnans. natura celeſtis latens.⁊ qtum ad h. bñ verũ
eſt ꝙ ſoꝛtit᷑ opacitatẽ ⁊ coꝛruptõeʒ:̊ ex vnione ad diui
nitatẽ ſoꝛtit᷑ habitũ.ꝗ dʒ pᷣcellere om̃i creature coꝛꝑa⸗
li. ⁊ ex natura illius vnionis.ineſt ei potentia ad agili⸗
tatem ad ſubtilitatẽ 7 ad claritatẽ. AUnde hył.in li.de
tri. NHa bet coꝛpꝰdñi naturã vt ferat᷑ in vndis: ſiſtat in
liqdis ⁊ ſtricta trãſcurꝛat.⁊ ſiẽ coꝛpꝰrelietuʒ ſue natu⸗
re eſt tendens deoꝛſum ⁊ ĩmobile motu ꝓgreſſino.vni⸗
tum vo aĩe mouet et abile eſt ad hoc ꝙ moueat᷑ ꝓgreſſi
ue.ſic coꝛpus dñi eleuatũ ad vnionẽ cũ diuina natura
hʒ aliquid vltra naturã coꝛꝑis.⁊ ſoꝛtit᷑ habilitatem et
ptatem ad quedã que nõ ↄueniũt coꝛꝑi alteriꝰhoĩs ſcʒ
claritatẽ agilitatẽ et ſubtilitatem: ⁊ eſi ei naturalis ex
illa vnione. ¶ Yllud qð obijcit tenet in coꝛꝑis natuꝛa
lm ꝓ coꝛpꝰ.ſed h̊ eſi plus ſcʒ ipᷣm coꝛpꝰdiuinitati vni⸗
tum: ⁊ ex hoc ſoꝛtit᷑ patem ad iſtã claritatẽ 2 ad aliaʒ
Ad aliud qð obijcit᷑.ꝙ nõ ſunt ↄtraria ſił.ddᷣm.ꝙ ſi⸗
militer poſſet obijci de agilitate quẽ hũit ambulãdo ſu
pra mare:⁊ d ſubtilitate quã hũit naſcendo de virgĩe:
ſicut hic oꝑonit᷑ ð claritate.ꝗa in ipᷣo erat coꝛpulẽtia:

nõò gO ſubtilitas ⁊c. ꝓpter h̊ dom. ꝙ in exitu eoꝛꝑis dñi

ex vteꝛo vᷣginis fuit ᷣm actũ ſubtilitas ⁊ coꝛpulẽtia ſᷣm
habitũ.ſimiliter ambulando ſuꝑ aquas fuit actu agi⸗
litas in ip̃o:ſed habitu grauitas ſic in tranſfiguratõe
fuit claritas actu.⁊ G̊ ex bac vnione ad deitatem: 2 opa
citas in babitu.hoc modo nihil ꝓhibet cõtraria ſimul
eſſe circa idem ſubiectum.

AUlembrum quartũ

Onſequenter querit᷑ an illa claritas fu⸗
erit gloꝛioſa vel ſilis gloꝛioſe. Vd quod
ſic Math.xvij. Tranſffigurateſt. Glo.
bede.in coꝛꝑe moꝛtali ondit nõ ĩmoꝛtali⸗
tatem: ſᷣ claritatẽ ſimilem future ĩmoꝛtalitati: ſicut pꝰ
in coꝛꝑe immoꝛtali oñdit nõ moꝛtalitatẽ ſ ſimilitudi⸗
nem ſiue foꝛmã ſimilem moꝛialitati.Ex quo pʒ.q non
fuit claꝛitas gloꝛioſa quã oñdit b̊ gloꝛioſe ſimił. ¶ Itẽ
ibidem beda in glo.Coꝛpus moꝛtale nõ eſt ſubditũ im
moꝛtalitati: nec ĩmoꝛtale immoꝛtalitati.Si ᷓ coꝛpꝰdo⸗
mini in tranſfiguratiõe adhuc erat moꝛtale. claritas
que fuit tũc in ſuo coꝛꝑe:nõ fuit claritas immoꝛtalita/
tis.ꝗ̊ non fuit gloꝛioſa claritas:p ei ſimilis. Cont᷑.
AMarci.ix.ranſfiguratꝰeſt. Olo.in ea claritate in q̃
erit ꝑacto iudicio. Ea em̃ relatiuum eſt idemptitatis
ſube. ergo ſupponit ꝓ illa et eadem claritate:ſᷣm ſubam
in qua erit ꝑacto iudicio.ſed claritas in qua erit paꝛa:⸗
cto iudicio eſt claritas gloꝛioſa:ergo ⁊ illa claritas fu⸗
it gioꝛioſa.4 Item ad phi.iij. Eypectamus dominum
ihᷣjm xpᷣm qui refoꝛmabit ⁊c.Gloſa.aſſimilabimur cla
ritati qu habuit in tranffiguratõne. Sed claritas no
ſtra erit gloꝛioſa:ergoꝛ illa quazʒ habuit in tranſfigu⸗
ratione fuit gloꝛioſa.¶¶ Iteem math. xvij. Duxit eos in
montem. Glo.gloꝛiam maieſtatis oſtenſurus. Si oſtẽ
dit eis gloꝛiã moieſtatis. claritateʒ gloꝛioſaʒ oñdit:
yel gloꝛioſa fuit claritas in qua aparuit. Solo.ad

Yj.
hanc queſtionẽ pꝛenotandum: bic ſunt diuerſe opio⸗
nes. na ẽ ꝙ illa claritas nõ fuit gloꝛioſa: ſᷣ ſilis glo⸗
rioſe.et hoc dicũt iuxta auẽtes bede.que eſt in coꝛpoꝛe
moꝛtali oñdit nõ immoꝛtalitatem ⁊c. Alij dicũt ꝙ fuit
gloꝛioſa:h̊ fuit aſſumpta ad tp̃s ſicut alias ꝗꝓpꝛietates
aſſumpſit añ reſurꝛectõem ad tps ſcʒ agilitateʒ ambu⸗
lando ſupᷣ mare:et ſubtilitatẽ naſcendo de gloꝛioſa vir
gine.⁊ impaſſibilitatẽ ſicut qũ dedit coꝛpus ſuum in ſa
cramento in cena. VUñ hiero.Coꝛpus qð habuit ꝑ na⸗
turã dedit diſcipulis in cena nõ moꝛtale:nõ coꝛruptibi
le. Ita etiã in tranſfiguratõne claritateʒ gloꝛioſam aſ⸗
ſumpfſit. Et hoc fecit vt diſcipulis ſuis onderet gloꝛiaʒ
ſue et noſtre reſurꝛectõnis.q Sed dem. eſt ſine piudi⸗
cio medio mõ ſcʒ ꝙ multiplex eſt ſimilitudo. Quedam
eſt ſimilitudo enigmatica in re.que eſt oĩno alteriꝰ ge⸗
neris:ſicut nos dicimus ꝙ fides hic in via ſimilis ẽ vi⸗
ſioni in patria ſeu aſſimilat᷑ cognitõni gloꝛioſe.Eſt ite⸗
rum ſilitudo realis. et hec eſt rerũ eiuldem generis. pᷣ
hoc põt eſſe dupłr.quia aut pᷣm ꝑfectõem: aut ſᷣm imꝑ
fectionem. Si pᷣm im ꝑfectionẽ:hoc mõ dicimꝰ ꝙ cari⸗
tas in via aſſimilat᷑ caritati in patria. Non em̃ eodem
mõ aſſimilat᷑ quo fides cognitõni in patria qꝛ ſides aſ
ſimilat᷑ ei enigmatice:qꝛ fides euacuabit᷑:ſᷣ caritas vie
caritati patrie realiter.qꝛ nõ euacuabit᷑ caritas vie ad⸗
ueniente illa que eſt in gloꝛia: ſ̊ ↄplebit᷑ ab ea. ergoẽ ei
ſimilis in re:bᷣ tñ ſᷣm imꝑfectionẽ:qꝛ differũt ſᷣm perfe
ctum ⁊ imꝑfectũ.Eſt etiã ſimilitudo realis ſᷣm ꝑfectõ
nem: ſicut nos dicimus ꝙ filiꝰ eſt ſimilis patri. Et ca⸗
ritas petri in patria caritati pauli in patria. Si loq̃ᷓ
mur e ſilitudine enigmatica qꝗ̃ eſt rerũ oĩno alteriꝰge
neris. hoc mõ claritas illa nõ fuit ſimilis gloꝛioſe:ſed
dicendo realem ſilitudinẽ que eſt rerũ eiuſdeʒ generis
ñ ſᷣm imꝑfectõeʒ h̊ mõ fuit illa claritas ſimilis glo⸗
rioſe.ñ etiã potuit dici gloꝛioſa m quid. Si autez
loqmur de ſilitudine reali que ẽ m pfectionẽ reꝝ eiuſ
dem generis.hoc mõ nõ fuit ei ſimilis ſcʒ ſᷣm ↄpletũ.2
boc patet.qꝛ ſicut in aĩa xpᷣi:eo ꝙ fuit vnita deitati fu⸗
it gloꝛia ſᷣm ꝑtem licet nõ ſᷣm totũ boc eſt ſᷣm vim ſuꝑi
oꝛem:et nõ ſm inferioꝛẽ:ĩmo ſᷣm ꝑtem inferioꝛẽ ineꝛat
ei paſſibilitas ⁊ miſeria. et ea q̃ non intrant gloꝛiam:ſ
Fſm ꝑtem ſuꝑioꝛem erat gloꝛia.r iſta gloꝛia non fuit al
terius generis ꝙᷓ gloꝛia quã poſt habuit ſcʒ pꝰreſurre⸗
ctionẽ: ſic in diſpenſatõne q̃ oñdebat᷑ in ſuo coꝛꝑe glłia
cũ ipᷣm eſſet vnitũ deitati ſicut aĩa:poterat eſſe gła ſᷣm
ꝑtem:et ſᷣm ꝑtem non. Et dico ſᷣm ꝑtem hoc eſi vᷣm ꝙ
vnitũ deitati.qꝛ ſicut er diſpenſatõne fuit ꝙ coꝛpꝰ illð
eſſet coꝛruptibile ⁊ obſcurũ:et hoc ꝓpter liberatõeʒ no
ſtram:ſic ex diſpenſatõne fuit ꝙ oñderet᷑ in illa claꝛita
te añ reſurerctoeʒ in qua debuit eſſe pꝰ:et hoc ꝓpter cor
roboꝛatõeʒ fidei noſtre quam habuit ex vnione ad dxi⸗
tatem.Et ꝑ hoc ptz ſolutio ad obiecta.

MNembrum quintũ

Oſtmodũ queritur. vtrum hec claritas
fuit naturalis illi vel aſſumpta. Et pᷣmo
querit᷑.vtrum fuit in potentia naturali:
vel fuit aſſumpta a xpᷣo. Ad qð ſic mat᷑
xvij. Tranſfiguratꝰeſt. Glo.ſᷣm ſpẽm illius quã habe⸗
bat ꝑ naturã oñdit nõ admittere carnem quam aſſum
pſerat volũtate.Si ꝗ̊ ſpẽm quã eis oñdit hẽbat per na
turã.̊ ꝑ naturã hẽbat claritatẽ quã eis oñdit: ei fuit
claritas illa naturalis. Item ipᷣe aſſumpſit corpꝰↄue⸗
niens diſpenſationi.quicꝗd ꝗ fuit in eo.aut fuit ex na⸗
tura ſue oꝛiginis: aut ex diſpenſatõne. Sed ex natura
ſue origimis fuit ei cõueniens naturalit᷑ claritas. quia
fuit a pꝛincipio celeſti ſcilicet a ſpirituſancto. de quo di
citur eſſe conceptus.a parte ergo ſue oꝛiginis ſeu prin
cipij ſue oꝛiginis eſt ei naturalis. Similiter ex diſpen⸗
ſatione naturaliter ↄuenit ei:gꝗa ſicut ex diſpenſatione
Abuit acciꝑe paſſibilitateʒ ⁊ miſeriam ꝗpter noſtram

redemptionem:ita ex diſpenſatione fuit ꝙ ante moꝛteʒ
tebuit oñdere claritatem ſue gloꝛificatõnis ꝓpter fidei
noſtre coꝛroboꝛatõezʒ. Sicut & in aſſumptõne debuit aſ
ſumere ꝓpꝛietatẽ ↄuenientẽ moꝛtis.ſ.paſſibilitatẽ: ita ĩ
aſſumptone debuit aſſumẽ claritatẽ ſue gloꝛificatõnis.
cũ eazʒ debuit añ moꝛteʒ ondere. Fuit ̊ naturalis ei:et
a ꝑte oꝛiginis? ſue diſpenſatõis. Contra.Damaſc.
Hm̃es paſſiões nr̃as naturales et indetractabiles aſ⸗
ſumpſit pᷣter pctm. Et boeciꝰdĩc in li.de duabo nat᷑is.
Ipſe aſſumplſit paſſibilitates ⁊ alios defectꝰᷣpᷣter pcẽᷣm
nõ ſm ſtatũ ante pcẽm:ſ̊ ſᷣm ſtatũ ſecũdũ. Si &̊ aſſum⸗
plit defectꝰnr̃os:cũ opacitas ſit ꝑ naturã in nobis: q̊ĩ
ipſo fuit ꝑ naturã:q̊ ꝑ naturam nõ fuit in ipo claritas.
AVlterius querit᷑. vtrũ eſſet in eo naturałr ſᷣm actũ.
ita ꝙ nõ ſolum in potẽtia naturali vt diceret᷑ eſſe in eo
Fm actũ:licʒ nõ ſꝑ apareꝛet.Ad qð ſic ſuppoſitis pᷣce⸗
dentibo.ſicut ſe hʒ claritas ſpũalis q̃ eſt ſcia ad animã
xp̃i:ita ſe hʒ claritas coꝛꝑis ad coꝛpꝰxpᷣi. Si g̊ ab ini⸗
tio ſue ↄceptõnis habuit ſciam oĩm ſicut pꝰ: ⁊ ꝙ dicit᷑
ꝓfeciſſe hoc ẽ tm̃ qtum ad manifeſtatiõeʒ:⁊ ita aia eiꝰ
ſemꝑ fuit clara.ᷓ ſiłr ab inſtanti ↄceptõis ſue hũit cla
ritatem coꝛpis Fᷣm actũ:lʒ nõ ſemꝑ aꝓpareꝛet ſᷣ ꝑ diſpẽ
ſatõneʒz. ¶ Item ſemꝑ fuit in aĩa xpᷣi claritas qtum ad
ꝑtem ſuꝑioꝛẽ ex vnione ad diuinitatẽ: ſicut in inferioꝛi
paſſibilitas ex vnione ad coꝛpꝰ. Ergo ſiłr coꝛpꝰeiꝰcuʒ
eſſet vnitũ dĩnitati ſiẽ aĩa:ſemꝑ habuit ſᷣm actũ natu⸗
raliter gloꝛiã ⁊ claritatẽ in quadã ſui ꝑte. Contra.
Si diceret᷑ ſeq̃ret᷑ ꝙ coꝛpꝰeius nõ eſſet paſſum ſᷣm oẽm
ꝑtem:ꝗa in ꝑte illa nõ eẽt paſſibilis in qua eẽt iſta cla⸗
ritas.p̊ hoc nõ põt ↄcedi:qꝛ ſua ba aĩa ſᷣm ꝑtem illã q̃
erat vnita coꝛꝑi totaliter patiebat᷑.licet nõ ſᷣm illam q̃
vnita erat dinitati.ᷓ coꝛpꝰeiꝰ ſᷣm totũ patiebat. So
lutio.d ðm.qꝙ naturale dr q̃tuoꝛ modis ſᷣm q̃druplicẽ
cauſam. Ano mõ dr̃ naturale ꝑ ↄꝑationẽ ad illud a q̊
res nata ẽ ꝙ eſt cã efficiens. Alio mõ ſᷣm ↄꝑationẽ ad
cãm ſᷣm quaʒ nata eſt:q̃ eſt ꝑfectio et ↄplementũ eius.
Tercio mõ in ↄꝑatõne ad cam de q̃ nata ẽ que quidem
eſt materia. Quarto mõ in ↄꝑatõne ad cãm ad quã na
ta eſt q̃ d finis.Si ̊ ↄſideret᷑ natura in coꝛꝑe vpᷣi a ꝑ⸗
te oꝛiginis ſeu in ↄꝑatione ad illud a q̊ nata ẽ: ſic paſ⸗
ſio nõ eſt ei naturalis:nec inuenit᷑ in ea paſſibilitas vł
moꝛtalitas.Vñ był.x.de tri.Quid ꝑ naturaʒ bumani
coꝛpꝑis carnẽ de ſpũſcto ↄceptaʒ iudicamus? Caro illa
de celis ẽ. Si aũt ↄſideret᷑ Fᷣm cãm ſᷣm quã eſt caro.id ẽ
ſm ſuũ ↄplementũ ſcʒ ex vnione ad dĩnitatẽ.hoc modo
adhuc dico ꝙ nõ eſt in coꝛꝑe xpᷣi ꝑ naturã paſſibilitas:
nec ea q̃ oponunt᷑ gloꝛie.et h̊ ꝑ naturã illiꝰↄplementi:
ſ̃ ex hoc ẽ coꝛpꝰeius poteſtatiuũ ſuꝑ om̃s paſſiones ſcʒ
a plenitudine vᷣtutis dine. Scdᷣm naturã originis et
ↄplementi nõ erat paſſibilitas in ſuo coꝛꝑe. Accipien⸗
do aũt ſᷣm ↄꝑationẽ ad illud de qͥ eſt nata caro xpᷣi.Fᷣm
hboc ðẽ ei naturalis paſſibilitas ⁊ ꝓꝛietates ↄſequentes
ga de carne ðᷣginis aſſumpta ẽ.Aſſumpſit enim de nr̃a
natura:naturã coꝛpulentã ex elemẽtis ↄpoſitã ⁊ ↄtra
rietati ſubiectã. Accipiendo aũt ſᷣm finẽ ad queʒ nata
eſt:qꝛ nata eſt ad redemptõeʒ noſtrã vt ꝑ paſſioneʒ nos
redimeret:ſic ad hoc eſt ei naturalis paſſio ⁊ moꝛtali⸗
tas.Cum ꝗ̊ querit᷑ vtrũ claritas fuit ei in potentia na⸗
turali.Dico ꝙ ſic:pꝛimo et ſcdðᷣo mõ accipiendo nat᷑aʒ
⁊ potentiam naturalẽ:ſed nõ alijs duobus modis.im⸗
mo paſſibilitas fuit ei in potentia naturali.et hoc ẽ qʒ
dicit hył.x.de tri. Habuit coꝛpus dñi ſed ſue oꝛiginis
ꝓprium nõ ex vicijs hũane ↄceptõnis exiſtens:ſed ĩ for
ma coꝛpoꝛis nr̃i ᷣtutis ſue pt̃ate ſubſiſtens et ſic ſoluit
primũ ꝓbleuma.¶ Ad ſecundũ qð querit᷑.vtrũ habuit
illam claritatẽ ſemꝑ in actu per naturã licet nõ appaꝛe
ret.dðm.ꝙ nõ.Et qð obijcit᷑.ꝙ ſicut ſe habet claritas
anume ad an imã:ita claritas coꝛpoꝛis ad coꝛpus. Di⸗/
cendum ꝙ põt fieri illa ↄꝑatio q;tum ad vnionem cum
diuinitate:vt qᷓtum ad diſpenſatõnem noſtre redẽptio

nis. tum ergo ad naturam et poteſtatez ——
it in anima xpᷣi ſcie claritas et ſimiliter ex diſpenſatõe
ſed qᷓtum ad naturã vnionis ſolum ⁊ ptatem vnionis.
potuit eſſe ſemꝑ claritas ᷣm actũ in coꝛpoꝛe rpi. non
ex diſpenſatõne illiꝰad nr̃am redemptõem. Repugna⸗
ret em̃ diſpenſatõni iſti:quia coꝛpꝰxpᷣi non eſſet palſibi
le iam m totũ.qð nõ debet ↄcedi.qꝛ cũ ex diſpenſatiõe

fuerit ꝙ eius aĩa debebat pati ſᷣm oẽm vim quã hẽbat

per ↄꝑationẽ ad coꝛpus:ↄſtat ꝙ ex diſpenſatiõe fuit ꝙ
coꝛpus eiꝰpm totũ pateret᷑.et ſic qᷓtuʒ ad h̊ nõ fuit ſem
per ſᷣm actum claꝛitas in ea:ſed in potentia.licet qtuʒ
ad ptatem vnionis cum diuinitate poterit ita eſſe ⁊ ſi
qᷓtum ad boc tenet illa ↄparatio.

Membrum ſextum

Onſequẽter querit᷑ an ſolũ coꝛpꝰ rpᷣi fuit
tranſfigurabile.an etiaʒ alia coꝛpꝑa ſicut
Aoyſi ⁊ helie tranffigurabilia eſſent.
Ad qð ſic Exodi.xxxiiij. hr.ꝙ apparuit
facies moyſi coꝛnuta ex ↄſoꝛtio dñi ex maximo ſi plẽdo⸗
re.et.ij.Coꝛĩ.iij. dẽ ꝙ nõ poterãt filij iſrael intendere ĩ
faciem moyſi ꝗꝓpter gloꝛiã vultus eius.Et dicit glo.ibi
ꝙ tanta fuit claritas in facie eiꝰ:ꝙ maioꝛ eſſe non pote
rat.ſed in coꝛꝑe xpᷣi poterat eẽ maioꝛ claritas qᷓ illa q̃
fuit in tranffiguratone.Si coꝛpꝰxpᷣi dr tranſfigura⸗
tum ſm illã claritatẽ.ita ⁊ coꝛpꝰmoyſi debet dici trãſ⸗
figuratũ:vel q̃re hec oñſio claritatis eẽt tranſfiguꝛatõ
7 iſta nõ.¶¶ Iem. ij. coꝛin. ij. Tanta erat claritas ĩ fa
cie moyſi ꝙ nõ poterat ꝑcipi niſi relaret᷑.q̊ fuit maioꝛ
claritas ꝙᷓ claritas q̃ fuit in facie xp̃ᷣi. Si oſtenſio il⸗
lius in rpᷣo dr trãſfiguꝛatõ ita in moyſe.& aliud coꝛpꝰẽ
tranffigurabile qᷓ coꝛpꝰrpᷣi ⁊ magis etiã dʒ dici traſſi⸗
guratio in coꝛpoꝛe moyſi ꝙᷓ in coꝛꝑe xpᷣi.¶ Iteʒ math.
ij.õ cognoſcebat eã donec peꝑit ⁊c̃. BGlo. Joſeph ma⸗
riam facie ad faciem videre nõ poterat quam ſpũſſcts
impleuerat. Ex qͥ videt᷑.ꝙ gloꝛioſa vᷣgo fuerit traſfigu
rata ſicut coꝛpꝰ xpᷣi. Ad oppoſitum. math. xvij. Re⸗
ſplenduit facies eiꝰſicut ſol.dicit Hiero.Deus nõ põt
in hac vita tam clarum facere.Ergo ſimplicit impoſſi
bile eſt ꝙ tanta elaritas fuerit in coꝛꝑe moyſi ⁊ gloꝛio⸗
ſe ᷣginis quãta fuit in coꝛpoꝛe dñi:qð tñ ſupꝛa ꝓbaba
tur. ¶ Ex qͥ vlterius obijcit. cum tranſfigurato ſit in
expᷣſſioꝛi ſimilitudine ad claritatẽ gloꝛioſe reſurꝛectio⸗
nis:ſolum dʒ dici trãſfiguratõ in dño ihu ⁊ nõ ĩ alijs.
Solutio.dðm eſt ſine pᷣiudicõ ſicut nos dicimus: ꝙ
aliter eſt fides ſiłis viſioni in patria qᷓ caritas vie cari
tati in patria. Ita dicimꝰnos ꝙ aliteꝛ fuit ſiłitudo glo
rie in facie moyſi ⁊ in bta vᷣgine ⁊ in coꝛꝑe xp̃i:qꝛ in fa
cie moyſi et bre vᷣginis fuit ſiłitudo claritatis qᷓ eꝛat al
terius generis ſimpłr qᷓ claritas gloꝛie.ñ erat ſimi⸗
litudo enigmatica:ſicut ſiłitudo fidei ad viſionem pa⸗
trie.ſ̊ in coꝛpoꝛe xp̃i fuit claritas q̃ erat eiuſdẽ generis
cum claritate gloꝛie:⁊ ſi nõ ſimpłr tñ ſᷣm ꝑtem:ſic caꝛi
tas vie aſſimilat᷑ caritati patrie.et hoc ẽ ga radiꝰclari⸗
tatis in facie moyſi fuit a ↄſoꝛtio Fmonis dñi.Sitr in
bta virgine fuit illa claritas ex ↄſoꝛtio dei quaʒ hẽbat
ſpũaliter in mente:quã etiã hẽbat coꝛꝑaliter in carne.
Seo in coꝛꝑe xp̃i fuit claritas ex ᷣtute vnionis corꝑis
xp̃i cũ diuinitate.et ꝓpter hoc nulla alia oſtenſio clari
tatis debuit dici tranſfiguratõ ſicut iſta. qꝛ ſolum illa
que eſt in exp̃ſſa ſiłitudine ad gloꝛiã dei: debet dici traſ
figuratio.hoc aũt ſolum fuit in xpo.et hᷣ eſt qꝛ claritas
que fuit in alijs fuit peꝛ gratiã ↄſequentez naturã:ſed ĩ
coꝛpore xp̃i fuit per gratiã que eſt ei natura:vt dictum
eſt ſcʒ per gratiã vnionis.Et ex hoc eſt ꝙ verioꝛ et erpᷣſ
ſioꝛ ẽ ſimilitudo gloꝛioſe claritatis in xpᷣo qꝙᷓ alie.¶ Ad
illud ergo quod obijcitur.ꝙ maioꝛ fuit claritas in mo⸗
yſe quia non poterat videri ⁊c. Dicendum ꝙ non ſeꝗ⸗
tur: non poterat videri. ergo maioꝛ fuit ſeu magis oñn⸗
ſiua gloꝛie reſurꝛectõnis.i Zam ꝙ claritas moyſi non

ſt
t
it
97
bi
e
ra⸗
riß⸗
natd
iſe
ngior
io l
ope
ath.
na
ſſis
Fge
Re⸗
ot
ſi
io⸗
ſtin
ctio⸗
dlis.
e:9
ecari
c
nſ
ol
ini
,
6
4
ſͦ
in
ne.
d
lonn
i
ins
ſi
wun

no⸗/
n

poſſit videri: hoc erat nõ quia maioꝛ eſſet: ſed ga offen
cebat ⁊ diſgregabat viſum.ſicut etiã videmꝰ dæ claꝛita
te ſolis que ꝓpter hoc nõ põt videri.Sed claꝛitas axpa
rens in facie xpᷣi erat delectans viſuʒ et ↄfoꝛtans: ſicut
claritas gloꝛie que ↄfoꝛtat ⁊ coꝛroboꝛat viſum. AUnde ĩ
apoc. xx. Comꝑatur claritas ciuitatis ſuꝑne ⁊ dr ſimi
lis lapidi iaſpidi:cuiꝰclaritas demulcet ⁊ ↄfoꝛtat aſpe
ctum:et ſic iterũ qtum ad hboc ẽ claritas xpᷣi in maioꝛi
ↄfoꝛmatõne ⁊ ↄfoꝛmitate ad claritatẽ gloꝛie 2 in expᷣſſa
aſſimilatõne:⁊ ideo ↄfoꝛtabat viſum. Et ꝑ hoc ſoluun⸗
tur tres prime obiectõnes.il Ad aliud quod obijcit᷑.ꝙ
cus nõ põt tamclaꝝ facere.dðm.ꝙ licet verũ conclu⸗
dat rõ intelligendum eſt tñ quaꝛe dicit hic hiero.in cor
poꝛe enim moyſi et vᷣginis bte fuit potentia paſſiua ad
claritatẽ. vñ in eis fuit potentia:nõ pr̃as. Sʒ in corpo
re rp̃i ſuit potentia que dicit᷑ pẽas. hec ẽ actiua poten⸗
tia ad hãc claritatẽ:ideo non maioꝛ fuit. Et hoc eſt qð
dicit hył.in foꝛma coꝛꝑis nr̃i virtutis ſue pfate ↄſiſtẽs
qð ergo vult dicere hiero. & deus nõ poterat tamcla⸗
rum facere.hoc eſt ga coꝛꝑa nr̃a hñt oppoſitõeʒ cũ glo⸗
ria ꝓter pctm. ſed in coꝛpe xpᷣi erat imunitas a peto.
vñ nõ erat opoſitũ gloꝛie· quia em̃ ſine peccato erat cõ
ceptus ⁊ dininitati vnitꝰ.nõ põt deus de potentia con
gruentie tantã claritatẽ in alijs facere:licet poſſz ð po⸗
tentia abſoluta. Iñ negat᷑ hic potentia ↄgruentie 2nõ
potentia abſoluta:ex ꝑte dei.Ex ꝑte aũt creaturaꝝ ne⸗
gatur potentia paſſiua q eſt in eis vt dictũ eſt: quia nõ
poſſent tantã claritatẽ ſuſtinere vel ſuſcipere:⁊ G̊ quia
nõ ſunt immunes a peccato.ſed xpᷣc põt:cum immunis
ſit. Et hoc vult dicere auctoꝛitas.

MHembrum ſeptimũ

Oſtea querit᷑ de ↄꝑatione pᷣm differentiã
aparitõnis dominice reſurꝛectionis añ⸗
fieret:et pꝰpoſtq facta ẽ. Et pᷣmo que⸗/
ritur pᷣma apparitõne. Scðdo de ſcdᷣa.
Ge pꝛima apparitõne q fuit ante reſurꝛectõeʒ que di
tranſfiguratõ.Querit᷑ quare oñſio gloꝛioſe reſu rꝛecti
onis potius facta fuit in illa ꝑ claritatẽ qᷓ per alias p⸗
prietates:ſicut ꝑ agilitatẽ:ſubtilitatẽ:ĩpaſſibilitatem.
Ad quod ſic claritas non ſolũ eſt coꝛpoꝝ glorificato
rum:ĩmo coĩs eſt etiã alijs coꝛꝑibo:ſicut celo et ſtellis.
ſed alie dicte ꝓprietates ſunt ſolum coꝛpoꝝ gloꝛificato
rũ et nõ alioꝝ coꝛpoꝝ.Conuenientioꝛ aũt elt oſtenſio
facta ꝑ ꝓprietates ꝓprias qᷓ; ꝑ cões: gͤouenientioꝛ eſſet
ꝓilla demõſtratio gloꝛioſe reſurꝛectiõis coꝛpoꝝ fieret
in tranſſiguratõne ꝑ alias ꝓprietates q́; ꝓ claritatem.
BDe ſcdᷣa aũt apparitõne queritur que facta fuit a do
mino pꝰſuam reſurꝛectõnem:cum apparuit diſcipulis
⁊ intrauit ianuis clanſis.Et querit᷑ quare non fuit fa
cta ꝑ claꝛitatẽ ſicut ꝑ ſubtilitatẽ.¶¶ Ad qð ſic. Maz ipᷣe
ceus in euãgelio ꝑ claritatẽ maximam ſiꝗt reſurꝛectõ⸗/
nem futuram ⁊ eius gloꝛiã:cum dicit᷑.Iju lgebunt iuſti
ſicut ſol ⁊c̃. Math.xtij.qᷓ ↄuenientiꝰfuit vt eam oſten⸗
deret ꝑ claritaiẽ qᷓ per ſubtilitatẽ. Solutio.dom.ad
pꝛimuʒ: cum ſint ꝓpꝛietates quatuoꝛ ſᷣm quas oñdit᷑
gloꝛificatio.ipſa claritas eſt pᷣncipalis ad quam conſe⸗
quuntur cetere. Maturam em̃ lucis ↄſequitur ſubtili⸗
tas. nde lux per naturam habet ſi ubtilitateʒ ⁊ ad pe
netrandum coꝛpoꝛa:et maxime coꝛpoꝛa tranſparentia
ſicut patet in lapide criſtallino:qui penetratur a luce.
Similiter ad ipſam cõſequit᷑ agilitas.vnde motus vel
mutatio eius eſt quaſi ſubita.Similiter ipᷣ̃am ſequituꝛ
impaſſibilitas.vnde etiã nullum inqnamentũ patitur
ab alijs.ꝗa & claritas ponit om̃s alias ꝓprietates que
ſunt coꝛpoꝝ gloꝛificatoꝝ:et nulla alia ponit oẽs alias
ideo ↄueniẽter fit oſtenſio gloꝛificatõnis coꝛꝑis ꝑ cla⸗/
ritatẽ. Et ꝓpter hoc dñs in euãgelio ſigns gloꝛiã reſur⸗/
rectõms:non multiplicat verba:ſed eam ꝑfecte ⁊ inte⸗
gre ⁊ totaliter ſigt per claꝛitatem:cum dicit. Fulgebũt

xxj.

iuſti ſicut ſol. ¶ Ao ſedᷣm dicendum. ꝙ oꝛdo debuit eſſe
in oſtenſione gloꝛie reſurꝛectõnis ſᷣm gradus. vngra/
dus debuit eſſe ad ſenſum ⁊ hic debuit eſſe primꝰ. Ali·
us gradus debuit eſſe ad intellectũ hic debuit eſſe vlti⸗
mus. Qam debuit eſſe oſtenſio illius qᷓtum ad cogniti
onem ſenſitiuaʒ et qᷓtum ad intellectiuam. Et ſicut co⸗
gnitio ſenſitiua pꝛioꝛ eſt qᷓ intellectiua:ita ↄueniens fu
it ꝙ pꝛima oſtenſio eſſet ad ſenſuʒ:vltima ad intellectũ
Et ideo prima oſtenſio que fuit in trãſſiguratõne ante
reſurꝛectõnem:debuit eſſe per ꝓpꝛietatẽ ꝑtinentem ad
ſenſum. hec aũt maxime eſt claritas. et ideo debuit fie
ri ꝑ claritatẽ. Vltima aũt que fuit poreſurꝛectõnem fu⸗
it ad intellectum.nec debuit fieri ꝑ claritatem cum ſit
ꝓprietas que maxime a ſenſu ꝑcipitur:ſed per ꝓprieta
tem que ſolo intellectu et ſola rõnis collatione percipe
retur: et nullo modo ꝑ ſenſum. hec autem fuit ſubtili⸗
tas quam nõ capiebat ſenſus:ſed ſola ratio. Quod eĩ
videbant apoſioli eum palpabilẽ. hoc non monſtrabat
ſubtilitatem:ſed ſolo intellectu⁊ rõnis collatione per⸗
cipiebant ipᷣm eſſe ſubtilem:ſicut domus clauſa erat:⁊
ipſe intrauit ianuis clauſis.ergo tranſiuit per muruʒ
ergo ſubtilis eſt. Ita ̊ faciendo collationẽ in ſe ꝑcipie
bant ꝙ eſſet ſubtilis.

Mlembꝛum octauum

Einde querit᷑ circumſtiantijs illiꝰ ap⸗
paritionis.an ſcʒ moy.et he.fuerunt ibi
vere vel imaginarie.vtrum ſcilʒ agpaꝛue
runt ibi ꝑſonaliter vel in ſubiecta creatu
ra:vel angeli vice eoꝝ.¶ Ad qð ſic Luce.ix. ANpaꝛue
runt moy.et he.⁊c. Glo.ſciendum non coꝛpoꝛa vł ani
mas helie et moyſi apparuiſſe:ſed in ſubiecta creatura
illa coꝛpa fuiſſe foꝛmata. Poteſt enam credi vt in ange
lico mĩſterio hoc factum eſſet vt angeli eoꝝ ꝑſonas aſ⸗
ſumerent. ̊ non apparuerunt ibi vere. ¶¶ Item aug. ad
ſimpliciũ de anima ſamuelis diſputans dicit.nõ vt ſpi⸗
ritus ſamuelis a requie ſua ſuſcitatus eſt:ſed aut fan⸗
taſma vel illuſio imaginaria dyaboli fuit machinatio
nibus facta quam pꝛophetam ſamuelẽ appellant ſicut
imagines reꝛum ſolent ſuis nominibus appellaꝛi.habz
ergo aug.pꝛo inconuenienti.ꝙ anima ſamuelis ſuſci⸗
taretur de requie ſua et apareret ſauli. ergo ſimiliter
inconueniens eſt ꝙ ſpiritus moy. qui iaʒ requieſcebat
in ſinu abꝛahe ſuſcitaretur et vere ibi appareret. Et ſi⸗
militer ipſe helias cum iam eſſet tranſlatus ad paꝛadi
ſum.¶ Item ſi Mſoy.ibi apparuit apoſtolis vel oculis
apoſtoloꝛum: erge apparuit in coꝛpoꝛe. ſed conuenien⸗
tius in coꝛꝑe pꝛopꝛio qᷓ in alieno: ergo fuit reſuſcitatꝰ
in coꝛpoꝛe et anima.Ergo aĩma eius ſuit in ſuo coꝛpo⸗
re moꝛtali.ergo adhuc erat in ſtatu merendi. ſed ſi ſic:
ergo adhuc poterat moyſes damnari quod eſt incõue⸗
niens. Ao oppoſitum. augu. loquens de operibus do
mini dicit. ſi vnum eſt verum reliquum eſt verum:
ſed quicquid fuit ibi fuit opus dei gloꝛioſi: ergo ſi non
fuit vera aꝓaritio moyſi et helie nec fuit vera appari⸗
tio domini. Solutio.dicendum.ꝙ circa iſtam queſti
onem ſunt plures opiniones. AUna enim eſt ꝙ quidam
ponunt plane ꝙ moyſes et helias non aparuerunt ibi
vere.ſed ſolum imaginarie:et hoc vult dicere iurta au
toꝛitatem bede in glo.predicta ſuper.ix.Luce. Scien⸗
dum non coꝛꝑa vel animas helie moy. ⁊c. Alij dicũt
aparuerũt ibi moy.et he.vere:et axꝓparuit ibi moy.
in ſuo coꝛpoꝛe reſumpto ad tempus. Et hoc dicũt iux⸗
ta illud luc.ix. Faciamus hic tria tabernacula.Gloſa.
tres teſtes habemus: de terꝛa apłos tres.de celo moy.
et he.et ipſum patrem. Sed ſi non fuerunt ibi vere:nõ
Potuerunt eſſe veri teſtes.ergo fuerũt ibi vere moyſes
et helias ſicut perſona patris fuit ibi vere. Iſtud ideʒ
confirmant per glo.ſuꝑ illud Math. xvij. Et apparue⸗
rũt moy.et be. Glo. Adoyſes legiſlatoꝛ et he.pꝛophe⸗

tarum eximius. ergo vere apparuerũt ibi. quia iſti ſũt
vere moyſes et belias. Qos aũt dicimꝰſm aug.in lib.
æ cura agenda. p moꝛtuis ad paulinuʒ dicentem. Alij
ſunt hũanaꝝ limites rerũ. Alia diuinaꝝ ſigna vᷣtutuʒ
Alia ſunt que naturałr.alia que mirabilit fiũt: qᷓuis
z nature deus adſit vt ſit ⁊ miraculis natura nõ deſijt
Mon igit᷑ putandũ eſt viuoꝝ rebus quoſlibet intereſſe
poſſe defunctos.qm̃ quibuſdã ſanãdis vel adiuuãdis
martires adſunt. Sʒ ideo potiaintelligendũ eſt. ꝙ per
dininã potentiã martires viuoꝝ rebus interſunt. quo⸗
niam defuncti ꝑ naturã ꝓpriam viuoꝝ rebo intereſſem
poſſunt. Et ex hoc ſegtur ſm beatum aug. axparitio
aĩaꝝ poſt moꝛtem m limites rerũ non eſt poſſibilis.
ſed ſolum m ſigna diuinaxꝝ virtutũ:ſeu ſolum ßm di⸗
uinam impotentiaʒ:et non m rerũ naturam Hoc er⸗
go modo dicimꝰꝙ apparuit ibi moy.anima vere. ſed Hh
ꝑ diuinam potentia: ſicut legimus ab aug. ꝙ aĩe mar⸗
tirum ꝑ diuinam potentiã pnt hboĩbus appaꝛere. Enð
etiã aug.ibidẽ dicit.Qon em̃ ſolis beneficioꝛuʒ affecti
bus:verũetiam ip̃is hoĩm aſpectibo ↄfeſſoꝛem felicem
apparuiſſe ciuibo vel inglinis pie a ſe dilectis.cũ a bar
baris nola oppugnabat᷑:audiuimnõ in certis moꝛibo
ſed teſtibo certis. VUtrũ aũt aia moy. coꝛpus aſſumpſe⸗
rit nõ legimus nec iſtud aſſerimꝰ:ſ̊ dicimus ꝙ ſicẽ bea
tus felix apparuit aſpectibo ciuium in aĩa ꝑ diuinã vir
tutem:nec ter boc reſumpſit coꝛpus:ſic dicim?ꝙ aĩ⸗
ma moy. ibi fuit vere ⁊ eis aparuit ſcʒ aplis ꝑ diuinã
virtutez: nec opoꝛtuit ꝙ reſt urgeret coꝛpꝰ. De helia aĩ
ꝗq viuus erat bnᷣ ↄcedenduʒ eſt: ꝙ apparuit in aĩa et coꝛ⸗
poꝛe. Szʒ tüc reſtat qõ qm ſi ſolum aĩa moy. apparu
it cũ ipa ſit inſenſibilis:quõ potuit moy.appaꝛeꝛe aſpe
ctibus apłoꝝ? Ad quod dõm.ꝙ ſuba ſpualis duobo
mochs apparet ſenſui ſcʒ angelus. VUno mõ ꝑ corpꝰaſ⸗
ſumptum. Alio mõ ꝑ ſolam ſilitudinẽ corꝑis quaʒ fa⸗
cit in ſenſum:et ꝑ quã immutat ſenſum. Sicut eĩ ange
lus ptatem bʒ ſup coꝛꝑa vt ſic poſſit coꝛpus aſſumere
et appareꝛe ſenſui ꝑ illud:ita hʒ potentiaʒ vt poſſit ali⸗
quam ſilitudinẽ coꝛꝑis in oculo efficere et ꝑ illam ocu⸗
lum imutare:vt ab oculo ꝑ ilam ꝑcipiat᷑. Sicut F me⸗
diante coꝛꝑe põt facere ſilitudineʒ qua opꝛehendit᷑:ita
et ſine coꝛꝑe. Ita dico ꝙ aĩa ſancta q gloꝛioſa eſt habet
iſam potentiã. et boc mõ potuit aia moy· appareꝛe ocu
lis coꝛꝑalibo apłoꝝ:ſine coꝛꝑis aſſumptione: quaʒ nõ
legimus in ſcriptura:et ſic ꝑ ſimilitudinẽ coꝛꝑis quaʒ
effciebat in ſenſum pꝑcipiebat᷑.¶ Item et ad boc faciẽ⸗
dum nata eſt aĩa:qꝛ ratio totiꝰcoꝛꝑis eſt in aĩa:ſicut di
cit aug. Vñ nõ ſolum ↄpatur ad coꝛpꝰſicut foꝛma: ſed
etiam licut ars. Vñ membꝛa a oſſa que ſunt in coꝛpoẽ
naturalr ſunt in aĩa ſicut in arte.⁊ ideo ꝑ diuinaʒ vir⸗
tutem põt appareꝛe ꝑ ſimilitudinẽ ſine coꝛpe. Sʒ vl⸗
terius reſtat quereꝛe qᷓre nõ apparuit enochꝗ fuit ante
legẽ ſicut moyſes ꝗ fuit cũ lege ⁊ helias ꝗ fuit ptꝰlegez
vt haberet᷑ teſtimoniũ ex bis ꝗ ante legẽ et cũ lege ? pꝰ
legez reſurꝛectõnis gloꝛioſe xpᷣi .¶ Solutio. doõm!: ꝙ ſi⸗
cut dicit glo.ſuꝑ.ix.luc.ꝙ apparuerunt ibi moy.vt ha
betur teſtimoniũ xp̃i ex lege.et helias vt habet᷑ teſtimo
nium ex ꝓphetis ſcʒ vt oſtendt ipſum eſſe qui locutus
eſt in lege et ꝓphis.ex lege ꝑ moyſen vt diceret᷑ hic eſt
de quo ſcripſi. Ex ꝓphᷣis ꝑ heliam vt diceꝛet bic eſt de q̊
ꝓppetaui. Sed añ tpᷣs abꝛabhe non fuit facta diſtinctio
nec explicatio noſtre redemptõnis ⁊ reſurrectõnis glo
rioſe. Quõ debet fieri:tamen credebat᷑ futura ſ impli⸗
cite nõ explicite.ĩmo pꝛimo fuit facta abꝛahe explicatõ
ga g enoch fuit illius tꝑis ante legem in qͥ non erat ex⸗
plicatio noſtre redemptõnis.an ſcʒ deberet fieri ꝑ ho⸗
minem ſolũ vel ꝑ angelũ:vel ꝑ deũ hominẽ: ideo nõ ap

paruit enoch ad ferendũ teſtimoniũ in tranffiguratõe

ſed legiſlatoꝛ pha. Sed tũc querit᷑.meliꝰem̃ ſcire
tur gloꝛioſa reſurꝛectio xpi ſi publicaret᷑ ⁊ p̃dicaretur
illa aparitio.quaꝛe ꝓhibuit diſcipulis ſuis ne dice⸗

rent eam: dicens.· Nemini direriti⸗ utio⸗
dictũ eſt. opoꝛtuit ꝙ fieret oſienſio reſurꝛectõis xpᷣi an⸗
teqᷓ fieret.ſᷣ nõ debuit eſſe pᷣdicatio eiꝰniſi poſtq facta
eſt: quia oꝑtuit ꝙ gbaret᷑ veritas dnice paſſionis ante
qᷓ reſurgeret. Sʒ li diuulgata eſſet illa oſtenſio reſur⸗
rectõnis añ ſuam paſſionẽ:ꝑ boc occultaret᷑ paſſionis
veritas:et fides ipſiꝰinfirmaret᷑. putaret᷑ em̃ ꝙ nõ eſſz
vera eiꝰ paſſio ſi pᷣdicaret᷑ gloꝛia ſue reſurꝛectõnis.qꝛ ſi
ſciretur in ſuo coꝛꝑe añ paſſionem tanta fuiſſe Zloꝛiazʒ
7ꝙ ipſe apparuit in tãta claritate ſczʒ ſicut ſol.credeꝛet᷑
eius paſſio nõ eſſe vera:ſ ſolum fantaſtica:ſicut dixe⸗
runt quidaʒ beretici. qꝛ ita debuit oſtendi et manife
ſtari gloꝛia reſurꝛectionis:ne ꝑ hoc im pediretur fides
veritatis paſſionis.ideo non debuit pdicari niſi poſtaỹ
facta eſt ipſa reſurꝛectio.

Membrum nonum

Hnſequẽter querit᷑ de viſione apłoꝝ.an
viſio illoꝝ potuit fieri oculis coꝛpalibj.
Ad qð ſic. NQullius coꝛꝑis põt videꝛi cla
ritas q̃ coequat᷑ claritati ſolis ab oculis
coꝛꝑis aĩalis. Sed claritas ꝗᷓ fuit ĩ coꝛꝑe xp̃i fuit eq̃lis
claritati ſolis: et etiaʒ maioꝛ ſicut dicit glo. ſuper illud
math. xvij. Facies eisſicut ſol ⁊c. Slo.nõ bʒ clari⸗ qð
ↄparet ̊ nõ potuit videri ab oculis coꝛꝑis aĩalis. ſᷣ ta⸗
les erãt oculi corꝑales apłoꝝ: ̊ ⁊c. ¶ Item claritas q̃
erat in coꝛꝑe dñi:erat claritas coꝛꝑis gloꝛioſi. pᷣ clari⸗
tas coꝛꝑis gloꝛioſi nõ poteſt ꝑcipi a coꝛꝑe non gloꝛio⸗
ſo: ab ipſis apłis ꝗ non adbuc erant gloꝛificati non
poterãt cor ꝑaliter videri. ¶ Item petrus dixit. Domi⸗
ne bonuz eſt hͤ nos eſſe. g claritas ülla erat delectabilis
ipſis apoſtolis.ſed ipſa claritas erat excellens omnem
claritotẽ. Cuʒ igit᷑ ſenſus coꝛꝑalis nõ delectet᷑ in excel
lenti.ſed coꝛrumpit᷑ ab ipſo:ↄſtat ꝙ nõ ꝑcipiebãt illaz
claritateʒ ſuo coꝛꝑali oculo:ſed intellectuali. Solu⸗
tio.dðᷣm.ꝙ viſio apoſtoloꝝ fuit coꝛꝑalis:et oculis coꝛ
poꝛalibus pꝑceperũt claritatẽ dni. 4¶ Ad illud autez qð
pꝛimo obijcit dom. ꝙ eſt quedam claritas que eſt gene
ratiua caloꝛis:quedã que non. Claritas qᷓ generat ca
loꝛem rõne caloꝛis ↄſumentis bumiditatẽ pupille ſiue
oꝛganũ videndi:bʒ ↄtrarietatem cum oꝛgano videndi
talis aũt eſt claritas ſolis.et inde eſt ꝙ cuʒ eſt excellẽs
ꝙ aggrauat᷑ oculus ꝑ illam ⁊ dilgregat᷑:et ideo nõ põt
ip̃am ꝑcipere. Sʒ claritas coꝛꝑis gloꝛioſi nõ eſt gene⸗
ratiua caloꝛis. vñ nuliã hʒ ↄtrarietate cuʒ ipᷣo oꝛgano
viſus: ſed eſt confoꝛtans et delectans viſum.et pꝛopter
hoc cõparatur claritati lapidi iaſpidis: qui confoꝛtat
aſpectum:et pꝛopter hoc in ſui excellentia non ẽ coꝛru⸗
ptiua viſus:ſicut pꝛima.ſed poteſt ab oculo percipi ſi⸗
ne offenſione. talis autem erat claritas quaʒ babebat
chꝛiſtus et quam videbant apoſtoli.4 Ad aliud dicen
dum.ſicut dicit auguſti.ad paulinum introducens au
ctoꝛitatem ambꝛo. Differentia eſt in ſubſtantijs ſpiri⸗
tualibus ⁊ coꝛpoꝛalibus:in hoc ꝙ in coꝛpoꝛalibus ita
eſt ꝙ in noſtra poteſtate eſt vidẽ ipſt. as:ſi preſentes ſint
Vnge nec ipſa coꝛpoꝛalia poſſunt pꝛobibere quin vide
amus ea: et in neceſſitate habent hoc ſcilicet ꝙ videa⸗
mus ea. ſed in ſpiritualibus ita eſt ꝙ in ſua poteſtlate
et voluntate eſt ꝙ a nobis videantur: et non in noſtra
videre ipſa.immo bene poſſunt pꝛohibere ne videãtur
et bene poſſunt ſe manifeſtaꝛe in angelis. In poteſtate
ergo coꝛpoꝛis gloꝛioſi animati eſt per naturam anime
qua viuum eſt:et quia ſpirituale eſt ꝙ videatur:ſ̊ non
in noſtr a poteſtate vel voluntate ꝙ ipſum videsmus.
bene concedo ſic.ꝙ ſolum erat in voluntate ⁊ poteſtate
coꝛpoꝛis domini ꝙ videretur ab apoſtolis et non in po
teſtate ipſoꝛum.¶ Ad terciam ratõnem dicendũ. q tri
plex eſt differentia lucis. Eſt enim lux que eſt in natu⸗
ra babente cõtrarietatem ſicut eſt ignea lux. Et eſt lux
in natura non habente ↄtrarietatem. ſed multifoꝛmi/

Me
eln
onns
eſß
geli
ricg
deet
direr
Anife
ſies

ide
ſea⸗
ſene
Dlte
ütur
eſete
me
Hnon
nns⸗
eſte
npo⸗
Nt⸗
l
/

tatem ſicut lur celeſtis: et hec eſt verioꝛ: ſicut enim lur
iſta iſto mõ hʒ multifoꝛmitatẽ in ope. ita? in vᷣtute et ĩ
natura et lumine. Tercio mõ eſt lux in natura non ha
bente ↄtrarietatẽ: nec multifoꝛmitatẽ. ⁊ talis eſt lux ce
li empirei:⁊ talis ſibr eſt natura lucis in coꝛꝑe gloꝛifi⸗
cato ſicut in celo empireo.quia ẽ locus eiꝰvñ ei ꝓpoꝛtõ
natur natura lucis pᷣmo mõ dicte:cuʒ eſt in excellentia
nullo mõ hʒ ↄuenientiã cũ oculo ſᷣ ↄtrarietatẽ rõne hu
miditatis cui ↄtrariat᷑.et ꝓpter hoc exiſtens in ſua ex⸗
cellentia coꝛrumpit oculũ.ſj Zatura aũt lucis ſcdðo mo⸗
do nõ hʒ ↄuenientiã ſiłr cũ oculo in ſuo excellentia: qa
nullo mõouenit cũ omibo naturis oculi cũ ſit in oculo
natura humiditatis:claritatis:ſiccitatis: frigiditatis
Et ꝗpter hoc cũ illa natura lucis ſit bñs multifoꝛmita
teʒ: 2 natura multifoꝛmis nõ ↄciliat multifoꝛmẽ natu⸗
ram que eſt oculi. Jdeo excedens in ſua excellentia nõ
ↄciliat naturã oculi:a ideo ab iplſa natura oculi ledit᷑
nec in ipſa oculꝰdelectat᷑:ſ offendit᷑. Sʒ natura vnifoꝛ
mis ↄciliat naturã diffoꝛmẽ:⁊ ideo natura lucis gloꝛi⸗
ficati coꝛꝑis ↄciliat ⁊ ↄfoꝛtat naturã que eſt in oculo:q̃
multifoꝛmis eſt.ita ꝙ in aſpectu ipſius oculus delecta
tur:⁊ ido viſibilis eſi oculis coꝛpoꝛalibo ſine offenſiõe.

Nueſtio. xxij.de aꝛgumen

tis dominice reſurꝛectõnis.

Onſequẽs eſt ad/

iuuãte dño inꝗreꝛe de demonſtratõne
dñice reſurꝛectõnis poſtqᷓ facta ẽ. de q
Act.j. Pꝛebuit ſeipᷣm viuũ ꝑ dies.xl.
apperens in multis argumentis.Cir⸗
ca quod querit᷑ pᷣmo in generali.deinde in ſpãli.

Membrum prinmum

NQgenerali querunt᷑ q̃tuoꝛ. Primo quõ
dicat᷑ hec aparitõ. Scdo an aꝛgumenta
apparitõis aſtruant fidẽ. Tercio vtrum
argumẽta illa euacuarẽt fidem qtum ad
meritũ.Quarto de nũero⁊ ſufficientia argumentoꝝ.

Articnlus primus

Rimũ multiplłr inueniri põt ex vᷣbis aug.
in li.de tri. Abi dicit.ꝙ legit᷑ dñs appaꝛuil⸗
ſe in ve. teſt. vt abꝛahe Geñ. xviij. Et in oyſi ĩ rubo.exo.
iij · Tegit᷑ etiã appaꝛuiſſe in nouo pereſi urꝛectiõeʒ: ſic hr
in fine oĩm euãgelioꝝ.Si gᷓ ſunt aꝓparitões et be⸗ ille
querit᷑ vtrũ eiuſdẽ rõnis ſint.⁊ ſi nõ:in qͥ cõueniãt 2 in
q differãt. Ad qð dicim?ꝙ illa aſparitio q̃ fuii in ve
teri teſtõ põt dici manifeſtatio dĩne nature ĩmutabilis
in ſubiecta creata mutabili. Oꝑtebat em̃ ſiẽ dĩc aug?.
in dicto li. ꝙ creatura illa eẽt mutabilis: qꝛ ſicut dicit
ibi. Om̃e qð viſibile ẽ mutabile ẽ. Axpparitio vᷣo ꝓut in
nouo pt᷑ dici corꝑis impaſſibilis:q̃ſi paſſibił oſienſio.

Articulus ſecundus

Oſtea queritur an argumenta aparitõnis
aſtruant fidẽ. Ad qð ſic Act᷑.j.dr. Pꝛebuit
ſeipᷣm viuũ aplis ptopaſſionẽ ſuã in multis
argumentis ꝑ dies.xl. apparens eis 2 loquens ð regno
i.ex quo accipit᷑.ꝙ ad ꝓbationẽ ⁊ ad facrendũ fidem
ſue reſurꝛectõnis fuerũt apparitõnes ille. Unde dam̃.
dicit.ꝙ ad certiſicandũ vel credi faciendũ fecit:qꝙ illud
qð paſſum eſt reſurꝛexit. ¶ Sed tũc obijcit. qu videtur
b illas appaꝛitõnes magis infirmata ſit ſides reſur
rectõnis qᷓ ↄſirmata. Pꝛimo qꝛ ſi apparuit viſibilis et

ab oculis nõ gloꝛificatis. omne aüt hmõi viſibile ſicut

dicit aug. mutabile eſt: apparuit ͤ vt mutabilis. Si er⸗
go reſu rgens gloꝛioſe ĩmutabilis dz eſſe factꝰ: plus dz
illa aaritio dare credi ꝙ non reſurꝛexiſſet gloꝛioſe qᷓ
oepoſitũ.4 Scðo qꝛ pᷣbuit ſeip̃m palpabilem. Si ergo

4

xxij.

in palpatione illa non ſolum fuerunt extrema cõtingẽ⸗
tium:imo etiã immutatõ tangentis a otingente. aliter
em̃ nõ eſſet palpatio. Cangens aũt erat coꝛpꝰ nõ gloꝛi
ficatuʒ:ᷓ pᷣbuit ſe palpabilẽ ſᷣm q̃litates tactus.hmõi
aũt ſunt calidũ a frigidũ aſperuʒ ⁊ leue:fluidũ et ſoli⸗
dum ⁊c.Si g iſte non ſunt coꝛpoꝝ gloꝛificatoꝝ magis
ex his faciebat ſe credi talẽ ꝗ nõ reſurꝛexiſſet gloꝛioſe:
q; qui reſurꝛexiſſet. Pꝛeterea.ioh.xx.dicit thome. in⸗
fer digitũ tuũ huc: et affer manũ tuã in latus meũ. Si
ergo inferꝛe vel immittere ponit ↄcauitateʒ:videt᷑ ꝙ ad
buc in latere erat ↄcauitas. Si ergo illa ↄcauitas non
erat ibi a natura.in reſurꝛectõne aũt gloꝛioſa ſicut dic
Aug.in li.d ciui.dei.remouent᷑ om̃es diffoꝛmitates q̃
pᷣter naturã acciderẽt:⁊ gloꝛificabat᷑ coꝛpꝰin illa diſpo⸗
ſitõne qua erat bene diſpoſituʒ ſm naturã:⁊ ↄcauitas
illa nõ erat amota:magis potuit videri nõ reſ urꝛexiſſe
ꝙᷓ reſurꝛeriſſe gloꝛioſe.Aut ſi tu dicis ꝙ nõ erat ibi cõ⸗
cauitas q;uis oñderet᷑.tũc fuit ibi fictio:qð incõuemiẽs
videt᷑. Ad hoc dicimꝰ.ꝙ cũ reſurꝛectio ſit motꝰa mu
tabilitate ad ĩmutabilitatẽ ſine inſinuatõne iĩmutabili
tatis pᷣcedentis ⁊ ĩmutabilitatis ſequẽtis nõ monſtra
bitur reſurꝛectõ.Vñ ſpũs ĩmutabiles nõ dicunt᷑ reſur⸗
gere:nec coꝛꝑa ſi ſemꝑ fuiſſent moꝛtalia reſurgere dice
rent᷑. Unð dama. Reſurꝛectio eſt eiꝰqð cecidit iterata
ſurꝛectio. Scðᷣm hoc ergo ad ꝓbandũ reſurꝛectõnẽ rpᷣi
nõ ſolum opoꝛtuit manifeſtari gloꝛiã quam habuit vel

habebat:ſed paſſionẽ que pceſſerat gloꝛiã.et etiã gꝗa il⸗

le idem qui pꝛiꝰſuerat paſſus erat idem ꝗ nũc eſt gloꝛi⸗
oſus:et ſm hec ꝑtita ſunt argumenta aſparitionu.
em̃ pᷣbuit ſe palpabileʒ in loco vulnerũ: aꝛgumentũ fu⸗
it ꝙ paſſus fuerat.ꝙ aũt intranit ianuis clauſis:argu:
mentum fuit eis:ꝙ erat coꝛpus gloꝛioſuʒ. nõ quia hoc
ꝑpenderent ſenſu exterioꝛi:led oferendo in ratõne ſen⸗
ſu pꝛimo poterant h̊ cognoſcere.Si em̃ pꝛius non erat
ibi et poſtmodũ erat cum foꝛes eſſent clauſe ante et pꝰ:
potuerunt intelligere ꝙ intrauerit ianuis clauſis.ꝛ ex
boc vlterius ꝙ erat ſpus vel coꝛpus ſubtile.ſed nõ erat
ſpũs:hoc bene videbant ex palpatione.ex quo potuer̃t
intelligeꝛe ꝙ erat illud coꝛpus gloꝛioſum. G: aut pbuit
ſe viſibileʒ ſub eiſdem liniamentis 2 foꝛma et figura ſb
quibus erat ante reſurꝛectionem. hoc fuit aꝛgumentuz
quod idẽ qui pꝛius fuit paſſus:poſtea gloꝛioſus. Ad
pꝛimum ergo quod obijcitur.ꝙ omne viſibile mutabi⸗
le eſt.ergo ſi aparuit vt viſibilis: aꝓparuit vt mutabi⸗
lis.dicimus ꝙ ſi dicatur ibi mutabile ꝓ mobili pᷣm lo.
cum: ſic coꝛpus gloꝛificatum bene fuit mutabile. Agi⸗
litas enim eſt dos ipſius coꝛpoꝛis gloꝛioſi.Si autẽ di⸗
catur mutabile pꝛo coꝛruptibili:tunc non ſequitur fu⸗
it viſibile ergo mutabile id eſt coꝛruptibile: ſed ſeque⸗
retur.ergo coꝛruptibile vel tanꝙᷓ; coꝛruptibile.Et h̊ ve⸗
rum eſt ſolum ꝙ coꝛpus xp̃i tanqᷓ coꝛruptibile.non tan
qᷓ; gloꝛioſum videbatur ab illis.ꝗ Similiter aũt ad il⸗
lud qð obijcitur de palpatõne reſpondemus ꝙ ſunt q̃⸗
dam ſenſibilia ꝓpria.quedã ↄmunia tactu.ᷓ in palpa⸗
tione coꝛꝑis xpᷣi nõ fuit ↄprehenſa dria ſenſibilis Apꝛij
vtpote ꝙ eẽt calidũ vel frigidum:vel aliqd hmõi.hᷣ̊ ꝑce
ptum fuit ꝙ eſſet coꝛpꝰ:et ꝙ talis figure et talis foꝛme
vnde nõ ſequitur fuit palpatum: ergo calidũ vel frigi⸗
dum vel hmõi:ſed ſolum ꝙ fuit coꝛpus vel ſic figuratũ
vel ſic foꝛmatũ. Si g obijcit᷑ ꝙ ſi fuit ibi toctus fuit ibi
immutatio:dicimus ꝙ hec mutatio nõ fuit ex ꝑte cius
recipiebat᷑:ſed magis ex ꝑte recipientis.4¶ Similit
aũt ad illud quod tercio obijcit dicimus. ꝙ de illo dif⸗
ferent᷑ ſentiũt ipi ſcti:qm̃ ſᷣm aug.in li.de ci.dei.vlti.c.
xx. Oñ querit vtrũ indicia maꝛtirij remanebũt in ipis
coꝛꝑibo martirũ gloꝛiſicatis.Rũñdet aug.et fortaſſe vi⸗
debimꝰ.Mõ em̃ dfoꝛmitas i eis ̊ digmitas erit.⁊ que
dam ꝙᷓuis in coꝛpꝑe nõ coꝛꝑis: ſed virtutis pulcritudo
ſulgebit. ec ideo tñ ſi aliq martiribo ãputata 7 abla
ta ſunt membꝛa:ſine ipᷣis mẽbꝛis erũt in reſurꝛectione

moꝛtuoꝝ quibus dictum eſt. capillus capitis vri non
peribit:led ſi hoc decebit in illo nouo ſeculo vt indicia
gloꝛioſoꝝ vulnerũ in illa caꝛne immoꝛtali cernant᷑ vbi
membꝛa vt preciderent᷑ ꝑcuſſa vel ſecta ſunt ibi cicatri
ces. tñ eiſdem mẽbꝛis redditis nõ ꝑditis apparebũt.
Scom dam. anſel.ſimiliter dom.qꝙ; hmõi cicatrices
remanſiſſent in carne rp̃i gloꝛificata: diſpenſatio erat
nõ natura. VUñ dicit. Eoꝝ que poreſurꝛectõneʒ deo di⸗
gnioꝛi modo ſunt diuerſi. Qam et hoc vere non Fm na
turã: ſed ᷣm diſpẽſatõeʒ ad certificandũ vel credi faci/
endum:qm̃ ipᷣm ꝙ paſſuz eſi coꝛpꝰreſurꝛexit: vt cicatri
ces cibatio atq; potatio que poſi reſurꝛectõeʒ fuerunt.
Alia vo et ſm naturã vt tranſire de loco ad locũ infati
gabiliter et ꝑ ianuas clauſas intraꝛe. Alia ſᷣm fictõez
vt illud finxit ſe longius ire.Eñ vult ꝙ ßm tres diffe⸗
rentias fuerũt aliqua in coꝛpꝑe gloꝛificato: que oſtenſa
ſunt.quedã ſᷣm naturã:queda ſᷣm fictõem.quedaʒ aũt
ſm diſpenſatõem.et hoc modo fuerũt in ipᷣo cicatrices
ſm diſpenſatõeʒ.nõ ꝙ diſpenſatio tolleret veritateʒ: BH
diſpenſatione fiebat h: vt remanerent cicatrices vt no
ſtram fidem ↄfirmaret.¶ Si obijcit . ꝓa aditione vel
a pꝛima diſpoſitione coꝛꝑis xpᷣi:non erat ibi cicatrix:
nec in gloꝛificatõne debuit remanere. põt dici ꝙ glo⸗
rificatio reſpicit creatõeʒ in coꝛꝑe xpᷣi:et etiam redem⸗
ptionẽ. Et ſi ̊ non q̃ntũ eſt ex pᷣmo reſpectu: tñ qtum
eſt ex ſcðo debuerũt remanere cicatrices in gloꝛificato
7 etiam ad maxumã ſpeciei coꝛꝑis decoꝛem. AUñ apoc.
xix. dicit. Et veſtitus erat veſte aſpeꝛſa ſanguine.

Articulus tercins

Einde querit᷑ vtrũ illa argumenta euacua⸗
rũt fidem qtum ad meritũ.Ad qð ſic greg.
ſides nõ hʒ meritũ cui bumana ratio pᷣbet
exꝑimentũ.̊ ſi eis fecit xpᷣe argumenta quibo pñt ſuã
reſurꝛectõez caꝑe.etiã ad ſenſum humanuʒ: videt᷑ ꝙ in
ipſis non hret amplius fides reſurꝛectõnis meritum.
Item greg.oꝑatio diuĩa que rõne ↄpꝛebendit᷑ mira⸗
bilis nõ eſt. Si &̊ ad hec fuerũt argumenta vt facerent
illam reſurꝛectõez rõne ↄpꝛehendi:videt᷑ ꝙ nõ fuit mi⸗
rabilis:̊ nõ eſt meritoꝛiũ credẽ niſi ꝙ eſt mirabile:vi·
det᷑ ꝙ non fuit illud meritoriũ credere. Rñ.dicimꝰ
ſi accipiens innitat᷑ argumentis et rõnibo et nõ ipſi
idei: ibi ꝓculdubio non bʒ fides meritũ. Ex ea autem
pte qua ipſi fidei innitunt᷑.etiã ſi hẽat rõnes et argum̃
ta ad idem: nibilominꝰtñ meritũ hʒ fides ex ea paꝛte qᷓ
ipſi ĩnitit᷑. Añ ioh.iiij · Zam nõ/ Pter tuã loquelã credi
mus.ſamaritani pᷣmo audierũt quedã quibo q̃ſi intro⸗

—

duci a muliere potuerũt. ſed poſtea audierũt ipᷣm ihm
tanqᷓ deſurſum:⁊ tũc demũ crediderũt.Vñ tũc dixeꝛũt
Jam non ꝓpter tuã loquelã ⁊c. Silr diſcipuli accepert
illa argumenta tanqᷓ introductiua:vt illuminati quo⸗
dammodo hac illuminatõne inferioꝛi faciliꝰ ſe ſubijce⸗
rent illi illuĩationi qᷓ deſurſuʒ eſt:Fm cuiꝰreceptõeʒ eſt
fides. 4¶¶ Ad aliud dicimꝙ ſicut dicit aug.in lib.de vi⸗
dendo deo. Illud dr ↄpꝛebendi ꝓprie cuiꝰtermini tota
liter circũſpiciunt᷑ Oꝑatio g reſurꝛectõnis mirabilis
eſt: nec põt totaliter ↄpꝛehendi:ĩmo ſolum a ꝑte inferi⸗
oꝛi attingi poteſt:ſed ↄpꝛebendi non: quia gloꝛiam re⸗
ſurꝛectionis et virtuteʒ videre non poſſumus ad plenũ
in pꝛeſenti.tamen et a poſterioꝛi poſſumus eam intelli
gere: Em ꝙ dicit Greg. Ex ipſa reruʒ ſpecie ꝙ ratõna⸗
les ſumus:poſſumus colligere reſurꝛectõnem. et ſimi⸗
liter aug. in lib.de quantitate anime. Si curſum natu
ralem rerum videamus certius erit nobis reſurꝛectio
nem futuram: ꝙᷓ ſolem cras foꝛe oꝛiturum. He em̃ pre⸗
ſumptiones ſunt non cauſe.

Articulus quaꝛtus

Onſequenter querit᷑ de numero ⁊ ſufficien

tia argumentoꝝ. Ao qð ſic. Patet ei ex his

que dicta ſunt: ꝙ, quedaz oſtendunt ipſum eſſe coꝛpns

quantomagis in reſurꝛectõne:

vt viſio ⁊ certius palpatio. Quedam aũt ; eſſet coꝛpꝰ

motum a ſpiritu.ſicut manducatio:quod em non ẽmo

tum a ſpiritu: coꝛpus nõ poſſet manducare. ꝛ autem

eſſet vnio coꝛꝑis ad ſpm̃ ſicut ad foꝛmam.boc nõ pote⸗

rat oſtendi ꝑ ſenſum:ſᷣ per rõnem. Vñ argumentu hu⸗
ius potuerũt hr̃e:tũ ex ver bis que eis dixerat añ reſur
rectõnem vt math.xvj q. xx. Oñ dicebat eis ante pal⸗
ſionem ſe eſſe paſſurũ.dicebat poſtmodũ et ſe eſſe reſuꝛ
recturum. Euntibo etiam in emaus. Luc.vlti. Aperu⸗
it ſcripturas:vt ipſi intelligerent de eius reſurꝛectõne.
Fuit ᷓ argumentũ er parte cognitõnis verboꝛꝝ et ſcri⸗
pturax: vt ipſi cognoſcerẽt et oſe rꝛent.O ſi animatus
fuerat et habens ſpm̃ ſicut foꝛmam coꝛꝑis: et nõ ſicut
motoꝛem tm̃.qñ dixit illis verba et paſſus eſt: ita etiaʒ
nuc animatus eſſet habens ſpm̃ ſicut foꝛmaʒ coꝛpoꝛis
aũt eſſet illud coꝛpus gloꝛioſum fuit argumentum

ꝑ intrationẽ ianuis clauſis factam.qᷓuis em̃ non pol⸗
fent videre oculis:potuerũt tamen ꝑpendere ex ratiõe

ſubtilitatẽ: et gloꝛificatõeʒ ipſius. Sed querit h cuʒ

ſint quatuoꝛ dotes quarũ claritas eſi pᷣncipalis. VUnde
ßm illam dotem aſſignat᷑ dr ia gloꝛificatoꝝ· j. Coꝛi. xv.
Alia eſi claritas ⁊c. quaꝛe ſᷣm aparitiõeʒ illius dotis
que eſt claritas nõ fecit ipſis diſcipulis argumentü re⸗
ſurꝛectõnis:ſicut ſᷣm ſubtilitatẽ.Fᷣim hoc em̃ manifeſta
uit ſe in tranffiguratione math.xvij. ¶ Solutio autem
puiꝰeſt. ꝙ ipſi nõ poſſent videre claritatẽ iſtaʒ ſi ſe Fm
claritatẽ manifeſtaret illis pꝰreſurꝛectõem. Vñ augu.
ad Oꝛoſiũ. Caro rp̃i gloꝛificata reſurrexit. ſed noluit
in illa claritate diſcipulis ſuis appareꝛe: quia non poſ-
ſent oculis moꝛtalibo claritatẽ talem oſpicere. Si eniz
eum in tranſfiguratõne diſcipuli videre non potuerũt
qð intelligenduz eſt ßm

ꝓpriam virtutem: poſſent tñ ᷣm virtutem diuinaz ro⸗

boꝛantem ip̃am ſenſitiuã. Aliam vᷣo rõnem babes ſu⸗
pꝛa in qõne de tranffiguratõne. 4 Similiter aũt ſi que
retur quaꝛe nõ manifeſtauit ſe ꝑ manifeſtationẽ aliaꝝ
dotiuz:ſicut impaſſibilitatis ⁊ agilitatis dicũt ꝙ non

potuit eſſe. Ympaſſibile em̃ vniuerſalitateʒ dicit. vłe aẽ

nõ põt ad plenum manifeſtare niſi ꝑ ꝑtes Si oſten⸗
diſſet ſe impaſſibilem ab boc: non ꝓpter hoc oſtendeꝛet
ſe im paſſibibilem reſpectu alioꝝ qui nõ erant ibi. Si⸗
militer aũt eſt de agilitate. Si em oſtendiſſet ſe agilem

reſpectu huiꝰloci.non ꝓyter boc oſtendiſſet in alijs.vñ

hec ſe non poteꝛant ita cito ↄpꝛebe ndi niſi a rõne recta
ꝑ gr̃am: ⁊ ita ꝑ ſolam dotẽ ſubtilitatis voluit illis facẽ
argumentü ſue reſurꝛectõnis. Sed melius dom videt᷑.
ꝙ ad ſubtilitateʒ ſequebant᷑ impaſſibilitas ⁊ agilitas.
Subtilitas em̃ coꝛꝑis gloꝛioſi ponit potentiã actiuaʒ
cui nõ poſſet obſiſtere queuis reſiſtentia alteriꝰcoꝛꝑis
ex q̊ ſegtur ꝙ impaſſibile. Yteʒ ſĩ ubtilitas ponit ſuptra
ctionem om̃is gꝛoſſiciei et grauedinis coꝛpoꝛeitatis ad
quod ſequitur diſpoſitio agilitatis ·

Miembrum ſecundũ

Onſequenter querit᷑ de argumentis ap⸗
paritionis in ſpeciali.Et querunt᷑ tria.
Heimo de argumento qtum ad viſum.
Secundo qᷓ tum ad tactum. Tercio qtũ
ad guſtum xp̃i.

Articnius pꝛimus

Irca pꝛimum autem queritur ſic. Marci.
vlti. dicit dominus apparuit in alia effi⸗
gie. Aut ergo apparnit in effigie coꝛpis glo⸗
rificati viſui nõ glificato: tũc cũ impꝛopoꝛtõnalis ſit
nat᷑ a coꝛꝑis głificati viſui ñ gkificato:ſᷣm pꝛioꝛẽ aucte
aug. ad Oꝛolium ſupᷣdictam nõ potuit videri a viſuñ
gloꝛificato. Si in ſpecie coꝛꝑis nõ loꝛificati. Aut gil⸗
la ſpecies erat in illo coꝛpoꝛe chriſti: et ſic due ſpecies

e
nd
en
üb
Neſur
eaß
eſen
penn
göne,
tſci
natug
ſen
etig;
voris
um
voß⸗
toe
ce
nde
e.
ois
dre⸗
e
mtem
iſefn
egn
Nolui:
n
nz
tnein
eſn
1ch e
es ſ⸗
ſiqne
liag
pnon
ℳeei
oſten⸗
endenet
aglen
alſsti
hetten
lioſui
ticet
glios
ganne,
lans
Hins
0

4

a
mis.
iſan,
oin

Per.
ia en⸗
S
eſt
mmit⸗
iuñ
nii⸗
xcies

H

erant in eodem ſcʒ ſpecies gioꝛificata et non glorifica⸗
ta. Aut erat illa ſpẽs in aere circumfuſo: et ſic nõ erat
ibi veritas:h̊ fantaſma.. Pꝛeterea ſi viſus euntiuʒz in
emaus immutatꝰeſt cũ motiuũ viſus nõ gloꝛificati ꝓ⸗
pꝛie ſit coloratũ: videt᷑ ꝙ in corꝑe rp̃i eſſet coloꝛ. Qð ſi
ↄcedit᷑ ↄtrariũ eſt qĩm̃ natura coloꝛis nõ ſaluat᷑ in natn
ra coꝛꝑis gloꝛificati. Dicit᷑ eniʒ coloꝛ extremitas ꝑſpi
cui in coꝛꝑe termiato.p̊ nõ eſt hmõi natura in coꝛpibo
gloꝛificatis. immo totałr puia credunt᷑ eſſe. Item ſi
coꝛpꝰſtellaꝝ non videt᷑ ſub coloꝛe ꝗ ſit ipſaꝝ.ĩmo ſi vi
dent᷑ ſub coloꝛe:ille eſt coloꝛ alienus. multomagis coꝛ
poꝛa gloꝛificata que lucidioꝛa ſunt ſtellis: nõ habebũt
coloꝛẽ in ſe.¶ Pretẽa.ſi coꝛpꝰgloꝛificatũ longe excedit
nõ gloꝛiſicatum.⁊ paſſio ſił excedit paſſionẽ:2 ſimili⸗
ter ratio videndi longe erit alia in his 2 in illis. Si er
go ratio videndi coꝛpꝰnõ gloꝛificatũ eſt coloꝛ:ratio vi⸗
vendi gloꝛificatũ nõ erit coloꝛpᷣ longe aliud.g̊ nõ vide⸗
runt ipᷣm ſub coloꝛe.neq;ʒ alio modo poſſent videre:ni⸗
ſi ſub coloꝛe:̊ penitus nõ viderũt eum. Pꝛeterea cum
impꝛopoꝛtõnata ſunt coꝛpꝰglificatũ:et oculꝰnõ gloꝛifi
catus.aut ad hoc ꝙ ꝓpoꝛtionarent᷑ adinuicem depoſu⸗

it ſuam diſpoſitiõeʒ. Aut eleuauit viſum eoꝝ.aut ipᷣm

coꝛpꝰhẽbat:q qñ volebat poterat videri oſtendere ſe
talem:et qũ volebat talem. Si pꝛimo mõ hoc nõ videt᷑
qm̃ ↄoſtat ꝙ dos que eſt diſpoſitõ ꝑpetua ẽ.ſᷣ qð amouet᷑
aliqñ nõ eſt ꝑpetuũ. nõ depoſuit diſpoſitõeʒ ſuã. Si
ſedo modo aut tantũ ſublimauit viſum eoꝝ vt gloꝛifi⸗
caret᷑ aut nõ.ſi remanſit nõ gloꝛificatꝰ: q;tumcũq; ele⸗
uaret᷑ nondũ habuit ꝓpoꝛtõeʒ ad coꝛpꝰgloꝛificatũ. non
ergo viderũt ipᷣm adhuc. Si dicat᷑ ꝙ fuit gloꝛificatus
boc nõ videt᷑ verum. Conſtat em̃ ꝙ is eſt oꝛdo vt ab in
cõpletione vie veniat᷑.ad ꝑfectionẽ patrie nunqᷓ econ⸗
uerſo. Si ergo gloꝛificat? fuiſſet eox viſt us:nunꝙ poſt/
modũ fuiſſent ſub dr̃a ogoſita:fuit aũt illud. Coſtat 6
nõ fuit gloꝛificatꝰ. Si dicat᷑ tercio modo tũc obijcitur
ſicut pꝛius:qm nihil poterat oñdere niſi vellet decipe⸗
re:niſi qdð erat in ſe. Erat vtrũq; in ipᷣo.ꝗᷓ coꝛpꝰillud
erat gloꝛioſum ⁊ nõ gloꝛioſum:qð eſt inconueniens.
¶ Item ſilr põt obijci de illa ſpecie pegrina:in qua dñs
abparuit. ſi em erat in ipo:cũ hec nõ eſſet glorioſa:erãt
ibi due ſpẽs. Si autẽ nõ erat in ipᷣo.&̊ tm̃ erat ludifica⸗
tio:hoc aũt falſum eſt.¶ Pꝛeterea Luc. vlt. Teneban⸗
tur oculi eoꝝ ne ipᷣm agnoſcerent.Querit ergo aut te⸗
nebant᷑ reſpectu ſpẽi gloꝛioſe:aut reſpectu nõ gloꝛioſe.
NMon reſpectu glorioſe:qꝛ ↄſiat ꝙ eam videre nõ pote⸗
rant.Ad quid ᷓ impedirent᷑ ab eo vel diceꝛent᷑ impedi
ri. Si reſpectu nõ gloꝛioſe:quõ tenebant᷑:cũ illã cape⸗
re valerent. Circa ſolutõʒ huiꝰqõnis.nota pꝛio opi⸗
nionem ꝓbalẽ ppoſitiui.dicit em̃ ꝙ coꝛpꝰgloꝛificatum
naturalr põt videri:a a coꝛpꝑe gloꝛificato 2 nõ gloꝛifica
to ſimiliter ⁊ palpari.ſed in hoc eſt dr̃ia:qꝙ coꝛpꝰ ñ glo
rificotũ tangit᷑ detinet᷑ ⁊ videt᷑ relit nolit. Sed coꝛpus
gloꝛificatũ qñ vult p̈bet ſe viſibile. qñ nõ vult prebet ſe
non viſibile:ſicut ſuꝑ illud Luc.j. Apparuit angelꝰ. di
cit amb.d angelis.ꝙ in pfate illoꝝ eſt agpareꝛe ⁊ vide
ri qñ volũt:et non videri q non volunt.¶ Scðdo nota
opinionẽ altiſyodꝛenſis q eſt. Pcoꝛpus gloꝛificatuʒ vi
ctur a ñ gloꝛificato:⁊ hoc ꝑ immutatõeʒ factaʒ a ꝑte
videntis: ⁊ aliqͥ modo ꝑ virtutẽ gloꝛificatõnis. Vñ di⸗
it. ꝙ in coꝛꝑe dñi nõ fuit niſi vna foꝛma ſcʒ gloꝛificata
Sed inde qn placebat ei mutabat viſum intuentiũ:ac
ſi eſſet nõ gloꝛificata: ſicut cameleon auis que viuit ex
aere. non habet niſi vnum coloꝛem. ſed ex oppoſitione
multoꝝ coloꝛum: in alije coꝛpoꝛibo diuerſorũ coloꝛum
videtur eſſe. ſimiliter et topaʒius vnde idem coloꝛ non
ſemꝑ eodem mõ immutat. Similiter vnicum coloꝛem
habuit dominus: ſed ſiue ꝑ miraculum ſiue ꝑ potenti⸗
am coꝛꝑis gloꝛificati non eodem modo ſemꝑ immutat
Clarum ergo fuit coꝛpꝰdñi naturam: ſed ꝑ potentiã
oſtendebat᷑ vt obſcurum:qᷓtum ad effectũ ſeu ᷣm mo⸗

.xxij.

dum immutandi.et iſta non ſunt ↄtraria. ſicut nõ ſunt
otraꝛia in cameleone ⁊ thopazʒio. Dicimꝰergo ꝙ foꝛma
illa:ſeu ille modus ĩmutandi in corꝑe dñi erat.non/ꝓ
pter boc tamen ↄtraꝛia eꝛant in eodem.ſᷣ opinionibus
iſtis obijcit᷑ ꝑ rones p̃dictas. Pꝛopterea dicendum
tenendo mediuʒ inter p̃dictas opiniones.qꝙ in xpᷣo t̃
fuit ſpecies vna ⁊ gloꝛioſa in ſe.verũtamen quia rece⸗
ptum nõ eſt in recipiente niſi ſm modũ recipientis: iõ
licet eſſet gloꝛioſa:ipſis tñ videbat᷑ non vt gloꝛioſa. nõ
a ꝑte oſtendentis:ſed a ꝑte illoꝝ ꝗ poterãt nõ aliter ca
pere.Ex emplũ aũt eſt te ſole ꝗ ⁊ ſi ꝓpter luciditatẽ ſuã
impꝛopoꝛtõnabilis ſit viſui:videt᷑ iamen ga m deſcen
ſum ſolis ad ꝓpoꝛtõnem ↄtingit ipſum videri ab oculo

Deſcendit em ſol in radio:⁊ radius iterũ deſcendit ad

nubẽ: vel aliud hmõi. in illa via dicimus nos videre
ſolem.etiã aliquo mõ ſub coloꝛe qᷓ;uis nullum coloꝛem
habeat de ſe.iĩmo coloꝛ iſte eſt eiꝰad qð ipſe ſol deſcẽdẽ⸗
do ꝓpoꝛtionatꝰeſt oculis noſtris.dicimus ergo ꝙ vide
mus ſolem: non tamẽ videmus eum in ſua luciditate:
nec dicimꝰeum habere duas ſpecies.ſimiliter autez di⸗
cimus ꝙ deſcendit natuꝛa iſta gloꝛificata:que lucidioꝛ
eſt ſole vſq; ad tranſꝑentia media: in quibo aliquo mo
do viſibilis facta eſt:non tñ vt gloꝛioſa:nec iðᷣo tamen
dicenda eſt alia ſpecies.ſed vna eadem que nõ poteſt a
nobis videri ꝓut eſt ꝓgter debilitatem nr̃am. Pꝛeter h
autem dicimus.ꝙ natura humana qtumcunq; gloꝛifi
cetur:cum nihil perdat de veritate humanitatis ſemꝑ
ſeruat naturam elementarem:er qua veriſſime fuit et
eſt:quis ſit occultata ꝓpter dominiuʒ nature celeſtis qᷓ
eſt lux.quia ergo ibi eſt natura elementaris: et ſic non
dominans.coloꝛ auteʒ ſeqtur natuꝛam elementaꝛem:⁊
ideo nõ euacuatur penitꝰnatura coloꝛis a coꝛpoꝛe glo⸗
rificato.Vnde erit ibi aliquid de natura coloꝛis qᷓ;uis
ꝑ dominiuʒ ſit lux. Quia ergo coꝛꝑe gloꝛificato poteſt
vti anima:m quãalibʒ naturã ipſius coꝛꝑis. nõ eſt in⸗
conueniens vt oculis gloꝛificatis oſtendat ſe ſᷣm natu
ram quã capere poſſunt lucis.non gloꝛificatis autem
qui naturam lucis acciꝑe non poſſunt oſtendat ſe ſ̃m
illud qð habet ꝓpoꝛtõnem cum illis:⁊ ita non erit ſicut
de ſole qui videtur ſub coloꝛe alieno ſolum. quia illud
coꝛpꝰeſt nature elementaris:et ſi occultate 2 ſubiacen⸗
tis nature celeſtis dominantis:nec tamen erũt ibi due
ſpecies.ĩmo cum ſpecies dicat ↄpletionem: vna autem
ſit completio erit vna ſpecies:tamẽ ibi ſunt plures na⸗
ture ſᷣm quas oſtendit ſe vnicuiq;:Fm illud qð eſt ĩ ip⸗
ſa ꝓpoꝛtionabile videnti. Credimꝰ tamen ꝙ iſte coloꝛ
non erit eiuſdem rationis cum coloꝛe qui nunc eſt imo
longe alterius.¶ His ergo viſis facile eſt reſ pondere
ad obiecta.Non enim ſequitur ſi non videbit᷑ ſub ſpẽ
gloꝛioſa.ergo non erat gloꝛioſum:qm ratio huius ſpe⸗
ciei non erat ex parte viſus:ſed ex parte videntiuz. ⁊ iõ
non gloꝛificatõ plus debet argui ex parte videntiuʒ qᷓ;
in vilo.¶ O aũt querit᷑ vtrũ ſit ibi coloꝛ:iam patet rñ⸗
ſio ꝑ pᷣdicta.nõ em̃ erit ibi ſicut in ↄplemẽto ſicut eſt h
nec ſub eadẽ rõe.¶¶ OQðò oñdit de ſtellis: q̃ nõ vident᷑ ſbᷣ
ꝓrio coloꝛe:iã viſum eſt.ꝙ non eſt ſimile:cuʒ nihil ſit
in eis ð natura elemẽtaꝛi.¶¶ Qð oñdit ſiłr ſi coꝛpus
gloꝛificatũ excedit non gloꝛificatum. & et ratio videndi
ibi:ratõneʒ videndi hic.ergo ſi hic eſt ratio vidẽdi. co⸗
loꝛ ibi nõ erit. poteſt dici ꝙ nõ ſegꝗtur. non erit ibi co⸗
loꝛ: ſed ſic.ſi eſi coloꝛ:non erit eiuſdem ratõnis cuius 2
nũc. ¶ Similiteꝛ ꝙ querit᷑ quid pᷣdictoꝝ triũ fuit in il⸗
la viſione.dicimus ꝙ qñ voluit mamifeſtauit hoc q̃ndo
voluit illud. Si em̃ angel:i hoc pñt facere de coꝛpoꝛibo
nõ gloꝛificatis.multomagis poteſt fieri de coꝛpoꝛe glo
rificato. ¶ Sed ſi obijcit. ꝙ ſimiliter ſe hʒ nõ gloꝛifica
tum ad non videri:et glorificatuʒ ad videri:ſi non po⸗
tuit faccere aĩa qtumcunq;ʒ potens vt nõ gloꝛificatũ nõ
videret᷑: neq; potuit facere vt gloꝛioſum videret᷑. Sed
hec obiectio non recte arguit.ĩmo ſi tanta eſi imperfe⸗

ctio in coꝛpoꝛe non gloꝛificato. er boc debet argui ma⸗
gna pfectio in coꝛpe gloꝛificato:ſᷣ maioꝛ eſt perfectio
maioꝛ deſignatio potentie. Si coꝛpus gloꝛiſicatuʒ põt
manifeſtari ſicut vult ⁊ occultari:ꝙᷓ ſi poſſet occulta:
ri tm:imo hoc vltimũ videꝛet᷑ q̃ſi im ꝑfectõnis eſſe ⁊ im
tentie. Et ideo vtrũqʒ põt.quis de imꝑfectione non
gloꝛificati ſit: vt nõ poſſit occultari.¶ Ad aliud quod
querit᷑ de iſta ſpecie ꝑegrimi.dðm.ꝙ ſicut dicit glo. ibi
oꝛtionabat᷑ viſus erterioꝛ iĩterioꝛi.vñ gꝛeg. in omeł.
ſuꝑ illũ locũ Luc.vlt.hoc egit foꝛis dñs in oculis coꝛ⸗
poꝛis:qð apud illos agebat᷑ in oculis coꝛdis. apud ſe⸗
metipos intus amabant 2 dubitabant: ⁊ oñs pñs eis
aderat ꝓpter hoc ꝙ amabant: ſed aberat ꝓpteꝛ illud ꝙ
dubitabant. et ibidẽ greg. Lalem ſe ex hibuit eis exte⸗
rius in coꝛꝑe:qualis erat eis in mente. hoc etiaʒ poſſu
mus nos videre frequẽter. ꝙ dubitatio interioꝛ anime
facit etiã exterioꝛem dubitationẽ. AUnð cum dicit de H
pomine ꝙ alibi ſit: ſi aliquo caſu videꝛet᷑ hic ratõne ĩ⸗
terioꝛis dubitatõnis crederet᷑ non eſſe.ſic cum dieit᷑ iu
ſolus ꝑegꝛinus.intelligit᷑ ꝑegꝛinus.i.extꝛaneus ßm ꝙ
eis videbat᷑ ꝓgpter dubitatõnem interioꝛeʒ. VUñ ſᷣm boc
dicit beda.i Zon veritate fallente c. Zld alind quod
querit᷑ ratõne cuiotenebant᷑ oculi: vtrum reſpecu ſpeci
ei gloꝛiole:vel nõ glorioſ. e. dicimꝰ non reſpetu honec
ilius: tenebant᷑ oculi eoꝝ: quo ad hoc ne ex viſu eiꝰ
quẽ intuebaut᷑ exteriꝰ:poſſent interius ꝑpendere eum
eſſe ihᷣm xpᷣm. ¶ Si querat᷑ quaꝛe potiꝰ cognitus eſt in
hoſpitio &ᷓ in itinere? Dicendũ ꝙ hoc fuit ꝓpter modũ
ſuum frangendi panem queʒ viderũt in domo. Elel Fm
greg. ad ſignificandũ ꝙ melius cognoſcit᷑ veritas ope⸗
re qᷓ p̃aicatõne.EIñ glo. luce. vlt. quẽ in expoſitõne ſcri
pture nõ cognouerũt:in fractõne panis cognouerunt:
qꝛ nõ auditoꝛes legis:ſed factoꝛes iuſtificant᷑. Et Ro.
jij. Veritas melius oꝑando ꝙᷓ; audiendo itelligit. Vñ

a mandatis tuis in agendis.iſ .intellexi. ¶¶ Itẽ ſi quera⸗
tur quaꝛe plus in fractione panis eum cognouerunt qᷓ
in alio actu: dicũt ꝙ hoc fuit ꝓpter quẽdam ſpecialem
modum frangendi ex virtute manus rp̃i: quia ſua fra⸗
ctio erat velut cultelli inciiño.

Articulus ſecundus

Equit᷑ inquireꝛe de argumẽto qð fuit ſum/
ptum ex cicatricũ oñſione ⁊ ex palpatione.
Luc. vlt. Palpate ⁊ videte:qꝛ ſpũs caꝛnem
et oſſa non habet.⁊ pᷣmo de eo qð ex palpatõne. Scðo
de eo qʒð ex cicatricũ oſtenſione.

Ad primum ſicut .S. .
dictũ eſt pꝛiꝰ.qꝙ in palpatõne oñdebat᷑ coꝛpoꝛis figura
vel foꝛma q ſunt ſenſibilia coĩa ſed oñditur ꝙ ꝑcipie⸗
batur in palpatõne ſenſibile ꝓꝛiuʒ boc mõ. Senlibile

diuidit᷑ in ſenſibile ꝑ ſe:⁊ ſenſibile ꝑ accidens. Per ac
cidens aũt ſenſibile nunqᷓ ſentit᷑ ſine ſenſu ꝑ ſe. Iterũ
autẽ ꝑ ſe diuidit in ſenſibile ꝑ ſe ⁊ pᷣmo:⁊ ſenſibile ꝑ ſe
2 nõ pmo. Per ſe ⁊ pmo ſenſt ibile eſt ꝓpꝛiũ.ꝑ ſe ⁊ nõ pꝛi
mo eſt cõe. er quo relinqꝗtur ꝙ qtumcũq; eſſet ſenſibile
cõe in aliquo.nunqᷓ ↄpꝛebenderet᷑ ſenſu ꝑticulari illð:
niſi in eodẽ ſubᷣo eſſet ſenſibile ꝓpꝛium reſpectu eiuſdeʒ
ſenſus.qᷓuis em̃ aer ſit quantꝰ.nunqᷓ põt videri quãti⸗
tas aeris:⁊ hoc qꝛ nõ eſi coloꝛ in aere:quo viſo videtuꝛ
magnitudo vel quantitas vel figura ipſiꝰ aeris. Ex qͥ
iterũ relinꝗtur ꝙ nõ ꝑcicipit᷑ ſenſibile ↄmune:nec a ta⸗
ctu neq; ab alio ſenſu ꝗn ꝑcipiat᷑ aliqð ꝗꝓpꝛiũ. Si ergo
ꝛia ſenſibilia fm que imutat᷑ tactus non gloꝛificatꝰ
unt calidum 2 frigidũ: durũ molle ⁊ hmõi.hee autem
ſunt qualitates coꝛpoꝛum non gloꝛificatoꝛũ: ergo coꝛ⸗
pus xpᷣi in iſto taciu erat molle vel durum: et ita vt vi⸗
detur coꝛpus non gloꝛificatum:ergo ſi fuit gloꝛificatũ
non fuit palpabile ab illis.¶¶ Item luc.vlt. Palpate 2
videte quia ſpiritus carnem et oſſa nõ hʒ ſicut videtis

ſuo duo ↄtraꝛia oſtendit.ſ.coꝛpꝰ palpabile ⁊ einſdẽ na
ture vt infoꝛmet ad fidẽ: incoꝛruptibile alteriꝰ glorie
vt inuitet ad pᷣmium Si ꝗoñdit: aut vere in ipᷣo erãt.
aut nõ.ſi nõ videt᷑ fuiſſe deceptio.ſ.oñſio eiꝰ qð non eſt

Si ſic: ᷓ fuerũt vere ↄtraꝛia in eodẽ. 4¶¶ IOtem palpabile
incoꝛruptibile ſunt ↄtraꝛia. Ad palpabile em̃ ſequit᷑
coꝛruptõ:vt dicit gꝛeg· in omel. paſch. Om̃e qð palpa
tur neceſſe ẽ coꝛrũpi et ita omepa elile⸗ paſſibile: S
vere fuerũt ↄtraꝛia in eodẽ.¶E uerit᷑ etiã ex alia par⸗

te quõ ſint ↄtraꝛia incoꝛruptibile ſeu gloꝛificatũ ⁊ pal

pabile. boc em̃ nõ videt᷑.qm luc.vlt.ſuꝑ dictũ locũ. dic
beda de coꝛꝑe cuiuſqʒ reſurgentis loquẽs.pꝰ reſurꝛecu
onem eſt coꝛpꝰnoſſtru ſubtile ꝑ effectũ ſpũalis potentie
7 palpabile ꝑ veritatẽ nature Pp qð eſt de veritate natu
re nõ tollet᷑ in gloꝛioſa reſurꝛectõne.̊ etiam quodlibet
coꝛpus gloꝛificatũ erit palpabile. ¶ on vident᷑ ↄtra⸗
ria:nec in xpᷣo nec in alio coꝛpꝰgloꝛificatũ ⁊ palpabile
quid eſt qð dic geg? Circa hanc qõeʒ nota dineꝛ⸗
ſas opiniones. Ad bec generalis ſolutõ eſt. ꝙ coꝛpus
gloꝛificatũ nõ eſt palpabile naturalr a manibo nõ glo⸗
rificatis: ſicut nec viſibile ab oculs nõ gionſicatis: 5
palpabile eſt a manibus gloꝛificatis. Cõcedit᷑ ergoꝙ

palpatũ fuit coꝛpꝰa manibo diſcipuloꝝ pꝰreſurꝛectõeʒ

ß mir aculoſe.a palpabile ⁊ incoꝛruptibile nõ ſunt con
traꝛia ſimpłr: ̊ m rõnem naturaleʒ ſunt ↄtraꝛia. õ
em̃ negotians circa coꝛꝑa que inuenit palpabilia poĩt
eſſe coꝛruptibilia:qꝛ nõ ↄſueuit palpaꝛe niſi coꝛꝑa coꝛ⸗
rup:ibilia.quia ↄtraria ſunt ẽm rõnem naturalẽ:iõ
ponit gꝛeg. illa eſſe ↄtraꝛia: licet ſimplłr nõ ſint ↄtraꝛia
Et ſic pʒ ſolutio ad pꝛimũ obiectuʒ. Ad aliud ſoluit᷑
ꝑ hoc ꝙ nõ valʒ hec aꝛgumẽtatio.Coꝛpꝰ xpᷣi palpabile
eſt a manibo diſcipuloꝝ:ergo coꝛruptibile. Deberet eĩ
addi et eſt palpabile ꝑ naturam vel naturaliter: et hoc
eſt falſum: ſicut non valet bec argumentatõ: hec eſt riꝛ
go. ergo nõ peꝑit: ſeo ſeqtur hec eſt vᷣgo:ergo nõ peꝑit
naturaliter.4 Sʒ otra hanc ſolutõnem multipliciter
obijcitur. quia coꝛpꝰrp̃i gloꝛificatũ aut eſt naturaliter
palpabile a mambo nõ gloꝛificatis:aut non. Si ſic: ha
beo ꝓpoſitũ.ſi nõ ̊ ante paſſioneʒ erat naturaliter pal
pabile a manibo non gloꝛificatis: ergo variata eſt na⸗
tura.ergo coꝛpus xp̃i gloꝛificatũ non eſt eiuſdẽ nature
cuiꝰerat ante paſſionẽ.⁊ greg. dicit ꝙ eiuſdem nature.
Item ſi eiuſdeʒ nature eſt cuiꝰ ante.ſ̊ manente cau
ſa manet effectus: cum añ paſſionẽ eſſet palpabile ex
natura quã hẽbat a maĩbo nõ gloꝛificatis:⁊ mõ ex ea⸗
dem natura eſt palpabile a manibus non gloꝛificatis.
Item coꝛpexpᷣi gloꝛificatũ:aut põt palpari a manibo
nõ gloꝛificatis:ant nõ põt. Si non pot. Contra.palpa
tum fuit a manibo diſcipuloꝝ: poterat palpari. Si
do põt palpari a manibo nõ gloꝛi icatis:ergo natuꝛali
ter palpari põt a manibus non gloꝛificatis. Dicit em̃
ꝙ cecus naturalr nõ põt videre:q; non poteſt vidẽ na⸗
turaliter. Suſtinentes bãc opinionem rñdent dicẽ⸗
tes vel diſtinguentes triplicem naturam. VUnã que da
tur ad eſſe rei ſʒ naturales potentie. Ali q dat᷑ ad be
ne eſſe. videlicet habitus naturales ꝑ quos idonei ſu⸗
mus ad opeꝛa. Tercia que datur ad bene eſſe qtuz ad
nũc ſcilicet vt fiant opera generationis et coꝛru ptõnis
Angde dat᷑ interim bomĩ gꝛoſſicies:Fm quaʒ eſt palpa⸗
bilis:q̃ remouebit᷑ a reſurꝛectõne. Dicũt ergo ꝗ- nõ va⸗
let bec argumẽtatio.G̊ coꝛpꝰgloꝛificatũ naturalr nõ ptᷣ
palpaꝛi a nõ gloꝛificato.⁊ pus poterat palpaꝛi natuꝛa
liter. ergo non eſt eiuſdẽ nature cui pꝛiꝰ. Remanet em̃
palpabilitas naturalis. groſſicies q remota eſt. non
eſt ꝓpꝛietas tangibilis. ſed eſt mediũ quo in pñ̃ti fit pal
patio. ſicut medium in viſu nõ eſt viſibilis pprietas · B
lur vel color. Tan gibiles em ꝓprietates ſunt calidũ et
frigidum.bumidũ.ſiccũ.aſi perum. lene. molle. durum
pondeꝛoſuz. leue. quoꝝ nullũ ẽ gꝛoſſicies. Sedm autez

me habere. ibi glo. igit poſt reſurꝛectõem dñs in coꝛpe

N
i.
bile
guit
Nalp
ble
Apa⸗
ap
h.d
iren
Rentie
enann
bclibe
taen
heli
diner
toprs
atigh
ergo
ctg
unteon
lapot
Nacoy
mlle
rn
ſolunt
gbie
ltei
le
i
er
er
d
N
NWr
re
gure⸗
lecan
hlecr
erer
cons.
anl
p

ei
e

be
ilne
za
ois
Ape
t
ſoßt
on
Ktenn
Non
nl
Get
lez

W 5

Prepoſitm ſicut dictum eſt prius diceret᷑: ꝙ coꝛpꝰ glo
rificatum Fm nutum volũtatis eſi palpabile impal⸗

pabile ꝑ naturam. 2 buic ↄſonant pdicte aucẽtes. ] Et

ad illud quod pꝛimo obijciebat᷑ dm. ꝙ impalpabile 2
incoꝛuptibile nõ ſunt ↄtraria:niſi Fm naturaleʒ rati⸗
oneʒ. naturalis.n.ratio nõ ↄſueuit inuenire palpabi⸗
lia niſi conuptibilia.¶l Ad ſecundũ obiectũ pʒ ſolutio
ꝙ nõ valet ᷣm iſiam opi.hoc eſt palpabile natuꝛalit· S
coꝛuptibile. Sed ↄtra vtrãq; opi. ſic obijcit. Dicit
in euanꝭg. Fulgebunt iuſti ſicut ſol. xiij. math. Di ð ſol
ex neceſſitate eſi viſibilis nature: vnde videt᷑ ſi obiciat᷑
viſui.eodeʒ modo coꝛpus gloꝛificatũ ex luce ſua vel co⸗
loꝛe ex neceſſitate natuꝛaliteꝛ viſibile debet eſſe oculo ñ
gloꝛificato.⁊ nõ eſt in voluntate ſua videri vel non vi⸗
deri:immo videt᷑ relit nolit:ũmodo obiectũ ſit viſui.
Item nibil eſt palpabile ſine reſiſtentia. bec ꝓpoſi⸗
tio eſt quaſi ꝑ ſe nota.ſ̊ coꝛpus gloꝛificatũ non reſiſtit
coꝛpoꝛi nõ gloꝛificato.eſt.n.ſubtile ⁊ penetratiuũ.Eñ
uñs ſine miraculo poſt reſurrectioneʒ intrauit ad di⸗
ſcipulos ianuis clauſis. Si ꝗ̊ coꝛꝑis gloꝛificati ad nõ
gloꝛificatũ nõ ſit reſiſtentia. gloꝛiſicatũ nõ eſt palpabi
le a nõ gloꝛificato.ſubtile.n.reſiſtit ſubtili: ⁊ gloꝛioſuʒ
gloꝛioſo.ſ̊ groſſum nõ reſiſtit ſubtili. ¶ Item qñ cor⸗
pus gloꝛiſicatum palpatur a nõ gloꝛificato. aut ſumit
aliquam ꝓprietatem quam pꝛius nõ babebat:aut nul
lam.ſi nullam:ᷓ qua ratiõe modo ẽ palpabile ⁊ pus.
Sſi modo palpat᷑ a coꝛpoꝛe nõ gloꝛificato:⁊ prius pal
pabatur cum eque ꝓpinque eſſent.Si aliqua ꝓprieta⸗
tem aſſumpſit: nõ niſi groſſiciem. q̊ cum palpabatur ẽ
roſſum. nõ eſt ſubtile.̊ᷓ nec gloꝛificati. Solutio
m vltimam opi.que nobis magis placet.Dicendum

eſt ꝙ ſicut lignum putridum ⁊ quidam vermes duas

habent ꝓprietates.ſ.luciditateʒ que de nocte videt᷑: ⁊2
ꝓprium coloꝛeʒ que de die videt᷑. Similit coꝛpus glo⸗
rificatuʒ duas habet ꝓprietates.Eſt.n. palpabile per

veritateʒ nature ⁊ ſubtile ꝑ effectum ſpũalis potentie.

Vnge cum vtitur palpabilitate põt palpari a coꝛꝑe ñ
gloꝛificato.cum vo vtitur ſubtilitate nõ põt palpari a
nõ gloꝛificato.ſᷣ̊ q luciditas ligni putridi vel vermis
aliqñ videtuꝛ aliqñ nõ:non eſt te natuꝛa ligni putridi
ſed ab extrinſeco.ſ̊ coꝛpus gloꝛificatum de natura ſue
gloꝛificatõis habet ꝙ videt᷑ ſi vult:⁊ ſi nõ vult non vi⸗
detur.⁊ palpet᷑ ſi vult:⁊ ſi nõ vult nõ palpet᷑. Vnð qð
habuit beatus Oartholomeꝰ a miraculo nõ gloꝛifica
tus.ſ.ꝙ videbat᷑ qñ voluit: ⁊ ñ videbat᷑ qñ nõ voluit:
habet coꝛpus gloꝛificatũ de natura ſue glonficatõnis.
Fm hoc ꝗᷓ facile eſt rñdere ad obiecta.i¶ Ad pᷣmo q̊ ob⸗
iectum dicimus.ꝙ nõ eſt ſimile de ſole:quia coꝛpꝰ glo⸗
rificatum dignioꝛis potentie eſt qꝙᷓ; ſol. Eſt.n.coꝛpꝰ ſpi
rituale vt dicit apłs.j.coꝝ.xv. Seminat᷑ coꝛpus aĩale
ſurget coꝛpus ſpũale. Vnde in ptãte ſua bʒ videri ⁊ ñ
videri.ſol aũt nõ hʒ ptãtem ſpũalem.¶ Ad ſcdo obie⸗
ctum dicimus.qꝙ hec eſt falſa coꝛpus gloꝛificatũ nõ re⸗
ſiſtit coꝛpoꝛi nõ gloꝛificato.immo qñ vult reſiſtit: ⁊ ſic

prebet ſe palpabile. Abſcondit.n.qñ vult ſubtilitateʒ

ſuaʒ ꝑ quam eſt penetratiuũ ⁊ vtitur palpabilitate na
turali.ſicut dicit augꝰ.in li.de ciui.dei. dñs qñ ap
paruit diſcipulis ſuis ⁊ prebuit ſe viſibileʒ eis: abſcõ⸗
dit lucem ſuam. ¶ Ad tercio obiectũ dicimus. q cum
coꝛpus gloꝛificatum palpatur a nõ gloꝛificato:ñ aſſu⸗
mit aliquam nouaʒ ꝓprietatez:ſed vtitur quadam ꝓp/
prietate qua prius nõ vtebatur.videlʒ palpabilitate.
ꝓPrium enim eſt ſpũalium apparere qñ volunt.ſic di⸗
citur de angelis ſupᷣ primũ luc.Et pʒ rñſio ad omnia.
Aliter põt dici.ꝙ reuera in iſta palpatione fuit ſen
ſus tactus: ⁊ non ſolũmodo reſpectu ſenſibilis cõmu⸗
nis:ſed reſpectu ꝓprij.cuʒ enim nature impotentis in
coꝛpoꝛibus ſit cedere:potentis vo ſit reſiſtere. Coꝛpus
aũt gloꝛificatum nobilius ⁊ potentius ſit nõ gloꝛifica
multomagis põt reſiſtere gloꝛificatuʒ nõ gloꝛifica⸗

. .

to qᷓ econtra qñ vult ille qui habet coꝛpus gloꝛifieatũ.
ſuit ꝙ in palpatione xp̃i non ſolum ſenſus quantitatis
vel figure: immo etiaʒ ibi fuit ſenſus reſiſtentie.⁊ etiã
lm magis ⁊ minus potuit percipi illa reſiſientia.Dic
enim palpate ⁊ videte:quia ſpũs caꝛnem ⁊c. Vnde nõ
ſolũ opoꝛtuit vt reſiſteret ꝙ palpatur:immo etiã opor
tuit vt diſſerenti modo reſiſtendi cognoſceꝛent carnem
⁊ oſſa.vt ꝑcipiendo ꝙ hoc magis reſiſteret: illud minꝰ
ꝑciperet drñtiam ꝙ bec eſſet caro:illud aũt os. Juit g
reſiſtentia ibi qᷓi ꝓgprium ſenſibile.ſᷣ in hoc eſt di fferen
tia a reſiſtentia coꝛpoꝛis nõ gloꝛiſicati:quoniaʒ reſiſtẽ
tia in coꝛꝑe nõ gloꝛificato: eſt ſm diſpoſitiõeʒ mateꝛie
condenſate. reſiſtentia pᷣo in coꝛꝑe gloꝛificato nõ ẽ ſᷣm
conditioneʒ materie: immo magis ex parte virtutis qᷓ
materie.⁊ per hoc pʒ rñſio ad primũ.q¶ Ad ſecunduʒ
aũt notandũ eſt.ꝙ cum in coꝛꝑe gloꝛificato ſit natura
duplex.ſ.celeſtis ⁊ elementaris.habet aliaʒ ratõʒ pal
pandi rõne nature celeſtis:⁊ aliam ratione elementa⸗
ris.quia ̊ receptum nõ fit in recipiente niſi ſᷣm modũ
recipientis.intelligendũ eſt ꝙ lʒ ratio palpandi a cor⸗
poꝛe gloꝛificato potuit eſſe ratione nature celeſtis.ra⸗
tio tamen palpandi a nõ gloꝛificato fuit magis ſᷣm na
turam elementareʒ:qð eſſet reuera coꝛuptibile: ſi ĩ eo
dominaret᷑ natura elementaris.quia ́̊ apprehendeba/
tur ꝓpter impotentiaʒ accipientiũ magis ſᷣm naturazʒ
elementarem ꝙᷓ ſm celeſtem: vt coꝛuptibile apprehen⸗
ebatur qᷓ;uis nõ eſſet coꝛuptibile. Et ꝓpter hoc bene
dicit Grego.ꝙ dominꝰ oſtendit duo ↄtraria in corꝑe
ſuo.nõ ꝙ ſibi eſſent ↄtraria in ſe: ſed quia modus in q̊
oſtenditur erat ↄtraꝛius qualitati oſtenſe.tamen nõ ex
ꝑte oſtendentis:łᷣ ex parte eius cui oſtendebat᷑.⸗44q(Ad
alia auteʒ que querũt᷑ dicimus.ꝙ duplex eſt palpatio.
Eſt.n.vna que ſequitur naturam coꝛꝑis: ſᷣm ꝙ corpꝰ
omne ſolidum oſſe dicitur eo ꝙ coꝛpus eſt.⁊ hoc bñ ⁊ ĩ
coꝛꝑibus gloꝛiſicatis:nec ponit coꝛꝛuptibile de ſe.⁊ de
hac ans Heda.Eſt aũt alia palpatio que oddit ra⸗
tioneʒ quaſi materie: vel materialitatis ⁊ groſſiciei:
m qð diſtinguimus ſuꝑioꝛa ab his inferioꝛibo ꝙ bec
ſunt coꝛpoꝛa materialia:illa aũt non.Et hoc modo di
citur ꝙ ſola palpabilia ſunt groſſa: que ſunt denſa vel
condenſabilia ſᷣm ratiõeʒ ſue materie.⁊ hoc modo bñ
ponit palpatio coꝛꝛuptibilitateʒ. Et ᷣm h̊ loꝗ᷑ Greg.
cum dicit.ꝙ omne quod palpatur neceſſe ẽcoꝛũpi

Poſtea queritu S. ij.
de cicatricibo que in carne xpᷣi apparuerũt:vtꝝ eas tan
geret Thomas. Dicũt enim quidã ꝙ nõ tetigit illas:
ſed ſufficit ei ꝙ dñs oſtendit ſibi illas ⁊ obtulit palpã
das.Et ad hoc etiaʒ inducũt ꝙ in penultimo JYo.non
dicit᷑. Quia tetigiſti me thoma credidiſti: ſᷣ̊ quia vidi
ſti me ⁊c̃. AUnde videt᷑ ꝙ viderit tm̃ ⁊ ñ tetigerit.¶ Sʒ
ↄtra Leo papa. Quis dubitet a moꝛtuis redijſſe ſalua
toꝛem cuiꝰ preſentiaʒ agnouit oculus:attrectauit ma⸗
nus:digitus ꝑſcrutatus eſt.ex quo videt᷑ ꝙ tetigerit.
⁊ ſi hoc.redit queſtio quare dicit᷑ quia vidiſti:nõ quia
tetigiſti. Solutio. dicimus ꝙ Lhomas ⁊ vidit ⁊ te

tigit.ſᷣ ad ſuã fideʒ ſuffecit ei videre.qᷓcito.n.vidit cre

didit.vnde de ipſo dicit᷑ quia vidiſti ⁊c.quia ĩ viſu fu⸗
it primũ ⁊ ſufficiẽs motiuũ ad credẽdũ. Quia aũt nos
poſſemus de eo dubitare quia credideꝛat in viſu tm̃:iõ
tenigit vt nos crederemꝰ ſibi. ᷓ vidit ſolum cicatrices.
nobis aũt nõ ſolum vidit ſᷣ? tetigit vt nullatenꝰ dubi⸗
temus. Ende Leo papa. Thomas cum eſſet ſanctꝰ 2
fidelis non dubitauit: ̊ vt omẽʒ ſuſpitioneʒ increduli
tatis a nobis excluderet ſuffecit ad fideʒ ꝓpriaʒ vidiſſe
quod viderat:ſed nobis oꝑatus eſt vt tangeret quẽ vi
debat · Item querit᷑.vtꝝ cicatrices quas xpᷣs ſerua⸗
uit q oſtendit eas diſcipulis ſuis manſeꝛũt in ipſo tm̃
ad tempꝰ:vel manſure ſint ſemꝑ ⁊ imꝑpetuum. Dicit
enim dama.ꝙ tm̃ m diſpenſatõʒ fuerũt in ipſo: bᷣ qð

0

eſt ᷣm diſpenſationeʒ eſt temꝑale.¶ Itez obijcit᷑ ſilit.

qð ſemꝑ eſt atteſtatur ei qð m naturam eſt.qð.n.na⸗
turale eſt ſemꝑ debet manere. q̊ qð non eſt naturale ñ
ſemꝑ manebit. h̊ hmõi cicatrices naturales nõ ſunt:ñ
gſemꝑ manebũt. 4! Item luce vlt. Oñdit eis manꝰ ⁊
pedes.glo.Pede. cicatrices tunc ſeruauit ⁊ in iudicio
Fuaturus eſt.Primo ad fideʒ reſurrectiõis aſtruẽdã.
Deinde vt ꝓ nobis patri ſupplicans quale genꝰ mor⸗

tis ꝓ homiĩe ꝑtulerit ſemꝑ oſtẽdat. Lercio.vt ſua moꝛ

te redempti q;miſcðiter ſint adiuti. ꝓpoſitis eiuſdem
moꝛtis inſinuauit indicijs. Poſtremo vt in iudicio qᷓ
iuſte damnarent᷑ impij denũciet:oſtẽſa quã ab illis ac⸗
cepit cicatrice.Si g̊ omnes iſte cauſe quare cicatrices
ſeruet dominꝰ temꝑales ſunt:a nõ extendit᷑ effectꝰ vlt
cauſam:videt᷑ ꝙ nõ imꝑpetuũ ſ̊ temꝑaliter ſuet ſoluʒ
dñs illas cicatrices.4¶¶ Sed ↄtra. Heda in fine eiuſdẽ
glo.non er impotentia creandi cicatrices ſᷣuauit: ſᷣ vt
imꝑpetuum victoꝛie ſue circũferat triumphũ. Re⸗
ſponſio.de hoc neutꝝ diffinimꝰ. ̊ tamen de hoc dicit
augꝰ.de ciui.dei.ꝙ ſi ad decentiã ſunt martirij indicia
remanebunt ſemꝑ ad decentiaʒ:2 ad oſtendenda ſigna
victoꝛie ſemꝑ. Vnde etſi alie cauſe que deteꝛminant᷑ in
illa glo. bede temꝑales ſint:iſta tamen eſt ꝑppetua ſcilʒ
vltima. O g dicit dam̃.ꝙ ſᷣm diſpenſatõʒ fuerũt ĩ ipo
dicimus ꝙ ſi ad hec ita eſt diſpenſatio.tamen iſta non
opponunt᷑ veritati nature ⁊ ꝑpetuitati.ſed dꝛ diſpenſa
tio reſpectu alioꝝ hoim: in quibus nõ eẽt ita ↄueniẽs
ſeruari cicatrices ſicut in ipſo ad circumferendũ ꝑpe⸗
tuũ victoꝛie triumphũ:⁊ redemptõnis titulũ qua nos
E iſta vulnera redemit.quod nullus alioꝝ ſanctoꝛũ fe⸗
cit.¶¶ Ad hoc quod obijcit᷑. ꝙ cicatrices iſte ñ ſunt na
turales: ⁊ ita nõ debuerũt manere in gloꝛia. dicẽ poſ⸗
ſumus ſicut dictum eſt S.ꝙ gloꝛificatio in xpᷣo nõ ſolũ
reſpicit cꝛeatõnis ratõʒ:ſᷣ̊ etiam ratõʒ redemptõnis.2⸗
iges dicimus ꝙ remanebũt vel remanere poterunt in
gloꝛia.

NAꝛticulus teꝛcius

Onſequẽt querit᷑ de argumento ſumpto ex
parte guſtus.quia ſuꝑ illud luc.vlt.Cũ mã
ducaſſet dicit glo.greg.ad inſinuandam ve
ritateʒ reſurrectionis non ſolum tangi:ſᷣ etiaʒ cõueſci
voluit.ſᷣ coꝛpus gloꝛificatũ nullo cibo indiget. mãdu⸗
catio enim eſt ꝓpter cibi indigentiaʒ.magis gᷓ axpaꝛu⸗
it ex illo eius reſurrectio non eſſe gloꝛioſa.q Ad quod
dicimus.ꝙ eſt manducatio ex indigentia deꝑditionis.
⁊ bec non eſt in coꝛꝑibus gloꝛificatis.⁊ de hac ꝓcedit
obiectio prius facta.Eſt etiaʒ manducatio poteſtatis
non indigentie.⁊ quia magis potentia ſunt coꝛꝑa glo⸗
rificata ꝙ; non gloꝛificata: ideo non amiſerunt ptãtem
illam. ⁊ bac manducatione manducauit xp̃ᷣus poſt re⸗
ſurrectõeʒ.⁊ hoc eſt qð dicit glo.ibidem conſequent᷑.ñ
ꝙ ipſe vel nos poſt reſurrectioneʒ cibo debeamus indi
gere: ſed vt coꝛpus non ſpiritum eſſe maniſeſtaret mã
ducauit: poteſtate non neceſſitate. Aliter.n. abſorbet
aquam terꝛa ſitiens.aliter radius ſolis calens.illa in⸗
digentia:iſte ptãte: Voluit ̊ conueſci ad inſinuandaʒ
veritateʒ reſurrectionis.ꝙ ſcilʒ coꝛpus ſuum erat cor⸗
pus verum ⁊ non fantaſticum.fantaſmata eniz etſi ſo⸗
leant aliqũ coꝛꝑaliter oculis aparere: non tamen ſo⸗
lẽt comedere coꝛꝑa fantaſtica.ipſe aũt ↄmedit. Que⸗
ritur poſtea. quid fiebat de cibo quem aſſumpſit xp̃us
poſtq habuit coꝛpus gloꝛificatum. aut enim conuerte
batur in eius naturam: aut deſinebat ſimptr eſſe.
aũt conuerteret᷑ in eius naturam videt᷑ velle aug. in li
bꝛo ſex queſtionũ.future reſurrectionis coꝛpus imꝑfe
cte beatitudinis eſſet ſi cibos caꝑe non potuiſſet. Ex j

videt᷑ ꝙ cibos poſſit capere vere coꝛpus gloꝛificatum.

Si g̊ vera ciboꝝ captio eſt in ↄuerſione in naturaʒ p *½

priam:videt᷑ ꝙ ibi fuit ↄuerſio in naturã illaz. 4 Itez

aug'. in eodeʒ dicit. ꝙ ſien
caſſe:ita verũ fuit. ſi angeli n

2 —

ui freg
„ eurn hẽba

loquẽs de iſtis mãducatõnibo dicit.nõ vt ſtatim in
machũ ⁊ inteſtina tranſeãt:ᷣ cuʒ viderent᷑ digeſſiſſe in
ſpũaleʒ naturã ↄuertant᷑. Cont᷑.cũ ibi nulla ſit deꝑ
ditio ſi adderet᷑ ↄueꝛteret᷑.ꝗ eẽt augmẽtuz.ſi ̊ non eſt
poſſibilis additio ad ꝑfectum. adhuc coꝛpus gloꝛiſica
tum non eſſet ꝑfectũ:cũ ei eſſet poſſibilis additio fieꝛi.
Pretea.ſi ideʒ ĩ ſuba eſt qð nutrit ⁊ qð auget.⁊ nu
trimentũ eſt prius augmento.vbi nõ eſi poſſibile nutꝛi
mentũ: nec augmentũ.ſi & ibi non fuit poſſibile nutri
mentũ.ᷓ neq; augmentũ. Solutio.dicimꝰ ꝙ ĩ ↄme⸗
ſtione xp̃i ⁊ etiaʒ angeloꝝ ſicut dicit augꝰ. fuit vitas.
ſed hec veritas comeſtionis ſolũ ↄſiſtit in maſticatõne
cibi:⁊ traiectõne eius in ꝑtem interioꝛeʒ:⁊ ñ in puerſi
one in coꝛpus vbi aponebat᷑.tñ verioꝛ eſt manducatio
xp̃i ꝙᷓ angeli.quia xpᷣs hõ hʒ dim determinatã ad man
ducationeʒ ꝑ naturãa ſue anime.angelꝰ pᷣo nõ. VUñ nul⸗
lo mõ ſicut dicit aug.lʒ mãducaret xpᷣs ↄnerteret᷑ cib⸗
in coꝛpus eius.l Ad illã auẽteʒ aug.q dicit.ꝙ in ſpi⸗
ritualeʒ naturã ↄuertat᷑.dᷣm ꝙ ñ eſſ intelligenduʒz in
ſpũaleʒ naturã que ſit coꝛꝑis gloꝛificati: ̊ intelligit᷑ ĩ
ſpũaleʒ naturã reſ pectu materialitatis quã hẽbat pꝛiꝰ
cibus aſſumptus. vñ quẽadmodũ radius ſolis agens
in aquã q groſſe nature ẽ ↄuertit illã. nõ in naturã ſui
hſ in vapoꝛẽ cuiꝰ.ſ.eſt natura ſubtilis reſpectu nat᷑e aq̃
ita põt intelligi ex ꝑte iſta.

Nueſtio. xxiij.de aſcen/
ſione dxmini. . . —„
Oſt inquiſitönem

de dñica reſurrectõe inꝗꝛendũ ẽ ðᷣ aſcẽ
ſiõe dñi ſᷣm ꝙ ĩ ſymbolo ↄtinet᷑. Aſcen
dit ad celos:ſedet ad dexteraʒ patris.
NQueꝛendũ igit᷑ pᷣmo de aſcẽſione eius
ad celos.deinde de ſeſſione ad dexteraʒ dei pꝛis.⸗.De
aſcenſione aũt querũt᷑ hec. Primo.an ſit.Scðo.quid
ſit. Tercio.qũo ſit.Quarto.ſᷣm ꝗd ſit.Quĩto.qñ ſit.

Sexto.ad ꝗd ſit.Septimo.t᷑ qd ſit:vt ꝓꝑt᷑ quẽ fineʒ

vel effectum.

Membꝛũ pꝛimũ
. Dprimũ ſic obijcit᷑ ꝑ rões cõmunes.ad
quodlibʒ coꝛpꝰ gloꝛiſicatũ ſic. Oĩs motꝰ
eſt actꝰ imꝑfectꝰ ſeu ꝓpt᷑ indigẽtiã.ſᷣ cor⸗
poꝛis glificati nullꝰ ẽ actꝰ imꝑfectꝰ: nec
vlla indigẽtia. nec motꝰ. cũ aſcenſio ſit motꝰcoꝛꝑis
gkificati n ẽ aſceſio.q̊ nec coꝛꝑis dñi pꝰ glificatõʒ pᷣt eẽ
aſcẽſio.Aſdinoꝛ pʒ ꝙ coꝛꝑis glłificati nlła ſit indigẽtia
qꝛ H̊ ñ ↄneĩt bẽitudini.naʒ aĩa ñ diceret᷑ bꝛa vel glifica
ta ſi aliqͥ indigeret er vel int᷑.̊ nec ſilłr coꝛpꝰ:cum ſilis
ſit rõ btᷣitudis coꝛꝑis ⁊ aĩe.ſi &̊ coꝛpꝰgloꝛificatũ indige
ret aliqͥ ſic loco:nõ eẽt ſumme bẽm.ñ igit᷑ ueĩt moueri
ei ad locũ.ꝗ̊ nec aſcẽſio.q Itẽ aug.loquẽs de ſlatu bea
titudis aĩaꝝ in coꝛꝑibo głificatis:dicit. Obi erit qcqd
voles:nõ erit ꝗcꝗd noles.ꝗ̊ aĩa gliſicata in ſuo coꝛpoꝛe
glificato hẽbit quicqd volet. om̃e ſuũ volitũ erit ei pᷣ⸗
ſens.̊ nõ queret aliqꝗd ex ſe.ſᷣ cũ volũtas mouet quẽit
aligꝗd er ſe.̊ ñ mouebit᷑ coꝛpꝰ aĩa poſt glificatõʒ ipᷣiꝰ.
4 Itez augꝰ. aĩa ſtabilita in deo:ſtabiliret conſequent
coꝛpus ſuum. ſi ergo anima totaliter in deo ſiabiliet᷑.
ergo coꝛpus gloꝛificatum totaliter ſtabilietur in ipſa
anima.ergo nullo modo erit motus ipſius cum tota⸗
liter ſtabilitum ſit. IStem coꝛpora gloꝛificata nec ino
uentur per naturam: nec per voluntateʒ. ergo nec mo
nentur. non per naturam patet.Motus enim ce⸗
li cauſa eſt omniũ motuum natuꝛaliñ.̊ ceſſante cauſa
ceſſat effectꝰ.Si ꝗᷓ poſt gloꝛificatõneʒ coꝛpoꝛum ceſſa⸗

Ili ang ant nam
rã coꝛꝑis qᷓ x̃s.mãducauit ̊ ⁊ xrpC̃s vere.¶! Itez ange.

bi

in
ti
W
ns
ſi

al⸗
ſeen
1s.
s

ſn.
inez

641
nor
c
eNet
i

“ä U
bit motus celi. motus coꝛpoꝛũ naturalis ceſſabit.
ſimiliter nec ꝑ voluntatem: quia voluntas mouet pro⸗
pter aliquid. Cum g illud eſſet aliud a veo: ſequitur ꝙ
diuerteretur intentio voluntatis in alind ꝙᷓ deum. qð
eſt contra anime beatitudineʒ. non mouebit per na
turam nec per voluntatem nec per violentiam. conſiat
67c. 4 Item omne moueri eſt impfectõnis:quia nul⸗
ſum mobile inqtum mouetur habet confoꝛmitatẽ cuʒ
primo perfeeto ſcilʒ cum deo:cui nullo modo conuenit
moueri. ̊omnis motus inqtum bmõi deficita beati⸗
tudine. Si beatitudo eſt ſiatus oim bonoꝝ cogrega
tione perfectus:nõ poteſt ſimul ſtare motus ⁊ beatitu
do. Si coꝛpus rp̃i fuit beatum poſt gloꝛificationem:
conſtat ꝙ nullo modo potuit moueri.4 Item corꝑibo
noſtris gloꝛificatis coꝛꝑa celeſtia immutabunt᷑ in me⸗
lius.⁊ erunt in quiete ſicut dicit glo.ſuꝑ illud ro.viij.
Omis creatura mngemiſen t c. Quieſcẽt nobis aſſum⸗
ptis ⁊c.̊ melius eſl eis eſſe in quiete ꝑfectius q eſſe
in motu. Si ꝗᷓ coꝛꝑa gloꝛificata habebũt quicꝗᷓ ꝑfecti⸗
onis erit2 bonitatis in ipſis. ↄſtat ꝙ babebũt oinoꝗ⸗
etem: ⁊ nullo modo motum. Sed conſimilis fuit ratõ
de coꝛpoꝛe xp̃i poſt gloꝛificatõneʒ ſicut de alijs.ẽᷣ ⁊c.
Ad oppoſitum.cũ natura coꝛꝑis determinata ſit ad
vnum locum tm̃. Si coꝛpus gloꝛificatum immobilita⸗
retur in illo loco oĩno iam non poſſet anima illã traſ⸗
ferre ab illo loco.deficeret igit᷑ a virtute ſupra coꝛpus
ſuum.⁊ a beatitudine.poterit igit coꝛpus monere.
4l Item cum locus maxime cõueniens coꝛpoꝛi gloriſi
cato in quo predominat᷑ natuꝛa celeſtis ſcʒ lucis ſit ce
lum. Omne aũt coꝛpus eſt mobile ad locuʒ ſibi conue⸗
niens: ⁊ anima beata ſuo coꝛpoꝛi eliget locum magis
conuenientem. Si g coꝛpus xrp̃i ſit in terris.ꝑ naturaʒ
mobilis ⁊ motoꝛis mouebituꝛ ad celum.S aſcendit ad
celos.ql Item ad hoc ſunt auẽtes ad rom.x.iZe dixe⸗

ris in coꝛde tuo nemo aſcendet in celum. Glo.ne cogi

tes in coꝛde tuo quis aſcendet in celum.quia qui ̊ co⸗

gitat negat xp aſcendiſſe.xpᷣs &̊ aſcendit.g aſcenſio ẽ.

¶ Item pᷣs. Ponis nubem aſcenſum tuum: ⁊ loquit᷑ ð

xpᷣo.q̊ xrpᷣs aſcendit. 4 Item act.j.videntibo illis eleua
tus eſi. c. Solutio. coꝛpus omne preter primuʒ
celum ſcʒ localeʒ: eſt ꝑ naturam coꝛpoꝛis determiatuʒ
2 coartatum ad vnum locum ſolum.hec auteʒ deteꝛmi
natio ad vnum locum ſolum nõ eſi ꝑfectõnis in eo: ſed
imꝑfectionis.quia dicit ↄcluſioneʒ ſubſtantie ⁊ virtu⸗
tis ⁊ oꝑationis. AUnde cauſa prima que pfectiſſima eſt
ad nullum locum teteꝛminatur.ſimilit᷑ ſube ſpũales q̃
ꝑfectioꝛes ſunt coꝛꝑalibus: minus determinat᷑ ad lo⸗
cum ꝙᷓ coꝛꝑales.Ex quo pʒ.ꝙ immoꝛari in loco ſolo ẽ
imꝑfectionis ipſi coꝛpoꝛi. Si g detur ei virtus q̃ poſ⸗
ſit moueri de loco ad locum: iſiud erit perfectõis ĩ ipᷣo
hoc autem eſt in illis que mouent᷑ a principio qð ẽ int
ſe. Judiciuzʒ q̊ virtutis eſt moueri a principio intra ſe.
Vnde in animatis:quia ipſa habent cauſam motus in
ſeipſis:eſt moueri ꝑfectõnis reſpectu inanimatoꝛũ. ⁊
hec eſt diſtinctio motus ꝑ comꝑationeʒ ad mouẽs.Si
militer ꝑ comꝑationeʒ ad fineʒ diſtinguendũ eſt. ꝙ eſt
motus ꝓpter ſuplementum indigentie:⁊ eſt motus ꝓ⸗
pter explicationeʒ virtutis.motus primus ponit imꝑ⸗

fectõneʒ in mobili:ſed ſecũdus ponit perfectõʒ ·quia ſi

defectus virtutis eſt immobilitari in loco:viꝛtutis ꝑfe
cte erit moueri de loco ad locum. Aſcenſio &̊ xpᷣi ñ fuit
motus habens principium extra ſe:nec fuit ad ſupple⸗
mentum indigentie.ſed habuit prĩcipium in ſe ſcʒ ſuã

beatam aĩam: ⁊ naturam ſui coꝛꝑis gloꝛiſicataʒ obedi
enteʒ anime:⁊ vtrãq; obedienteʒ deitati.⁊ nõ fuit mo⸗

tus in ipſo ꝓpter ſupplementum indigentie:ſ Apteꝛ de⸗
clarationeʒ virtutis.hoc auteʒ modo eſt motꝰ in cor⸗
poꝛibus gloꝛificatis. Rõnes aũt prime ꝓcedunt alio
modo de motu. ¶ Ad primum patet ſolutio. tamen
dicendum eſt ꝙ eſt beatitudo ſubſtantialis:⁊ accidẽ⸗

talis. Subalis beatitudo poſtꝙᷓ eſt: non recipit magis
nec minus.Accñtalis aũt aliquo modo recipit. verbi
gratia. ſubſtantia beatitudinis anime eſt ĩ gloꝛia ex co
gnitione ⁊ amoꝛe ⁊ fruitione dei ꝑpetua.que poſt eſt
nõ auget᷑ nec minuit.Accidẽs aũt beatitudinis deter⸗/
minatur reſpectu exteꝛioꝛis: ſicut gaudium illud quod
habet de ſocietate ſua in qua eſt.⁊ illud auget᷑ ⁊ minu⸗
itur. ſic dico de beatitudine ſubſtantiali coꝛꝑis que eſt
cum babet coꝛpus omne quod neceſſarium eſt ſue ꝑfe⸗
ctioni.Accñtalis aũt eſt quicquid eſt cõueniẽs ſue po⸗
tentie vt locus ↄuenientiſſimꝰ. Vnde augꝰ. diſtinguit
ꝙ eſt abſoluta ꝑfectio ⁊ comꝑata.primam babuit ſine
aſcenſione.ſecũdam ſcʒ comꝑatam habuit in aſcenſiõe
ſcilʒ quia ꝑ aſcenſioneʒ fuit ĩ ſuo cõuenientiſſimo vbi.
¶ Ad aliud dᷣm.ꝙ aĩa gloꝛſicata hẽbit quiequid vo⸗
let ⁊c.̊ nõ poterit mouere.Si.n.iſte motus eſſʒ ꝓpter
ſuxplementũ indigẽtie bñ ſequeꝛet᷑:pᷣ de alio nõ ſeqtur.
Ad aliud dᷣm. ꝙ coꝛpus gloꝛiſicatum quantũcũq;
moueat᷑: ſemꝑ ſtabiliet᷑ in ſua beatitudine totalit᷑ ſub⸗
ſtantiali quã hʒ ab aĩa: ita ſemꝑ ſtabiliet᷑ in ſua ꝑfe⸗
ctione. nõ tñ ſequit᷑ ꝙ totaliter ſtabiliet᷑ in toco ſᷣm im
mobilitationeʒ. ita ꝙ; nõ habeat virtuteʒ mouendi ſe ð
vno loco ad alium locũ.4 Ad aliud dõm. ꝙ nõ mouẽ
tur coꝛꝑa ꝑ diuerſioneʒ intentõis voluntatis a deo di⸗
uertendo ſe ꝑ intentioneʒ 2 voluntatẽ a deo: ̊ ꝑ inten⸗
tioneʒ in deuz. ſicut videt᷑ ſentire augꝰ. ſᷣm phos ð an⸗
gelis. Cum.n. angeli mouẽt celos: nõ põt diueꝛti intẽ⸗
tio eoꝝ a deo.ſᷣ̊ magis in faciendo h̊ fert᷑ in deũ.q;ꝛ mo⸗
uent celos vt ſuo cꝛeatoꝛi aſſimilent᷑ ſᷣim oꝑationeʒ: ita
dðm eſt ꝙ aia mouẽdo coꝛpus gloꝛificatũ ſi moueret ñ
diuertet intentioneʒ ſuam a deo:łᷣ magis fert᷑ in deum
vt ꝑ hoc aſſimilet̃᷑ deo.¶¶ Ad aliud qð obijcit᷑ dõᷣm.qꝙ
moueri eſt imꝑfectõnis:ꝙ aliter eſt in re q̃ nullo modo
teterminat᷑ ad locũ:⁊ que determĩat᷑.qꝛ in pᷣmo nullo
modo ↄuenit moueri localit.ſᷣ q eſt determĩatio ĩ lo⸗
co.aut ponit᷑ ibi quies:aut motus. Quies ibi ẽ imꝑfe⸗
ctionis:ſ motus ibi eſt ꝑfectionis.⁊ hoc rõne determi
natõis in loco.lʒ &̊ moueri nõ ſit ſimpłr ꝑfectiõis:tam̃
moueri reſpectu tetermiĩatõis in loco ꝑfectõnis eſt.qa
qñ res mouet᷑ de loco ad locũ: minus ẽ determiata ad
locũ.⁊ maioꝛ eſt tũc ↄfoꝛmitas eius cũ deo qui non de⸗
terminat᷑ in loco.cuʒ igit᷑ coꝛpus gloꝛificatũ q̃ntũcũq;
beatificatũ ſit cũ determinet᷑ in loco.pʒ ꝙ cũ beatitudi
ne eius põt ſtare motus ſine imꝑfectoõne.4 Ad vltimũ
pʒ rñſio.quia moueri a principio qð eſt in ſe ꝓpter de⸗
claratõʒz virtutis ẽ ꝑfectõis.

Miembꝛũ ſecũdum
Onſequent᷑ querit᷑ qꝗd ſit aſcenſio.⁊ cum
ſit motus querit᷑ vtꝝ ſit motus natuꝛa⸗
lis vel violentꝰ. Ad qð ſic. Om̃e vectũ ð
loco ad locũ eſt violent᷑ motũ.bᷣ coꝛpꝰ xpᷣi
in aſcenſione ad celos fuit vectũ de loco ad locũ.ᷓ fuit
violent motũ.Aſdaioꝛ pʒ.quia quatuoꝛ ſunt ſpẽs motꝰ
violenti. ſeʒ tractus.pulſus.vectio.vertigio. Mĩoꝛ pʒ

QLeo papa in ſermone de aſcẽſione exponit illud verbũ

videntibo illis eleuatus eſt: dicẽs. Cum audis eleuatũ
agnoſce militie celeſtis obſequiũ: in eo ꝗ eleuat dĩnaʒ

potentiazʒ: in eo qui eleuat᷑ hüanam agnoſce naturaʒ.

fuit eleuatus ⁊ ita vectus.4! Item in pᷣs.angel ſuis
deus mandauit de te. Slo.manibo angeloꝝ ſublat?eſt
xppᷣs in celum.q̊ latus ꝑ aliũ.ꝗ¶ Item motus natuꝛalis
cuiuſlibet coꝛꝑis eſt ad vbi ↄueniens ſue nature.ᷣ coꝛ⸗
pus bumanũ ſiue ſit gloꝛificatum ſiue nõ: hʒ vbi cõue⸗
niens ſue nature citra celũ.ſ.in ꝑte mũdi elementaꝛi 2
nõ in celo.ᷓ nullo mõ natiꝛałr mouet᷑ ad celũ: ̊ ad ꝑ⸗
tem elementarẽ citra celũ. Minoꝛ pʒ.coꝛpꝰ.n.hũanuʒ
ſiue ſit gloꝛificatũ ſiue ñ: elemẽtatũ eſt ſeu elementaꝛe.
celũ aũt empireũ nõ eſt elemẽtare.̊ ñ hʒ ouenientẽ na⸗
turã cũ celo empireo.qᷓ celũ empireũ ñ põt eẽ locꝰ eius

*Dens x6 „ ℳ

4. 5*½

naturalis:cum ſit ꝓBoꝛtio loci ad locatũ.Si F ad ipᷣm
moueat᷑ coꝛpus humanũ ſeu gloꝛificatũ:ſeu nõ mouet᷑
violent.q̊ aſcenſio dñici coꝛꝑis in qua fuit hmõi motꝰ
fuit violenta.¶¶ Item locus debet᷑ rei a ꝑte materie.vñ
tceterminat᷑ locus rei ſᷣm determinatõʒ ſue quãtitatis.
Quantitas aũt eſt a ꝑte materie.ſ̊ materia coꝛꝑis hu
mani nõ eſi celũ empireũ: ̊ elementatũ. ᷓ ꝑ naturam
erit in loco qð eſt eiementatũ vel ↄplexionatũ er elemẽ
tis: ⁊ nõ in celo empireo. ̊tra naturã ⁊ violent mo⸗
uetur ad celum empireũ.l Iteʒ greg. dicit ſi uꝑ illð ver
bum. homo quidex ꝑegre ꝓficiſcẽs ⁊c. Carnis locꝰ ꝓ⸗
prie terra eſt: que q̃i ad ꝑegrinandũ ducit᷑ duʒ per re⸗
emptoꝛeʒ in celo collocat. Peregrinꝰ ᷓ locus hũane
nature eſt celum empireum. ꝓprius aũt terra.̊ ꝑ vio⸗
lentiam mouebat᷑ coꝛpus xpᷣi in aſcenſione ad celum.
Ad oppoſitũ. yſa. lxiij. Quis eſt iſte qui veĩt ð eom
2⁊c̃.gradiens in multitudine virtutis ſue.hoc dixerunt
4 angeli de xpᷣo q aſcendit celos. Ex quo pʒ ꝙ moueba
tur virtute ꝓꝛia. nõ ferebat᷑. ¶ Itez Aichee.ij. aſcẽ
dit pandens iter ante eos.ergo ꝓpꝛia virtute aſcendit.
Solutis.dðm ꝙ ferꝛi dicit᷑ dupłr. Vno mõ nccitate
ſuſtentatõnis. ſ. cũ virtus coꝛpis nõ eſti ſufficiẽs ad ſu⸗
ſtinendũ motuʒ. Alio modo dicit̃ aligꝗd ferri obſequio

xeneratõis.ſicut rex fert᷑ a ſuis militibo:⁊ papa ab epi

ſcopis ſuis.Cum dicit᷑ coꝛpꝰ xpᷣi fuiſſe latum ꝑ ange
los in aſcenſione: hoc fuit ſolũ obſequio veneratõis:⁊
nõ nccitate ſuſtentatiõis. Et hoc eſt qdð dicit leo papa.
Cum audis eleuatũ agnoſce militie celeſtis obſequm.
⁊ ſimilit᷑ ſuꝑ illð pᷣs. In maĩbo poꝛtabũüt te. BGlo.poꝛ.
te. i.angeli qui obſequebant᷑ regi.⁊ ſic ad demonſſirati
onẽ honoꝛis regalis fuit iſtud. Et h̊ ſenſu intelligitur
illud ps.Currus dei decem milibo multiplex milia le⸗
tantium ⁊c̃.Et ꝑ hoc ſoluit᷑ ſecũda ratio: quia ſi eẽt ve
ctus primo modo bñ obijceret. 4 Ad alið dðm. ꝙ du
pler eſt ſtatus coꝛpis.⁊ ſᷣm hoc duplex vita.ſ.aĩalis 2

ſpũalis.ſicut diſtiguit apłs.j.ad coꝝ.xv.vbi diẽ. priꝰ

eſt quod aĩale eſt: deinde qð ſpũale. ſm ꝙ eſt vita aĩa⸗
lis eſt natura coꝛpis aĩalis: 2 eſt vbi ↄueniẽs vite aĩa⸗
li.Fm aũt q; eſt vita ſpũalis:eſt naturaſi pũalis. 2 eſt lo
cus vel vbi ↄueniens vite ſpũali.Vbi aũt vel locus cõ⸗
ueniens vite aĩali eſt elementatũ vel coꝛpꝰ ex elem̃tis
ↄplexionatum. Abi aũt ↄueniens vite ſpuali eſt celum
empireũ.nec hʒ coꝛpus ᷣm vitam illam tantam ↄueni
entiam cum vllo coꝛpoꝛe:quantuʒ bʒ cũ celo em pireo.
Coꝛpus.n.gloꝛificatuʒ coaptabit᷑ vt ſit ↄueniẽs ꝑ oĩa
aie deum contemplanti.ſᷣ eſſe in celo empireo plus ẽ cõ
ueniens diuine ↄtemplatõni qᷓ eẽ alicubi.⁊ ꝓpt h̊ con⸗
uenientioꝛ locus empireũ celum ᷣm vitam ſpualeʒz eſt
elementũ. quia ̊ reſurget tunc coꝛpus ſpũale ſcʒ qñ
gloꝛiſicabit᷑.i.abſiracta coꝛpulentia ⁊ mole que impe⸗
Dit motuʒ aĩie ⁊ obumbꝛat eius ↄtem plationeʒ.⁊ ꝓpteꝛ
boc celum empireũ eſt vbi ouenientiſſimũ coꝛpoꝛi glo⸗
riſicato ⁊ nõ coꝛpus elemẽtare.õ aũt ꝓcedit ᷣm pri⸗
mã viam. 4 Ad aliud doᷣm. ꝙ; materia coꝛpis humani
nõ ſolum eñ elementũ: immo etiam ꝗnta eẽntia vt no⸗
bis ſine preiudicõ melioꝛis ſentẽtie videt᷑.ſcilʒ natura
lucis celi empirei.qð pʒ. Coꝛpus.n.aĩatum compoſi⸗
tum eſt ex ↄtrarijs. pᷣ impoſſibile eſt otraria ↄueniãt
faciant armoniã niſi ꝑ naturam concilian tẽ. hH aũt ñ
põt eſſe natura elemẽtaris:quia hʒ otrarietateʒ. ᷓ bec
cebet eſſe natura illa que ↄciliat naturas elemẽtares
ↄtrarias:⁊ que bʒ ꝓpoꝛtioneʒ ad omẽs.hec aũt eſt na⸗
tura lucis. Ad hoc g ꝙ coꝛpoꝛa ſint debito mõ 7 in de⸗
bita armonia ↄpoſita ad ſuſe ceptõʒ aĩe.neceſſe eſt natu⸗
raʒ lucis in ipſis coꝛꝑibus eſſe.ſᷣ coꝛpa ita ſe bñt ad ſu
as pfectiones ꝙ reſpectu nobilioꝛis ꝑfectõis nobilioꝛ
eſt diſpoſitõ Si gů ad ſuſceptõʒ aĩe vegetabilis ẽ diſpo
ſitio ex ꝑte coꝛꝑis ↄcilians ptes ↄtrarias coꝛpoꝛis:ipᷣa
lux viſibilis que eſt lux firmamẽti.cum aia ſenſibilis
ſit nobilior ꝑſectio.neceſſe eſt lux nobilioꝛ diſponat

⁊ pciliat coꝛpus ad ſuſceptõʒ ipſius.hec aũt eſt lurx cri
ſtallina: que eſt lux celi criſtallini.⁊ cũ vlteriꝰ nobilior
ſit ꝑfectio inter iſtas aia rõnalis.ncce eſt ꝙ lux nobili⸗
or diſponat ad illam. hec aũt lur ẽ celi empirei.ncce ẽ
ꝙ lux celi empirei ꝑ influentiã infuſam ſubintret coꝛ⸗
pus hũanũ ad ſuſceptõʒ aĩe rõnalis. Et iſtud axparet:
quia homo alit᷑ nõ poſſet appellaꝛi minoꝛ mũdus: niſi
aligd de celo empireo influeret coꝛpꝰ hũanũ.hec autẽ ẽ
influentia lucis ſue. Sʒ in vita ſpuali: qñ erit coꝛpus
gloꝛificatum: tũc natura lucis dnabit᷑ ĩ coꝛpe ⁊ maĩfe⸗
ſtabit᷑.nata aũt elemẽtaris latebit ⁊ occultabit᷑. ̊ mõ
fit ecõtrario ⁊ ideo ↄueĩet locus coꝛpoꝛi gloꝛificato ſᷣm
naturã lucis 2 ñ ſᷣm elementarẽ. Hic aũt locus erit ce
lum empireũ:qꝛ natura lucis eſt celi empirei.⁊ ita na
turalis locus erit coꝛpoꝛi głificato.⸗: Ad alið dðm. ꝙ
eſt natuꝛa infoꝛmata in vita aĩali q̃ indiget alimto.⁊ ð
hac dicit greg. ꝙ ꝓprie locus carnis terrac. hᷣ ñ ẽ ve
ru natura inſtituta in vita ſpũali. ſic erit nata cor⸗
poꝛis glificati.ĩmo ꝗꝓprie locꝰ erit celũ em pireũ.

Mlembꝛü tercinz

Oſtea ꝗquerit᷑ qũo ſit aſcẽſio. Querit᷑ enĩ
vtꝝ aſci io ſit motꝰ deſcriptꝰ ſᷣm ſpaciũ
⁊ vtꝝ aleẽſio ſit motus ſucceſſiuꝰ in tꝑe.
Ad qð ſic augꝰ.loquẽs de coꝛꝑibo glo⸗
rificatis dic. Abicũq; ſpũs voluerit: illie erit coꝛpꝰ.
motus coꝛꝑis glificati ẽ m motũ volũtatis mouẽtis.
bᷣ motus volũtatis mouẽtis eſt ab vno in aliud ĩ pũcto
⁊nõ deſcꝛibendo ſpaciũ.ᷓ̊ ⁊ motus coꝛꝑis gloꝛificati.
Si g ſilis rõ motus fuit coꝛpis dñi poſt reſurrectionẽ
dñi.ſ.in aſcenſione.conſtat ꝙ aſcenſio non ſuit motus
eſcriptus ꝑ ſpaciũ:nec ſucceſſiuus in tꝑe.¶.¶ Item m
phᷣm.tria ſunt que faciũt ad agilitateʒ motus.ſ.virtꝰ
monuentis.figura ipſius mobũis.⁊ ſpaciũ ꝑqð ẽ mo⸗
tus.Quanto.n.ſpacium minus reſiſtit coꝛpoꝛi mobi⸗
li:tanto citius mouet᷑.ſicut pʒ.q citius mouet᷑ lapis ĩ
aere ꝙ; in aqua ꝓpter minoꝛeʒ reſiſtentiã. Siłr ad hoc
facit figura:quia diſponit ad motũ. vnde figuraʒ cir⸗
culareʒ ſequit᷑ motus circularis:⁊ rectam rectus. Si⸗
milit ⁊ virtus mouẽtis:quia tanta virtus mouet ĩ tã⸗
to tempoꝛe: ⁊ dupla virtus in minoꝛi tempoꝛe ĩ duplo
2 quanto maioꝛ eſt virtus: tanto mouet in minoꝛi tem
poꝛe.ergo infinita virtus mouet in nullo tempoꝛe. Si
ergo in coꝛpoꝛe chriſii poſt reſurrectioneʒ erat virtus
infinita ad mouendum: mouebat coꝛpus eius in ñ tẽ⸗
poꝛe.ergo motus eius in aſcenſione nõ fuit ſucceſſiuꝰ
in tempoꝛe: nec ſpacio deſcriptus.⸗ Itẽ poſito vacuo
coꝛpus motum per vacuum non deſcribit ſpaciuʒ: nec
mouetur ſucceſſiue ſiue in tempoꝛe. ſed in inſtanti: qa
vna ratio quare non mouetur coꝛpus in inſtanti:ẽ ꝓ⸗
pter reſiſtentiam partium ſpacij.ſed coꝛpus gloꝛifica⸗
tum ſe habet ad coꝛpus non gloꝛificatum per qð moue
tur ſicut coꝛpus motum per vacuum. ergo non mouet᷑
in tempoꝛe nec deſcribendo ſpacium. Aldinoꝛ pʒ.quia
in nullo partes coꝛpoꝛis non gloꝛificati poſſunt retar⸗
dare motum coꝛpoꝛis gloꝛificati:nec prohibeꝛe.ſic nec
vacuum motum coꝛpoꝛis quod fieret per ipſum. 2 hoc
eſt ꝓpter ſubtilitatem coꝛpoꝛis gloꝛificati per quã etiã
mouetur per ipſum ⁊ ꝑtes eius.ergo ⁊c.¶ Iteʒ au⸗
guſti. in queſtionibus de reſuꝛectõe dicit · ꝙ tales ſunt
motus coꝛpoꝛum gloꝛificatoꝛum ſicut motus radij ſo⸗
lis. VUnde ipſe dicit.ꝙ coꝛpus gloꝛiſicatum vtraq; int⸗
ualla pari celeritate contingit: vt radius ſolis qui nõ
citius peruenit ad pꝛopinquioꝛa ſpacia oppoſita qᷓ; ad
remotioꝛa.Si ergo non citius.ergo nec deſcribit᷑ mu⸗
tatio eius per ſpacium.ergo nec motus coꝛpoꝛis domi
ni in aſcenſione. Reſpondet᷑ ad illud. ꝙ; motus coꝛ⸗
poꝛis gloꝛificati eſt deſcriptus ſpacio ⁊ in ſucceſſione.
ſed hoe non eſt ex parte reſiſtentie ſpacij: ſed ex pte di⸗
menſionis coꝛꝑis gloꝛificati moti quã bʒ.lʒ fit gloꝛifi⸗

4

i
Nret
niſt
nne;
ps
aiſe⸗
n
oßn
ſtee
ane
19
75

tainm. Mon põt autez intelligi dimenſio ſine pte poſt

paꝛtem.⁊ ita intelligitur diuiſio partium:⁊ ideo ñ po
teſt eſſe ſimul eius motus.4 Sed contra iſtud obijcit̃
ſic:⁊ queritur. Poſito coꝛpoꝛe gloꝛificato in tanto ſpa⸗
cio: poteſi ne eſſe in minoꝛi ſpacio ꝙᷓ ſit modo qᷓtuʒ ad
locum.patet ꝙ ſic.qm̃ maioꝛis poteſtatis eſt poſſe eſſe
in maioꝛi ⁊ minoꝛi loco q; determinari ad alteꝛuʒ tm.
Si ꝭ̊ quicquid eſt poteſtatis coꝛꝑalis conuenit coꝛpo
ri gioꝛificato. & in eiꝰ poteſtate eſt eſſe in maioꝛi vel mi
noꝛi loco.Non igit᷑ ̃m ſuam dimenſiõeʒ eſt: deſcriptio
motus ipſius in ſpacio. eius dimẽſio nõ impedit ꝗn
eius motus ſit totus ſimul.ꝗ̊ᷓ ⁊c.¶ Item coꝛpus gloꝛi

ficatum motum non põt pꝛobiberi per ꝑtes ſpacij:nec
etiaʒ vna pars coꝛpoꝛis gloꝛificati poteſt probibẽ aliã

eius ꝑtem:cum plus conueniant inuicem eius paꝛtes:
qᷓ; cum ꝑtibus loci.⁊ econuerſo: q; ꝑtes loci cum ipis.
Cum &̊ nec ᷣm dimenſioneʒ nec ᷣm ſpaciũ: nec ꝑ par⸗
tes ꝓhibeatur quin totum ſimul moueat᷑. patet ꝙ ni⸗
hil pꝛohibet motum eius ꝗn poſſit eſſe totum ſimul ⁊ ĩ

inſtanti: ⁊ quin ipſum coꝛpus totum ſimul poſſit ferri

ad locum.¶: Ad opoſitum. Om̃e coꝛpus diuiſibile eſt
⁊ habens parteʒ poſt partem.ſi ꝗ̊ mouetur:parti ſucce

dit pars: ſucceſſiue.ſᷣ coꝛpus gloꝛificatuʒ retinet na⸗
turam ⁊ rationeʒ coꝛpoꝛis.̊ ⁊c. aſcẽſio dñi fuit ſuc⸗
ceſſiua ⁊ cõmenſurata ſpacio.¶ Item ſi aſcenſio dñi ñ

deſcriberet ſpacium.̊ motus eſſet ſubito ad celum.g̊ ñ
poſſet percipi nec deſcribi ꝑ viſum in motu ſuo.ſi &̊ vi⸗
dentibus apoſtolis eleuatus eſt act.j.cõſtat q motus
eius deſcribebat ſpacium ? erat in ſucceſſione. So⸗
lutio.nõndum ꝙ circa queſtionem iſtam diuerſe ſunt
opĩones.Quidam enim ponũt abſolute:ꝙ coꝛpꝰ glo⸗
rificatum motum non deſcribitur per ſpacium: ſic nec
voluntas ſuo motu deſcribit ſpacium. ⁊ dicũt ꝙ quan
do ipſa mouetur a volito in volitum: ipſa nõ mouet᷑ ꝑ
ſpacium.ita etiam dicũt ꝙ non mouetuꝛ coꝛpus gloꝛiſi
catum ꝑ ſpacium. Sed ipſi deficiũt:quia cum volũtas
ſeu aĩia mouetur a volito in volituʒ:ipſa non mouetur
extra ſeipſam. ſed cum mouetur coꝛpus de loco ad lo⸗
cum mouetur extra ſcipſum.vnde nõ eſt ſimile. Itẽ pa
tet ꝙ non bene dicunt: quoniaʒ natura coꝛꝑalis nũqᷓ

poteſt pertingere ad ſubtilitateʒ nature ſpũalis.̊ nec

oꝑatio nature coꝛpꝑalis ad ſubtilitatem oꝑationis na⸗
ture ſpũalis. Vnde lʒ gloꝛificatum coꝛpus ſimpler ſit
in geneꝛe coꝛpoꝛeitatis:nũqᷓ; tamen ꝑuenit ad ſimplici
tatem anime.̊ nunqꝙᷓ ſimplicitas motus coꝛꝑis poteſt
eſſe tanta quanta eſi ſimplicitas motus aie. ipſi tamẽ
dicũt hoc ꝓpter predictas auẽtes.i¶j Alij dicũt ꝙ cor⸗
pus gloꝛificatũ in ſuo motu deſcribit ſpacium ⁊ moue
tur ĩ tem ꝑe.ſed illud tempus eſt imꝑceptibile.ꝛ illa de⸗
ſcriptio eſt imꝑceptibilis ꝓpter ſubtilitateʒ coꝛpoꝛuʒ.
Vnge ſicut radius ſi eſſet coꝛpus moueret᷑ imꝑceptibi
liter in maioꝛi vel minoꝛi ſpacio: ita dicũt ð coꝛꝑibus
gloꝛificatis.tamen ſucceſſine mouent᷑ vt dicũt:quia in
ipſis eſt ꝑs poſt ꝑtem ⁊ mouetur vna poſt aliam ſicut

dictum eſt. 4 Alij dicũt medio modo. ꝙ ſicut ſe hʒ res
ad circumſcriptionem in loco:ita ſe habet ad moueri

loco.Eſt ̊ res que nullo modo circumſcribit᷑ in loco:
nec replet locum:nec ↄmetituꝛ ſe loco.ſicut ipſe deus 9
vbiq; eſt incircumſcriptus. nec tamen ſicut materia 4
replet locum mole ſua.nec cõmenſurat ſe loco:immo ?ẽ
ſupra omia 7 extra omia non excluſus 2 intus omnia
non incluſus.Eſt alia res que circumſcribit᷑ loco ̊ nõ
replet locum nec cõmetitur ſe loco.ſicut angelus circũ
ſcribitur in loco vbi eſt.⁊ bʒ ſuam circũſcriptioneʒ tm̃
ſue virtutis.vnde ibi eſt vbi opatur:nõ tñ ſua ſubſtan
tia replet locum nec cõmetit᷑ ſe loco:quia ſua circũſcri:
ptio non cõmetit᷑ ſe circũſcriptioni loci.Eſt alia res qᷓ
circũſcribit᷑ in loco ⁊ cõmetit᷑ ſe loco:ſed non replet lo⸗
cum.Coꝛpus.n.pure luminoſuʒ non habet naturã re⸗

pletiuam loci ſicut radius ſolis: Fm illos qui ponunt

xxüj.

ipſum coꝛpus.quia ſi ſit ſol in gere: nõ ꝓpᷣter hoe ẽ aer
ſpiſſioꝛ:tamen circumſcriberet᷑ in illo loco:⁊ cõmetire

tur ei. Eſt alia res que circumſcribit᷑ ⁊ ↄmetit᷑ ſe loco:

⁊ replet locum.ſicut coꝛpus elementare nõ gloꝛificatũ
7 inde eſt 8. talia duo coꝛpoꝛa nõ pñt eſſe in eodem lo⸗
co ſenſibili:quia replent locum. Sicũt ̊ q; itũ ad con
ditioneʒ coꝛꝑis gloꝛificati põt ſe deſcribẽ ⁊ moueri ſuc
ceſſiue.ſed quantũ eſt de poteſtate gloꝛie põt ſe nõ ↄine
tiri ⁊ nõ circumſcribi ſenſibiliter:quia quadam pote⸗
ſtate gloꝛie eſt quaſi infinitũ quo ad nos reſpectu poſ⸗
ſibilitatis coꝛpoꝛis non gloꝛioſi.⁊ hoc eſt qʒ vult dicẽ
augꝰ. ꝙ vtraq; interualla pari celeritate ↄtingit ⁊c. id

eſt.ſi voluntas ſit anime poteſt illud coꝛpus ferre in ꝑ·

ceptione per ſpacium longum ? breue.⁊ hoc eſt de po⸗

teſtare gloꝛie non coꝛpis quia coꝛpus.Et ſic ꝓcedũt pᷣ

me rationes. ¶¶ Ad primũ in ↄtrarium dom.ꝙ eſt con
ſiderare partes coꝛꝑis gloꝛificati ſᷣm oꝛdineʒ queʒ ha
bent in coꝛꝑe:vel ſᷣm oꝛdineʒ quem babent ad locum.
Primo modo eſt diſtantia ⁊ ſucceſſio partium delcri⸗
ptibilis in illo.ita ꝙ pars ſit poſt partem. Sʒ ſecundo
modo de poteſtate gloꝛie omẽs partes vno modo ⁊ ſi⸗
mul qᷓtum ad deſcriptioneʒ ꝑceptibilem poſſunt ſe ha
bere ad vnum locum.4¶ Ad aliud dom. ↄcedendũ eſt
bene:ꝙ coꝛpus dñi in aſcenſione mouebat᷑ deſcribẽdo
ſe in ſpacio ⁊ ſucceſſiue.ſed hoc fuit ex voluntate ⁊ nõ
er neceſſitate ſicut in alijs coꝛꝑibo. Et per boc ſoluunt᷑

Mẽbrũ quartum
Onſequẽter querit᷑ ſᷣm quid ſit aſcenſio
in xpᷣo.Et querit᷑ an ᷣm eandeʒ naturaʒ
aſcendit xpᷣs ⁊ deſcendit.⸗ Ad qð obijci
tur ſic.iiij.ad ephe. aſcendit quid eſt
niſi quia deſcendit primũ in inferioꝛes ꝑtes terꝛe.glo.
ↄſtat ꝙ fᷣm humanitateʒ xpᷣs deſcendit ⁊ aſcendit ⁊c.ſᷣ
Fm itateʒ que vbiq; eſt nec aſcendit loco:nec deſcen⸗
dit.⁊ ita ᷣm ideʒ ſcʒ 'ᷣm humanitatem aſcendit ⁊ deſcẽ
dit. 4 Item Dam̃.aſcendere ⁊ deſcendere ſunt propꝛi⸗
etates coꝛpoꝛis circumſcripti.ergo diuine nature non
conuenit aſcendere. 4 Item ᷣm diuinam naturam eſt

vbiq;:ſed hoc eſt contra rationem deſcenſus.quia aſcẽ

ſus ⁊ deſcenſus ponit motum ab vno loco in alium.
Contra.Jo.iij. Qemo aſcendit in celum niſi qui de
ſcendit de celo.Glo.aſcendit ſᷣm ꝙ bomo: deſcẽdit ſᷣm
ꝙ deus. non ̊ ᷣm idem. 4! IJtem Zluguſtinus ĩ ſermo⸗
ne de aſcenſione. De noſtro fuit quod apprehendit:de
ſuo ꝙ aſcendit.ſᷣm ergo humanitatem pependit in cru
ce:⁊ ſᷣm diuinitateʒ aſcendit. Solutio.dicenduʒ q;
deſcenſus dicitur dupliciter.pꝛopꝛie ſcilʒ ⁊ impꝛopꝛie.
Im propꝛie dicitur deſcenſus de chꝛiſto Fᷣm diuinitatẽ.
ſcilʒ ipſa exinanitio deitatis:qua exinaniuit ſemetipᷣʒ
foꝛmam ſerui accipiens Phil.ij.Et hec eſt ipſa agari
tio in carne:quãdo ſe vmuit paruitati noſtre.⁊ hec de⸗
ſcenſio non ponit motum ſed terminũ vnionis.iiij.ad
ephe.Deſcendit in inferioꝛes ꝑtes terre. Glo. Deſcen
dit quideʒ diuinitas non localiteꝛ: ſed per exinanitõʒ.
Deſcenſus auteʒ ꝓprie eſt propꝛietas ſubſtantie diffi⸗
nibilis in loco.ſᷣm quod dicit Dam̃. ꝙ aſcendere ⁊ de⸗
ſcendere ſunt ꝓprietates rei circumſcripte.⁊ hoc mo⸗
do deſcendit m humanitateʒ xpᷣus ad inferos:⁊ deſcẽ
det ad iudicium.Vnde glo.ſuper illud.iiij.eph̊.ꝙ aſcẽ

dit quid eſt ⁊c᷑.dum ſᷣm animaʒ ad inferos deſcẽdit:Fʒ

coꝛpus ⁊ animam ad celos aſcendit. Item aſcenſio ſi⸗
militer dicitur dupliciter.ſcilicʒ propꝛie ⁊ impropꝛe.
Impropꝛie dicitur aſcenſio de chriſto: ita exaltatio hu
manitatis chriſti in reſurrectione.quia manifeſtata ẽ
poteſtas celſitudo deitatis. Alio modo dicitur aſcẽ⸗
ſio proprie.ſcilʒ motus localis qui eſt ab inferioꝛi lo⸗
co ad ſuperioꝛem locum.ſumendo igit᷑ aſcenſum ⁊ de⸗
ſcenſum ꝓprie:ſic ſᷣm idem aſcendit ⁊ deſcendit.qꝛ de⸗

4

XN& 1 *Nn

R . *

N. X
Pgzpie

ſcenſus eius ꝓprie fuit ad inferos:⁊ hic fuit ſᷣm aĩaʒ.
aſcenſus ꝓprie ſᷣm aĩiam ⁊ coꝛpus.vnde pᷣm humanita⸗
tem fuit vtrũq;. ¶ ꝛ aũt querit᷑ ̃m quid conueniat
aſcenſio xpᷣi.dðim ꝙ hec pꝛepoſitio ſᷣm:aliqñ notat cõ⸗
ditioneʒ nature.aliqñ notat cãm.aliqñ vnitateʒ ꝓprie
ꝑſone.Conditõneʒ nature notat cum dicit᷑ x̃s ſᷣm ꝙ
bhomo paſſibilis:ßᷣm ꝙ deus impaſſibilis.Cauſaʒ no⸗
tat cum dicit᷑ x-pᷣs ſᷣm ꝙ deus reſurrexit: quia virtus di
nina fuit cauſa reſurrectõis. Anitateʒ ꝑſone notat cũ
dicit᷑ rpᷣs ſᷣiim ꝙ homo creauit mundũ.i.xpᷣs ſᷣm ꝙ eſt
ꝑſona illa que hʒ humanitatẽ creauit mũdũ. Si ergo
Hm in pnti notet ↄditioneʒ nature: hoc modo xpᷣs ſᷣm

humanitateʒ aſcendit.Si notet cauſam: ſic ei cõuenit

aſcenſio m diuinam naturam. quia virtus dina fuit
cauſa ſue aſcenſionis.Et hoc vult dicere augꝰ. cuʒ di⸗
cit. ſuo eſt ꝙ aſcendit loquens cauſalit:i.virtute ſue
ditatis fuit hoc ꝙ aſcendit. Si notet vnitateʒ ꝑſone:
ſic eſt ꝙ deus aſcendit: ⁊ ᷣm ꝙ homo ſimilit᷑ aſcendit.
quia ſᷣm ꝙ deus eſt illa ꝑſona que eſt homo:⁊ HG̊ modo
homo aſcendit.⁊ ſic pʒ rñſio ad predicta argumenta.
Et ſic intelligit᷑ illud JSo.iij. Lemo aſcendit in celum:

niſi qui deſcendit de celo filius hoĩs qui. eſt ĩ celo. qᷓtuʒ

ad vnitateʒ ꝑſone loquit᷑.

Membꝛum quintuʒ

Einde querit᷑ qñ fuit aſcẽſio xpᷣi. Ad qð
ſic phi.ij. Vactus eſt obediẽs vſq; ad moꝛ
tem: ꝓpter qð ⁊ deus exaltauit illum ⁊c.
Ex qͥ etiã ⁊ m beatũ aug.videt᷑.q; xpᷣus
paſſioneʒ ſuam meruit exaltationeʒ. nõ ſolum q;tuʒ
ad gloꝛiam reſurrectionis: ſ̊ etiam q;tum ad locũ exal
tationis.vt ſcʒ aſcenderet.&̊ ſtatim poſt paſſionem de⸗
buit aſcendere.¶ Juxta hoc querit᷑.quare ñ teꝛcia die
aſcendit poſt reſurrectioneʒ:ſicut tercia die reſurrexit
poſt paſſionem. cum per tres dies probari poſſit ve⸗

ritas reſurrectionis.ſicut per tres dies veritas paſſio

nis. Solutio.dðm ſm beatũ luc.qui dicit in actibo
primo. Per dies.xl.apparens eis ⁊ loquens de regno
i:ꝙ dilata fuit aſcenſio eius per.xl.dies poſt reſur⸗
rectioneʒ.⁊ hoc dicit Leo papa in ſᷣmone de aſcẽſiõe.
Quadragenarius erpletus eſt numerus ſacratũfimo
oꝛdine diſpoſitus:vt dum a dño hoc ſpacio moꝛa cor⸗
poꝛalis extenderet᷑.fides reſurrectionis documẽtis ne
ceſſarijs monſtraret᷑. Dicenduʒ ̊ ꝙ diſpenſatio fuit ꝗ;
natus fuit xp̃us:⁊ ꝙ fuit moꝛtuus:⁊ ꝙ reſurrexit:⁊ ꝙ
aſcendit.⁊ ſicut ꝓpter diſpenſationeʒ dilata fuit reſur
rectio eius quouſq; ꝓbaret᷑ veritas paſſionis eiꝰ: ita
diſpenſationeʒ neceſſarium fuit differꝛe aſcenſioneʒ
eius quouſq; veritas ſue reſurrectõnis ꝓbaret᷑.⁊ hoc
eſt quod dicit leo papa.ꝑ omne tempꝰ quod int᷑ reſur⸗
rectioneʒ dñi ⁊ aſcenſioneʒ eius exactum eſt:hoc ꝓui⸗
entia dei curauit.h̊ dcuit.vt dñs ihs xpᷣs vere agno⸗
ſceretur reſuſcitatus:qui vᷣe erat natus paſſus ⁊ mor⸗
tuus.il Sed querit᷑.quare plus fuit dilata aſcenſio pꝰ

reſurrectioneʒ qᷓ ꝑ tres dies.dðᷣm ꝙ difficilius erat p

bare veritateʒ reſurrectõnis qᷓ; paſſionis.quia a teꝛcia
die vſq; ad terciam poterat ðᷣe ꝓbari paſſio:ſ̊ ad verã
reſurrectioneʒ ꝓbandam plures dies requirebant᷑.⸗
ideo maius tempus requirebatur inter aſcenſioneʒ 2
reſurrectioneʒ ꝙᷓ inter paſſioneʒ ⁊ reſurrectiõeʒ. IJItem
alia ratio eſt. qm̃ conſolationes diuine ſemp ſuꝑabun
dant tribulationibo.ſᷣ tempus illud paſſionis ante re⸗
ſurrectioneʒ fuit tempus tribulatõnis apoſtoloꝝ. tpᷣs
aũt quod fuit inter reſurrectõeʒ ⁊ aſcenſioneʒ fuit tẽpꝰ
conſolatõnis eoꝝ.Si ̊ diuina bonitas ſemꝑ dʒ extẽ⸗
cere ⁊ augere tempꝰ conſolatõis ſuꝑ tempꝰ tribulati⸗
onis ſanctoꝝ.ideo magis dilatum fuit tempꝰ int aſcẽ
ſionem ⁊ reſurrectioneʒ q; inter paſſionex 2 reſurrecti
onem. Sed tunc ſqni aneſti⸗ quare dilatuʒz fuit ꝑ
xl.dies ⁊ non ꝑ plures nec paucioꝛes? Dicẽdũ ꝙ dies

C

2
3

conſolationis diuine compant᷑ ad hoꝛam tribulatõis

ſicut annus ad diem.⁊ ita conſuetum eſt in ſcriptura.

⁊ hoc eſt de miſericoꝛdia dei ad quam ꝑtinet ꝙ magis
extendatur tempus ↄſolatõnis qᷓ tribulatõnis.vñ yſa.

lxj. Ad annũciandũ miſit me ⁊c.vt predicarem annũ
placabilem domino:⁊ diem vltionis deo noſtro. EInð
ꝓ die reddit annum: ⁊ diem ꝓ hoꝛa. Cum g. xl.fuerũt
hoꝛe paſſionis ⁊ tribulatõnis apoſtoloꝝ: conſtat ꝙ de
buerint eſſe.xl.dies conſolatiõis.⁊ hoc eſt quod dicit
glo.act᷑.j.Quadraginta hoꝛis moꝛtuus fuerat: ꝓpter
hoc.xl.diebus ſe viuere confirmat.⁊ hoc fuit vt ſtatus
deſolationis eſſet ſicut hoꝛa.ↄſolatõnis ſicut dies. Et
ſic ꝑpʒ ꝓpter quid.xlꝰ die aſcẽdit.⁊ ꝙ fuerũt.xl.hoꝛe ſue
paſſionis:⁊ ita tribulatõis apoſloloꝝ. Illud pʒ.quia
prima die ſuit ibi ꝑ tres hoꝛas moꝛtuus ꝑ vnum dieʒ
7 duas noctes fuit in ſepulchꝛo. ⁊ hoc in quolibet ꝑ
rij.· hoꝛas.⁊ ita.xxxvj.boꝛis.⁊ addant᷑ tres pme⁊ erũt
xxxix.⁊ hoꝛa.xl.ſurrexit ſcʒ mane diluculo tercia die.

ita quadrageſima die aſcendit.

—

Membꝛũ ſextum

Oſtea queꝛit᷑ de termino aſcenſionis xpᷣi

ad celos: qui notat᷑ ꝑ hanc pꝛepoſitionẽ
ad.cum dicit᷑ aſcendit ad celos. Et pᷣmo
querit᷑ de teꝛmio aſcenſus reſpectu coꝛpo

raliũ. vtꝝ aſcendit ſuꝑ omne coꝛpoꝛeũ.Scðo reſpectu

ſpũalium.vtꝝ aſcendit ſuꝑ omẽs ſpũs.

Articulꝰ? pꝛamꝰ?

D primũ obijcit᷑ ſic.pᷣs.Eleuata eſt magni⸗

ficentia tua ſuꝑ oẽs celos: in aſcenſiõe ſcʒ.
ſuꝑ celum empireũ aſcendit.ſ.ipſum vlti

mũ coꝛpoꝝ.̊ vltra omẽs celos ⁊ vltra omne coꝛpoꝛeũ.
ſed vlitra nõ eſt niſi celuʒ trinitatis.gᷓ aſcendit vſq; ad
celum trinitatis.⸗ Item locus determinat᷑ non ſolum

ſm conditiõeʒ nature vel oꝛdineʒ vniuerſitatis:immo

etiam ſᷣm meritum determinat᷑ locus.ꝗᷓ vbi eſt impro⸗

poꝛtio meriti ad meritũ ſm excellentiaʒ:eſt impropoꝛ⸗

tio loci ad locum. ſ̊ meritum xp̃i qᷓtum ad excellẽtiaʒ
non hʒ ꝓpoꝛtioneʒ cum meritis alioꝛum.q̊ ſᷣm h̊ debet
ei dare locus oĩno differens a locis oĩm creaturaruʒ ⁊
angeloꝛum:⁊ etiã excelſioꝛ locis eaꝝ. locus in quo ẽ
ſua gloꝛia debet eſſe ſupꝛa locum angeloꝛum quod ẽ ce

lum empireum. ſed vltra non eſt niſi celum trinitatis.
g̊ aſcendit ſupꝛa omne coꝛpoꝛeum ⁊ vſq; ad celũ trini⸗

tatis. 4 Item Hebre. vij. Excelſioꝛ celis factus. Glo.

id eſt omni rõnali creatura.eꝛgo angelis eſt excelſioꝛ.
Saſcendit vltra locum angeloꝝ ⁊ vſqʒ ad celum trini⸗
tatis:quia non eſt aliud vltra.¶ Iteʒ pᷣs.A ſummo ce

lo egreſſio eiꝰ. Glo.i.ab equalitate patris.⁊ occurſus

eius.Glo.occurꝛit ipſe homo plenitudine diuinitatis
vſq; ad equalitateʒ patris. Occurſus rpᷣo cõuenit ſᷣm
homiĩeʒ:dum ad ſedeʒ patris aſcendẽs occurrit.igitur
vſqʒ ad celum trinitatis ⁊ ſuꝑ omẽs celos aſcendit.

Itez. iiij · ad ephᷣ. Uſcendens in altum.glo.dignitate

loco.⁊ poſtea dicit textus.ſuꝑ omẽs celos. Exr q ptz
ꝙ ſuꝑ omẽs celos aſcendit:nõ ſolum dignitate ſ̊ etiaʒ
loco.⁊ ita vſq; ad celum trinitatis. Ad oppoſitum.

ps. Oñs in celo ſedes eius. ꝗ̊ terminus ſue aſcenſiõis

eſt celum. ¶ Si dicatuꝛ ꝙ hoc intelligit᷑ de celo trinita
tis quod eſt ſedes eius.⁊ ſic eſl ſupꝛa alios.Cont᷑.celũ
trinitatis non aliud eſt qᷓ; celſitudo trinitatis. ſicut ha
betur in.ij.ſent᷑.ſ̊ impoſſibile eſt ꝙ cꝛeatuꝛa vllo modo
ſublimet᷑ vſqʒ ad celſitudineʒ trinitatis.quia ſic crea⸗
tura in aliquo equaret᷑ creatoꝛi.qdð eſt impoſſibile.vñ
etiam xpᷣs ſm ꝙ homo quia eſt creatura:non põt ei eqᷓ⸗
ri. &nõ põt aſcendere vſqʒ ad celſitudinem trinitatis:
qð eſt celum trinitatis.Oꝛ ꝗᷓ dicit᷑ dñs in celo: intelli⸗
gitur de celo empireo.q̊ᷓ ibi eſt terminꝰſue aſcenſiõis.
⁊ ita nõ eſt ſupꝛa omne coꝛpoꝛeũ. Solutio.dðim ſiẽ

2) P e eALaA

1
e.

Nmd

G
lerit
Re
dicit
Ppeer
bnns
Et
eſue
guin
die;
etg
tit

„

ſi
M
mo⸗
N
W

agni
eſg.
1pl
rei.
gol
lutn
mo
10/
oꝛ⸗
z
det
32
no?
R
atis.
trini
G⸗
liot
fini
ſoce
ſſy⸗
s
n
-
e
6
i;
n.
Gis
ite
i
tha
hod
ren
i
lo:
l⸗
ſ.
ſe

7 ..— 85
cè

Nueſtio

babetur beb.ij. vbi introducit᷑ auẽtas p̃s.Conſtituiſti
eum ſuꝑ opera manuuʒ tuaꝝ: ⁊ omia ſubieciſti ſub pe
dibus eius. Glo.ſcilʒ ptãte ⁊ dominio:vt adoꝛẽt illum
⁊ vereantur.ſm bhoc ̊ dõᷣm.ꝙ qñ dicit᷑ xrpᷣs conſtitutꝰ
ſuꝑ omẽs.hec pꝛepoſitio ſuꝑ:poteſt diceꝛe eminentiam
dignitatis ⁊ poteſtatis: vel eminentiam loci. Si pᷣmo
modo.ſic aſcendit ſuꝑ omĩa:quia omĩa poteſtati ⁊ do⸗

minio eius ſubijciunt᷑.vnde etiam ab angelis honoꝛat

humanitas ſua beata. Et hoc dicit glo. heb.ij. Conſti⸗
tuiſti eum ſup opera manuũ tuaruʒ. Glo.i.ſuꝑ digni
oꝛa opera angelos ⁊ homines.Et iterum heb.primo.
Sedet ad dexteram maieſtatis in excelſis.Glo. dicẽs
in excelſis: non in loco concludit deum:ſed oñdit xpᷣm
omnibus altioꝛem 1 omnibus eminentioꝛeʒ.⁊ BGᷓ etiaʒ
ibi dicit tertus.Si aũt ly ſuper dicat oꝛdineʒ loci.di⸗
ſtinguendum.quia ſunt localia: ⁊ ſunt non localia.vl⸗
timũ continens ſcʒ celum empireũ:locale nõ eſt. Suꝑ
igit᷑ omia localia eſt loco: ⁊ non ſuꝑ non localia eſt lo⸗
co.ſuꝑ omnia vᷣo dignitate 2 poteſtate.⸗l Ad rationes
que oſtendunt ꝙ ſupra celum empireũ ſit loco. dicen⸗
dum ad primam. ꝙ ſi intelligatur illud ſuper celos.ſ.
poteſtate ⁊ dignitate:ſic bene dico.ꝙ eleuata ẽ ſua po
teſtas ſupꝛa omne celum. AUnde data eſt ei poteſtas in
celo ⁊ in terra.⁊ nomen ſuper omne nomen ⁊c̃. Si aũt
iſtud intelligatur localiter non eſt verum: quia ſuper
non locale ponere oꝛdinem loci.nibil ẽ dictu neqʒ poſ⸗
ſibile.Quia eꝛgo coꝛpus illud ſcʒ celũ empiꝛeũ eſi n lo
cale:quia vltimum. ideo dicere ꝙ ſit ſuper ipſum loco
chriſtus. hoc nihil eſt dictu. 4 Ad aliud dom.ꝙ meri
tum chriſti eſt meritum homĩs: ⁊ etiam hominis dei.
Scðm ꝙ homo eſt: ᷣm hoc meritum eius bene poteſt
eſſe ꝓpoꝛtionale.ſed ſᷣm ꝙ homo deus non: ſed magis
reſpicit meritum ꝙ homoè: qᷓ; ꝙ homo deus.quia dei
non eſt mereri.⁊ ita ᷣm hoc cuʒ aſcenſio conueniat ei
ꝓrie ſᷣm ꝙ homo. cõuenienter terminat᷑ ſua aſcenſio
ad locum angeloꝝ. Iteʒ ſi locus eſſet de ſubalibo bea⸗
titudini bene ꝓcederet obiectio:ſed ita nõ eſt.unmo de
accidentalibꝰ.eque.n.poteſt beatificari xpᷣs ĩ loco cor⸗

poꝛali ſicut in alio loco.⁊ ideo non ſequit᷑ ꝙ ſi meritũ

ſit impꝛopoꝛtionale:ꝙ locus impꝛopoꝛtionalis.ꝗa il⸗
lud non tenet niſi in illis que ſunt de ſubſtantia beati⸗
tudinis.ſieut ſunt viſio dilectio.⁊ etiam dotes coꝛꝑis.
agilitas.claritas.ſubtilitas.qui enim plus meruerit:
7 plus hbabebit de beatitudine: a plus videbit: plus
amabit ⁊c. Vnde ihs xpᷣs plus habebit iſta hᷣm ꝙ ho⸗

moqꝙᷓ creatura alia.⁊ impꝛopoꝛtionabilii ſicut meritũ

impꝛopoꝛtionale.4 Ad aliud pʒ ſolutio m diſtincti⸗

onem factam. vt ly excelſioꝛ dicat talem oꝛdineʒ vel ta
lem ⁊c̃.4! Ad aliud qð obijcitur de glo.ꝙ occurſus eiꝰ

vſq; ad ſedem patꝛis conuenit rp̃o ẽᷣm homĩeʒ. Dicen
dum ꝙ ſm: aliqñ dicit conditioneʒ nature. aliquãdo
vnitateʒ ꝑſone.Si dicat conditioneʒ nature: tunc hec
diſtinguenda eſt.xpᷣo ſᷣm hominem conuenit occurſus
vſq; ad ſedem patris.quia vſqʒ poteſt teneri excluſiue

vel incluſiue. Si ercluſiue tunc eſt vera: quia poĩt tũc

ꝙ non ꝑtingerit ad ſedem patris.tamen ꝑfecte occu r⸗
rit.nihilominus circa ipſum? tamen vſq; ad ipſuʒ. ſi⸗
cut ille dicit currere vſq; ad ciuitatem qui ꝑuenit vſqʒ
ad poꝛtam:⁊ tamen non intrat ſed manet extra.⁊ tunc
vſq; excluſiue tenet᷑. Si auteʒ intret tunc tenetur inclu
ſiue. Si aũt hic ly vſqʒ teneatur incluſiue:ꝛ ly ſm di⸗
cat conditioneʒ nature:ſic eſt falſa. quia ponit tunc ꝙ
perfecte attigerit ⁊ paꝛticipet celſitudineʒ patris.⁊ po
nit equalitateʒz ipſius ad patreʒ m humanã naturaʒ.
qð ñ ẽ poſſibile. Si dicat veritatẽ pſone.⁊ tũc ẽ ſenſus
xpᷣs ſᷣin ꝙ ipe ẽ illa ꝑſona q̃ ẽ hõ:occurrit vſq; ad ſedeʒ
pris.G̊ bñ verũ ẽ ⁊ ẽ equalis patri. Ad aliud qð ob⸗
ncit᷑ ꝙ loco ⁊ dignitate aſcẽdit ſuꝑ oẽs celos. Dicẽduʒ
ꝙ; ſuꝑ oẽs locos locabiles aſcẽdit loco ⁊ dignitate. ſu⸗
per omẽs aũt dignitate:h̊ nõ loco.

„
— & rteej *—

P yAA een

* %

xxij.
ANiꝛticulus ſecũdus

Oſtea queritur de termino aſcenſionis re⸗
ſpectu ſpirituũ.vtꝝ aſcendit ſuꝑ oẽs ſpũs:
L ſicut ſuꝑ angelos 2 aĩas beatas. Ad qð ſic
ſubſtantijs ſpnalibus debetur locus ſi pũalis: ⁊ coꝛpo⸗
ralibus coꝛꝑalis. locus igitur angeloꝛuz eſt ſpũalis: 2
locus cuiuſſibet coꝛpoꝛis coꝛꝑalis.⁊ ita locus corꝑis
xpi.ſed impoſſibile eſt ꝙ aliquis locus coꝛꝑalis ſit tan
te dignitatis quante ſpiritualis.̊ locus coꝛꝑis xpᷣi nõ
eſt tante dignitatis quante locus angeloꝛum. ergo nõ
eſt ſuper eum: ſed citra. on ẽ ſi uper ſpirituales ſub⸗
ſtantias beatas aſcendit. 4 Item angelica natura ſub⸗
limatur ad contemplationeʒ diuinam. Ad boc autem
non poteſt ſublimari natura coꝛpoꝛea etiam in xpᷣo.ꝗa
hoc eſt contra naturã coꝛꝑis.ſᷣ̊ ᷣm ſublimatõʒ nature
ſublimatur eius locus. locus angeloꝝ ⁊ beataꝝ ani
maꝝ ſublimioꝛ eſt qᷓ locus coꝛpoꝛis xp̃i.nõ igit᷑ ſuper
angelos aſcendit. Cõtra. coꝛpus rpᷣi eſt digniꝰ omi
coꝛpoꝛali creatura.ſi ergo debet determinari locus ſᷣm
dignitatem nature:opoꝛtuit ꝙ locus eius ſit in ſupre
mo loco coꝛpoꝛali.¶ Item coꝛpus xp̃i eſt vnitum deita
ti.ſed vnio cum diuinitate eſt excellentiſſima:qua nul⸗
la maioꝛ cogitari poteſt in creatura. g̊ ſm hoc excellit

omneʒ creaturam. Sſi m dignitatem detur locus ſuꝑ

angelos dabitur locus eius. Solutio. dicendum /
ſimpliciter xpᷣus aſcendit eſt ſupꝛa omne coꝛpoꝛale ⁊
ſpirituale: ſed tamen differenter. quia ſupra omne lo
cabile eſt loco.ſimpliciter auteʒ ſuper omne quod ẽ cre
atum tam locale q; non locale eſt dignitate 2 poteſta⸗
te.⁊ ſic ſuper angelos. vnde ad ephe.j.Conſtituẽs ad
exteram ſuam in celeſtibus ſuper omneʒ pꝛincipatuʒ
7 poteſtatem virtutem ⁊ dominationeʒ ⁊c.4¶ Ad pri⸗
mam rationeʒ in contrarium dicendũ.ꝙ locus ſpiritu
alis angeli dicitur tripliciter. Ano modo ipſum cor-
pus in quod opeꝛatur ſᷣm ꝙ dicit᷑ angelus eſſe vbi ope
ratur. ⁊ dicitur iſte locus ſpiritualis: quia ꝙ angelus
ſit vbi operatur. hoc intelligitur ⁊ non ꝑcipit᷑ ſenſu.
Alio modo dicit᷑ locus ſpiritualis terminatio ſue vir
tutis ⁊ eſſentie. Cercio modo dicit᷑ metaphoꝛice ꝓut
dicitur deus locus cõmunis angeloꝛum ⁊ animaꝝ be⸗
atarum. Si loquamur de loco ſpirituali angeli pꝛimo
modo:dicitur ſpirituale angeli ratione contenti:quia
intelligibiliter eſt in eo.ſic ſuperioꝛ ẽ locus xpᷣi jm cor
pus ꝙᷓ locus ſpiritualis angeli.qꝗa angelus in celo em⸗
pireo eſt⁊ ibi operatur opere.quod eſi oꝛnatus ſiue or
nare:⁊ vltra qᷓ; angelus oꝛnet eſt ipſe chriſtus.⁊ h etiã
locus ſpiritualis non eſt dignioꝛ loco coꝛꝑali chriſti.
cum hic locus ſpiritualis coꝛpoꝛalis ſit ſᷣm veritateʒ.
dicatur ſpiritualis ratione contenti quod eſt ſpiritua
liter in illo.⁊ iterum contentum coꝛpoꝛale qð eſt xp̃s.
dignius eſt illo contento ſpiꝛituali ratõne vnionis ad
diuinitateʒ. Si loquamur de loco ſpirituali angeli ſe⸗
cundo modo:ſic nulla eſt comparatio neq; propoꝛtio.
quia terminus coꝛpoꝛis ⁊ terminus ſubſtantie ſpiritu
alis non ſe habent vniuoce:ſed equoce. Si tercio mõ:
adhuc ſupius eſt coꝛpus rp̃i qᷓ̃tum ad illum locũ qᷓ; an
gelus:quia plus eſt ſaluari in deum per vnioneʒ ⁊ vni
tatem perſone q; ſolum per amoꝛem ⁊ contemplatõeʒ.
quo vltimo modo ſaluatuꝛ vel vnitur angelus deo.coꝛ
pus auteʒ chriſti primo modo. 4¶. Ad aliud quod oſtẽ
dit ꝙ locus xp̃i ſit inferioꝛ angeloꝝ loco.Dicenduz q;
lʒ coꝛpoꝛea natura in xpᷣo non ſublimet᷑ ad contempla
tioneʒ: tamen ſublimat᷑ ad vnioneʒ cum diuinitate. 2
hec ſublimatio ſuperioꝛ eſt qᷓ ſublimatio angeli. quia
bec eſt in vnitate perſone cum deo: illa nõ.⁊ rõne buiꝰ
xbet᷑ ei locus ſublimioꝛ in celo empireo.

e rN . 24 N

e fſ

Membꝛum ſeprunũ
HSrnſequenter querit ꝓpter quid ſit aſcen
ſio.ſ.quis ſuit fructus aſcenſionis. Et pᷣ
mo querit᷑ quis fuit fructus aſcenſionis
q̃tum ad ipſum. Secundo.quis fuit fru
ctus qᷓ;tum ad nos.

Articulꝰ pꝛimꝰ

D primũ querit᷑.vtꝝ aliqua noua iocundi⸗
tas ei accreuit ex ſua aſcenſione. Ad qð ſic
pᷣs. Delectationes in dextera tua vſqʒ in fi⸗
nem. Glo.delectatio ⁊ leticia erit mihi in cõſenſu tuo:
bumanis obtuitiba ſubſtracto.ſed iſte conſenſus fuit ĩ
die aſcenſionis.q̊ delectatio ⁊ leticia fuit ei in die aſcẽ
ſionis.accreuit ei igit᷑ aliquod nouum gaudiũ.¶ Ad
oppoſitum. xpᷣus anie aſcenſioneʒ eꝛat ꝑfecte beatus.ſᷣ
beatitudo eſt ſiatus oumn bonoꝝ congregatõne ꝑfectꝰ.
g cum eſſet in illo ſtatu:non erat poſſibile ꝙ accreſcerzʒ
ei aliquod nouum gaudiuʒ ex aſcenſione. Solutõ.
dᷣm ꝙ nouum gaudium põt dici quo ad nouam ſpe⸗
ciem gaudij:⁊ quo ad numeꝝ gaudioꝝ.aut poteſt dici
nouum gaudium ſolum: quia eſt nouus modus gaudẽ
di vel gaudij.OPrimo modo nõ accreuit ei nouum gau
dium:quia de nullo gauiſus eſt in aſcenſione de qͥ pus
non gauderet. VUnde ſicut modo gaudet de hoc ꝙ ſedet
ad dexteram patris.i.loco competentioꝛi fruitioni po
tioꝛum bonoꝛuʒz potris.ita prius gaudebat de boc qð

—,—

ſciebat ſe ſeſſurum ad dexteꝛam patris.Sed modꝰgau

dij differt:vnde ei accreuit nouus modus ſolum. vnde
ſicut dicimus: ꝙ cum ſit deſcenſus a theoꝛica practice
ad practicam experientie. non fit deſcenſus a noto ad
ignotum:ſed ad notum alio modo. ſic de nullo habuit
celectationem poſt aſcenſionem: quin ante de illo ba⸗
buit ⁊ q;tum etiam ad numeꝝ gaudioꝝ.tamen nouus
modus ipſi humanitati accreuit. cum per experienti⸗
am ſciuit ⁊ vidit militiam angeloꝛum ſibi ſubiectaʒ.

Aꝛticulꝰ? ſecũdꝰ
Onſequenter queritur iuxta hoc de fructu

aſcenſionis quo ad nos. Et primo quo ad
moꝛtuos.Secũdo quo ad viuos.

Ad pꝛunũobijcitur S. j.

7 queritur.vtꝝ aſcẽſio xp̃i ſit cauſa noſtre aſcenſiõis.
Et videtur ꝙ ſic.quia ſua reſurrectio eſt cauſa nẽe re⸗
ſurrectionis. ſimiliter ⁊c. ¶ Item aug.in ſermõe de
aſcenſione.Aoꝛs xp̃ᷣi viuificat nos: reſurꝛectio erexit
aſcenſio vexit.&̊ ſua aſcenſio eſt cauſa noſhʒe ſubuectio⸗
nis ſeu aſcenſionis. Contra. per paſſioneʒ xpᷣi amo
tum fuit omne impedimentuʒ quod erat ex ꝑte noſtra
aſcendendi ĩ celum. Similit ex ꝑte ſanctoꝛuʒ erat me
ritum vt aſcenderent ⁊ gloꝛificarent᷑ in celis.& de iuſti
cia dei ipſi aſcenderent etſi xpᷣs nõ aſcẽdiſſet.̊ ſua aſcẽ
ſio non eſt cauſa noſtre aſcenſionis. Juxta h̊ queꝛt᷑
vtꝝ aſcenſio xpᷣi aperuit ianuam ꝑadiſi.Ad quod ſic.
hebꝛe.iiij. Habentes pontificem qui penetꝛauit celos.
Blo.penetrauit.i.peitus intrauit vt nos ſeꝗ poſſimꝰ.
gᷣ aſcenſio xpᷣi aperuit ianuam celi.q¶ Contra.Marci
xv.hoꝛa ſexta tenebre ⁊c. Glo.diuĩe pietatis oꝛdo po⸗
ſcebat vt eodeʒ temꝑis articulo quo ade pᷣuaricati ob⸗
cluſerat: latroni penitenti ianuam reſeraret ꝑadiſi.ſᷣ̊
hoc fuit in ſua paſſione. paſſio xpᷣi ianuam apeꝛuit:ñ
ergo aſcenſio.q] Item luc.iij. Paptiʒato ihu ⁊ oꝛante
⁊c. Glo.dum aquas ioꝛdanis ſubijt nobis ianuaʒ celi
pandit.⁊ dum caro noxia aquis frigentibus tingitur:
oppoſita noxijs quondaʒ rumphea ignea extinguitur.
̊ baptiſmus eius aperuit nobis ianuam ꝑadiſi.nõ eſt
igitur hic effectus aſcenſionis. ꝓpter quod queritur.ſi
aſcenſio aperuit ⁊ paſſio ⁊ baptiſmus: qũo different:

.16760

74 4 eo) 4
1., ⸗

„ℳ nab 4. 921 P⸗

Solutio. duplerx eſtoꝛdo. vnus ? oꝛdo iuſticie gene
ralis:⁊ eſt oꝛdo diſpenſationis ſpẽalis. Eꝛdo iuſticMie
generalis attendit ante peccatum ⁊ poſt. Et oſideran
do iſtum oꝛdineʒ:ſᷣm ipſum debent reddi bonis bona:
⁊2 malis mala. 2 finaliter malis ſupplicium eternum.
Sed vlterius eſt oꝛdo qui reſpicit diſpenſatõeʒ ſpecia⸗
lem: que fuit etiam in incarnatione ⁊ paſſione ⁊ reſuꝛ
rectione ⁊ dñi aſcẽſione.Quia hec oĩa fuerũt ex diſpẽ⸗
ſatione diuina ꝓpter noſtram redemptioneʒ. Prĩo mõ
ſi non fuiſſet peccatum: ſufficeret primus oꝛdo ad ape
riendum ianuam celi.quia nõ fieret niſi bonum:⁊ red
ceretur bonum pꝛo bono.Et hoc modo non dicit᷑ aſcẽ
ſio dñi cauſa noſtre aſcenſionis.ſ̊ qᷓtum ad alium or⸗
dinem eſt cauſa:quia ex diſpenſatione aſcenſio ⁊ reſur
rectio ⁊ alia ſacramenta oꝛdinant᷑ ad noſtram redem⸗
ptionem.¶ Et ſi obijcit᷑. Qonne iuſticia generalis ſuf⸗
ficeret ad noſtram aſcenſionem ſine alijs diſpenſatio⸗
nibus ſpecialibus.dðm ꝙ ſic ante peccatum: ſed non
poſt peccatum.immo ſemꝑ poſt peccatum ſm illaʒ no
bis redderetur malum ⁊ nũqꝙᷓ; bonum: quia nõ fuit bo
num niſi per comꝑationeʒz vel aſpectum ad incarnati
onem.⁊ habendo fidem de ipſa ? d alijs ſacꝛamentis.
ſicut dictum eſt ⁊ ꝓbatum ſuꝑius.il Et ſi querat᷑: an
alie ſint cauſe noſtre redẽptionis ⁊ aperitionis ianue.
dðm eſt ꝙ ſic. quoniam eſt cauſa ſᷣm meritũ ⁊ m effe⸗
ctum. Scðm meritũ cauſa noſtre aſcenſionis ⁊ reſera
tionis ianue fuit ipſa paſſio xpᷣi.quia per ſuã paſſionẽ
nobis hoc meruit.Cauſa auteʒ ſm effectum dicit᷑ ꝑce⸗
ptio beatitudinis.deteꝛminat᷑ auteʒ beatitudo qᷓtũ ad
gloꝛiam in contemplatione deitatis: ⁊ qtum ad viſio⸗
nem aſſumpte humanitatis:⁊ q;tum ad ſocietateʒ cõ⸗
fruentium deo. Vnde m hoc debet determinari effe⸗
ctus iſtius cauſalitatis. Deſcenſus igitur ad inferos
fuit effectus gloꝛie qᷓtum ad contemplatõneʒ deitatis.
Vnde tunc habitãtibus in regione vmbre moꝛtis lux
oꝛta eſt eis.ſicut habetur eſa.ix. Quia autem humani
tas xpᷣi non erat gloꝛificata ante reſurrectionem:dici⸗
mus ꝙ reſurrectio xp̃i fuit cauſa gloꝛie que eſt in ↄtem
platione ⁊ fruitõne ipſius humanitatis.⁊ hec fuit glo
ria in lacte:ſicut prima in melle ᷣm promiſſionem fa⸗
ctaʒ Ero.iij. Aſcenſio autem cauſa fuit gloꝛie que ẽ in
ſocietate confꝛuentium.⁊ in hoc eſt magna gloꝛia ⁊ ma
xime in illo loco qui plus participat operatione dei ⁊
gratia:vbi congregate ſunt beate anime cum angelis
⁊ ſimul vident deum. hanc enim gloꝛiam adduxit aſcẽ⸗
ſio.⁊ ſic patet ꝙ aſcenſio eſt cauſa noſtre beatitudinis
ſiue aſcenſionis ⁊ alia ſed diffeꝛenter.¶ Ad alið quod
obijcitur de baptiſmo.dicendum ꝙ paſſio aperuit ce⸗
lum ſᷣm meritũ: baptiſmus ſicut cauſa diſponens. ꝗa
baptiſmus per gratiam quam confert diſponit aĩam
vt ſit digna illa beatitudine: ipſa aſcenſio vt cauſa in⸗
troducens.⁊ hoc eſt quod dicitur in illis auẽtibo pan⸗
dens iter ante eos.NMich.ij. Et penetrauit.i.penitus
intrauit ⁊c.iij.ad hebꝛe. ,

Poſtea queritur S. ij.
cæ fructu aſcenſiomis quo ad viuentes.⁊ obicitur ſic.
Si omis actio xpᷣi fuit ꝓpter noſtram ſalutem. ſed pre
ſentia domini magis eſſet ad noſtram ſalutem qᷓ eiꝰ ab
ſentia.ergo non debuit aſcendere:ſed moꝛari nobiſcuʒ
hic.¶ Contra. Leo papa in ſermone de aſcenſiõe. Do
minus ihs dum humanam conditioneʒ ſideꝛibus im⸗
poꝛtauit credentibus celum poſt ſe patere mõſtrauit.
Si ergo hoc erat neceſſarium nobis: patet ꝙ neceſſa⸗
rium fuit ipſum aſcendere. ¶ IStem aſcendit ſuꝑ omẽs
celos vt adimpleret omnia.iij.ad epheſ. Glo.ſuis do⸗
nis rationali creature.⁊ etiam omni creatuꝛe pꝛofecit
ſua aſcenſio ⁊ contulit dona. ꝗᷓ neceſſarium fuit nobis
ipſum aſcendere. Queritur igit᷑ que ſint illa dona qui
bus omnia adimpleuit in ſin aſcenſione. Solo.di⸗

— 9

7

14

1
Zſin
erneſ
erdſte
fion;
1
nnan
Nleſs
limar,
nein
Ulegenn
os
ino⸗,
Aon
, 1o
Ultbo
mnt
tis⸗
tin
anne.
nce⸗
dern
paſhone
dieſ⸗ Ne⸗
ofial
tntezc/
grieſſe,
jnſeros
tonis.
1 lor
mani
dia⸗
Ntem
o
mſa⸗
KLin
a
e di!
anges
ntdi
tudu
ic
runtee
s gt
hinn
ſſonn,
n
iuss

cendum ꝙ duplex fuit fructus dñice aſcẽſionis quo ad
viuos. Enus fuit qtum ad certificatõʒ ſpei beatitudi
nio. alius fuit ꝙ̈tum ad ſuſceptõʒ 2 ꝑticipatõʒ ſpiritu⸗
alioꝛeʒ diuini amoꝛis. ſprimũ fructum aſſiqᷓt Leo pa⸗
pa dicens.Aſcenſio xp̃i noſtra eſt ꝓuectio: 7 quo pre⸗
ceſſit gloꝛia capitis:eo ſpes tẽdit 2 coꝛꝑis.⁊ ſic ex aſcẽ⸗
ſione xp̃i certioꝛat᷑ ſpes beatitudinis coꝛꝑis.i.eccleſie
ſiue ſpes noſtra. De ſecũdo fructu habemus ĩ Yo. xvj.
NMiſi ego abiero ꝑaclitus nõ veniet ad vos.a diẽ glo.

„
₰

.

5

aug. Mon poſitus in terra nõ poſſet dare: ̊ quia nõ/

ſunt idonei acciꝑe.niſi cum ᷣm carneʒ teſiſiant noſcẽ.

ſtatim poſt dicit. Si caꝛnaliter heſeritis:ca paces ſpi

ritus nõ eritis. Patet ꝙ ipſa pñtia coꝛpalis erat ge
neratiua amoꝛis carnalis dñi in aptis.⁊ ille amoꝛ car
nalis impediebat 2 diminuebat amoꝛeʒ ſpũalem dei.
2 ideo dicit niſi ego abiero ⁊c. Qiſi pñtia mea coꝛpo⸗
ralis a vobis ſubtrahat᷑: nõ erit in vobis pfectio diui⸗
ni amoꝛis. 2 G eſt qd dicit augꝰ.ſuꝑ illud Jo. Si 2no⸗
ſceritis me ⁊c. Ideo ſubtraho a vobis foꝛmã iſiã erui:
in qua pater maioꝛ eſt me: vt ab oculis carnis ßui foꝛ
ma ſubtracta deum ſpũaliter videre poſſitis.⁊ ſic fru⸗
ctus aſcenſionis eius eſt ꝑfectio diuini 2ſi pũalis amo⸗
ris ⁊ cognitõis ſpũalis.¶ Ad illud qð obycit in ↄtra⸗
rium. dõm ꝑ interemptõʒ. q pñtia coꝛꝑalis ipſius ſal
uatoꝛis minus eſſet ad noſtram ſaluteʒ. quia minꝰ eẽt
ad noſtram ſpem:⁊ minus ad diuinũ amoꝛez. Et ideo

ncc̃iuʒ fuit q;tum ad noſtram ſaluteʒ ꝙ aſcẽderʒ.4. Ad

aliud qð queꝛit᷑ quid ſit dictu:ꝙ adimpleuit omia ſuis

donis. dᷣm ꝙ illa impletio oĩm dicit᷑ itum ad hoĩcʒ ꝗ
hʒ cõmunioneʒ cum omnibo:⸗2 qui quodãmodo ẽ oĩa:
ym ꝙ dici ſapie.j. Et h̊ qdð continet omia ſcientiã ha⸗
bet vocis.ibi appellat᷑ qð continet omĩa homo. Et ſilr
Aarci vlt. Predicate euãgeliũ omni creature. appel⸗
latur bic oĩs creatura hbomo. Impleuit g̊ᷓ omĩa.id eſt:
boĩem ſuis donis.ſcʒ gratia ſi pũſſancti in ſua aſcenſio⸗
ne. quia nõ erant homies bene diſpoſiti ad amoꝛẽ ſpiꝛi
ualem niſi ipſe auferret ſuam pꝛeſentiam coꝛpoꝛalem
ab eis.

Nueſtio. xxuij.de ſeſſione

xpᷣi ad dexterã dei patris.

Onſequenteꝛ viſo

de aſcenſione rp̃i: ⁊ de termĩo aſcenſio

nis:queꝛendũ eſt de ſeſſione xp̃i ad de⸗
xterã pr̃is.De qua dĩ in ſymbolo.ſe⸗
det ad dexteram patris. ꝗ Et circa h
querũt᷑ qᷓtuoꝛ. Primo.an ↄueniat alij q; xrpᷣo ſedere ad
erterq pr̃is. Scðo.an xpᷣo ſᷣm ꝙ hõ cõueniat ſedẽ ad
xxterã pꝛis. Tercio.an ↄueniat ſpũiſancto. Quarto.
an ↄueniat filio dei jm diuinam naturaʒ.

Membꝛum pꝛimnz

Dprimũ aꝛguit᷑ ſic.j.ad ephe.Conſtitu
ens illum ad dexterã. Glo.id eſt eteinam
beatitudineʒ. VUnde dicit ꝙ dextera dei ẽ
beatitudo eteꝛna que ſanctis dat᷑:ſiẽ ſini
ſtra eius miſeꝛia ꝑpetua que impijs dat᷑. Sʒ oinnibus
ſanctis cõuenit quieſcere in beatitudine eterna. ꝗᷓ oĩbo
ſanctis alijs a xpᷣo ↄuenit ſedere ad dexterã pr̃is.Cõ
tra. hic dextera 'm ꝙ dẽ de xrp̃onõ exponit᷑ niſi dupłr.
ſicut pʒ ad rom̃.viij.vbi dĩ. qui eſt ad derterã tei.ſ.pa
tris.Glo.i.equalis patri:vel in potioꝛibo bonis pꝛis.
g dextera pꝛis vel eſt equalitas pꝛis:vel potioꝛitas bo⸗
noꝝ pr̃is. Hec aũt ſunt quibo nulla bona pñt cogitaꝛi
melioꝛa.̊ nulli creature alij ↄuenit equalitas cũ patre
nec potioꝛitas bonoꝝ pr̃is.̊ nulli alie creature a xpᷣo
ↄuenit ſedere ad derterã pr̃is. 4¶ Steʒ ad ephe.j. Cõſti
tuens illum in celeſtibo.ßᷣ iſte ↄſenſus ↄuenit nature di⸗
uine: vel creature vnite diu initani. b nulla creata talis

eſt niſi xpe. nõ auenit alij ᷓ rpo iſte ↄſenſus. Ad pꝛo⸗
bandum minoꝛeʒ dicit Aeo papa in ſermone de aſcen⸗
ſione. Humanitas rpi eſt eterni patris recepta cõſeſ/
ſu. Et ponit ratõneʒ hui⸗ ſic.Conueniẽs erat vt illius
gloꝛie ſociaret᷑ in thꝛono: cuius ⁊ natura copulabat᷑ ĩ
filio. Si g̊ ſola humana natuꝛa chꝛiſti copulat᷑ diuini
tati ⁊ non alia. ꝗ̊ 7. Solutio. doͤm ꝙ ſedere ad de⸗
rteram patris ſoli chriſto conuenit: ita ꝙ nõ alij crea
ture ab ipſo ↄuenit iſte conſeſſus.vnde etiaʒꝝ nec ange⸗
lis ↄuenit.⁊ hoc habet᷑ pᷣmo ad heb.Cui aliqñ angelo
rum dirit. ſede a derteris meis.q̃i dicat nulli. 41 Sed
notandum.qꝙ differunt eſſe ad texteram patris:⁊ ſedẽ
ad dexteram patris. Eſſe eniʒ ad dexteram patris:etſi
poſſit conuenire alijs a xpᷣo:non tamen ſedere ad eius
xxteram.quia ſedere impoꝛtat vnioneʒ vel equalita⸗
tem ⁊ quandam cõmunioneʒ beatitudinis cum patre.
quod nulli alij a ro conuenit. Sed eſſe ad dexteꝛaʒ eſt
eſſe in eteꝛna beatitudine: quod bene conuenit multis
alijs a xr̃o.Et ꝑ hoc ſoluit᷑ ratio in ↄtrariũ.

Membꝛnũ ſecũdum

ſtea queritur. an xpo m ꝙ homo con
ueniat ſedere ad dexteraʒ patris. Ad qðᷣ
ſic. m enim primam expoſitionem eius
dico ſedere ad dexteram patris nõ eſt
dubium quin ei conueniat: quia ipſe collocatus eſt in
potioꝛibus bonis patris. ſcilʒ in amoꝛe dei in viſione
veꝛitatis ⁊c. Sed ꝙtum ad aliam expoſi itioneʒ qua ex⸗
ponitur ſedere ad equalitateʒ patris maioꝛ eſt dubita
tio.Ad quod ſic Jo.damaſ.¶Lon localeʒ texteꝛaʒ pa⸗
tris dicimus. dexrtera enim a ſiniſtra eoꝛum que circũ⸗
ſcribuntur ſunt.Seyrteram patris dicimus honoꝛeʒ ⁊
gloꝛiam dei patris ſiue deitatis in qua dei filius ante
ſecula vt deus patri conſubſtantialis ⁊ in vltimis in⸗
carnatus coꝛpoꝛaliter ſedet gloꝛificata eiꝰcarne. Si S
dei filius cum gloꝛificata eius carne ſedet ad dexteraz
patris que dicit᷑ honoꝛ ⁊2 gloꝛia dei patris.ergo pᷣm ꝙ;
homo ſedet in equalitate patꝛis.4 Itez pᷣs. Mſummo
celo egreſſio eiꝰ. Glo.ab equalitate patris egreſſio eiꝰ
⁊ occurſus eius vſq; ad ſummũ eius.ᷓlo.i.in equali⸗
tate patris. Vnde dicit ipſa glo. Occurrit ipſe bõ ple⸗
nitudine diuinitatis vſqʒ ad equalitatẽ patris. Ad
oppoſitum. Impoſſibile eſt ꝙ creatuꝛa in aliquo equet᷑
creatoꝛi: quia omĩs creatuꝛa finita: creatoꝛ autez in⸗
finitus.̊ impoſſibile eſt creaturam ſedere in equalita
tem patris.Sed xpᷣs inqtum homo eſt creatura.ergo
non ſedet in equalitate patris.ᷓ ei non conuenit ſede⸗
re ad dexteram patris ᷣm vltimaʒ expoſitõeʒ. So⸗
lutio.dicendũ ꝙ conſeſſus in dextera patris poteſt in⸗
telligi vel ̃m rationeʒ equalitatis:vel ſᷣm rationẽ vni
onis ad illum qui eſt equalis patri.Si ſᷣm ratõʒ equa
litatis: ſic xpᷣo non conuenit iſte conſeſſus ̃m puma⸗
nam naturam.vt ᷣm: dicat conditõneʒ nature.Si au
tem intelligatur hic ᷣm rationeʒ vnionis ad illuʒ qui
eſt equalis patri: ſic iſte conſeſſus conuenit xpo ſᷣm q;
homo ſiue humanitati.2 dicit ibi pm: vnitatem perſo⸗
ne. conuenit eniʒ humanitati xp̃i vniri in vna perſona
filij dei qui eſt equalis patri.Et hoc modo dicit dam̃.
Adoꝛatur vna hypoſtaſis cum carne ab omni creatu⸗
ra.Et ſic loquitur⁊ intelligit Leo papa conſeſſuʒ iſtũ
in predicta auctoꝛitate. Et ſic etiaʒ loquitur de iſto cõ
ſeſſu glo. ſuper illud. Et occuꝛſus eius ⁊c qꝛ dicit glo.
occurrit plenitudine diuinitatis ad equalitateʒ pr̃is.
Hec enim plenitudo eſt per vnioneʒ ad diuinitatẽ.vn⸗
de per hoc ſignat ꝙ hoc conuenit ei ſᷣm vnioneʒ illam
ad illum qui eſt equalis patri.ſcilz filio dei Fm diuinã
naturam.

„

Vnſequẽter que

2

ſedere ad dexterã patris. Ad qð ſic obi /

cit᷑:⁊ accipit᷑ ſedere ſᷣm ſecũdam expoſi⸗
tionẽ que eſt ſedeꝛe ad equalitatẽ patris.
In li. de regulis fidei dicit᷑ in patre vnitas.ĩ filio eq̃li⸗
tas.in ſpũſancto vtriuſq; ↄnexio. & ſoli filio ↄueĩt ſedẽ
ad equalitatẽ patris 2 nõ ſpũiſa.¶ Item dextera ma⸗
nu nos oꝑamur. ſᷣ filio ↄuenit hoc ꝙ dico ꝑ ipᷣm omĩa
ſieri.vnde Joh.j. Dia ꝑ ipᷣm facta ſunt.⁊ ad ro.xj.Ex
ipſo ⁊ ꝑ ipᷣm ⁊ in ipo ſunt omĩa. Ex ipo dr tpatrẽ:
in ipſo ꝓpter ſpm̃ſ. ꝑ ipᷣm ꝓpter filiũ. ipſe eſt cui ↄue⸗
nit ꝙꝙ ꝑ ipʒʒ fiũt omia:⁊ nõ ſpũſſanctꝰ. debet dici filiꝰ
ad derteram. quia ex ꝑte illa qua oꝑatur deus omĩa 7
nõ ſpũſſanctꝰ. Ad oppoſitum. ſedere ad dexterã pa⸗
tris impoꝛtat diſtinctõz ꝑſonaꝝ ⁊ equalitatẽ ꝑſone ad
ꝑſonam in gloꝛia ⁊ honoꝛe.ᷣ ſic ſe bʒ ſpũſſanctꝰad pa⸗
trem. ei ↄuenit ſedere ad dexteꝛã patris. Solutio.
dom ꝙ eſt loqui de equalitate ꝓrie vel ꝑ apꝛopꝛiatõʒ
ſm ꝙ ſumit᷑ ꝓprie nõ dicit aliud equalitas in diuinis
niſi dininam eẽntiam: vt virtuteʒ que nõ eſt maioꝛĩ ꝑ⸗
ſonis in vna ꝙᷓ in alia.ſ̊ vna eadeʒ in qua coequat ꝑ⸗
ſone.hoe modo eſt vna equalitas in diuinis ꝑſoĩs: ſiẽ
vna eẽntia.vnde equalitas eſt ipᷣa diuina eẽntia. Alio
modo ſumit᷑ equalitas in diuinis ſᷣm aꝓpropꝛiatõʒ: vt
dicat᷑ equalitas ↄfoꝛmitas in notiõe ſiue babitudie.⁊
hoc modo aſppropꝛiat᷑ filio.equalitas.n.ponit dualita
tem. In oꝛdine.n.primo diuinaꝝ pſonaꝝ pater ẽ pꝛin
cipium. filins intelligit᷑ ꝓrimus ab illo. ideo in filio

prima dualitas que coequat᷑ principio patri in eſſen⸗

a qua alia eſt ꝑ ſpiratõz: ſic filius ẽ ꝑſona a quaẽ alia
ꝑſona ꝑ eandeʒ ſpiratõʒ. ⁊ hoc mõ com ꝑat᷑. Equalitas
primo dicit ↄſoꝛmitateʒ in eẽntia diuina ⁊ virtute.⁊ B
ↄuenit cuilibet ꝑſone.⁊ hoc mõ ſedere ad equalitatem
patris ↄuenit ſpũiſa. ᷣ ſi ſedere ad equalitatẽ dicit᷑ ßᷣm
appꝛopriatõz ſᷣm ꝙ equalitas dicit ſm aſpꝛo ꝛiatiõez
que eſt ↄfoꝛmitas in notione:ſic ſoli filio ⁊ ñ pũiſa.cõ
uenit ſedere ad dexteꝛã patrio.

Membꝛũ quaꝛtũ

Onſequent᷑ querit᷑ qũo ↄuenit filio ſʒ di
uinã naturam ſedeꝛe ad equalitatẽ pr̃is
7 loq̃mur de equalitate m notõʒ. Et vi⸗
detur ꝙ nõ ↄuenit h̊ modo. Pater ẽ pſo⸗
na nõ ab alio a quo alius.⁊ ex hoc attribuit᷑ ei ratõ au
ctoꝛitatis ⁊ auẽtas primi principij. ᷣ filius ẽ ab alio:
lʒ ab ipſo alius. nõ eſt piena ↄfoꝛmitas in notõe filij
ad patreʒ. Cum ꝙ equalitas notionalis impoꝛtet ple⸗
nam ↄfoꝛmitatẽ notionaleʒ.̊ nõ ↄuenit filio ſedere ad
equalitateʒ patꝛis que eſt in notõne.⁊ ita nec ad dexte
ram hoc modo. 4 Item Hyla. in li.de ſynodis ponit
verbum ↄcilij.nõ exequamꝰ vel comꝑamꝰ filiũ patri: Rᷣ
ſubiectũ intelligimꝰ.⁊ loquit᷑ de filio ſᷣm diuinã natu⸗
ram. ꝭ filio ̃m diuinam naturam nõ ↄuenit ſedere ad
equalitatem patris.&̊ nec ad dexteram:cum ᷣm equa⸗
litateʒ dicamus ſedere ad dexteram patris. Soto.
dõm. abſolute ꝓprie ⁊ ꝑ appropꝛiatõʒ ↄuenit eq̃litas fi
lio ⁊ ſedere ad derteram patris.4l Ad illud vo qð ob
ijcit dom.qꝙ eſt drñtia inter equare ⁊ exequare.hec.n.
eſt ſimpłr neganda:non equamꝰ filium patri.hec autẽ
exponenda eſt nõ exequamꝰ. Equaꝛe.n.dicit ↄfoꝛmita
tem in natuꝛa ? virtute.⁊ hoc eſt inteꝛ patreʒ ⁊ filium.
ſed bec prepoſitio ex:dicit habitudinẽ ad alið vt ad pᷣn
cipium. ⁊ hec beatitudo conuenit filio ⁊ nõ patri ratõ⸗
ne cuius dicit᷑ nõ exequamus filium patri.i.nõ exeqᷓ⸗
mus. in ex. hoc eſt ĩ habitudine impoꝛtata per hac pᷣ⸗

tia in virtute 2 etiaz ĩ notiõe: quia ſicut pater ẽ ꝑſona

poſitõʒ ex:quia pater non eſt ex alio ſicut filius.qꝛ pat

eſt principium ſine principio. filius eſt principiuʒ &

puũiſancto ueiaat

principio.ſed ſubiectum intelligimus: quia filiꝰa pze.

vnde rõne oꝛiginis dicit᷑ illud verbum 2 nõ rõne virtu

tis 2 eẽntie.i Ion enim poſſumꝰ dicere ꝙ filius ſit ens
non ex alio ſicut pater. ⁊ ꝓpter boc nõ exequamꝰ. VUñ
ſtatim accipit ↄcilium illud verbum geñ. xix. Plnit do⸗
minus a dno. dicit. nõ enim pluit filius a ſeipſo:ſed
a dño auctoꝛe.

Nueſtio. xxv. de aduentu
xpi ad in cium.
quiſito de aſcen

ſione ſaluatoꝛis ad celos.ↄſequent in⸗
quirendũ eſt de aduentu eius ad iudi
cium.nam diſcipulis dictuʒ eſt ab an⸗
gelis act. ij. Viri galilei ga ſtatis aſpi
cientes in celum. bic ihs qui aſſumptus ẽ a vobis in ce
lum:ſic veniet quemadmodũ vidiſtis euʒ aſcendenteʒ.

math. xx.iij.· Yidebitis filium bomiĩs venientẽ in vir
tute multa ⁊ maieſtate.j. coꝝ.iiij. Iaq; nolite ante tẽ⸗

pus iudicare quoaduſqʒ veniat dñs: qui illuĩabit ab⸗
ſcondita tenebraꝝ: 2 manifeſtabit conſilia coꝛdium.
Et qtum eſt ad pñtez intentioneʒ querunt᷑ hec. Pri
mo. de ſignis precedentius aduentum ad iudicium.
Secũdo.de loco ⁊ temꝑe iudicij. Lereio.de ꝑſona vẽ⸗
turi iudicis. Quarto.de appaꝛitõe iudicis. Quinto.de

aſſiſtentibo iudici.

Membꝛũ pꝛimũ

Irrca pmuʒ nota. , ßm math. xxiiij. a ſal⸗

—

uatoꝛe ponunt᷑ multa genera ſignox pee⸗

apmbula aquentũ iudicis. Quedaʒ remo
ta vt de diuerſis generibo tribulationũ.
Surget. n. gens otꝛa gentem 2 regnũ ↄtra regnum 7c.

—

Hpoꝛtet. n. bec fieri ſed nondum ſtatim finis. Quedã

po ꝓpinqua.vt aduentus antixpi ⁊ ſuoꝝ. vnde ibi dici
tur. Cum ꝗ videritis abominationeʒ deſolatõnis que
dicta eſt a daniele ꝓpheta ſtantem in loco ſancto.⁊ ibi

ſequit᷑. ſtatim aũt poſt tribulationeʒ c̃. Quedã vo ꝓ⸗
+

xima. vt immutatio ſuꝑioꝝ ſol obſcurabit᷑ ⁊c. ⁊ ſequit
videbunt filium homĩs venienteʒ. Quedam vo cõiun⸗
cta vbi dicit᷑ mittet angelos ſuos cum tuba ⁊c. Omiſ⸗
ſis igit᷑ ſignis remotis ⁊ ꝓpinquis de quibo tractabit
cum agetur de iudicio generali: in pñti queremus de

ſignis ꝓximis ⁊ coniũctis.¶¶ Querit igit de illis tri⸗
bus ſignis que ponũtur math.xxiij. Quoꝝ vnnz ẽ im⸗
mutatio coꝛpoꝝ celeſtium. Aliud cõmotio virtutuʒ ce⸗
loꝛum. Zercium apparitio ſigni redemptõnis boim.
Vnge ibi dicitur ſol obſcurabit᷑.⁊ luna ñ dabit lumẽ.
ſtelle cadent de celo.ecce primũ.Et vntutes celoꝛum
mouebun?᷑.ecce ſecũdum. Et tunc apparebit ſignüũ filij
homiĩs ⁊c.ecce terciũ. Quaꝛtum vo ſignum ponit᷑ con
fragatio mundi in pᷣs. Ignis ante ipſum precedet ⁊ i⸗
flãmabit in circuitu inimicos eius. Quinto de ſignis

coniunctis.

Articulus quintꝰ

D primũ introducũtur auẽtes apo.vij. Et
quartus angelus tuba cecinit: 2 percuſſaẽ
tercia pars ſolis:a tercia ꝑs lune:⁊ tercia
pars ſtellaꝝ:ita vt obſcuraret᷑ tercia ꝑs eoꝝ.Eſa.xiij.
Quoniam ſtelle celi 2 ſplendoꝛ eaꝝ non erpandent lu⸗
men ſuum. obtenebꝛatus eſt ſol in oꝛtu ſuo: ⁊ luna non
ſplendebit in lumine ſuo. Apoc̃.vj. Et ſol factus eni⸗
geꝛ tanꝗᷓ ſaccus cilicinus:⁊ luna tota facta ẽ ſanguis:
72 ſtelle de celo ceciderũt ⁊c. ¶ Contra.ↄſtat ꝙ coꝛpoꝛa
celeſtia inalterabilia ſunt. ̊ nõ obſcurabũtur. 4 Item
qũo intelligitur hec obſcuratio.aut per mutationeʒ fa
ctam in ipſis coꝛpoꝛibus: aut q;tum ad awparitione di
cuntur tranſmutari.4! Item cum conſtat ꝙ Fm ſubam

00 . .

ſ

— — — =ͥ —————— ðũ

—— — — -— .

— ͤ —

immutabilia. qũo dicun?᷑ maa marß. E tunc crux multo ſolaribo radijs luenlentior

Rñſſio. quia obſcuratio poteſt intelli⸗ rit. & aprebit in maioꝛi lumioſitate qᷓ heat ſol 2 ra⸗
Im. gi . vel immutatio ſicut fuit in moꝛte xp̃i: ita in ſũma⸗ dij eins. B H nõ põt eſſe niſi gloꝛificet᷑. quia ꝑ ſui gloꝛifi/
e none mundi exaltatione rp̃i. vel abſconſio quẽadno cationeʒ ita luminoſa apparebit nõ ꝑ ſuã natura. S ap
NW dũ minoꝛ lux ſub maioꝛi.ita adueniẽte maxima lumi⸗ parebit cum cruce facta gloꝛioſa. 4¶ Sed hoc poſito q
Ni noſitate coꝛpis rp̃i: obſcurabunt᷑ ꝑ abſconſioneʒ ſol lu ritur. vtrum ipſa crur in hac immutatione vel lumino
epbot na ſtelle celi.vnde hiero. Sidera in die iudicij vide⸗ ſitate permanebit. quia videtur non: quia ſicut di⸗
bunt᷑ obſcurari nõ diminutõne ſue lucis accñte: dᷣ cla⸗ cit Auguſti. Omnia que pꝛopter hominis neceſſitateʒ
” ritate veri lumis ſuꝑueniente. de qua yſa.xx:iij. Eru⸗ creata ſunt teſinent eſſe 2 ceſſabunt: quoniaʒ ipſa ne⸗
een H beſcet luna ⁊ ↄfundet᷑ ſol cum regnauerit dñs exerci⸗ ceſſitas hominis ceſſabat. Sed vegetabilia ⁊ coꝛpora
tuum. Ceteꝝ ꝑacto iudicij die fiet quia idein ꝓpha diẽ mineralia ⁊ anumalia bꝛuta 2 huiuſmodi terrenaſcen
alibi. xxx. Et erit lux lune ſiẽ̃ lux ſons:a lur ſolis erit tia tm ad hominis neceſſitatem oꝛdinata ſunt. elemen
ce⸗ ſeptempttr ſicut lux. vij. dieꝝ. 4 Ad illud qð queritur ta autem ⁊ huiuſmodi non ſolum creata ſunt propter
W) quo dicunt᷑ cadere ſtelle tæ celo. Dicendũ ꝙ hoc intel bominis neceſſitatem: immo etiam propter vniuerſi
adi ligitur duplr. Pꝛimo. ꝙᷓtum ad mutatõʒ lumioſitatis tatis dæcoꝛem. 2 iſta manebũt qtum ad hoc ſunt ad
foban in obſcuritatẽ ſicut dicit Raba.qð de ſtellis dictuʒ 4 decoꝛem vmuerſt itatis. euacuabuntur autem tum ad
tbaſ 2 ſtelle cadent de celo hoc in ¶Marci. xii ia ſerſpue t hoc ꝙ ſunt ad hominis neceſſitatem. Eꝛgo cuz crux ſit
biner 7 ſtelle celi erunt ccidẽtes. boc eſt ſuo lumie priua i de numero vegetabilium: 2 ita propter hominis ne⸗
nre tur vt vicinũ dñi indicent aduentũ. Secũdo põt intel⸗ ceſſitatem creata: non permanebit immo tcceſinit eſſe
nſcz. ligi qᷓtum ad aparitõʒz ſicut videt᷑ nũc vapoꝛ aſcẽdens poſtqᷓ aparuerunt in hac claritate. ergo non rrit glo⸗
nſr inflãmatuos cadere ad modũ ſtelle vt venienteʒ prece⸗ rificata: cum omne gloꝛificatum ſit perpetuũ. Re
n⸗ nt ſigna inflãmationis mũdi.pᷣs. Ignis ante ipſum ſponſio.dicendum ꝙ nihil hic debet temere diffiniri:
dd pce.⁊c.Eleuatis vapoꝛibus ⁊ inflãmatis apparet ca⸗/ cum ſancti ponant diuerſa.i Iam ſᷣm quoſdam. ſi coꝛ⸗ HMM 2
d ſus ſtellarum. poꝛa unonmanenr Ar elementa 3 anpeilinte ſen Crrc 4 Fenen a ben e
8 * ⁊ coꝛpoꝛa celeſtia: multofoꝛtius videtur ꝙ i ud qu 44 .
u Aꝛticulus ſecũd us fuit inſtrumentum noſtre redemptionis 1 iſtüd futt H nE
Nui Irca ſecũdum ſignũ querit᷑.quid intelligãt crux. Ende per hoc datur intclligi. ꝙ ipſa crux in illa
undd virtutes celoꝝ:⁊ cum dicat᷑ in pᷣs. Pñndici⸗ luce apparebit de qua dicit Criſoſtiomus. ꝙ luculẽtior
te dño omẽs virtutes eius: miniſtri eiꝰ qui erit ſolaribus radijs. ⁊ q etiam in illa remanebit: ſi⸗/
facitis voluntateʒ eius.⁊ ſequit᷑ ꝑ expoſitõʒ. Pñdici⸗ cut alia coꝛpoꝛa ⁊ elementa que coꝛuptibilia ſunt de
. te dño omẽs angeli virtutes celi:angeli intelliguntuꝛ. ſui natura: cum iſtud coꝛpus fueꝛit noſire redemptio⸗
niiznn ¶ Item Heda 2 Remigius. Quid mirum tremẽ ho⸗ nis inſtrumentum. Unde per hoc habet quandam di
norpe⸗ mines: cum aſpectu iudicis tremant angelice ptãtes. gnitatem ex qua videtur babeꝛe congruentiom ad peꝛ⸗
Gene Vnde Job.xxvj.Columne celi contremiſcũt 7 pauent manendum ſicut illa. Poſſet dici tamen ꝓ ſicut rpus
mmi, ad nutum eius. Grego.Quid ꝗ facient tabule qñ tre⸗ in tranſfiguratione oſtendit quandam claritatem ma
un . ment columne? quid virgula deſerti patit᷑ qñ cedrꝰ pa nente adhuc coꝛpoꝛe ſuo moꝛtali: ita poſſet ibi oſten·
QAned diſi concutit᷑. Cont᷑.cum angeli ſint beati.beatitu⸗ re claritatem in cruce manente tali coꝛpoꝛe coꝛupti
ibidei d vo excludit omneʒ miſeriaʒ mutabilitateʒ: nullo bili.⁊ ſic poſt talem oſtenſionem non opoꝛteret ꝙ re⸗
nis gae modo vere poſſunt dici timoꝛe affici vel moueri. Iiẽ maneret.non tamen ẽ diffinita ſententia a ſanctis.iðᷣo
lo. 1ib uae nõ dicunt᷑ angeli dis ſen entots⸗ heſfo o nec hic diffiniꝛe volumus ſententiaz.
Cädo⸗ ad primũ moueri dicunt᷑ angeli affectu ex ↄtemplatüe 88 . 1—
aſeen⸗ maieſtatis xp̃i reſilientes in ꝓpriam Parmitatem, hic ꝛcic U us qua ꝛtus
docnn affectus dicit᷑ reuerentie ſiue timoꝛis. Alio mõ q̈tum Irca quartum queritur de confragratione
1 Oi⸗ ad effectum exequendo miniſteriũ conſummatõis mũ⸗ que fiet per ignem. vtrum precedet iudiciũ
perictlit di 2 innouationis ⁊ humane reſurꝛectõis.4 Ad aliud aut ſequetur. Pſalmiſta. Ignis ante ipſum
gerenner dðm. ꝙ angeli dicũt᷑ ante iudicium: quia in miniſieꝛiũ precedet.Et vltimo Aſaie ſuper illud. In igne veniet. „ „„ . —
Tiin miſſi ꝓpter eos qui hereditateʒ capiũt ſalutis hebꝛe. j. Blo.qui purgabit electos. Prima coꝛinthioꝝ tercio. 9/ he vi
efnnn Virtutes vo in iudicio dicunt᷑ ꝓpter excellentiã opeꝝ Vniuſcuiuſq; quale ſit opus ignis probabit. Itez ma
üun⸗ motus in innouatione mundi ⁊ reſurrectõe coꝛpoꝝʒ. lach.tercio. Ipſe ſedebit conflans.⁊ poſt ſequitur. ⁊

W Ar cic “ lus tercius purgabit filos Leui.⁊ poſt accedam ad vos ⁊c. Ex

his omnibus arguitur ꝙ prius erit confragratõ q; iu⸗

gaba VYrca terciũ ſignũ querit᷑.quid dicat᷑ ſignuʒ dicium. ¶ Contra. Arguitur ex oꝛdine iudicij deter⸗
ſnifi filij hoĩs.nam ſignũ illud põt intelligi mul minato ab Auguſtino de ci uitate dei viceſimo. caplło
nken tipkr. Et ad hoc rñdet᷑. poteſt dici aut ſi⸗ vltimo. In ilo iudicio has res dicimus eẽ venturas.
lert gnum crucis.vnde Criſo.Crux apparebit ſole lucẽtioꝛ Helyam teſbitẽ fidem iudeoꝛum.antichriſtum perſe⸗
rſigie exiſtens. 2 nõ eſt neceſſitas excuſatõnis cum viderint cuturum. chriſtum iudicaturum. moꝛtuoꝛum reſurre⸗
crucem. Aut ſigna paſſionis in carne xp̃i. vnð Criſo. ctionem.bonoꝛum ⁊ maloꝛum direptioneʒ.mundi cõ⸗
NQuidaʒ putant cruceʒ xpᷣi oñdendã eſſe in celo: veriꝰ fragrationem.eius deniq; renouationem.2 poſt exiſti⸗
aüt ipᷣm rpᷣm habenteʒ in coꝛꝑe ſuo teſtimonia paſſio⸗ mo ea que a me commemoꝛata ſunt oꝛdine omnia eſſe
giͤs nis. i. vulneꝝ lancee ⁊ clauoꝝ. vt impleat᷑ illud Zach. ventura. 4 Item videtur ꝙ hec omnia debeant eſſe ſi
nahi xij. Nidebũt in queʒ tranſfixerũt. Apoc.j. Ecce veĩt cũ mul. ſcilicet confragatio.iudicium. ⁊ condemnatio.2
ent nubibus celi ⁊ videbit eum omis oculus: ⁊ qui enʒ pu hinuſmodi. Eccleſiaſti. cimoctauo. Oui viuit ine⸗
Gani pugerůt. Aut ſignũ crucis impreſſum frontibo fideliũ teꝛnum creauit omnia ſimul. ergo pari ratione omia
lt qð figurat᷑ in ezech. ix. in thau. Suꝑp frontes viroꝛum ſimul recreabit. mMKeſponſio. põt dici q ille ignis di
n . gementium ⁊ dolentiũ.apoc.vij. Qolite nocere terre ⁊ uerſos habebit eſfectus. Purgabit enim 7 ſm hoc pre
un mari neq; arboꝛibo quouſq; ſignemus ſeruos dei nr̃i cedet iudicium. Qon.n. accedent electi ad iudiciũ niſi
4 in fronti eoꝝ. ¶ Sed tunc querit᷑ ſi aparebit cumi prius purgati.Iteʒ ꝑ ipᷣm ignẽ fiet innouatõ vniuerſi
ſn cruce: vtꝝ hoc erit cum cruce facta gloꝛiola vel nõ. Et 27 poſt ↄdemnationeʒ maloꝝ. 2 m ᷓ ſequetur. 2 Fm
n videt᷑ erit gloꝛioſa. qm dicit Eriſo. omel. lxxvj. ſupeꝛ boc concoꝛdande ſunt auctoꝛitates que videntur con⸗
nngz
toned
jſton

*

3 D 12 Nν 6 4 4*
.

—0

.

trarie.¶¶ Ad hoc quod obijcitur ꝙ omĩa reꝑabunt᷑ ſi⸗
mul. dm ꝙ nõ eſt ſimile de opere creatõni 4 repati⸗
onis finalis.nam creationis actus ſolum recipit cau⸗
ſam creatriceʒ.reꝑa tio vo finalis ⁊ conſummatio re⸗
ſpicit cauſam ⁊ creaturam rõnaleʒ. ratione cuiꝰ diſpẽ
ſatur nõ ſimul ſed ſᷣm exigentiam ipſius. Ideo primꝰ
effectus eſt purgatõnis bonoꝝ. Secũdus erit iudiciũ
bonoꝝ ⁊ maloꝝ. Tercio ſuccedet maloꝝ ↄdemnatio
beatiſicatõ bonoꝝ. Poſſet tamẽ dici ꝙ ſicut in opere
prime cõditõnis triplicatur actus vt ſit opus creatio⸗
nis:opus diſtinctõnis:⁊ opus oꝛnatus.ita in oꝑe vlti⸗
me ↄſummationis triplicatur actus:vt ſit actꝰ vel opꝰ
purgatõnis:⁊ opus diſcretionis iudicij:⁊ opus retri⸗

butionis.⁊ tamẽè ſimul omẽs purgabunt᷑ purgandi.ſi⸗

mul omẽs iudicabũtur.ſimul premiabũtur:quis ñ ſi⸗
mul ſit purgatio.iudiciũ.⁊ retributi.

Articulłꝰ quitꝰ
. Onſequẽter querit᷑ de ſignis coniunctis.de
quibus.j.theſſalo.iij.Quoniaʒ ipᷣe dominꝰ
in iuſſu ⁊ in voce archangeli ⁊ ĩ tuba dei de⸗

ſcendet de celo ⁊c. Quia nõ videtur ibi neceſſitas iſto⸗

rum.quia ſicut ſolo verbo creauit deus omĩa: ita ſolo
verbo poteſt omĩa ſuſcitare.ergo nõ requirũtur iſta.
4 Preterea que eſt differentia inter tubam ? vocem:
quoniazʒ ꝑ tubam videt᷑ deſignari vox. Vnde ſuꝑ illud
xxiiij. math. Mittet angelos ſuos cum tuba. dicit ATu
guſti.qꝙ tuba eſt poteſtas ſuſcitandi moꝛtuos.vox ma⸗
gna vt nullus remaneat non iuſtificatus: ⁊ vt oẽs ſint
in iudicio.Et ſuper illud pꝛima theſſa.iiij. In iuſſu ⁊c.

dicit glo.ꝙ tuba erit vor magna angeloꝝ.in quo ergo

differt a voce. Solutio. dm ꝙ in ipſo iudicio bene
ſufficeret iuſſus dei ſicut ⁊ in creando: tamen ad nota⸗

dum congruentiaʒ apponunt᷑ illa tria. Mam ſicut di⸗

ctum eſt.ipſe vel tota trinitas iudicabit poteſtate au⸗
ctoꝛitatis. Gilius dei inqꝗᷓtũ homo iudicabit poteſtate
excellentie. YOpſi aũt angeli lʒ nõ iudicent:habebũt ta⸗
men miniſteriũ antecedens iudiciũ. Ipſi.n.ↄgꝛegabũt
electos a quatnoꝛ ventis terre. ſicut habet᷑ mat᷑.xxiiij.
Ex cõuenientia ̊ notatur ꝙ ex paꝛte dei ĩ illo iudicio
eſt.⁊ hoc notat᷑ in iuſſu. In voce archangeli notat᷑ ꝙ ẽ
er parte xpᷣi. In tuba notat̃ ꝙ eſt ex ꝑte angeli ſcʒ po⸗
teſtas miniſterij xp̃i collata ad ↄgregandũ ad iudiciũ.
vnð math.xxiiij. habetur plane ꝙ mittet angelos ſuos
cum tuba voce magna ⁊ ↄgregabũt᷑ ⁊c.vnde tuba ad
angelos refert᷑.⁊ ſi ẽ vox:poteſt dici vox angeloꝝ. Vñ
ps· Ecce dabit voci ſue vocẽ virtutis.iſtud patet ibi ex
glo. Solus g̈ iuſſus ſufficeret ad iudiciũ.tamen er cõ⸗
gruentia notant᷑ illa:quia congruebat ꝙ aliꝗd notare
tur in illo iudicio er parte dei. aliqꝗ ex ꝑte xpᷣi bomĩs
aliquid ex ꝑte angeloꝝ ꝓpter ſuũ miniſteriũ quod an⸗
tecedit iudicium.

Mlembꝛum ſecundn

Oſtea queꝛit᷑ de loco ⁊ temꝑe iudicij.Et
primo de loco: quia videt᷑ ꝙ locus eius

debet eſſe in valle ioſephat.ſᷣm ꝙ; habet᷑

Joel.iij. Congregabo g̊ omẽs gentes in

valle ioſephat: ibiq; diſceptabo cum illis.⁊ loquit᷑ de

ↄgregatione ad iudicium.ꝗ̊ ⁊c.¶ Sed contra.pᷣs. In

celo parauit ſedem ſuam. Glo.de bonis ⁊ malis iudi⸗

cabit in celo exiſtens.⸗ Cõtra.j.theſſa.j.vbi loquit᷑ de
aduentu ad iudiciũ.dicit in reuelatione dñi noſtꝛi ihu

xpᷣi de celo cũ angelis venientis.̊ dñs ad iudicanduʒ
Solutio.dðm

venit de celo.non & in celo iudicabit.

ꝙ non erit iudicium in valle ioſephat. immo determi⸗
nat glo.ſuper illum locum vbi erit.vnde ſᷣm glo.nibil
aliud intelligitur ibi per vallẽ ioſephat niſi vallis iu⸗
dicijt vnde non determinat᷑ ibi locus.dicit eniʒ glo.ſic.
Quidam pueriliter intelligunt ꝙ in valle qui eſt ĩ la⸗

tere montis oliueti deſcenſurus ſit dominꝰ ad in
quod friuolum eſt. quia non in terra: ſed in ſpa
geris ſedebit circa locum montis oliueti:ex quo a
dit. Et ſumit᷑ ex hoc quod dicit.ij.theſſa.iiij. Sim
piemur cum illis in nubibus obuiam xpᷣo in aera. Et
ſicut Jo. Criſo.ait.Angeli deferent ante eum ſignum
crucis.ioſephat inter pretatur iudiciuʒ dñi. Ad iudi⸗
cium & domini congregabunt᷑ non ſolum iudei qui cre
dere noluerunt: ſed omẽs impij qui ab initio fuerunt.
Jaſti vᷣo non deſcendent in vallem iudicij.i.damnati⸗
onis:ſed in nubibus eleuabunt᷑ obuiam xpᷣo.4!. Ad i⸗
lud vᷣo quod obijcit᷑. Judicabit in celo exiſtẽs.vult di⸗
cere.ꝙ xpᷣs per aſcenſum eius in celo ad dexteram pa⸗
tris ſiue in potioꝛibus bonis patris accepit iudiciari⸗
am poteſtatẽ. Et ideo dicit pᷣs.dñs in celo parauit ⁊c.
id eſt ex hoc habet poteſtateʒ iudiciariam:ꝙ ſedet ĩ po
tiſſimis bonis patris.vnde ſenſus illias glo.nonẽ ta⸗
lis ꝙ dominꝰ iudicabit in celo: ſed ꝙ ipſe qui modo eſt
exiſiens in celo parauit ſedem ſuam.i.per hoc ꝙ in ce⸗
lo eſt ad dexteram patris:parata eſt ipſa chriſto homĩ

poteſtas iudiciaria.

Deinde queritur

de temꝑe iuaicij. Et primo de die. Scðdo de hoꝛa iudi⸗
cij ꝓyter illud quod dicitur math.xxiiij. de die illa
⁊ hoꝛa nemo ſcit neqʒ etiam angeli celoꝝ:neq; etiaʒ fi⸗
lius:ſicut quedam littera dicit:ſed ſolus pater.q¶ Cõ⸗
tra.noticia eſt nomen eſſentiale ĩ trinitate.̊ oĩa que⸗
cũq; nouit pater nouit filius. ̊ habet noticiam de illo
die.ſicut pateꝛ.¶¶ Steʒ filius eſt ſapientia patris.ergo
quecũq; ſunt nota patꝛi:nota ſunt filio.¶ Itez math.
xj.Et nemo nouit filium niſi pater: neq; patrem quis
nouit niſi filius:⁊ cui voluerit filius reuelare.Ex bis
patet ꝙ indiuiſa eſt noticia patris ⁊ filij. ̊ de omnib
noticiam habet filius de quibo ⁊ pater. ꝙ de illo die.
Solutio.dðm ꝙ filius habuit ⁊ habet noticiam il⸗
lius diei.Cum ẽ dicitur neq; filius. iſtud intelligit de
filio pro coꝛpoꝛe ſuo quod eſt eccleſia.vnde cum dicit:
niſi ſolus pater: nõ excluditur filius neq; ſpũſſanctus
quia in noticia patris eſt noticia filij ⁊ ſpirituſſancti.
ideo non poteſt excludi: ſed fit excluſio ipſius corꝑis
eccleſie ſcʒ angeloꝛum ⁊ hoĩm cuiꝰ eſt caput cum dicik
neq; filius.⁊ boc eſi quod dicit augꝰ.in li.de verbis do
mini cum dirit pater ſcit.ideo hoc dixit: quia in patre
1 filio ſcit:neſcit tamen filius.i.coꝛpus eius in tra po⸗
ſitum quod eſt eccleſia. Item dicit augꝰ.pater lolꝰ ſci⸗
re dicitur:quia ſolus facit filium ſcire.⁊ eſt ſimile tem
ptat vos deus vt ſciat.i.ſcire faciat ſi diligitis eum.
4¶ Sed tunc querit᷑.xpᷣs bomo nungd nouit illaz dieʒ.
quia videtur ꝙ ſic.quoniaʒ coł.ij.habet᷑: ꝙ in chriſio
ſunt omẽs theſauri ſapientie ⁊ ſcientie abſconditi.ꝗd
eſt ꝙ dicit nemo. Dicenduʒ eſi ad hoc fin b. Grego.
qui dicit. Louit vmgenitus hoꝛam iudicij: bᷣ nõ ex na
tura humanitatis. hoc eſi ex generali natura bumani⸗
tatis: quia tunc alij hbomies ſcirent. ſed ex vitute di⸗
uinitatis influente ſuꝑ illum bomineʒz. Cuʒ dicit ne⸗
mo nouit ⁊c.ꝑ hoc non excludit᷑ xpᷣus bomo a noticia
illius diei:ſed per hoc excluditur ꝙ non er virtute bu
manitatis ipſaʒ habet: ᷣ ex virtute diuinitatis. Itẽ
queritur de hoꝛa iudicij. aꝓpter hoc quod dicitur math.
xxv. Aedia autem nocte clamoꝛ factus eſt. igitur erit
nocte media.Contra.Roma.ij. In die ire ⁊ reuelatio
nis iuſti iudicij dei.¶ Rñſio.media nocte dicit᷑ ventu
rus vt dicit augꝰ.non pro hoꝛa temꝑis: ſed quia tunc
Rxeniet cum non ſperatur. ANedia & nocte ſcʒ cum val⸗
p obſcurum erit. i.occultum veniet. Dies.n. dñi ſicut
ur in nocte ita veniet. Poteſt tamen non incongrue i⸗
telligi media noctis tempoꝛe venturus.ꝗa vt ait Caſ⸗
ſiodoꝛus. hoc temꝑe primogenita egipti ꝑcuſſa ſunt.
Aduentus vo xp̃i dicit᷑ dies oñi nõ pro qualitate tꝑis

9)] bera ſu en,

4 5

.
add
de
eta
olage⸗
unri⸗
muce⸗
eznt
venges
Erbis
onnih
oore.
an il⸗
gede
dicſt:
ntus
gancni.

cor

un di
Nerbed
ninpn
intng⸗
erſch
inbe
ſgan⸗
ſn
Uchnhe
g
N.
N
nani⸗
ed⸗
citne⸗
onas
mmehn
rnann
tureni
uelt⸗
trcnn
biam
Unudh
hſiſen
nn,
.
mt.
epis

ſed reꝑ: qꝛ tic cogitatõnes a ↄſilia ſinguloꝝ patebũt. j.
CLoꝛi.itij. Qolite an tp̃s iudicare qᷣuſq; dñs venerit ꝗ il⸗
lumiabit abſcõdita tenebꝛaꝝ: 2 maifeſiabit ↄſilia coꝛdiũ

Mlembꝛü terciũ
Onſequenter querit᷑ d ꝑſona iudicis.an
ſoli filio ↄueniat ⁊ an ſm bumanã natuꝛã
iudicabit.. Ad pꝛimũ ſic.habemꝰpeccata
. appꝛopꝛiata ↄtꝛa ꝑſonas.ſ̊ iudiciũ reſpicit
peccatũ qm eſt de peccatis iudiciũ.Fᷣm ꝗ̊ᷓ axpꝛo ꝛatõnes
peccatoꝝ ſunt agꝛopꝛiatõnes iudicioꝝ.ſicut ꝗ̊ habem
peccatũ in patrẽ in filiũ in ſpmſctm:ita videt᷑ pater
x pcrĩo qð eſt ↄtra ipᷣm.⁊ filiꝰ de pcto qð eſt ↄtra ipᷣm.et
ſpũſſanctꝰ pcro qð eſt ↄtra ipᷣm iudicabit.⁊ꝛ ita cuiuſ⸗
libet ꝑſone ẽ iudicare.¶ Itẽ indiuiſa ſũt oꝑa trinitatis
G& iudicat tota trinitas.nõ ꝗ̊ ſolus filiꝰ. Pꝛeterea vide
tur ꝙ pater iudicat.qm̃ Sanieł.vij.habet᷑. antiqu?
dierum ſedit.⁊ ꝑ antiquũ dierũ ſignat᷑ pater.⁊ loquit᷑ ðᷣ
ſeſſione iudicij vel in iudicio.lñ ſubdit᷑. JYudiciuʒ ſedit
⁊ libꝛi aꝑti ſunt:⁊ loquit᷑ de indicio extremi examĩs.er⸗
go ip̃ius patris eſt iudicare. Ad oppoſitũ Joh. v. pa⸗
ter nõ indicat quẽqᷓ.ſed om̃e iudiciũ dedit filio.ꝗ̊ patris
nõ eſt iudicare.nec ſpũſſancti:ſᷣ ſoliꝰfilij.qm̃ om̃e iudici

um dedit filio.4 YItem ad idem facit qð dicit pſał. Deꝰ

iudiciũ tuũ regi da.i.xpᷣo dedit. Glo.⁊ ita videtur ꝙ ſo⸗

lius filij ſit iundiciuʒ. Soł.ſᷣm Hugo.de ſancto victo.

Ita dictum eſt ꝙ pater nõ indicat quẽqᷓ.ſed omne iudi⸗
cium dedit filio.ac ſi diceret᷑. patrem nemo videbit ĩ iu⸗
dicio viuoꝛum ⁊ moꝛtuoꝝ:ſed omnes filiuʒ: quia filius
hominis eſt:vt poſſit ⁊ ab impijs videri.cum ⁊ illi vide⸗
bunt in quẽ pupugerũt.Omne igit᷑ indiciuz dedit filio.
quia iudex in ſoꝛma filij homĩs aꝓparebit.que foꝛma nõ
eſt patris ſed filij.nec ea filij eſt inq;tum equalis ẽ patri
vel in qua:ſed in qua minoꝛ eſt patre:vt ſit in iudicõ cõ⸗
ſpicuus bonio malis. Sic ergo patet ꝙ illud intelligi
tur de indicio exterioꝛi.nihilominꝰpater ⁊ tota trinitas
indicabit in iudicio interioꝛi ſeu intelligibili.qꝛ indiui⸗
ſa ſunt oꝑa trinitatis.vnde erit iudiciuʒ totius trinita⸗
tis.tamen exterius apparebit eſſe ſolius filij. quia ſolus
apparebit:⁊ pꝛofert ſententiam extra:⁊ cauſ. az ꝓponet.
Si em̃ nõ eſſet ibi illa pꝛolatio ſentẽtie2 ꝓoſitõ cauſe:
nihilominꝰ aĩe iudicarent᷑:quedã ad penam. quedaʒ ad
pꝛemiũ.⁊ haberet quelibet qð habere deberet. Er h̊ di⸗
cimus iudiciũ interius ſeu intelligibile:⁊ illud eſt ꝙ to
ta trinitas iudicat. Ffilius aũt faciet illud qð ibi appare
bit exterius:ſine quo mhilominꝰeſſet iudiciũ.Sic ergo

Patet.ꝙ tota trinitas indicabit:a qualiter ſolus filius.

4 °D⁰ϑ § aut dicitur in Banieł.ꝙ antiquꝰdierum ſedit.di
cimus.q hoc dicituꝛ ꝓpter hoc ꝙ filius habet a patre ꝗ;
iudicet. AUnde dicit᷑ illud ad denotandũ ꝙ ꝑſona fi lij ha
bet a patre ꝙ iudicet.⁊ ꝙ pater nõ habet ab alio ꝙ iudi
cet.quia ipe eſt pꝛincipiũ nõ de pꝛincipio. Ao illud q8
obijcitur eſt peccatũ in patrẽ ꝛc. dicimꝰ ꝗ peccatũ in pa
trem dicit᷑:quãdo homo peccat ex ifirmitate.nõ ꝙ offen
datur pater ⁊ nõ filius:ſed quia ex hoc diſcõuenit a pa⸗
Rtre cui eſi ſima potentia.Silꝛ peccatũ ex ignoꝛantia di
F citur peccatũ in filiũ.qꝛ ꝑ illud diſcõuenit homo a filio
qui eſt xi ſapientia. Peccatũ aũt in ſpm̃ſctm dicit᷑ pec⸗
catum ex malicia:q; ꝑ illud diſcõuenit hõ a ſpũſanctoq
eſt ſũma bonitas. Licet ergo dicat peccatũ in patrẽ ⁊c.
tamẽ cois eſt offenſa in his triũ pſonaꝝ. Vnde reatus 2
offenſa coĩter reſpiciũt totã trinitatẽ:⁊ ideo iudiciũ illo
rum cũ ſit ad penam eſt totius trinitatis.

Nueritur poſtea §.1.

cum pater omne iudiciũ dederit filio ſicut dicit᷑ Soh.v.
vtuꝝ hoc intelligat᷑ de ꝑſona filij ratone humane nature
tm̃:xel diuine tm. vel ratione vtriuſq; Joh.criſo. Dare
iudicium filio nihil aliud eſt niſi iudicem gignere. p in⸗
dicem gigni eſt filij in diuina natura.eꝛgo iudicare eſt fi

J
. . P LE —

lij tñ̃ in diuina natura. aut in bũana patʒ: qm̃ Joß.

v. dicitur. Poteſtatẽ tedit ei iudiciũ facere:quia filiꝰbo
minis eſi:ergo iudicare attribuit᷑ filio ratõne bũane na

ture nõ diuine. Item Hebꝛe.j. Tanto melioꝛ angelis
effectus eſt. Criſo.vult ꝙ hoc intelligat᷑ de xpᷣo ratõe hu

mane nature quia effectus dicit᷑ ex tpe.vnde non ↄuenit

eterno.ſed datum ſiłꝛ dicit᷑ er tꝑe vel cum tꝑe:ergo non
duenit eterno.ergo ꝙ dicit᷑. pater omne iudiciũ dedit fi
lio:hoc dicit᷑ ratone bumane nature in xpᷣo quã habʒ ex
tꝑe vel cum tꝑe.⁊ nõ ratõne diuine.quia hoc qdð eſi dare
conotat tempus. ergo ſi detur filio ꝙ iudicet hoc erit ex
tꝑe:vel cum tꝑe.YJudicare ergo ipᷣi attribuit᷑ in bumana
natura. Sol. dicendum.qꝙ iudicare ↄuenit ip̃i filio in
vtraq; natura.ſ.diuina ⁊ humana.dicendũ ergo ꝙ ſicut
cum dicit᷑ filius miſſus eſt a patre.ibi ẽ pꝛincipale ſigna
tum.in hoc qð eſt miſſus.ſ.pꝛoceſſio que eſt eterna.⁊ ibi
eſt ↄnotatũ temꝑale: ſimiliter dico dedit ei iudicium fa
cere.ipᷣm dare duo impoꝛtat.ſ.vnũ qʒð eſt eternũ.alterũ
qð eſt tꝑale: a illud eſt ↄnotatũ.ratõne pꝛincipalis ſigni
ficati qd eſt eternũ:ſenſus eſt iſtius auctoꝛitatis. Pote⸗
ſtatem dedit ei iudicium facere ⁊c.i.filius habet a patꝛe

ꝙ iudicet.⁊ ratõne huiꝰ dicit Criſo.nõ ꝓpterea ſuſcepit

iudicium qm̃ homo eſt:quia quid ꝓhibet omnes homi⸗
nes eſſe iudices: ſed quia ineffabilis illius ſube eſt filiꝰ
uitur ipi filio eſſe iudicẽ ratõne diuine natuꝛe:ſm quã
babet ꝑilitatẽ ad patrẽ: ſicut dicit Criſo. I;t hoc ꝙ ẽ
dare ↄnotat tꝑale.vnde ſᷣm hoc ſenſus eſt. dedit ei iudi⸗
cium facere.hoc eſt ꝙ filius cauſaʒ oꝓponat exterius di⸗

cens. Eſuriui ⁊ nõ dediſti mibi manducare ⁊c.⁊ ſenten.
tiam ꝓferat. Ite venite ⁊2c. VUnde ratõne illius ↄnotati

dicitur illuo.poteſtatẽ dedit ei iudiciũ facere.qm filiꝰho
minis eſt. VUnde hanc clauſulaʒ qm̃ filius homis ẽ vult
ipᷣe legere piungendo ↄſequenti dicens. ita igit᷑ legendũ
eſt.deuns pater dedit ei iudiciũ facere:⁊ nõ mireris ꝓpter
hoc ꝙ filius homiĩs eſi.i.nõ eſt mirandũ.ſi ille qui eſt fi⸗
lius dei habet poteſtatẽ iudicandi a patre. licet accepe⸗
rit hũanã naturaʒ. Alio mõ lege ſic.qm filius hoĩs E.i.
tedit ei cauſam ꝓponere ⁊ ſententiã ꝓferre.

Mlembꝛũ quartũ

Onſequenter queritur de aparitione iu⸗
dicis in qua.ſ.foꝛma veniet ⁊ apparebit re
pꝛobis.ſ.vtrum apparebit eis ſ'ᷣm vtrãq;
fſoꝛmam diuinitatis.ſ.et humanitatis. et
loquimur de appaꝛitione intelligibili:nõ de ſenſibili. :
per ſoꝛmam diuinitatis videtur. Habent enim in p̃ſen⸗
ti mali aliquam cognitionem ipᷣius diuinitatis ſeu iuſti
cie.aut per acquiſitõnem aut per fidem:ex qua cognitõ
ne augmentat᷑ 2 aggrauatur in ipᷣis cõtemptus:Fᷣm qð
dicitur Luce.xij. Seruus qui ſcit volũtatem domini ſui

terea ⁊ iudex. Vnde pᷣm hunc modũ dicendũ. ꝙ attri

⁊ non facit: vapulabit multis.Augmẽto igit᷑ culpe ĩ in—

dicio reſpondebit augmentum pene. ergo malis ad au⸗
gmentum ſue pene aparebit dominus in iudicio ᷣm foꝛ
mam diuinitatis.ſᷣm etiam ꝙ dicituꝛ de demonibo. Ja⸗
co.ij. Bemones credunt 2 contremiſcunt.⸗ Contra yſi
d. in li.de ſũmo bono.In iudicio repꝛobi humanitateʒ
xp̃ᷣi in qua iudicatus eſt videbunt vt doleant.Diuinita⸗
tem vᷣo eius non videbunt ne gaudeant. Quibus enim
demonſtratur:ad gaudium demonſtratur.⁊ in hac ſen⸗
tentia concoꝛdat Augu.⁊ omnes ſancti Hugo de ſan
cto victoꝛe.⸗ Iteʒ Adath.v. Oꝛomittitur iſta viſio mũ
dicie beatitudini. Heati mundo coꝛde qm ipᷣi denz vide
bunt. non ergo mali ĩmundi.q⸗ Poſtea queritur vtrum
repꝛobi videbunt humanitatẽ ſᷣm ꝙ gloꝛificata eſt⸗ glo
rioſa. Et videtur ꝙ non:quia ad talem viſionem ſequit᷑
lectatio ſicut dictum eſt de diuinitate.ergo ⁊c.¶¶q SIteʒ
ſicut poſt reſurrectionem aꝓparuit diſcipulis dubitan⸗
tibus in ſpecie peregrina Luce. xxiiij.ita poterit tũc ma
lis apparere in ſoꝛma non gloꝛificata.4! Item augu. di⸗

cit ꝙ oculus interioꝛ reficietur in ↄtemplatione diuini⸗

tatis exterioꝛi in aſpeetu humanitatis. ergo ex aſpectu
coꝛpoꝛis gloꝛioſi ſequ at᷑ delectatio. 4 Ad hoc rñdẽt qm̃
excellens diſtantia ipᷣius xpᷣi ad peccatoꝛes pꝛiuat dele⸗
ctationem que eſt in vnione delectabilis cum delecta bi⸗
li.quia tñ peccatoꝛes erunt tunc incoꝛru ptibiles: ipſum
xpᷣm videbunt.ſed nõ ad delectationem: quia in aſpectu
coꝛpoꝛis gloꝛificati: nõ poteſt delectari coꝛpus nõ gloꝛi⸗
ficatum. Iteʒ Luce.xvj. Inter nos 7 vos chaos magnũ
firmatum eſi. ibi habetur ex gloſa.ꝙ mali ante vltimam
ſententiã cognoſcent aliquid quod erit de gloꝛia electo⸗
rum. 7 hoc cedet eis in penam ſicut ↄtigit de diuite epu
lone qui vidit Laʒarum in ſinu abꝛabe: ſic igitur abſq;
clectatione poterũt videre bumanitatem xpi in foꝛma
gloꝛioſa.sd quam oꝛdinati erant ex creatione.⁊ boc ce⸗
tet eis in penam. ¶q/ Queritur etiam vtrum oſtenget re⸗
pꝛobis cicatrices vulneꝛum. Qðò ſic videtur Apoc.j. Vi
debit eum omnis oculus:2 qui eum pupugerũt. 4 Ytem
queritur vtruʒ aꝓparebit vnifoꝛmiter repꝛobis ⁊ electig
videtur ꝙ non.yſido. Apparebit terribilis repꝛobis ⁊
blandus bonis. YOtem Hiere.xxv. A facie ire columbe.
Glo. Gꝛego.in extremo iudicio.ꝛ⁊ incõmutabilis in ſe⸗
ipᷣo manet.ſed nequaqᷓ ſub ſpecie ĩmutabilis apparebit:
quia trãquillus iuſtis ⁊ iniuſtis apparebit iratꝰ. 4 EUn⸗
c erit hec diffoꝛmitas. nũquid a parte ipᷣius iudicis cũ
ſit vnus 2 idem ⁊ in ſe incõmutabilis? Si dicatuꝛ ꝙ hec
Diffoꝛmitas erit m merita ⁊ demerita electoꝛum ⁊ re⸗
pꝛoboꝛum. Contra. In hoc non determinatur niſi cauſe
diuerſitas.nec pꝛopter hoc mutabitur diſpoſitio in iudi
ce. Item. ij. Joek. Terribilis apparebit malis etiam bo⸗
nis. Quid ergo dicit yſidoꝛꝰ.⁊ gꝛego. eis apparebit
blandus. MWñ. ad pꝛimum ᷣm Hugo. de ſancto victo.
Cum bonia mali viſuri ſint iudicem viuoꝛum ⁊ moꝛtuo
rum. pꝛoculoubio mali videre non poterunt niſi ᷣm foꝛ
mã q̃ẽ filiꝰhoĩs.ſᷣ eũ elaritate ĩ q iudicabit ñ ĩ huanita⸗
te ĩ q indicatꝰẽ. Zon em̃ in cruce xpᷣe iterum videndꝰeſt
Ceterum illam dei foꝛmam in qua equalis eſt patri.pꝛo
culdubio impij non videbunt.ij Zon enim ſunt mũdi coꝛ⸗
de. Meati enim qui ſunt mundi coꝛde quoniam ipi deuz
videbunt. Alioquin ſi filius dei iudex in foꝛma in qua
equalis eſt patri etiam impijs cum iudicaturus eſt appa
rebit: quid eſt qð pꝛo magno dilectoꝛi ſuo policetur di⸗
cens. Ego diligam eum 7 oſtendam meipſum illi. Eſt
autem alia viſio que non eſt facie ad faciem. ĩmo eſt ob⸗
ſcura.quia eſt cognitio ſpecularis. Unde ſicut dicitur.
ꝙ demones credunt ⁊ contremiſ cunt. vnde habent quã⸗
dam cogni
diuine potentie.⁊ etiam per illud quod datum fuit eis.
ita mali habebunt buiuſmodi cognitionem obſcuram ꝑ
fidem ⁊ hec eſt cognitio ſpecularis. ⁊ hec erit ip̃is ad pe
nam. Hac enim cognitione cognoſcent ipſum deum vt
beneficum.⁊ cognoſcent ipſum per creaturas quas in
beneficium coniulit homini: ꝙ quia ingrati ſunt:cedit
illis iſta cognitio ad triſticiam: et ita ad penam. et ideo
iſtam habebunt ad maioꝛem ſui damnationem. 4 Sed
tunc obijcitur.i Qunquid poteſt viſio dari rationali cre⸗
ature non exiſtente gaudio concnpiſcibilis:quoniaʒ iſte
ſunt diuerſe vires anime. ergo poteſt ab ipſis videri di⸗
uinitas ſine gaudio. Dicendum ꝙ viſio que dicitur eſſe
merces fidei: non tm̃ eſt ᷣm intellectum ſpeculatiuum.
immo etiam m pꝛacticum. ⁊ ideo viſio illa eſt cum af⸗
fectione. ⁊ ideo non poteſt eſſe in rationali ſine gaudio
concupiſcibilis,. cum obiectum ſit afferens ſũmam dele⸗
ctationem intellectui. ideo mali illam non habebunt.
Electi autem videbunt ipſam diuinitatem facie ad faci⸗
em: ⁊ ipſam bumanitatem gloꝛificatam. 4 Ad ſecundũ
qð queritur vtrum mali videbunt bumanitatem gloꝛifi⸗
catam chꝛiſti· Dicendum ꝙ ſic ᷣm auetoꝛitates ſancto⸗
rum etiam iam dictas. 41 & ergo obijcitur ꝙ hec viſio

tionem obſcuram de diuinitate per effectum

humanitatis gloꝛificate nõ potelt eſſe ſine gaudio ſier
ſus enim delectatur in medio ſibi conueniẽti. Vnde ad
habendum telectationem in viſu non ſolum opoꝛtuit of
ferri luminoſum viſui: ſed luminoſum pꝛopoꝛtionale.
Nicet autem ſit pꝛopoꝛtionale qtum ad viſionem pro⸗
pter oculi immoꝛtalitatem: non tamen qᷓtum ad dele⸗
ctationem habendam in illo viſu. opoꝛtet enim eſſe con⸗
iunctionem immoꝛtalis gloꝛificati cum immoꝛtali gloꝛi
ficato: quia delectatio eſi pꝛopoꝛtionalis conuenientis
cum pꝛopoꝛtionali conuenienti. Ydeo igitur viſio iſta ce
det bonis ad gaudium ⁊ delectationem:quia ipſi habe⸗
bunt oculum diſpoſitum ad videndum ⁊ ad velectandũ
habebunt enim oculum incoꝛruptibilem? gloꝛificatũ.
Aalis autem cedet ad penã. hoc erit pꝛopter indiſpo
ſitionem oculi: quia non habebunt oculum diſpoſitum
vt eius eiſionem ſuſtineant ſine pena:ſicut nec oculꝰno⸗
ſter viſionem ſolis ſuſtinet ſine pena pꝛopter ſuam in⸗
diſpoſitionem. ¶ Oꝛ ergo obijcitur ꝙ in viſione huma⸗
nitatis reficitur ſenſus exterioꝛ. dicendum ꝙ verum eſt
de oculo bene diſpoſito:ſed non de indiſpoſito cuiuſmo⸗
di ſunt oculi maloꝛum. 4 Sed tunc queritur nunquid
poteſt cedere viſio diuinitatis ad penam oculo indiſpo⸗
ſito ſicut viſio bumanitatis. Conſtat ꝙ ſic.ſicut em̃ ma
li videbunt ipſam humanitateʒ ad ſui penam: ita ⁊ ipaz
diuinitatem.cum nihil ibi debeat deeſſe:quod eis cedat
ad penam. Rñ. dicendum ꝙ non ſolũmodo habebunt
oculum intellectus non diſpoſitum ad delectandum in
ipſa diuinitate.immo etiam indiſpoſitionem habebunt
ad videndum ipſum. Mon enim incoꝛruptibilitas vel ꝑ
petuitas intellectus eſt diſpoſitio ad videndum diuini⸗
tatem. ſicut ex parte alia dictum eſt. Qam ſi ſic eſſet: tüc
anima in pꝛeſenti videre poſſet diuinitatem facie ad fa⸗
ciem. ꝙ eum non habeant diſpoſitionem ad eius viſio⸗
nem: manifeſtum eſt ꝙ non poterunt ipſum videre ad
ſui penalitatem. Pꝛeterea poſito ꝙ ipſum poſſent vide⸗
re. non tamen poſſet eſſe eis hec viſio in penam. immo
non poſſet ſine magno gaudio eis eſſe. quoniam iſta vi⸗
ſio eſt ita coniuncta ſumme delectationi.ꝙ nihil in ipſa
poteſt videri qʒð non ſit ad ſummam delectationem: cum
ipſa ſit finis omnium viſionum. Et ideo viſio iſta nõ po
teſt alicui connenire niſi ad ſummam delectationem et
nullo modo ad penam. 4 Ad illud ꝙ queritur vtru ma⸗
li videbunt cicatrices vulnerum ehꝛiſti· dicendum ꝙ ſic.
cedet eis ad magnam penam.quia er hac viſione chꝛi⸗
ſti: percipient ſe eſſe omnino ingratos. Videbunt enim
que ⁊ quanta paſſus eſt dei filius pꝛo ipſis. VUnde vide⸗
bunt beneficium eiꝰ et hoc cedet eis ad magnum dolo⸗
rem et triſticiam. Et boc eſt quod dicit YHobannes Cri⸗
ſoſto.ſuper AMathe. omeł.lxxvj. Juſticiam maximam
babens ſcilicet crucem. ita adueniet in illud iudicium
chꝛiſtus non vulnera ſolum: ſed moꝛtem erpꝛobꝛabi⸗
liſſmam oſtendens. Eius autem gratia hoc ſignum ap⸗
paret vt et ſuperhabundantia multa opiliet iudeoꝝ in
verecundiam:et pꝛeter hoc illoꝛum perſidoꝛum pꝛo qui⸗
bus paſſus eſt.⁊ accipitur hoc ex illo verbo Math. xx⸗
iiij. Zunc apparebit filij bominis ſignum. hoc eſt ſignuz
crucis.bec eſt illa moꝛs expꝛobꝛabiliſſima de qua dicit.
ijj. Saß. Moꝛte turpiſſima condemnemus eum. Ad

illud ꝙ queritur vtruʒ vnifoꝛmiter vel diffoꝛmiter appa

rebit chꝛiſti humanitas bonis et malis. Dicendum ꝙ;

Diffoꝛmiter:quoniam electis apparebit blãdus.⁊ repꝛo

bis terribilis. Vnde licet ſit vna foꝛma apparẽs.tamen
diffoꝛmiteꝛ recipient. ⁊ boc eſt qdð dicit᷑ ſuꝑ illud Hieꝛe.

xxv. A facie ire colũbe.Glo. Gꝛego. dicit. eox mẽtes
eque vnum reſpicient.ſed nõ equaliter modificabuntur

quia iſſis eum benignũ oſtendit ante actam iuſticiam

illis terribilẽ culpam, Ande quia diuerſimode diſpoſi⸗
ti ſunt ad ipᷣin videndũ boni ⁊ mali.iõ differẽt illis ap/

nec viſio diuinitatis. Dicendum ꝙ non eſt verum.

=

3

= =
=☛⁵ et =

dle⸗
on
do
ents
lace
abe,
indi
tii
r
n
0,
19
1
l
0
A
n
pa;
cecat
Gont
mn i
ebont
ſhine
ie
66,
,

ſ
n
n
inu
ge
echi
tenit
elict
N
in
i
ni,
ip⸗
ng
ſeep⸗
m
i⸗
ſis
r.

parebit: m diſferentias diſpoſitionũ in ip̃is. Et babet

exemplum hmõi de diſcipulis euntibus in Emaus.qui

bus dominus poſt reſurrectioneʒ ſuam apparuit ſub ſpe

cie ꝑegrini nõ ſub ſpecie coꝛpoꝛis gloꝛificati:qm̃ ſic vult
grego.Talis apparuit eis extra:qualem ipᷣm babebant
intra. Unde quia habebãt ipᷣm vt peregrinum intus in
mente. ideo 2 ip̃ᷣis vt ꝑegrinus apparuit:⁊ ſic ᷣm diſpo⸗
ſitionem recipientium ipᷣm ipᷣis apparuit. Ita dicimus
hic.ꝙ ſm diſpoſitiones recipientium bonis ⁊ malis ap⸗
parebit. Et hoc habet᷑ ſuper illud JYob.xl. Diſperge ſu⸗
per bos in furoꝛe tuo.vbi dicit Gꝛego. Ipᷣe quidem ĩ iu⸗
dicio m aſcientiam vniuſcuiuſq; modificabitur iratus
vel placatus.4 Ad illud quod obijcitur. . etiã terri⸗
bilis aparebit bonis:a ita apparebit vnifoꝛmit bonis
2 malis.notanda eſt intelligentia illius verbi. dicendũ
em̃ ꝙ ipᷣe iuder vpc dicitur terribilis duobo modis.Teꝛ
ribilis enim poteſt dici in acceſſu ad iudicium. Ael ter⸗
ribilis in remunerando. vtroq; ergo modo erit terribi⸗
lis ipᷣis repꝛobis in iudicio:quoniam ⁊ in acceſſu eiꝰad
iudicium:⁊ in remuneratione incutiet eis timoꝛem dam
nationis eterne. Pꝛimo autem modo.ſ.in acceſſu ad iu
dicium erit terꝛibilis ipᷣis repꝛobis.ſed blandus erit bo
nis facto iudicio ſiue in remuneꝛatione.Et pꝛopteꝛ hoc
non dicitur ipᷣe terribilis iuſtis:ſed dies eius in qua ac
cedet ad iudicium. ꝓpᷣe tamen erit blandus ⁊ benignus
in remunerando: quia ſupꝛa condignum remunerabit
ip̃is. Dicitur autem terribilis ip̃is bonis in acceſſu eiꝰ
ad iudicium. ꝓpter hoc ꝙ incutiet eis timoꝛem quendaʒ
reuerentie nõ terroꝛem damnationis ? malis.AIñ JYJob
penult.dicitur. O timebunt angeli ⁊ territi purgabun⸗
tur. AUnde dicit glo. ꝙ angeli vocantur pꝛedicatoꝛes ſeu
nuncij qui nũciauerunt fidem domini per bona opera:⁊
iſte pauoꝛ erit iis ad purgationem ſi quid ſit purgabi⸗
le in ipis. VUnde dicit imenſo terroꝛe ↄcuſſi etiam ſuper⸗
ne patrie nuncij cõtremiſcent.⁊ quia in eis hboc pauore
excoquitur ſi qua in eis potuit eſſe leuium rubigo vitio⸗
rum:aperte ſubdit ⁊ terꝛiti purgabuntur:non tamẽ erit
timoꝛ in ipis de pena vel damnatione eterna.

Membꝛũ quintũ

Onſequenter queritur de aſſiſtentibus iu
dici. Et pꝛimo queritur.vtrum angeli iu
dicabunt. Secundo vtrum apoſtoli iudi⸗
cabunt.

Articulꝰprimꝰ
Dpꝛimũ ſic obijcitur.ij.theſſa.j.vbi loquituꝛ
de iudicio in reuelatõe domini noſtri ihu xpᷣi
tx celo cum angelis virtutis eius in flamma

ignis dantis vindictam his qui nõ nouerunt deum. ex

quo videtur: ꝙ ipſi angeli venient cum xpᷣo iudicaturi.
¶ Item Aldath̊.xix. habetur ꝙ ipᷣi apoſtoli iudicabunt
Vnge dicit vos qui ſecuti eſtis me in regeneratõe: cuʒ ſe
rit filius homĩs in ſede maieſtatis ſue ſedebitis ⁊ vos
ſuper ſedes duodecim: iudicantes duodecim tribo iſrt᷑.
Et in pſał. Illic ſederunt ſedes in iudicio ſedes ſuꝑ do⸗
mum dauid. Bloſa. id eſt iuſti.⁊ poſt dicit. Hi ſedebunt
cum xpᷣo ſuper ſedes duodecim vt iudicent domum da⸗
uid.i.familiam xpᷣi cui dederunt cibum in tempoꝛe.Ju⸗
dicabunt autem illi qui omnia reliquerunt xpᷣm ſequen
tes. Ex his patet ꝙ omnes iudicabunt in illo iudicio.
Item ſuper illud pſał. on reſurgunt impij in iudi⸗
cio ibi aſſignat glo.quatuoꝛ oꝛdines dicens.q; alij erunt
qui iudicabunt? non iudicabuntur vt apoſtoli 2 alij ꝑ⸗
fectiſſimi.Si ergo homines iudicabunt multofoꝛtiꝰan⸗
geli.⁊ hoc tali ratione patet.quoniam angeli videntur

magis accedere ad ratõnem iudicis ꝙᷓ ipi apoſtoli.quo

niam boni angeli nihil habuerunt de iudicando:ſ̊ apo
ſtoli boni aliquio habuerunt de indicando adminꝰ oꝛi⸗
ginale peccatum ⁊ aliqua actualia aliquando.ipᷣi auteʒ

angeli boni non. erg angeli plus accedunt ad rationẽ
indicis q apoſtoli. Si ergo eſt dicere ꝙ apoſtoli iudica⸗
bunt.multomagis eſt iſtud dicere de angelis.4l Itẽ ma
thei.xxiiij. babetur. Cum venerit filius pominis in ma⸗
ieſtate ſua 2 omnes angeli eius cum eo ⁊c.⁊ loquit᷑ ibi
x iudicio.⁊ loquitur de angelis non de apoſiolis.vide⸗
tur ꝙ angeli erunt iudices ⁊ non apoſtoli.ſed potiꝰ erũt
& iudicandis de quibus ibi dicit. Statuet oues a dexte
ris ⁊c. Reſpõdeo. dicimus ꝙ angeli iudices nõ erũt
tamen habebunt multiplex miniſteriũ. Habebunt eniz
miniſterium congregandi ad iudiciuz ⁊ ſuſcitandi moꝛ
tuos.Et ideo dicit apoſiolus pᷣma theſſa.iiij. O ipᷣe do⸗
minus veniet in iuſſu ⁊ in voce archangeli ⁊c̃.veniẽt er
go angeli ad illud officium ⁊ de iſto officio vel miniſte⸗
rio habetur Math. xiij. vbi dicit dominus ꝙ meſſoꝛes
ſunt angeli ſcilicet congregantes ad iudicium ⁊ ſuſcitã⸗
tes.Et iſtud erit ante ſeparationem. Vnde ipᷣi conuoca
bunt ad iudicium ⁊ congregabunt. Item habebunt mi⸗
niſterium ſeparandi m ꝙ habetur. xxiiij. Oꝛ angeli
venient cum eo. quod dicitur ratione huius miniſterij.

AUnge ſequitur poſt.⁊ ſepaꝛabit eos abinuicem:ſicut pa

ſtoꝛ ſegregat oues ab edis.⁊ iſtud fiet miniſterio angelo
rum. Et Math. xiij. Aldittet filius hominis angelos ſu
os:⁊ colligent de regno eius omnia ſcandala: ⁊ eos qui
faciunt iniquitatem 1 mittent in caminum ignis.Simi
liter teſtificatio erit miniſterium eoꝛuzʒ:quia teſtes erũt
ſicut dicit Remigius.Similiter poſi iudiciuʒ hbabebũt
miniſterium mittendi ad penas.ſicut habetur Math.
riij. O mittent eos in caminum ignis. ſic igitur multi⸗
pliciter habebunt miniſterium cirea iudiciuʒ antecedẽs

vel ſequens ipſum:ſed nec ipᷣi iundicabunt. Vnde nec ipi

diſcutient:neqʒ diffinient. Sed filius hominis chriſtus
diſcutiet ⁊ diffiniet. Vnde non intelligitur ꝙ ipᷣi angeli
habeant miniſterium iudicandi. 4¶ Auctoꝛitates ergo
que dicunt ꝙ ipᷣi venient ad iudicium non intendunt di
cere ꝙ ipᷣi tebeant iudicare:ſed dicũt hoc pꝛopter diuer
ſa miniſteria que habebunt circa iudicium.¶ Ad aliud
dicendum ꝙ non eſt ſimile de angelis ⁊ apoſtolis.quo⸗
niam ipᷣi apoſtoli annũciauerunt fidem ihu chꝛiſti ipᷣis
gentibus ⁊ iudeis.⁊ ideo venient ad iudicium iudican⸗
tes ſicut teſtes.Eſt enim iudicium auctoꝛitatis:⁊ iſtud
pertinet ad totam trinitatem. Et eſt iudicium excellen⸗
tie:a iſtud pertinet ad filium in humana natura. Apo⸗
ſtoli autem ſicut aſſeſſoꝛes ⁊ veritatis teſtes iudicabunt
quia annũciauerunt fidem chꝛiſti ⁊ fuerunt teſtes ipᷣiꝰ
in hac vita.⁊ ſicut hic teſtes eius fuerunt: ita erunt te⸗
ſies ipᷣius in iudicio contra repꝛobos.nde erunt iudi⸗
ces ſicut aſſeſſoꝛes:non ꝙ pꝛoferant ſentenciã:vel ꝙ cau
ſam diſcutiant: ſed aſſidebunt ibi vt teſtes et ſocij ſicut
dicet᷑. Item eſt iudicium comparationis: hoc etiam mo
do ipſi iudicabunt.quia comparatione ipſoꝛum iudica⸗
buntur alij ſicut infra patebit. De hoc iudicio Math.
rij. dicitur viri niniuite ſurgent in iudicio cum genera⸗
tõne hac ⁊ condemnabunt eam ⁊c̃.Et poſt dicit.regina
auſtri ſurget in iudicio cum generatione iſia ⁊ condem⸗
nabit eam:quia venit a finibus terre audire ſapientiaʒ
ſalomonis.⸗:! Ee ergo obijcitur ꝙ angeli magis accedũt
ad rationem iudicis.dicendum ꝙ non:quia non dicituꝛ
ipſi angeli annũciauerunt fidem cbꝛiſti ip̃ᷣis iudeis 2
gentibus ſicut apoſtoli. Item apoſtoli ſecuti ſunt ipᷣm

chꝛiſtum: 2 ideo dicitur eis Mathei.xix. ꝙ iudicabunt

⁊ ideo magis accedũt apoſtoli vt ſint iudices qᷓ angeli.
iudices inquã comparatõne xvel aſſeſſoꝛie.

Articulus ſecũdus

Oſtea queritur de ipſis apoſtolis vtrum ipᷣi
inudicabunt:ꝙ ſic videtur Mathei. xix. Se⸗
debitis ⁊ vos iudicantes.Et Mathei.xij.di
citur.ipſi iudices veſtri erunt: de apoſtolis loquitur.

¶Contra. apoſtoli non habent conſimilem rationem iu
dicandi.quam habet ipſa gloꝛioſa trinitas ⁊ chꝛiſtꝰho⸗
moꝛ:ſed trinitas iudicat auctoꝛitate.Chꝛiſtus homo iu⸗
dicat exterius poteſtate ſua exequendo: ſᷣm quam ergo
rationem dicuntur apoſtoli iudicare: Si t icatur ꝙ ſint
iudices comparatione: hoc certe conuenit alijs q; apo⸗
ſiolis. Vnde.xij.mathei habetuꝛ.ꝙ viri niniuite conſur
gent in iudicio cum generatõne iſta:⁊ ceteꝛa.⁊ loquitur
de iudicio comparationis.⁊ ſimiliter de regina auſtri.
ſicut ergo ipᷣi dicuntur iudicare: ita et illi. Quero ergo
que eſt ratio ſpecialis quare dictum eſt eis. Sedebitis
ſuper ſedes duodecim. ¶ Pꝛeterea queritur de boc ꝗ;
dicit ſedebitis ſuper ſedes duodecim.Fᷣm hoc videtur ꝙ
alij nõ iudicabunt niſi duodecim apoſtoli.ſed hoc ẽ fal⸗
ſum:quoniam ipſe Paulus iudicabit ⁊ alij ſancti viri.
quoniam Sapien.iij.dicitur. Judicabunt ſancti natio⸗
nes ⁊ dominabũt᷑ populis.⸗ Pꝛeterea obijcitur de hoc
ꝙ dicitur iudicantes duodecim tribus iſꝛabel quoniam
ex hoc videtur ꝙ alij non iudicentur. Contra qð Yoeł.
iij. habetur. Congregabo omnes gentes ĩ valle ioſephat
⁊ diſceptabo cum eis:⁊ loquitur de diſceptatione iudi⸗
cij. Quare ergo ſpecialiter dicit iudicãtes duodecim tri
bus iſrahel.queritur ergo ſᷣm quam rationem apoſtoli
dicuntur iudicare ⁊ quare. Solutõ.dicendum ꝙ ſᷣm
triplicem rationem dicuntur apoſtoli iudices. Judica⸗
bunt enim comparatione. Item iudicabunt vt ſocij. Itẽ
iudicabunt vt teſtes vel aſſeſſoꝛes. Comparatione ſicut
dicitur de regina auſtri ⁊ viris niniuitis.id eſt compaꝛa
tione peccatoꝛum iudicabunt tribus iſrahel.nam eiſdẽ
legibus erant educati iudei ⁊ iſti.quia ſicut dicit Criſo
ſto. Ipſis credentibus:alij credere noluerunt. Item ipᷣi
apoſtoli iudicabunt per aſſociationem: quia ſcilicet ſo⸗
eij ſunt chꝛiſti in hoc ꝙ ipſuʒz imitati ſunt vt ſicut aſſocia
ti erant chꝛiſto imitatione paſſionis ⁊ tribulatione: ita
erunt aſſociati in poteſtate: ⁊ ſᷣm hoc dicitur ꝙ iudica⸗
bunt poteſtate.in glo.j.Coꝛin.vj.An neſcitis quoniam
angelos iudicabimus.Vnde dicit Criſoſtomus.Nomẽ
troni aliqð magnum ſignificat. manifeſtum eſt ꝙ con⸗
regnabunt ⁊ cõmunicabunt ipſi ſcilicet xpᷣo.Si enim ſu
ſtinuerimus ⁊ conregnabimus. Item ipſi dicuntur iu⸗
dices quia teſtes vel aſſeſſoꝛes:quia per imitationẽ chꝛi
ſti teſtificabuntur ipſum iudicem. Vnde dicit dominus
ipſe diſcipulis ſuis Actu.j. los eritis mihi teſtes ĩ hie
ruſalem ⁊ in omni iudea ⁊ ſamaria ⁊ vſq; ad vltimum
terre. VUnde ⁊ ſuper illud Mathei.xij. SOpſi iudices ve⸗
ſtri erũt.dicit gloſa.ipᷣi teſtes mei iudicij iudicabũt duo⸗
decim tribus iſrahel.4 Sed obijcitur.j. Coꝛin.vj. An
neſcitis quoniam ſancti de hoc mundo. Gloſa. iudica⸗
bunt auctoꝛitate 2 poteſtate.Contra hoc autem habetuꝛ
Mathei.xij. Ipſi iudices veſtri erunt.Gloſa.non pote⸗
ſtate ſed comparatione.Ad hoc dicendum ꝙ ipᷣi iudica
bunt comparatione ſicut ⁊ dicit glo.j.Coꝛin.vj.Sancti
iudicabunt melioꝛis facti comparatione.quia exemplo
illoꝛum perfidia huius mundi damnabitur: ⁊ poſt leꝗ⸗
tur. iudicabunt etiam auctoꝛitate ⁊ poteſtate.¶ Circa
quod notandum.ꝙ poteſtas iudiciaria eſt multipliciter
Eſt enim poteſtas auctoꝛitatis:⁊ hec eſt poteſtas trini⸗
tatis in iudicio.quia trinitas iudicabit auctoꝛitate. Itẽ
eſt poteſtas excellentie: ⁊ hec eſt chriſti hominis in illo
iudicio. Item eſt poteſtas comparationis qua ſcilicʒ fit
comparatio ad iudicandos.Auctoꝛitas autem eſt ſentẽ
tia digna imitatione.ipᷣa igitur trinitas iudicabit quia
dabit poteſtatem chꝛiſto homini vt iudicet.et ſimiliter
ipᷣis apoſtolis:quia ipᷣi ſentient idem in iudicio qdð trini
tas. VUnde ipᷣa trinitas ſentit ita eſſe iudicanduʒ. ⁊ chꝛi
ſtus ⁊ ipᷣi apoſtoli imitabuntur trinitatem.4¶.!. Ad aliud
ergo ꝙ queritur vtrum ſoli apoſtoli iudicabunt:vel eti⸗
am alij viri ſancti.dicendum pᷣm ꝙ dicit Rabanus.Qe
mo putet tm̃ duodecim apoſtolos iudicaturos: nec tm̃

Ouodecim tribus iudicandos.tunc enim leuitica teihns
non eſſet iudicanda.⁊ Paulus non iudicans cum dicat
Meſcitis quia angelos iudicabimus.tamen per quen⸗·
Dam pꝛeeminentiam dicitur illud de apoſtolis.xix.ma⸗
thei. Sedebitis ⁊c.licet etiam de alijs intelligatur.

Mueſtio triceſumaſexta

de lege eterna.

Hmma theologi⸗
ce diſcipline in duobus conſiſti 6 fide
⁊ moꝛibus. Expeditis inquiſitionibus
pertinẽtibus ad fidem.vt de redempto
re:cum adiutoꝛio ihᷣu chꝛiſti.pꝛoceden⸗
dum eſt ad inquiſitiones pertinentes ad moꝛes.Ad in⸗
foꝛmationem autem moꝛum concurrunt neceſſario pꝛe⸗
cepta ⁊ leges.gratia ⁊ virtutes.dona.fructus ⁊ beatitu⸗
dines. Leges ⁊ pꝛecepta vt oſtendentia debitum boni fa
ciendi:⁊ mali vitandi gratia ⁊ virtutes ⁊c̃.vt pꝛeſtantia
facultatem faciendi ⁊ vitandi. ꝛima igitur pars inqui
ſitionis moꝛalis erit de legibus ⁊ pꝛeceptis. Secunda
de gratia ⁊ virtutibus.Tercia de donis:fructibus:⁊ be
atiiudinibus.q Sed quia omnes leges pꝛout dicit Au⸗
guſtinus.⁊ pꝛecepta ab eterna lege deriuata ſunt. Ideo
ab ipſa lege eterna inchoandum eſt querendo. Primo
an ſit lex eterna. Secundo an notio eius impꝛeſſa ſit mẽ
ti rationali. Tercio quid ſit. Quarto dæ intentione le⸗
gis eterne ſcðᷣm ꝙ in deo. Quinto de eius immutabili⸗
tate. Sexto de eius vnitate. Septimo de deriuatione le⸗
gum tempoꝛaliũ ab ipſa.Octauo de ſubiectis legis eter
ne. ono de effectu legis eterne.

Nlembꝛum primũ

D pꝛimum yſidoꝛus in.ij.ethimologiaꝛũ.
Si ratione lex conſtat.lex erit omne quod
ratione conſtiterit. Si ergo prouidentia
dei conſtat ratione.ergo pꝛouidentia dei
eſt lex:ſed non niſi eterna. Cum ergo pꝛouidentia diui⸗
na ſit: conſtat legem eternam eſſe. Minoꝛ patet.Qam
ſicut dicit Moecius. Pꝛouidentia eſt diuina ratio a ſũ⸗
mo pꝛincipe conſtituta qua cuncta diſponit.4¶ Ampli⸗
us auguſtinus ĩ libꝛo de libero arbitrio.videtur lex iſta
que regendis ciuitatibus fertur multa concedere atq; ĩ-
punita relinquere:que per diuinam pꝛouidentiam vin⸗
dicantur.⁊ intendit ibi auguſtinus iſtam pꝛopoſitioneʒ
aſſumere ꝙ nullum malum debet eſſe impunitum. et ꝙ
ſimiliter omne malum punitur m aliam legem. Si er⸗
Go eſt aliquod malum quod non punitur per legem tem
poꝛalem ⁊ non relinquitur impunitum. ergo punietur
per legem eternam. Ergo ipla eſt. ¶ Item auguſtinus
in libꝛo pꝛimo de libero arbitrio. Due leges ita ſibi vi⸗
dentur contrarie. vt vna earum hbonoꝛem dandi popu⸗
lo tribuat poteſtatem:alia non.vt nullo modo in vna ci⸗
uitate eſſe poſſint ſimul. Munquid dicemus aliquam
illarum iniuſtam eſſe 2 ferri minime debuiſſe: quaſi di⸗
cat non. ? ita vtraq; eſt iuſta. Ex hoc obijcitur. Ympol⸗
ſibile eſt leges contrarias tempoꝛales conciliari in ratõ
ne iuſticie:niſi per legem non habentem contrarnium co⸗
ciliantem illas: quam legem eternam appellam?. Itẽ
in partem oppoſitam arguitur. Lex habet ſtatum in di⸗
ſpoſitione latoꝛis: ⁊ ſic nõ meretur nomen legis:quia q;
Diu eſt in diſpoſitione adhuc non obligat. 4 Item babz
eſſe in pꝛomulgatione.⁊ tunc meret᷑ nomen legis.q tũc
ligat. Lex ergo nõ põt dici er diſpoſitõe ſeꝰ ex ꝓmulga⸗
tione. Si ergo ꝓmulgatio aliquoꝛum faciendoꝝ vel vi⸗
tandoꝛum non poteſt eſſe eterna: quia pꝛomulgatio fit
creature: conſtat ꝙ non poteſt lex eſſe eterna. Item ſi

N
nſie
ibue
npto
gen⸗
i,
Ne⸗
tu⸗

tia
ui
Nda
1be
Don
N⸗
Pino
ltne
ee⸗
l⸗
ſe
Ge

i.
nod
ntia
di
divi⸗
N
aſi⸗
hnp⸗
eriſi
ig⸗
nnen
toe
eg
ie,

—

D
55, —0 2„ HM
R„ Wl Seaennn P15 N1

NMueſtio

lex nõ eſſet impꝛeſſa creature ratõnalinõ ligaret eã cui⸗
ſignum eſt ꝙ nõ ligat creaturas irratonales quibo nõ ẽ
impꝛeſſa:nõ eſt igit lex ex impꝛeſſione niſi ad rationem:
ſeu qð impꝛimit᷑ ratõni.ſed hec impꝛeſſio eſt tempoꝛalis
27 nõ eterna. ergo intentio legis eſt tempoꝛalis 2 nõ eter
na. Solt. dicendum pm ꝙ dicit auguſti. in li. de vera
religione.Aſdenti noſtre ↄceſſuʒ eſt videre legem verita⸗
tis imutabilem. ANens em noſtra iudicat de veritate i⸗
mutabili.vt iudicat iſtam ꝓpoſitionẽ. Juſtum eſt vt om⸗
nia ſint oꝛdinatiſſima. Cuʒ ergo ipᷣa ſcʒ mens bumana
mutabilitatem pati poſſit erroꝛis apparet ſupꝛa mentẽ
noſtram eſſe legem que veritas dicit᷑ bec aũt eſt lex eter
na.qð em̃ eſt ſupꝛa mentẽ noſtrã eſt eternũ.¶ Ad pᷣmuʒ
obiectum dicendum. ſicut dicit yſið.ij.ethimologiaruʒ
lex vno modo dicitur a legendo. alio mõ a ligando.ſcõʒ
ꝙ dicitur a legendo:extenſo nomie lectionis non ſolum
ad lectionem tempoꝛalem ſed ad lectionem ſᷣm ꝙ legi⸗
tur in mente:ſic lex eſt in diſpoſitione.Lex autem prout
eſt in pꝛomulgatione dicitur a ligando.pꝛimo ergo mo⸗
do eſt eterna. ſcõðo autem non. Lamen poteſt diſtingui
cum dicitur lex ligat: quia ligare poteſt ſumi actiue vel
paſſiue.Si actiue: ſic lex eterna in deo dicitur a ligãdo
Fm ꝙ accipitur paſſiue: dicitur reſpectu creature. Sed
adhuc diſtinguendum de lege ligante in deo:ſicut de do⸗
minio in deoo. Dominiũ em eſt poteſtas cohercendi ſub⸗
ditos:⁊ ſic dicitur ſᷣm habitum. Ael põt dici ſcdᷣm actũ
7 ſic dominium eſt actus cohercendi ſubditos.⁊ vtrobi⸗
q; cõnotatur reſpectus ad creaturam.ſed pꝛimo modo ĩ
babitu.ſcdo in actu. Sicut eꝛgo dominium in habitu de
deo dicitur ab eterno dominium in actu ex tempoꝛe: ita
lex ſi impoꝛtet habitum ligandi: ſic ab eterno eſt ĩ diſpo
ſitione ad ligandum:⁊ hoc modo dicitur lex eterna.ſed
ſi impoꝛtet actum ligandi nõ. ⁊ per hoc patet reſponſio
ad ſcoᷣm.¶ Ao terciuʒ patet ſolutio:nam licet impꝛeſſio
ab eterno non ſit in effectu cum eſt in ratione. Inde lex
ab eterno eſt in diſpoſitione:⁊ ad hoc vt aĩe rationali ĩ⸗

pꝛimat᷑.licet ab eterno nõ ĩpꝛimat᷑ in effectu.

Nlembrũ ſecũdũ

Ecundo queꝛitur an notio legis diuine ſit
impꝛeſſa cuilibet rationali aĩe in creatio⸗
ne. Ad qð ſic augu. in li. de vera religione
eliſt lex ſcom quã deus iudicat omnia. de qᷓ
nullus indicare poteſt.ſed hec eſt ler eterna: ergo nuli!
poteſt iudicare de lege eterna. Si ergo iudicare ẽ noſce⸗
re.patet ꝙ eius notio nulli impꝛeſſa eſt. ¶¶ Item aug. in
libꝛo ↄfe.iij. YIgnoꝛa bã ⁊ nõ noueram iuſticiã verã inte⸗
rioꝛem ex iuſtiſſima lege dei om̃ipotentis. qua foꝛmarẽt᷑
regionũ moꝛes.cum ipᷣa vbiq; eſſet.hoc aũt ẽ lex eterna:
ergo aug. eam ignoꝛabat.ergo non eſt nota cuilibet aĩe.
Ad oppoſitũ de vera religione. menti noſtre talẽ legẽ
videre ↄceſſum eſt.ergo ipᷣa eſt nota aĩe ratõnali: 2 eius
notio ei impꝛeſſa.l IMẽ aug.in li.æ li. arbi. eterne legis
notio nobis imp̃ſſa eſt. ea em eſt qua iuſtũ eſt vt oĩa ſint
oꝛdinatiſſima.Queꝛat᷑ em̃ a quolibet vtꝝ imp̃ᷣſſuʒ ſit aĩe
ſue ⁊ notũ:ꝙ iuſtũ eſt vt oĩa ſint oꝛdinatiſſima. dicet vti
ꝙ ſic. Sol.ſcõᷣm beatum aug.in li.de vera religio⸗
ne. eternazʒ legem mũdis aiĩs fas eſi cognoſcere:iudicare
non eſt fas. boc aũt intereſt inter noſſe? iudicare: ꝙ ad
cognoſcendũ ſatis eſt vt videamꝰaliquid ita eſſe:vel non
eſſe. Ad iudicandũ vᷣo aliquid addimꝰ vt iudicemus ita
poſte eſſe vel aliter. velut cum dicimꝰ. ita debebit eẽ vel
buit: vt in ſuis operibo artiſices faciunt. Judicare S
lege eterna nullus põt.qꝛ iudicans ſem ꝑ eſt ſupioꝛ iu

Dicato. Sed videre ſeu cognoſcere eã cuilibet aĩe impꝛeſ

—

ſum eſt: ⁊ ſic notio eius aie imp̃ſſa eſt:ſed nõ eiꝰ iudiciũ

⁊ boc ſoluit᷑ pꝛimo obiectũ. Ad ſcdᷣm dicendum pᷣm
Dama. in li.j.ꝙ cognitio exiſtendi deum nobis naturali
ter inſerta eſt. ſed tn intatũ innaluit ꝑnicioſa bominum
malicia ⁊ deduxit in baratrũ: vt dicerẽt nõ eſſe deũ:ſicut

—

. LCr as 2 erl, FeN&

xxvj.

in p̃s. Dixit inſipiens in coꝛde ſuo nõ eſt deus. Sicut S
babitꝰ cognoſcendi deum impſſus eſt aie naturaliter:in
aia actu pot deum ignoꝛare. cum ipᷣa euertit ſe ab babi⸗
tu illo ad exterioꝛa ꝑ ſui maliciã: ſic lex eterna nõẽ om̃i
aie ſcᷣm habitũ. tamẽ ꝑ maliciam noſtram qñq; ab ipᷣ̃a
auertimur ad exterioꝛa mala:ita ꝙ ipᷣazʒ ignoꝛamꝰſcom
actum. 2 hoc vult dicere augu. cum dicit ignoꝛabã. 12
quicuq; cõuertit ſe ad illum habitum cognitionis legis
eterne. ſemꝑ eam cognoſceret.⁊ ꝙ eam aliqñ ignoꝛet: B
eſt ꝑ auerſionem ab illa.

Membrum terciũ

Ercio querit᷑ quid eſt lex eterna. Et aſſi⸗
gnantur plures eiꝰdiffinitões.Aug.in li.
d li.arbi.vnã aſſignat dicens.vt bꝛeuiteꝛ
. legis eterne nomẽ explicẽ: ea eſt qua iuſtũ
eſt vt oĩa ſint oꝛdiatiſſima.4¶ Cõtra iſtã diffinitõeʒ obij⸗
citur.Qõ eſt iuſtũ vt oĩa ſint optima etiã bonitate quaʒ
nata ſunt habẽ. ergo nõ eſt iuſtũ vt oĩa ſint oꝛdinatiſſi⸗
ma. 7 ꝙ ſequat᷑ ptz:qꝛ ſiłis eſt ratõ boni ⁊ oꝛdinati.Nã
ſicut malũ ⁊ inoꝛdinatũ ex vna ꝑte cadunt:ita bonum 2
oꝛdinatũ ex vna ꝑte:optimũ ⁊ oꝛdinatiſſimũ ex vna. E
aũt nõ ſit iuſtũ vt oĩa ſint optima. ptʒ qm ſi hoc eſſet in⸗
ſtum: oia eſſent optima bonitate: etiã quã nata ſunt ha⸗
bere. hoc aũt eſt falſuʒ. ergo nõ eſt iuſtũ vt oĩa ſint oꝛdi⸗
natiſſima. Itez alia diffinitõ legis eterne aſſignat᷑ ab
augu. in li. de vera religione. Maret ſupꝛa mentẽ nr̃aʒ
lege eſſe que veritas dicit᷑: hic ẽ icõmutabilis veritas:q
elt ler omniũ arti: 2 lex omipotetis artificis. ꝗ Cõtra
hãc diffinitõneʒ obijcit᷑. Et pᷣmo ↄtra hoc qð dicit᷑ oĩim
artiũ.Qã ſicut dicit aug.viij.de ciui.dei. Ynueniũtur ar
tes magice ⁊ malicioſe.ſi ergo lex eterna nulliꝰmali eſt:
lex ergo nõ eſt lex malarũ artiũ.eꝛgo male dicit᷑ ꝙ ſit lex
oĩm artiũ.ĩmo deberet addi ꝙ ẽ lex bonarũ artiũ.⸗ Si⸗
milit obijcit᷑ ↄtra h̊ qdᷣ dicit᷑ lex om̃ipotẽtis artificis.qꝛ
bic ẽ libertas dei vt nulli legi ſubiaceat nulliꝰ iudicõ:vti
dicit anſeł.in li. cur deus ho. ergo male dicit᷑ lex omipo⸗
tentis artificis. Tercia diffinitõ legis eterne ponitur

o

ab aug.in li.j.de lib.arbi. Lex eterna eſt ſũma ratio eui

ſemꝑ obtẽꝑandũ eſt.p quã mali miſerã:boni bonã vita⸗ꝭ
merent᷑: ꝑ quã illa que temꝑalis ẽ recte fert᷑ recteq; mu⸗
tatur. Contra iſtam diffinitõeʒ obijcit᷑.⁊ pᷣmo contra
iſtud mẽbꝛũ.cui ſemꝑ obtẽꝑandũ eſt. qm lex iſta eterna:
eſt idẽ qð dei volũtas.ſũma em̃ ratõ eſt volũtas dei. Sʒ
dicit aug.ꝙ bonꝰfilius bona volũtate vult patrẽ viueꝛe
quem dus vult moꝛi. ꝙ pater moꝛiat᷑ hoc eſt ſm legem
eternam: ſeu ſᷣm dei voluntatẽ:ergo bonꝰfilius bene po
teſt velle ↄtrariũ legi eterne.ergo nõ eſt ei ſemꝑ obtẽꝑã⸗
dum. ¶ Contra illud mẽbꝛum.ꝑ quã mali miſeram:bo⸗
ni bonã vitam merent. obijcit᷑ ſic.qm in volũtate noſtra
ↄſiſtit meritum ⁊ xxmeritũ.in lege aũt pᷣmiũ vel ſupplici
um. ergo per illam nõ meremur.vel demeꝛemur.4! Pꝛe⸗
terea queritur an iſte rationes notificent legem eternã
Em equalem compaꝛationem ad rem:aut vna vniuerſa⸗
lioꝛ ſit alia.⁊ quomõ ei cõueniunt. Sol. dicendum
notio legis diuine ↄſiderari poteſt tripliciteꝛ:ſicut lex
cterna. Nam lex eterna põt ↄſiderari ſcdᷣm reſpectũ ad
bona vel mala: vel ſᷣm ꝙ reſpicit bona tm̃.⁊ hoc dupli⸗
citer. quia poteſt conſiderari ſᷣm ꝙ reſpicit bona gene⸗
raliter. vel bona ſpaliter. que ſunt bona ratõnalis crea⸗
ture tm̃. tum ergo ad pꝛimam rationem ↄuenit ei hec

ratio.lex eterna eſſ qua iuſtum eſt vt omnia ſint oꝛdina

tiſſima. Lex em eterna m ꝙ eſt ius oꝛdinandi reſpictt
bona mala:quia deꝰbona facit ⁊ oꝛdinat.malũ aũt nõ
ſacit ſed oꝛdinat. VUnde oꝛdinare eſt actꝰ ↄmunis ipiꝰle⸗
gis reſpectu bonoꝝ ⁊ maloꝝ.⁊ ita hec eſt notio ipiꝰ pꝛo
ut reſpicit bona ⁊ mala. Scom aũt ꝙ reſpicit bona ge⸗
neraliter. ſeu ſint bona ratõnalis creature ſeu irratona
lis:ↄuenit ei iſta rõ.Cex eterna ẽ lex oim artiũ ⁊ lex om
mnipotentis artificis.inqᷓ;tum eniʒ eſt ars omnipotentis

õ

Ny N. we R ſir-

artificis: reſpicit cauſam diuinã que ẽ ars ⁊ cauſa oĩm
bonoꝝ.Scdm autẽ ꝙ reſpicit bona ratõnalis creature
tm̃: ↄuenit ei iſta diffinitio. Lex eterna ẽ ſũma ratio cui
ſemꝑ obtẽꝑandũ ẽ ⁊c̃. Ratõnalis em̃ creatura oꝛdinan⸗
da eſt ꝑ leges. VUnde lex temꝑalis fertur ab homiĩe ⁊ ſuꝑ
homines.⁊ ita cum ei ↄueniat ferre leges tꝑales vt dici
tur in diffinitione:conſtat ꝙ hoc eſt reſpectu rationalis
creature.Sitłꝛ qð dicitur cui ſemꝑ obtẽꝑandũ eſt.conue
nit ei reſpectu creature ratõnalis:quia ſolum rationali
creature ↄuenit ille actus qui ẽ obtẽperare.⸗ Ad obie⸗
ctum ↄtra pꝛimam diffinitionẽ dicendũ eſt ſcõᷣm auguſ.
qui dicit in geñ.ſuꝑ illud. Vidit deus cũcta que fecerat
erant ⁊c̃.ꝙ de ſingulis ẽ dictum ꝙ erant bona: de vni⸗
uerſis aũt ꝙ erant valde bona.quia quodlibet in ſe ẽ bo
num ſed in vniuerſo eſi valde bonuʒ. Siſtinguendũ er⸗
go ꝙ poſſumus intelligere in ſingulari:⁊ hoc modo dici
tur ꝙ omnia erãt bona.vel in vniuerſitate:⁊ boc dupli⸗
citer.vel in reſpiciẽdo oꝛdinẽ vt nũc: vel reſpiciẽdo oꝛdi⸗
nem ſimpliciter ſcdᷣm ꝙ ↄpꝛehẽdit totã ſeriem oꝛdinis pᷣ
ſentium pᷣteritoꝝ ⁊ futuroꝝ.quia res que pꝛeſens eſt ad
huc habet oꝛdinem ad rem ppᷣteritã:⁊ ad aliam rem futu⸗
ram. Si ergo dicat᷑ oꝛdo vniuerſi ⁊ accipiat᷑ pꝛo oꝛdine
vt nũc: ad hoc nõ eſt dicere ꝙ omnia ſint valde bona in
vniuerſo:qm̃ poſſunt eſſe melioꝛa.ſed ↄpꝛehẽdendo totã

ſeriem oꝛdinis pꝛeſentium pꝛeteritoꝝ ⁊ futuroꝝ:ſic om⸗

nia ſunt valde bona in vniuerſo.ita ꝙ nõ poſſunt eẽ me⸗
lioꝛa. Sicut ergo bonũ eſt ꝙ omnia ſint optima.non in
ſingulari ſed in oʒdine vniuerſi pꝛout dictum eſt:eodem
modo dicendũ ꝙ iuſtum eſt vt omnia ſint oꝛdinatiſſima
hoc modo intelligitur illa diffinitio. Vel poteſt dici q;
omnia in genere oꝛdinatiſſima ſunt in vniuerſo.ſcðᷣm ꝙ
habetur ab augu.viij.ſuꝑ geñ:dicentẽ. Voluntas diui⸗
na ſubijcit ſibi pꝛimitꝰomnia.deinde creaturã coꝛpoꝛalẽ
ſpirituali.deinde irrationalem rationali.terreſtrem ce⸗
leſti. Poſſemus tamen dicere.ꝙ in illa ratione eſt falla⸗
tia figure dictionis. ꝙ in illa diffinitione ly omnia non
habet actualem ſupꝓpoſitionẽ. vnde nõ ſupponit res ip̃as
in actu:ĩmo ab eterno poſſet dici iſtud.ſed cũ dicit᷑ poſt
nõ iuſtũ eſi vt omnia ſint optima.ly oĩa habet ibi ſuꝑpo
ſitioneʒ actualem.⁊ ſupponit ibi ꝓ ipᷣis rebo actu aliter
exiſtentibo 2 vt nũc.q¶ Ad oppoſitũ pꝛimoↄtra ſcðaʒ diſ⸗
finitionem dicendũ.q ſicut ꝗꝓpꝛie nõ eſt lex que mala eſt
ſeu que ſonat malum:ita ꝗꝓpꝛie non eſi ars que mala eſt.
ars enim virtus ⁊ lex cadunt ſub ratione boni.ſilꝛ malũ
viciũ ⁊ inherentia cadunt ſub vna ratione.ſ.mali.Pꝛo
pter hoc dicendum.ꝙ artes magice inqᷓtum eſt ibi veri⸗
tas ſunt a lege eterna.inq;tum autẽ eſt ibi falſitas ⁊ ma
licia non:nec ſunt ꝓpꝛie artes:⁊ ſic lex eterna non eſt lex
earum. Illuſio enim demonum pꝛincipium eſi artiũ ma
gicarum: ⁊ qtum ad boc eſt ibi falſitas ⁊ malicia ⁊ in⸗
oꝛdinatio.⁊ ſic pꝛopꝛie nõ ſunt artes.¶ Aoſcðm dicen
dum ſcdm augu.in li.confe.qui dicit.Lex tua domie lex
legum:⁊ lex tua tu:⁊ tu ipſa lex. Iſtud ergo debet intel⸗
ligi intrãſitiue ⁊ nõ tranſitiue.lex omnipotentis artifi⸗
cis. VUnde dicit augu.ꝙ ipᷣa eſt ſumma veritas.⁊ cõſtat
ꝙ ſumma vxeritas eſt deus. Ratio autem pꝛocedit ac ſi il

lud tranſitiue 2 diuerſitatem diceretur. Diffinitur er⸗

go ibi lex eterna ꝑ comꝑationem ad omnia bona gene⸗
raliter. que deriuatur ab arte pꝛima eterna que eſt cau⸗
ſa. Seo quedam bona ſunt ab ipᷣa immediate: ſicut illa
que ſunt ab oꝑatione diuina.Quedam autem mediate:
ſicut illa que ſunt ab oꝑatione humana. Dicit᷑ ergo lex
eſſe omnium artium vt intelligatur eſſe regula oꝑatio⸗
num bonarum a rationali creatura. Dicitur autem lex

omnipotentis artificis.ſcõᷣm ꝙ eſt regula illoꝝ bonoꝛũ

que ĩmediate ſunt a creatoꝛe.¶ Ad obiectum pꝛimo cõ⸗
tra terciam diffinitionem dicendum.ꝙ hec diffinitõ cõ⸗
uenit legi eterne ꝑ comꝑationem ad creaturam ratõna⸗

lem. ſcoᷣm ꝙ ipᷣa lex eſt pꝛincipiũ oꝛdinis rationalis erea

ture. ſicut dictum eſt. ſed rationalis creatura triplicem

ðð

—.—

—–

4 — *
141X V 3 l l.n.

habet oꝛdinem ad deum: ad ſe. ⁊ ad pꝛoximum. Inẽtus

lex eterna eſt pꝛincipium oꝛdinis ratõnalis creature ad
deum cui oꝛdinatur ꝑ ſubiectionem ⁊ obedientiam.dici

tur cui obtẽ ꝑandũ eſ. Inqᷓtum autem ipᷣa eſt pꝛincipiũ

oꝛdinis rationalis creature: ad ſe dicitur per quã mali

miſeraʒ:boni ⁊c̃.quia homo ſibi meretur vel demeretuꝛ

penam vel gloꝛiam. Scðm ꝙ eſt pꝛincipiuz oꝛdinis ipiꝰ

ad pꝛoximum dicituꝛ per qu illa que tem ꝑalis eſt recte
fertur ⁊c.vt ergo oſtendit ꝙ ipᷣa eſt pꝛincipium vmuer⸗
ſale oꝛdinis rationalis creature.tot ponuntur membra
in diffinitione illa. ergo obijcit᷑ ꝙ nõ ẽ ei obtẽꝑandũ
dicenduʒ ꝙ rectitudo volũtatis nr̃e nõ ſemꝑ attendit᷑ in

ↄfoꝛmatõe eius ad diuinã voluntatẽ reſpectu voliti: ſed

reſpectu volentis. Motus em̃ volũtatis comꝑat᷑ ad vo⸗
lentem ⁊ ad volitũ. Confoꝛmatõ ergo volũtatis mee ad
diuinam ſempꝑ debet eſſe qtum ad volentẽ:ſed nõ ſemꝑ
ad volitum. Unde debeo me ſic confoꝛmare ei.vt ego ve⸗
lim qð deus vult me velle:nõ vt velle qð vult ſemꝑ. Vñ
ſuꝑ ulud pᷣs.Rectos decet collaudatio.dicit glo.conue⸗
nit vt quodcũq; vult deus te velle:velis ⁊ tu.non dicit vt
velis quodcũq; vult dens.⁊ ſic bonus filius volens pa⸗
trem viuere quẽ deus vult moꝛi: conſoꝛmat voluntatem
ſuam ⁊ obtẽꝑat diuine.quia ipᷣe vult qð deus vult ipᷣm
velle.ſ.patrem viuere.Et hoc dicit auguſt. in ench.vxult
ꝙ ipſe filius velit patrem viuere ex naturali pietate.quẽ
vult moꝛi ex ſuo iudicio. q¶ Ad ſcdᷣm dicendum ꝙ meri⸗
tum appellatur vno modo actus dignus beatitudine vel
miſeria hoc eſt bonus vel malus.Alio modo dicit᷑ meri

tum oꝛdo actus ad pꝛemium ſeu ſit beatituao ſeu ſit pe⸗

na.actus ergo eſt a li.arbi.ſed oꝛdo actus illius ad pꝛe⸗
mium eſt a lege eterna. Vnde qᷓ;tum ad pꝛimum moduʒ
verũ ẽ qð dicitur ꝙ in voluntate nr̃a conſiſtit meritũ et
cmeritum:ſed non ſecũdo modo.quia oꝛdinare actum

bonum vel malum ad beatitudinem vel ſuplicium.non
eſt li.arbi. Ande augu. intendit ꝙ ler eterna oꝛdinet bo

num actum ad beatitudinem: malum autem ad ſuꝓpli⸗
cium dicens.hoc lex eterna incõmutabili ſtabilitate fir⸗
mauit vt in voluntate merituʒ:in beatitudine ⁊ miſeria
pꝛemium. Et ſic patet ꝙ oꝛdo ad pꝛemium eſt ex ipᷣa.
Membꝛũ quartũ
Varto queritur de intentione legis eterne
ſcðm quã intentionem ſit in deo.an.ſ.ap⸗
pꝛopꝛietur ꝑſone vel eſſentie.Et ꝙ eſſentie
patet ꝑ augu. Apparet ſupꝛa mentẽ noſirã
eſſe legem que veritas dicitur. nec ambigendũ eſt illam
eſſe incõmutabilem naturam: ⁊ ita eſt in deo ſcõm ratõ
nem eſſentie. ⁊ iſtud verum eſt.illa em natura incõmuni
cabilis eſt diuina eſſentia.¶ Sed tunc eſt queſtio.vtruʒ
alicui ꝑſone apꝛopꝛietur.r oſtenditur ꝙ m intentionẽ
poteſtatis ⁊ ſic aꝑꝛopꝛiatur perſone patris. Augu. ſu⸗
per geñ. Deus naturas creat bonitate. voluntates oꝛdi⸗
nat poteſtate. vt nec ſit natura que ab eo non ſit:nec vo⸗
luntas bona cui nõ pꝛeſit: nec mala qua bene vti nõ poſ⸗
ſit. Poteſtas ergo in deo eſt pꝛincipium oꝛdinis. ſi ergo
lex eterna eſt pꝛincipium oꝛdinis: ergo eſt in deo ſcᷣm ĩ/
tentionem vel rationeʒ poteſtatis.ergo aꝓꝛopꝛiatur ꝑ⸗
ſone patris. Conſequẽter oſtenditur ꝙ ſit ſcðm intentio
nem veritatis. ita appꝛopꝛiatur filio. quia lex eterna
dicitur veritas. Vnde augu. in li. de vera religione. ex
eterna eſt incõmutabilis veritas.? vult oſtendere ꝙ lex
appꝛopꝛietur filio. ſicut iudicium filio in illo libꝛo ⁊ di⸗
cit. pater non iudicat quẽqᷓ.ſed omne iudicium dedit fi⸗
lio.⁊ ſpiritualis homo a nemine iudicatur.i.a nullo ho
mine. ſed a ſola ipſa lege.ſcdᷣm quã iudicat om̃ia ⁊ ideo
veriſſime dictũ eſt. opoꝛtet nos omnes exhiberi ante tri⸗
bunal chꝛiſti. Si ergo omne iudicium datum eſt filio.
quoniam veritatis ſeu ſapientie eſt iudicare:2 iudiciuʒ
ſcom legem eſt vt dicit. ergo lex eſt in deo ſcðm rationez

veritatis appꝛopꝛiate filio.Conſequẽter oſtendit ꝙ ſcðʒ

;
ein
m
dult
ue
neri⸗
erel
ſen
tpe
pe⸗

eane
ſap⸗
ſcntie
Plri
ln
tati
nunt
rz
tione
N.
odi
w
hoß⸗
m.
ntio
eena
Ne
gle
70
fiß⸗
obe
ſeo
le.
ii;
ſ
8

rationẽ bonitatis.⁊ ſic appꝛopꝛiatur ſpirituiſancto.pᷣs.
Non ðẽ qui ſe abſcondat a caloꝛe eius.glo.i.a ſpirituſan
cto:qjui ſpũſſanctus ẽ lex ⁊ teſtimonium ⁊c.ipᷣi ergo ap⸗

propꝛiatur. ita eſt ̃m rationem bonitatis. Item. viij.

ad Ro. Cex ſpiritus vite.glo.i.ſpirituſſ.qui docet quio
agendum ſit.vult ergo ꝙ ſpirituſſanctus eſt lex.⁊ ita lex
eterna habet eſſe ſcᷣm rationeʒ bonitatis.quia ſpiritui
ſancto attribuitur bonitas:ſm quã ergo intentioneʒ ſit
in co queritur ⁊ cui apꝛopꝛiatur perſone. Solut:o.
dicendum ꝙ aq qualibet legem concurrunt tria.ſ.aucto
ritas. veritas. bonitas.⁊ boc ſm tria que concurrunt
ad boc ꝙ ſit lex.ſ.pꝛincipium legis:foꝛma legis:⁊ finis
Ratõne pꝛincipij debetur ej auctoꝛitas: quia non poteſt
eſſe pꝛincipium legis niſi habens auctoꝛitatem. Ratio⸗
ne dᷣo foꝛme debetur ei veritas: quia lex nũꝙᷓ fertur ſine
recta ratione.Item ratione finis debetur ei bonitas:qꝛ

lex non ẽ niſi ad bonum. Vnde ſicut habetur ex alia ſci⸗

entia. Cex eſt ſanctio ſancta iubens honeſtum pꝛohibẽſ⸗
qᷓ contrarium. Si ergo reſpiciamus in lege eterna au⸗
ctoꝛitatem. dicitur in deo ſcdᷣm rationem vel intentionẽ
poteſtatis:⁊ ſic axpꝛopꝛiatur perſone patris. Si autem
reſpiciamus veritatem ſcdᷣm rationem foꝛmalem:ſic ap
pꝛopꝛiantur ſapientie ⁊ ita perſone filij. Reſpiciendo au
tem bonitatem que debetur ci ratione finis:ſic axppꝛopꝛi
atur ſpirituiſancto. Ex hoc patet qualiter iſti effectꝰ de⸗
riuantur a lege eterna.ſ.imperare.vetare ⁊c.ij Lam iſti
actus imperare ⁊ vetare ſunt ipſius legis ratione aucto
ritatis. Iſti autem duo actus conſulere 2 peꝛmittere ſũt

ipſius ratione veritatis. Iſti autem duo punire pᷣmium

tribuere:ſunt ipſius ranone bonitatis.⁊ pꝛopter hoc di
ctuʒ eſt a ſapientibo.ꝙ hec eſt virtus legis.a ſic opoꝛtet
ꝙ in lege inueniatur ratio vel intentio potentie vt pꝛeci⸗
piat vel pꝛohibeat. Item ⁊ ratio veritatis vel ſapientie
vt poſſit ꝑnittere vel ↄſulere:⁊ ratio bonitatis vt puni⸗
at malefacta ⁊ pꝛemiet benefacta. hoc em ꝑtinet ad boni
tatem. ? ſic ſcom diuerſas rationes comphendit lex po/
tentiam. ſapientiam. ⁊ bonitatem. 2 ſcdᷣm hoc diuerſos
babet actus. Patet etiã ex hoc ꝙ pꝛedicti actus legis re
ſpiciunt vires anime. nam cõſulere⸗ ꝑmittere reſpiciũt
ratõnalem. Sunt enim actus legis ratõne veritatis vel
ſapientie: ⁊ hoc ꝑtinet ad vim ratõnalem. Im pare autẽ
et vetare ꝑtinent ad iraſcibilem. ſed punire ⁊ pꝛemium
tribuere ꝑtinent ad concupiſcibilem. ſic cuilibet perſo
ne aꝑpꝛopꝛiatur lex.ſcdᷣm tamen diuerſas intentiones et
diuerſos actus.

Mlembrum quintũ

Vinto querit᷑ de imutabilitate legis eter⸗
ne. Utrum ſit imutabilis xel mutabilis.

Ao qð ſic. Omnis lex pꝛecipiens otraria

eſt variabilis ſiue mutabilis. lex eterna ẽ
hmõi:ergo ẽ mutabilis.NDaioꝛ patet.qm̃ ſᷣm pᷣcepta va
riatur lex. Minoꝛ ptʒ ꝑ augu.in li. ↄfe.vbi dicit.Oñe ſi
mõ imꝑas qð aliqn vetaſti:quis dubitat hoc eſſe facien
dum? Ex quo ꝑpendit ꝙ deus pꝛecipit qð ante vetuit.ſᷣ
pꝛecepit ⁊ vetat m legem eternam: lex igitur eterna p̃⸗
cipit contraria.¶ Secũda ratio. pꝛecepit deus aliquan
do plures habere vroꝛes:modo autem vetat. ergo aliqñ
pꝛecepit qdð modo vetat. Ande auguſſi.in li.confe. Ali⸗
qua licuerunt in antiquo ſeculo iuſiis: que modo non li
cent.quia illis pꝛecepit dominus iſtud.iſtis aliud ꝓ tem
poꝛalibus cauſis. ergo lex pꝛeceptionis diuine ẽ muta⸗
bilis. ſi ergo virtus legis conſiſtit in pꝛeceptis:cõſtat le⸗
gem eternam eſſe mutabilẽ.¶ Tercia ratõ:nam iſtud pa
tet ex ꝓhia cominatõis 2 ꝓmiſſionis. Hiere.xviij. Re⸗
pente loquar aduerſus gentem ⁊ aduerſus regnũ. ſi pe⸗
nitentiam egerit gens illa ⁊c. hec eſt ꝓphia cominatõnis
ſed ſententia ꝓphie cominationis eſi mutabilis.quia pᷣ⸗

mo dicit aduerſus gentem:poſt dicit ſi penitentiam ege⸗

rit ⁊c. agam ⁊ ego penitentiam.ſi imiliter eſt de ꝓphia

ðð :
D 5 S”ů
SS 6 ) N He: H —r y) 14*1
een
MNMNMyueſtio

xxvj.

miſſionis ſicut ptz ibi : alibi. Si ergo ſententia tri quã

do comimatur vl pꝛomittit per ꝓphᷣas pꝛocedit a lege eter
na. bec ſententia eſt mutabilis:ergo ⁊ lex eterna ẽ mu⸗
tabilis.4 Quarta ratio. Omnis ſententia que fertẽ ſub
conditione ⁊ non abſolute mutabilis eſt: ⁊ maxime illa
que dependet cum hoc a libero arbitrio.ſed ſententia le
gis eterne fertur ſub conditione ⁊ non abſolute ⁊ maxi⸗
ine depenget a libero arbitrio:ergo ſentenna legis eter⸗
ne eſi mutabilis. ergo lex eterna eſt mutabilis. Ainoꝛ
patet. quoniam lerx eterna nũq́; indicabit vel dicet abſo
lute iſte dãnabitur: ſed ſemper ſub conditione ac ſi fue⸗
rit malus finaliter. ſimiliter non dicet abſolute iſte ſal⸗
nabitur: ſed ſub bac conditione ſi fuerit finaliter bonꝰ.
Vnge ſemper hoc dicet ſub conditione malicie vel boni⸗
tatis finalis. Sed hec conditio que eſt:ſi fuerit bonus
vel malus: finaliter vpendet a libero arbitrio. ex quo
marime ſequitur ꝙ ſit mutabilis. Ad oppoſitum. au⸗
gu. in. iij. ↄfe. Ygnoꝛabã iuſticiã veram interioꝛem. non
ex conſuetudine iudicãtem: ſed ex iuſtiſſima lege dei om⸗
nipotentis qua foꝛmarentur regionum moꝛes: cum ipᷣa
vbiq; ⁊ ſemper.non alibi alia. non alias aliter. et omne
tale ſimpliciter eſt immutabile:ergo lex eterna ſimplici⸗
ter eſt immutabilis. ¶ Secunda ratio. augu. in li. de ve
ra religione.cum ſᷣm legem quadrature iudicetur: 2 fo
rum quadratum ⁊ lapis quadratus 7 buiuſmodi. Rur
ſus ſᷣm totam equalitatis legem iudicentur conuenire
motus pedum currentis foꝛmice:⁊ gradientis elephan⸗
tis:quis dubitat eam.i.iſtam legem interuallis locoꝛũ
⁊ tempoꝛum:nec maioꝛem eſſe nec minoꝛem: cum poten
tia ſuperat omnia.hec eſt lex omnium artiũ cum ſit om⸗
nino immutabilis. Solntõ. dicendum ꝙ ſicut dicitur
voluntas dei dupliciter.ſcʒ voluntas que eſt eſſentia dei
2 hec eſt voluntas beneplaciti ⁊ hec eſt immutabilis: et
voluntas ſigni:⁊ hec eſt mutabilis.ſic loquendo de lege
diuina dupliciter poſſumus dicere.ꝙ; vno modo eſt mu⸗
tabilis: alio modo eſt immutabilis ſcdᷣm ꝙ dieit Breg.
Deus non mutat conſilium ſed ſententiam.⸗ appellatuꝛ
ibi conſilium ratio diuina:ſcdðᷣm quaʒ duiudicat⸗ diſpo
nit omnia. Sententia autem appellatur ipſe tempoꝛalis
effectus qui ſequitur.⁊ iſte mutabilis eſt. Si eꝛgo loqua
mur de lege m rationem conſilij: ſic ipſa immutabilis
eſt. Si Fm rationem ſententie: ſic mutabilis. quia ipſe
tempoꝛalis effectus ſequens ex ipſa mutatur quotidie.
ſed ipſa ratio ᷣm quam diiudicat et diſponit ⁊ deriua⸗
tur ab ipſa:effectus manet immutabilis.a ſcdᷣm pꝛimũ
modum dicetur lex eterna.ſ. Fm ꝙ accipitur pꝛo conſi⸗
lio vel ratione.ſᷣim ꝙ accipitur pꝛo ſententia non dicituꝛ
eterna:ſed tempoꝛalis. tamen obſolute lex dicitur ipſa
ratio pꝛecipiendi vetandi ⁊c. effectus autem eius ſunt
pꝛeceptio prohibitio ⁊c̃. Si ergo ipſa ratio immutabi⸗
lis:patet ꝙ ler eterna ſimpliciter eſt immutabilis. effe⸗
ctus autem eius mutabiles ſunt. ꝗ Ad pꝛimam ratio⸗
nem in contrarium dicendum. ꝙ bec eſt falſa. Omnis
lex pꝛecipiens contraria eſt mutabilis.nilſi addatur hoc
ſcdᷣm rationes contrarias.vt dicatur omnis lex pꝛecipi
ens contraria. ⁊ ſeᷣm rationes contrarias ⁊c. Lex au⸗
tem eterna nũqᷓ; pꝛecipit ſᷣm rationes contrarias.immo
ſcðᷣm rationem vnam J imutabilem. 4 Ad ſcðam dicen
dum. ꝙ ſoluitur ibi ꝑ hoc qð dicitur in auctoꝛitate illa
ex temꝑalibus cauſis. vnde eſt ibi mutatio ratione ali⸗
cuius tempoꝛalis.qð ſubiacet egi eterne 7 eiꝰpᷣceptis.2
hoc eſt quod dicit augu.in li. de vera religione. At ars
rei medicine cum eadem maneat nec vllo pacto mutet᷑.
mutat tamen pꝛecepta languentibus. quia mutabilis ẽ
noſtra valitudo:ita diuina pꝛouidentia cum ſit oninino
incõmutabilis: mutabili tamen creature varie ſubue⸗
nit pꝛo dinerſuate moꝛboꝛum. alijs alia iubet aut ve⸗
tat: vnde varietas eſt in effectu tempeꝛali.¶ Ad terci⸗
um. ſi dicatur ſententia legis eterne pena temporalis
que xbetur ex meruo: ſie ipſa mutatur. ſi autem dica⸗

— „
— enn E
. 4 * DB. ——— 1,

—
— 20 G₰ 4112
s 7

.
v„ α

tur ſententia ip̃a ratio:hec eſt eterna ⁊ ĩmutabilis.i.Et
ꝙ obijcitur ꝙ ipſa reſpicit li.ar. dicendum ꝙ actus iſti⸗
ſententie mutabilis eſt. vnde ꝙ iſte puniat᷑ hoc eſt muta
bile.ſed ratio ſentẽtie que dicit ꝙ ſi ꝑmaneat aliquis in
malicia fin aliter puniet᷑.ĩmutabilis eſt:licet ipᷣa ſenten⸗
tia ſeu actus ſententie ſit mutabilis. Ratio aũt illiꝰſen⸗
tentie a li.ar.nõ dependet.licet eſſe bonũ finaliter depẽ⸗
deat ab ipᷣo. Vnde aug.de li.arbi.ponit exemplũ de con
trarijs legibo. quarũ vna tribuit populo poteſtatẽ dan⸗
di honoꝛem:alia aufert.⁊ dicit.ꝙ; ratõ harum ĩmutabi
lis eſl:⁊ tracta ex eternitate. Vnde ipᷣe dicit.Si populꝰ
quodam tempoꝛe iniuſte honoꝛes dedit.quodam rurſus
iuſte nõ dedit:hec eſt viciſſitundo tem poꝛalis vt eẽt iuſta.
ex illa eternitate tracta eſt.hoc eſt ex ratõne eterna qua
ſemꝑ iuſtum eſt grauem populum honoꝛem dare:leuem
non dare. ⁊ ſimiliter ratio eterna ĩmutabilis: que dicit
ſi ꝑmaneas in malo finaliter:punieris.dicit etiam ꝙ
i ꝑmaneas in bono finaliter: pᷣmiaberis.hec autẽ ratio
ĩmutabilis eſt ⁊ abſoluta non dependens a li.arbi.ſicut
ſententia. Sed lex eterna dicit᷑ ip̃a ratõ ſententie.Ende
augu. in li.de li.arbi.Lex illa que ſũma ratio nominat᷑.
cui ſemꝑ obtẽ ꝑandum eſt.per quaʒ mali miſeram: boni
bonam vitam merent᷑.per quam deniq; illa quam tem⸗

poꝛalem vocandã diximus recte fertur recteq; mutatur:

poteſt ne cuipiam intelligẽti nõ incõmutabilis eternaq;
videri.quaſi dicat nõ.ex quo habeo legem eternam:que
eſt ſũma ratio eſſe incõmutabilem: licet effectus eiꝰ ſint
mutabiles.quia tempoꝛales ſunt.

Membꝛũ ſextũ

Exto querit᷑ de vnitate legis eterne.⁊ que

ritur an ſit vna vel plures. Ad qð ſic.au⸗

gu. in li.lxxxiij.q. vbi loquitur de rationi⸗

bus quibus condite ſunt creature dicit.qꝙ
alia eſt ratio qua creatus eſt homo: alia qua creatus eſt

equus ⁊c. Sed ſicut ſe habent iſte rationes ad creatu⸗
ras: ita lex et᷑na ad alias leges.ſ.tempoꝛales.quia ipᷣa

eſt ratio legum tempoꝛalium. Vnde augu.lex eterna ſũ
ma ratio nücupatur. Si ergo aha ⁊ alia ratio iſtiꝰ crea

ture⁊ illius:⁊ ſimiliter lex eterna cum ſit ratio legum tẽ
poꝛalium:non eſt vna ſed plures.¶ Scðda ratõ augu.in
li.de cathetiʒandis rudibus. Nouit deus oꝛdinare de⸗
ſerentes ſe animas.⁊ ex earum iuſta miſeria:inferioꝛes

partes creature cõuenientiſſimis atq; congruentiſſimis

legibus adiuuande diſpenſationes oꝛdinare.omnes er
go iuſtiſſimis cei legibus damnati ſũt. ſed leges ille nõ
lunt aliud qᷓ; lex eterna: ergo ſunt plures leges eterne.

Ad oppolitum. ſſicut dicit augu.Lex eterna eſt ars ar

tium ⁊ lex omnipotentis artificis.⁊ etiam ſicut ipᷣe di⸗
cit in li.confeſ. Sicut ars medicine vna eſt ⁊ tamen ha⸗

bet differentiam pᷣceptoꝛum:ita lex eteꝛna.quia ita ſe ha

bet lex eterna ad leges tẽpoꝛales ſicut ars medicine ad
ſua pꝛecepta.Ex his ergo auctoꝛitatibo videt᷑.ꝙ lex eter

na ſit vna:⁊ ꝙ non recipiat pluralitatem.¶ Scða ratõ

non ponimus pluralitatem in diuinis pꝛopter diuerſi⸗

tatem reſpectuum. Nam ſi hoc eſſet:cum hoc nomẽ cre⸗

atoꝛ dictum de deo habeat plures reſpectus:ſequeretur

ꝙ poſſent dici plures creatoꝛes: quia habet reſpectum

ad hanc creatuꝛam ⁊ ad illam ⁊c̃.Ergo ſimiliter ratõ di
nerſitatis reſpectu legis eterne ad tempoꝛales leges nõ
ponet pluralitatem in lege eterna. licet ergo plures ſint
leges tempoꝛales:nõ pꝛopter hoc plures eterne. So⸗
lutio.dicimus exemplarem cauſam diuinam eſſe vt artẽ
pꝛout dicimus ipſum operari ad vnum finem. Ars em̃
finem vnum reſpicit.quia ars eſt collectio pꝛincipioꝛuʒ
ad vnum finem tendentium: et ideo non pñt in diuinis
dici artes multe. Katio aũt dicit diuinam cauſam ↄno⸗
tando reſpectum ad creaturam: pꝛout ipᷣa habet eſſe in
oꝛdine. Oꝛdo aũt ad finem eſt. ſed eſt oꝛdo reruʒ dupli⸗
citer.ſ.oꝛdo reꝝ ad ſuũ finem vltimũ increatũ: ⁊ ẽ oꝛdo

reꝝ ad ſeinuicem ſicut oꝛdinãtur coꝛpoꝛalia ad locum.
vel ſicut oꝛdinat᷑ res ad ſuam vtilitatem.⁊ ſic oꝛdinãtur
ratõne ſue dignitatis. Iſte oꝛdo ad fines ꝑticulares ha⸗
betur ex oꝛdine reꝝ adinuicem. Scm ergo ꝙ ratio re⸗

ſpicit oꝛdinem iſtum creaturaꝝ inter ſe ſeu ad finem cre

atum: dicimus ꝙ ſunt plures rationes ratione cõnota⸗
ti. Una tamen ſemꝑ eſt ratione pꝛincipalis ſigniſicati.
Vnge in omnibo his eſt vnitas ratõne ſignificati pꝛinci
palis. Scoõm ꝙ reſpicit oꝛdinẽ reꝝ ad finẽ vltimũ incre⸗
atum. ſic ẽ vna ſola ratõ.⁊ hãc ratõneʒ ↄnotat ars:quia
huiꝰfinis eſt vna ratõ.ſcõm hoc dicendum.ꝙ lex eterna
pt dici vt ars:2 vt ratõ. Eſt em̃ lex eterna ars eterna bo
ni 2 veri. Ieem lex eterna ſᷣm aug.ſũma ratio nũcupat᷑.
Si dicimꝰeam vt artem.ſic ſt vna.Si aũt dicamꝰ eam
vt ratõem pꝛout ratio accipit᷑ a fine ꝑticulari:ſic plures
ſunt ratione cõnotati.ſicut ſunt plures fines ꝑticulares

ver bigr a. Ler quedaʒ tꝑalis eſt ꝙ populꝰ det honoꝛes.

Cõtraria aũt lex aſſignat᷑ in alio tꝑe.Ratio vniꝰ legis

eſt leuitas inoꝛdinatio populi. ratio alteriꝰ legis ẽ gra

uitas ⁊ honeſtas populi. Et ſic due ſunt ratõnes ꝑticu⸗
lares iſtarũ legum:⁊ boc attẽdendo ponũt fines ꝑticula
res ⁊ oꝛdinẽ reꝝ ſm illos. Sed attendẽdo artẽ vna ẽ ra
tio illaꝝ.quia illa eadem ratio que dicet iuſtũ eſt vt po⸗
pulus grauis det honoꝛes:dicet ꝙ iuſiuʒ ẽ vt leuis ⁊ in⸗/
oꝛdinatus nõ det honoꝛes. Et ꝑ boc ptz ſolutõ. Ad ra
tionem qua obijcitur ꝙ non dicunt᷑ plures creatoꝛes.di
cendũ ꝙ in noĩbo diuinis eſſentialibo que ſignificãt con
crete nũqᷓ; debet recipi multitudo vel pluralitas quicũq;
ↄnotetur reſpectus.vnde nõ debent dici plures domini.
nec plures creatoꝛes: ſed ſolum in noĩbo dictis ꝑ abſtra
ctõnem. ſicut ydea ⁊ ratõ ⁊ hmõi ·quia ſunt noĩa foꝛma
rum. põt aliqn pluralitas diei ratõne cõnotati.Tamen
diſtinguendu. q; attendẽdo pꝛincipale ſignificatũ ſemꝑ
eſt in iſtis vnitas. Si aũt attendamꝰↄnotatũ aut reſpe⸗
ctus ille cõnotatus eſi ſᷣm difſerentià:aut ſcm vnitateʒ
⁊ indifferentiã.ſi ſcðo mõ:ſic nõ põt dici pluralitas ĩ il⸗
lo noĩe.vnde non dicunt᷑ ꝓpꝛie plura exẽplaria vel artes
Si aũt pᷣmo mõ:tũc ẽ vnitas in illo noĩe ratõe pꝛincipa⸗
lis ſignificati.⁊ multitudo ratõne cõnotati.

Mlembꝛũ ſeptimũ

Eptimo queritur de deriuatione legum.a
lege eterna. Et circa hanc queſlionẽ plu/
ra querunt᷑.Pꝛimum eſt vtꝝ leges inique
deriuent a lege eterna. Secũdũ ẽ vtrũ lex
fomitis ſeu lex carnis deriuet᷑ ab ip̃a.Tercium eſt vtrũ
leges humane deriuent᷑ ab ip̃a.Quarto vtꝝ lex natura⸗
lis deriuet᷑ ab ipa.Quinto an lex moyſi: illud differt
inquirendũ cũ tractabit de lege moyſi.
Articułꝰ primꝰ
Veritur ergo pꝛimo an leges inique de qui⸗
bus habetur.x.yſa.Ve qui condũt leges ini⸗
quas: deriuent᷑ a lege eterna.⸗ Ad quod ſie
Voluntas dei non poteſt eſſe pꝛincipium vel cauſa male

voluntatis·quia deus nõ eſt auctoꝛ maloꝝ.ergo nec lex
eterna legum iniquarum. Ad oppoſitum. Tegis eter⸗

ne eſi ꝑmittere ſicut pcipere. ſed leges iuſte feruntur iuſ

ſu legis eterne. leges inique feruntur eius ꝑmiſſione. SF
ſicut leges iuſte ferunt᷑ ab ipᷣa:ita leges inique deriuan⸗
tur a⁊ ferunt᷑ ab ip̃a.¶ Scòa ratõ. Tex eterna ẽ qua oia
ſunt oꝛdinatiſſima vt dicit aug.ergo ab ipᷣa oꝛdinant᷑ le⸗
ges inique 2 eque. ᷣ oĩa oꝛdinata a lege eterna deriuãt᷑.
7 ferunt᷑ ab ipa:ꝗq̊ leges inique deriuant᷑ ab ißa. Sot.
dicendũ ꝙ lex iniqua inqᷓtuz iniqua eſt: nõ ẽ a lege eter⸗
na. AVnde mali inqtuʒ mali efficiẽs cauſa ſi querit᷑ non
inuenit᷑:nõ em̃ habet cauſam efficientẽ.ſᷣ deficiẽtez. ſicut
ipᷣe actus malus ex defectu eſt ſicut dicit aug.¶ Ar pꝛi⸗
mam rationem in ↄtrariũ dicendũ.ꝙ ẽ volutas dei pci⸗
piens 7 ꝑmittẽs. volũtas di pᷣcipiens dicitur vel poniiĩ

on
ſtane
Hind
inere
igni
terna
mabe
upet,
denn
lunes
ores
bes,
gs
Na
cu⸗
bla
irA
WN
Sa
Wate
duesdi
äteen
clicig
dit⸗
Peben
ſaſonnn
Tann
atüſen
ufte
nten
Uiuoi
en

mmagr

lont
eg
gnigre
is
ekvni
unn
ſht

n
ſi⸗
ſie
e
e
en⸗
ri
ſeg
nan
gei

. W Queſtio

in aliquid. Sed cuʒ dicit᷑ volũtas dei ꝑmittẽs:nõ von
in aliquid ip̃a. Lex aũt ꝑmittẽs nõ dicit᷑ in licui. .
modo cũ.ſ.qð dicit᷑ in aliquid nõ ẽ in ratõe cauſe v o
ginis:⁊ ideo nõ dicimꝰeaʒ eſſe p̈ncipiũ vel oꝛiginẽ egis
inique:cum ſolũ comꝑetur ad eam ſicut ꝑmittẽs. .
ſcm dicendũ.ꝙ malum in eo ꝙ malũ nõ eſt oꝛdinatum
Seo dicendo malũ:dico naturam deficientẽ a bono.cuʒ
dico naturam:dico rem bonã bonitate nature. ſed
do ipſam maliciam dico defectũ a ebito oꝛdine: ⁊ ideo
malicia eſt inoꝛdinatio.⁊ ideo malũ inqtum maluʒ boc
eſt ratõe malicie nõ eſt oꝛdinatũ. Sed dicat oꝛdinatũ
bhoc eſt ratõe ſubſiſtẽtis:quia ipᷣa oꝛdinat᷑ ad ſupplicium
eternum ꝑ legem diuinã: exquo noluit oꝛdinari ad glo⸗
riam. Elel poteſt dici ꝙ boc argumentũ nõ valet. eñ
dinatum a lege eterna: ergo eſt deriuatũ ab ea. nõ em eſ
vriuatũ ab ea niſi quatenꝰeſt oꝛdinatũ ſe en in oꝛdie. Vñ
nõ ipm eſt a lege eteꝛna ſed eius oꝛdo potius.

Articulus ſecũdus

Ecundo querit᷑ an lex fomitis ſeu lex carnis
qo idem eſt deriuet a lege eterna. Ad qð ſic.
Ro. viij. Lex ſpũs vite ĩ xpo ihu liberauit me
Blo. due leges bone ſunt. lex ſpũs que peccatum tollit:
lex moyſi que peccatũ oſiendit. lex peccati mala que re⸗
os facit. Si ergo lex peccati facit reume eſt mala: 2 nul
lum maluz a lege eterna: lex peccati ſeu lex fomitis qð
idem eſt:nõ eſt a lege eterna.¶ Scda ratio Ko. vij. Vi⸗
deo legẽ in mẽbꝛis meis captiuãteʒ me in lege pcti Blo.
bec eſt lex mala qua quiſq; carnali ↄſuetudine implicatꝰ
aſtringit᷑.¶ Tercia ratõ Ro. vij. Yam ego nõ operoꝛ il⸗
lud:ſed qð habitat in me pct᷑m. Glo.i.lex caꝛnis ad quã
dyabolus vt ad ſuam legẽ accedit. ſi ergo lex carnis eſt
dyaboli vt ſua:ergo dyabolꝰeſt cauſa eiꝰ. deriuat᷑ a le⸗
ge dyaboli ⁊ nõ a lege dei eterna. Quarta ratõ aug. j.
x li. arbitrio.õ eſi oꝛdinatiſſimũ vt impotẽtia poten⸗
tioꝛibus imperarent q̃ſi neceſſe arbitroꝛ eſſe. vt plopoſſit
mens qᷓ; cupiditas. Si ergo ex lege carnis eſt ꝙ ĩpoten⸗
tioꝛ potentioꝛi imperet.ſ. caro ſpiritui: iſtud eſt vtra re⸗
ctum oꝛdineʒ. ſed qð eſt ab eterna lege eſt oꝛdinanſſimũ
lex carnis nõ deriuat᷑ ab eterna lege dei. ¶ Quinta ra
tio augu.j.de li.arbi.nullo mõ rectus oꝛdo eſt aꝓpellan
ous:niſi melioꝛa ſubijciũtur deterioꝛibo. h legem car⸗
nis ſubijcituꝛ melius deterioꝛi ſ.ſpũs carni:ratõ ſenſua
litati: ergo nõ eſt recto oꝛdine.Si Cnibil eſt ab eterna le
ge niſi ſit recto oꝛdine.ergo ⁊c.4 Sexta ratõ augu. j. de
li.arbi.Cum mẽs irrõnalis animi motꝰ regit.id domĩa
tur in homĩe cui dñatio in lege debet᷑ ea qua eternã eſſe
comꝑpimꝰ.Si qñ mens dominat? ſupꝛa ſenſualitatẽ id
dominat᷑ cui debet᷑ dominiũ ßᷣm legem eternam. a con⸗
trario.quãdo mens ſubdit illi: dominat᷑ illud cui nõ de⸗

betur dominiũ ſcom legem eternã:ſed illud domin inz eſt

ſcdm legẽ carnis vt fomi tis. ergo ipa lex carnis nõ teri⸗
uatur a lege eterna. immo oino eſt ei repugnans. Ad
oꝑoſitum Ro.viij. Scio ÿ nõ habitat in me boc eſt in
carne mea bonũ. Glo. Manet coꝛruptio in coꝛpoꝛe:ro⸗
bur tenens diuine ſentẽtie date ĩ adã.⁊ poſt dĩic Herñ.
hec eſt lex carnis. ex igitur carnis tenet robur diuine
ſententie 2 ita legis eterne. ¶ Secũda ratio Ro. vij. Ti
deo legem in mẽbꝛis meis repugnanteʒ legi mentis mee
loſa. fomes peccati recte dicitur lex. quia legittime fa
ctum eſt. vt qui non obediuit ſuo ſuperioꝛi:ei non ſerui⸗
at ſuum inferius.ſ.caro. ſed a lege eterna eſt omnis lex
legittima. ſi ergo lex fomitis recte ⸗ legittime dicit lex:
conſtat ipſum eſſe a lege eterna. 4 Bratia huius queri⸗
tur cuz lex fomitis appelletur ab apoſtolo.lex peccati lex
uiembꝛoꝛum omnium: cum planum ſit ꝗ inetum lex eſt
peccati non eſt a lege eterna: queritur tamen p̃m ꝙ ip̃a
eſt lex membꝛoꝛum: an ſit a lege eterna. Solutio.dicẽ
dum fomes impoꝛtat quãdam inoꝛdinationem 2 defe
ctum in nobis ey Peccato ade.que inoꝛdinatio ʒ cefectꝰ

4

xxvj.

eſt er eo: ꝙ, non obedit inferius ſuo ſuperioꝛi:vt caro ſpi

ritui. Jomes igitur ĩ nobis pena eſt. ſed eſt pena duplex
ſeʒ feditatis 2⁊ paſſibilitatis. inqtum fomes eſt pena fe⸗
ditatis: ſicnõ eſt a teo. quia actus ſuus eſt defoꝛmis. qꝛ
actus fedationis non poteſt eſſe a deo vt a pꝛincipio ſeo
a dyabolo. Scðm do ꝙ ipſa eſt pena paſſibilitatis ⁊ aſ⸗
flictionis. eo.ſ. affligit animam:ſic ipla eſt a deo. Af⸗
ictio enim illa dicit bonum. 2 oꝛdinem ad diuinam iu
ſticiam. Afflictio enim iſta tempoꝛalis eſt ⁊ ad bonum:
vt homo coactus redeat 2 conuertatur ad deuz. Ex hoc
enim ꝙ anima videt ſe ita deiectam:2 tante vilitati ⁊ coꝛ
ruptioni ſubiectam:citius eonuertitur ad deum.2 ſic o
mes inꝙᷓtum eſt pena paſſibilitatis: a co eſt. ⁊2 oꝛdinat
ad drum. eſt em̃ a diuina iuſticia.Lerx ergo fomitis vno
modo poteſt axpellari lex paſſibilitatis. Alio modo lex
feditatis. pꝛimo modo eſt vt affligens. ⁊ hoc mõ appel⸗
lat eam aplus legem mem bꝛoꝝ. hoc mõ ipᷣa eſt 2⁊ deriua
tur ab eterna lege. ip̃a enm dicitur lex paſſibilitatis.i.
hm ꝙ homo ꝑ eam habet legem vt affligat᷑ ex illa ⁊ con⸗
uertatur ad deum. hoc enim modo reſpicit oꝛdinem diui
ne iuſticie. Scom aũt lex fomitis dicit lex feditatis.
ſic ipa appellatur ab aplo ler peccati.⁊ ſic lex iſta nõ eſt
a lege eterna.ſed a dyabolo vl peccato:quia lex iſta ma
la eſt. AUnde ſuper illud ad RKo.vij. Scio ꝙ non habitat
in me hoc eſt in carne mea bonum. Dicit glo. Æ. eiꝰcon
ſoꝛtio anima maculatur peccato.Dicitur aũt mala hoc
modo quadruplici ratõne. Pꝛimo quia facit reũ.Secũ
do quia maculat animã. Tercio quia ꝑ eam quiſq; car⸗
nali ↄſuetudine implicatus aſtringit᷑. Quarto qꝛ ad eã
accedit dyabolus vt ad ſuã.iJam fomes aut peccatum

duos pꝛimos actus habet.ſ.animã maculare.⁊ reã face

re.⁊ remouent᷑ iſti actus ꝑ baptiſmum. Sed dicit᷑ macu
lare inqᷓtum deſoꝛmat animo ſeu imagineʒ dei. ream vᷣo
faciet animã obligando ip̃am ad penam.hec em̃ duo fa
cit peccatum ſeu fomes.⁊ ita lex fomitis ſe eu peccati.vel
dicitur peccatum ſeu fomes macula: quia facit animaʒ
indignam gloꝛia. Dicitur aũt reatus quia facit eam di⸗
gnam pena. Alia aũt duo facit poſi peccatum. ¶ Dam fo⸗
mes poſt baptiſmum dupliceʒ habet in nobis effectũ. ſ.
difficultatem av bonum:⸗ pꝛonitatem ad maluʒ. pꝛimo
dicitur mala:quia implicat hominem ad cõcupilcentiã
carnalem. Scðo dicitur mala. ſ. ratõe ꝓnitatis ad ma⸗
lum.quia ad eam dyabolꝰ vt ad ſuam accedit. Vñ poſt
boc dicit glo. vt hominem ſi uggeſtionibo malis decipiat
ne faciat homo que lex pᷣcipit.tum auteʒ ad pꝛimum
actũ ante baptiſmum qui eſt maculare:dicit᷑ in glo.cuiꝰ
pſoꝛtio anima maculatur. tum ad ſcõᷣm qui eſt reum
facere dicit᷑ mala.Et ſic glo. illa ſupꝛadicta loquit᷑ cum
Dicit lex peccati mala:quia reos facit. His quatuoꝛ mo
dis lex fomitis eſt lex peccati dicens inoꝛdinationẽ ⁊1 ma
la ſimpliciter:⁊ ſic nullo modo eſt a lege eterna.̊ pꝛimo
modo non dicit moꝛdinationem.lſ.ſᷣm eſt lex paſſibili
tatis.⁊ ſic eſt ab ip̃a.tum ad hoc em dicit glo. pꝛedi⸗
cta.· ꝙ tenet robur diuine ſentẽtie.ſ. in hoe quia affligit
2 punit animam pꝛopter peccatum.q;tum ad hoc etiã di
citur lex fomitis legittima: quia legittime factum eſt vt
dicit glo.alia. vt qui non obediuit ſuo ſuperioꝛi:ei non
ſeruiat ſuum inferius. Ad pꝛimam auctoꝛitatem au⸗
gu. dicendũ. ꝙ ſicut videmus ꝓ iuſte per peccatuʒ ſu bij
ciebatur homo dyabolo ante paſſioneʒ xpᷣi.⁊ tamẽ dya
bolus iniuſte tenebat eum: ita hoc iuſtũ eſt vt ſpũs ſubij
ciatur carm: 2 tamẽ caro iniuſte dñat᷑ ſpiritui.qꝛ legitti
mum eſt vt qui nõ obediuit ſuo ſi uperioꝛi:ei non obediat
ſuum inferius.2 loquimur ꝙᷓtum ad penam paſſibilita⸗
tis de lege iſta. ¶ Ad ſcᷣam dicendũ. ꝙ eſt meliꝰqtũ ad
eſſe nature. eſt melius qᷓ̃tum adeſſe oꝛdinis.Ratõna⸗
lis creatura melioꝛẽ natura qᷓ aliqð coꝛpoꝛeũ ſeu q; ca⸗
ro.ſed cũ ipa efficitur peccatrix: peioꝛ eſi q;tum ad eẽ oꝛ
dinis qᷓ caro. qᷓ aliqua creatura coꝛpoꝛea. Si & reſpi⸗
ciamus natura.ſic ipa ſubijcitur deterioꝛi:cũ ſubijcitur

carni · ſed ſi reſpici amꝰoꝛdinem: ſie ſubijcitur melioꝛi qꝛ
ipᷣa caro magis ſeruat oꝛdinẽ ſuũ ꝙᷓ ratio vel aĩa pecca⸗
trix. 4 Ao terciam dicendum. ꝙ ex lege eterna eſt oꝛdo
nature: 7 eſt oꝛdo iuſticie. Oꝛdine nature ↄcedendum:qꝙ
ipᷣa mens ex lege eterna dnatur irratõnabilibus animi
motibus: ſeu ipi ſenſualitati. ſed poſtꝙᷓ ipᷣa peccatrix ef⸗
ficitur oꝛdine iuſticie:motibus illis ſubicitur ipᷣa mens
ip̃i ſenſualitati ex lege eterna.⁊ loauamur e illa ſub
iectione inqᷓtum inducit paſſibilitatem ſeu afflictionem
in anima ſeu in ratõne: ⁊ non inq̃tum penam feditatis
ſicut dictum eſt. ,
Articulus tercius
Ercio querit᷑ de legibo hũanis an deriuent a
lege eterna.4l Ad qð ſic auguſt. in.j.li. de li.
arbi. In tpali lege nihil eſt iuſtũ atq; legitti⸗
mum:qðs nõ ex eterna homines ſibi deriuauerint. Si si
illis eſt aliquid iuſtũ 2 legittimũ.ergo ⁊c. ¶ Scðᷣa ratõ
ſi omnes bonitates deriuant᷑ a bonitate pꝛima: 2 om̃es
veritates a veritate pꝛima.ergo ſ ilꝛ omnes leges: a pri⸗
ma lege eterna. Aod oppoſitum.iuxta augu. Ler hua⸗
na relinquit impunita que iuſtuz eſt pumiri. ſed ſcðm le⸗
gem diuinã nihil tale debet impnnitũ relinqui.eꝛgo ⁊c.
Aldaioꝛ ptz ꝑ augu.j. de li. arbi. Lex illa que regẽdis ci
uitatibus fertur multa concedit atq; im punita relinqt
que ꝑ diuinã ꝓuidentiã iudicant᷑. 4 Scda ratõ. Lex bu
mana iudicat liberos a pena: quos eterna iudicat reos
ad penã.· ergo nõ eſt ab illa Alaioꝛ ptz ꝑ aug:qui penit
exempluʒ de illis qui occidunt ne occidant᷑.vel ne amit⸗
tant res temꝑales: quos lex bumana iudicat eẽ liberos
a pena. lex eterna reos. VUnde dicit pmo te li. arbi. 126
lex iuſla ẽ que dat pr̃atem vel viatoꝛi vt latꝛonẽ ne ab eo
occidatur occidat.vel cuipiam viro aut femine. vt violẽ⸗
tum ſibi ſtupᷣtoꝛem irruentem: aut illatum ſtupꝛũ ſi poſ
ſit inteꝛimat.⁊ ponit ratõnem huiꝰ poſi.quõ em apud eã
ſcʒ legem eteꝛnã ſunt iſti peccato liberi:qui ꝓ his rebus

quas ↄtemni opoꝛtet huũana cede poluti ſunt.4 Tercia

ratio.Lex humana cõcedit aliqua mala fieri vt ne occi⸗/
daris occidas.ſed occidere hominẽ illud nõ põt fieri ſi⸗
ne libidine: ergo ↄcedit aliqua fieri exr libidine: ⁊ que nõ
poſſunt fieri ſine libidine hoc eſt ſine impꝛoba ⁊ inoꝛdi⸗
nata voluntate.ſed hoc ꝓhibet lex eterna:ergo 1c. Et ꝙ;
bomicidiũ nõ poteſt fieri ſine libidine.aug. pꝓbat. Quõ
poſſum dicere iſtos carere libidine.qui ꝓ his rebus di⸗
gladiãt᷑ quas pñt inuiti amittere. aut ſi nõ pñt quid opꝰ
eſt pꝛo his reba vſq; ad hominis necem ꝓgredi. hoc dic
ꝓpter caſtitatẽ quã nullus poteſt amittere inuitus: cum
caſtitas ſit virtus ipius anime vel mentis. Sol.dicẽ
dum ꝙ omnis lex humana 7 omnes leges qtuʒ ad id ꝗꝙ

pabent iuſſum ? legittimũ in ſe: tracte ſunt a lege eteꝛna

ſicut omne id qð bonũ eſt in creatura tractũ eii ex boni

tate pꝛima.⁊ qd verum ex veritate pꝛima.4 Ad pꝛimuʒz
qð obijcitur in eõtrarium.ꝙ; illa dimittit impunita que
ꝑ diuinam ⁊c. Dicendũ ſcðᷣm augu.in pꝛimo li.de li·ar
bi. Videtur mibi legem iſtam que populo regẽdo ſcribi
tur recte iſla ꝑmittere ꝑ diuinam ꝓuidentiam vindi⸗
cari. Ea em̃ vindicanda ſibi hic aſſumunt que ſatis ſũt
cõciliande paci bominibo imꝑitis. Et vult dicere. lex
tem ꝑalis nõ habet punire niſi mala que ſunt contraria

ſuo fini:qui eſt ↄciliatio pacis inter homines. VUnde nõ

aſſumit ſibi vindicanda mala ↄtraria paci bommuʒ ao

weum. ſicut foꝛnicationem hmõi. Sed lex eterna h̊ vin
dicat.⁊ ꝓpter hoc nõ ſequit᷑ ratio illa.Cex tꝑalis dimit⸗
nt impunitã que nõ vindicant᷑ ꝑ dininam.niſi cum hoc

addatur. ipa poſita eſt ad vindicandu mala illa. 4 Ud

ſcðᷣam qua obijcit᷑ indicat liberos quos eterna reos.

—

Dicendũ ꝙ ex hoc nõ ſequit᷑ ꝙ ſit ↄtraria legi eterne: H
ꝙ ſit imperfecta reſpectu ip̃ius:quia ſoluʒ de illis iudi⸗

.

cat lex tempoꝛalis: que ſunt ad ſuum finẽ vel ↄtra ip̃ᷣm.
Liberos ergo iudicat quos non inuenit ↄtrarios paci

inter homines:que pax eſi finis ipius.ſed ler eterna nõ

ſolum reſpicit pacem iſtam:ſed etiam pacem hominum

ad denz. ꝓpter boc iudicat reos quos temꝑalis liberos
ſicut foꝛnicatoꝛes ⁊ hmõi.⁊ punit eos.⁊ ita im ꝑfecta ẽ
reſpeetu legis eterne a nõ ↄtraria. Unde auguſ. in li. de
li. arbi. dicit. Laudo pꝛobo iſtam.ſ.legem temꝑalẽ q;
uis inchoatam minuſq; ꝑfectaʒ videtur multa relinque
re impunita que ꝑ diuinam tamen ꝓuidentiam vindi⸗
cantur ⁊ recte.¶ Ad terciam dicendũ ꝑ interpᷣtationem
ꝙ ler tem ꝑalis nũꝙ dicit nec iubet ꝙ aliquid fiat ex libi
dine. EUnde dicit augu. ꝗ lex nõ habet culpam in hoc.⁊
oſlendit quõ:quia ponat᷑ ꝙ aliquis vim vi repellat.aut
ille eſt oꝛdinatꝰ ad hoc ⁊ iuſie facit ⁊ oꝛdinate: vt cauſa
ciniũ tuendoꝝ ſicut miles vł iudex qui eſt miniſter legis
aut nõ.ſi ſic:obtẽpandũ eſt illi legi ſine libidine que hoc
pᷣcipit.ſi nõ eſt oꝛdinatus ad hoc.nũqᷓ ei lex pcipit hoc. hᷣ
relinquit in ſua poteſtate.Et hoc eſt qð iße dicit in li. j.
de lib. arbi. Poteſt ergo illi legi queltuendoꝝ ciuium
cauſa vim hoſiilem eadem vi repelli iubet ſine libidine
ebtemꝑari.⁊ de omnibo miniſiris qui iure atq; oꝛdine
poteſtatibo quibuſcũq; ſubiecti ſunt illud dici poteſt. ſed
illi homines lege inculpata. quõ inculpari queãt eſſe nõ
video. Non em̃ eos lex cogit occidere.ſed relinquit ĩ po
teſtate.liberuʒ itaq; eſt neminem necare pꝛo his rebus
quas inuiti poſſunt amittere.⁊ ſic lex nõ eſt culpabilis:
licet ↄcedat aliqua fieri que nõ fiunt ſine libidine.immò
illi qui faciunt qð nou pꝛecepit lerx ꝙ faciant illa:ſed di⸗/
mittit eoꝛum arbitrio.

Articulus quartus
Varto querit᷑ an lex naturalis deriuet᷑ vni⸗
uerſaliter a lege etema. Ad qð ſic. Deꝛiuatõ
leguma lege eterna eſt ꝑ ratõeʒ app̃ᷣhendẽteʒ
legem eternã . Sed ſoli rationali creature ↄceſſum ẽ vi⸗
dere legem eternã ⁊ ↄſulere:ficut dicit aug.in li. de vera
religione: ergo lex naturalis ſolum ꝓut eſt in creatura
rationali deriuatur a lege eterna. Cum ergo ſit lex natun
ralis in creatura ratõnali vel irratõnali ſicut dicit yſi⸗
do. ij. etbimologiarũ. ꝙ; lex naturalis eſt quã natura do⸗
cuit omnia aĩalia.ergo nõ deriuatur vniuerſaliter a le⸗
ge eterna.· ANaioꝛ ꝓpoſitio patʒ ꝑ augu. in li. e li. arbi.

ſihil eſt iuſtũ atq; legittimũ niſi qð homiĩes ſibi ex eter

na lege deriunauernt. ſed bee deriuatio eſt ꝑ apphenſio⸗
nem. 4 Scda ratio. Qon eſt deriuatio a lege: niſi ſcᷣin
actum ⁊ virtuteʒ legis.ſed actus ſeu virtꝰ legis vt dictũ
eſt ⁊ vt habetur in canone ſunt.imꝑare.vetare.ꝑmitteꝛe
ↄſulere. punire.pꝛemiũ tribuere. Sed omnes iſti actaſo⸗
lum reſpiciunt ratõnalem creaturam: quia nõ fit pꝛece⸗/
ptio nec pꝛobibitio ꝑ legeʒ miſi ratõnali creature ⁊c. nec
pꝛemiatio nec conſultus.ergo ſolum lex pꝛout eſt ĩ crea⸗
tura rationali deriuatur ab eterna lege. 4 Aliquis dice
ret ad hoc ꝙ iſti ſunt pꝛopꝛij actus legis. nec ᷣm eos fit
cæriuatio legis. iĩmo eſt cõ nunis actus ipius.ſ.artare.
ſcðᷣm quem ſit deriuatio.⁊ hoc ↄuenit legi eterne reſpe⸗
ctu ratõnalis 2 irrationalis creature. quia artat imnqtũ
cterminat potentiam que eſt indeterminata in ratona
li creatura ⁊ irrationali. Et ſic ſcõm rationem artatio⸗
nis eſt deriuatio. EInde augu.ſuper geñ. Oinis natu⸗
ra vſitatiſſimos curſus habet: ? quaſdam naturales le⸗
ſuas.ſcdᷣm quas ſpiritus vite qui creatꝰ babʒ quoſ⸗
dain actus ſuos determinatos. quos etiam mala volun
tas nõ poteſt ercedere. Et ſimiliter de elemẽtis dicit ip̃e
elementa huiuſmodi coꝛpoꝛea habent dxfinitaʒ vim et
qualitates pꝛopꝛias.quid vnũquodqʒ valeat quid non
valeat. er quo patet. ꝙ artatio illa reſpicit omnem crea⸗
turam. 4 Sed contra hoc obijcitur quia creatur irra⸗
tionalis artatur er neceſſitate rationalis. non cũ ſit ar⸗
bitrio libera: ergo equiuoce eſt artatio in illis.⸗ nõßm
aliquam ratõnem ↄmunẽ. ex quo ſequit illuo qð pꝛins.

4 AEd ofpolitũ. Ois bonitas elt vmuerſaliter a bonit

ni⸗
lnun
ben
kenz
nli
Mli
lingee
inen
tohen
teritt
lbe
Atant
tcanſe
flegs
lebye
we⸗
lij.
um
ine
ine
ſed
ipo⸗
fedas
wils:
immnd
ſede

ifni
hnuat
iin
nin
nn
iſſ⸗
neſe⸗
abe
ſge
doſ⸗
ſ
Kdi
nin
ſaetſo
ipne
Nine
Fi/
e
Gfi
are⸗
ſe
ii
ͤne
ano⸗
and
sl
pl
olt
ſtß⸗
zein
onl

te eterna. ergo oĩs lex naturalis cuʒ ſit bona: eſt vn iuer
ſaliter a lege eterna.ergo ⁊c. Sol.dicendum ꝙ om̃is
lex naturalis eſt a lege eterna. tamen ſcdᷣm ꝓpinquius et
remotins: ſcðᷣin ꝙ nature in quibo eſt:ſe habet ſcdᷣm ꝓ⸗
pinquius ⁊ remotius ad deum. Eſt em lex naturalis en
pler. quedam que reſpicit oꝛdinem ratõnalis creature
qua habetur ad Ro.ij. Cum gentes que legem non ha⸗
bent.naturaliter ea que legis ſunt faciunt.⁊ etiaʒ dicit
ibi glo. Ler nature.qua intelligit vnuſuiſq; ⁊ ſibi conſci
us eſt quid ſit bonum ⁊ quid malum. Item eſt lex natu⸗
ralis reſpiciens oꝛdinem creature irrationalis ſenſibi/
lis:de qua dicit yſið.Lex naturalis eſt qua natura do⸗
cuit omnia animalia vet maſculus cum femina. Iteʒ eſt
ler naturalis reſpiciens oꝛdinem ommis alterius crea⸗
ture.ſ.irrationalis ⁊ inſenſibilis · de qua dicit auguſ.in
li.ſoliloquioꝛum.Deus cuius legibus rotantur poli:et
curſus ſuos ſidera ꝑagunt. ſcm has differentias vni⸗
uerſaliter eſt lex naturalis a lege eterna.pꝛima tamen ꝓ
pinquius qᷓᷓ ſcdᷣa ⁊ tercia:⁊ ſcðᷣa qᷓ; tercia.ſcdðᷣm ꝙ ratio⸗

nalen creaturam conſtat eſſe pꝛopinquioꝛem deo qᷓ; ſen

ſibilem.⁊ ſenſibilem qᷓ; inſenſibilem ⁊ irrationalẽ. Ad
pꝛimam rationem in contrarium dicendum.ꝙ duplex ẽ
notio legis eterne ᷣm auguſ. Ana eſt ler eterna qua iu⸗
ſtum eſt vt omnia ſint oꝛdinatiſſima. Alia eſt lex eterna
que eſt ſumma ratio cui obtemꝑandum eſt.qua mali mi
ſeram boni bonam vitam ſequũtur. Ex quibus patet.

ꝙ lex eterna dicit artem diuinam ⁊ ſapientiam inq;tum

oꝛdinat creaturam ⁊ motũ creature.⁊ ita oꝛdo ſcdᷣm le⸗
gem in omni creatura eſt ab ea⁊ lex ſimiliter.ſed oꝛdo
duplex. Quedam em̃ creatura eſt dña ſui actus ſicut ra
tionalis.quedam non ſicut irrationalis creatura. oꝛdi⸗
nat ergo lex eterna oꝛdine neceſſario actum irratõnalis
creature.actum autem rationalis non oꝛdinat oꝛdie ne⸗
ceſſario ſed relinquit eum in arbitrio.¶ E ergo obijci⸗
tur ꝙ deriuatio a lege eterna eſt ſeðm appꝛebenſionem.
dicenduʒ ꝙ hoc dicitur reſpectu legis tempoꝛalis.⁊ nõ
reſpectu legis naturalis.VUnde auguſt.loquitur de lege
tempoꝛali cum dicit.nihil iuſtum atq; legittimum ⁊c.et
ratio huius eſt. quia lex naturalis eſt in nobis ſine no⸗
ſtra cooꝑatione:ſed ex dei inditione ⁊ impꝛeſſione. IJm⸗
pꝛimit enim vim oꝛdinis naturalem ipſe de in ratõnali
⁊iĩ irrõnali creatura. ſᷣ ĩ lege tꝑali nos coopamur ad H̊
ſit in nobis.hec autem cooꝑatio eſt per rationem ap⸗
pꝛehendentem.⁊ ideo de illa intelligitur.. Ad ſcdm di
cendum ꝙ ſicut calefacere dicit actum per ſe pꝛincipa
lem ignis.indurare actum conſequentem ? non pꝛinci⸗

palem: ita artatio dicit effectum conſequentem legem. D5

actus pꝛincipalis currens in omnes ⁊ Fm quem fit deri
uatio eſt oꝛdinare. quia lex eterna eſt qua iuſtum eſt vt
omnia ſint oꝛdinatiſſima.⁊ iſie actus decurrit ⁊ in pre⸗
ceptione ⁊ in pꝛohibitione ⁊ in alijs actibus legis:⁊ vl
terius reſpectu creature irrationalis ⁊ eius actus.quia
oꝛdo currit per omnem actum. AUnde augu. ſuper Geñ.

viij. Noluntas diuina ſubicit ſibi pꝛimitus omnia.dein
&c creaturam coꝛpoꝛalem ſpirituali. deinde irrationa⸗

lem rationali. terreſtrem celeſti.⁊ ſic oꝛdo decurrit per
omnia. Poſſet etiam dici ꝙ extenſo nomine pꝛecepti ſi⸗
cut nomine obedientie currit illa deriuatio ſcm ratio⸗
nem pꝛecepti. Ertendimus enim nomen obedientie ad
rationalem ⁊ irrationalem creaturam. ſcdᷣm ꝙ dicimꝰ

omnia obediunt deo.⁊ bec eſt naturalis ſubiectio. Vn⸗

Plſał. Mandauit ⁊ creata ſunt.pꝛeceptum poſuit ⁊
non pꝛeteribit.Glo. Pꝛeceptum.i.legem conditioneʒ
⁊ ſimiliter Anſel.pᷣmo.Cur deus bomo.Vnaqueq; cꝛe

atura cum ſibi pꝛeceptum oꝛdinem naturaliter aut rati
ona biliter ſeruat:deo obedire dicitur. maxime rationa⸗
lis cui datum eſt intelligere quid debeat.⁊ ſic extenden⸗

do pꝛeceptum poſſet dici ꝙ currit illa deriu atio ſcvᷣm ra⸗
tionem pꝛecepti.

Membꝛũ octauũ

Hnſequẽter eſt queſtio de ſubiectis legis

eterne.Circa qua plura inquirũt᷑.Pꝛimũ
eſt an volũtas diuĩia ſit ſubiecta legi etne.
Secũdũ ẽ an filiꝰdei ſit ſubiectꝰ legi etne.
Terciũ ẽ an irꝛatõnabilia ſint ſubiecta legi e᷑ne.Quaꝛ
tum ẽ an ratõnabilia ſicut mali homiĩes ſint ei ſubiecti.
Nuintũ eſt an iuſti ſint ei ſubiecti.Sextum eſt an beati
ſubiciuntur legi eterne.
Articulꝰprimꝰ
D pꝛimuʒz obijcitur ſic. olũtas dei ↄſequi
rationem iuſticie.vnde eſt ad bona tm̃ ⁊ oꝛdi
nata licet ſua ſciẽtia ſit bonoꝝ ⁊ maloꝝ.ſed
quicꝗd ſequit᷑ rationem iuſticie eſt ſub lege eterna:quia
lex eterna ſumma ratõ nũcupatur:⁊ eſt ipa ratio iuſticie
ergo volũtas dei eſt ſub lege eterna.ꝗ ſubijcit᷑ ei.¶ Se⸗
cunda ratõ anſeł.j.li.Cur deꝰhõ.LCicet in illis que deuʒ
velle eſt ↄueniens ſequat᷑ ſi deꝰ vult hoc eſt iuſtũ:tamen
in eis que deũ velle eſt incõueniens nõ ſequat᷑.vnde non
ſequitur ſi deꝰvult mentiri ꝙ iuſtum ſit mentiri:ĩmo po
tius ꝙ iße non ſit deus.ſed generaliter ſequit᷑ econuerſo
ſi hoc eſt iuſtum deus vult hoc.ergo plus ſequitur volũ⸗
tas dei iuſticiam qᷓ; ecõuerſo.ergo eſi ſubiecta legi et᷑ne.
Ad oppoſitum. augu. in li. de trinitate. Volũtas dei ẽ
pꝛima ratio omnium ſanitatis 2 egritudinis pᷣmioꝛum
penarum.Sed pꝛime ratõnis nõ eſt ratõ:ergo cuʒ lex
eterna ſit ratõ. ↄſtat ꝙ volũtatis diuine nõ eſt lex eterna
ergo nõ ſubijcit᷑ ei volũtas dei. Scðda ratio aug.in li.
lxxxiij.q.Qui querit cauſaʒ volũtatis diuine querit ma
ius volũtate diuina: ſ̊ hoc eſt impoſſibile inuenire.ergo
ipᷣius nõ eſt aliqua cauſa.nec ratõ. cũ lex ſit ratõ eius
qð eſt ei ſubiectũ:nõ eſt lex.ergo nõ ſubijcit᷑ legi eterne.
¶ Tercia ratõ anſelł.Cur deꝰhõ.Cum deꝰliber ſit:nul⸗
li legi nulliuſq; iudicio ſubiacet.vt nihil decẽs:nihil re⸗
ctum ſit niſi q vult. Sol.dicendũ ꝙ; volũtas diuina
non eſt ſubiecta legi. ĩmo eſt ipᷣa lex eterna. Vnde dicit
augu. Tantũ differt in ratõne intelligentie cũ dicit᷑ lex
⁊ cum dicitur volũtas.quia dicit᷑ volũtas reſpectu boni
inqᷓtum acceptat qð bonũ eſt.eadem voluntas dicit᷑ lex
inq;tum oꝛdinat qð bonũ eſi.i Ad rationẽ g̊ qua obijci⸗
tur.ꝙ volũtas dei ſubſequat᷑ rationẽ. Dicenduʒ q ſcðᷣm
rationem intelligentie verum eſt ꝙ volũtas di eſi cũ ra
tione. Vnde bene ſequit᷑.deus vult hoc: ̊ hoc hobet ra⸗
tioneʒ. ſed ratõ illa nihil aliud eſt ſcdᷣm rem qᷓ; ip̃a volũ
tas.¶:! Ad ſcdᷣm dicẽdũ.q aliqñ detmĩat᷑ reſpectu dimi⸗

nuẽtis.aliqñ reſpectu nõ diminuẽtis.Quãdao q̊ volũtas

cei detmiat᷑ reſpectu diminuẽtis ſicut ẽ mẽtiri:nõ ſequi⸗
tur iuſticia ad ipſam. ĩmo ex hoc ſequit᷑ ꝙ nõ ſit diuina
volũtas.ſ̊ qũ determĩat᷑ reſpectu nõ diminuẽtis. ſicut ẽ
pluere ⁊ hmõi actus cum quibo ſtat:tunc ad ipᷣaʒ ſequi
tur iuſticia.ꝑ hoc ſoluit᷑ pꝛima ratio.

Articulus ſecũdus

Ecundo querit᷑ an filiꝰ dei ſubijciat᷑ legi et᷑ne
Ad qð ſic. Abicũq; inuenit᷑ rõ ſubiectõis ibi
eſt dicẽ ſubiectõeʒ ſcdᷣm legẽ aliquã.qꝛ omis
ſubiectõ eſi ſcᷣm legeʒ aliquã.ſi &̊ in filio dei inuenit᷑ rõ
ſubiectõis ad patrẽ: ꝙ in eo eſt ſubiectõ ſcõm legem ali⸗
quã.ᷣ nõ niſi ſcdᷣm legẽ eternã.ꝗ̊ ip̃e ſcdðᷣm naturã diui⸗
nam eſt ſubiectus legi eterne. Minoꝛ patet.qm Hyla.
in libꝛo de ſynodis ponit verbum concilij dicens. Qon
exequamus vel com ꝑamus filium patri. ſed ſubiectum
intelligimꝰ ſcdðᷣm diminã naturã.Eſt ergo ſubiectꝰſcðᷣm
ius legis eterne.¶ Scðᷣa ratõ habet᷑ in eodem. Si quis
vnũ deum dicens. xpᷣm aũt ante omnia ſecula filium dei
obſecutum patri in creatione omnium non confitet᷑ ana
thema ſit.⁊ loquit᷑ ſcdᷣm diuinitateʒ d filio dei.ſed ver⸗
bum obſequij eſt verbum ſubiectionis.hec aũt ſubiectio

* 4

fit ſeruis legis eterne.̊ ⁊cL. Ad oppoſitũ.aug.in li.de
vera religione.t nos de inferioꝛibo rebo iudicamꝰ.ſic
te nobis ſola veritas iudicat. De ip̃a aũt nec pater: nec
em̃ minus eſt qᷓ ipe.⁊ ideo que pater iudicat ꝑ ipᷣm iudi
cat.⁊ ſcdᷣm hoc dicit᷑ ꝙ pater omne iudiciuʒ dedit filio.
Si ꝭg̊ᷣ filiꝰeſt ip̃a veritas.ꝗ̊ nõ eſi minoꝛ patre.nec de ipo
pater iudicat.ergo nõ ſubijcit᷑ patri ergo nec legi eterne
Solutio.dicendũ ſcdᷣm beatũ byla.ſemꝑ intelligẽtia
dictoꝝ ex cauſis eſt aſſumẽda dicendi. Vnde iſte aucto⸗
ritates debent exponi.nõ extendi.nomẽ em̃ ſubiectõnis
dicitur multipliciter. Aliqũ em̃ ſonat in digniꝰreſpectu
eius cuiꝰdicitur ſubiectũ.quõ dicimꝰmateriã ſubiectazʒ
foꝛme. 2 paſſiua actiuis:⁊ inferioꝛa ſuꝑioꝛibo. Aliquã⸗
do em̃ ſonat ĩ ĩidignius quõ dicimꝰſubam ſubiectam ac⸗
cidenti.ſuba em in eo ꝙ dicit᷑ ſubiectuʒ dignioꝛ eſt acci⸗
nte. quia dicitur ſubiectũ in eo ꝙ facit accidens ſubſi
ſtere. Aliquãdo aũt ſonat in equale quõ dicimus natu⸗
re virtutem eſſe ſubiectã nature.⁊ virtus nature ẽ equa
lis nature cuiꝰeſt. Pꝛimo mõ impoꝛtat ſubiectio habitu
dinem ſcm inferioꝛitatem ſicut habitudinẽ ſubiecti re⸗
ſpectu eius qð eſt ſuꝑ illud. Sco modo impoꝛtat babi
tudinem reſpectu eius qdð eſt in ſubiecto. Lercio modo
impoꝛtat habitudinem que attendit᷑ in hoc ꝙ dico eẽ ab
alio. ſic virtus eſt a natura ⁊ hic eſt habitudo oꝛiginis.
boc ergo mõ habitudo ſubiectionis filij ad patrem.im⸗
poꝛtat habitudinem oꝛiginis.⁊ nõ indignitatis vel infe
rioꝛitatis.ſ̊ equalitatis. Vnde exponendum eſt qð dicit
nõ exequam?zc. i. nõ dicimꝰfilium equalem patri.ita ꝙ
dicamꝰfiliũ eſſe nõ ex alio ſicut patrẽ.quia filiꝰeſt a pa⸗
tre. Vnde poſt illam auctoꝛitatẽ habet.neq; em̃ pluit ex
ſe.ſed a domino.ſ.auctoꝛitate patris. Eodem mõ intel⸗
ligendũ eſt illud qð dicitur filiũ eſſe obſecutuʒ patri in
creatione.iQam verbũ obſequẽdi nõ notat ibi minoꝛita
tem vel diminutionẽ potentie in filio:ſed notat in patre
pꝛima auctoꝛitatẽ.vnde ſicut in imperãte eſt auctoꝛitas
pꝛima.in erequẽte eſt auctoꝛitas ab illo:ſic filiꝰhabʒ au
ctoꝛitatem a patre.⁊ in patre eſt pꝛima auctoꝛitas creã⸗
di res. Et qtum ad hoc intelligit᷑ illud ſicut etiã patʒ in
illo libꝛo.Ex his ergo nõ ſequit᷑ ꝗ filiꝰ ſcdᷣm diuinã na⸗
turam ſit ſubiectus legi eterne.ſed magis ſeꝗt᷑ ꝙ ipe ſit
lex eterna.qꝛ lex dicit ius ⁊ ex aliqua pꝛima auctoꝛitate
ipe aũt filiꝰeſt ius ipᷣm ⁊ ratio que eſt ex patre.

Articulꝰterciꝰ

Er cio querit᷑ an irratõnabilia ſubijciãt᷑ legi
eterne. Ad qð ſic dama. Actus inuoluntarij
Innec pꝛecio nec pena digni habent᷑. ſed actus
irratõnabiliũ ſunt inuolũtarij.̊ ⁊c. Si ergo legis eter⸗
ne eſt pᷣmiũ tribuere:⁊ punire ſcdᷣm meritum. Quia lex
eterna eſt qua mali miſeram: boni bonã vitã merentur.
ergo nec irratõnabilia nec actꝰeoꝝ cadunt ſub lege eter
na. ergo nõ ſubijciunt᷑ ei.¶ Ad oppoſitum Augu. xix. de
ciui.dei.nullo mõ aliquid legibo ſũmi creatoꝛis oꝛdina
toꝛiſq; ſubtrahit᷑ a quo pax vniuerſitatis adminiſtrat᷑.
Quicgd ergo eſt in rerũ vniuerſitate cadit ſub oꝛdine le
gis eterne. ergo ⁊ irratõnabilia. Sol.dicendum ſᷣm
beatuʒ anſeł.ꝙ irratõnabilia ſubijciunt᷑ legi eterne. ſed
eſt ſubiectio legis eterne naturalis ⁊ ſine iudicio: ⁊ hoc

modo irratõnabilia ſubijciũtur legi eterne. Alia eſt cuʒ

iudicio ⁊ hoc mõ ratõnabilia ſubijciũtur. Omnis autez
creatura ei ſubijci᷑ pꝛima ſubiectione. Vnde anſeł.Cuzꝛ

eus homo. naqueq; creatura cum ſibi pᷣceptum oꝛdi

nem naturalit aut ratõnalit ſeruat:deo obedire dẽ.ma⸗
xime ratõnalis cui datuʒ ẽ intelligere quio debeat.2 ita
quelibet creatura obedita ſubijcitur legi eterne.

Articulꝰ? quartꝰ

Varto querit᷑ de ratõnabilibo. Et pꝛimo an

mali repꝛobi ſu bijciuntur legi eterne. Ad qðᷣ
Alic.· Ro.viij. Sapiẽtia carnis ininuca eſt deo

legi e deing eſt ſubieeta. glo. Elnꝰ hõ ẽ endẽq; natura

a bono deo cõdita bona.que heri ſapiebat ſcdᷣm carnem
hodie ſcoᷣm ſpm̃.ſ.que dum viciũ habet.non põt ſubijci

legi dei:ſicut claudicatio nõ põt ſubijci recte ambulatõ⸗

ni.Si ꝭ̊ impoſſibile ẽ ꝗꝙ claudicatio ſubijciat᷑ recte abu⸗
lationi.ergo impoſſibile eſi ꝙ natura habẽs viciũ ſubij⸗
ciatur legi eterne.ſed homines repꝛobi ſunt huiꝰnatuꝛe
ergo ⁊c. ¶ Scða ratio augu. in li.de libero arbi. Cum
manifeſtum ſit alios hoĩes eſſe amatoꝛes reꝝ eternaꝝ.
alios rerũ tꝑaliu.cũ ſic duas leges eſſe ↄuenit vnã eter⸗
nam:aliã tpalem. quos iſtoꝝ iudicas eterne legi eẽ ſub
dendos: Rñdet beatos illos ſub eterna lege agẽ. AMNilſe⸗
ris vo tꝑalis lex imponit᷑. Ergo miſeri repꝛobi qui ſũt
amatoꝛes reꝝ tꝑaliũ ſubijciũtur legi tꝑali.ſicut bom le⸗
gi eterne.qui ſunt amatoꝛes eternoꝝ. cum ita ſe habeãt
ad illa: ſicut iſti ad iſtã.nõ ergo ſubijciũtur eterne.q Ad
oꝑpolitũ augu.in li.de catheʒiʒ andis rudibo.Qouit deꝰ
oꝛdinare deſerẽtes ſe animas.⁊ ex eaꝝ iuſta miſeria paꝛ
tes inferioꝛes creature ſue ↄueniẽtiſſimis ⁊ ↄgruentiſſi⸗
mis legibo admirãde diſpẽſationis oꝛnare.Ergo aie re
pꝛoboꝝ que ſunt deſerẽtes deum oꝛdinantur oꝛdine diui
no. Sed oꝛdo diuinus eſt lex eterna.qua iuſtum ẽ vt om
nia oꝛdinatiſſima ſint:ergo ſubijciũtur oꝛdini legis diui
ne vel eterne. Sol.dicẽdũ ſᷣm aug.in.iij.ↄfe.ꝙ ſubijci
legi eterne ẽ dupliciter.vel eiꝰ pᷣceptioni vel eius punitõ
ni. Aſdali ergo ſubijciũtur legi eterne qdtum ad punitio⸗
nem. ſed non ſue pᷣceptioni. Ande augu.iij.ofe.Oñe qui
dimittit te:quo it aut qͥ fugit:niſi a te placido ad te ira⸗
tum. Mam ibi inuenit legem tuaʒ in pena ſua:⁊ lex tua
veritas eſt⁊ veritas tu.q Ad pꝛimã ratõeʒ in ↄtrariuʒ.
dicendũ ſcõm anſeł.in pꝛimo.Cur deꝰhõ.vbi facit taleʒ
comꝑationẽ. Sicut ea que celi ambitu ↄtinent᷑.non eſſe
ſub celo aut elongari a celo nullatenꝰpñt:nec fugere ce⸗
lum.niſi ab aꝑꝛopiquãte.Item qᷓ;uis hõ vel angelꝰdiui
ne volũtati ? oꝛdinationi ſubiacere velit.cũ eam fugere
nõ valet.quia ſi vult fugere te ſub voluntate pᷣcipiẽte.fſu
git ſub voluntate puniẽte? boc etiã dicit Hoetiꝰ. Oꝛdo
cũcta complectit᷑: vt ſi quis ab aſſignato oꝛdine receſſe⸗
rit:in aliũ oꝛdinẽ relabat᷑.ipᷣa em̃ lex eterna ſicut circu⸗
lus eſt.qui em̃ fugit vnã ꝑtem appꝛopinquat alteri. Et
ita licet mali ab ea receſſerint qtum ad pᷣceptionem.ſũt
tñ ſub ea qtum ad punitionẽ.¶ AVo ſcõm ꝙ non ſequit᷑
ꝙ ſi mali ſubiecti ſunt legi temꝑali.ꝙ ꝓpter hoc nõ ſint
ſubiecti legi eterne.ĩmo qð ſubiectum eſt legi temꝑali:ẽ
ſubiectum legi eterne ⁊ nõ ecõuerſo:quia ↄplectit᷑ eam⁊
circuit oẽs leges. Vñ aug.in li.de li.ar. IJllud incõocuſ⸗
ſum teneas.ꝙ aꝑtiſſime iam nõ demõſtrauit eos ꝗ tꝑa⸗
li legi ſeruiũt:nõ eſſe poſſe ab eterna libeꝛos.

Articulꝰ quintꝰ
AUiinto querit᷑ an iuſti ſubijciant᷑ legi eterne.
Ad qð ſic.j.thi.j.Juſto nõ eſt lex poſita.ſed
iniuſtis ⁊ nõ ſubditis. Gloſa poſita.iimpo⸗
ſita vt ſupꝛa illũ ſit ⁊ ei dñet᷑.in illa em̃ potiꝰ ẽ ⁊ cũ ipᷣa:
ꝙᷓ ſub ipa.qꝛ amicꝰiuſticie eſt. Ex quo ptʒ q; iuſtꝰcuʒ ſit
amatoꝛ iuſticie nõ ẽ ſine lege eterna.ſᷣ cũ ipᷣa. Ad op⸗
poſitũ.augu.in li.de li.ar.Juſtos ſub eterna lege agere
exiſtimo. Sol.dicendũ ꝙ iſtud qð dico eẽ ſub lege pt᷑
dupliciter accipi.vel ꝓut dicit neceſſitatẽ coactionis:vł
voluntatẽ obediendi.ſicut dicimꝰꝗ aliter eſt filiꝰſub pa
tre:⁊ ſeruus.q; ſeruus ſub patre eſt neceſſitate timoꝛis
coactus.filius aũt voluntate obediendi. Juſti ſũt ſub
lege volũtarie ⁊ nõ neceſſitate coactionis. VUñ pſal.In
lege dñi voluntas eius.glo. Aliud eſt in lege eſſe. aliud
ſub lege. qui in lege eſt m legem agit volũtarie obedi⸗
ens legi.Qui aũt ſub lege eſt. ᷣm leges agit᷑ neceſſitatis
timoꝛe coactus.Et hoc modo non eſt iuſius ſub lege ſed
pꝛimo mõ vt dictuʒ eſt. vnde pꝛimoſenſu dicit᷑ ad Sat.
Aiſit deꝰfiliũ ſuũ factũ ſub lege.ſ.volũtarie ⁊ nõ necel⸗
ſitans coactione.

—. — —

—, — — — —U.—

—.

rin
ſüſute
unr
N un
tenm,
ni ler⸗
geiſib
uiſit
bon le
ubeit
1
it &
npar
tiſſi⸗
iere
dini
tom
8dini
ſubii
pun
viti⸗
Bign
dofr
tn
Funin⸗
ttie
voneſt
erece⸗
n
ere
te fn
Ndo
ceſſe⸗
Creu⸗
ri.E
ein ſüt
ſequt
hoͤſn
npeli
kion,
Nin
gl

Articulus ſertts
Exto querit᷑ an beati ſubijciũtur legi eterne.
Ad quod ſic. Auguſtinus.ij. ciuitate xei.
In ea certe ciuitate vera iuſticia eſt: de qua
ſeriptura dicit. Gloꝛioſa dicta ſunt te te ciuitas cxi. et
vocat ciuitatẽ illam beatitudiem. ergo in ea eſt vera in.
ſticia ergo et oꝛdo iuris:et ita lex.Ergo beati ſant le⸗
ge. ¶ Secũda rõ põ.Cuſtodiã legẽ tuã ſemꝑ ⁊c̃. Caſſio 4
doꝛus dicit ⁊ diſtinguit legẽ pꝛeſeniẽ a lege que erit po
ſed alia erit lex dñi quã ſe ꝓmittit cuſtodire ꝓplus ſan/
ctiſſimus. Scit em ꝑ banc vmbꝛ legis ad miniſteriũ le
gis eterne aſcendi.i Louit etiã cõſuetudinem angeloꝝ et
pfatum.dom inũ ſine fine laudare.ſcit ſumme beatitudi⸗
nis eẽ ſolẽnitate dũm iugiter cõtueri. Scit deniq; fideli
um ibi eẽ leges quas ſe ꝓleſſus eſt ſine fine ſeruare. Si
ergo in eterna beatudie ſunt leges.ergo beati ſunt ſbłᷣ le⸗
ge. ¶ Ad ogoſitũ Aug.in li.de li.ar.Cex eterna eſt qua
mali miſera.boni bonã vitã merent᷑.ꝑ legem ergoẽ me⸗
reri.ſed in beatitudie nõ eſt tẽpus merẽdi:ergo nec oꝛdi⸗
nãdi ſub lege. Solutio dᷣm ſm aug.d li.ar.Cex eter
na eſt cui ſemꝑ obtem ꝑandũ eſt.et ꝑ quã mali miſeram
. Mtü ergo ad h ꝙ or. Per quà mali miſerã ⁊c̃. nõ
manet ler in patria.qꝛ ibi non ẽ mereꝛi.Sed qᷓtũ ad hoc
ꝙ dicit᷑. cui ſemꝑ eſt obtemꝑãdũ.manet ipᷣo lex ĩ patꝛia.
et qtũ ad hoc ſunt boni ſub lege. ſcʒ cõfoꝛmãdo volutatẽ
ſuam volũtati diuine.hoc em̃ mõ obtemꝑanduʒ eſt legi
eterne.et qᷓtum ad hoc loquit᷑ Caſſiodorꝰ.

Mlembꝛum nonum

Ona queſtio pꝛincipalis eſt de effectibus
legis eterne reſpectu rationalis creature.
Et pꝛimo queritur de numero ipᷣoꝝ effe⸗
ctuũ in generali.Secũdo querit᷑ de ip̃is ef
fectiba in ſpeciali.et ſic iſta queſtio ꝑtit᷑ ſic.qm pꝛĩo qrit
de effectu pᷣceptõis ⁊ ꝓbibitõnis.Secũdo querit᷑ x effe
ctu ꝓmiſſionis et cõſilij. Lercio de effectu punitönis et
pꝛemiatõis.ſed be qõnes tractate ſunt pꝛimo libꝛo qõe
de volũtate.¶ Etum ad pꝛimũ obijcit᷑ ſic yſidoꝛꝰ. DOis
lex aut punit aut vetat. aut pᷣcipit.qᷓ in om̃i effectu legis
eſt punire.vel vetare.vł pᷣciꝑe.Eꝛgo nõ ſunt niſi iſli tꝛcꝰ
effectus legis cterne.i¶¶ Ad oppoſitũ quecũq; ſunt eadeʒ
Fm eẽntiã. hñt eandẽ virtutẽ et eandẽ dꝛñtiam effectuuʒ
ſed volũtas dei et lex eterna ſunt eadẽ Fm eẽntiã.Cum &̊
effectus vel ſigna volũtatis diuĩe ſint quinq; et non tria

tĩ.ſcʒ pᷣceptũ.ꝓhibitio.cõſiliũ.ꝑmiſſio.et impletio ſeu

oꝑatio.ergo erũt quinq; effectus legis eterne.et nõ tres
tm. 4 Secuda ratio qꝛ ſicut dĩc yſido.et legiſconſultus.
Virtus legis tempoꝛalis conſiſtit in iſtis differẽtijs effe
ctuũ.qui ſunt pᷣcipere.vetare.cõſulere.ꝑmittere punire.
pᷣmiare.Ergo cũ lex tempoꝛalis trahat᷑ a lege eterna ſi⸗
cut viſum ẽ:pʒ ꝙ iſti ſex effectus ſunt legis eterne ⁊ non
tres tm̃. 4¶ Lercia ratio lex eterna reſpicit actũ rõnalis
creature.Aut ergo reſpicit actum qui factus ẽ:aut ꝗ fa⸗
ciendus ẽ.ſi actũ qui factus ẽ:aut ille eſt bonus aut ma

lus.ſi bonus ſic retribuit.ſi malus ſic punit.q̊ ſunt duo

effectus ipᷣius ex ꝑte actus rõnalis creature facti.Si at᷑
reſpiciat actum fiendum.aut ille actus eſt abſolutꝰ aut
comꝑatus.Ael ſic.Aut reſpicit ipᷣm abſolute aut com/
ꝑatiue.ſi abſolute:aut ille eſt actus bonus aut malus.ſi
bonus: ſic pꝛecipit.ſi malus:ſic ꝓhibet.Si comꝑatiue.
aut ille eſt bonus aut malus.ſi bonus:ſic reſpectu eius
eſt cõſilium.qꝛ cõſiliũ eſt reſpectu melioꝛis boni.ſi malꝰ
ſic eſt ꝑmiſſio que eſt reſpectu mali.vel ꝓpter hoc ꝙ non
fiat peius:aut ꝓpter hoc ꝙ fiat bonũ melius.babʒ ergo
quatuoꝛ differentias effectum ex ꝑte actus rationalis
creature fiendi.et duos ex ꝑte facti.Et ſic ſunt ſex diffe⸗
rentie effectuum legis eterne reſpectu rõnalis creature
et non plures. Sed adhuæ videtur ꝙ debet eẽ ſeptimꝰ
quoniam om̃is actus rõnalis creature eſt oꝛdinatus a
lege.Si ergo ẽ aliꝗs actus ꝗ nõ eſt imꝑatus a lege et᷑na

xxv.

nec ꝓhibitus nec pmiſſus. nec cõſultus ⁊c. exgo erit ali
qua differentia efſectus legis eterne pᷣter pdictas reſpe

ctu illius actus oꝛdi nãdi. Minpꝛ pzʒ.qꝛ quids ſunt actꝰ
rõnalis creature indiffeꝛẽtes.qui nec ſunt imꝑati nec ve
titi ⁊c.ꝑ legẽ eternã.eos aũt opoꝛtet oꝛdiaꝛi ꝑ eam ꝗ̊ ⁊c.
Et ſic deficit vnus in pꝛedicta aſſignatõöne. Solutio
võm.ꝙ omes actus eterne legis reſpectu rõnalis crea⸗
ture compꝛehẽdunt᷑ in iſtis ſex.ſicut pʒ ꝑ rõeʒ que dicta
eſt in qua aſſignat᷑ nüeꝛuo eoꝝ. ¶¶ Ad roem pꝛimũ q̃ obij
citur ꝙ nõ ſunt niſi tres m yſido.dðᷣm ꝙ yſið.loquituꝛ
ũ lege bũana: et nõ cæ lege diuĩa.Lex aũt hũana reſpi/
cit malũ ꝑ ſe vt ipᷣm cobeꝛceat:bonũ vo ꝑ accidẽs.lex vᷣo
eterna ecõuerſo.ſcilicʒ bonũ ꝑ ſe reſpicit malũ ꝑ accidẽs
Intelligit ergo illud verbũ yſið.de lege hũena que im⸗
poſita eſt ad hoc vt malũ coherceat. Vnde dicit ipe yſi⸗
doꝛus. facte ſunt leges vt earum metu bumana coherce
atur audacia.tutaq; ſit inter repꝛobos innocentia. et in
ipᷣis foꝛmidato ſupplitio refrenetur audacia nocendi fa
cultas.Ex quo patet.ꝙ lex bumana reſpicit ꝑ ſe maluʒ
vt ipᷣm coherceat.et ſᷣm boc ꝑ ſe habet pᷣdictos effectus.
tres ꝑ accidens:alios qui reſpiciunt bonuʒ · Poſuit vo
in illa aſſignatõne actus ꝑſe.naʒ cum lex tempoꝛalis re
ſpiciat malum.aut reſpicit ipᷣm abſolute: aut comꝑate.
Si abſolute hoc dupliciter.quia aut vel faciendũ. et ſic
ꝓhibet ipᷣm.aut vt foctũ.et ſic punit pꝛo ipo.Si in com
ꝑatione vt ſcʒ nõ fiat peius hoc modo ꝑmittit ipm.ã
ꝑmittit illicita ne fiant grauioꝛa ſicut dicit yſidoꝛus.
Ad aliã q̃ſtionẽ que ẽ de volũtate eterna et lege.dðm.
ꝙ plures ſunt actus legis eterne ꝙ; tres ſicut volunta⸗
ris.ſed tamen differũt.licʒ em̃ volũtas diuina et lex eteꝛ
na ſint eadem m eẽntiam:differũt tamen m rõem ĩtel
ligentie.qꝛ volũtas reſpicit actũ.lex ðo oꝛdinẽ actus.et
ideo erit accipere ſigna voluntatis ſm differentiã actꝰ:
et effectus legis ſᷣm differẽtiã oꝛdinis actus. Actus vo
dupliciter reſpicitur a voluntate.quia voluntas reſpi⸗
cit actum.aut dum fit:aut dum faciendus eſt.ſi dum fit
aut ille actus eſt bonus aut malus.ſi bonus:ſic ſignum
voluntatis diuine dicitur impletio ſeu oꝑatio.ſi malus
ſic ꝑmiſſio.Ande Aug.in ench. Omne quod fit aut fit
voluntate dei ꝑmittente aut oꝑante.ſi aũt reſpicit aciuʒ
vt fiendum.aut reſpicit ipʒʒ vt abſolute vitandũ: aut vt
abſolute faciendum.aut in comꝑatõne vitandũ vel ĩ cõ⸗
ꝑatione faciendũ. Pꝛimo modo ꝓhibet.ſecũdo pᷣcipit.
Tercio mõ cõſulit.qꝛ conſiliũ nõ ſolum eſt reſpectu me
lioꝛis boni faciendi:immo etiã reſpectu minoꝛis mali vi
tandi.ſicut reſpectu culpe venialis. Vnde eccleſiaſlici.
xviij. NPoſt cõcupiſcẽtias tuas nõ eas. Sʒ lex eterna re⸗
ſpicit oꝛdinem actus.reſpicit em̃ actum vt factẽ. Oꝛ⸗
do aũt actus eſt duplex.ſcʒ oꝛdo retributõis:et oꝛdo exe
cutionis. Si reſpicis oꝛdinem retributionis:ſic habet
duos effectus.ſcʒ punire et pꝛemiare.ſed pumire eſt rſpe
etu mali.pꝛemiare reſpectu boni.Si autem reſpicit oꝛ⸗
dinem actus in executione:ant ille oꝛdo eſt abſolutus.
aut comꝑatus.Si com ꝑatus.aut reſpectu boni. aut re⸗
ſpectu mali.ſi reſpectu boni:ſic eſt conſilium.ſi reſpectu
mali:eſt ꝑmiſſio.Si abſolutus ⁊ reſpectu boni:ſic ẽ pꝛe
ceptum. Si abſolutus et reſpectu mali:ſic eſt ꝓhibitio.
Ad vltimam rationem qua obijcitur de actibus indiſ
ferentibus rationalis ereature.ddᷣm ꝙ; oꝛdo taliũ actuũ
eſt ꝑ effectum legis qui eſi permiſſio.ſed permittere ẽ du
pliciter.ſicut habetur in decret᷑.diſ.iij.ofrcium ſeculari
um ſiue eccleſiaſticarum legum eſi pꝛecipere quod neceſ
ſe eſt fieri.aut pꝛobibere quod malum eſt ſieri.permitte
re vel licita vt pꝛemium tribuere.vel quedam illicita vt
dare libellum repudij ne fiant grauioꝛa. et ſic ẽ ꝑmiſſio
licitoꝛum et illicitoꝛum grauioꝛa ne fiant. Pꝛimo ergo
modo loquendo de ꝑmiſſione oꝛdinantur ꝑ ipᷣm actus
indifferentes.quia ſi ſic coaꝛtaretur li.ar.ꝙ omnia ei pᷣ⸗
ciperentur vel pꝛohiberentur:eſſet ei periculum pꝛeua⸗
ricationis.et ideo factum eſt ꝙ quidam actus ſũt ei in ꝑ
miſſione:ſicut ea que licita ſunt.per hoc enim ꝙ talis ẽ

2 5„
4 aenn e e 2

ꝑmiſſio oꝛdinatur ad ſaluten.

Mueſtio xxvij.de lege
NDinuante dimna

gratia. Conſequenter inquirendum eſt
de legibus deriuatis a lege eterna ad
oꝛdinandã rõnalem creaturã. Harum
aũt quedã eſt rõnali creature indita vt
lex naturalis.Quedam vo impoſita ſeu addita. vt lex
moy ſi:lex euãgelij ⁊ hũana.pꝛioꝛ ergo inquiſitio erit de
lege naturali:conſequẽter vo de legibus additis:quãtũ
ꝑtinet ad theologicã inquiſitionẽ.¶ De lege aũt natuꝛa
li inquſitio eſt talis.Pꝛimo.an ſit. Secundo.quid ſit·
Tercio.quomõ ſit.Quarto.quox ſit.

Mlembꝛum pꝛimum

Vm queritur an ſit. Pꝛimo. abſolute que
ritur an talis lex ſit que ſit rationali crea
ture indita. Secundo.dato ꝙ ſit.an crea⸗
ta vel increata ſit.

Articulus primus

D pꝛimum ergo arguit᷑ ſic. Ro.ij. Cum em̃
gentes que legeʒ nõ habent naturaliter ea ꝗᷓ
legis ſunt faciunt.Glo.Et ſi nõ habent legẽ
ſcriptam. habent naturalẽ tamen: qua quiſq; intelligit
et ſibi conſcius eſt quid bonum et quid malum.Ex quo
patet ꝙ lex naturalis eſt.ꝗ Secũda ratõ.ibidẽ ad Ro.
dicitur. Opus legis ſcriptũ in coꝛdibus ſuis. Glo.i.fir
miter impꝛeſſum rationi eoꝝ.dum illa oꝑa laudãt que
lex iubet.illa damnant que lex ꝓbibet.Ergo cũ hoc ſit
naturale cuilibet homĩ.patzʒ ꝙ lex naturalis eſt.¶ Ter
cia ratio eccleſiaſtici.xiiij.addidit illis diſciplinã ⁊ legẽ
vite.Glc.naturalẽ quã dedit homĩ vt ſubijceretur ſuo
creatoꝛi:et bonoꝝ oꝑũ in ſe honoꝛificentiã cuſtodiret.q̊ᷓ
lex naturalis eſt.¶ Quarta ratio eſt lex naturalis in ir⸗
rõnali creatura inſenſibili qua dirigitur in finem. Vñ
Jere.xxxj.Si defecerint leges iſte.ſcʒ ſolis et lune ſtel
larum celi.lEx quo patet ꝙ ſunt leges celi et terre. Sitr
eſt lex innata irrõnali creature ſenſibili ſᷣm ꝙ dic y ſið.
ꝙ; lex naturalis eſt quã natura docuit om̃ia animantia
ꝓfectioꝛ aũt eſt creatura rõnalis om̃ib iſtis: ergo ncce
eſt ponere ꝙ habeat legem naturaliter ſibi inditã: qua
dirigat᷑ et regulet᷑ in ſuũ finem. Ergo lex naturalis vni
uerſaliter habet eẽ.¶ Quinta ratio rõnalis cꝛeatura eſt
debitrix volũtarie faciendi bonũ et vitandi malũ.Si er
go nõ pt᷑ facere bonũ ⁊ vitare malũ volũtarie niſi pꝛius
cognouerit: ergo naturaliter habet notionẽ faciendi bo
num et vitandi malũ.hoc aũt legẽ naturalẽ dicimꝰ per
quã hoc cognoſcit.¶ Sexrta ratio.Om̃ ſicut aima nata
eſt ad cognoſcendũ verũ:ita nata ẽ ad oꝑanndũ bonum.
Si ergo pꝛĩcipia coqſcẽdi veꝛũ ſunt innata natuꝛe cuiuſ
libet diſcẽtis:et pꝛincipia faciendi bonũ. Cum ergo ſit
aĩma debitrix faciendi bonum et fugiendi malum:ergo
habet pꝛincipia innata ꝑ que reguletur in faciendo bo⸗
num et fugiendo malũ:de quibo eſt lex que naturalis di
citur.q¶ Septima ratio.Jere.v.Qui habentes oculos ñ
videtis. Gloſa.dat intelligere q abſq; pᷣcepto naturali
ter debemus intelligere que recta ſunt.ergo habemꝰ le
gez naturaliter ad hoc nobis inditã. Ad oppoſitum.
Tria ſunt ꝑꝛincipia.deus.voluntas et natura.Aolun⸗
tas eſt ſupᷣ natura. Deus aũt ſupꝛa vtrũq;. ergo volun⸗
tas eſt ſup naturalia ex cõditõne ſua.ergo et ſup om̃em
legem nature.ergo nulla eſt lex nature que pꝛelit li.ar.
ſeu volũtati.ergo liberũ arbitriũ nõ habet eam. et ſicut
nec ipᷣm:ita nec alia.ergo lex naturalis nõ eſt indita ⁊c
et ita nõ eſt.¶ Secunda ratio AUug.ẽ.Lex eterna eſt no⸗
bis naturaliter impꝛeſſa.ergo ipᷣa habet legem eternam
ſibi impꝛeſſam qua iudicat om̃ia interioꝛa.exteriꝰ autẽ

„
4

habet legem ſcriptam qua iudicat exterioꝛa: ſicut legem
moyſi et euangelicã:ergo cum iſia duo ſufficiant.vanũ
eſi ponere aliam legem ſibi inditam quã naturalem di⸗
camus.ADaioꝛ patet ꝑ aug.in li.de li.ar.j.qdicit. Vt
bꝛeuiter legis eterne que nobis impᷣſſa eſt notionẽ expli⸗
cere.hoc eſt qua iuſtum eſt vt omnia ſint oꝛdinatiſſima.
¶ Tercia ratio eccleſiaſtici.xv.Deus ab initio conſtitu
it hominem:et reliquit illum in manu conſilij ſui.adie⸗
cit mandata et pꝛecepta ſua. Suppoſito autem ꝙ nõ ad
derentur:nihil eſſet ei peccatum quod faceret. ſi ergo li⸗
berioꝛ eſſet rationalis creatura amoto peccato qᷓ; poſito
quia poſſe peccare non eſt libertatis:et in ſumma ſua li
bertate creatum eſt liberum arbitrium.ergo nunqᷓ; con
creatum eſt cum illo.nec ei inditum mandatum nec pre
ceptum:et ita nec lex:cuzʒ eius ſit pꝛecipere.ergo nec ha
bet legem naturalem.¶ Quarta ratio.liberum arbitri⸗
um abſolutum eſt ab omni neceſſitate.ſed lex naturalis
ligat neceſſitate:ergo abſolutum eſt ab ea. Minoꝛ pa⸗
tet per Augu.ſuper geñ.ad litteraʒ. Omnis nature vſi
tatiſſimus curſus ha bet quaſdaʒ naturales leges ſuas
Fm quas ſpiritus vite qui creatus eſt habet quoſdaʒ ap
petitꝰ determinatos:quos etiam mala voluntas nõ po⸗
teſt excedere.ſed lex que non poteſt excedi a voluntate ẽ
lex neceſſitatis:ergo lex naturalis eſt lex neceſſitatis.
¶ Quinta ratio.Ex parte ſenſus non eſt foꝛma aliqua
innata ad hoc ſicut regula.vt natura ſenſibilis perueni
at ad ſuum finem. ergo nec ex parte nature intellectua⸗
lis:cum ſit perfectioꝛ qᷓ; ſenſibilis. Sed tale quid poni⸗
tur eẽ lex naturalis.ſcilicet vt ſit regula naturalis: qua
aĩa cognoſcat quid faciendum ſit et quid non.ergo non
eſt in creatura rationali nec ſimiliter in alijs: ergo non
eſt. Solutio.dicenduʒ. ꝙ lex naturalis eſt ſicut dicit
apoſtolus.et in creatuꝛa rationali.Nam ſicut cognitiua
habet pꝛincipia veri ſibi innata:et notionem illoꝛum. ſi
cut hie. Omne totum eſt maius ſua parte:et de quolibet
affiꝛmatio vel negatio:ita et motiua regulam babet ſibi
innatam per quam regulatur in bonum.hanc autem le
gem appellamus naturalem. 4 Uo pꝛimam rationem
in contrarium qua obijcitur ꝙ li.ar. eſt ſupꝛa legem na
turalem. dicendum ꝙ eſt lex natmꝛalis infra li· ar. et ſupᷣ
li. ar. et p̃ter li.ar. et cum li.ar.et extra liberũ ar. Infꝛa
li. ar.eſt ſᷣm ꝙ dicit damaſ. quedam vires ſunt que
recipiunt et obediunt li.ar. ſieut eſt vis generatiua que
li.ar.ſubijcitur.quia ſi vult homo generat:et ſi nõ vult
non. VUngde eſt in ſua poteſtate non generare. Lex ergo
naturalis que regulat motum natuꝛe obediẽtis ſiue ſub
iecte li.ar.lſcilicet buiuſmodi virium.ipᷣa eſt infra li.ar.
ſicut lex generationis.et hoc ſenſu dicitur eſſe voluntas
ſupꝛa naturam.ſcilicet ſnbiectam. hoc eſt ſᷣm illam par.
tem qua natura ei ſubijcitur. Et de hae lege naturali di
citur ꝙ ipſa eſt:quam natura docuit omnia animantia
ſicut eſt lex generationis YStem eſt lex naturalis pꝛeter
liberum arbitrium.ſicut ita que regulat motum viriuʒ
que non obediunt neq; ſubijciuntur li. ar. ſicut vult da⸗
mal.ſicut eſt vis digeſtiua retentiua:et hmõi vires na⸗
turales hoc modo lex naturalis nõ ſolum ſe ertendit að
naturam inferioꝛem. ſed ad omnem naturam babenteʒ
appetitum determinatum. m banc enim eſt appetitus
determinatus in vnoquoq;et ſm boc eſt naturalis ap⸗
petitus felicitatis.Et in hoc ſenſu dicit Auguſtinus ſu⸗
per geñ. ꝙ ſunt leges m quas ſpiritus vite babet appe⸗
titus determingtos:quos etiam mala voluntas non po
Grem eſt

teſt ccegere lex naturalis cum ipſo libero ar⸗
bitrio. hoc modo lex naturalio eſt qua quiſq; intelligit

et ſibi conſcius eſt quid bonum et quid malum Item
eſt lex naturalis ſupꝛa liberum arbitriũ.et ſic lex natu⸗
ralis eſt lex increata.que eſi lex ſumme illius nature in⸗
create:et ſic loquitur glo.ſuper illud.xj. aꝰ Ro.Tu au
tem contra naturam inſertus es in bonam oliuam. di⸗
cens contra illam ſummã nate legem a noticia remota

ſeu impioꝛuz ſeu infirmoꝛum.tamen deus nullo modo

) — 0 3 .DD
WMra οα Fl õ

6 J 2— 5 —

P

—

een

ar
N
latſinn
bohſin
ſſnlage

4
1

ngn

vin
nnaſtn
nunien
nhecpre
oheche
arbitri⸗
Phrolig
0 pa⸗
repſi
ſuas
nzap
O ſo⸗
eae
ſians.
digne
Pperuent

elecg:

nidpont
dlisrgn
Clgonon
ercoon
ſcutdie
ogniain
loum
guoltbet
bet ſibi
ten e
ionem
em na
aſuß
Juſen
ſunt ge
tiva ge
ſino
Lr
ſut
fle
ohuhe
Myr
a
unie
rter
ri
lrden
end
ite
bene;
peims
loap⸗
nueſe
tege
nſ
heoen
elig⸗

nun
mnein
on
4. /
mots
noco

facit.quia contra ſeipʒʒ nõ facit.Et hoc modo dĩc Aug.
in li.de vera religiõe.Cum mens hũana mutabilitatem
pati poſſit erroꝛis. up mentem nr̃am eſſe legem
que veritas dici? Item eſt lex naturalis extꝛa li:ar. ſic
dicit᷑ in decret.ꝙ lex naturalis eſt que in lege et ĩ euage⸗

lio cõtinetur.et hoc eſt qꝛ ipa a lege naturali extrabit᷑:
vt pꝛecepta moꝛalia et iudicia et hmõi. Sic ergo li:ar.

vno mõ habet legẽ naturalẽ que ſibi cõcreata ẽ tanq; re

gula:que tñ ſupꝛa ipᷣm eſt inquãtũ eſt regula ipᷣiꝰ.¶ Ad
ſecũdum dom ꝙ cum dicitur.Lex eterna nobis natura
liter impꝛeſſa eſt hoc eſt notio eius ſicut patet er verbis
aug. Motio aũt illa legis eterne impꝛeſſa aĩme mil ali⸗
ud eſt qᷓ ißa ler natuꝛalis in aima:que quidẽ eſt ſimilita
do et imago ip̃ius diuine legis:et diuie bonitatis in aia
Vnde lex naturalis eſt notio legis eterne impꝛeſſa gie:
ſicut imago que eſt in ſigillo impꝛimẽs eſt: imago aunt qᷓ
eſt in cera et impꝛeſſa:et eſt ſimilitudo et imago illius
que ẽſi ſigillo. Ota eſt hic.quia lex eterna eſt impꝛimens
lex naturalis eſt impꝛeſſa aime.¶ Ad terciã qua obijcit
ꝓ li. ar. eſſet liberius ſi eẽt abſolutũ a lege et a mãdatis.
ddm ꝙ nõ. Lex em̃ naturalis nõ detrabit libertati eius
ſed eſt regula libertatis ſue. Anſᷣhelmus aũt dicit ꝙ li⸗

bertas nõ eſt dicenda ad id qð nõ expedit:nec qð nõ de⸗

cet. Ponat᷑ aũt q; nõ eẽt lex vel mandatũ inditum aĩme
adhuc indecens eẽt ꝙ aĩma ſe ſubijceret vilibo et inferio
ribo.ſicut peccato et ſenſualitati. Regulat᷑ aũt ꝑ legem
ſibi inditam: ꝙ ita nõ ſubijcit᷑:et ideo lex gubernat et di⸗
rigit eius libertatem. Zd quartã dᷣm. ꝙ eſt quidam
appetitus rõnalis creature determinatus. ſicut qui ẽ ex
ꝑte finis.ſcʒ aꝓetitus beatitudis:et odiũ miſerie. Lex
ergo naturalis regulans iſtum appetitũ eſt lex neceſſita
tis. eſt etiam appetitꝰ ip̃ius determinatꝰ.ſcʒ ꝙ liberũ ar
bitriũ poteſt appetere vel nõ apetere:poteſt mouere vel
nõ mouere.et hmõi appetitus et actuũ taliũ li.ar.reglła
eſt. Lex naturalis que nõ eſt lex neceſſitatis:que etiã re

——

cte dicit᷑ lex naturalis.eo ꝙ cum ipᷣa natura nobis indi⸗

ta eſt. ¶ Ad quintã rõem dõm. ꝙ nõ eſt ſimile de ſenſu
intellectu.qm finis ſenſibilis nature:finis dico intenti⸗
onis:ñ determĩat᷑ ſup ipaʒ:h̊ ĩ ſe.vñ ipᷣa ẽ ſibi finis.ſᷣ ra
tionalis natura habet finẽ deteꝛminatũ ſup̃ ſe ĩam:quẽ
admodũ ſuũ pꝛincipiũ.finem dico quẽ habet de ſua intẽ
tione.illũ em̃ nõ habet de ſe nec in ſe ſieut ſenſibilis.Vn
t eccliaſtici.xvij. Fecit deꝰ hoĩem ad imaginẽ ſuã:⁊ ite
rum conuertit illũ in im. Vñ qð eſt ei prĩcipiũ eſt ei fi⸗
nis ⁊ ita ſupra ſe hẽt finẽ.qd em eſt ad imaginẽ nũqᷓ ter
miĩat᷑ ad ſe:ſed ad illud cuius eſt imago.et iõ neceſſe ẽ ꝙ
habeat aliꝗd ſibi ĩpreſſũ taqᷓ regulã pueniẽdi ad finem
VYllud aũt appellamꝰ naturalẽ legẽ regulãtẽ ipᷣm in oꝑa
tione boni.

Articulus ſecundus

Ecũdo qrit᷑ vtꝛũ lex natuꝛalis ſit creata vłin
creata.Ad qð ſic.Lex natuꝛał eſt m quam
aĩe rõnales de iſtie infeꝛioꝛibo recte iudicant
Sʒ lex eterna eſt hm̃oi ergo lex naturalis eſt lex eterna.
ergo increata.Maioꝛ ptʒ ꝑ in libꝛo de veꝛa religi
one. Cex etna eſt pria veritas:⁊ ler omniũ artiuʒ: 2 ler
oĩpotẽtis artificis.vt em̃ nos ⁊ oẽs rõnales aĩe ſᷣm veri
tatẽ de infeꝛioꝛibo rcte iudicemus. ſic ðᷣ nobis qndo eidẽ
inheremꝰ ſola veritas iudicat: 2 hãc veritatẽ appellat le
gẽ eternã.⁊ ſic per eã rete iudicamꝰ de inferioꝛibo.¶ Se
cũda rõ Aug.in li.de vera religiõe. Mẽti nr̃e vceſſum ẽ
videre legẽ talẽ.ſed hoc nõ viſioe coꝛꝑali.illud planũ eſt
ſimiliter nec imagĩaria: eꝛgo viſiõe intellectuali Sʒ diẽ
Aug. ꝙ viſiõe intellectuali vident᷑ res que vident᷑ re non
ſimilitudie:ſeu que nõ vidẽt imagine:ſed re ipa.ergo nõ
ẽ ſilitudo aliq vłt imago legis etne ĩ aĩa.ĩmo lex etna ẽ ĩ
aĩa. Sʒ lex natuꝛal creata ẽ imago illiꝰ ipᷣa ñ ẽ ĩ aĩa.q̊
ſi eſt aliqᷓ lex in aĩa.hoc eſt ſolũ ler naturalis increata.
Ao oppoſitũ.lex naturalis obſcurat᷑ et obtenebrat᷑
peccatũ:ſiẽ habet᷑ in glo.Ro.ij.ſed lex increata uõ:eꝛgo

vxxvij.

lex naturalis nõ eſt increata. Scðda rõ eccle.xvij. Ad⸗
didit ei diſciplinã ⁊ legẽ vite hereditauit illos.glo. Del
legẽ littere ad coꝛrectionẽ legis naturalis ſcribi voluit.
Tex ergo naturalis eſt coꝛrigibilis.ſed lex increata nõ.
qm in lege et᷑na ſeu increata nõ cadit mutabilitas. ergo
lex naturalis nõ eſt increata:ſed creata Solutõ. dicẽ
dũ ꝙ lex naturalis vno mõ dicit᷑ rigła exẽplaris pria:2
ſic eſt pria veritas. Et ſic lex naturalis idẽ eſſ qð ler eter
na ⁊ ĩcꝛeata. Alio mõ dicit᷑ lex natuꝛalis ſeda.que eſt ex
emplũ indita aĩe ad cognoſcẽdũ quid faciẽdũ.⁊ quid nõ
⁊ hoc mõ creata eſt ⁊ ↄcreata aĩe.⁊ de hac ꝓcedit queſtõ
ſic. patet ipᷣa eſt creata.¶¶ Ad primã rõem in ↄtrariũ
dðm. . cũ dicit᷑ ſm legem eternò rcte iudicamꝰ ð iſtis
inferioꝛibo. hic notat᷑ ca foꝛmalis exẽplaris. Cũ aũt dr
Fm legem naturalẽ iudicamꝰ tæ inferioꝛibo.hic notatur
cauſa foꝛmalis exẽplata. 2 ita differẽter dr de iſtis illud
Ad ſcdᷣam dm ꝙ cũ dicit᷑. ꝙ illud qð videt᷑ viſiõe in⸗
tellectuali.videt᷑ re ip̃a ⁊ nõ ſimilitudie:hoc verum eſt ð
viſiõe intellectuali:que eſt terciũ celuʒ.iQam tripler eſt
viſio.Primo vna coꝛꝑalis que fit per ſenſũ. Alia autez
imaginatiua que fit in ſomnis. Tercia intellectualie.2
eſt hec triplex m tres celos.i Qam eſt viſio intellectual
que fit ꝑ ſimilitudinẽ abſtractã a ſenſu.⁊ hec viſio intel⸗
lectualis coꝛꝑalis dicit᷑ ſuo mõ. Alia eſt viſio intellectu⸗
alis que dicit᷑ imaginaria q.ſ.fit ꝑ ſimilitudineʒ abſira
ctam ab imaginatione. Tercia eſt qua ↄgnoſcit aĩa reʒ
non per ſimilitudinem abſtractam a ſenſu vel imagina⸗
tione:ſed qua ↄgnoſcit rem vt eſt.⁊ hoc eſt terciũ celum.
Et de hac dr̃ paulus eſſe raptus vſqʒ ad tercium celum.
hec fuit viſio per reuelationem. De hac autem viſio

ne veꝛa eſt illa auctoꝛitas aug.nõ de alijs.niſi diſtingua

tur duplex ſimili tudo ſcilicet coꝛꝑalis 2 ſpiritualis.que
ergo videntur viſione hac:nõ vident᷑ ſimilitudine coꝛꝑa⸗
li.Sed ſpirituali vident᷑ quedam hac viſione.nã quedã
videt anima hac viſione:que non videt nec ſimilitudine
coꝛꝑali nec ſpirituali.ſicut qñ videt ſe ⁊ ſuas affectiões
et actiones ⁊ ſuam iuſticiam. Quedaʒ autem videt hac
viſione peꝛ ſimilitudinem ſpiritualem ſicut Angelum.2
ſicut cognoſcit iuſticiam alterius.Et pꝛopter hoc iſta p
poſitio indeffinite dicitur ꝙ que videntur viſione intel⸗
lectuali.videntur re ⁊ non ſimilitudine. vt intelligetur
x illis que videt anima per ſe ⁊ per preſentiam ſeu ꝑ re
uelationem. veꝝ eſt tamen ſimpliciter ꝙ nõ videntur ſi
militudine coꝛꝑali aliqua hac viſiõe.ſed tamen quedaʒ⸗
ſic ſimilitudine ſpirituali.⁊ ſic lex eterna in anima vide
tur per viſionem intellectualem.

Membrum ſecundum.

Onſequenter queritur quid ſit lex natu⸗
ralis.Et queꝛuntur tria. Primo.quid ſit
in genere an potentia.vel paſſio.vel habi⸗
tus.Secundo.ſuppoſito ꝙ ſit habitus: an
ſit habitus cognitiuus vel motiuus. Lercio.ſuppoſito
ꝙ motiuus:an ſit idem quod conſcientia ⁊ ſinderiſis.

Articulus primus

O primum ſic dicit philoſophus. Omne qð
eſt in anima aut eſt potentia. ant paſſio. aut
habitus. Sed lex naturalis exiſtens in ania
non eſt potentia.quoniam potentia eſt indeteꝛminata 2
ad oppoſita.· Item nen eſt paſſio:cuʒ paſſio vt dicit Da
maſcenus ſit motus ex alio in aliud:lex non. ergo ipſa
eſj habitus.¶ Secunda ratio vt dicit philoſophus. Ha⸗
bitus eſt diſpoſitio difficile mobilis.ſed lex naturalis ẽ
in anima vt diſpoſitio difficile mobilis. ergo ipſa eſt ha
bitus Ad oppoſitum. Auguſtinus dicit ꝙ babitus eſt
quo aliquid agitur cum opus eſt. ſed lex naturalis non
eſt hbuiuſmodi:ergo ipſa non eſt habitus. Adinoꝛ patet
quoniam in paruulis non habitat lex naturalis ad agẽ
dum: nec ꝑer eam poſſet agi in eis. Similiter nec in dã⸗
natis poteſt agi aliquid lege naturali et tamẽ eſt in eis.

C( ʒðA w

rert

Cum aũt a quibuſdam dicatur:ꝙ lex naturalis actꝰ ſit
rõnis et habitus volũtatis. Querit᷑ an illud ſit verũ et
oſtenditur pꝛimo ꝙ nõ ſit actus rõnis.quia nullus actꝰ
rõnis eſt innatus.ĩmo ratio cum innaſcitur ſopita eſt
qtum ad ſuũ actum.Cum igitur lex naturalis ſit inna
ta ei cuius eſt. patet ꝙ nõ poteſt eẽ actus rõnis.⸗ Secũ
da ratio ſicut videmus ꝙ nihil qð ſit accidens alicuius
poteſt eẽ ſubſtantia alterius. ita eſt in alijs generibus
diſtinctio.q nihil qdð ſit qlitas alicuius: poteſt eẽ actio
alterius. Si ergo lex naturalis eſt habitus voluntatis
et ita qualitas: ergo non eſt actus rõnis. Si dicat m
phᷣm ꝙ duplex eſt actus. ſcʒ pꝛimus vt ſciẽtia. et ſecũdꝰ
vt cõſideꝛare.Pꝛimus eſt actus in habitu. Secũdus in
effectu. Verum ẽ Sg lex naturalis non eſt actus ratio⸗
nis in effectu. ſed eſt eius actus in habitu. Contra. Pꝛi
mus em̃ actus idem eſt quod habitus:ſicut patet de ſci
entia. Eſſet igitur lex naturalis babitus rationis ſicut
voluntatis: et ita non magis vnius qᷓᷓ alterius.¶ Secũ
da ratio.in li.ar. ſunt tria ᷣm que in ipᷣo intelligit᷑ ima⸗
go trinitatis. ſcʒ facultas. ratio. voluntas. 'm aut facul
tatem intelligimus imaginem ſumme potentie. Fm rati
onem imaginem ſapientie. m volũtatem imaginem bo
nitatis. Virtus autem babitus eſt voluntatis. Ars au⸗
tem cum ſit idem quod ſcientia. babitus eſt rationis ſi⸗
cut ſcientia:licet differant in hoc ꝙ ſcientia dicitur ab⸗
ſolute.ars in comparatione ad opus.Cex autem natu⸗
ralis habitus eſt facultatis.ergo non ipᷣius voluntatis
M ſit habitus facultatis patet: quia lex dicitur quia li
gat et artat. Sed non pꝛopꝛie dicitur artari ratio ſeu iu
dicium. immo iudicium eſſe de bono et malo. Similiter
artatio nõ eſt ipius voluntatis.eꝛgo ſolũ dicitur artatio
in libero ar.reſpectu facultatis.Cex ergo per ſe eſt ha⸗
bitus facultatis nõ voluntatis nec rationis. Solutõ
Quidam poſuerũt ꝙ lex naturalis actus ſit rõnis ⁊ ba
bitus volũtatis.Et cõfiꝛmant opinionẽ ſuam ex hoc ꝗð
dicitur in Glo.ij.ad Ro.qꝙ lex naturalis eſt qua quiſq;
intelligit et ſibi cõſcius eſi quid bonum et quid malum
Cum em intelligere ſit actus rationis.ex hoc ꝙ dicitur
qua quiſ intelligit:dicunt ꝙ ipᷣa eſt actus ratõnis. Ex

hoc vᷣo ꝙ dicitur et ſibi conſcius eſt.quia conſcium im/

poꝛtat habitum. dicunt ꝙ eſt habitus voluntatis. Et ꝙ
dicit᷑ actus rõnis intelligituꝛ actꝰ.i.q̃dam oꝑatio ſᷣm ꝙ
dicit Johes damaſ. oꝑatõ eſt vniuſcuiuſq; ſubſtatie
innatus motus ſicut lucere in ſole.lucere em̃ eſt actꝰ in⸗
natus ſubſlãtie ſolis. Jlluiare aũt ex oꝑatione in alio:
ſic lex naturalis eſt qddam lucere in rõne.Eſt aũt in vo
lũtate ſicut quedam habilitas ad bene oꝑandü.et intel⸗
ligitur actus ſiẽ lucere.nõ ſic luĩare in ſole.Oicendum

tñ ꝙ aduertendo illud qð dicit᷑ ĩ glo.illa KRo. ij. H dĩ de

lege naturali qᷓtum ad effectũ ↄſeqᷓntem. et nõ qtum ad
effectũ pꝛincipaleʒ. et pꝛimũ ſcʒ ꝙ ler naturalis eſt qua
quiſqʒ intelligit ⁊c. Et ꝓpter hboc dicimꝰ ꝙ ꝑſe et pꝛinci
paliter lex naturalis eſi habitus ipius facultatis.ſi aũt
alioꝝ hoc ẽ ꝑ cõſequẽs.Libertas em pꝛimo et ꝑ ſe nõ dr
eſſe in volũtate nec in rõne:ſed in facultate.quia ipᷣi de⸗
betur auctoꝛitas et poſſibilitas.Et a ꝑte eius ẽ flexibili
tas. Et ido lex naturalis cũ ſe teneat a ꝑte auctoꝛitatis
ſeu ptᷣatis. et ita a ꝑte flexibilitatis ſeu auctoꝛitatis dĩ
eſſe pꝛimo et ꝑ ſe in facultate.tãqᷓ; regula facultatis.ã
ſicut grauitas ſen põderoſitas in grauibo regulat totũ
motum grauis.et diceretur eẽ lex ipius motus: ita lex
naturalis regulat motũ rõnalis creature pꝛincipaliter
in eo qð faciendũ eſt. Et ideo a parte eius cuiꝰ pꝛimo ẽ
libertas ⁊ imperiũ.ſe tenet ⁊ ẽ flexibilitas ad opꝰ.Atrũ
aũt dbeat dici habitus facultatio. Dicenduzʒ ꝙ duplex
eſt intentio habitus.vna ſᷣm ꝙ dicitur habitus diſpoſi⸗
tio difficile mobilis.et ſic ipᷣa eſt habitus.Alia eſt inten
tio habitus ſᷣm quã dicit᷑ dnoĩare habẽtem ſic ſcientia
ſcientem. Et ſᷣm hanc viam nõ intelligimꝰ ip̃am legem
natur alem poſſe dici habitum:quia ᷣm ipᷣ̃am nõ ẽ deno
minatio habentia. ¶ Ad pꝛimam rationem.ſoluendum

eo videtur poſſe oſtendere ꝙ ſit habitus Fm quamli⸗
bet intentionem. eſt dicendum. ꝙ illa pꝛopoſitio philo⸗
ſophi intelligenda eſt ſᷣm illam viam qua fiũt res ĩ ani⸗
ma.et eſt motus rerum ad animam. Quia cuʒ fiunt res
in anima per abſtractionem. eſt ponere aliquid in quo
fiunt:et ſic ponitur potẽtia.et iterum res illa infert paſ⸗
ſionem et immutationem ei in quo fit: et ſic eſt paſſio.
Item habilitat ipᷣam potentiã:et ſic eſt habitus.hoc au
tem modo non eſt lex naturalis in anima ſicut res ille.
et ideo non habet hic locum illa pꝛopoſitio.nec etiã quã
do eſt motus immo multa ſunt in anima ſicut etiam ſue
actiones que non ſunt aliquod pꝛedictoꝛum.

Articulus ſecundus

Ic conſequenter queritur vtrum lex natura
lis ſit habitus cognitiuus.vel motiuus.Ad
quod ſic Ro.iij. Per legem fit cognitio pec⸗
cati. Effectus ergo legis per ſe eſt cognitio. et dicit hoe
de lege ſcripta.ergo cum in intentione legis conueniat
lex ſcripta et lex naturalis: ipſa lex naturalis eſt ba
bitus cognitiuus.cum eius effectus ſit cognitio ſicut et
ſcripte.¶ Secũda ratio glo.Ro.ij. Lex naturalis ẽ qua

quiſq; intelligit ⁊c.ergo eius effectus eſt intelligere. er-

go eſi habitus cognitiuus. Tercia ratio. Ro.ij. Opꝰ
legis ſcriptum. Glo.id eſt firmiter infirum rationi. ſed
habitus infirus rationi eſt cognitiuꝰ.ergo ⁊c. ¶¶ Ad op
poſitum. Qullus habitus cognitiuus ligat arbitrium
ad faciendum vel non faciendum.quia cognitio non li⸗
gat. ſed lex dicitur eo ꝙ liget ad faciendum vel non: er⸗
go ipſa eſt habitus motiuus vel operatiuus. et non co⸗
gnitiuus. Solutio dicendum ꝙ cum liberum arbitri
um ſit facultas voluntatis et rationis. SPatet ꝙ in inte⸗

tione li.ar. concurrunt tria. Jacultas. ratio. et volun⸗ .
tas.ad que comparatur lex naturalis.Et ſm illas ope⸗

rationes habet triplicem actum. Pꝛimus eſt ligaẽ quẽ

habet ad facultatem per comparationem. Et hoc eſt qꝛ

facultas dæ ſe habet liberam inflerionem et ideo com⸗

paꝛatione illius eſt ligare.Secundus auteʒ actus eius
eſt oſlendere.quem habet comparatione ad rationem.
et hoc ſᷣm intentionem qua lex dicitur: eo ꝙ in ea lega⸗

tur ſicut dicit yſidoꝛus.iiij.ethimologiaꝝ. Lex a legen⸗

do dicitur. Tercius eius actus eſt inſtigare ſeu mouere

ad bonum faciendum:et malum vitandum. quem babʒ
com ꝑatione ad voluntatem. ſᷣm ꝙ dicit yſidoꝛus. iij⸗
ethimologiaꝝ. Jus naturale commune ommum eſt. eo
ꝙ vbiq; in inſtinctu nature non aliqua conſtitutõne ba
beiur. Dicitur ergo lex naturalis reſpectu facultatis ſi
cut ligans et artans. Reſpectu autem rationis ſicut il⸗
luminans rationem. Reſpectu vᷣo voluntatis ſicut ad
bonum inſtigans.et ſic partici pat naturaʒ vtriuſq; ha⸗
bitus. ſcilicet ⁊ cognitiui et motiui et ſm diuerſos eius
actus pꝛocedunt rationes.

Articulus tercius

Oſtea queritur vtrum lex naturalis ſit idez
quod conſcient ia et ſindereſis.Et pꝛĩo que⸗
rit᷑ de conſcientia. Conſcia autem diſtigui
ↄuobo modis. Vno mõ cõſcĩa dicit᷑ opinio de agẽdis et
vitãdis.i.opio de eo qð debet vitari vel fieri. et de hac
p̃ma Cox. viij. Quidã ar̃ cũ ↄſcia ydoli vſq; nũc. quaſi
ydolaticũ mãducãt. et ↄſcia eoꝝ cũ fit ĩfirma polluitur
Alio mõ dẽ ↄſcĩa ſic Maſiliꝰ dĩc.ſᷣim ꝙ ẽ qdðdã iudicaio
riũ natale. Ro.ij. Teftimoniũ reddłẽte illis ↄſcia eoꝛu.
Querit᷑ ̊ vtꝝ ↄſcĩa h̊ ſcdᷣo mõ dicta idẽ ſit qð lex nat᷑ał.
Ad qð ſic dama. Cõſciĩa ẽ lex ĩtellectꝰnẽi oꝑpoĩta peto
ſed lex naturalis ẽ hmõi.ergo idẽ ſunt.¶ Scda rõ Ko.
ij. Glo. Naturalis ler ẽ qua ꝗſq; intelligit et ſibi ↄſcius
eſt gd bonũ et qd malũ bᷣ ↄſcia ẽ bmõi.̊ ⁊c. ¶ Ao oppoſi
tum conſcientie eſt errare.legis natnralis nullomo ẽ er
rare.ergo ipᷣa nõ eſt conſcia. Secũda rõ ↄſcia reſpicit

li⸗
le⸗
nntter
hne
enpc⸗
haſto.
bornn
ee ſle.
eniti
ganſte

d
Nre
Do
bec⸗
boe
nlat
Lhe
tet
iga
e. R⸗
G
Oniſed

EN

ſinun
onr
orer
tM
narbn
Phintn
t roln⸗
lasope
gaeni
gceſle⸗
con⸗
s eins

onen.
alege⸗

alegen
mober
den beh
onno
unet⸗
nöt
Ulane
bſant
ſuton
igto
els

Nueſtio

intellectum:q; dicit ſciam.lex vo magis affectũ ergo nõ
ſunt idem. Tercia ratio. Conſcia nõ eſt eadem apud
omes. lex naturalis eſi eadem apud omes & nõ ide ſunt
Poſſt hoc querit᷑ vtrũ idem ſit qdð ſindereſis.Ad qð
ſic. ſindereſis cõſiſtit circa dictame opandoꝝ in genera
li. dictat em̃ ĩ ratione generali:et nõ in ratione pꝛopꝛia
ea que facienda ſunt. talis eſt lex naturalis. idem igi
eſt effectus eẽntialis ip̃aꝝ.ergo ſunt idem.¶ Secũda rõ
ſindereſis habet inſtinctũ quo ad bonũ. ſimiliter ſic dic
yſið.ꝙ lex naturalis ad bonũ inſtigat. Ergo babet eun⸗
dem eſſectu eſſentialẽ ergo ⁊c. ¶ Ad oppoſitũ. Jero.ſuꝑ
eʒech.vbi ſoquit᷑ ð illis facieb.dicit:ꝙ ꝑ tres facies in
ferioꝛes ſignificãt᷑ tres vires.ſ.Cõcupiſcibilis. iroſcibi
lis.rõnalis. Quarta aũt eſt ſupra: quã greci ſinderiſim
vocãt. Sindeꝛiſis eꝛgo eſt potentia anime.ergo lex natu
ralis nõ eſt in potentia aĩme ſed magis babitus poten⸗
tie. ergo ipa nõ eſt ſindereſis.¶¶ Secũda ratio.Lex natu
ralis dirigit potentiã.ergo nõ eſt potentia ergo nec ſin⸗
dereſis.¶¶ Iem cũ lex naturalis dicat᷑ regula et conſcia
regula.⁊ ſindereſis regula.querit᷑ q̃ ſit diſferẽtiꝛ. So

lutio.dðᷣm ad pꝛimum. lex naturalis nõ eſt cõſciẽtia

nec ſindereſis:licet extendẽdo cõneniant in hoc quod eſt

regulare.differũt tñ qm lex ꝓpꝛie eſt regula facultatis 2
pꝛio ? , ſe. mediante aũt conſciẽtia eſi regula rõnis:qm̃
conſcientia ex lege foꝛmatur. mediãte vo ſindereſi queẽ
ſcintilla conſcie:eſt regula ipius voluntatis.Lex em̃ pꝛi

mo mõ artando facultatẽ dictat in faciente quid facien

dui et quid nõ:qm in faciente eſt flexibilitas ad bonuʒ

vel malum. Cex aũt dictat ei bonũ faciendũ:et malũ vi⸗
tandũ.poſt hoc ſequit᷑ iudiciũ in rõne.et ſic foꝛmat᷑ con⸗

ſciẽtia. vlterius facto iudicio ꝙ ſic debet eẽ. Seinde ſeq⸗

tur ſindereſis:que eſt ſcintilla conſcĩe que ſtimulat volũ

tatem ad bonum faciendũ. Et ideo lex ꝑſe regulat facul

tatem. Mdediãte aũt conſcia.hoc eſt ſ'm ꝙ ratio accipit
iudicium legis regulat rõem. Legis em̃ ratio eſt in ip̃a
et tunc foꝛmat᷑ conſcia.Nediãte aũt ſcintilla conſcien⸗

tie.i.ſindereſi regulat voluntatẽ:et ſie differũt ſpecialit

in hoc qð ẽ regulare.qꝛ conſcĩa eſt ꝓpꝛie regula in röne.
Sindereſis in volũtate inſtigado ipam et ſiimulãdo ad
bonũ.¶ Ad illud ergo qð obijcit᷑ ꝙ conſcia eſt lex intel⸗
lectus noſtri ⁊c. Dicendũ eſt ꝙ conſcia dupliciter acci⸗
pitur.ſcʒ materialiter vel foꝛmaliter. Conſcia foꝛmalit
eſt acceptio debite ſciẽtie legis:cum debito faciẽdi vel vi
tandi.et hoc modo conſcientia nõ eſt lex ſed foꝛmat᷑ a le
ge. qꝛ eſt iᷣm iudiciũ rõnis contcipiẽtis legem. Si accipi
atur materialiter ſic conſcientia eſt ĩm conſcitum me⸗
diante quo anima regulat᷑ et dirigit in oꝑatione boni.
Et hoc modo conſciẽtia eſt lex intellectus. ¶ Ad ſecũdã

rõnem dm.ꝙ glo.illa loquit᷑ qᷓtum ad effectum legis:

nõ em̃ vult dicere ꝗ lex ſit ꝛonſciẽtia:ſed ꝙ facit conlſciẽ⸗
tiam.ſiue eſt cauſa conſcientie ex qua foꝛmatur.Cuʒ em̃

ratio legis ſit in regula facultatis queẽ lex:in telligit ibi

debitum faciendi bonum et vitandi malum. et tunc ſibi
conſcia eſt.¶ Ad ſecũdũ quod obijcitur de ſindereſi. di⸗
cendũ ꝙ lex pꝛopꝛie dictat vt regula.ſindereſis pꝛopꝛie
dictat vt natura.et hoc eſt quia ſtimulat ad bonuʒ tm̃.
Ao ſecundã rõnem dom pꝛopꝛie lex mouet ſᷣm inſti
ctum ſicut vult yſidoꝛus. conſcia vᷣo mouet m iudiciũ.
ſindereſio aũt 'm appetitũ naturalem veri boni. Vel ſiẽ

dictum eſt ꝙ inſtinctus legis refert᷑ ad facultatẽ. conſciẽ
tie ad rõem: ſindereſis aũt ad voluntatẽ. Ex his colligẽ

ꝙ lex naturalis eſt indita regula facultatio faciendoꝝ.
cu directõne rationis. et inſtinctu volũtatis.

Membꝛum tercium

ſo ſit ler naturalis et quid ſit. Conſe⸗
queter inquirendum eſt quomodo ſit. Et

pumo queritur quomodo ſit qtum ad eẽn

iij. vtrum ſcilicet ſit delebibis aut nõ. Se
cundo qᷓ;tum ad mandata. vtrum ſit mutabilis aut nõ.

Articulus pꝛimns

pꝛimum ſic obijcitur Ro.ij.cũ gentes ⁊c.
BGlo.non ꝙ ꝑ nature nomen vt dictum eſt ne
gaatn ſit gratia: ſed potius per gratiam repa⸗
rata natura qua gratia interioꝛi homine innouato lex

iuſticie ſcribitur quã deleuerat culpa.et vocat hic natu⸗

ram:legem naturalem: ipᷣa ergo deleta eſt ꝑ culpam. er⸗
go eſt delebilis. ¶ Secunda ratõ. Malach. ij. Cuſtodite

ſpiritum veſtrum:et vroꝛem adoleſcentie tue noli deſpi

cere. Glo. Vxoꝛem.i.naturalem legem in coꝛde ſcriptã.
que etiam incredulos cõpellit dicere deus iudicet deus
videat:et ipi cuncta inter me et te diiudicanda ꝑmitto.
bec vxoꝛ reſiduum eſt ſpiritus noſtri.quia noſiro ſpiri⸗
tui ſemper copulatur: que ſi recedit a nobis ſtatim offẽ⸗
dimus deũ: ipᷣa ergo recedit et ita delebilis eſt ab aima.
Tercia rõ.qð poteſt ĩ id quod maius eſi:poteſt in id
quod minus eſt. Si eꝛgo culpa poteſt delere legem gra⸗
tie que plus eſt ꝙᷓ lex nature.ergo poteſt delere legeʒ na⸗
ture. et ita velebilis eſt. Ad oppoſi itũ. Aug. ij. confeß.
Jurtum domine punit lex tua et lex ſcripta in coꝛdibus
hominuʒ: quam nec vlla quidẽ deleuit iniquitas. Quis
em̃ fur equo aimo alium patitur furem: ex quo patet q;
nõ eſi æœælebilis.quoniã ſi delebilis eſſet.hoc eſſet pꝛopt

iniquitatem aliquam. Solutio doᷣm ꝙ aliquid dici᷑

telen dupliciter. vel qᷓtum ad eſſentiam. vel qtum ad
effectum.ſicut patet in eclipſi ſolis.Lux em̃ ſolis ibi nõ

teficit qtum ad eſſentiam led q;tum ad effectum quem
babet in nobis qui eſt luiare. lucet aũt ſemꝑ in ſe. Eodẽ
modo eſt ĩ hac parte.quia lex naturalis que eſt ſicut ſol
in anima qtum ad eſſentiam nunqꝙᷓ teletur ab ea: ̊ ſem
per ibi lucet in ſe.deletur tamen aliquando q;ẽtum ad ef
fectum.ſcilicet quia non ſemper ipſam animam illumi⸗
nat. ſicut cum anima auertitur a dro:et obtenebꝛatur ꝑ
peccatum. Vnde tenebꝛa peccati interpoſita inter ani⸗
mam et drum pꝛohibet iſtum effectum legis. Unde Ro.

ij. Cum gentes 77, Glo. Mon ergo vſq;adeo in anima

hbumana..imago dri terrenoꝛum affectuum labe detrita
eſt.vt nulla in ea lineamenta remanſeꝛint.non omnino
letum eſt quod ibi per imaginem dei cum crearetur
ĩpꝛeſſum eſt. Unde ſem per manet ſcriptura legis natu⸗
ralis in anima. Qam per imaginem impꝛeſſa eſt ip̃a lex

et pꝛopter hoc ſi deletur qtum ad locutionem pꝛopter

terrenum affectum. non tamen ꝙ̃tum ad eſſentiam. Et
ad hoc poteſt haberi ratio ex glo.pꝛedicta. ¶NQalach.ij.
quia dicit ibi ꝙ lex naturalis ſemper ſpiritui noſiro co⸗
pulat᷑.ergo non eſt delebilis ab eo.Et boc intelligendũ

eſt qtum ad eſſentiam legis naturalis.¶ Ad pꝛimam er
go rationẽ que oſtendit ꝙ ſimpliciteꝛ ſit delebilis. dicen
dum.qꝙ eſt ſcriptio legis qᷓtum ad eſſentiam.et eſt ſcri⸗

ptio legis qᷓtum ad mamifeſtationem. ergo dicitur

ꝙ lex iuſticie naturalis inſcribitur:hoc non eſt qᷓtuʒ ad

eſſentiam ſed ꝙtum ad manifeſtationem. vt ſcilicet luce
at quod obtenebꝛatum erat per peccatum. 4 Ad ſecun⸗

dum dicendum. ꝙ lex naturalis dicitur recedere q;tum
ad officium vel effectum. non tamen qᷓtum ad eſſentiam
Sicut dicitur dominus receſſiſſe quando non habet im
perium in domo.¶ Ad tercium dicendum ꝙ non ſequi᷑
ꝓ ſi gratia poteſi deleri quod maius eſt.q poſſit deleri

io quod minus eſt.quia non ſequitur. gratia tdelet pec⸗
catum moꝛtale quod maius eſt:ergo delet peccatum ve⸗
niale quod minus eſt. Similiter non ſequitur Culpa de
let legem gratie que maioꝛ eſt:ergo et legem nature que

minoꝛ eſt. Culpa em naturaliter oponit᷑ legi gratie et

nõ legi nature:et ideo ipᷣam delet et nõ iſtam niſi qtum
ad effectũ. et iterum licet lex gratie plus ſit qtum ad vir
tutem ꝙᷓ lex nature:nõ tñ ꝙᷓtum ad diuturnitatẽ in ſub⸗
iecto.quia naturaliter eſt indita anime illa ratio. et ita
non eſt delebilis per culpam ſicut illa.

F. (ℳ NNE.

frn

Articulus ſecundus
Ecuũdo querit᷑ de mõ eſſendi legeʒ naturalem
q̃tum ad mandatũ.Et querit. AUtrũ ſit mu⸗
iabilis qtum ad pᷣcepta iuris naturalis.Ad
qs ſic in decretis habet᷑ diſ.vj. & naturale ius ab exoꝛ
dio rõnalis creature incipiẽs manet immobile.ꝑ h̊ vo⸗
lens aſſignare differenti eius ad legem ſcriptam.ergo
ius naturale qꝙtum adjſua pᷣcepta ĩmobile ẽ. ¶ Secũda
ratio.in eodẽ.diſ.v. Qaturale ius cepit ab exoꝛdio rati
onalis creature.nam nec variat᷑ tempoꝛe.ſed imutabi⸗
le manet. Tercia ratio.Lex poſita ab aliquo manẽte
volũtate poſitoꝛis:et illo cui impoſita eſt ſemꝑ dicit᷑ ma
nere.ergo cũ maneat volũtas ponẽtis legẽ naturalẽ: et
maneat rationalis creatura cui impoſita eſt:et ipſa ler
naturalis manet immutabilis. Ad oppoſitum. yſið.
iiij. eth. Jus naturale cõmune eſt omi nationi. hoc iure
cõis eſt omis poſſeſſio:et oĩm vna libertas. ſi ergo ſan⸗
ctio iſta mutata eſt ita vt meo iure ſit aliquid ꝓPꝛiuz: pa
tet ꝙ mutabilis eſt ler nature qᷓtum ad ſuas ſanctõnes
et mãdata.¶¶ Secũda ratio Jere.iũij. Sed qũo ſi cõtem⸗
nat mulier. Glo. idens eam ſeruire libidini ſue:et in
ſe mutatã legem nature ꝑ quã quondã viro ſuo ſbiecta
fuerat. ſi mutata eſt lex nature.ergo ẽ mutabilis.¶¶ Ter
cia ratio.eccł.xvij. Addidit eis diſciplinã et legem vite
HGlo. Legem littere qᷓtum ad coꝛrectõem legis naturał
ſcribi voſuit.Lex ergo naturalis coꝛrigibilis eſt.ergo et
mutabilis:qꝛ omne coꝛrigibile mutabile eſt. 4 Quarta
ratõ.temꝑe Lamech.qui pꝛimus habuit pluꝛes vxoꝛes
fuit peccatũ habere plures vxoꝛes. Vnde dicit glo. ibi.
ꝙ cõtra legem et naturã adulteriũ cõmiſit. Poſt ðᷣo nõ
fuit illud peccatũ. Unde lacob plures babuit vroꝛes ſi⸗
ne peccato. Et dicit Aug.ꝙ peccatum nõ erat qñ mos
erat:et hoc Fm ius naturale.ergo pꝛecepta iuris natu⸗
ralis mutata ſunt.¶ Itẽ in decretis diſ. viij. Differt ius
naturale a cõſuetndie.nam iure naturali omia ſunt cõ⸗
munia om̃ibo. Jure vᷣo cõſuetudinis et cõſtitutõis h me

—

um eſt: illud vo alterius.ſi pꝛimũ mutatum eſt.ergo ⁊c.
Sexta ratõ.in decretis dil.j. Jus naturale eſt quod ĩ
lege et in euãgelio cõtinet. Si ergo in lege cõtinent᷑ mul
ta iura mutabilia:ius naturale ẽ mutabile.
dom ꝙ opinio quoꝛũdã eſt. in lege naturali quedazʒ
ſunt ſicut pꝛecepta et pꝛobibitõnes. vt fac alijs que tibi
vis fieri:et nõ facias alijs qð tibi nõ vis fieri. Quedam

aũt ſicut demõſtratõnes:vt omia eẽ cõia oibo.Et differt

demõſtratio legis naturalis a pꝛeceptis:ſicut conſilium
a ſceptis. Vñ demõſtꝛatio ibi accipit loco cõſilij. Dicũt
ergo ꝙ tü ad pᷣcepta ⁊ ꝓhibitões ĩmutabilis ẽ lex na⸗
turalis. qtum ad demoſtratões ẽ mutabilis.q; demõ⸗
ſtratones nõ ſunt p̃cepta: nec ꝓhibitões legis naturalis
ſed ſolũ demõſtratões ad quas aima nõ tenet᷑ ſicut nec
ad conſilium niſi tem poꝛe nccitatis. Aliter aũt eſt doᷣm
hm beatů Aug. in li. ↄfeſſionũ. ſicut videmus ꝙ me⸗
Dicina eſt ars imutabilis tamẽ medicus aliqñ mutat pᷣ⸗
cepta languẽtibo:et tñ ratio pᷣcepti artis in ſe ẽ immuta
bilis:nec venit mutatio iſta ex pꝑte artis hſ ex pte alia.ſcʒ
eius cuiꝰ miniſtrat᷑ ex arte:ita lex naturalis imutabilis
eſt qꝙtum ad rõem ſuoꝝ pꝛeceptoꝝ ⁊ ſanctionũ.nõ tamẽ
ÿtü ad obſeruãtiã oĩm ſanctionũ ſicut medicina.¶ AUd
pꝛimã ergo rõem que oſlendit ꝙ ſit mutabilis in ſe.ðm
ꝙ iuꝛe naturali eẽnt om̃ia cõia et oĩm vna libertas.hoc
fuit añ peccatũ.poſt peccatũ quedã funt gbuſdaʒ ꝗꝓpꝛia
et hec duo ſunt ꝑ legem naturalẽ. Sicut em̃ ars medici
ne dictat vinũ eẽ ſanũ:et eadem ars negat vinũ egro.ita
eadẽ lex naturalis dicit ꝙ ſane nature om̃ia ſunt cõia:⁊
ꝙ ita debet eẽ. et tñ eãdem dabit nature egre ꝓpꝛietateʒ
nec mutat᷑ ꝓpter hoc qtum ad rõem ſanctõis.ĩmo eadẽ
ratio que dictat eſſe omia cõia in natura bene inſtituta:
dictat aliqua eſſe ꝓpꝛia in natura deſtituta ꝑ peccatuʒ.
T ſic ſolũ eſt mutatio qtum ad obſeruantiã ſanctionũ ⁊
effectuũ.et nõ qᷓtum ad rõnes ipᷣoꝝ.⸗ Ad ſedðᷣam rõem

. .Z ore G mſtue Iic aAf; õ Jin
Pin tν ſhtahe luczr T

Eſt AC Wu ſ. Me

Solutõö.

S
e. BNN

1 4 H N PAN

2

4 vin

M ”
”

dicenduʒ. ꝙ nõ intenaͤit dicere glo. illa legẽ mutari ſim⸗
pliciter. ſeâ ſolum in vxoꝛe illa qtum ad effectum quem
abet in illa. et boc ꝗpter interpoſitionẽ culpe inter ani
mã ⁊ deum. ſicut ſol dicitur mutaꝛi in nobis vel quo ad
nos:qñ non habet effectum in nobis. 4 Ad terciũ dom:
E coꝛrectio quedam ponit viciũ.quedã vᷣo ſuꝓplemẽtũ
nõ dicit᷑ ergo lex naturalis coꝛrecta ꝑ legem littere. qᷓtũ
ad aliqð viciũ:qꝛ hec coꝛrectio ponit mutabilitatẽ. B ſo⸗
lum qᷓtum ad ſupplemẽtũ:et hoc nõ ponit mutabilitatẽ.
Tex em̃ naturalis dictabat in generali ſicut patet. LCuz
dicit nõ facias alij ⁊c. Sub hac em̃ generalitate compꝛe
4 pendũtur multa ꝑticularia. vt nõ occidas. nõ falſuʒ te⸗
ſtimoniũ dices ⁊c᷑. Lex aũt littere explicat iſta ꝑticula⸗
ria.vnde ſcripta eſi ad coꝛrectionẽ ſuꝑplemẽti et nõ vicij
Ad quartã de bigamo doᷣm.ꝙ ſi effectus mutat᷑: non
tamen ratio legis. Lex em naturalis reſpicit illum cui
fit: et ex hoc venit mutatio iſta:quia cõia fiunt pꝛopꝛia
Item reſpicit ipᷣm deum cuius auctoꝛitate fertur.⁊ Fm
boc dictat in mãdato inferioꝛis ſemꝑ. ꝙ ipeꝗſt uÿ legem

eſt. ſcʒ deus poſſit mutare ſcʒ legem· vnde nunqꝙᷓ auctoꝛi

naturalis ꝙ ſoluʒ vna eẽt vnius.ꝗn exciperetur ab hoe
dictamie ſuꝑioꝛis auctoꝛitas. O aũt iacob plures ha⸗
buit . hoc fuit auctoꝛitate et voluntate dei. et ideo nõ fuit
contra dictamẽ legis.Ex dictis patet ſolutõ gnte rõis.
Ao ſextam rõem reſpõdet gratianꝰ in decretis dicẽs.
ꝙ in lege quedã ſunt moꝛalia:quedaʒ aũt miſtica.Ado
ralia qᷓtum ad ius naturale reducunt᷑.ꝙ ergo dicituꝛ ꝙ
in lege mutatio eſt facta.hoc eſt verũ tum ad ceꝛimoni
alia.et nõ qtum ad moꝛalia ꝙtũ ad litteram: nec ꝙtum
ad miſtica. hoc eſt qtum ad ſenſum ſpũalem.

Mlem beum quartum
Vleſitum ẽ de lege naturali ſi eſt:⁊ quid ẽ:
et qũo eſt. Conſeqnter inquirẽdũ ẽ de ipa:
quoꝝ eſt. Pꝛimũ de differenti aſſignatõne
ðð ce: que ponitur eẽ legis naturalis. Secũ
dum eſt an habeat pᷣcepta oꝛdinãtia rönalem creaturaʒ
ad deum. Terciũ eſt ꝑ que in lege naturali oꝛdinat᷑ bõ
rõnalis ad Kicu rationalem.
Articulus pꝛimus
Dpꝛimum duo queruntur vt magis pateat
quoꝛum eſt ler naturalis. Pꝛimum eſt de dif⸗
ferenti aſſignatõne eoꝝ:que ponũtur eſſe iu⸗
ris naturalis a diuerſis. Secũdũ eſt de com ꝑatione iu⸗
ris naturalis ad poſitiuum.
— ₰ — . 2
ſic ꝓceditur ſᷣm aug.et hug.de ſancto vic. Aſſignantur
duo pꝛecepta iuris naturalis. vnũ affirmatiuuz 2 aliud
negatiuum. egatiuũ nõ focias alij: q tibi nõ vis fieꝛi
Thbo.iiij. Affirmatiuum.fac alijs quod tibi vis fieri.et
ſumitur ſᷣm hoc qð dicit᷑ math.vij. Quecunqʒ vultis vt
faciant vobis bomĩes.⁊ vos facite illis. Habemus er⸗
go ꝙ ius natuꝛale Fm iſtos aſſignat᷑ qtum ad duo pꝛece
pta. AUlterius ßm yſt ið.iii· ethimologiax · babet ꝙ ius
natur ale eſt cõmune oĩm nationũ.vt viri et femine con⸗
iunctio.liberoꝛum ſucceſſio et educatio: cõis oĩim poſ⸗
ſeſſio. et oim vna libertas. Acquiſitio omnium que celo
et terra mariq; capiuntur. depoſite rei vel commendate
reſtitutio.violentie per vim repulſio. In bac aſſignatio
ne plura ponuntur ꝙ; in aſſignatõe Nug.et Hugonis ⁊

tamen non poteſi fieri reductio iſtoꝛum ad illa.quia yſi
doꝛus aſſignat ea que debent eſſe iuris naturalis. ſᷣm ꝙ

ipſum ius naturale oꝛdinat naturam vniuerſalem que
eſt ſpecies: et naturam ſingularem.quod patet. quom⸗

am ad oꝛdinem nature vniuerſalis pertinet boc ꝙ dicit

maris et femĩe ↄiunctio ⁊ libeꝛoꝝ educatio ſucceſſio.
Ad oꝛdinatõem auteʒz ſingularis ꝑtinent illa que po⸗
nuntur in illa aſſignatione.Sed pꝛedicta duo pꝛecepta

tas ſuperioꝛis excipit᷑. Et ꝓpter hoc nunqᷓ dictauit lex

NWe
d
emei
e i
5o
onpe⸗
ge
hu
ofe⸗
n
m
1m
gen
o!
ler
da⸗
fuit
dis.
diis.
Ao
ng
non
ſn

nde
la:
one
Eii
raz

e

Nten
do
cſeinn
neis

.
Mr
ud
en
et
t
e⸗
ee
o
n
0
re
nno
1s1
ufi
eng
e
/

8 7
8 4 6 eNN

LNueſtio
ſolum ꝑtinent ad oꝛdinem vnius nature ſingularis:nd
aliam naturam ſingularem: 2 hoc dupliciter. l. Em in⸗
nocentiam 2 m beneficentiam. ergo vna iſtarum aſſig
tionum elt ſuperflua. vel alia diminuta.4Item Tulli
us in fine rethoꝛice. aliter aſſignat ius naturale dicens
Jus nature eſt quod non opinio ſed quedaʒ innata vis
inſeruit.vt religionem pietatem. gratiam. vindicatõeʒ
obſeruantiam. veritatem. Si ergo ius nature conſiſtit
in his differ entijs. per differentias autẽ hic aſſignatas
non ſolum eſt oꝛdinatio creature ratõnalis ad pꝛoximu
ĩmo etiam ad deum.quia religio ad deum oꝛdinat ſicut
patet per eius diffinitioneʒ. Religio eſt que ſuperioꝛis
cuiuſdam nature quam diuinam vocant cuꝛam ceremo
niamq; affert. Scom autem pᷣdictam aſſignationez yſi⸗
wꝛi non eſt oꝛdo per legem ad teum. ergo adhuc videt᷑
aſſignatio yſidoꝛi inſufficiens. Pꝛopter hoc breuiter qᷓ
ritur de differentia iſtarum aſſignationum. Solutio
dicendum.ꝙ lex naturalis eſt pꝛincipium ad ome iuo
moꝛale. ſᷣm ꝙ vita bominis debeat oꝛdinari.Eſt auteʒ
ius naturale triplex.ſ.natiuum. bumanum. diuinum.
Jus natiuum dicitur cõmuniter. quia eſt illud debituʒ
quod innaſcitur. Et eſt cõmune nonſolum ratõne natu
re ſingularis:ſed etiam ratõne ſalutis ſpeciei.2 hᷣm hoc
ius nature ſe extendit ad omnia animantia. ſicut dicit
yſidorus.ꝙ lex nature eſt qð natura docuit omnia ani
manma Sin autem humanum ſolum reſpicit oꝛdinati
onem nature ſingularis. VUnde hoc modo appellat᷑ ius
humanum vm qð dicitur ius gentium. quia ſicut habe⸗
tur. ff. de iuſticia? iure. Jus gentium eſi quo gentes hu
mane vtuntur.ſed hoc ſolum ꝑtinet ad rationalem cre⸗
aturam. Jus autem diuinum dicitur quo oꝛdinatu ra
tionalis creatura ad gratiam: et 'm hoc moꝛalia legis
moyſi emanant a lege naturali.Scðm ergo ꝙ lex natu
ralis rſpicit ius nature.pꝛimo mõ ẽ aſſignatio ipᷣius ab
yſidoꝛo.quia ius naturale pꝛimo modo aut oꝛdinat na
turã ratõe ſpeciei:aut rõe ſingłaris. Si rõe ſpeciei.Fᷣm
hoc ſumuntur iſte ſanctiones.maris et ſemine coniun⸗
ctio:liberoꝛum educatio ⁊ ſucceſſio. Si oꝛdinant natu/
ram rõe ſingularis:ſic ſunt quedam ſanctõnes eius re
ſpectu nature inſtitute.quedam aũt reſpectu ſtatus na⸗
ture lapſe. Reſpectu aũt nature bene inſtitute ſunt due
ſcʒ cõmunis omnium poſſeſſio ⁊ omnium vna libertas
eſt. ſeo vna eſt reſpectu rerum.ſ.iſta comunis omnium
poſſeſſio.alia autem eſt reſpectu perſonarum.ſ.omniuʒ
vna libertas. Reſpectu autem ſtatus nature lapſe: ba⸗
bet alias ſanctiones.cum em̃ natura lapſa fuit:tunc ce
cigdit in defectum ⁊ paſſionẽ ſeu paſſibilitateʒ.ſ.ꝙ pote
rat pati perſona. Defectus autem ille fuit defectus re⸗
ſpectu rerũ. Et m hoc ſunt due ſanctiones.ſ.acquiſitõ
reſtitutio:ſed differunt.quoniã vna eſt in acquirendo
ꝓpꝛium. hec.ſ.acquiſitio omniuʒ q̃ celo.terra mariq; ca
piunt᷑.que quidẽ nullius ſunt dominij. vnde rſpectu ta⸗
liũ ẽ hec acquiſitio Alia aũt ẽ in reſtituendo alienum.
vñ eſt reſpectu eoꝝ que ſunt ꝓximi.⁊ ſᷣm boc ſumit᷑ hec
ſanctio depoſite rei vel cõmendate reſlitutio. Reſpectu
aũt paſſibilitatis ꝑſone ſumit᷑ alia ſanctio.que ẽ violen
tie ꝑ vim repulſio. Illud em̃ ẽ ad remouẽdum paſſionẽ
illatã in pſona ſScm aũt ꝙ lex naturalis reſpicit ius
3 bumanũ ſumitur aſſignatio Tullij.quia h̊ mõ ſolũ ꝑti
iet ad oꝛdinẽ nature ſingularis. In hac aũt aſſignatõe
nihil dꝛ reſpectu nature ſpeciei. Qatura autẽ ſingula⸗
ris ꝑ ins bumanuʒ dupliciter oꝛdinat᷑.ſ.ad deum et ad
ꝓrimũ.Ao deũ aũt oꝛdinatur ꝑ religionẽ. quia religio
elt vt iße dicit.que ſupioꝛis cuiuſdam nature quã diui⸗
nã vocãt:cultũ ceremoniamq; affert. Si aũt oꝛdinetur
ytum ad ꝓximum. tripliciter attendit᷑ ille oꝛdo. aut ꝙᷓ⸗
tum ad vim rõnalem aut iraſcibilem aut concu piſcibi⸗
lem. ſi iỹtum ad rationalem: hoc modo ius naturale or
ctat veritatem.⁊ bec ẽ veritas aſſertoꝛia vel ꝑmiſſoꝛia.
ex qua naſcuntur pacta vel pꝛomiſſa. VUnde diffinitur

—

.

NEui anf . Kr.
1 3 dH L 2

mines aliqua dignitate antecedentes cultu quodam et

2òð

bee veritas a Tullio. eritas eſt per quam immutata
ea que ſunt.aut ante fuerunt.aut futura ſunt.dicuntur
Si aũt attenditur oꝛdo nature qtum ad iraſcibileʒ. ſic
oꝛdinatur per obſeruantiam et vindicatõeʒ. Et hec ob
ſeruantia quedam reuerẽtia eſt:ſʒ differenter.quoniaʒ
ad vim iraſcibilem ꝑtinet reuerentia.cum.ſ.humiliat᷑.
⁊ vindicatio.ſ.cum audet:⁊ ſic debituʒ humilitatis eſt
reuerentia ſeu obſeruantia. quod idem eſt. Unde diffi⸗
nit obſeruantiam dicens. Obſeruantia eſt per quaʒ bo

3
O G nmanmn 1X A

,„Rcna 9

honoꝛe dignantur. Vindicatio auteʒ ſumitur ſᷣm ꝙ au
det.ſ.inſurgendo ad iniuriam.vnde diffinit eam dicens
Vindicatio eſt per quam vis et iniuria ⁊ omnino om̃e
id quod ibi obfuturum eſt defendendo aut vlciſcendo ꝓ
pulſatur. Si autem oꝛdinetur natura q;tum ad cõcupi⸗
ſcibilem.ſic oꝛdinatur per gratiam et pietatem:ſed diffe
renter.quoniam ipᷣa cõcupiſcibilis oꝛdinatur per natu
ram. vel mouetur ad ꝓpinquum cognatione vel patria. —
Item oꝛdinatur ad beneficium. Pꝛimo modo oꝛdinaf 2cE ν⅞⁊
ꝑ pietatem. Vnde pietas eſt per quam ſanguine cõiun⸗
ctis patriaq; beniuolis officium et diligens tꝛibuit᷑ cul⸗
tus. Secundo autem modo oꝛdinatur per gratiaʒ. que
gratia eſt qua dicitur homo gratus.Vñ dicitur.ꝙ gra
tia eſt in qua amiciciarũ ⁊ officioꝛum alterius memo⸗
ria remunerandi voluntas cõtinetur. Scom autem ꝙ;

oꝛdinatur lex naturalis ad ius diuinum. ſic oꝛdin —
ad gratiam.⁊ ſic loquitur de lege natuali⸗ (Merecy
diſtinguunt iuriſꝑiti.Fm ꝙ reſpicit ius hbumanum. oꝛ⸗
dinat nos ad gratiam dupliciter:vel oꝛdinando nos ad
deum vel ad ꝓximum.ſi ad deum:ſic ſanctio eſt eius ſo⸗
iectio creature rationalis ſuo creatoꝛi. Vnde ecci.xvij.
ZYlddidit illis diſciplinam ⁊c.dicit glo.diſciplinam na⸗
turalem quam dedit homini vt ſubijceretur ſuo creato⸗
ri. Si autẽ oꝛdinet nos ad ꝓrimum. hoc eſt dupliciter.
ant ᷣm innocentiam: ſic ſanctio eiꝰeſt.nõ facias alijs
ac. Zhobᷣ.iiij.aut ſᷣm beneficentiam ⁊ ſic ſumitur alia
ſanctio ſeu aliud mandatum.ſ.quodcũq; vultis vt faci⸗
ant vobis homines ⁊c. Math.vij. Et ᷣm hanc rõnem
teterminantur legalia Moyſi. ſm aliam leges poſiti⸗
ue. Ex his patet differẽtia aſſignationũ legis natuꝛal.

Becundo queritur S. ij.
de com ꝑatione legis naturalis ad ius poſitiunum.Et ꝗᷓ
ritur vtrum aliquid ſit licitum ᷣm ins naturale.qð nõ
ſit licitum ᷣm ius poſitiuum et econuerſo.¶ Ad quod
ſic.yſidoꝛus appellat fas ius natnrale.Jus aũt appꝛop⸗
at iuri poſitiuo.dicit ergo ſic.traſire ꝑ alienum agrum
fas ẽ qꝛ ẽ licitũ.fas eĩ ẽ qð ẽ licitũ.ſᷣ̊ nõ ẽ ius ſᷣm ius po
ſitiuũ.ĩmo vetitũ ẽ in iure poſitiuo.q̊ ius poſitiuũ facit
illicitum quod ẽ licitum m ius nature. ergo ſanctiões
eoꝛum ſunt cõtrarie.¶ Secunda rõ.aliqua ſunt illicita
pᷣm ius naturale.ſicut que ſunt cõtraria ſanctionibus
legis natuꝛalis.vt aliqua eẽ ꝓpꝛia ⁊ non cõmunia.Iſtð
tamen licitum eſt pᷣm ius poſitiuum. Item m ius na⸗
turale non eſt licitum aliquem dominari alij ⁊ aliquem
eẽ ſeruum alterius:tamen m ius poſitiuum iſtud ẽ lici
tum.ſ.ſeruitus ⁊ dominiũ.ergo ius poſitiuum de illici⸗
to iure naturali facit licitum. ꝙ̊ mutat ſanctõnes eius ⁊
ſupꝛa ipᷣm c.hoc aũt ẽ falſum.̊ nõ põt mutare ſanctões
eius.nec de illicito facere licitum ⁊ ecõnerſo. pꝛopter h̊
queritur que ſunt illa licita vel illicita in iure naturali
que poteſt mutare ius poſitiuum. 4 Item repitur ius
naturale mos: 1 boneſtas. queritur ergo diſferentia
hoꝛum.quia obijcitur. Jus naturale ẽ regula omnis iu
ris conſequentis.ergo omne quod eſt ius fieri habebit
regulam in lege naturali.ergo quod fit Fn honeſtatem
et m moꝛem habet regulam in lege naturali. Maior
patet.quoniam lex naturalis eſt a pꝛima iuſticia.⁊ iðᷣo
regula iuris ſequentis. Solutõ.dðm. lex natura
lis quedam ſanctit et diciat vt debita. quedam vt vti⸗

GBꝛzeana

— NOS .
WWR .

„₰

Nay mnia Hon ͤ

ſerp ſen⸗

e een e een
Bar, SF 1. ſto

—

. . N 4 4
B WL.

lia.quedam vt expediẽtia in alijs. Oue dictat vt debita
nõ poteſt ius poſitiuũ de licito facere illicitum vel ecõ⸗
uerſo.quia nõ habet aliquid in illis. Vñ bugo in li.de
ſacramentis dicit. E in lege naturali tꝛia ſunt.pᷣceptõ
ꝓhibitio et cõceſſio. Pꝛeceptũ ergo et ꝓhibitum in le⸗
ge naturali.hoc dicimus debitũ fieri vel nõ fieri.que G
ſic pᷣcepta vel ꝓhibita dictat vt debita:in his nihil pot
mutare ius poſitiuũ.faciendo de nõ pᷣcepto pᷣceptuʒ.⁊
de nõ ꝓhibito ꝓphibitum quin peccet. VUnde in hbis duo.
bus intelligitur debitum quod tibi nõ vis fieri ⁊c᷑.⁊ q̃
cũq; vultis ⁊c. In tercio ant.ſ.in cõceſſione intelligituꝛ
vtile et expediens.ſunt em̃ quedam in dictatione eius ĩ
rõe vtilis:et ꝙ ↄfert ad finẽ.et hoc modo dictat in natu
ra bene inſtituta omnia eẽ cõmunia vel libertatem 1c.
hec em̃ in natura bene inſtituta cõferrent ad finẽ. Que⸗
dã aũt dictat vt expediẽtia:⁊ ſic dictat poſt peccatũ ali
quod eẽ ꝓpꝛium.quia aliter accideret incõmodum
cõcupiſcentiam bominũ in ſocietate humana.ſimiliteꝛ
dictat ſeruitutẽ et ſubiectõem.quia aliter irruerent ho-
mines niſi baberent quid coherceret eos.et tñ eadem ẽ
regula vel ratio ᷣm quã dictat in ratõne vtilis in natu

ra bene inſtituta omnia eẽ cõmunia.⁊ ſᷣm quã dictat ĩ

rõe expedientis in natura lapſa aliqua eẽ ꝓpꝛia. Vnde
aug. ponit exemplũ de medico.qui ſᷣm eandem rõem v
artem quã dictat vinũ eẽ bonũ ſano.:dictat ipᷣm eẽ ma
lum egro.¶ E ergo obijcitur ꝙ tranſire ꝑ agrum alie⸗
nũ licitũ ẽ.Fᷣm ius naturale ⁊c. Dicẽdum ꝙ hoc nõẽ de
pᷣcepto vel ꝓhibitione iuris naturalis.ĩmo de cõceſſiõe
et ideo nõ ꝓcedit. Similiter dõm ad alia.¶ Ad vltimũ

Röo differentia illoꝝz trium. dm. ꝙ ius ꝓpꝛie reſpicit de
nreſrah “ n * bitüu vnde mſtu ꝓpꝛie reſpicit debitum fieri vel nõ fieri⸗

oneſtum vᷣo nõ reſpicit debitum: ſed dignum vel de⸗
cens fieri vel nõ fieri. AUnde ꝓpꝛie honeſtum reſpicit ap
pꝛobandum ſi inplieier ,Ado aut vlterius reſpicit ap
pꝛobandum ex cauſa vel ex cireũſtantia.et nõ aꝓpꝛobã⸗
dum ſimpliciter:ſicut honeſtum. vñ ꝙ vna ſit vniꝰiſtud
honeſtum eſt.ꝙ aũt vna diuidat carnẽ ſuam:iſtud inde⸗
cens eſt ſimpliciter. & aũt tꝑe abrahe plures eẽnt vni
us.iſtud nõ fuit ſimpliciteꝛ aꝑpꝛobandum:ſed ex cauſa
et circũſtantia.quia diuino intuitu hoc faciebant.et ꝓ⸗
pter multiplicatõem ꝓlis.et ex hoc accidit ꝙ mutatur
mos.honeſtum aũt ſemꝑ manet.quia quod ẽ appꝛoban
dum ſimpliciter:nũqᷓ; mutatur.ſʒ mos reſpicit apꝛobã
dum ex cauſa vel ex circũſtãtia.Ex cauſa ſicut aliqñ fu
it habere plures.cauſa fuit multiplicatio fideliũ ad cul⸗
tum dei.qꝛ tunc habundabat ydolatria.Aꝑpꝛobanduʒ
et᷑ fuit ex circũſtantia.quia fuit h̊ ex diſpenſatõe dinĩa.
vnde Lamech arguitur ab Aug. ꝙ habuit plures con⸗
tꝛa naturã et cõtra moꝛes.quia nõ fuit cã.quia nec fuit
hec cauſa multiplicationis pꝛolis.ſed cauſa libidinis ⁊
ſic cõtra naturam.quia natura intendit multiplicatõʒ
ſeu reſpicit. Similiter non fuit circũſtantia ſeu diſpen
ſatio diuina.Similiter fecit cõtra moꝛem. quia tunc ñ
erat cõſuetudo habere plures.Mos aũt r̃ſpicit appꝛo⸗
bandum ex cõſuetudine ob cauſam.⁊ tunc nõ fuit cau⸗
ſa nec conſuetnudo.
Articulus ſecundus
Onſequenter queritur de lege naturali ſpe⸗
cialiter.an habe at pᷣcepta oꝛdinatiua ad de⸗
um Et querũtur tria. Pꝛimũ ẽ vtrum conti
neat mãdatum oꝛdinans ad deum. Secundo. vtrũ ha⸗
beat vnde oꝛdinetun ꝑ fidem ad deum. Tercio.vtrum
ha beat vñ oꝛdinetur ꝑ caritatem in deum.

tum ad pꝛimum .S. j.
ſic eeci.xvij. Addidit illis diſciplinã ⁊c. Glo. Siſcipli⸗
nã et legem naturalem quam tedit homini vt ſubijceret᷑
ſuo creatoꝛi.et bonoꝛum oꝑum in ſe honoꝛiſicẽtiã cuſio
diret.ergo in lege naturali ẽ ꝙ homo ſubijciatuꝛ ſuo cꝛe

ſpe as Non
„

“r
Pr.
4 „

4

.õ

atoꝛi.?⁊ ꝙ ad ip̃m oꝛdinetur ꝑ obedientiazʒ. Secunda
rõ Tullius in fine rethoꝛice dicit ꝙ ius natuꝛale eſt qð
nõ opinio genuit.ſed quedam innata vis inſeꝛuit. vt re
ligionẽ. pietatem ⁊c. Et dicit ꝙ religio eſt que ſuꝑioꝛis
cuiuſdam nature. quam diuinã vocant cultũ ceremoni
amq; afferunt. Religio ergo conſiſtit in cultu diuine
nature.ſi ergo religio ẽ ꝑs iuris naturalis.ergo ius na
turale oꝛdinat ad cæum et ad cultũ ei?. Ad oppoſituz

Hugo de ſanc.vic.ĩ lege naturali tm̃ duo pᷣcepta fuerüt
ſcʒ quod tibi nõ vis fieri alij nõ facias. Lhob.iiij. et ꝗ⸗

cũq; vultis vt faciant vobis ⁊c̃.math.vij.ſed ꝑ hec pᷣce⸗

pta oꝛdinatur ſolum rõnalis creatura ad ꝓrximum et
nõ ad tdeum. ergo aut inſufficienter diuidit Hugo.aut
lex nõ oꝛdinat ad deum. Secunda ratio.ij. Ro.Cum

gentes ⁊c̃. Olo.Lex naturalis eſt iniuriam nemini in⸗
ferre.nec alienũ pᷣripere.a fraude ⁊ ꝑiurio abſtinere et
hmõi.et vt breuiter dicatur nolle alij facere quod nibi ñ
vis fieri.quod euãgelice cõcoꝛdat doctrine Math. vij.
ex quo patet.ꝙ pᷣcepta legis naturalis reducũt᷑ ad iſið

Quecũq; vultis vt faciãt vob hoĩes ⁊c̃. Si illud oꝛdi⸗

nat ad ꝓximũ et nõ ad deũ:patet ꝙ nõ habet lex natuꝛa
lis pᷣcepta oꝛdinãtia ad deum. Solutio.dðm ᷣm ꝙ ha⸗
betur.ij. Ro.Cum gentes ⁊c̃.ibi dicit glo. O. ex hoc ꝙ
homo ẽ ad ymoaginem et ſimilitudinẽ dei.habʒ legẽ qua
intelligit et ſibi conſcius eſt quid bonum et quid malũ.
In eo em̃ ꝙ boc eſt ad ymaginem.habet cognnitioneʒ

pꝛime veritatis que deus eſt.quia ſᷣm aug.ymago attẽ⸗

ditur in potentia cognoſcendi.Ex hoc vᷣo ꝙ eſt ad ſimi⸗
litudinẽ:ẽ in potẽtia et debito diligẽdi ſummã bonitatẽ
quia ſimilitudo attenditur in potẽtia diligẽdi. vt dicit
aug.⁊ ꝓpter hoc lege eſt ꝙ ꝑ ipᷣm oꝛdinet᷑ homo ad deũ
et ita ad ꝓximum. Ad pꝛimam rationem in cõtrariũ

dicendum.ꝙ in illis mandatis intelligitur oꝛdo homi⸗

nis ad deum. MQam ſicut in dilectione et mãdatis de di

lectione ꝓximi intelligitur dilectio ſui.quod patet cum

dicit. Non furtum facias ⁊c. iſtud reducitur ad iſtud
mandatum non facias alij ⁊c.⁊ iſtud ad iſtud. fac alij
quod tibi vis fieri.i.fſac alij bonũ quod tibi vis fieri bo⸗
num. hic enim intelligitur dilectio ſui.ſic ex ꝑte iſta eſt
reſoluere mandata legis naturalis ad dilectionẽ ſui.re
ſoluendo ipᷣm et in ipᷣa intelligitur. boc aũt quecũq; vul
tis reſoluitur ad dilectionẽ ſui.ſieut viſum eſt.⁊ ſic mã

datum de dilectione ſui eſt illud in quo fundãtur man⸗

data iuris naturalis.Sed in bhoc quod eſt diligere ſe ꝓ⸗
ut homo diligit ſe oꝛdinate et ad finem bonum: intelli⸗
gitur dilectio dei et dilectio ꝓximi. Si em̃ diligo meet
meum eẽ:diligo per naturam pꝛineipium mei eẽ et eon
ſeruatõis eius.hoc aũt eſt deus.et ſic in hoc naturalit᷑
fundatur dilectio dei.¶ Item vnũquodq; per naturam
diligit ſibi ſimile in ſpecie:quia natura appetit ſuum ſi⸗
mile. et ſic in hoc intelligitur dilectio ꝓximi. diligendo
em̃ me.diligo naturaliter meam ſpeciemet mihi ſimilẽ
in ſpecie. AHlio tamen modo dicitur dilectõ ſui fundamẽ
tum ciuitatis dyaboli.ſ. ꝓut non eſt oꝛdinata ad finem
cebitum. ſed ſic non loquimur bic de ipᷣa.et ſic pꝛecepta
nature inqᷓtuʒ nature ſunt.fũdantur ſupꝛa illud dilige
re ſe. et ſic patet quomodo oꝛdinant ad deum et ad pꝛo⸗
rimum.quia in dilectione ſui intelligitur dilectio ſui et
pꝛoximi.⁊ ex hoc ſequit᷑.ſac alij quod tibi vis fieri. Lex
aũt gratie eleuat naturam quia ponit omnium funda⸗
menta dilectionẽ dei. Et ſic patet reſponſio.

Conſequẽter que S. ij.

ritur.ſi in lege naturali eſt ꝙ per ipᷣm oꝛdinetur ratõna

lis creatura per fidem ad um. ſcʒ vtrum lex natura⸗
lis dictet fidem vnius dei.et redemptoꝛis et trinitatis

hmõi.ad quod ſic.in deutꝛo.dicituꝛ. Audi yſrahel.de
us tuus vnus eſt. hoc ẽ pꝛeceptum de fide vnius dxi. et
poſt ibi ſequitur aliud mandatum de dilectione dei.cu
dicit · Diliges dominum deum tuũ ex toto coꝛde tuo ⁊c·

—

9.

—— — — —————

Kidne
diig
ügn
poſtn
aſinit
Nibe 6
dbri
nung
gon
in
nlniin,
nent er
nbii
diſ
vodt
tann
d⸗
t
Can
mei.
mitone
cgoati⸗
ſin ſini
bontti
ientdet
vad i
Cormi
ohen⸗
o d
er cun.
ikvo⸗
al
eribo⸗
a
WN
qzee
aſcen

tür win

igetſ⸗
n int
ligomt
lciete
noralt
oruren
ſunn ſ⸗
igenco
ſſimi
Ndam
finem
cepta
ddlige
aope
tioſtic
ien
funer

N
Fuon
rhnund
iittsss
.
i
id
on.⸗

Nueſtio

Si ergo ſᷣm mandatũ quodẽ de dilectione dei ẽ in lege
naturali. quia aũt lex et ratõ naturalis dictat cuilibet
boc. ergo et fides de vno deo ſimiliterẽ ſibi ſcripta Er
go eſt de lege naturali. ¶ Similiter oſtẽditur fides re
demptoꝛis ſiue redemptõnis noſtre ſit & lege naturali
Jo. iiij. da mihi bibere. Glo. Petit a natura potum ro⸗
tionis in qua cõditoꝛ et redemptoꝛ i. nueſtigatur. ſeo nõ
petit a natura niſi quod debet et poteſt natura. Cum er⸗
go petat ꝙ inueſtiget conditoꝛem et redemptoꝛem:ergo
nobis dictat fidem redemptoꝛis. Si dicatur ꝙ implici
te:et nõ ſpecialiter vel explicite.ſi ergo fides implicita
noſtre redemptõis eſt in lege naturali.quia lex natura⸗
lis dictat q; poſt lapſum hamana natura beat reꝑa⸗
ri. Si ergo bec fides implicita habeat omnia credenda
de noſtꝛa redemptione.ergo lex naturalis nobis dictat
omnia que ad redemptõem ꝑtinent. ergo nobis dictat
noſtrum redemptoꝛem ſeu illum ꝓ queʒ debet fieri redẽ
ptio.¶ Tercia ratio eſt quaſi cõfirmatio pᷣcedentis ra⸗
tionis.qm dicit bugo.Omnes qui futuram redemptõ⸗
nem crediderunt in quo fieret crediderunt.ergo in fide
redemptionis eſt implicitum.in quo fiat redemptio.ſʒ
lex naturalis dictat ꝙ redimendũ eſt genus bumanum
poſt lapſum:eꝛgo dictat in quo fiat redemptio.¶ Quaꝛ
ta ratio qua oſſienditur ꝙ ſides incarnationis ſeun hüa⸗
nitatis xpi ſit ibi:et ita modus redemptõnis implicite.
ſuppoſita hac ꝓpoſitõe.q ratõ naturalis animaduertit
ꝙ tota beatitudo rõnalis creature ſit in deo et nõ ĩ alio
ſeo beatitudo rõnalis creature conſiſtit in cõtem platõe
et delectatione bonitatis diuine. Creatura aũt rationa
lis duplicem habet cõtemplationem.ſ.intellectiuam et
ſenſitiuam. ergo ad hoc ꝙ tota in deo beatiſicetuꝛ:opoꝛ
tet ꝙ vtrãq; babeat delectationem in deo/ſed delectatõ⸗
nem nec contemplatõem ſenſitiuam poteſt habere ĩ deo
ĩtum ad diuinitatem.ſed ſolum qtum ad intellectiuã.
ergo ad hoc ꝙ totus homo beatificetur: opoꝛtet vt vnia
tur deus alicui creature ſenſibili.ita ꝙ ſit deus illa cre⸗
atura et ecõuerſo. Si ergo lex naturalis vł rationalis
ei dictat vtrãqʒ delectatoem et cõtemplatõem ꝓpter in⸗
tegram beatitudinem:ergo ex dictatõe naturalis ratõ⸗
nis ẽ fides diuinitatis et humanitatis.vel creature ſen
ſibilis ei vnite.vt beatificetur ſᷣm intellectum et ſenſum
OQuinta ratio.duplex eſt notio in anima. innata ⁊ ac
quiſita. Innata eſt ex hoc ꝙ anima eſt ad ymaginem et
imitationeʒ pꝛime veritatis.Acquiſita vo eſt experimẽ

to ⁊ ſenſu ⁊ diſciplina.ex eo.ſ.ꝙ anima noſcit hoc mo⸗/

do per rerum ſimilitudines. Veritas aũt acquiſita nõ.
ergo vniuerſalioꝛ eſt notio innata ꝙᷓ acquiſita. Si eꝛgo
notio acquiſita que eſt per ſenſum et diſciplinaʒ ducit
ad fidem incarnationis et paſſionis et reſuꝛꝛectõis.aſcẽ
ſionis.⁊ omnium eoꝛum que credenda ſunt.ergo młto⸗
magis notio innata ducit ad omnia iſta.ſed hoc eſt m
legem naturalem.ergo ſm legem naturalem hbabemus
fidem incarnatõnis ⁊ redemptõnis ⁊ hmõi.e autem
notio per ſenſum et diſciplinam ducat ad p̃dictam fidẽ
patet. ¶ Qam fides eſt ex auditu. et ſic notio per ſenſum
ducit ad fidem. Sed dicit aug. xxij.de ciuitate dei. c. v.
Tria ſunt incredibilia que tamen facta ſunt.incredibi
le eſt xpᷣm reſurrexiſſe in caꝛne ⁊ in celum aſcendiſſe cuʒ
carne. Incredibile eſt mundum rem tam incredibilem
credidiſſe.et incredibile eſt homines ignobiles infimos
pauciſſimos imꝑitos:rem tam incredibilem tam effica
citer mundo et in illo etiam doctis perſuadere potuiſſe
hoꝛuin trium incredibilium pꝛimum volunt iſti cum ꝗ⸗
bus agimus credere. Secundum coguntur et cernere.
ꝙ; non inueniunt vnde ſit factum. ſi non credunt terciũ
Si ergo experimento habetur ꝙ mundus credidit rem
tam incredibilem.⁊ ita tãtũ incredibile factum eſt cre⸗
dibile.ergo cognitio per ſenſum et experientiam ducit
in fidem paſſionis ⁊ aſcenſionis ⁊ hmõoi. Ad oppoli⸗

xxvij.

mum Rom̃.j. Quod notum eſt dei manileſtum eſt illis
Glo. Multa ſunt que de deo per naturam ſciꝛi non pol
ſunt: vt de myſterio incarnationis et redemptionis. 5
lex naturalis non dictat fidem iſtoꝛuʒ.¶¶ Poſt hoc que
ritur vtrum fides trinitatis ſit de dictatione legis natu
ralis. Ad quod ſic Ro.j. Inuiſibilia dei per ea que fa⸗
cta ſunt ⁊c. Glo. Per inuiſibilia intelligatur pater.per
virtutem filius.per diuinitatem ſpirituſſanctus. Sed
philoſophi naturaliter cognouerunt ſempiternam vir⸗
tutem 2 deitatem. ergo per naturalem legem potuerut
ſimiliter cognoſcere patrem.filium ⁊ ſpiritumſanctum
ergo et habere fidem trinitatis naturaliter. 4 Si autez
dicatur ꝙ cognouerunt per axpꝛopꝛiata.ſ.potentiaʒ·ſa
pientiam. ⁊ voluntatem.non per pꝛopꝛia. hoc eſt ſm di
ſtinctionem perſonarum.tunc obijcitur. Augꝰ. dicit. ꝗꝙ
magi cognouerunt duas perſonas Rhogatõ ⁊ Moyz.
hoc eſt patrem er genitum.in tercio ſigno defecerunt.qꝛ
in cognitione tercie perſone per pꝛopꝛietatem non per⸗
uenerunt. 2ũquid cognouerunt duas perſonas per p⸗
pꝛia vel ſolum per apꝛopꝛiata. Si per appꝛopꝛiata ſo⸗
lum. ergo non defecerunt in tercio ſigno.quia etiam ap
pꝛopꝛiatum ſpiritumſanctum naturaliter cognouerũt
ſcʒ bonitatem.ergo cum dicat ꝙ in tercio ſigno defece⸗
runt. conſtat ꝙ cognouerunt duas perſonas adminus
per pꝛopꝛia.hoc eſt ſᷣm diſtinctionem perſonarum. er⸗
go habuerunt cognitionem de duabus perſonis.ſ.ð pa
tre 2 filio.¶ Poſtea queritur incidenter cuʒ ſit fides 8
to ꝙ ſit creatoꝛ vnus.⁊ ꝙ fuit incarnatus.⁊ ꝙ ſit tri⸗
nus et vnus. vtrum ſit eadem fides. qð non videtur.qꝛ
ratio naturalis attingit fidem huius ꝙ deus ſit ⁊ de⸗
us ſit vnus. ſed ad fidem incarnatõnis ⁊ redemptionis
non attingit natura.ĩmo ad illam eleuat gratia pꝛima.
ergo eſt a pꝛincipio nature.hoc aũt eſt a pꝛincipio gra⸗/
tie. ergo eſt alia fides et alia.¶ Item ſecunda fides ẽ eo
rum que excedunt naturam: pꝛima autem non. Ende
Ko.j·qð notum eſi dei. Gloſa.innotum dei ẽ ratio ſub⸗
ſtantie vel nature.que omnem latet creaturam. ſimili⸗
ter et myſterium liberationis bumane. ergo alia eſt et
alia pꝛima fides ⁊ ſecunda.¶¶ Item natura m poten⸗
tiam ⁊ ſᷣm actum attingit ſeu peruenit ad hoc ꝙ dey ſit.
⁊ ꝙ ſit omnipotens et vnus creatoꝛ. O autem incarna
tus ſit. attingit qtum ad potentiã ⁊ non qᷓtum ad actũ.
Hꝛ em̃ poſſit ſe vnire ⁊ ꝙ poſſit incarnari dictat natu⸗
ra non ᷣm ꝙ ſit ſᷣm actum. do ſit deus trinus ⁊ vnꝰ.
ad illud non peruenit natuꝛa.nec qᷓtum ad potentiam.
nec qᷓtum ad actum.quia non diciat ꝙ ſit ſic. nec ꝗ; poſ
ſit. hic eniʒ gradus eſt eleuatiſſimus.vnde hic eleuatur
natura ſupꝛa id quod eſt de actu⁊ potentia.pꝛima eꝛgo
fides colligitur ex natura ᷣm actum et potentiam.ſecũ⸗
da er natuꝛa ſᷣm potentiam ſolum.tercia nec ᷣm actum
nec ſᷣm potentiam colligituꝛ ex natura.ergo non eſt ea⸗
dem fides pꝛima cum ſecunda.nec teꝛcia cum pꝛima et
ſecunda.⁊ ita alia fide cꝛeditur deus eſſe.⁊ eſſe omnipo
tens cꝛeatoꝛ.et eſſe incaꝛnatus ⁊ tꝛinus et xęnus. So⸗
lutio.dicendum.q fides dicituꝛ dupliciter.eſt em̃ fides
que colligituꝛ ex rationibus.⁊ eſt fides qua homo aſſen
tit veꝛitati.pꝛopteꝛ ſe ex gꝛatia ⁊ non pꝛopter rationeʒ
hec ſecunda fides non eſt natiꝝe ſeu ex natuꝛa. immo
pꝛincipium eius eſt gꝛatia.pꝛima eꝛgo fides eſt nature
aſſentit em̃ natuꝛa bene veꝛitati pꝛopteꝛ rationem velꝓ
pteꝛ teſtimonium. Vnde iſtud aſſentiꝛe eſt in lege natu
rali.2 iſia fides ſic collecta ex rationibus vel teſtimo⸗
nijs non eſt viꝛtus. Item intelligendum ꝗ eſt fides im⸗
plicita ⁊ explicita.Et dic hugo.ꝙ fides nũqᷓ; minus ha
bẽ potuit ꝙᷓᷓ cꝛedẽ vnũ deũ:oĩm dnm.rectoꝛẽ· vniuerſoꝝ
collatoꝛẽ oim bonoꝝ:a eoꝝ ꝗ ĩ mat ſunt.⁊ eũ qrunt et
expectãt redẽptoꝛẽ.Iñ dðᷣm.q ĩ roe ꝑticulari nõ pt le
gi fides articłoꝝ ĩ lege naturali:ſ̊ ĩ rõe vniuerſali.Lex
naturalis habet vnde poſſit dictaꝛe aĩe om̃ia neceſſa:

ria ad ſalutẽ in vniuerſali et implicite:faciendo crede⸗

re et aſſentire teſtimonio rõnis.¶ Ad ſecũdam ꝗᷓ rõem
qua obijcitur ꝙ nõ dictet fidem redemptionis.doõm.ꝙ;
iĩmo implicite ſicut dictũ eſt.Et qð obijcit ꝙ multa ſunt
que per naturam ð deo ſciri nõ pñt.dm ꝙ faciẽda eſt
vis in hoc ꝙ dicit miſterium incarnatõis et liberatõis
Ante em determĩatõem factã abrahe erat fides cõdito
ris et redemptoꝛis. Vnde augꝰ.dicit.ꝙ nullus potuit
ſaluari ſine fide mediatoꝛis.nõ tamẽ erat explicita:ſed
poſt fuit magis explicita abrahe.cũ dixit ei deus. In ſe
mine tuo benedicẽt᷑ ⁊c.et fuit hic explicitus modus ſed
nõ plene.quia neſciebatur adhuc an ab homine puro ꝗ
eẽt de ſemine abrahe fieret redemptio.an ab homine ꝗ
eẽt deus qui eẽt de ſemine abrahe. Sed iſtud poſtea fu⸗
it expꝛeſſum.ſ.qñ aduenit lex et legales hoſtie que paſ⸗

lſionem rp̃i determinabãt et ſigurabant: maxime fuit h

expꝛeſſum tꝑe Iſa.qui dixit.Ecce virgo cõcipiet ⁊ pa⸗
riet ⁊c. Etuʒ ad articulũ deſcẽſus ad inferos videtur
indeterminata fuiſſe fides tꝑe Yo. baptiſte.qui legitur
miſiſſe diſcipulos ad querendũ.Tu es qui venturꝰ es
⁊c̃. Ad miſteriũ ergo non põt lex naturalis vt dictet ꝙ
ſic vel ſic debet fieri redemptio.quia nõ põt dictare mo
dũ redemptõnis:licet ꝑ rõem dictet redemptõʒ.ad mo

dũ ergo redemptõnis et nõ ad redemptõem vniuerſalẽ

ꝑtinet illud quod dicit᷑ miſteriũ incarnatõis ⁊c.¶ Ad

aliud quod queritur ð fide trinitatis reſponſum ẽ.j.li.

queſti.ij.de cognitione dei in ꝑtem negatiuam. Camẽ
in ꝑtem affirmatiuam põt dici ſᷣm Rich.ð ſanc.victo.

E ad oĩa que neceſſe ẽ eẽ nõ deſunt ratõnes neceſſarie
Vnde credendũ ꝙ habet anima naturales rões ad co⸗

gnoſcendum ſibi neceſſaria ad ſalutẽ:tñ ad vitã ꝑ grãʒ

magis cognoſcit. Ratio em̃ obtenebrata nõ põt illas/p
ducere niſi adinta ꝑ gratiam.et ſic habet fidem que aſ⸗
ſentit veritati iſti.ꝙ et deus vnus ẽ trinus ꝑ rõem ali⸗
quã ex lege naturali.q Ad illð ergo quod obijcitur ibi.
dðm.ꝙ phᷣi nõ habuerunt cognitionẽ naturalem de tri⸗
nitate ꝑ ꝓpꝛia.habuerunt tamen vniuerſalem natnralẽ
qua poſſent peruenire ad generantẽ genitum et ꝓceden
tem:nõ tamen habuerunt ꝙ aſſentiret veritati ꝓpter ſe

ſine gratia. Vel dᷣm.ꝙ cognouerunt ꝑ appꝛopꝛiata.et
dicuntur defeeiſſe in tercio ſigno.nõ q;tum ad ſimplicẽ

cognitõem bonitatis:ſᷣ ꝙ̃tum ad memoꝛialeʒ.quia hãc
nõ habuerũt.¶ Ad vltimũ dðm.ꝙ alia eſt et alia fides

qua creditur per rationẽ naturalem deum eẽ vnum. q̃ᷓ

creditur incarnatum trinũ ꝑ rationem et teſtimonium
⁊ fides qua credũtur aſſentiendo veritati ꝗꝓpter ſe.quia
vna eſt acquiſita ꝑ ratõnẽ.alia ẽ infuſa per gratiã.Cre
dere tamen deum vnũ incarnatum trinum aſſentiendo
veritati ꝓpter ſe:iſtud eſt de lege gratie.et ſic nõ eſt alia
et alia fides qua iſta creduntur de deo:eo mõ quo cꝛede
re ẽ aſſentire veritati pꝛime pꝛoptiſe.licet em̃ articuli ꝗ⸗
dam magis remoti ſint ab vniuerſali cognitione.quidã
minus:nõ tamen eſt alia et alia fides qua illis aſſentit
ꝓter ipᷣ̃am veritatem. Item lex naturalis nõ venit ad
fidem incarnationis niſi in vniuerſali vt viſum eſt. licʒ
ad hoc deum eſſe vnuʒ magis in ſpeciali veniat.quia ñ
eſt ita remotum a rõne naturali.ſicut iſtud deum eẽ in⸗
carnatum et eẽ trinum. Ex his patet reſponſio.

Poſtea queritur¶S. iij.
ſi lerx naturalis dictet nobis. diligamus deum ſuper
omnia.Ad quod ſic ecci.xvij.Addidit illis diſciplinaʒ
⁊c. Glo. NHec naturalis lex et litteralis inſinuat.vt deũ
toto coꝛde.tota anima.tota virtute diligamus.et man⸗
data eius in dei et pꝛoximi dilectione cuſiodiamus.Er
go in lege naturali poſſumus legere caritatem et deum
eſſe diligendum ſuper omnia.quia hoc eſt diligere toto
coꝛde.¶ Secũda ratio.vnuſquiſq; ꝑ naturaʒ ſnꝑ omia
diligit ſuum eſſe. ſed diligendo ſuum eſſe diligit pꝛinci⸗
piuʒ ſui eſſe ꝑ naturam:ſed dilectio qua diligit pꝛinci:

piuʒ ſui eſſe:equalis eſt illi qua diligit ſe vel maioꝛ etiã
ſi ergo pꝛincipium optimum eẽ humane creature ẽ deꝰ
ergo diligit ipᷣm ſuper omnia per naturam.cũ nõ diffe
rat hec dilectõ ab illa q̃ diligit ſe. ¶ Lercia rõ diligẽ ẽ
velle alij bonũ ſ̊ ex lege natali diligo deũ:& ex lege nat᷑a
volo ei ſuũ bonũ. Ergo cum ſuũ bonũ ſit ſummũ: volo
li ei per naturam ſummũ bonũ.ſed diligẽdo me nõ vo⸗
lo mibi ſummũ bonum.quia meum bonum nõ eſt ſum⸗
mum. ergo per naturam maius bonum volo deo qᷓ mi⸗
hi.ergo ex lege naturali habeo ꝙ diligam deum ſi uꝑ me
et ſuper omnia alia. Ad oppoſitum. Impoſſibile eſt
intelligens intelligat aliquid plus ſe per naturam. ſed
dilectio non extendit ſe vltra intelligentiam. qnia non
diligitur bonum niſi cognitũ.ergo impoſſibile eſt ꝙ ali
quid diligat aliud plus ſe ꝑ naturam.eꝛgo ex lege natu
rali nõ poteſt creatura rönalis deum diligere er cari⸗
tate:hoc eſt ſupꝛa ſe et ſupꝛa omnia. ¶Maioꝛ patzʒ. quia
quedam res intelligitur ꝑ ſuas ſimilitudines in anima
quedam aũt per ſeipas entes apud animaʒ. ſicut res qᷓ
EPp̃ſentian ſunt in anima.et hoc modo anima ſe intelli⸗

git 2 ſuam iuſticiã et ſuas affectões.quia ſibi pñs eſt:

illa ſimiliter. Si ergo hec cognitio maioꝛ eſt qᷓ illa que
eſt ꝑ ſimilitudines cum nulla res ſit pꝛeſentioꝛ aĩe ſeipᷣa
impoſſibile ẽ ꝙ plus cognoſcat aliquid aliud qᷓ ſe: nec
etiam deum cum non ſit er ita pᷣſens ſicut ipᷣa ſibi.quia
intelligit ipᷣm per ſimilitudines et ꝑ ſpeculum ĩ enigma
te.¶ Secunda ratio.ad boc ꝙ intellectus intelligat de⸗
um ſicut eſt.opoꝛtet ꝙ ſpoliet ſe ſua foꝛma.quia datoq
vtatur ſe:iã adhuc videt deum ſimilitudine? ita nõ ſiẽ
eſt. ergo opoꝛtet ꝙ exeat extꝛa ſe vel ſupꝛa ſe.ad h̊ ꝙ ipᷣm
intelligat ſicut eſt. Similiter ad hoc ꝙ ipm diligat affe⸗
ctus plus ſe.opoꝛtet ꝙ extra ſe exeat.ſi ̊ nõ põt ꝑ natu
rã exire extra ſe.nec legere ſupꝛa ſe.ergo nec ꝑ naturaʒ
deum ſupꝛa ſe diligere.et ita nõ ex caritate ꝑ naturã põt
ipᷣm diligere. Solutio.dðᷣm.ꝙ diligere deum et ſup
omnia et ſup̃ ſe ⁊ ꝓpter ſe:ẽ in lege naturali tãqᷓ in inſi⸗
nuante et inſtigante:ſed nõ tãq efficiẽte vel ꝑducente.

Ler em̃ naturalis eo ꝙ lex:oſtẽdit anime et inſinuat ꝙ;

debet deum ſic diligere. eo ꝙ naturalis ſe habet ad ani⸗
mã vt inſtigãs ad hoc. Et ideo dicit glo.ecci.xvij. Hec
naturalis lex inſinuat vt deum toto coꝛde diligamus.
Vnge dicit.q ad hoc inſinuat et inſtigat:ſed nõ ꝑducit
ad hoc.et iõ neceſſaria ẽ lex gratie.que ad iſtud ꝑducat
verum etiam ẽ ꝙ cũ hoc poſt peccatum neceſſaria ẽ lex
ADoyſi.¶ Ad pꝛimã rõem dm.ꝙ nõ dicit glo.ꝙ nõ fa
ciat lex diligere:ſed ꝙ inſinuat. vnde loquitur ᷣm inſi
nuatõem ⁊ nõ ᷣm puentõem. Ad aliã qua obijcit. ꝙ
vnũquodq; dil um eẽ et pꝛincipium ſuũ ꝑ naturaʒ
Dicẽdum.q; io pꝛincipij ẽ dupliciter. quia eſt dili
gere pꝛincipiũ eo ꝙ pꝛincipiũ.aut eſt diligere pꝛincipiũ

abſolute.nõ eo ꝙ pꝛincipium. vt poſſim diligere deum

quia deus in ſe vel eo ꝙ pꝛincipiũ. In lege ergo natura
li nõ eſt diligere pꝛincipiũ in ſe et abſolute ſuꝑ omnia:ſᷣ
diligere ipᷣm in ratione qua eſt pꝛincipium: iſtud bene
ẽ ibi·ſed tunc eadem eſt dilectio ſui et pꝛincipij.quia pᷣn

cipium inq;tum pꝛincipium nõ diligit aĩa niſi quia re⸗

flectit ipᷣm in ſuum eẽ quod diligit et nõ econuerſo. Et
ſic deum naturaliter nõ poteſt diligere plus ſe.quia na
tura non ſe extendit ſupꝛa ſe.¶¶ Ad tercium dicendum.
ꝙ non valet hec ratio.volo deo ſummum bonum.mihi
non. ergo plus dlligo deum qᷓ; me. Sed bene ſequitur.
ergo maius bonum volo ei q; mihi.quia eſt ibi velle.et
eſt ibi bonum. Poteſt ergo iſtud aduerbium magis de⸗
teꝛminaꝛe ipᷣm velle.vel ipᷣm quod dico bonum. Si feꝛa
tur ad bonum:ſic non ſequitur ratio.ſi ad hoc qð ẽ vel
le:ſic ſequitur.quia intentio dilectõis venit ex parte vo
luntatis.non ex parte ſui boni qð eſt volitum.per natu
ram autem magis volo mihi meum bonum quod minꝰ
eſt:qᷓ deo ſuum bonum quod eſt maius.ſicut miles ma⸗
gis vult ſibi ſuam terram paruulam qᷓᷓ regi ſuuʒ regnũ

Nueſtio

magnũ.¶ Ao rõnes in cõtrarium dðᷣm. nõ eſt in po⸗

teſtate noſtra tãqᷓ efficiẽte diligere deum ſuꝑ nos ⁊ ſu-

omnia:eſt tamen iſtud in poteſtate noſtra taqᷓ ꝓpꝛiãdo
faciendo quod in ſe eſt.ſimiliter nõ eſt in poteſtate no⸗

ſtra ꝙ- intellectus et affectus expoliet ſe effectiue tamen
pꝛopꝛiatiue. G

Articulus tercius

Onſequẽter queritur de his peꝛ que oꝛdinat
lex naturalis ad ꝓximum. Et qtum ad pnñs
queritur de tribus que ponũtur eẽ iuris na⸗/
turalis Fm yſido. Pꝛuno de matrimonio quod eſi con⸗
iunctio maris et femine.Secundo de cõmuni omnium
poſſeſſione. Tercia de vna omniũ libertate. tuʒ ad
pꝛimum queruntur hec.Pꝛimo vtrũ matrimonium ſit

de lege naturali. Secundo de legittimitate ꝓſonarum.

Tercio vtrum dæ lege naturali ſit ꝙ vna vnius.Quar
to vtrum inſeꝑabilitas que eſt in matrimonio ſit de le⸗

ge naturali.
tum ad pꝛimum .S. .

ſic obijcitur.Qihil quod fit ex inſtitutõe ẽ de lege natu⸗
rali.mrᷣimoniũ eſt huiuſmõi.q̊ ⁊c. Maioꝛ patʒ yſidoꝛꝰ
dicit ꝙ ius naturale vbiq; inſtinctu nature nec aliq̃ cõ⸗
ſtitutone habet. ¶Dinoꝛ patʒ per hugo. de ſacramentis
qui dicit.cõiugiũ eſt ſocietas quã deus ab initio int ma
ſculũ ⁊ feminã ↄſtituit.quãdo mulierẽ de latere viri foꝛ⸗
matã eidem ſociauit. Scða rõ quecũqʒ ſũt de lege na⸗
ture:ſũt eadem apud omẽs.ſed mr̃imoniũ nõ eſt hmõi.
ergo nõ eſt de lege naturali.Ninoꝛ ptʒ. quia mr̃imõiũ
infidelium eſt diſſolubile vel ſeparabile.ſidelium autezʒ
non. ſſed hoc facit differentiam eſſentialẽ.cũ foꝛma mr̃i⸗
monij ſit viunctio.cõiunctõni autẽ oꝓonit᷑ ſepaꝛatio.et
ita nõ eſt idem eſſentialiter apud oms.. Ad oppoſitum
ff. de iuſtitia ⁊ iure.ex lege naturali deſcendit maris et
femine ↄiunctio quã nos mr̃imoniũ appellamꝰ. So⸗
lutio dðm ꝙ mr̃imoniũ põt duplicit ↄſiderari.inq̃ntuʒ
eſt res:vel in q̃ntũ eſt ſignũ. Conſiderando ergo rẽ mr̃i⸗
monij que eſt ↄiunctio maꝛis ⁊ femie:ſic eſt de lege nata
li. Ynquãtũ veꝛo eſt ſignũ: eſt ab inſtitutõe diuina et nõ
ex lege naturali.nec eſt incõueniẽs ꝙ ab alio et ab alio
ſit mrimomũ res ⁊ ſignũ. Sicut circulus ab alio boĩne
poteſt babere ꝙ ſit circulus:⁊ ab alio ꝙ ſit ſignũ.ſignũ
em̃ oꝛdinem dicit.Cõiunctio em̃ maris et femine natu⸗
ralis eſt.ſed ꝙ illa cõiunctio ſigmificet.ſ.inſe ꝑabilitatẽ

vel cõiunctõem xp̃i et eccleſie et anime ſancte ad deum.

hoc habet a diuina nnteutoe ſeel dom ꝙ ĩ omni ſacꝛa
mento ſunt tria.ſ.ſimilitudo.ſignificatio ⁊ ſanetificatõ
Similitudinẽ ergo habet matrimoniũ ex pꝛima cõditõ
ne.ſignificatõem ex infoꝛmatõe.ſanctificatõem vo er re
demptõe.exquo em̃ creatus eſt homo et femina:fuit na
turale ꝙ cõiungerentur.ſed ꝙ per hoc ſignificaretur cõ
iunctio anime ad deum.vxel rpᷣi ad eccleſiam.vel huma⸗
nitatis et diuinitatis in xpᷣo:iſtud fuit ab inſtitutione
diuina. e aũt ſit ſanctificatio.hoc eſt ga in matrimo⸗
nio ſeu in cõiunctis per matrimonium:hoc ẽ per paſſio
nem rpi que ſanctificat omnia ſacramenta et ꝑ ipᷣm ha
bent omnia ſacramenta virtutem ad ſanctificandũ ma
trimonium. ergo qᷓtum ad ſimilitudinẽ dico ꝙ eſt ex le⸗
ge naturali et eius dictamine.nec hoc modo eſt ex inſti
tutõe.qtum vo ad ſignificatõem non.quia ſic eſt ex in⸗
ſtitutõne.nec qᷓtum ad ſanctificatõem.per hoc patet re⸗
ſponſio ad pꝛimã roõem.⸗ Ad ſecundã dõm ꝙ matrimo

mnium iỹ̈tum ad rem et ſimilitudinem ẽ idem apud om̃s

quia cõiunctio maris et femine eadem eſt apud omnes
ſed nõ qtum ad ſignum vel ſignificatõem. Aliud em̃ ſi⸗
gnificat apud fideles et infideles.quia apud fideles ſi⸗
gnificat inſeꝑabilem vnionem.que eſt dei ad bumanaʒz
naturam: ⁊ rppᷣi ad eccleſiam. Et quia hec vnio eſt inſe⸗
ꝑabilis: ꝓpter hoc matrimoniũ filium eſt inſeꝑabile.
e o ſhr ſtr te:a) crn
2 netrf

xxvij.

7„
Becundo queritur .S. ij.
de legittimitate ꝑſonarum vtruʒ ſit de dictatione legis
naturalis.ſ.ꝙ excipiatur a matrimonio pater et mateꝛ
⁊ hmõi que excipiuntur.¶ Ao quod ſic geñ.ij.dixit adã
Hoc nunc os ex oſſibus meis:et caro de carne mea.pꝛo
pter hoc relinquet homo patrẽ et matrem. A pꝛima er⸗
go conditione excluditur a matrimonio pater et mater
ſed illud quod habet eẽ a pꝛima conditõne habet eſſe ꝑ
natura: ergo per naturã excluditur pater et mater.cuʒ
lex ab oꝛigine ponatur in ꝑſonis.¶ Ad oppoſitum. ex
naturalis eſt eandem apud omnes. ſi ergo apud barba⸗
ros nõ excluditur pater et mater.nec aliqua perſona.eꝛ
go ex lege naturali non eſt excluſio ſeu legittimitas ꝑſo
naruz. ¶¶ Secunda ratio in. ff. Uidetur inter cetera:aĩa
lia iſtius iuris ꝑitia cenſeri.ſed cetera animalia nõ diſ⸗
cernunt inter perſonas quin maſculus coeat cuʒ matre
ergo de lege naturali non eſt ꝙ excipiatur pater et ma⸗
ter. Similiter queritur de lege naturali.vtrũ ſit ꝙ ex
cipiatur frater et ſoꝛoꝛ. Ad quod ſic.omne quod ẽ con⸗
tra legem naturalem: ſemper eſt et fuit culpabile. Sed
nõ ſemper fuit culpabilis coitus fratris cum ſoꝛoꝛe. ſi⸗
cut in pꝛincipio.ergo non eſt ex lege naturali ꝙ excipia
tur frater et ſoꝛoꝛ.¶ Ud oꝓpoſitum aug.de adulterinis

cõiugijs.Adulterij malum vincit foꝛnicationem.vinci⸗

tur ab inceſtu.ergo maius malum eſt inceſtus qᷓ; foꝛni⸗
catio vel adulterium.ſi ergo adulterium ẽ contra legeʒ
naturalem.ergo multomagis inceſtus.ſed inceſtus eſt
cum eſt coitus perſone cognate cum cognata vel fratris
cum ſoꝛoꝛe.quoniam vt ait aug.inceſtus eſt lubricũ caꝛ
nis cõtra votum vel conſanguinitatem:vel affinitatem
cõmiſſum.ergo contra legem naturalem eſt coitus fra⸗
tris cum ſoꝛoꝛe.ergo ſᷣm legem naturalem excluduntur
frater et ſoꝛoꝛ a matrimonio. Solutio.dicendum ſi⸗
cut dicit hugo.duas perſonas inſtitutio excepit.ſ.pr̃eʒ
et matrem. lenit poſtea inſtitutio ſecunda que per legẽ
facta eſt.et excepit quaſdam perſonas alias. ſiue ad de⸗
corem nature.ſeu ad pudicicie augmentum.⁊ tũc cepit
ex ꝓbibitione eſſe ꝓhibitum.quod ex natura fuerat cõ⸗
ceſſum.ſᷣm hoc dicendum.ꝙ lex naturalis quoddaʒ di⸗
ctat quia debitum. quoddam vᷣo quia decens et honeſtũ

ex ergo naturalis a matrimonio excepit fratrem 2 ſo

roꝛem.nõ quia vebitum.ſed quia honeſtum et decens.
maxime in natuꝛa multiplicata. Qmia etiam lex licet h̊
in ſtatu nature nõ multiplicate concederet:non tamen ĩ
ſtatu nature multiplicate.Excipit autem patrem ⁊ ma
trem tãqᷓ; debitum.et hoc eſt quia in generatõne eſt du⸗
pler habitudo.ſ.habitudo pꝛincipij generatõnis ad il⸗
lud quod eſt d illo.et hic eſt oꝛdo pꝛioꝛis ad poſterius.
Item eſt ibi oꝛdo in latere inter marem et feminaʒ qui
ſunt comites generationis.iIam cum dico patrẽ ⁊ ma
trem dico comites generationis.ſi ergo cõiungerentur
pater et filia in generatione:eſſet comes generationis.
qui erat pꝛincipium generationis. et ita confunderetur
oꝛdo generationis.ia em̃ comes generationis fieret pᷣn
cipiũ generatõis ⁊ ecõuerſo.et ita confunderetur oꝛdo
generationis.Quia ergo lex naturalis dictat q omnia
oꝛdinate fiant.dictat ꝙ debet ſeruaꝛi iſte oꝛdo.iõ dictat
natura ꝙ vbet excipi pater et mater a generatione.et
ita a matrimonio. Sed ſi frateꝛ coeat cum ſoꝛoꝛe: non
eſt ita ĩmo comes generationis eſt cum comite nec con
funditur oꝛdo.et ideo non excipit illud lex naturalis tã
q debitum:ſed ſolum ſicut decens et honeſlum.et patꝛẽ
et matrem tanꝙᷓ debitum:quia vſus generationis debet
cõfoꝛmari ipᷣi oꝛdini. d pꝛimam ergo rationem qua
obijcitur de barbaris qui non excipiunt perſonas ali⸗
quas:nec patrem nec matrem.dicendum.ꝙ non ẽ hoc
apud eoꝶ ex natura ꝙ nõ excipiant:ſʒ ex concupiſcẽtia

Sed apud infideles non ſignificat copulam inſeꝑabilẽ
quia tunc non eſt ſeꝑabile. 1111

— N
— 0 ° J nα ſ⸗ PeV

—

= D „
4ʒ6 Perd e

+£

„

libidinoſa.⁊ ſimiliter ĩ alijs.¶ Quod aũt dicit᷑.hoc nũe

os oſſibus meis et caro de carne mea. ꝑ hoe intelligi
tur virtus actiua ⁊ paſſiua que cõcurrũt in generatõe

In oſſe ei ẽ robur per quod ſignificatur virtus actiua
in carne que infirmioꝛẽ virtus paſſiua. Unde dat᷑ intel
ligi.ꝙ a generatõe foꝛtiori cõtrahat᷑ os.ab interioꝛi.ſ.
a muliere caro.Ver hoc aũt ꝙ ſequit᷑ ⁊ adherebit vxo⸗
ri ſue ⁊ erũt duo in carne vna:intelligitur duplex vnio
vel copula que ẽ ĩ matrimonio.ſ.vnio que ẽ ꝑ cõſenſuʒ
aĩoruʒ.que intelligitur ꝑ hoc.et adherebit vxoꝛi ſue.et

vnio que eſt ꝑ copulam carnaleʒ:que intelligitur ꝑ hoc

ꝙ dicitur et erunt duo in carne vna.in qua ẽ cõiunctõ
ad vnam carnem ꝓpducendam.
S. 4*

Tercio queritur

vtrũ de dictamie legis naturalis ſit ꝙ vna ſit vnius. q;
ſic videt᷑ geñ.iiij. dicit glo.de lamecp.ꝛimus cõtꝛa na
turã et moꝛẽ duas vxoꝛes accepit.q̊ habere plures vxo⸗/
res ẽ cõtra naturã.ergo de dictamie nature ẽ ꝙ ſit vna
vnius.Secũda rõ Ro.ij.Cum gẽtes ⁊c̃.dicit glo. Lex
naturalis ẽ nolle alij facere:quod ſibi nõ vult fieri. Sʒ
cõſtat ꝙ vir nollet ꝙ mulier diuideret carnẽ ſuam cum
pluribus.ergo vir tenetur ex lege nõ diuidere ſuam:er⸗
go nõ habere plures vxroꝛes. Ad oppoſitũ geñ. xix. de
Yacob hahetur ꝙ habuit plures.dicit aug.ibi ꝙ nõ cõ
tra naturam.nec cõtra legẽ.nec cõtra moꝛẽ fecit.⁊ con⸗
ſtat ꝙ habnit plures.ergo ꝙ vna ſit tm̃ vnius nõ ẽ ð di
ctamine nature.¶. Secũda rõ.natura dictat ꝙ młtipli
cada ẽ ſpẽo.ſᷣ multiplicatio ſpeciei melius fit ꝑ plures
q ꝑ vnã.ergo nõ erit e dictamine nature ꝙ vna im̃ ſit
vnius. IJuxta hoc queritur quare aliqñ non licuit ꝙ
vna mulier haberet plures viros:ſicut vnus vir pluꝛes
mulieres. Solutio.dom.ꝙ triplex ẽ dictamen nate.
Fm ꝙ natura tribus modis mouetur. In natura em̃ ra
tion alialiqñ mouetur natura vt natura.aliquando na
tura vt ratio.aliqñ ratio vt ratio. Et ſᷣm hoc diuerſifi⸗
cat᷑ dictamẽ nature.qꝛ Em ꝙ natura mouet᷑ vt natura:
dictat maſculũ ↄiũgi femie ad multiplicatõeʒ ſpẽi:ſcõm
autẽ ꝙ natura mouet vt ratio:dictat vt vnus cũ vna con
iũgi debet.vel ᷣm congruentiam ſtatus et tẽpoꝛis oꝑ⸗
tunitatem vnus cum pluribus:eo diſpenſante qui eſt ſu
pra naturã.quia natura vt ratio confert ⁊ legit.ꝙ non
eſt faciendũ alteri:quod ſibi non vult fieri.vnde natuꝛa
vt ratio dictat vnũ debere cõiungi cum vna ſimpliciter
vel cũ pluꝛibo exigente ſtatu temꝑe:eo dilpenſte qui ẽ
ſupra naturam.ſᷣm autẽ ꝗ ratio mouet vt ratio.vlteriꝰ
confert ⁊ dictat natura ꝙ vnus debet ↄiungi cum vna ĩ
ſeꝑabiliter cõiuncta.Et ſic patet quomõ babere plures
eſt cõtra dictamen nature et quomõ nõ.quia m ꝙ na⸗
tura mouet vt natura:ñ ẽ cõtra dictamẽ nature habere

plures. nec m ꝙ natura mouet vt ratio: eo modo quo

dictũ eſt.alio modo ſic. Ad primã rationẽ de Jacob.

qua obijcit.ꝙ hoc nõ ſit de dictamie nature.dicẽdũ ꝙ iõ

dicit᷑ JHacob nõ feciſſe cõtra naturam.quia qð fecit fecit
cauſa prolis:⁊ ſic nõ fecit cõtra naturam ᷣm ꝙ natura
mouet vt natura.Cõtra veꝛo pᷣceptum iõ dicit᷑ ꝙ ñ fecit
qʒ ex diſpẽſatõe fecit.qꝛ diſpẽſatũ fuit cũ illo ab illo qui
eſt ſupra naturã. Oð aũt fit auctoꝛitate ſuꝑioris nõ fit
tra p̃ceptũ.qꝛ in pᷣcepto ĩtelligit᷑ excludi auctoꝛitas ſu
ꝑioꝛie.Cõtra moꝛes dicit᷑ nõ feciſſe.qꝛ nõ fecit cõtra cõ⸗
ſuetudinẽ.que nõ eẽt appꝛobãda.pluribo em̃ rõnibo ap⸗

probãdũ erat qð fecit. Primo qꝛ fecit ex diſpẽſatõe. Se

cũdo ex cà honeſta:qꝛ.ſ.vt multiplicaret᷑ proles.⁊ nume
rus ſidehũ ad cultũ dei. Lercio qꝛ modeꝛate vtebat᷑ pl⸗
ribo. Quarto agpꝛobãda erat ↄſuetudo ꝓpter ſacramẽ⸗
tũ.qꝛ oĩa ↄtĩgebãt illis ĩ figurã. Vñ in pluribo vxoꝛibo
Abrabe:figurabat᷑ differẽtia ſeruiẽtiũ deo. Alij eĩ ſer⸗
uiũt.ꝓ mercede qui ſigniſicant᷑ ꝑ filios agar. Alij p he⸗
reditate iſti ſunt filij Sare.Similiter in duabus vxoꝛi
ribus Yacoh liberis.ſignificatur duplex vita. actiua ĩ

Ne J Pay AKE )

.ον2 ν⅓⁵

—

. ſ = rEE*

ſ: Ranch. fud õ PV „ mL2 Hiry

Lia. contemplatiua in Rachele.et ĩ qualibz ſunt quidã
mercẽnarij.et quidã liberi.patet ergo quaꝛe dicitur Ja

cob nõ feciſſe cõtra naturã nec cõtra moꝛes. Et de boc

etiã dicit aug.ſuꝑ geñ. Alia ſunt peccata cõtra naturã

alia cõtra moꝛes.alia cõtra pᷣcepta.ſed Jacob hoc non

fecit cõtra naturã. quia nõ laſciuiendi ſed gignendi cã

☛☚

nel ch e Pe

mulieribus vtebatur.nec cõtra moꝛes.quꝛa in illo tꝑe
in illis terris factitabatur.nec cõtra pᷣceptũ.quia nul⸗
la lege ꝓhibebatur.¶ Ad ſecũdã dõᷣm.ꝙ natura dictat
ꝙ ſpẽs multiplicetur ſ̊ debito modo. Jus em̃ naturale
in homine debet regulari rõne. Ratio aũt dictat ꝙ vna
vnius.i Ad terciã dðᷣm.ꝙ nũqᷓ; diſpenſatũ fuit cu mu⸗
liere. Pꝛima ratio ẽ.quia vna nõ põt fecundari a pluri
bus.ſed vnus bene poteſt fecundare plures.⁊ iõ nõ eẽt
vtile ad multiplicatõem. Iiͤpͤ melius põt ſeruari pax ſi
vnus dominetur pluribus:qᷓ ſi plures dominarent᷑ vni
IYtem vir ẽ caput mulieris.ideo magis ẽ diſpenſatũ cuʒ
eo. Alia ratio ẽ ſacramẽtum.quia.ſ.vnus ẽ ſponſus rpᷣi
licet plures ſint eccleſie. L

Nuarto queritur S. uij.
de inſeꝑabilitate matrimonij. Tria eĩ ſunt bona matri
monij.ſ.fides.ꝓꝓles ⁊ ſacramentũ.pꝛimũ ⁊ ſecundũ ẽ de
dictamine nature.dᷣ̊ terciũ nõ videt᷑ eẽ de dictamine na⸗
ture.quia habet eẽ ex inſtitutõe. Sacramentum em̃ ha

bet eẽ ex inſtitutõe.q Secũda rõ.nullus actus natura⸗

lis ẽ peccatum.ſed ↄiunctio maris cũ femina ẽ natura⸗
lis.ergo nõ ẽ peccatũ dummõ ſit ſoluta.quia tunc non ẽ
cõtra legem naturalẽ.⸗. Tercia rõ.actus comedendi ñ
ẽ peccatũ q fit ꝓ ſalute indiuidui.ergo eadem rõe actꝰ
generatiue nõ erit peccatũ dummõ ſit ad multiplicatio
nẽ ſpeciei ſeuſalutem.¶. Quarta ratõ.mulier põt ſe da
re ad omne tempus ſolũ.eꝛgo multofoꝛtius põt ſe dare
ad aliquod tempus ſolum. Aod ophoſitum. m legeʒ
nature debes alij facere quod tibi vis fieri.łᷣ nullus ra⸗
tione oꝛdinatus vult ꝙ affectus vxoꝛis ſepaꝛetur a ſe.ᷓ
tenetur m illud p̃ᷣceptum adherendum vroꝛ ſue inſe⸗
ꝑabiliter ᷣm affectum.ſicut vult ſe diligi inſe ꝑabibilit᷑
non ad tempus.
oꝛdo ad deum et ad ꝓximum. Lex em̃ naturalis dictat
ꝙ honoꝛificetur deus et ſemper.ſemꝑ aũt nõ põt niſi in
ꝓle.vnde lex naturalis dictat multiplicatõem ꝓlis ad
cultum dei:et hoc ſeruato oꝛdine generationis vt prin⸗
cipium generationis nõ fiat comes in generatõe.quod

eẽt ſi pate n cõtraheret eum filia.et ita excludit patrem

ex debito.Poſt naturam auteʒ multiplicatam excludit
alias ꝑſonas ꝓpter boneſtatem. Scom autẽ ꝙ; oꝛdinat
ad ꝓximum dictat nõ facere alij.quod homo nõ vult fie
ri ſibi.Et per hoc dictat ꝙ vna ſit vniꝰ.quia nullꝰ vult
ꝙ vxoꝛ diuidat ſe pluribus. Item dictat etiã facere alij
quod ſibi vult fieri:⁊ inde venit ꝙ dictat inſeꝑabilitatẽ
vult em̃ vir ꝙ affectus vxoꝛis inſeꝑabiliter adheret ſibi
pꝛopter quod debet idem vxoꝛi.q¶ Ad pumã rõnem qua
oſtenditur ꝙ inſeꝑabilitas ẽ ex inſtitutõne.ddim ꝙ inſe
ꝑabilitas ſᷣm ꝙ eſt ex dictamine legis naturalis non eſt
ſignum niſi in potentia.quia ipᷣa res habet naturaliter
ex ſimilitudine oꝛdinẽ et poſſibilitatẽ ad ſignificandum
ſed ꝙ ſignificet actu non habet niſi ex inſlitutõne ex na
tura:ergo res habet vt poſſit ſignilicare inſeꝑabilẽ vni
onem xpi et eccleſie:et diuine et humane nature in xpᷣo.
ſed ꝙ ſignificet hoc.habet ex inſtitutõne.q Ad ſcdam

dicẽdũ.qꝙ eſt natura generio:et eſt natura ſpeciei.⁊ Fᷣm
hoc eſt lex nature generalis ⁊ ſpecialis. Ex prima lege
venit ꝙ maſculus cũ femĩa:ex alia que eſt ſpeciei vt ho
minis vt eſt homo et rationalis:venit ꝙ vnus cum vna

Contra primum eſt peccatum ſodomiticum. contra ſe⸗

cundum eſt habere plures ſimul ſeu bigamia.4l Ad teꝛ

eium dicendum ꝙ cõmedere ad ſuſtentationem ſingn:
lis poteſt eſſe peccatum.ſi non ſeruatur modus neqʒ tẽ⸗
pus neq; materia conueniens. Ata ex iſta parte in acin

—
2☚

1

PK2:6) veoON 2 UH .π

/

. AW. 4 SrNO
.

—

Solutio.dðdᷣm.ꝙ ex lege naturaliẽ

r, ,9

Nueſtio

generatiue requiritur debita materia yt cum ſi ua. ſicut
comedens non debet comedere furtiuũ.¶ Ad quartã
dom. ꝙ nõ poteſt ſe dare ad tempus oꝛqinate.qꝛ iſtud
eſt ↄtra ius nature dictantis. ꝙ faciendu eſt alteri qðᷣ
ſibi vult fieri.

Hoc habito queri S. v.
tur ꝓpter illud quod dicit᷑ in diffinitõne Iſido. comu⸗
nis oim poſſeſſio. ltꝝ de lege natuꝛali ſint omĩa coĩa.

Et videt᷑ ꝙ non.quia vbicũq; eſt acquiſitio? reſtitutõ

alienoꝝ eſt ꝓprietariũ.ᷣ ſicut habet᷑ in diffinitõe Iſi.
de lege naturali eſt acquiſitio eoꝝ que celo terra ma
riq; capiũtur:⁊ reſtitutio depoſitoꝝ.qᷓ de lege natnꝛali
eſt ius ꝓpꝛietariũ.ᷓ non dictat omia eſſe coia. Scða
ratõ. ↄtra legeʒ naturaleʒ:eſt furtum qð eſt ↄtractatõ
rei aliene inuito dño.qᷓ de lege naturali eſt habere p⸗
Prium. Ad oppoſitum. Aug. ſup Yoh. Jure buano
hec villa mea eſt. H ſeruus meus eſt. tolle iura imꝑato
ris: quis audet dicere hec villa mea eſt. meus ẽ iſte ſeꝛ
uus. mea eſt iſta domus. g aliquis poſſet dicere hoc
eſt meũ. hoc eſt de iure imꝑatoꝛis. habere ꝓriuʒ eſt
ſolum de iure poſitiuo. ¶ Scða ratio.appꝛopꝛiare ſibi
alienũ eſt otra ius naturale. ᷓ appropꝛiare ſibi quod ẽ
cõmune eſt otra ius naturale. eſt peccatũ. Solu⸗
tio.dm ꝙ lex naturalis circa cõmunioneʒ 2 prieta⸗
tem dictat different. Dictat eniʒ aliquid quia debitũ:
⁊ aliquid quia bonũ:aliꝗd quia equũ. Quia debitũ di
ctat ꝙ in ſtatu neceſſitatis ſint omĩa coĩa. In ſtatu enĩ
iſto ſunt omia coĩcanda:⁊ boc modo in precepto ẽ cõ⸗
municatio.⁊ hoc eſt dictamen reſpectu reꝝ ad ſuſten⸗
tationeʒ ꝑſonaꝝ.⁊ inde ſumit᷑.omia que vultis vt faci
ant vobis homies ⁊c. Reſpectu vo ꝑſonarũ qẽtum ad
multiplicatõʒz prolis dictat ꝙ vxoꝛ ſit ꝓpria ⁊ ᷣm om̃e
tempus. Juxta illud.n. principium. qð tibi nõ vis ſie⸗
ri alij nõ feceris. Aliter dictat circa cõmunionẽ 7,ri
etateʒ aliquid quia bonũ.quia in ſtatu nature bñ inſti
tute dictabat omĩa eſſe coiĩa. In ſtatu vo nature coꝛu⸗
pte dictabat ꝙ bonũ eſt eſſe aliqua ꝓria. alioꝗn boni
egerent ⁊ nõ ſtaret ſocietas hũana: quia mali raperẽt
omiĩa. ita ᷣm diuerſos ſtatus dictat bonuz eſſe ꝙ oĩa
ſint coĩa: ⁊ ꝙ aliqua ſint ꝓpria. dictat etiam circa pꝛo⸗
pꝛietateʒ ⁊ cõmunioneʒ aliqd:quia equũ. Et ſm dicta
men equitatis dictat quedam eſſe inappꝛopꝛiabilia. vt
aerem mare littoꝛa. Dictat etiam ꝙ ea que ſunt appro⸗
priabilia ſi in nullius ſint bonis:occupanti ↄcedant᷑.
Nõ.n.ſub nullius dñio eſt:occupanti ↄcedit᷑. Et hinc
eſt acquiſitio eoꝝ que celo terꝛa mariq; capiunt᷑. vt ca
ptio auium ⁊ piſciuʒ.ſicut dicũt leges hũane.4·Ad il⸗
lud qð obijcit᷑ ꝙ qui appꝛopꝛiat ſibt cõmune peccat.di⸗
cendũ ꝙ cõmune duplr dicit᷑. Vno modo dicit᷑ cõe qð
in nullius bonis eſt:⁊ tale ſi eſt appꝛopꝛia bile occupã⸗
ti concedit᷑. vt ſunt aues piſces 2 lapides pꝛecioſi ĩ lit⸗
toꝛe maꝛis.Alſio modo dicit᷑ cõmune qð eſt alicuiꝰvni
uerſitatis. vt platea aliqua vel campꝰ coĩtatis.in tali⸗
bus nõ licet apꝛopriare ſi ibi:quia hic fieret iniuria cõ
munitati. In primo aũt nulli ſit iniuria.Et per h̊ pa⸗
tet ſolutio.

Hoc habito quia .S. vj.
dicit᷑ in prima diffinitõne Ilido. ꝙ lex naturalis eſi qᷓ
oim eſt vna libertas. Querit᷑ de dñio ſeruitute.vtruʒ
ſit de dictamie legis naturalis. qð nõ videt᷑.p illð Iſi.
iiij. ethymo. Jus naturale eſt cõe oĩm nationũ.⁊ ſubdi
tur/coĩs oĩm poſſeſſio:2 oim vna libertas. Sſi ſᷣm na⸗
tur am libertas eſt oĩm. ſeruitus dominiũ erit ↄtra
naturam. § nõ erit de lege nature. 4 Scda rõ. Augꝰ.
xix.de ciui.dei.ratõnaleʒ homĩez factum ad imaginem
ſuam: voluit niſi irrõnalibus dñari.nõ hoĩez homĩ: H
hoĩem pecoꝛi.ꝗᷓ ↄtra naturã eſt ꝙ homo dñetur homĩ.

Tercia ratio. Greg. omẽs bomĩes natura equales

Ddinina iſtud oꝛdi

genuit. ̊ ꝓ varijs meritis dei diſpenſatio iuſia:ſ. ed oc⸗
culta ꝓpoſuit. prelatio 2 ſubiectio hñt eſſe er diſpen⸗
ſatione. ß qð eſt ſolum er diſ penſatione: nõ eſt de natu
rali lege.q̊ dñiuʒ ⁊ ſeruitus non ſi unt de lege naturali.

Quarta ratio.in li.inſtitutionũ.de iure naturali gẽ
tium ⁊ ciuili. Eſu exigente ⁊ humanis nccĩtatiba gen⸗
tes humane quedaʒ conſtituerunt ſibi. bella. n. exorta
ſunt ⁊ captiuitates ſubſecute 2 ſe eꝛuitutes:que ſunt iu⸗
ri naturali ↄtrarie. ᷓ conſtat ꝙ ſeruitus nõ eſt de lege

naturali.¶ Quinta ratio.in eodeʒ. iure naturali ab ĩ⸗

itio oẽs hoĩes de iure liberi naſcebant᷑. ex iure gẽtiũ

omes pene ↄtractus introducti ſunt.vt emptio.vendi⸗
tio.locatio.conductio. ſocietas.depoſitũ.mutuũ.⁊ alij
innumerabiles. Ad oppoſitũ. Rom̃.xiij. Qon ſoluʒ
Apter iram ſ̊ ꝓpter ↄcupiſcentiã.⸗ loquit᷑ de ſubiectiõe
exhibenda.ꝗᷓ ſubiectio hoĩs ad hoĩeʒ eſt de iure natu⸗
rali:qꝛ oſcia dictat.⸗¶ Scða rõ.Aug.xix.x ci.dei.pe⸗
nalis ſeruitus ea lege oꝛdinat᷑ que naturaleʒ iubet oꝛ⸗
dinem ſeruari:ꝑturbari vetat. Quia ſi ↄtra eam legeʒ
nõ eſſet factum. nihil eẽt penali ſeruitute coercendum.
ideo aplus ſeruos monet eſſe ſubditos dominis ſuis.
Tercia ratio.in eodeʒ. Juſtum eſt ꝙ malis homĩbo
ſit vtilis ſeruitus:cum ſcʒ impꝛobis aufert᷑ iniuꝛiaruʒ
licẽtia:⁊ domiti melius ſe habebũt.quia indomiti de⸗
terius ſe habuerũt.Ex his manifſeſte oſtendit᷑. ꝙ ſerui
tus iuſta ſit ⁊ de lege naturali. Solutio.doᷣm ꝙ ẽ lo⸗
qui de natura m ſtatum ante peccatũ:⁊ poſt peccatũ.
Ante peccatũ nõ fuit ſeruitus:vt dicit aug. xix. de ci.
di. Qullus in natura in qna prius deus hoiez condi⸗
dit ſeruus eſt hoĩs: aut peccati.ꝑ peccatũ aũt introdu
cta eſt ſeruitus ſicut pena peccati.⁊ ivᷣo ſubijcit. homo
homĩ.quia fecit ſe ſeruũ peccati. Lex & uaturalis di⸗
ctat cõmuneʒ libertateʒ oĩm m ſtatum nature inſtitu
te. ſ̊ ſm ſtatum nature coꝛupte dictat ꝙꝙ neẽcia eſt Fui⸗
tus ⁊ dominiũ ad coercendũ malum.ſicut dicit aug. in

li. de ci. dei. ꝙ ſicut deus homĩ ⁊z animꝰ coꝛpoꝛi: ita rõ

debet dñari ⁊ im ꝑare libidini.dictat.n.ratio iuſiũ eẽ
vt rõnabiliter viuentes dñentur his qui carnaliter vi⸗
nũt. Ende hiere.iiijſuꝑ illud. quo ſi contemnat muli
er amatoꝛez ſuum.dicit glo. videns euz ſeruire libidi⸗
ni ſue:⁊ in ſe mutatam legeʒ ꝑ quam cuidam viro ſub⸗
iecta fuerat. 4 Ad illud Gꝛeg. q dicit. ꝙ diſpenſatio
mnauit. dm ꝙ diſpenſatio aliqñ dicit
iuris relaxatio.vt ꝙ Yacob haberet plures vxoꝛes.h̊
modo qð eſt ex diſpenſatione: nõ eſt ex lege. Alio mõ
dicitur diſpenſatio iuris reſtitutio ſicut . vbi t᷑ pec
catum libertas aliquibo ſubtracta eſt.qð iuſlũ eſt ⁊ ʒ
dictamen ratõnis. Oictat.n.lex naturalis: ꝙ ſubtra⸗
henda eſt malis libertas:vt arceatur eoꝛum malicia.
A Ad illud qð obijcit᷑ de auẽte iuris. que videt᷑ dicere
ſeruitutes eſſe ↄtrarias legi naturali. Dicenduz ydu

plex eſt ſeruitus. Ina que ꝓcedit ex vi dñantis:qn ꝗs

vſurpat ꝑ potentiam ſibi dominiñ.⁊ talis eſt contra le
gem. ⁊ de hac loquit᷑ ibi. Alia eſt que ꝓcedit ex merito
peccantis.⁊ iſtam dietat lex naturalis:ſicut dictuz eſt
auẽte aug.ð ci.dei.penalis ſeruitus ea lege oꝛdinatur
⁊c̃. ¶ Hd illud qð obijcitur de aplo ad oxppoſitum. nõ
ſolum ꝓpter iram ſed ꝓpter conſciam. Motandũ ꝙ du⸗
plex eſt ſeruitus.vna eſt neceſſitatis que ſecuta eſt pec⸗
catum. alia eſt reuerentie ⁊ honoꝛis erga ſuꝑioꝛes. Et
x hac intelligit apoſtolus cum dicit. Sed ter con⸗
ſcientiam. hoc enim dictat conſcientia ſemper:ꝙ reue⸗
rentia maioꝛibus exhibenda eſt. Unde Tullius po⸗
nit de lege naturali obſeruantiam: per quam (ſic ideʒ
dicit) homines dignitate antecedentes cultu quodaʒ
7 bonoꝛe dignant᷑ ⁊ ꝑ ̊ pʒ ſolutio.

—

Mueſtio.xxviij. de lege

moyſi in generali.

Onſequens eſt ad

iuuãte dei gratia inquirẽ de lege moy
ſi. Et primo generalit᷑ ꝙtum ad legis
conditõnes. Secũdo in ſpeciali ꝙtuʒ
ad legis pꝛecepta ⁊ ſanctones. Cir⸗
ca conditõnes aũt legis moſaice inquirenda ſunt hec.
Primo. de latione legis.Secũdo.de cõtinentia legis.
Tercio. de impletione ꝑ xp̃ᷣm. Quarto.de onere obſer
uantie legalis. Quinto. & iuſtificatõne legis.

Membꝛũ pꝛimum ..

KRimo ad legis lationẽ inquirenda ſunt
hec. Primo.de vtilitate latõnis. Scdo ·
ce neceſſitate latõnis. Lercio.de temꝑe
,B latõnis.Quarto.de ꝑſonis quibus lata
eſt. Quinto.de latoꝛe legis.

Articulus primus

D primũ ſic ꝓcedit᷑.Ro.v. Lex ſubintra⸗
uit vt abundaret delictũ. Slo.naturale in⸗
ſticie ingeniũ niſi babeat qðᷣ reſpiciat ⁊ ve⸗
neret᷑ non facile ꝑficit b̊ egrotat:⁊ ſi upuenientibo cedit
peccatis ⁊ appellat illud ingenium ideʒ qð legez natu⸗
raleʒ: ſeu viuacitateʒ diſ. cernendi que venit ex lege na⸗

turali.Et vult dicere. ꝙ niſi homo habeat principiuʒ
quo reſpiciat in ſummũ bonũ ⁊ mercedeʒ:non ꝑficit ſᷣ
egrotat. pᷣ ꝑ legem moyſi reſpicit bomo deũ tanqꝙᷓ acto
reʒ:2 venerat᷑ tanqᷓ retributoꝛẽ · quia ad hoc ei data E.
gᷓler moyſi fuit danda bomĩ ? ferenda. 4 Scða ratõ.
prima Thi.j · Scimus quia lex bona eſt ſi quis ea le⸗
gitime vtat᷑. ſ. vt ꝑ eã cognoſcat moꝛbũ 2 qᷓrat medicũ.
Suppoſito q natura hũana egra ẽ:obijcit᷑ ſic. Omni
egrotanti nccia ſeu vnlis ẽ cognitio moꝛbi ſui: ⁊ queſi
tio medici. ̊ lex moyſi h̊ facit: q; facit ↄgnoſcẽ moꝛbũ
ſcʒ peccatũ:⁊ querẽ medicũ.ſ.deũ.vñ glo.ſuꝑ illõ ro.
qnto.lex ſubintrauit ⁊c̃. Ad hoc data eſt ler vt hõ defi
ciens in pᷣceptis ⁊ factus pᷣuaricatoꝛ:liberatoꝛẽ ſalua⸗
toꝛẽq; requireret.&ᷓ ncc̃ia ſeu vtilis eſt lex moyſi hũane
nature que egra eſt. lex igit᷑ fuit ferenda. Ad oppoſi
tũ.prima ad coꝛint᷑.xv.lirtus peccati lex. Glo. lex ꝓ⸗
hibẽdo auget peccati cupiditateʒ. H nibil ad qð ſequit᷑
augmentü peccati eſt vtile ſaluti.̊ ad legeʒ ↄlequit᷑ au
gmentũ peccati.ᷣ nõ fuit lex moyſi vtilis ſaluti. ñ ſu
it ferenda.4 Si dicat᷑ ꝙ lex nõ auget peccatũ niſi ꝑ oc
caſionez ſolũ:⁊ nõ ꝑ cãm.Cont᷑ hᷣ opponit᷑. Magis ex⸗
pedit aĩe ſaluti ꝙ tollat᷑ cauſa 2 occaſio peccati: ꝙᷓ ꝙ
ſolũ tollat᷑ cauſa ⁊ occaſio remaneat.cũ ᷓ lex ſit occa⸗
ſio peccati ⁊ augmentũ eius: ſalubꝛe eſſet aĩe ꝙ tollere

tur lex neqʒ daret᷑.nõ igit᷑ ferenda erat.⸗ Tercia rõ.

Ko. vij. occaſione accepta: ꝑ mandatũ peccatũ oꝑatuʒ

eſt in me omẽʒ ↄcupiſcentiã · Glo. dicta eſt ↄcupiſcẽtia
ex ꝓhibitione legis. lex inflãmauit cõcupilſcentiaʒ. S
noxia fuit ⁊ nõ expediens ad ſalutẽ.iᷣ nõ cebuit dari.
Quarta rõ. Qullũ bonuz oꝛdinate dat᷑ qð nocet illi
cui dat᷑.ſicut vinũ lʒ ſit bonũ:tñ nõ dat᷑ oꝛdinate febri
citanti:qꝛ nocet illi.ſi ̊ lex nocuit illis quibo dabat᷑.ſi
cut pʒ ꝑ predictas auctes ⁊ ꝑ multas alias:pʒ ꝙ ñ oꝛ⸗
dinate dabat᷑.ſ̊ nõ erat danda niſi oꝛdinate.q̊ ñ debu⸗
it dari. aũt lex noceret illis cui dabat᷑: pʒ ex auẽte
apki ro.vij. Peccatũ ꝑ mandatũ oꝑatum eſt in me moꝛ
tem vt fiat ſupꝛa modũ peccans peccatũ.4 Quita rõ.
Om̃e obtenebꝛans aĩam plus nocet aĩe qᷓ; ꝓſit.ſed lex
obtenebrat aĩam: g plus nocet aĩe qᷓ; ꝓſit. nõ erat fe⸗
renda. Aldinoꝛ pʒ ꝑ illud math.iiij· ſpus qui ſedebatĩ
tenebꝛis 7c. JObi dicit Criſo.tenebꝛe erãt maxĩe ſm le⸗
gem: que nõ ad manifeſtandã dei iuſticiã data fuerat:

ad puniendã duriciã coꝛdis eox. ſicut ait dñs. Jyter
duriciã coꝛdis veſtri moyſes iſta mandauit:⁊ n ad ſal

uandos eos ſ excecandos.· 4 Sexta ratio.Nugꝰ.cõtꝛa
Fauſtũ. lex impꝛobos pᷣuaricatõis reatus ligat cu in⸗

bet qð nõ pñt implere. preuaricatõis reatus maxĩe
nocet. ̊ cũ lex liget: relinquit ꝙ lex marĩe nocet.plus
igit᷑ nocet ſaluti aĩe qᷓ; ꝓſit.q̊ nõ erat ferenda.4 Septi
marõ. Augꝰ. in li. de nata ? ga. Aata qᷓ hõ ex adam
naſcit᷑ indiget medico. ſᷣ lex ñ facit ad medicinã ⁊ cu⸗
ratõʒ moꝛbi: ĩmo ad ipᷣm ſeꝗt moꝛboꝛ infirmitas.no⸗
cet gſaluti aĩe.q̊ñ erat ferẽda. Octaua rõ. Gat.iij.
lex yt trãſgreſſoꝛes poſita ẽ. Glo.i. vt hõ ſuꝑbe de ſu⸗
is viribo fidẽs: acciꝑet pᷣcepta in ꝗbo deficiẽs ⁊ factus
pᷣuaricatoꝛ:liberatoꝛẽ ſaluatoꝛẽq; regreret. Data eſt

ſex:vt ſuꝑboꝝ ceruir qͥs faceret traſgr edi hũiliaret᷑:vt

——

medicꝰ optaret᷑. De intentõe & legis erat:vt hõ poegri
tudinẽ medicũ regreret:⁊ ꝙ bõ pꝛiꝰ deficeret. bᷣ ↄſtat ꝙ
iſte ñ eſt optimꝰ modꝰ adducẽdi ad medicũ: ꝗẽ ſcilʒ ꝑ
egritudieʒ.̊ ſi optimi ẽ optĩa adducẽ.ñ ẽ aũt adductõ
optimi cũ fii malũ vt veniat bonuʒ. ñ fuit latio legis
bona.vt ſcʒ factꝰ bõ pᷣnaꝛicatoꝛ qᷓreret bonũ. Solo.
dðm ꝙ nccitas fuit dandi legeʒ moyſi⁊ vtilitas · Ppteꝛ
tres leges qs diſtinguit apłs.ꝗᷓ ſunt lex natke. lex cõcu⸗
piſcẽtie ſeu lex fomitis.⁊ lex euãgelij ſen gꝛe. ⁊ Em hoc
lex moyſi decurrit m tres rõnes dine diſpẽſatõis · da⸗
tur. n. in adiutoꝛiũ legis nate: ⁊ 'm h̊ decurrit m mi⸗
ſericoꝛdiã. dat᷑ etiã ĩ coertõʒ legis pct᷑i vł fomitis.⁊ Fʒ
i decurrit ẽm ratõʒz iuſticie. IYtẽ dat᷑ in ſignũ ⁊ ſignifi
catõʒ legis gr̃e ⁊ directõʒ ad ipᷣaʒ. F̃m h̊ decurrit ſᷣm

ratõz ſapĩe. De pᷣmo habet᷑ ſuꝑ illð ro.v.lex ſubinira⸗

uit. dicit glo. data erat lex in adiutoꝛiũ hũane nat᷑e.vt

qꝛ ipſi nate qdãmõ inſerta ſunt iuſticie ſemĩa: addeꝛet

lex cniꝰ auẽte ⁊ magiſterio ingeniũ natale ꝓficerʒ ad
fructũ iuſticie faciendũ.a hec eſt pꝛima vtilitas latõis
legis. Scðda aũt eius vtilitas eſt ad coertiõʒ legis pcti
vel fomitis.r de hac babet᷑ gał.iij. ler ꝓpt trãſgreſſoẽs
⁊c᷑. Glo.lex poſita eſt ꝓyter trãſ⸗ greſſiõz cohibẽdã.i. vt
ſaltẽ timoẽ ceſſarẽt hoies trãſgꝛedi. vt qñq; idẽ faceꝛẽt
volũtate data ẽ vtykm dei erudiret ſub timoẽ dei: vt
digny fieret accipe ꝓmiſſiõez q̃ẽ xpᷣs. Tercia vtilitas
fuit ad figurãdã legẽ gꝛe vel euãgelij: 1 directioneʒ ad
ip̃am. vñ ps. lex dñi ĩmacłata oue rtẽs aĩas.Glo.ↄuer
tes aĩas. i.ſua diſtꝛictõe coꝝiges ad xp̃ᷣi Graz mittens.
Et ſic pʒ ꝙ ẽ ad coercẽda pcta ad directõʒ figurati
onẽ legis gee. 'm h̊ dr̃ ro.v. lex ſubintuit. Glo. erãt in
illo pplo tria genera hoĩm.ſ.duri.incipiẽtes.⁊ ꝑfecti.
his oĩbo data ẽ lex. ſ̊ duris dat᷑ ĩ flagellũ.incipiẽtibo ĩ
pedagogũ. data ẽ iuſtis in ſignũ.ſ.future ge ꝑ xpᷣm.⁊

gak. iij . ꝓpt trãſgreſſoꝛes. Glo. data ẽ lex i ſignũ futu⸗
roꝝ.vt futura figuris atteſtarẽtk. Et ſm ̊ tria erãt ĩ le

ge. ſ. moꝛalia que erant ad dilucidandã legem nature.

7 qtũ ad hoc erat ad inſtruendũ incipiẽtes. Iem ba⸗
buit lex iudicialia ad coercendũ legezʒ ↄcupie vel fomi
tis. ⁊ qᷓtum ad h̊ erat duris in flagelium. Iez habuit
figuralia ſeu cerimonialia ad figurandã legez grane.
quia figure erant figure futuroꝛum. 7 qtum ad bᷣ fuit
iuſtis in ſignum. m hoc & patet intentio vtilitas le
gis ferende. 4 Ad primaʒ rationeʒ & in contrarinʒ di
cendũ.ꝙ illud intelligit᷑ non per cãm:ſᷣ ꝑ occaſiõʒ · vñ
ro. iiij lex iram oꝑatur. lo. ad hoc data eſt ler: etre⸗
os faceret delinquẽtes. non efficienti cauſa: b nõ adiu⸗
uante gratia. vnde verbum illud dicit᷑ ꝑ abnegationẽ.
quia videlʒ lex nõ dat gẽam. p facit oſtenſiõeʒ peccati.
rom̃.vij. Pcĩm accepta occaſione mandatũ:opera
tũ eſt in me ⁊c. ¶ Ad ſcdᷣam qua obicit᷑.ꝙ; magis expe
Dit vt tollat᷑ cã ⁊ occaſio ⁊c.dðᷣm ꝙ quedaʒ eſt occalio
nulliꝰ boni ĩductĩa:alia ẽ q ẽ alicꝰ boni ĩductia.ĩ pᷣmis
occaſiõib pcti veꝝ ẽ ꝙ tollẽda ẽ occaſio a expediten n
daẽ. occaſio at᷑ qᷓ ẽ alicꝰ boni ĩductia:ſi ſit ccar indrñ
tẽ: adhuc bene cõcedo ꝙ tollenda eſt vitanda. Si aũt

— — —

————

e
8 dr
amd
aß,
ſignii
mmtfn
binrae
hote,
dent
ez
latos
bpei
ſes
l.pt
enit
et
fnas
GA
guer
iuens.
oren
crin
ſgien
pikl
rnt
fuun/
ritie
e.
ba/
bmi
beit
ane.
zſa
tas .
ſigd
z
ſtſen
do⸗
ntone
ccdn⸗

cen

baße
en
in⸗
1 1
n
aot

Nueſtio

ſit eirca rem ncciaʒ ad ſalutẽ. dico ꝙ nõ expedit q tol⸗
latur. vnde ſi aliquis vxt alij occaſionem ſcandali ꝓpt᷑
veritateʒ vite vel doctrine:quia ſcʒ predicat veritatem
vite iuſticie.nõ ꝓgter boc debet dimittere ſuã pᷣdica⸗
tioneʒ.̊ ſi de aliquo indifferenti daret alijs occaſionẽ
eccati ⁊ ſcandali: erxpediret ꝙ dimitteret. Ler aũt ta
is occaſio eſt inductiua boni: qdð nullo mõ dimittẽdũ
eſt. ſcʒ neceſſarij ad ſalutez. vt pʒ. Dicimꝰ etiã ꝙ lex ſꝑ
quantũ eſt de ſe factiua eſi boni.vnde rom.vij.Lex ſan
cta 7 bona:⁊ mandatũ ſanctũ ? iuſtum ⁊ bonuʒ.qð g
bonum eſt mibi factũ eſt moꝛs: abſit.⁊ dicit glo.Cex
eſt ad vitam ? iubet bona ⁊ mala ꝓhibet ⁊ fecit pecca
tum cognoſcere.vnde dicit᷑ ſancta.i.ſane docens mãda
tum. Juſtum.i.iuſlificans peccatoꝛeʒ.⁊ bonũ.i.vtileʒ
vitam acquirens.ᷣ̊ ꝙ nõ ſequat᷑ bonũ ſᷣ peccatũ ex le⸗
ge. H nõ eſt ex lege ſ̊ ex faciente.vnde dicit eadem glo.

poſt. non eſt ex ipſa lege moꝛs ſᷣ̊ ex vicio hoĩs:qꝛ nõ lex

h fomes eſt efficiẽs cauſa moꝛtis.l Ad teꝛciam patet

ſolutio ꝑ predicta: z marime ꝑ l̃am ſupra quã glo.il⸗

la ponit᷑.⁊ hoc eſt qð dicit glo.rom̃.vij.ſuꝑ illud.itaq;
lex ſancta ⁊c.ſicut medicina nõ eſt cauſa moꝛtis:p oſtẽ
dit venena moꝛtificata. Iʒ his mali hoĩes abutant᷑ ad
moꝛteʒ ſuaʒ vel alioꝝ. ſic lex que venena peccatoꝝ de⸗
monſtrat: ⁊ hoĩeʒ libertate ſua abutentẽ qi freno cobi⸗
het ⁊ compoſito greſſu incedere docet: nõ eſt cauſa effi
ciens peccati:ſᷣ potius vicium homiĩs.i.fſfomes.⸗ Ad
quartam rationeʒ dm.ꝙ lex de ſe nulli nocuit:gꝗa iu⸗
ſtis nõ obeſt.immo eſt eis in ſignũ.Silr inſipientibꝰñ
obeſt: ̊ eſt eis in pedagoguʒ. Silr malis nõ nocet.qð

pʒ ꝑ glo.ſuꝑ illud.j.ad thim.j. Juſto nõ eſt lex poſita

que dicit.ideo data eſt lex:vt vel reum puniret vel pec⸗
care volenteʒ coerceꝛet.ſic ꝗ̊ valet malis:qꝛ coercʒ eos
ne peccent:⁊ reos punit. Et hec fuit intẽtio legis circa

malos.vnde pʒ ꝙ oꝛdinate dat᷑: quia datur ᷣm oꝛdinẽ

diuine iuſticie.quia ſemꝑ datur vel vt ꝑuerſus punia
tur.vel vt peccare volens coerceat᷑:⁊ vtrũq; eſt bonũ.
nam ⁊ ipſa diuina iuſticia punit malos in ſupplicijs.

4 Ad quintam rõncʒ dom. ſicut dicit quedã glo.p̃di⸗
cta.data eſt lex ad domandũ ſuꝑbum: 2 ad flagelladũ

durum: ⁊ ad inſtruendũ inſipienteʒ:ad manifeſtatiõʒ
2 teſtimoniũ future gratie iuſtis. Loquit᷑ &̊ Criſoꝰ. de
ipſa lege ꝑ comꝑatõʒz ad duros. vñ dicit ad puniendã
duriciaʒ coꝛdis eoꝝ ſicut ait dñs. ꝓpter duriciam cor
dis veſtri moyſes iſla mandauit. Sata.n.fuit duris ĩ
flagellũ:vt eos puniret infligendo penas.vt ſubtrahẽ⸗
do delectabilia.⁊ qᷓtum ad hoc dedit lex libelluʒ repu⸗

dij. qð eſt in lege ꝑ ꝑmiſſioneʒ: vt ipſos duros ſcʒ ⁊ ꝑp-

uerſos a malo ſubtraheret.quia proni erant ad interfi
ciendũ vxoꝛes.⁊ vt eos ſlagellaret in h̊ ꝙ ñ licebat eis
rehabere vxoꝛes poſtꝙᷓ eis dederant libellum repudij.
Silr glutonibo infligebat penam ꝓhibendo delectabi

lia gule: ſicut hũc cibum vel illũ. Itez ſuꝑbis etiã data
fuit ad domandũ ſuꝑbiam eoꝝ qui ex arrogantia 2
ſumptione dicebant.nõ deeſt qui impleat: ̊ dreſt ꝗ iu⸗

beat. 7 iſtis data eſt multitudo cerimonialiũ: que im⸗
poſſibile erat implere.hoc.n.erat onus qð patres poꝛ

tare nõ potuerũt. ſic fuerũt in lege q̃tuoꝛ. ſcʒ moꝛalia

ad inſtruendũ inſipientes.ſacramẽtalia ad ſignifican⸗
dũ iuſtis gratiam futuraʒ. iudicialia ad flagellandum

malos.cerimonialia ad domãdũ ſu ꝑbos ⁊ preſumptu

oſos.⁊ ſic habent᷑ quatuoꝛ:vt ſub figuꝛalibo accipiant᷑
duo.ſ.cerimonialia ⁊ ſacramẽtalia 4Ad alias rõnes
dðm. ꝙ ſicut eſt oꝛdo diuine ꝓuidentie: ita duplex eſt
oꝛdo legis.Eſt aũt oꝛdo ꝓuidentie duplex.ſ.principa⸗
lis in quo ſtatuit᷑ creatura. aliꝰ eſt ñ principalis: ꝗ po

ſitus eſt ad h vt ſi bomo ab aſſignato oꝛdine receſſerit

in aliũ relabat᷑.vt ſi recedat bomo ab oꝛdine miſcdie:

ſtatim eſt ſub oꝛdine iuſticie.⁊ boc dicit HBoe. ordo

cuncta complectit᷑. vt ſi ꝗs ab aſſignato ſibi oꝛdine re⸗

ceſſerit: ſtatim in aliũ oꝛdinem relabat᷑.ſic in lege fuit

xxviij.

oꝛdo principalis:qui fuit vt homo oꝛdinaret᷑ ad denzʒ.
2 alius quo oꝛdinabat boĩeʒ ad penam: qn a predicto
oꝛdine recedebat.vnde vt repꝛimeret᷑ fomes peccati in
bomie:⁊ reduceret᷑ homo ad gratiã. iſte fuit oꝛdo mi
ſericoꝛdie: quia inſtruebat inſipientes ⁊ coercebat pec
catoꝛes a ſuo malo.Oꝛdo nõ principalis erat oꝛdo iu
ſticie:quo oꝛdinabat hoĩeʒ ad flagella ⁊ egritudinẽ.vt
E hoc ipſum ad prioꝛeʒ oꝛdinẽ reuocaret: ſi ab ipſo di⸗
uerteret. Vñ ſi ↄtĩgeret aliqueʒ peccare:reuocabat eũ
flagella.r iſte fauit optimus modus adducẽdi boĩem
ad ſaluteʒ. vt ſcʒ malos flagellaret: ac ꝑ boc reuocaret
7 volentes peccaꝛe a malo coercet: ⁊ inſipientes inſtru
eret.Lex q̊ ſimptir erat in adiutoꝛiũ ad bonũ inſtruen⸗
doꝛ coercendo a malo.nõ principałr ad hoc vt homo
teficeret ⁊ fieret preuaricatoꝛ: ̊ vt moꝛbo p̃ᷣuaricati⸗
one creſcente medicus queret᷑.ſicut dicit glo.ſuꝑ illud
gatł.iij. ↄcluſit omĩa ſub peccato ⁊c. Et ſic pʒ rñſio ad
iſtam queſtionẽ: que magis.j.declaꝛabit᷑

NAꝛticulus ſecũdus

Ecundo querit᷑an lex ſit nccia ad ſaluteʒ.
Ad qð ſic. Hugo de ſan.vic.in li.ſnĩaꝝ di⸗
cit. ꝙ in lege naturali fuerũt tria.ſ.pᷣceptio
⁊ iſta fuit de neceſſarijs.ꝓhbibitio:⁊ iſta fuit de noxijs.
⁊ ↄceſſio de indifferentibo.ſᷣ nullũ peccatuʒ ita excecat
hoĩem:ꝗn cognoſcat ꝑ naturale iudicatoꝛiũ legis na⸗
turalis ꝗd facienduzʒ ⁊ quid vitandũ.vnde augꝰ.in q̃⸗
ſtionibo ve.⁊ no.teſia. Quis neſciat qd bone vite ↄue⸗
niat aut ignoꝛat: quia qdð ſibi fieri nõ vult:alij non de⸗
beat fieri.̊ ſine lege moy ſi poterat homo cognoſcẽ ꝗd
ſibi ncc̃iuʒ eſſet ad ſalu:eʒ. nõ igitur nccia erat ſaluti.

Secũda ratio. In nobis eſt ipa virtus diiudicatiua

eoꝝ que ſunt neceſſaria ad ſalutẽ.ſ.ſyndereſis. Silłr ĩ
nobis eſt ipſa virtus appetitiua ſalutis.& ſine lege po
terat homo videre ſeu cognoſcere ⁊ deſiderare qð ſibi
erat nccium ad ſaluteʒ. lex nõ fuit ei nccia.4 Ter⸗
cia ratio. Augꝰ. Ignoꝛãtia nemineʒ ſic excuſat:vt hõ
ſempiterno igne nõ ardeat.ꝛ intelligit᷑ iſtud de ignoꝛã
tia eoꝝ que ſut ncc̃ia ad ſaluteʒ.ſ̊ ignoꝛãtia legis moy⸗
ſi hoĩeʒ excuſat vt nõ ardeat eterno igne.ſicut pʒ ð be⸗
ato Job ⁊ alijs ſanctis.qui ignoꝛauerũt legeʒ tempoẽ
legis: nec erant de iudeis.q̊ ipᷣa lex moyſi nõ eſt nccia
ad ſaluteʒ.4l. Ad oppoſitum. Ald ſalutẽ nccia ẽ cogni⸗
tio credendoꝝ:⁊ oꝑatio agendoꝝ. ſ̊ lex moyſi tũ ad
figuralia facit cognitionẽ credendoꝝ ⁊ ad ipſa ꝑtinet.
qᷓtũ pᷣo ad precepta moꝛalia ꝑtinet ad oꝑationeʒ agen
doꝛũ:etiam in eoꝝ cognitioneʒ.ꝗ̊ eſt nccia ad ſalutem.
Solutio.dðᷣm ꝙ lex moyſi includit legeʒ naturaleʒ
ꝓ explicationeʒ in moꝛalibo.legem vo gratie ꝑ ſignifi⸗
cationeʒ in cerimonialibo.⁊ ideo debet dici nccia ſalu⸗
ti ꝙᷓtum ad moꝛalia: que ſunt legis naturalis. Utilis
ds ſaluti qᷓtũ ad cerimonialia ⁊ ſiguralia ante latõez:

2 his qui nõ erant de gẽte iudeoꝝ. eceſſaria vᷣo poſt

lationeʒ his qui ⁊e gente iudeoꝝ erant quibo data eſt
lex. Et ex ̊ pʒ rñſio ad obiecta.

Articnlus tercius

Ercio querit᷑ de tꝑe lationis legis.Et pᷣmo
querit᷑.vtꝝ añ peccatũ de buit dari lex. Ad
qð ſic. Sũmus medicus dat medicinã ñ ſo
lũ curatiuã:vᷣ etiã preſuatiuã.ſi g̊ eſt medicina ad pec
catũ:debuit eã dare ſummꝰ medicus qui eſt deus ante
petm vt pᷣſeruaret hoĩeʒ a peccato. Scðo querit᷑.an
ſtatim debuit dari poſt peccatũ. Ad qð ſic. diu eſt
moꝛbus:tempꝰ eſt medicine.ſicut dicit DHu.de ſan.vi⸗
cto.in ſent᷑.ſ̊ ſtatim poſt peccatũ fuit moꝛbo.& ſtati de⸗
buit adhiberi medicina.ſ̊ᷣ lex ẽ medicina pct᷑i.̊ ſtatim

Abuit dari poſt pctm. E ſit medicina pʒ. ꝗa in vulne

ribo hoĩs ſauciati inſundit᷑ vinũ ⁊ oleũ.ſicut habet᷑ de

ſamaritano qui miſcdia motug ſuꝑ enz infundit vinũ

⁊ oleum in vulneribus eius:⁊ ſanauit euʒ luẽ.x.⁊ ap⸗
pellatur ibi medicina ꝑ vinũ:medicĩa ꝑ legẽ.¶ Scða

ratio.ꝑ legẽ eſt cognitio peccati. Ro.iiij.̊ ſiatim debu

it dari lex poſtq; fuit peccatũ factuʒ. qm homi taliẽ ne
ceſſaria ſui peccati cognitõ.⁊ maxime quia tũc ſuit ho
minis ratio tenebꝛata.vnde indiguit adiutoꝛio ad ſuũ
peccatũ cognoſcendũ. Tercio querit᷑.vtꝝ añ dilu⸗
uiũ debuit dari lex. Ad qð ſic. Lex data fuit ad coerti
oneʒ malicie ⁊ peccati.ſicut habet᷑ SGał.iiij ex ꝓpter
tranſgreſſionẽ poſita eſt.dicit glo.cohibenda:hp̊ an di⸗

luuiũ fuit maxima inclinatio ⁊ maximꝰ fluxus ad pec

catum.qᷓ tunc fuit maxime neceſſaꝛia coeꝛtio pct᷑i.⁊ ita
tunc fuit maxime neceſſaꝛiũ dediſſe legeʒ.Minoꝛ patz
ſcʒ ꝙ maximus eſſet flurus tunc ad peccatũ.ꝑ geñ· vj ·
vbi dicit᷑ omĩs caro coꝛuperat viam ſuã.⁊ tantum
malũ fecerant: ꝙ deus faceret diluuiũ ad puniendum
eos. ¶ Scðᷣa ratio. Augꝰ. in queſtionibo ve.⁊ no.teſ.
dicit. Data eſt lex:vt que neſciebant᷑ auẽteʒ haberent:
in faciendis ſupple ⁊ vitandis.⁊ que latere cepeꝛat ma
nifeſtarent᷑. Lex & moyſi dat auẽteʒ faciendoꝝ ⁊ vita⸗

doꝛum. ſed illud fuit ſemꝑ neceſſaꝛiũ etiã ab initio ante

peccatũ.ꝗᷓ debuit dari lex ante diluuiũ.¶ Tercia ratõ.

Ante peccatuʒ vixit homo ſub aliqua lege ſicut habet
ecẽci.xvij. Addidit illis legeʒ vite ⁊c.ſ̊ poſt peccatũ fu⸗
it maxima legis neceſſitas ⁊ maioꝛ ꝙᷓ; ante:vt ſciret hõ

qũo deberet viuere.gᷓ poſt peccatũ ante diluuiũ debu⸗
it dari lex moyſi.que ad hoc dat᷑. Quarto queritur
an poſt diluuiũ ante tempus abrahe debuit dari lex.
Ad quod ſic.ſi. Date ſunt leges vt eaꝝ metu hũana
coerceat᷑ audacia.ſᷣ̊ tũc fuit maxima audacia ⁊ inoꝛdi⸗

nata:quia tũc voluerũt filij noe edificare turrim: cuiꝰ

cacumen pꝑtingeret vſq; ad celum.ſicut habet᷑ geñ.xj.S
tunc maxime debuit dari lex. Quinto querit᷑.· an in
temꝑe abrahe debuit dari lex.Ad qð ſic. Lũc fuit ma

xima ncciĩtas legis.q̊ᷓ tũc fuit maxima ↄueniẽtia vt da⸗

ret᷑ lex. ̊ tunc debuit dari. Maioꝛ ptʒ. Lex.n.dat᷑ ad

reuocandũ ab y dolatria.ſ̊ tunc erat totus mũdus re⸗
pletus ydolatꝛia.g tũc fuit maxima ncciĩtas legi 8. Ali
noꝛ pʒ ꝑ quandã glo.ſuꝑ geñ.que dicit.ꝙ ꝑ ſex dies ſi

gnant᷑ ſex etates.⁊ tercia die qua ſeꝑat᷑ terra ab ags:
ſignificat ſeꝑationeʒ ſeu diuiſioneʒ que facta fuit tẽꝑe

abrahe populi dei fidelis ab ydolatris:quoꝝ erroꝛ va

nus ⁊ inſtabilis.que ſeꝑatio facta ẽ ꝑ abꝛabaʒ.4. JIteʒ
videt᷑ ꝙ tunc fuit maxima ↄueniẽtia dandi legeʒ:qꝛ tũc
populus qui erat ad colendũ deum:erat diſcretꝰ ⁊ di⸗
uiſus ab alijs.⁊ in hoc acceꝑant ſignũ ſeu pactũ circũ⸗

ciſionis.⁊ illis danda erat lex.i¶ Iteʒz iaʒ erat abrabe

facta reuelatio de ꝓmiſſione illius qui ſignificatꝰerat
ꝑ legem.ſ.de xpo:qn ꝓmiſit dñs abr abe.In ſemĩe tuo
benedicent᷑ omẽs gentes. ̊ maxime tũc erat cõueniẽs

dari legẽ vt mitteret᷑ ad xvpᷣm. Solutio. dom ꝙ non
tebuit lex moyſi dari añ peccatũ: nec vlla vtilitas eẽt.

quia tunc nõ erat nccia figura ad ſignificandũ cũ eſſet

bomo ſpũalj mente preditus:nec ꝓhibitio ad coercen

dũ concupiſcentiã:que inoꝛdinata nõ eꝛat.dico tamen
ꝓ nũqꝙᷓ vixit homo ſine aliqua lege.nð etiã ade fuit
addita lex aliq̃.ſ.lex diſcipline.qn dixit ei de ligno ſci⸗

entie boni ⁊ mali nõ comedes. Vñ augꝰ.in queſtiõibo

no.⁊ ve.teſta.primũ lex foꝛmata in litteris dari nõ de⸗
buit:quia in natura ipſa inſerta quodãmodo ẽ ipᷣa cre
atoꝛis noticia.Nam quis neſciat ꝗd bone vite cõueni
at:aut ignoꝛat.qꝛ qð ſibi fieri nõ vult alij nõ debeat fi⸗
eri. Ande prius opoꝛtuit vt homo vteret᷑ lege natura
li. ⁊ cũ illa ei deficeret ſieut fecit ade.⁊ꝛ lex ſimiliter di⸗
ſcipline qñ peccauit:adderet᷑ ei lex.gał.iij.ſuꝑ illð.ꝗd
igit᷑ lex. Glo. Nota ꝙ nõ ait data ſ̊D oꝛdinata: q̃i oꝛdĩa⸗
biliter data.ſ.int tempus naturalis legis:de qua con⸗
uicti ſunt ꝙ iuuare non poterat.⁊ tempꝰ gratie anteqᷓ;
gratiã cõuincendi erãt de lege.Silłr nec poſt peccatuʒ
buit ſtatiʒ dari.immo adadita fuit lex legi nature ad

lis cura ſpec omnib ibus.
diſſerentia quo ad hoĩes. ſicut nec in pꝛima cura q̊a

ipſam oꝛdinandaʒ m diuerſas etates. Sm ꝙ tripler ẽ
inoꝛdinatio nature:quia eſt inoꝛdinatio ipſius ↄcupi⸗
ſcibilis.ipſius iraſcibilis.ipſius rõnalis. SDrimo enĩ

ante diluuiũ viguit inoꝛdinatio concupiſcibilis maxie
⁊ ad hanc reſtringendam ⁊ oꝛdinandã fuit addita lex
quedazʒ: in qua vixit homo ante diluuiũ.iij.gen. Sub
te erit appetitus tuus.ſ.ſub ratione. Hac aũt lege ru⸗
pta poſt diluuiũ fuit magna inoꝛdinatio iraſcibilis.ſ.
qñ filij noe voluerũt ediſicare turrim vſqʒ ad celos.ꝓ⸗
pter qð data eſt lex ad oꝛdinandaʒ iraſcibilẽ erga ꝓxi⸗

mũ.que fuit: carnem cuʒ ſanguine nõ comedetis.⁊ rs

fuit ad hoꝛoꝛeʒ ſanguinis ⁊ deteſtationeʒ homicidij.
vt hoꝛeret homo fundere ſanguineʒ humanũ. Poſtea

dðo ſecuta eſt inoꝛdinatio rationalis temꝑe abrabe. ꝗa

omẽs erant ydolatri.ↄtra hanc inoꝛdinatõz data fuit
abrahe lex circũciſionis in ſignum reuocatiõis ipſius
populi ad deum adoꝛandum:⁊ in ſignum fſederis inteꝛ
ſpolm fidelem ⁊ deũ. Geñ.xvij. At ſit ſignum int᷑ me ⁊
vos.Prima inoꝛdinatio erat homis ad ſe.Scða bo⸗
minis ad ꝓximũ.Tercia homĩis ad deum. quia ꝓpter
ydola cultum dimittebant diuinũ.ſic &̊ fuit aliqua lex
addita homĩ ante diluuiũ: ⁊ poſt ĩ temꝑe abrabe. Sʒ
lex moyſi non debuit adhuc dari immo cũ ipſa ſit ius
hoĩm viuentiũ ſub vno iure: prius neceſſe fuit ꝙ eſſet
populus vnitus q; daret᷑ lex. A temꝑe aũt circũciſio⸗
nis cepit eſſe populi vnitas ⁊ diſcretio.Uñ dicit Hu⸗
go. ꝙ extunc cepit vnitas populi dei: ⁊ vnitas conuer
ſationis fidelis:que pꝛimũ figurata eſt ꝑ ſacramentuʒ
circũciſionis: poſtea ſignificatur per ſacꝛamentuʒ ba⸗
ptiſmatis.⁊ ideo ante non debuit dari lex: ĩmo lex cir
cumciſionis fuit ſignuʒ gratie future.⁊ ideo debuit p̃⸗
cedere. Preterea.prius opoꝛtuit ꝙ eſſet fundamentuzʒ
legis q; daretur lex. Erant autem fundamentum iſta
quatuoꝛ.ſcilʒ fides vnius dei.⁊ fides incarnationis.ꝓp
batio fidei.⁊ fidei firmitas.prius enim q; daret᷑ opoꝛ⸗
tuit eſſe atteſtationem fidei vnius dei.⁊ hec preceſſit in
ſigno circumciſionis: que poſita eſt in ſignum federis
inter deum ⁊ populum. Atteſtatio auteʒ fidei incar⸗
nationis facta eſt: quando facta eſt pꝛomiſſio abꝛabe
de chriſto.in ſemine tuo ⁊c̃. ſed quia non ſufficit teſti⸗
monium in oꝛe vnius: immo in oꝛe duoꝛum vel trium
ſiat omne verbum. ideo prius facta eſt iſta promiſſio

etiam Yſaac ⁊ iacob.⁊ repetita cuilibet in ſemine tuo

⁊c.qᷓ; daretur lex.Sed nec ſtatim debuit dari:ĩmo pᷣus
opoꝛtuit ꝙ eſſet fides probata. Probata auteʒ fuit in
egipto per aduerſitates.vt ſcilʒ nulla aduerſitas poſ⸗

ſet eos auertere a fide: quibus danda erat lex ducens

in deum etiam incarnatum.opoꝛtuit etiam ꝙ eſſet fir⸗
mata: ne poſſet populus ſeduci aliqua fallacia. Iir⸗
mata autem fuit in multis ſignis ? mirabilibo: que ei
dominus fecit ⁊ oſtendit in exitu de egipto: ⁊ per deſer
tũ.bis auteʒ factis ⁊ impletis debuit dari ipſa lex mo
yſi: que ducit in chriſtum. hoc autem fuit completũ in
quarta etate.

Articulus quaꝛtus

Varto querit᷑.quibus debuit dari lex. Ad
qð ſic. Act᷑.x.iſQon eſt perſonaꝛũ acceptor
deus. Si ergo iudei legunt᷑ non ſolum deo
accepti ſ̊ multi alij: ſicut multi gẽtiles.vt pʒ de ſancto
Job. ergo ita debuit illis dari lex ſicut iudeis.. Se⸗
cunda ratio. Sapientie.vj.Equalis eſt ei cura de omi
bus. Cura autem dei duplex eſt. ſcilicʒ generalis qua
pꝛouidet omnibus.⁊ cura ſpecialis:que ẽ directio ho⸗
minis per legem 2 diſciplinaʒ. ergo ſi equalis eſt ei eu
ra generalis de omnibus:eadeʒ ratione debet eè ei eq⸗

ialis de omnibus homibus.neq; dxebet eẽ

creaturas ocs. 5 dz dari lex eqlit oibus boĩbo. 4 Ter
cia ratio· Mathei. v. Soleʒ ſuũ facit oꝛiri ſuꝑ bonos

oe
ki
danfii
igipſin
Mig inte
int me⸗
do b/
er
a ler
is
geſ
irchſ
sconuer
nmnenny
uy ho⸗
lrar
tß⸗
nnng
uniſa
loni
mion
teeſira
Nldnis
lincar⸗,
Arabe
ſten⸗
Aian
toinico
nine to⸗
imozs
ſefu
ſtasßg
rduens
cſaſt
aa. N
gei
er aſer
ler no
ſetüin

gecger
e
rbe
gege
gon
uch
d
nton
Nnes

Nueſtio

2 malos.¶Nagis aũt eſt deo cura aĩaꝝ qᷓ cpoꝝ. g ſi
lucẽ coꝛꝑaleʒ ſolis miniſtrat equalit omibo.̊ ⁊ lucem
ſpũaleʒ debet miniſtrare equalit omibo: queẽ lux aĩa⸗
rũ.hec añt eſt lerx. nde ꝓuer.vj. Mandatuʒ luceꝛna
eſt ⁊c.¶¶ Quaꝛta rõ. Rom̃.v.Subintrauit.Glo. poĩt
dupliceʒ ratõz quare illis ſolis debnit daꝛi ⁊ nõ alijs.
AVna eſt.qꝛ ille pus ſolus ſcʒ iudeoꝝ vnũ deũ colens
dignus erat cui eloquia dei crederẽt᷑. Alia rõ eſt.qꝛ de
illo ꝓpło erat filius dei naſciturus.Contra primã ra⸗
tioneʒ obijcit᷑. Quia in gentilibo erant aliqui nõ colen
tes ydola:ſ̊ vnũ deuʒ ſicut in iudeis.vt beatus Job 7
alij multi. ̊ ꝑ iſtam ratõʒz debuit dari illis lex. Cõtra
ſecundaʒ ratõʒ.quia de patribo abrahe naſciturus eẽt
dei filius.ſicut de Seth 2 alijs predeceſſoꝛibo. pꝑ hãc ra
tioneʒ debuit dari illis lex. Quare ꝗᷓ huic pplo data fu
it ⁊ nõ alij. ¶ SItem dicit᷑ in ecẽ? xvij. E in vnãquãq;
gentez prepoſuit cæns rectoꝛeʒ.ſ. angelũ. quia de ipſis
boc intelligit.ſicut ꝗᷓ angelus qui erat rectoꝛ gẽtis he⸗
braice miſtrauit eis legem: ita videt᷑ ꝙ angeli qui erãt
rectoꝛes aliaꝝꝑ gentiũ deberent miſtrare legez. aut vi⸗
cetur culpa eſſe ipſis:eo ꝙ nõ miſtrauerũt. 4 Itez. ir.
daniel habet᷑. ꝙ michael archangelus princeps eſt gẽ⸗
tis hebreoꝝ.vnde danieli qui erat hebreꝰ dicit᷑ ibi:mi
chael priceps veſter. Silr legit᷑ ibi. ꝙ alius erat ange⸗
lus qui erat princeps ꝑſaꝝ:alius gentis grecoꝝ ⁊c. ſi⸗
cut & michael miniſtrauit legem bebreis:ſic debuerũt
alij angeli facere alijs ꝓptis. vel quare nöo. Solo. di⸗
cendũ ſicut dictuʒ eſt de glo.rom̃.v.ꝙ duplici de cauſa
data eſt iudeis lex ⁊ nõ alijs. AUna eſt. quia ille populꝰ
ſolum vnũ deum colens dignꝰ erat cui eloquia di cre⸗
derent᷑:ceteris ydola colentibo. vnde ſolus ille ppts pᷣ⸗
ꝑabat ſe ad ſuſceptõʒ legis.⁊ ex hoc erat dignitas ĩ eo
ad hoc ſᷣm ꝙ dicit᷑ math.vij. olite ſanctum dareca⸗
nibus:neq; margaritas ꝓycere ante poꝛcos.7 ꝑ ſcẽᷣm
intelligit᷑ ibi legis eloquiũ ꝑ margaritas ſcientie pꝛo⸗
phetaꝝ. Alia ratio eſt. vt dilcerneret ille populus ð qͥ
erat filius dei naſciturus. vnde Hugo in ſent. Circũ⸗
ciſionis ſacramentũ ſemini abrahe ſanctificando ? ſi⸗
gnificando pariter datum eſt. Sanctificando:vt iuſti⸗

ficaret᷑.ſigniſicando:vt a ceteris gentibo diſcerneretur
quaten? ſingularis ⁊ diſcreta generatio maneret de qᷓ

xp̃ᷣs naſceret᷑. Muio g eent ĩ alijs ꝓpłis aliq ꝑſone deo
accepte:tñ nullus populus pᷣter iſtũ erat deo acceptꝰ.
Terx aũt non dat᷑ ꝑſone:ſᷣ populo ↄgregato ⁊ vnito vi⸗
uenti ſub vna conſuetudine.vnde bec eſt ratio q̃re nec
abrahe nec yſaac nec iacob: nec etiam tꝑe patriaꝛcha
rũ data eſt lex:immo ſolum poſſq; multiplicati ſũt.Et
generaliter data eſt illi pło lex non alteri.qꝛ non eꝛat
alius qui drũ coleret:vel ſe pꝑaret. ꝓpter hoc patʒ ꝙ;
non fuit dñs acceptoꝛ ꝑſonaꝝ in datone legis.qꝛ liex n
cebet dari ꝑſone:̊ populo vnito. immo viuenti ⸗ pꝛe⸗

ꝑanti ſe ad diuinam obeditioneʒ. 4 Ad ſecũdaʒ rati⸗

oneʒ dᷣm.ꝙ equalis fuit cura deo dando omibo legeʒ
quantũ fuit ex ꝑte ipſius.⁊ equaliter illam dedit quan
tũ erat de ſe. non tñ ex ꝑte ſuſcipientum fuit equalitas
quia non omẽs fiebant digni preꝑando ſe:ß ſolus po⸗
pulus iudaicus.Sicut.n.eſt de gratia ꝙ deus nõ vult
necitate dare gratiam ſuam non volentibo eam babẽ.
vnde non vult homies de neceſſitate eſſe beatos: ira nõ
vult hoĩes de neceſſitate dirigi in ſaluteʒ: h̊ voluntarie
7 quia datur lex ad directioneʒ in ſalutẽ. ideo non de⸗
buit dari niſi volentibo dirigi.hi aũt fnerũt ſoli g ſe pᷣ⸗
pabant. Ex hoc pʒ ꝙ nulli populo ↄueniebat dari niſi
iſti. ſic tamen dedit eis legez: vt alij de gentibo poſſent
ad eam tranſire ſi vellent. vnde ſic data fuit huic pplo
vt ⁊ cuilibet alij qui vellet eſſe ſub lege. Et hoc ẽ qð di
cit aug.in queſtionibo no.⁊ ve.teſta.vnde poſtẽ lex na
turalis eua nuit oppreſſa conſuetudine delinquedi: tũc
opoꝛtuit manifeſtari vt in indeis omẽs audirent. Et
ſic lex reſpiciebat omẽs qtum ad boc: omẽs poterãt

xxviij.

audire in iudeis ? tranſire ad legem ſi vellent. AUndeĩ
exo. xx. dicit. ꝙ ante lationem legis querebat᷑ a iudeis
an vellent 2 conſentirent viuere ſub lege. ¶ Ad terciaʒ
dom. q' ſicut lux coꝛpoꝛalis non lucet oculo niſi diſpo⸗
ſito:ita lux ſpũalis que eſt lex non datuꝛ niſi diſpoſito.
Diſpoſitus auteʒ eſt homo ad ipſam ꝑ voluntatem vt
velit homo ſub lege viuere. ¶ Ad rationeʒ autem que
eſt contra primaʒ rationeʒ glo. patet ſolutio ex dictis.

Ad rationem que eſt contra ſecũdam. doᷣm ꝙ ler q;⸗

tum ad figuralia erat ducens in xpᷣm. Et ꝗpter h̊ anꝙᷓ;
fieret reuelatio de rpᷣo: non debuit dari. ſon fuit aũt
facta Seth:nec Moe:nec alijs patribo abrahe. ſed fuit
facta primo abꝛahe.cum dixit dominꝰ illi.in ſemie tuo
⁊c̃.⁊ deinde illud idem dicit yſaac.poſt iacob.vt habe
rentur tres teſtes de fide incarnationis. Sed tũc etiaʒ
non debuit daꝛi.immo poſtq; populus eſſet multiplica
tus ⁊ vnitus:vt diſcretus eſſet populus cui dabat.⁊ ð
hoc erat xpᷣs naſciturus.⸗lj Ad aliud quo oñdit ꝓ cul
pa fuit angeloꝛum ꝙ; non miniſtrauerunt legem bis g⸗
bus preerant. Dicendum ſᷣm beatum DOyoniſiũ ĩ hie⸗
rarchia angelica.ꝙ iſtud non fuit culpa angeloꝝ: ĩmo
fuit culpa gentium quibus dominant᷑ angeli:qui non
preꝑauerunt ſe ad ſuſceptioneʒ legis: nec volebant ſe
preꝑare.vnde noluerunt recipere illuminationeʒ ꝑ le⸗
gem. Et quia non datuꝛ niſi volentibus eam.ideo non
fuit eis lata. ec defuit hoc ꝑ angelos quin bene mi⸗
niſtraſſent: ſi illi ſe preꝑaſſent. ⁊ ꝓpter hoc fuit culpa
gentium: non angeloꝛum. Sumus enim arbitrio libe
ri recipere quod per angelos miniſtratur. Et hoc ẽ qð
dicit Syoniſius.Si auteʒ quis dicat.qũo hebreoꝛuʒ
populus reductus eſt ſolus ad diuinas illuminatõcs?⸗
Reſpondendum ꝙ non angeloꝛum rectas dominatio⸗
nes accuſari opoꝛtet de alioꝛum gentium erroꝛe: ſed il
los populos propꝛijs motibus ex recta reductione ad
domnuinn decidentes amoꝛe ꝗꝓpꝛio ⁊ ſuperbia: neq; co⸗
actam habemus vitam neq; per prouidentie poteſtatẽ
diuina lumina reuelantur. Et intendit peꝛ hoc dicere.
ꝙ illa que ſunt per poteſtateʒ prouidentie: ſunt neceſſi
tatis:que auteʒ ꝓpter oꝛdineʒ non. Diuina ergo illu⸗
minatio facta per legem. quia non eſt per poteſtatẽ pꝓ⸗»⸗
uidentie ſed per oꝛdinem: non eſt neceſſitatis.⁊ ideo ñ
fuit lata nec miniſtrata niſi volentibus.hec ergo ẽ ſua
ratio:quare alijs gentibus nõ miniſtrabant angeli le⸗
gem. ¶¶ Sed iunc poſſet queri: quare iſtis per angeluʒ
ſuum michaelem rectoꝛem fuit miniſtrata: non ſimili
ter alijs gentibus ꝑ ſuos angelos.Et reſpondet.ꝙ alij
populi habuerũt angelos:⁊ etiam ſanctos homĩes re⸗
ctores.ſicut fuit Melchiſedech. tamen illi populi nõ
ſe preꝑauerunt ad legem ſuſcipiendam. Soli autẽ he⸗
brei conuerſi ſunt ad deum ⁊ ſe preꝑauerunt.⁊ ideo il⸗
lis eſt miniſtrata.⁊ hoc ẽ quod dicit᷑.non ſi implex mel⸗
chiſedech theoſopha amicum dei im: ſed ⁊ ſacerdotem
ci vocant: vt habentibus prudentiam aperte ſignifi⸗
cent: ꝙ non ſolum ad vere exiſtenteʒ deum erat cõuer⸗
ſus: ſed etiam alijs ſicut hierarchia ducatũ prebebat.
⁊ pharaoni apud egiptios.⁊ babilonioꝛuʒ principi ⁊
gentibus illis qui dei miniſtri ſtatuti ſunt. foꝛmatarũ
ab angelis viſionum: manifeſtatõnes ſanctis viris da
nieli 2 ioſeph ex deo per angelos ſunt reuelate. ipſa al⸗
tiſſimi ꝓuidentia oẽs hoĩes ſalutarie ſuſcitatiuis ma⸗
nuductionibo diſtribuẽto ſolo preter omẽs iſrael. ad
veri lumis donationeʒ 2 cognitionez ouerſo.vnde the⸗

ologia dicit deum poſſediſſe iſrahel.

Nꝛticulus qmntꝰ

Onſequens eſt querere de legiſlatoꝛe.Et pᷣ
moↄtra manicheos oñdẽdũ eſt. ꝙ lex moy
ſi ſit lata a bono ⁊ a ſolo deo. Secũdo qrit
vtx ſit lata ab eo ꝑ miniſteriũ angeloꝝ.Contra mani

cheos qui blaſpbemant legem dicentes eam latã oꝛe

impijſſimo a principe tenebraruʒ arguitur ex teſtim⸗
nijs noui teſtamẽti qð recipiũt ſicut dicit ſaluator ma⸗
thei.xv. Quare vos tranſgredimini mandatũ dei pꝛo
pter traditioneʒ veſtram. dus. n. dicit honoꝛa patreʒ
tuum ⁊c̃.4¶! Secunda ratio Luc.xviij. Juueni queren
ti: quid faciendo vitam eternam poſſidebo. Reſpõdit
dñs.AlNDandata noſtinon occides.nõ mechabeꝛis ⁊c̃.
ALex igitun a bono deo lata eſt.4¶ Si dicatur ꝙ qtum
ad cerimonialia ſit a malo deo: non qtuʒ ad moꝛalia.
Cõtra. MMath. viij. dixit dñs leproſo. Nade ⁊ offer mu
nus quod precepit moyſes in teſtimoniũ illis. ̊ oↄſtat
ꝙ illud munus erat cerimoniale. g̊ ex hoc ꝙ precepit
offerri approbauit cerimonialia. nullo modo appro⸗
baret aut preciꝑet fieri quod traditum eſſet a dy abo
lo. & illa ſunt a deo.¶¶ Stem hiere. Ecce dies veniũt di
cit dñs: a conſummabo ſuꝑ domũ iſrael: ⁊ ſuꝑ domum
iuda nounum teſtamentuʒ. non m teſtamentum qð fe⸗
ci patribus eoꝛum ⁊c idem eſt latoꝛ legis 7 euãgelij
noui vete. teſta. ¶ Item. j. ad coꝝ.ix. addacit apoſto⸗
lus illud. Qon alligabis os bouis trituꝛantis.⁊ dicit
iſtud dictum eſſe in lege.a inducit ad oſtendendum ꝙ
licitum erat ei acciꝑe ſumptus. 4 Item JYaco.iiij. vnꝰ
eſt legiſlatoꝛ:qui poteſt perdere ⸗ viuificare.ex his pʒ
legem eſſe datam a bono teo.4 Item rom. v. Lex ſan
cta mandatum ſanctum ? iuſtum ⁊ bonũ. ea bono
7 ſancto. a lege eterna. 4l Item volenti mihi facẽ bo
nuz inuenio legem: qm bona eſt. a bono eſt. ergo ⁊c·
Al Item. j. ad Thi. j. Hona eſt ler ſi quis ea legitime
vtatur. 4 Item math. v. on veni legem ſoluere: ſed
adimplere. ſed nibii impletur a co niſi bonum.· tẽ
cus er oꝛe ſuo dixit eam legem dei. math.· xv. Dimit⸗
titis legem dei ꝓpter traditiones veſtras. Ad oppo⸗
ſitum ſunt blaſphemie impioꝛum manicheoꝝ ſub ſpe⸗
cie ratiocinantium. Aug'. in li.de libero arbi. Jubet
eterna ler amoꝛeʒz auertere a tem ꝑalibo: emendatuʒ
ad eterna conuertere. ſ̊ lex moyſi conuertit aĩm ad tẽ⸗
poꝛalia: ⁊ auertit ab eternis. Seſt contraria legi eter⸗
ne. non deriuatur ab ea.Minoꝛ patet/nam lex moy
ſi conuertit aĩm ad ſua pꝛomiſſa.Mſa.j. Si volueꝛitis
audieritis me: bona terre comedetis vt terram lac
mel ⁊ bmõi.non conuertit & animuʒ ad eterna: ſed ad
tem ꝑalia. ꝗ Secunda ratio. Aſumma ratione ñ egre
ditur preceptum aliqð ſine ratione.cum ꝙ in lege mo⸗
yſi ſint multa precepta.ſeʒ cerimonialia line ratione⸗
6 non ſunt a ſumma ratione que eſt lex eterna. Sʒ cõ⸗
at ꝙ quidam ſunt ab aliquo principio ⁊ vno. g a ma
lo pricipio:vt dicunt manichei. autez ſint ibi mul⸗
ta ſine ratione patet.quia qð dicit᷑ in deut. Oana ⁊ li⸗
no non veſtieris.ſimilit non coques bedum ĩ lacte ma
tris ⁊c.iſta nullam habent rationeʒ.4l! Tercia ratio.
HGmne opus rectum ſicut in quo eſi intentio oꝑatoꝛis
oꝛdinata eſt ꝓpter finem honoꝛabileʒz vel vtilem. b om̃e
opus diuine legis eſt rectum. ̊ eius finis eſt honoꝛa⸗
bilis ⁊ vtilis. Si ponamus pcepta cerimonialia eẽ
ab eterno ⁊ bono. eoꝛũ eſſet finis honoꝛabilis vel vti
lis.Sed hoc eſt falſum.quia ex hoc.nõ coques heduʒ
2 non arabis in boue ⁊ aſino: non acquirit᷑ aliqua bo⸗
na diſpoſitio in aĩa:nec aliqð bonuʒz in coꝛpoꝛe ſm lit
teram:nec aliqua vtilitas. ⁊c. Si dicat᷑ ꝙ ratio eſt ĩ
cerimonialibo: ſicut in iſtis non arabis in boue 2 aſi⸗
no.⁊ non veſtieris in lana ⁊ linoꝛ in alijs in quibo ꝓꝑ⸗
pibent᷑ mixtiones:quia lex moyſi ꝓbibet omẽʒ cõmi⸗
xtioneʒ vitandam ⁊ boꝛendam: que eſt in peccato cõ⸗
tra naturam.ne homĩes qui tunc erant proni ad malũ
c ſimilibus ad ſimilia tranſirent:vt ne crederent ꝙ ſi
cut fit cõmixtio aliquoꝝ: fieꝛet oĩm.ſᷣ nihilominꝰ ſunt
adhuc multa alia cerimonialia quoꝝ non eſt rõ. ſicut
non coques hedũ ⁊c̃.⁊ quare tot hirci ad litteraʒ offe⸗
runt᷑: ⁊ nõ plures:⁊ quare hoc mõ:⁊ quare aries ⁊ nõ

alind.⁊2 ſic d alijs. Ergo adhuc ideʒ qð pꝛius ſequit᷑:

q non deriuetur lex moyſi ꝑ vninerſalitatẽ ab eterna⸗
¶ Item ad heh.ᷣvij. Repꝛobatio fit pcedẽtis mãdati⸗
pter infirmitateʒ 7 inutilitateʒ.2 loquit᷑ qᷓtuzʒ ad ceri⸗
monialia.ſᷣ nibil infirmũ ? inutile ẽ a lege eterna ĩmo
ßm conferens eſt vtile. ̊ ⁊c. ¶à Itezʒ roma.vij. Vir⸗
tus peccati lex · S lex eſt effectiuuʒ peccati.ſ̊ nulluʒ ta⸗
le eſt a lege eterna. ̊nec lex moyſi.4 Sexta ratio.Ad
ro. vij. Lex ſubintrauit vt abundaꝛet delictũ.gᷓ lexẽ au
gmentatiuũ peccati. ⁊ boc dicit glo.ſuꝑ illud rom̃.iiij⸗
Seg ei qui ex fide eſt abrabe. Glo.lex auget peccatũ.
ß nullum tale eſt a lege eterna.&̊ ⁊c. ¶ Item rom̃.vij.
Paſſiones peccatoꝛum que per legem erant. lex mo⸗
yſi eſt cauſa illarum paſſionum. ⁊c̃. ¶ Dicut aũt qui
dam ꝙ hec omnia intelliguntur per occaſionem ⁊ non
per cauſam.ſcilʒ ꝙ ler ſit augmẽtatiuũ peceati ⁊c. Sʒ
tunc obijcitur. quoniaʒ ſi hoc eſſet verum. g idem eſſet
poſita lege ⁊ remota.ſed hoc eſt falſum. quia lege ad⸗

neniente peccatum factuʒ eſt prenaricatio.quia vbi ñ

eſt lex neq; preuaricatio Roma.iiij. ler dicit cãm pec
cati aliquam.ergo occaſio non prinat ibi oĩno caulali
tatem. 4 Item roma. cij. Peccatum eſt oꝑatum in me
er mandatum omneʒz concupiſcentiaʒ. dicit poſt vt
iat ſupꝛa modum peccans peccatum per mandatũ.ex
quo habetur ꝙ mandatuʒ operatur ad peccatum.⁊ ꝙ
per ipſum magis intenditur fomes.ergo lex eſt cã pec⸗
cati aliquo modo ⁊ non ſolum occaſio.ergo c. 4 Ytez
ſic ſe habet lex ad homineʒ poſt peccatum: ſicut vinuʒ

ad febricitantem. quoniam ſicut vinum bonum eſt in

ſe: tamen maluz eſt egro vel febricitanti.quia ẽ diſpo
ſitus ad hoc vt inflaãmetur a vino.ita lex in ſe ſancta ⁊
mandatum ſanctum 2 bonum. vt habetur.vij· ad Ro.
Tamen bhomo poſt peccatum diſpoſitus eſi ad malũ:
ad hoc ſcʒ ꝙ fomes incendatur per legeʒ. ſed datio vi⸗
ni egrotanti non poteſt eſſe ad bonum neca bono me⸗
dico: immo culpabilis eſſet. ergo ſimiliter datio legis
moy i non poteſt eſſe ad bonum nec a bono principio.

ergo ⁊c. ¶ Item ler moylſi precipit legez talionis. vt

oculum pro oculo.denteʒ pro dente. lex eterna ſeu euã
gelica probibet. cũ contrarie ſint: non ſunt ab eodẽ.
ſed bec eſt a bono principio. gilla a malo. 4 Item lex
moyſi dicit odi inimicum. lex enangelica iubet cõtra⸗
rium. ſeʒ diligite inimicos veſtros. S ſi hec eſt a bono:
illa eſt a malo principio. 4 Item moy ſes conceflit li⸗
bellum repudij ⁊ iuſſit fieri ipſum. lex euangelij pꝛobi
bet ipſum ergo ⁊c. ¶ Item lex data ab optimo deo di
rigit per ſpiritum.ſed obſeruantia legis exeludit ſpiri
tum. ſicut habetur ad gat.v. Si ſpiritu ducimini non
eſtis ſub lege. ergo non eſt data ab optimo.⸗ Itẽ a bo
no non eſt miniſtratio damnationis 2 moꝛtis· ſed dici
tur ſecunda coꝛint᷑.ij. ꝙ littera occidit.⁊ iterum dicit

ibi. ſi miniſtratio moꝛtis fuit in gloꝛia ⁊c.⁊ oppellat le

gem miniſtrationez moꝛtis. ergo lex nõ eſt a bono deo.
Item deus bonus non ell auctoꝛ mendach⸗ſed actor

legis eſt actoꝛ mendacijſicut habe tur tercio regũ. xxij.

vbi dicitur. Quis decipiet Achab. reſponge vnus⸗
Ero ſpiritus mendax in oꝛe omniũ prophetaruʒ eius.
Et poſtea ſequit. Egredere ⁊ fac.ergo iuſſit illi menti⸗
ri⁊ tecipere.ſed precipere eſt eſſe auctoꝛem:auctoꝛ igi
tur legis eſi auctoꝛ mendacij.eꝛgo non eſt deus bonus.
4l Item auctoꝛ veteris teſta.non fuit fidelis ⁊ cquus:
ſuis mandatis. quia iuſſit rapinam filijs iſꝛael ĩ egreſ⸗
ſu de egipto. precepit etiam dolum.i.ꝙ ſimularent mu.
tuum cum non intenderent reddere. Item gal. tercõ
NQuecũq; ſunt ſub operibus legis:ſub maledicto ſunt.
ſed opera maledicta non ſunt ab optimo deo.ergo ⁊c.

Item mathei quinto.Zludiſtis quia dictum eſt anti

quis.ex boc videtur diſtinguere ⁊ dicere.qꝙ ab alio da
ta fuerunt illa: ab alio dantur iſta noua. Stez ab
eodeʒ mandante non procedunt mandata contraria,
ſed contraria ſunt diligere inimicũ quod precipitur a

„ .

l
de
luze
io
gin

i
centt.

ernn
eqt
Znon
eſſer
q⸗
li
pee
ſali
me,
N
n
Re⸗
finz
neln
diſp⸗
nenne
ſe⸗
nai
tiori
one⸗
s
pio.
eui
ce.
ukr
en
bore
eel
jm
oden
thpen
ininen
int
dil
D
Alele.
90⸗
en
tri⸗
ſus⸗
ns,

Nueſtio

deo. odire inimicũ quod preeipitur ab auetoꝛe legis.
ergo lex non eſt a bono deo. 4 Nem deus non eſt ſibi
diſſidens ⁊ cõtrarius.iiij.exo. Auctoꝛ legis iurat ſe da
turum terram promiſſionis.alibi iuꝛat ſe non datuꝝ.
ergo diſſidet ſibipſi.ergo non eſt bonus deus. 4 Item
auctoꝛ veteris teſtamenti eſt auctoꝛ maloꝛum. ſicut ba
betur AUmos tercio. Si eſt malum in ciuitate quod nõ
faciat vminus. Solutio. Dicenduʒ ꝙ lex Moyſi
data eſt a bono deo.. Ad primam rationeʒ in contra
rium ddm ſm auguſti.contra aduerſarium legis pro⸗
phetarum. Anus eſt deus: vnus creatoꝛ bonoꝝ tempo
ralium ⁊ eternoꝛum.ita vnus eſt deus auctoꝛ duoꝛum
teſtamentoꝛum.ſcilʒ veteris ⁊ noui teſtamenti.tamen
in vno allicit ꝓpter eterna ſcilʒ in nouo:⁊ in veteri ꝓpt
tempoꝛalia. Et ita cum nouũ teſtamentuʒ ſeu lex euan
gelica ſit a lege eteꝛna.conſtat ꝙ ſimiliter ⁊ lex moſai⸗
ca que dicitur vetus teſtamentum. Ad id tamen quod
obijcit.q lex moſaica conuertit animaʒ ab eteꝛnis 2 cõ
uertit ad tempoꝛalia. Dicendum ꝙ eſi cõuerti ad tem
oꝛalia ꝓpter tempoꝛalia: vt ibi fiat ſtatus.Et hᷣ modo
ex moſaica non conuertit ad tempoꝛalia. Item eſt cõ⸗
uerti ad tempoꝛalia non ꝓpter ſe:ſed ꝓpter eterna. B
modo lex moyſi conuertit ad tem ꝑalia.ſcʒ vt per hoc
alliciatur homo ad eterna.ſcilʒ vt ex dono moneat ho⸗
mineʒ: ⁊ alliciat ad amoꝛem dantis ſcilʒ dei. VUnde in
tceutro.x. Poſſideas terram quam iuraui tibi. Audi
iſrael quid petit: vt timeas dominũ ⁊ ambules in vijs
eius:⁊ diligas eum.q¶ Ad ſecunduʒ dicenduʒ. ꝙ in le⸗
ge moy ſi duplex eſt ratio precepti.ſcilʒ litteralis2 ſpi⸗
ritualis. In omibus moꝛalibus a iudicialibus eſt ra⸗
tio litteralis manifeſta. In cerimonialibus auteʒ ẽ ho⸗
mini ſpirituali ratio ſpiritualis manifeſta. Sed litte⸗
ralis ratio poteſt accipi in eis dupliciter. aut qtuʒ ad
generalitateʒ ipſoꝝ:aut qᷓtum ad ſingulaꝛitateʒ:ſicut
ꝙtum ad circumſtantias. Primo modo poteſt ĩ eis in/
ueniri ratio litteralis: ſicut in pꝛecepto de ꝓbibitione
cõmirtionum.ſicut dictum eſt. Sed ſecundo modo nõ
poteſt inueniri vt quare aꝛies ſacrificat᷑ non aliud.q̃ꝛe
in tali numero ⁊ non maioꝛi nec minoꝛi. ⁊ tamen ĩ his
circumſtantijs latet ratio litteralis: lʒ nota ſit aliqua
ſpiritualis in vnaquaq; circumſtantia. quelibet enim
circumſtantia habet rationeʒ ſi piritualeʒ notam homi
ſpirituali. vnde mathei.v. Jota vnum aut apex vn nõ
tranſiet a lege quin omĩa fiant. Ex quo patet ĩ oĩbo
circumſtantqs eſt ratio ſpiritualis.tamen illud.j.ple⸗
mius determinabitur queſtione de ratione cerimonia⸗
lium preceptoꝛum. 4 Ad tercium dicenduʒ. ꝙ quoꝛũ⸗
dam preceptoꝛuʒ vtilitas nobis nota eſt:ſieut vtilitas
iſtius. Qon occides.non foꝛnicaberis c̃. Quoꝛundaʒ
autem vtilitas non eſt nobis nota: ſicut vtilitas pꝛobi
bitionis eſus ligni de nouo plantati. 2 illa quoꝛuʒ vti⸗
litas ſcitur. vocat Rabi moyſes iudeus iudicia: alia
vocat cerimonialia generali nomie.habemus tamẽ ꝙ
ommnia vocantur precepta generali nomine. deut.qrto
Audi iſrael precepta ⁊ iudicia que ego doceo te:vt fa⸗
cies ea ⁊ viuas:⁊ ingrediens terram poſſideas eã.ecce
eoꝛum vtilitas.Et ſimiliter deut.xxxij. Cuſtodite 7 fa⸗
cite vniuerſa que non incaſſum ſunt precepta vobis.g
patet ꝙ ex ipſis habemus vtilitateʒ. ſed h vel occultaʒ
vel manifeſtaʒ.Et ꝑ hoc ſoluitur ratio. Sed tamen vl
terius poteſt addi.qꝙ vtilitas precepti poteſt eſſe vel ex
precepto:vel ex precipiente.ſ.ex obedientia ipſius ob⸗
temꝑantis. In multis cerimonialibo nõ eſi ncce di⸗
cere ꝙ ſit ibi vtilitas ex parte precepti: tñ eſt ibi ex ꝑte
precipientis.ſ.vtilitas obedientie. AUnde augꝰ. ſupꝑ ge
ne.viij. vbi loquituꝛ de ꝓhibitione quã deus fecit ade.
ad quid eſſet vtilis. Dicit cauſam iuſſionis huiꝰ ñ lon
gius diſſeramus. ſed hecipſa magna eſt hoĩs vtilitas
ꝙ vo ſeruit. In iubendo deus vtiliter fecit quicꝗd iu⸗
bere voluerit. Habemus &̊ in illis meritũ 2 vtilitatezʒ

xxvuij.

obedientie. ¶ Ad quaꝛtuʒ dᷣm. quia dicit fit repꝛo⸗
batio prioꝛis mandati: pter ſuam in irmitatez. B di⸗
citur qtum ad ſtatuʒ euangelij:reſpectu cuiꝰ erat i nfir
mitas illa in cerimonialibuo.quia inutile eſſet ea eẽ cũ
euangelio.Lex.n. qꝙᷓtũ ad illa erat vmbꝛa ⁊ figuꝛa coꝝ
que in euangelio implentur. Et ſicut figura eſt inuti⸗
lis adueniente figurato ꝓter quod eſt:ita illa adueni
ente euangelio.Et ꝓpter hoc illð dicitur reſpectu euã
gelij: non m ſe. vnde. vij.ad bebre. Lranſlato ſaceꝛdo
tio neceſſe ẽ vt legis tranſlatio fiat.¶ Ad alias aucto⸗
ritates dicendum.ꝙ eſt loqui te peccato ſeu de paſſio⸗
nibus peccatoꝛum:aut ꝙᷓtum ad ſui notioneʒ:aut qᷓtũ
ad ſui augmentum. IPrimo modo intelligunt᷑ ille au⸗
ctoꝛitates cauſaliter:quia lex ipſa fuit cauſa cognoſcẽ⸗
di peccatum. EUnde roma. vij. Peccatum non cognoui
niſi per legem. Glo. per legem paſſiones peccatoꝛuʒ.i.
interioꝛes concupiſcentie fuerunt note. Si autem loq̃⸗
mur d peccato qtum ad augmentum:ſic omẽs ille au
ctoꝛitates intelliguntur ab apoſtolo per occaſioneʒ nõ
per cauſam.ſicut dictum eſt. Unde roma.vij. Occaſio⸗
ne accepta: peccatum per mandatum operatum eſt in
me ⁊c.⁊ ſic paſſiones peccatoꝛum non ſunt aucte le⸗
gem tanꝙ per cauſam: ſed per occaſioneʒ. . Squeri
tur: qui dicit eſſe per occaſioneʒ priuat ne cauſam: di

cendum ꝙ differt dicere aliquid eſſe ex cauſa ſe: 2 ex

cauſa per accidens:⁊ ex caſu⸗ occaſione.Dicendo.n.
cauſam per ſe ⁊ per accidens:dico principium abſolu
tum. ſed differt. Si enim dicam domificatoꝛ edificat:

dico cauſain per ſe.dicendo auteʒ muſicus edificat: di

co cauſam per accidens.ſed dicendo caſi um per occaſi⸗
onem:dico principium comꝑatum.i/ Zazʒ caſus ⁊ occa⸗
ſio ſunt ex pluribus cauſis confluentibus:⁊ preter in⸗
tentioncʒ. ſed differenter: quia caſus ex cauſis conflu⸗
entibus eſt nõ contrarijs:occaſio ex contrarijs. Si di
cam iſte inuenit theſauꝝ queʒ alius repoſuit: dico ex

caſu.qꝗa ibi ſunt plures cauſe.ſcilʒ quia iſte repoſuit:z

quia ille fodit ideo inuenit.⁊ tamen qꝛ ille repoſuit:2⸗
iſte fodit erat pret intentiõz inneniendi theſaurum.
Sea occaſio eſt ex cauſis cõtrarijs ⁊ ↄtingentibo pᷣter
intentõʒ.vt ſi dicam:aqua ſuꝑiecta igni magis fac̃ feꝛ
uere igneʒ. Bue ſunt h cauſe reſpectu feruoꝛis.ſ.calor
qui eſt cauſa per ſe feruoꝛis.⁊ aqua que eſt frigida qẽ
cauſa contrarij:quia eſt ad frigendũ.⁊ ita preter inten

tioneʒ ad hoc ꝙ ſit maioꝛ feꝛuoꝛ.tamen confluentibus
his cauſis.quia calidum contrarium eſt frigido:⁊ ecõ
uerſo adueniente frigido comprimitur caloꝛ:nec eua⸗
poꝛat ⁊ compreſſus ita poſtea magis feruet. Aqua.n.

per ſe erat ad comprimendum caloꝛem. ꝙ ergo ex illa
compreſſione magis poſtea feruet: hoc erat preter in
tentionem.⁊ ita occaſionaliter. Similiter dicendum.
lex erat ad bonum per ſe.ſicut ad comprimendũ fo⸗
mitem a concuppiſcentias prauas: ⁊ ad probibendum
illas. quia tamen ſemper nitimur inuetitum: quia per
fomitem proni ſumus ad malum: ex hoc occaſionalit
preter intentioneʒ legis accidebat incenſio fomitis.
l Ad octauaʒ ratõz ſolutum eſt ꝑ hoc.⸗ Ad nonã di⸗/
cendũ.ꝙ non eſt ſimile:qꝛ lex ſe hʒ ad egꝛotum per pec
catum ꝑ ſe:vt medicina.vinum auteʒ non ſic ſe habet
ad febricitantem.⁊ ſic poſſet eſſe ꝙ medicina inueniẽs
malam diſpoſitionem occideret.tamen hoc eſſet per oc
caſionem ⁊ preter intentioneʒ:cum non oꝛdinet᷑ ad h̊.
Sic eſt ex parte iſta.lex enim erat ad bonuz. ſcʒ ad co
gnitionem ⁊ xæteſtationeʒ peccati.ꝙ autẽ cognito pec⸗
cato fomes incendat᷑:huius pꝛincipiuʒ per ſe erat coꝛ⸗
ruptio carnis ſicut caloꝛ fernoꝛis ignis:⁊ ñ lex niſi peꝛ
occaſionẽ.ſiẽ aqua iſtius feruoꝛis nõ eſt principiuʒ: 2
ſic lege ſubintrante nõ cꝛeſcit moꝛbus ſicut per cauſaʒ
ſed occaſionaliter. aũt ill vlterius oꝛdinet᷑ ad bo⸗
nũ.ſ. ꝙ homo ꝑ hoc humiliet᷑ cognoſcendo ſuã infimi
tateʒ 2 vtilitatem. iſte ordo ad bonum fuit a lege eter

na. Iz eius principiũ ꝑ ſe eẽt malũ.ꝗ Ad decimã ratõʒ
qua obijcit᷑ de talione. Dicendũ ꝙ quedaʒ ſunt in lege
moſaica ſᷣm preceptõʒ· quedaʒ ᷣm conceſſioneʒ. Que
ſunt in ea ſᷣm preceptiõeʒ: bona ſunt ſᷣm rem vel ſᷣm ſi⸗
gnificantiam. Que aũt m conceſſioneʒ. dõm ꝙ lſʒ eo⸗
rum nuda ſit conceſſio:tamen id qð concedit᷑ nõ ſemꝑ
licitum eſt. AUnde augꝰ. dicit in li. de libero arbi.ꝙ lex
tem ꝑalis iuſte dat licentiam aliquoꝝ:que eterna pꝓphi⸗
bet. vnde dicit ſic. Satis video ↄtra hmõi accuſationẽ
legem eſſe munitam.quia in eo populo quem regit mi
noꝛibus malefactis: ne maioꝛa ↄmitterent᷑ licentiam
dedit.ſᷣm hoc dðᷣm de lege talionis: ſᷣm ꝙ ponit aug.
ibi dicens. Multominus eſt euʒ qui aliene vite inſidi⸗
atur:qᷓ eum qui ſuam tuetur occidi. vnde pʒ. ꝙ lex tali
onis non eſi contraria legi eteꝛne.quia non facit hoc ꝑ
preceptõʒ:bᷣ ꝑ ↄceſſioneʒ. vt ſcʒ maius malũ vitet. ſcʒ
ne vnus occidat alium. Sed ex hoc ſequit᷑ ꝙ ipa lex ſit
imꝑfecta. ᷣm ꝙ dicit aplus: q lex neminez ducit ad ꝑ⸗
fectum:qui ſcʒ ſequat᷑ ſenſum litteraleʒ. Silr eſt de li⸗
bello repudij. Cauſa.n. iſtiꝰ fuit pꝛonitas hoĩm ad in⸗-
terficiendum vxoꝛes ſuas cuz diſplicebãt eis. IUnð ad
vitandum illud mains malũ conceſſit lex iſtud.tñ ipᷣa
precepit⁊ inſtituit ꝙ nõ licet repudiare quacuq; ex ca.
hoc.n.eſt niſi eſſet cauſa expreſſa. Ande h̊ inſtituit cõ⸗
tra repudiũ:⁊ ſic conceſſit vel ꝑmiſit ipſum: tamè ma⸗
gis precepit ↄtra ipſum: qꝙᷓ cuʒ ipſo.ſ.reſtꝛingẽdo ipᷣm.
Silr ꝙ dicit lex. diliges amicũ tuum. boc dicit bm pꝛe
ceptioneʒ. Oꝛ aũt dicit odi inimicũ.h̊ dicit ſᷣm oceſſio
nem vel ꝑmiſſioneʒ. quia ꝓpter pronitateʒ bominũ ad
malum: ꝑmittebant eos odire ne peius accideret. Tñ
notandum. qꝙ eſt concedere ꝑ appꝛobatiõʒ: ⁊ ſic lex non
conceſſit iſta.maxime in eo ꝙ non erat iudex oꝛdinat
Et eſt concedere ꝑ non coertioneʒ. ⁊ hoc mõ conceſſit:
quia ſcʒ non coercebat nec cogebat ad ↄtrarinʒ nec pu

niebat ex hoc:⁊ tamen non precipiebat odire: ĩmo po

tius ↄtrarium.lſ.diligere inimicũ precipiebat. vnde in
exo.precipit.ꝙ homo ſubleuet aſinuʒ inimici ſui.ergo

multomagis ꝙ ſubleuet ꝑſonam cuius eſt aſinus.2⸗ ſic

odium habetur ex ꝑmiſſione ⁊ nõ precepto.immo ma⸗
gis eius contrarium. ideo non eſt lex moyſi cõtraria
ſegi eterne.¶ Ad aliud dðm. ꝙ lex noua ⁊ vetus datr
ſeu eſt data ab vno deo.ſicut dicit Jaco.iiij. Unus le
giſlatoꝛ:ille enim qui locutus fuerat in ꝓphetis nouiſ⸗

ſime locutus eſt in noua lege.que ſicut dicit apoſtolus

gał.iij. oꝛdinata eſi ꝑ angeſos in manu mediatoꝛis.vñ
rom̃.iij. Quid g̊ amplius in iudeo:rñdet multũ ꝑ oẽm
modũ.primũ quideʒ quia credita ſunt illis eloqa dei.
¶ Ad illud ꝗ̊ quod primo obijcit᷑ ꝙ lex excludit ſpiri⸗
tum. dom ꝗꝙ eſſe ſub lege eſt duplr.ſ.nccĩtatis timore:
vel obedientie voluntate.qui ̊ ducit᷑ a ſpiritu non eſt
ſub lege primo modo.i.non implet ex timoꝛe.Sʒ ſcðo
modo verum eſt.ꝙ aliquis eſt ſub lege ⁊ ducit᷑ ſpiritu:
ſicut ⁊ dñs ſub lege factus dicit᷑ ab aplo.¶ Ad aliud
dðm. ꝙ lex in ſe bona eſt:tñ occaſio eſi moꝛtis.ſicut di⸗
cit apis.j.ad coꝝ.xiij.ꝙ ſcientia inflat.qð non dicit vt
oſtendat ꝙ mala eſt ſcientia:ſed illud dicit.quia ſciẽtia

ſine caritate occaſio eſt ſuꝑbie.Silłr lex dicit᷑ miniſtra

tio damnationis.non vt oſtendat᷑ mala: ſed vt oſtenda

tur cuiꝰ eſt occaſio illi qui nõ hʒ gratiam. Et hoc ẽ qd

dicit augꝰ.ↄtra fauſtum. Semꝑ bona eſt lex: ſiẽ ſol ſꝑ

bonus eſt:ſiue dolentibo oculis noceat:ſeu ſanos mul⸗

ceat. Illud ꝗ̊ non dicit᷑ ꝑ efficienteʒ cãm: ſ̊ ꝑ occaſiõʒ.
4 Ad aliud dõm.ꝙ quedaʒ attribuũt᷑ o ꝑ oꝑatõeʒ.
quedaʒ ꝑ ꝑmiſſioneʒ.ſicut.ij.theſſa.ij.dicit. Mittet il
lis oꝑatoꝛeʒ erroꝛis:vt credãt mendacio.Et ↄſtat ꝙ il

lud intelligenduʒ eſt ſᷣm ꝑmiſſioneʒ.ſilłr illud ꝙ dedit
ſpiritũ mendacij. Siłr.ix.ad roma.ueʒ vult indu⸗

rat.nõ dicit᷑ illud ꝑ oꝑatõʒ pſᷣ per ꝑmiſſioneʒ.4¶ Ad q̃ꝛ
tum ddm.qꝙ in facto irraelitaꝝ pluribo rõnibo põt in⸗

telligi fuiſſe equitas.primo quia intelligit᷑ fuiſſe dna⸗

tio gratuita.ibi.n.dicit᷑ Dedit dñs populo ſuo gratiã
coꝛam egiptijs ⁊c. Iteʒz certa ſcientia excludit dolũ: ꝗa
ſciebant eos recedere ⁊ voluerũt dare.Alia rõ eſt ius
2 poteſtas dñi ad diſpenſandũ de rebus ſicut vult: vt
tranſferat dominiũ cum voluerit. Iteʒ m legeʒ talio⸗
nis:quia tenebant᷑ illis egiptij ꝓ laboꝛe.non fuit iniꝗ
tas ̊ recompenſatio laboꝛis illoꝝ in quo ſeruierũt il⸗
lis.q Ad aliud dðm.ꝙ eſt maledictũ pene: ⁊ HG̊ modo
erant ſub maledicto ꝗpter obſeruantias grauantes.2
eſt maledictum culpe: ⁊ hoc mõ nõ erant ſub maledi⸗
cto qui erant ſub oꝑibus legis: inq;tum erant oꝑa le⸗
gis.̊D ᷓtum ad illos qui de oꝑibus preſumebant de ſe
confidentes verũ eſt. quia erant ſub maledicto ꝓpt pꝛe
ſumptioneʒ ⁊ ſuꝑbiam:quia ĩ oꝑibo confidebãt.⁊ h ñ
quia a lege.⸗ Ad aliud dðm. ꝑ illud verbũ mathei
nõ vult innuere aliũ eſſe auctoꝛeʒ illius legis ⁊ noue:
ſů vult innuere ꝙ lex moyſi data eſt a deo mediate: no⸗
ua vᷣo immediate.4l Ad aliud dðᷣm.ꝙ quedam erant ĩ
lege precepta.vt illa que ꝑtinebant ad ſaluteʒ 2 vitaʒ.
NQuedaʒ vo ꝑmiſſa.ſicut que data erant ꝗꝓpter duriciã
eoꝝ:vt erat de libello repudij. Similit dðm eſt ð odio
inimicoꝝ.ꝙ non erat preceptum ſ̊ ꝑmiſſuʒ.q Ad alið
dðm.ꝙ non ꝓmiſit illis terram niſi ſub conditiõe.ſcʒ
ſi non ſeruarent mandata ipſius. aũt nõ ſeruauer̃t
mandata:nõ fuit ex ꝑte illius b̊ ex ꝑte ipſoꝝ.¶ Ad a⸗
liud dðm.ꝙ ẽ malũ culpe:⁊ malũ pene.Mali pene deꝰ
eſt auctoꝛ oꝑando.mali culpe nõ: ſ̊ ꝑmittit illð.¶ Si
obijciat᷑ de ilo verbo Joh.x. Quotqͥt venerũt ante me
fures ſunt ⁊ latrones.gᷓ moyſes fuit latro. Ad hoc au
guſti. Omẽs qui ante xpᷣm venerũt fuꝛes fuerũt ⁊ latꝛo
nes:quia miſſi non ſunt. Qui aũt miſſi ſunt non ante
ipſum:ſᷣ cum ipſo veneꝛũt.

NAꝛticulus ſextus

Vpoſito ꝙ lex moyſi ſit lata ab optio deo:
querit᷑ vtꝝ ſit ab ipſo data vel lata immedi
ate:vel ꝑ miſteriũ angeloꝝ.⸗. Ad quod ſic
gal.iij. Lex ꝓpter tranſgreſſiones poſita eſt: donec ve⸗
niret ſemen cui ꝓmiſerat: oꝛdinata ꝑ angelos ĩ manu
mediatoꝛis.Ex quo pʒ ꝙ lex data ſit miniſterio ange⸗
loꝝ. Itez act.vij. AVccepiſtis legeʒ in diſpoſitõe ange
loꝝ:⁊ nõ cuſtodiſtis. Iteʒ act.vij.dicit᷑ de moy ſe.hic
eſt qui fuit in eccĩa ⁊ in ſolitudine cũ angelo qui loque
batur ei in monte ſynai. Recepit igit᷑ legeʒ a deo ꝑ an⸗
gelum. 4 Item heb. ij. habet. Si. n. qui ꝑ angelos di⸗
ctus eſt pᷣmo factus eſt firmus.Glo.ſermo dei ꝗ ꝑ an⸗
gelos dictus eſt ad moyſen ad ceteros fratres: factꝰ
eſt firmus.i.verus vt lex ꝑ miracula ⁊c. Ex qͥ vult di⸗
cere ꝙ lex data ſit moyſi ꝑ angelos. Iteʒ ſumit᷑ ratio
a Dyoniſio in hierarchia angelica eſt hec oim cauſa⸗
ſuꝑ omĩa bonitatis ꝓrium ad cõmunionem ſuã.e q̃
ſunt vocare:vt vnicuiqʒ eoꝝ ꝓpria ꝓpoꝛtione diffinit.
Sũma ꝗ̊ᷓ bonitas ducit homineʒ ad ſe ⁊ ad ↄmunionẽ
ſuã:Fᷣm ꝓpoꝛtioneʒ ipſius homĩs ꝓpriã. ſᷣ angelus eſt
prioꝛ creatura qᷓ; homo media inter deũ ⁊ hoĩeʒ.g̊ du⸗
cit᷑ homo in ſummã bonitatẽ mediate angelo. Si &lex
data eſt ad iſtã ductõʒ ⁊ directõʒ. relinquit᷑ ꝙ ſit data
homiĩ ꝑ angelos.⸗l Iteʒ dyoni.in eodeʒ.ſ uꝑceleſtium
ſubaꝝ oꝛnatus ſuꝑ ea q tm ſunt ⁊ irrõnabilit᷑ vinetia:
ea que m nos fiũt irrõnabilia: in hierarchia tradi⸗
tõnis ꝑticipatõe facte ſunt.Si q̊ hierarchia ꝑticipato
eſt. ſiẽ dicit b.dyo.vt ſecũde ſube oꝛdinent᷑ ꝑ primas q
ſunt angeli:lex data ẽ ad iſtam reductõz · relinquit᷑ ꝓ
data fuit ꝑ angelos.Recepit igit᷑ moyſes legem ꝑan⸗
gelos. ¶ Item dyoni.ibideʒ. ꝓpterea vltra oia cogno⸗
miĩatõne angelica digni facti ſunt: eo ꝙ pᷣmo in ſeipſis
educit diuimã illuĩatõʒ: ⁊ ꝑ ſe in nos deferũt q ſuꝑ nos
ſunt manifeſtatões.ꝑ eos igit᷑ facte ſunt legis manile⸗
ſtationes in nobis.¶ Itez dyo.ibideʒ. Elideo qꝛ; ⁊ i⸗
uinũ xpᷣi hũanitatis miſteriũ angeli docu erũt.ſicut d

hi

le:

o:
.
nge
b⸗
gle

oi⸗

QNueſtio

niniſſimus gabꝛiel Zachariã miſteria deuit. mariãq;
qũo in ipſa ſoꝛet diuine foꝛmationis miſteriũ. Sʒ diẽ
b. Hern.Qð alicui de ſanctis fuit conceſſum: virgini

gloꝛioſe non fuit negatum. Ergo qð fuit ei negatũ: nõ

fuit alijs conceſſuʒ qui erãt inferioꝛes ꝙᷓ ipſa. Si ergo
dee batur virgo ꝑ angelum miſteriũ diuine incarnati
onis.ꝙ ſcʒ deus de ipſa naſceret᷑ 7 nõ per deũ immecdli⸗
ate. ⁊ moyſi ꝗ fuit multũ inferioꝛ qᷓ ipſa.data ⁊ nũ⸗
ciata fuit lex ꝑ angelos:⁊ non a dro immediate.4 Ytẽ
Dyoni.in eodeʒ.xiij.c. Ignis caliditas magis ſeipſuʒ
diſtribuit ad magis ſuſceptiua ⁊ ad ſimilitudinẽ ſuaʒ
venientia.Ad ↄtrarias pᷣo ſubſtantias aut nulluz aut
obſcurum ſue oꝑationis veſtigiuʒ manitfeſtat.ex bis qᷓ
non ſunt cognata ꝑfamiliariter ad ipſi um ſe habentia
accedit. Juxta hanc igit᷑ naturalis oꝛdinatõis ratõeʒ
ſuꝑnaturalis omis boni oꝛnatus 2 oꝛdinatio congꝛue
dilucidatõis claritateʒ primo apparentẽ copioſiſſimis
effuſionibus in excellentiſſimis ſi ubſtantijs manifeſtat
2 eas que poſſunt eſſentie diuinũ ꝑticipant radium.
ſicut ꝙ̊ ignis primo oꝑatur in eo qð eſt ſibi confoꝛme:
illud accedit ad illud qð non eſt ſibi cognatuʒ: ſic
claritas ſummi boni copioſiſſima effuſione 7 pᷣmo ma

nifeſtat ſe ſuꝑexcellentiſſimis ſubſtantijs ſcʒ angelis.

eas alie magis remote diuinũ diuine lucis partici
pant radium. KRationalis creatura que eſt bomo: di
uine claritatis illuminatõeʒ ꝑ angelos ꝑticipat. Si q̊
lex data eſt ei ad eius illumiatõneʒ. gᷓ habet legẽ a deo
ꝑ miniſterium angeloꝝ. Ad oppoſitum. mens nulla
interpoſita natura a prima veritate foꝛmat᷑. ſicut diẽ
augꝰ. ipſa foꝛmatur per mandata legis a deo:quia ꝑ
hoc cognoſcit 2 diligit deum. ̊ nulla interpoſita natu⸗
ra habet hoc a eo: non ꝑ angelos. 4 YIem numeri
xij. habetur qð dicit dñs de moyſe.oꝛe ad os loquar ei
7 palam non ꝑ enigmata ⁊ figuras. Et in fine teutro.
habetur. Mon ſurrexit vltra pheta in iſrael ſicut mo⸗
yſes quem dominus noſſet facie ad facieʒ in omnibus
ſignis atq; poꝛtentis que miſit ꝑ eũ.Et exo.xxxiij.ha⸗
bet᷑. ꝙ loquebat᷑ dñs cum moyſe facie ad faciem: ſicut
homo loqui ſolet ad amicũ ſuum. immediate S Peepit
legem ab eo. 4. Itez inter imaginez ⁊ illud cuiꝰ ẽ ima⸗
go nihil eſt mediũ:quia imago eſt ſimilitudo expreſſa.
ſed ᷣm imagineʒ venit diuina illumiatio in aĩa rõnali
que eſt imago dei.q nullo medio illuminat?᷑ aĩa a deo.

ſi g illuminat᷑ per legem datam a dro: conſtat ꝙ ipſaʒ

habere debuit immediate a deo:2 non mediante aliqͥ.
Ytez ꝑ totam legem legit.ꝙ locutus ſit dñs ad mo⸗
yſen: non ꝑ angelũ ſed ꝑ ſe.⁊ marime qñ dedit ei legẽ:
non legitur locutus fuiſſe ad deum ꝑ angelum ß ꝑpſe.
Solutio.dðm ꝙ lex data eſt a deo angelos.i.per
miniſteriũ angeloꝝ. ſicut pʒ ꝑ plures auẽtes. vñ dyo.
in hierarchia angelica. docet theologia legem ꝑ ange⸗
los ad nos puenire: tanqꝙᷓ legali oꝛdine illud legaliter
ponente. 2 hoc eſt ꝑ primã. ſecvida in deũ reduci⁊ ñ ſo⸗
lum in ſuppoſitis ⁊ ſubiectis aĩs: ſ in equipotentibus
ipſa lex diſſerit. hoc eſt ꝑ vnquãq; bierarchiaʒ pᷣmas
⁊ medias ⁊ vltimas eẽ oꝛdinatões virtutes.ſic ꝑ an⸗
gelicã naturã ronalis hũana debuit acciꝑe legeʒ:⁊ ad
cum reduci.Et hoc eſt qð dicit i bideʒ paulo S.ſigdez
vt theologia ait:añ legeʒ poſt legeʒ pres noſtros an
geli ad deũ reducebãt:2 ad rectã veritatis viã ex erroẽ
⁊ vita immũda reducẽtes.aut occultas viſiões aut di
uinas añ pᷣdicatões ꝓphetie reuelãtes.4 Ad pᷣmaʒ ra
tionẽ in ↄtrariũ.dðm ꝙ ex ̊ nõ ſequit᷑ ꝙ aligd ſit me⸗
diũ in foꝛmatõe mẽtis a deo tanq infoꝛmãs:pᷣ ſolũ tãqᷓ;
admiculans. 7 ſic ad foꝛmatõʒ mentis ꝑlegẽ requirit
angelicũ miniſteriũ.nõ tanꝙᷓ infoꝛmãs:ſů ſolũ tãqᷓ;ᷓ ad⸗
miniculãs.⁊ h dicimꝰ iux illd apti.j. ad coꝝ.iij. Neq;
a plantat neq; qrigat aliqd: ꝗ incremtũ dat deꝰ. ga
ſiẽ agricola ñ eſt ibi aliqd qͥ fiat incꝛemẽtũ:ſic neq; an
gelus qᷣ fiat foꝛmatõ vt infoꝛmãs.ſiẽ tñ ſe bʒ doctoꝛ ad

7177

xxvi..

diſcipulũ: ita angelꝰ ad illam infoꝛmatõʒ. 4 Ad ſcvᷣm
dom. nõ ꝑ hoc negat᷑ qn ꝑ angeluz data ſit lex. h
vult ollendere. ꝙ excellentioꝛ reuelatio ſibi facta ẽ. nã
tripler eſt viſio. I. intellectualis.imaginaria.2 coꝛpa⸗
lis. Oliſio aũt intellectualis triplex eli. Quedaz ?4 fit
ꝑſpẽm ſeu ꝑſ imilitudineʒ coꝛꝑaleʒ a ſenſibo acceptã:

⁊ hec eſt dei viſio ꝑ enigmata. Alia enim dicitur viſio

intellectualis que fit ꝑ ſimilitudineʒ imaginariã. 2 ta
lis viſio dicit eſſe ꝑ figuras:que repñtãt᷑ int᷑ vt ĩ ima⸗
ginatiua.aliqñ aũt eſt viſio intellectualis que ſolũ fit
per ſpeciem intelligibileʒ. ⁊ hec non eſt nec ꝑ enigma⸗
ta nec per figuras.⁊ hec viſio appellatur terciuz celuʒ:
qua dicitur paulus fuiſſe raptus vſq; ad terciuʒ ce⸗
lum. Prima viſio ſeu reuelatio facta ſuit moyſi in ru⸗
bo. Secunda viſio facta fuit danieli: quia fiebãt ei re⸗
uelationes: non per ſimilitudines repñtantes ſenſui:
ſed reuelatio ſeu viſio tercia facta fuit moyſi in latiõe
legis cui miniſtrabantur ſ pecies intelligibiles per an
gelos:⁊ ideo dicitur ꝙ nec per enigmata nec per figu⸗
ras locutus eſt ei dominuo. non tamen per hoc negat᷑
miniſterium angelicum in miniſtrando ei ſpecies in⸗
telligibiles. ¶¶ AZd tercium dðm. ꝙ ſicut videmus ĩ vi⸗
ſu dupler eſſe medium. quia quoddam eſt ibi mediuz
ſicut lux. Item dicimus ſpeculuʒ repreſentans imagi
nem ſeu ſimilitudines rerum eſſe mediuʒ ad videndũ:
2 iſtud appellat᷑ medium qð eſt ſimilitudo.quia repre⸗
ſentat ſimilitudines: ꝑ quas ↄgnoſcit᷑ res ꝑ viſuʒ. Sic
dicimus ꝙ deus ſe hʒ ad aĩam vt medium intelligendi
qð eſt ſicut lux. Angelus aũt ſicut ſi peculum miniſtrãs
ei imaginem.vnde intellectus ꝑ luceʒ cognoſcat ⁊ acci⸗
piat aliquid. Inter aĩam igit᷑ que eſi dei imago ⁊ deũ:
nihil eſt mediũ ꝑ modũ lucis.eſt tñ aliꝗd mediũ ꝑ mo
dũ ſimilitudis vel ſpeculi.⁊ he ſunt murenule auree:
ſicut dicit augꝰ.diſpenſatiue ſi ilitudines que miſtrant᷑
ꝑ angelos.Vñn cant.j.dicũt ſponſe murenulas auꝛeas
faciemus tibi verniculatas argento. Uel alit põt dici
interimendo illudz dicendo. in lege dñs fueꝛit locu
tus cum moy ſe ⁊ degerit ei legez ꝑ angelicũ miſteriũ.
vñ ero.xxiij. habet᷑. ꝙ dixit dñs ad moyſen. Ecce ego
mittam angelum meum qui precedet te:⁊ cuſtodiat in
via:⁊ introducet ad locum quem preꝑaui: obſerua eũ
⁊ audi vocem eius.Exr quo patet pꝑ miniſterium ha⸗
betur expreſſe in lege a domĩo moyſi eſſe legẽ datam.
2⁊ in.iij.exodi habet᷑.ꝙ apparuit moy ſi in flãma ignis
medio rubi ⁊c.Et vbi habetur ibi dominus in litte⸗
ra ſeptuaginta interpretum habet᷑ angelus. vñ dicũt:
apparuit ei angelus. Et beatus BGꝛego.cõcoꝛdas huic
littere dicit ibideʒ in glo. angelus qui moyſi aparu⸗
iſſe deſcribit᷑: modo angelus:modo dominus memoꝛa
tur. Angelus quia exterius loquendo ſeruit:dominus
quia interius preſidens efficaciam loquendi tribuit.
Cum.n.loquens ab interioꝛe regitur:⁊ ꝑ obſequiũ an
gelus:⁊ ꝑ inſpiratõʒ dominꝰ memoꝛatur. Vult 6Bre
go.q ꝑ obſequiũ angeli exterius: ꝑ diuinam inſpira⸗
tioneʒ interius data ſit lex moyſi.¶ Sʒ adhuc poſſet
obijci contra hoc ꝑ auẽtem aug. in ſoliloquijs dicẽtio
ſicut in ſole tria aduertimus:ꝙ eſt: fulget:q illu⸗
minat. ſic ĩ deo tria aduertere debemus. ꝙ eſt: ꝙ intel⸗
ligit: ꝙ cetera intelligere facit. Si deus facit cetera
intelligere. ergo ipſe eſt quo intellectus intelligit. igit
eſt immediatus apud intellectum: ſicut lux apud vi⸗
ſum. Nihil ergo eſt mediũ inter ipſum ⁊ aĩiam. Ergo
ſi ab eo data eſt ler: que quideʒ eſt ad illuminandũ a⸗
nimaʒ. vnde ꝓuer. vj. Mandatum lucerna 2 lex.Lux
ergo eſt data aie immediate.nõ fuit g data moyſi per
angelicum miſteriũ.¶ Ad hoc dðm.ꝙ in illuminatõe
ſiue infoꝛmatõe mẽtis a deo ꝑ legẽ nibil ẽ mediũ tãqᷓ ĩ⸗
foꝛmãs ſeu illuiane:ᷣ ſoluʒ ſiẽ admĩculãs.⁊ H̊ mõ an⸗
gelꝰẽ ibi mediũ.ſ.ↄferẽdo ⁊ adiuuãdo ad illuĩatõz. ⁊ H
duplr.ſcʒ auferendo impedimentũ: ſicut ille ꝗ aperit

2
3
2

feneſtram vt illuminet᷑ domus. dĩ talis illumĩare dẽ
mũ: quia ſcʒ remouet impediens illuĩatõʒ: 2 etiã cõfe/
rendo ad ſuſcipiendũ illuiatõeʒ. quia excitat 7 monet
ad ſuſcipiendũ:⁊ pñtat ſiłitudineʒ ad videnduʒ. ſicut
ſpeculum preſentat oculo rei imagineʒ. nibilominꝰ tñ
cus erit immediate ſe habens ad illuĩ ationeʒ mẽtis:

ſicut lux ad oculũ.

Mlembꝛũ ſecũdum

Oſtẽᷓᷓ inquiſitũ eſt de latione legis moy⸗
ſi. reſtat nunc inquirẽ de ↄtinentia legis
moſaice. Et circa hoc plures ſunt dubi⸗

tatõnes. Primo.qtum ad genera ↄtẽto⸗
rum. Scdo.qᷓtum ad qualitateʒ ↄtento·
Articulus pꝛunꝰ
Rimo de generibo vtentoꝝ querunt᷑ plura.
SPrimo. vtx omia que ſunt in lege otineant
in vno genere. Scðo. an ĩ duplici gene tm.
Tercio.an ĩ triplici genere tm̃: ita ꝙ nõ addat᷑ qꝛtũ.
Quarto. de teſtimonus in lege:ſub quo genere contine
ant᷑. Quinto. de iuſtificationibo ſub quo genere conti⸗
neank. Sexto. de ꝑmiſſis ⁊ conſultis 2 comminationi⸗
bus: ſub quo.

GStumad pꝛmũ que.S. j.

ritur. VUtꝝ omĩa que ſunt in lege pñt reduci ad vnum
genus moꝛalium: ita ꝗ omĩa dicant᷑ moꝛalia. Ad qð
fic. Omis actus virtutis m ſe eſt moꝛalis. mᷣ oĩs actꝰ
p̃ceptoꝝ legis ſeu moꝛaliũ ſen cerimonialiũ ſeu iudici⸗
alium eſt actus virtutis. omis actus oĩs p̃cepti le⸗
is eſt moꝛalis. Dmiĩa pcepta legis quecũq; ſint illat
unt moꝛalia. A(inoꝛ ꝓbat᷑ pᷣmo ĩ iudicialibo:ꝗa puni
re maleficũ eſt actus virtutis iuſticie. ſ iſte eſt actus 2
intentio pcepti iudicialis.̊ actus pcepti iudicialis eſi
mobilis. Judicialia & ſunt in genere moꝛaliũ. Simili⸗
ter illud pʒ de cerimonialibo:qꝛ om̃e qð eſt neceſſaꝛiuʒz
ad ſalutẽ eſt in genere moꝛaliũ. ̊ talia erant aliqᷓ ceri
monialia legis.ſ.ſacramẽtalia: ꝙtum ad ſtatũ. ᷓ ceri⸗
monialia erant moꝛalia. MMinoꝛ pʒ ꝑ aug. fauſtuʒ ·

dicit.ꝙ eẽnt preuaricatoꝛes niſi facerent. Item omis

actus latrie eſt moꝛalio.5pᷣ actus ſacrificioꝝ erãt latrie
ga illis colebat deus 2 bonoꝛabat᷑ vt deus. erãt actꝰ
moꝛales. igit᷑ cerimonialia aliꝗᷓ.ſ. ſacramen talia eꝛant
moꝛalia. Silr iſtud pʒ de omibus cerimonialibo:ſicut
ce iſto. on arabis in boue 2 aſino.nõ coques heduzʒ
in lacte matris.nõ veſtieris lana ⁊ lino ⁊c· quoꝝ non
erat ratõ manifeſta. quia ſicut dicũt iudei expoſitoꝛes
legis ad litterã.omia pᷣcepta quoꝝ nõ eſt rõ manikeſta
dabant᷑ iudeis vt reuocarent᷑ ab ydolatria. erat intẽ

tio taliũ cerimonialiũ eẽ lõge ab ydolatꝛia. pᷣ longe eẽ

ab ydolatria iſtud eſt moꝛale.vt ſcʒ bõ eũ colat ⁊ non
ali ã.omĩa igit᷑ cerimonialia erant moꝛalia. Itẽ Te
uit.xvij. Hõ quilibet de domo iſrael: ſi occideꝛit boueʒ
aut ouez ſeu capꝛam in caſtris vel extra caſtra: ⁊ ñ ob⸗
tulerit oblationez dño ad oſtiuʒ tabernaculi: ſanguĩs
reus erit q̃i ſanguineʒ fuderit:ſic ꝑibit de medio popu
li ſui. Jdeo offerre debent ſacerdoti filij iſrael hoſtias
ſuas:⁊ nequaqꝙᷓ vltra ĩmolabũt hoſtias ſuas demoni⸗
bus. erant ad cultũ ⁊ honoꝛẽ dei. 4 Itez ceꝛimoĩalia
legis ꝙ̈tũ ad lam reuocabãt ab ydolatria:gꝗa ipᷣis co⸗
lebat᷑ 1 bonoꝛabat᷑ deus vt deus. 4 Itez ẽtũ ad ſpũalẽ
ſenſum ducebãt in xp̃m. ̊ h̊ eſt moꝛale.ſ. colere deum ⁊
ducere in xp̃m. ̊ cerimonialia erãt in genẽ moꝛaliũ.2
ſic in vno genere. Ad oppoſituʒ. dutro .iin. oſtendit
vobis pactũ ſuũ qð pᷣcepit vt faceꝛetis ⁊ decẽ veꝛba que
ſcriplit in duabo tabulis lapideis. mihiq; mãdauit in
illo tꝑe vt docereʒ vos cerimonias iudicia que faceꝛe
deberetis. Lriplex g eſt genꝰ pcepti in lege.l. moꝛale:

qð ꝑtinet ad dcalogũ: qð ſignificat᷑ ibi ꝑ·x. vᷣba. ⁊ cc⸗

2—

rimoniale atq; iudiciale. ñ ſunt omia qᷓ ↄtinent in le
ge in genere moꝛaliũ. ¶ Scða rõ. in lege ſunt pᷣcepta:
quoꝝ rõ deſcribit᷑ in lege naturali.ſicut ẽ pᷣceptũ deca⸗
logi. In lege etiã ſunt pcepta quoꝝ rõ nõ eſt deſcripta
in lege nature.ſiẽ pᷣcepta diſcipline:⁊ hec ſunt cerimo⸗
nialia. in lege ſunt pcepta nature ⁊ pcepta diſciplie:
ſiue p̃cepta moꝛalia ⁊ cerimonialia ex oppoſito diſtin⸗
cta. nõ ſunt omĩa in geneꝛe moꝛaliũ.

Becundo queritur S. I.

Vtꝝ que ſunt in lege ↄtineant᷑ in duplici genẽ tm̃. Ad
qð ſic. Augꝰ.ð fauſtũ.Sũt pꝛecepta vite agẽde:⁊ ſunt
pcepta vite ſignificande.ſᷣ pᷣcepta vite agende dicũtur
moꝛalia.que ſcʒ docẽt gad agendũ.pᷣcepta vo ſignifican⸗
ce vite dicũt᷑ cerimonialia: q ſunt in ſignũ.⁊ ñ diſtin⸗
guit plura genera pceptoꝝ. Sũt igit᷑ pᷣcepta legis oĩa
in duplici genere tm̃. ¶ Itez ps. Miudicijs tuis nõ de⸗
clinaui.Glo.i.ab bis q oſtituiſti regulã viuendi. Sũt
&ᷣiudicia recte viuẽdi.ſ̊ moꝛalia ſunt hmõi.q idẽ ſunt
moꝛalia legis⁊ iudicialia.omiĩa igit᷑ in duplici genere

ptinent᷑.¶¶ Itẽ quidã expoſitoꝛ legis hebꝛeꝰ diẽ. ꝙ om̃e
pᷣceptũ cuiꝰ vtilitas nota ẽ dẽ preiudiciũ.quoꝝ ðo vti⸗
litas ignota eſi dicũt cerimonie.ſᷣ tale eſt om̃e pᷣceptũ
ꝙ eius vtilitas nota eſt vel ignota. ome pᷣceptũ vel ẽ
cerimoniale vel iudiciale.ſunt omiĩa ſolũ ĩ duplici ge
nere tm̃. ¶¶ Iteʒz deut. v. Audi ifrael cerimonias atz iu
dicia.reducit q̊ ibi omia q̃tinet lex ad duo genera. ſ.
ad cerimonias iudicia.¶ Iteʒ leuit . xviij. Jacietis iu
dicia mea:⁊ p̃cepta mea Fuabitis.eꝛgo totũ qð ẽ i lege
ptinet᷑ ſub iudicijs vel pceptis. oĩa igit᷑ in duplici genẽ
vtinent . ¶¶ Itez deut. iij. Scitis ꝙ docuerim vos pꝛece
pta atq; iudicia.ↄpᷣhendit oĩaꝗ ↄtinent᷑ in lege ſb p⸗
ceptis ⁊ iudicijs.ꝛ ita ſub duplici genere. Ad oppo⸗
ſitũ. deut. vj. Hec ſunt pᷣcepta cerimonie atq; iudicia.
7 ↄſtat ꝙ nõ poneret in tali numero:niſi hec abinuiceʒ
diſtinguerent᷑. Si iudicia ſunt puniendoꝝ:cerimo⸗
nie credendoꝝ.ↄſlat ꝙ pcepta ſolũ eꝛũt faciendoꝝ.Eſt
igit᷑ triplex genꝰ eoꝝ que ↄtinent᷑ in lege.nõ ſoluʒ in
duplici genere otinent᷑ . ¶ Iteʒ deut. iuj · Que ẽ alia gẽs
ſic inclita:que hẽat cerimonias atq; iudicia:⁊ vniuer⸗
ſam legez. Comp̃hendüt᷑ ea que in lege ſunt ſub tri⸗

plici dꝛñtia: non ſoluʒ ſub duplici.

Tercio queritur. S. in.

An oĩa qꝗᷓ ↄtinet lex ſolũ ↄprebendũt᷑ in triplici genere:
ita ꝙ nõ ſunt plura genera mandatoꝝ in lege & tria.
Ad qð ſic.deut᷑.vij. Caue ne obliuiſcaris dñi dei tui:
2 negligas mãdata eiꝰ atqʒ iudicia ⁊ cerimonias.qᷓ to
tũ qð eſt in lege:compᷣhendit ſub ß̃ triplici genẽ. ¶ Itẽ
leuit. xxvj. Hec ſunt pᷣcepta atq; iudicia ⁊ leges q̃s de⸗
dit dñs int ſe ⁊ filios iſrael.Ex qͥ pʒ ꝙ tota lex vtinet ĩ
triplici genere ſolũ. Ad oppoſitũ ondit᷑. ꝙ optʒ ad⸗
dere qrtuʒ genꝰ.deut᷑.xj. Ama dñm cũ tuũ:⁊ obſerua
p̃cepta eius:ceꝛimonias:iudicia atq; mãdata om̃i tꝑe·
ꝑ p̃cepta tãgit vnũ genꝰ.ꝑ ceꝛimonias aliud.ꝑ iudicia
aliud. ̊ ꝑ mãdata tãgit ſitr q̃ꝛtũ genꝰ. 4 YIẽ ĩ lege eꝛat
cerimotalia ñ ſacramtalia: a2 in lege erat ſacmẽtalia.
Itẽ in lege erãt moꝛalia ⁊ indicialia. Exo.xxj. Hec ſüt
iudicia qᷓ ꝓones eis. Cerimoĩalia ſacmẽtalia erãt: qᷓ
ↄferebãt ſi circũciſio. Cerimonialia ñ ſacmẽtalia: vt
nõ coques hedũ in lacte matris ⁊c. hmõi gͤ cerimonia
lia erãt ſub duplici drñtia:⁊ erant alia duo generg. 5
erant q̃tuoꝛ genera ad que reducebat᷑ ea ꝗᷓ ↄtinebãt in
lege.¶ Poſſet aũt dici. ꝙ mãdata ñ faciut genꝰ diffe⸗
rens a pceptis.ſᷣ oñdit᷑ ꝙ immo.qꝛ dicit hiero. ꝙ ĩ pce⸗
ptis ẽ iuſticia.ĩ mãdatis caritas ſeu amoꝛ.& ĩ alio ⁊ a⸗
lio genẽ ſunt mãdata ⁊ p̃cepta. faciũt 8 dentia genea.
4 Si dicat᷑ X5 ñ ſegt qꝛ mãdata ſtãt ꝓ pᷣceptis digm
oꝛibo ꝑtinẽtibo ad amoꝛẽ.ſic ſunt. Diliges dñm deum
tuũ ⁊c. Et diliges ꝓximũ tuũ ⁊c· Cont᷑ preceptum

e

e
.
u
2
N
/
ti
14

an
eit
in⸗
n

n

n

LSð

Lueſtio

eius qui iubet aliquid ꝑ ſe:mandatũ eins qui iubz ali⸗
quid ꝑ alium.ſ̊ multo dignius ẽ preciꝑe ꝑ ſe ꝙᷓ ꝑ aliũ
ᷓdigniꝰ eſt preceptũ qᷓ; mandatuz. igit gen? differens.
¶Pꝛetea. aliqũ inuenimꝰ legẽ ↄdiuidenteʒ otra alia:
aliqñ mãdata:aliqñ omiĩa ſibinuicẽ ↄdiuidẽtia.qð nõ
eſſet: niſi facerẽt differentiã ſeu diuerſuʒ genꝰ.⁊ queri
tur etiaʒ ratio hoꝝ. „„

Nuaꝛto queritur .S. uij.

de teſtimonijs:qũo ſe hñt ad predicta genera.vtꝝ ↄti⸗
neant᷑ in illis vel ↄtineant illa.deut᷑.vj.Cuſtodi prece
pta teſtimonia atq; cerimonias. Querit . vtx teſtio⸗
nia ſint idem genus cum illis:an differens. Ad qðᷣ
ſic hiero.dicitꝙ in preceptis eſt iuſticia.in mandatis
caritas.in teſtimonijs fides. Igit᷑ in teſtimonijs conti⸗
nent᷑ credenda ⁊ nõ in alijs.teſtimonia g̊ faciũt genus
differẽs.⁊ ſunt aliqua pret illa.q¶] Si dicat᷑ ꝙ ſunt re⸗
ducibilia.querit᷑ ad que.iQaʒ glo.ſuꝑ illud pᷣs.Teſti
moniũ dñi fidele.dicit.quia qð omĩbo fidelibo ꝓmittit

implebit᷑igit᷑ teſtimoma ſunt ꝓmiſſiones.ſᷣ ꝓmiſſio⸗

nes nõ ſunt in genere alioꝝ: ſᷣ̊ faciũt genus differẽs ab
illis.ᷓ ⁊ teſtimonia nõ ſunt.ᷓ reducibilia ad aliquod
illoꝝ. 4 Item pᷣs. Lex tua veritas.Glo.vera ꝑ omia.
quia ꝑ eam eſt cognitio peccati.⁊ ꝑhibet teſtimoĩa iu⸗
ſticie dei. Leſtimonia igit᷑ ſunt cominatõnes.ſᷣ cõmi⸗
nationes continent᷑ ſub teſtimonijs.quia qð eſt ad ꝑhi
bendum teſtimoniũ continet᷑ ſub teſtimonio. ̊ commi
natões ſunt ad ꝑhibendũ teſtimoniũ iuſticie dei.ꝭ cõ⸗
tinent᷑ ſub teſtimonijs. Sed cõminatõnes diffeꝛunt ab
alijs: nec in aliquo genere eoꝝ ↄtinẽt᷑: nec ad aliquod
reducũtur. & ſitr nec teſtimonia.ſed faciũt genus diffe
rens ab illis omĩbus. Ad oppoſitum.pᷣs. Teſtimo⸗
niũ poſuit in iacob. Glo.teſtimoniũ dicit᷑ vetus lex: qꝛ
nouũ teſtamentũ habet teſtimoniũ a lege 2 pꝛophetis.
vnde ⁊ tabernaculũ teſtimonij dicebat᷑ illud ꝙ tot mi⸗
ſtiea figurabat teſtimoniũ.ꝗᷓ dicit᷑ vetus teſtamentum
inqtum ꝓbat teſtatur: lex inqᷓ‚tum iubet.idem ꝙ ſi⸗
gnificat᷑ ꝑ teſtimoniũ:ł̊ alia ⁊ alia ratione.Ita idẽ in⸗
telligit᷑ ꝑ iacob ⁊ iſrael ⁊ ꝓpłlus iudaicus.lẽx his pʒ ꝙ
teſtimoniũ dicit᷑ lex eo ꝙ figurat.qᷓ teſtimoĩa ſunt ipᷣa
figuralia:nec faciũt aliud genus ab illis.4 Itẽ ibideʒ
dicit᷑.ꝙ lex bene vtentibus teſtimoniũ eſt quo fugiant
peccata.⁊ male vtentibus quo conuincant᷑ puniẽdi 2
peccatoꝛes.ſicut xpᷣs credentibo eſt lapis in caput an⸗
guli.prima Pe.ij.i Aon credentibo eſt lapis offenſiõis
yſa.viij. Ex quo pʒ ꝙ teſtimonia ſunt ipſa indicialia.
quia iudicialia erant ad fugiendũ peccata. ↄprehẽdũt
Sin ſeipſa teſtimonia.q¶! Iteʒ augꝰ.ↄtra fauſiũ. Scri⸗
ptura illa tunc erat pᷣceptum:nũc teſtimoniũ.⁊ loquit᷑
de legalibo.qᷓ teſtimonia ſunt cerimonialia.⸗ Iteʒ pᷣs.
Teſtimonia mea hec que docebo eos. Glo.teſtimonia
pᷣcepta vite.&̊ teſtimonia ſunt ipſa moꝛalia:quia moꝛa
lia ſunt precepta vite.

Nunto queꝛiturde.S. v.

iuſtificatõibo legis.an ↄtineãt omia predicta vel ad a⸗
liqð eoꝝ reducant᷑. Ad qð ſic.pᷣs. Ineternũ nõ obliui⸗
ſcaꝛ iuſtificatõnes tuas.Glo.i.legem.ꝗᷓ iuſtificatõnes
omia ſicut lex compᷣhendũt. Iteʒ pᷣs.Legẽ pone mi⸗
hi dñe viã iuſtificationũ tuaꝝ. Glo.ler eundi ſit mihi
via iuſtificationũ tuaꝝ. Reputat g iuſtificatõnes 2 le⸗
gez ideʒ. ᷓↄtinet omĩa ſicut lex. Ad oppoſitũ. videt᷑
iuſtificatõnes reducãt᷑ ad genus moꝛaliũ.pᷣs.vt cu⸗
ſiodiant iuſtificatões eius.Glo. iuſtificatiões ſunt vbi
eſt euidens ⁊ abſoluta pᷣceptio.vt diliges deũ ꝓxim̃.
Diuſtificatões ſunt ipſa moꝛalia:ſeu ĩ geneꝛe moꝛaliũ.
ſic pʒ ꝙ reducũt᷑ ad moꝛalia.⸗ Sʒ còtra.videt᷑ ꝙ re⸗
ducũt᷑ ad iudicialia.pᷣs. Atinã dirigant᷑ vie mee. glo.
iuſtiſicatõnes preſto pplo fuerũt:vt famulus ſex annis
ſeruiret.⁊ pẽ reuerent haberet᷑:⁊ ſilius diſeiplinaret᷑.

6
xxvi.
Hᷣ illud eſt iudicialiũ. iuſtificatõnes ſunt in genẽ indi
cialiũ.⸗ Sʒ ↄtra.videt᷑ ꝙ iuſtiſicatões ſunt cerimoni
alia.pᷣs. Doce me iuſtificatiões tuas.Glo.i.Fᷣm ſpũa⸗
lem intellectuʒ figuratiuas obſeruãtias ſae auertere.
iuſtificatõnes ̊ ſunt ceꝛimonialia.ꝗ Sʒ ↄtra oĩa iſta.
ps.Ju ſtificatones tuas doce me.Glo. quibo tu iuſtifi
cationeʒ facis nõ homo.Juſtificatões ́̊ ſunt oꝑa dei:
⁊ nõ ſunt oꝑa hoĩs:que bomĩ precipiãt᷑ implere.̊ nõ
reducũt᷑ ad aliqua p̃dictoꝝ.
24 S Pf *

Bexto queritur.

Cum in lege ſint quedam conſulta ſen ↄſilia. ꝑmiſſio⸗

nes vt repudiũ ⁊ ↄminatiões: an faciant drñtia gene⸗
ra a predictis:an ſub aliquibo eoꝝ ↄprebendũt᷑. Con
ſilia.n. ſunt vt leges votoꝝ ⁊c̃. Hi aũt actus ſunt diffe
rentes a predictis.&̊ faciut genera differẽtia ab illis.

Reſponſio ad predictas

queſtiones.Dicendum ꝙ lex dicit᷑ multiplr. dicit᷑ eniʒ
lex generaliſſime.dicit᷑ lex generoliter.dicit᷑ ſpecialit᷑.
dicit᷑ ꝑticularit᷑. Generaliſſime dicit᷑ lex ſcriptura ſeu
doctrina totius veteris teſta.ſeu ſit doctrina oꝑandoꝝ
ad quam ꝑtinent libꝛi moyſi.ſeu ſit doctrina credẽdo⸗
rũ:ad quam ꝑtinẽt ꝓphetie in quibo ↄtinent᷑ reuelatio⸗

nes credendoꝝ.ſiue doctrina oim:ad quam pertinʒ do

ctrina pſalmoꝝ.Et hoc mõ accipit᷑ lex Jo.x. Nonne ĩ
lege veſtꝛa dictů eſt. Ego dixi dij eſtis.oſtat.n.qꝙ iſtud
dĩ in p̃s.vult ̊ dicẽ. ꝙ doctrina pſalmoꝝ ↄtinet᷑ ĩ lege
Sic & lex ↄtĩet libꝛos moyſi ⁊ oẽs ꝓꝓhas ⁊ pᷣs. Scdðo
mõ dẽ lex generałr.⁊ ſic ſolũ ſumit ꝓ doctrina oꝑando
rũ.Et ſic diuidit᷑ ð p̃s.⁊ ꝓphas.⁊ ad hanc coartat᷑ lex.
Cuc.vlt. Hec ſunt ðᷣba q locutꝰſuʒ vobis cũ adhuc eẽʒ
vobiſcũ.qm̃ oꝑtet impleri oĩa q̃ ſcripta ſunt ĩ lege mo⸗
yſi ⁊ ꝓphetis ⁊ p̃s.de me.Ecce h̊ ↄdiuidit legẽ ↄtrap
phetas ⁊ pᷣs.ſic lex ↄtiet doctrinã pᷣceptoꝝ ad quaʒ ꝑti
nẽt libꝛi moyſi.⁊ doctrinã exẽploꝝ:ad quaʒ ꝑtinent li⸗
bꝛi biſtoꝛiales.⁊ doctrinã amonitionũ:ad quã ꝑtinent
libꝛi ſalomoĩs.Tercio mõ dj lex ſpalit᷑: ⁊ ſic ſumit᷑ ꝓ
Doetrina pᷣceptoꝝ ⁊ eoꝝ q̃ ꝑtinẽt ad obpᷣuãtiaʒ. ⁊ ſic ſo
lũ ↄtinẽt libꝛos moyſi.Et h̊ mõ ſumit᷑ lex ro.v.lex ſub
intrauit vt abũdaret delictũ. Quarto mõ dr ꝑticłarit
lex:⁊ ſic aliqñ ſumit᷑ ꝓ pᷣceptis deealogi.ſᷣm qð babet᷑

ro.xiij. Qui diligit ꝓrimũ legeʒ impleuit: ⁊ mat᷑.xxij.

In his duobo mãdatis tota ſer pẽdet.aliqñ ſumit᷑ p pᷣ
ceptis cerimoĩalibo.⁊ ſic ſumit᷑ ad heb.x.vmbꝛaʒ hbñs
lex futuꝛoꝝ.⁊.j.ad thi.j.Juſto ñ ẽ lex poſita.Aliqñ ſu
mit᷑ lex ꝓ pceptis iudicialibo.⁊ ſic ſumit᷑ ro.iiij.lex irã
oꝑat᷑. Glo.i.penã.Ad h.n.data ẽ vt reos facẽt tẽꝑali
pena.oculũ ꝓ oculo:dentẽ ꝓ dente ⁊c̃.⁊ etiaʒ pᷣt dici ꝙ

ſumit᷑ aliqñ lex ſingłarit.exo.xij. Hec ẽ lex phaſe.Ac⸗

cipiẽdo & ↄtinẽtiã legis generaliſſime: ſic ↄtinet doctri
nã oꝑandoꝝ ⁊ credendoꝝ:⁊ doctrinã oꝛationũ. Gene⸗
ralit ſic ↄtinet doctrinã oꝑandoꝝ. Sʒ ſpẽalłr ſic ↄtinet
doctrinã pᷣceptoꝝ. Sʒ adhuc diſtinguẽduʒ. ꝙ lex ſic
ſpalit ſumpta:qdã ↄtinet q̃ ſunt ipiꝰ: q̃dã q̃ ſunt ad le
gẽ.ↄtinent᷑ ꝗ̊ qdã ĩ lege q̃ ſunt ad legem:⁊ ſic ↄtinet lex
amonitões.arguitões ↄmĩiatões.⁊ ꝓmiſſiões.hec eniʒ
ad legẽ dicũt᷑ eẽ:qꝛ mouẽt ad obᷣuàtiã legis.Si at᷑ co⸗
artat᷑ lex ad id qð ẽ legis:diſtiguẽdũ ð. qꝛ q̃dã ſunt ipᷣiꝰ
legis ꝑ ſe.⁊ hec ſunt ĩ tplici drñtia. Hec.n.ſunt moꝛa⸗
lia legis ⁊ iudicialia ⁊ cerimoĩalia.q̃dꝗ at̃ ↄtĩet lex.ꝗa
ſũt ipiꝰ legis ꝑ accñs.⁊ h̊ mõ ↄtiet ↄſulta ⁊ ꝑmiſſa.nã
ↄſultũ reſpic maiꝰ bonũ vt fiat.vñ reſpic meliꝰ fiẽi.ꝑ⸗
miſſuʒ at᷑ ne deteꝛiꝰ fiat:⁊ vt vitet᷑ maiꝰ malũ.lex at pn
cipalr reſpic pᷣceptũ ⁊ ꝓhibitõeʒ. Sʒ q; cca iſia ↄtĩgit
fieri meliꝰ⁊ deteriꝰ.hʒ lex cõſulta ad meliꝰ vt fiat ⁊ ꝑ⸗
miſſa ne peius fiat.ſic ꝗ̊ principalit continet illa tria
genera preceptoꝝ.ſcʒ moꝛalia.cerimonialia.iudicia⸗
lia. Qã ſicut diẽ aug.ẽ pᷣceptũ vite ſigficãde.⁊ iſta ſũt
ceꝛimoĩalia.⁊ ẽ p̃ᷣceptũ vite agẽde.⁊ iſið ẽ duplx qꝛ du⸗

plex eſt ratio agendi.ſcʒ honeſtũ qð ſua dignitate tra⸗
hit ad ſe ⁊ allicit.⁊ talia ſunt moꝛalia. Alia ratio agẽ
di eſt expediens.vt ſcʒ remoueat᷑ impediens obſeruan
tiam legis.⁊ talia ſunt iudicialia.¶ Ad rõnes qui⸗
5 *

bus oſtendit᷑ ꝙ omĩa ↄtinent᷑ ſub genere moꝛaliũ.Di⸗
cendum ꝙ bonum triplłxr eſt. ſcʒ bonum m ſe.bonũ in
genere. bonum er circumſtantia. Ponũ ex circumſtã⸗
tia dicit᷑ quodlibet indifferens:dũmodo infoꝛmet᷑ ali⸗
qua bona circumſtantia.vt loqui de ſe eſt indifferens:
tamen loqui ꝓpter deum bonum eſt ratione circũſtan⸗
tie addite.Monum auteʒ in genere duplr eſt. ſcʒ quia
aut eſt in genere honeſti:aut expedientis.bonũ ĩge⸗
nere qð eſt honeſtum pꝛincipałr reſpicit moꝛale.bonũ
expediens iudiciale.bonum ðvᷣo ex circumſtantia ceri⸗
moniale. Similiter moꝛale tripłr poteſt dici. Si ergo
extendatur moꝛale ſᷣm ꝙ extenditur bonuʒ.vt dicatur
moꝛale ex circumſtantia ſicut bonuʒz. ſic cerimonialia
poſſunt dici moꝛalia: ⁊ eoꝝ inſtitutio: reuocatio ab
ydolatria ad cultum dei.ſunt.n.in ſignum gratie.Si
autem dicatur moꝛale in genere boni expedientis.hoc
modo iudicialia poſſunt dici moꝛalia.ꝓprie tñ moꝛa⸗
le reſpicit bonum in ratione honeſti. ¶ Ad ſecundum
quando querit᷑.an omĩa que ſunt legis in duplici ge⸗
nere contineant᷑.ſcʒ cerimonialium ⁊ iudicialiuʒ.Di⸗
cendum ꝙ iudicium ſumit᷑ er ratione diſcernendi. Eſt
auteʒ diſcretio multiplex. Eſt diſcretio boni ⁊ mali:⁊
eſt diſcretio veri ⁊ falſi:⁊ eſt diſcretio que eſt ĩ retribu⸗
tione pene ⁊ premij. VUno ̊ modo dicũtur iudicialia ĩ
diſcretione veri ⁊ falſi. ⁊ hoc modo ſumitur iudiciũ in
glo. ſuꝑ illud pᷣs. Judica iudiciũ meum. Glo.i.diſcre⸗
tionem fidei mee. ſic & dicit᷑ iundicium quo diſcernimꝰ
veritatem credendoꝛum ab erroꝛe.Secũdo modo iudi
cium dicit᷑ in electione boni ⁊ mali ſeu diſcretõe.⁊ ſic
ſumit᷑ iudiciuʒ in pᷣs. Judicia eius in conſpectu meo.
Glo.i.premia iuſtoꝝ.penas impioꝝ.flagella coꝛꝛigẽ⸗

doꝛum. temptatõnes ꝓbandoꝛum ſemꝑ attendo:⁊ ꝑſe⸗

ueranti contemplatione conſidero. Cõmuniſſime ergo
iudicium acceptum ſe extendit ad credenda ⁊ operan⸗
da.⁊ ſic comprehendit ⁊ moꝛalia ⁊ alia. Sed cõmuni
ter dicitur ꝓut eſt in diſcretione que eſt in electiõe bo⸗
ni ⁊ mali.⁊ ſic ſe extendit ad oꝑanda.⁊ hoc mõ ↄpre⸗
hendit in ſe moꝛalia.ſᷣ ꝓpꝛie ⁊ ſpecialiter dicit᷑ iudiciũ
in diſcretione que eſt in retributõe pene ⁊ pᷣmij.⁊ ſic ñ
continet moꝛalia.⁊ ſic diuidunt᷑ ↄtra moꝛalia cerimo⸗
nialia. 4¶ Ad tercium queſituʒ.vtꝝ omiĩia que ſunt ĩ le
ge ↄtinent᷑ in triplici genere:vel oꝑtzʒ addere q̃ꝛtuʒ ge⸗
nus.ſ.mandata. Sicendũ ꝙ pʒ ſolutio ex manifeſtati
one qũo moꝛalia ⁊ iudicialia ᷣm ↄtinentiaʒ ſe habent
ad alia.Et qð obijcit᷑.ꝙ oꝑtʒ addere quartuʒ genꝰ ſcʒ
mandata.Sicendũ q; intentio mandati duplex eſt. dr
enim mandatũ coiter:⁊ ſic ↄpᷣbendit om̃e qð iubetur.
alit ꝓprie dẽ ſtricte ſᷣm intentõʒ noĩs:vt dicat᷑ monda⸗
tũ qð ꝑ aliũ iubet᷑ ⁊ qð nõ ex nccĩtate.ſm qᷓ hanc intẽ⸗
tionezʒ:qð ꝑ alium iubet᷑ ſtringit᷑ mandatũ ad iudici⸗
alia ⁊ cerimonialia:que non iuſſit dñs ꝑ ſe:ſed ꝑ moy⸗
ſen:ꝑ quem data ſunt.Oñs.n.ꝑ ſe ꝓmulgauit mora⸗
lia.bᷣ ꝑ moyſen cerimonialia ⁊ iudicialia.ſᷣm g̊ hãc ĩ⸗
tentõʒ nõ ex neceſſitate ꝑtinet mandatũ ad ea que pꝑti⸗
nent ad amoꝛeʒ ⁊ eis appropꝛiat᷑.⁊ ſic vno mõ diuidit᷑
ↄtra ꝓreceptũ:Fᷣm ſcʒ ꝙ preceptũ eſt ex timoꝛe ⁊ impoꝛ
tat neceſſitateʒ.4¶. Ad ea q̊ que obijciũt᷑ dõᷣm. ꝙ ſicut ĩ
genere veri eſt verũ pᷣmo notũ ⁊ ſecũdo notũ: ſic in rõ⸗
ne boni oꝑandi eſt pᷣmo notũ ſic dilectio: ſeu mãdatuʒ
de dilectõne.⁊ eſt ibi qð ẽ ſecũdo notũ:ſic decalogꝰ qð
refert᷑ ⁊ dependet a dilectione.⁊ in h̊ genere primo no⸗
tũ reſpicit mandatũ.⁊ ꝑ h̊ pʒ rñſio quia nõ ponit᷑ alið
genus ꝑ mandatũ.Diliges dñm deũ tuũ:⁊ ꝓximum.
Scðo vᷣo notũ reſpicit pᷣceptũ.⁊ ꝑ h̊ pʒ rñſio.quia non
ponit᷑ ad genus ꝑ mandatũ ⁊ ꝑ pceptũ.ſ̊ ponitur alia
drñtia in genere moꝛis.ſ.pᷣmo notũ:⁊ ſecundo notuʒ.

lud eſt ſacramẽtale.⁊ ẽ fig

4¶ Ad aliud doᷣm.·q; ceꝛimoniale dicit coĩter. ⁊ hoc mõ
ideʒ eſt tãtũ ↄpᷣhendit quantũ figurale: ſiue ſit ſacra

mẽtale ſeu nõ ſacramẽtale.Eſt. n. ſigurale credẽdi:2 il
. urale faciẽdi: ⁊ illud eſt ceri
moniale:ſtricte ſumẽdo cerimoniale.⁊ ſic ſtricte acce⸗
ptũ diuidit᷑ ↄtra ſacramẽtale.iQazʒ in ſacramẽtalibus
ꝛie figurat᷑ vita cũ remedio moꝛbi. In cerimoĩalibo
ðᷣo figurat᷑ vita cũ ipᷣa ſanitate vel virtute.4¶ Ad ilð
qð querit᷑ quaꝛto de teſtimonijs qũo ſe hñt ad alia. di
cendũ ꝙ teſtimoniũ dicit᷑ quicqꝗ fit in atteſtatõʒ.dicit᷑
aũt teſtimoniũ ſic atteſtatio dr. Nã d teſtimoniuʒ ve
ritatis ſeu ſapĩe.⁊ iſtud ẽ in credẽdis.⁊ G̊ modo ſumit
Hiero.teſtimonia cũ dic.in teſtimonijs fides.Eſt ite⸗
rũ teſtimoniũ dine iuſticie: ⁊ ſic dicũt?᷑ teſtimonia ↄmi⸗
natões. Itẽ ẽ teſtimoniũ dĩne miſcðie:⁊ ſic dicũtur te⸗

ſtimonia ꝓmiſſiones. Iteʒ ẽ teſtimoniũ maieſtatis: 2

ſic dicũt᷑ teſtimonia eẽ pcepta.vñ in pᷣceptis eſt teſtimo
niũ maieſtatis.ᷣ h̊ tripłr.qꝛ dẽ eſſe teſtioniũ vt ſignũ:
⁊ ſic cerimonialia dicũt᷑ teſtimonia. Itẽ dr eẽ teſtimo
niũ vt ſignũ ꝑ modũ rei.⁊ hoc duptr.qꝛ quedam ẽ res
que facit teſtimoniũ reſpectu ſuipᷣius:vt lux.a⁊ hoc mõ
pᷣcepta moꝛalia dicũt᷑ teſtimonia:qꝛ in ſeipſis habẽt te
ſtimonia ꝙ faciẽda ſunt vel dimittenda.Quedã aũt eſt
res que facit teſtimoniũ reſpectu alteriꝰ:⁊ ſic iudicia⸗
lia dicũt᷑ teſtimoĩa. qꝛ ex pena illa quã infligebãt erat
ſignũ pene future maloꝝ.vt ſcʒ ꝑ illa ſciret᷑ ꝙ deus pu
niat malos.⁊ ita veritas iſta atteſtat᷑ alteri veritati.

Ad illud qð quinto querit᷑ de iuſtiſicatõibo. doᷣm

iuſtificatio vno mõ dẽ actus dei:⁊ ̊ mõ nõ eſt effectus
legis bᷣ diuine gr̃e. Alio mõ dẽ iuſtiſicatio actus boĩs.
Et h̊ triptr.qꝛ aut ↄſiderat᷑ iuſtificatio ſᷣm eẽ iuſticie.
Bᷣ eſt ꝓꝑ com ꝑatõʒ ad illud in quo eſt iuſticia.ꝛ ſic iuſti⸗
ficatio dr illud in quo ẽ iuſticia.⁊ ſic moꝛalia dicũtur
iuſtificatõnes.ꝗa ꝑ illa eſt ↄſeruatio iuſticie.Aut iu⸗
ſtificatio dicit᷑t executio iuſticie.⁊ ſic iudicialia dicũtuꝛ
iuſtificatões. Aut dẽ iuſtificatio vt ſignũ iuſticie: ⁊ ſic
cerimonialia dicũt᷑ iuſtificatões: qꝛ ſunt ſigna iuſticie
ſeu gratie future añ xpᷣi incarnatõʒ. Et ex his patʒ rñ⸗

ſio ad omĩa obiecta.

Axticulus ſecũdus

HGnſequẽt᷑ q̃rit᷑ de ↄtinẽtia legis moyſi qᷓtũ
ad q̃litatẽ ↄtẽtoꝝ. ꝓpt᷑ illð vᷣbuʒ apłi ro.vij.

lex qdeʒ ſcta ⁊ mãdatũ ſcẽm:⁊ iuſtũ ⁊ bonũ

Circa qð querit᷑ ſic. Primo.vtꝝ om̃e qð ↄtinet᷑ lege
ſit ſanctũ. Scðo.vtꝝ om̃e qð ↄtinet᷑ in lege ſit bonuʒ.
Tercio.vtꝝ om̃e qð ↄtinet᷑ in lege ſit iuſiũ.

Stum ad pꝛimuſic .S. j.

ꝓcedit᷑. Augꝰ. fauſtũ dicit.qꝙ illicitum eſt ꝙ lege illa
ꝓhibet᷑:qua naturalis oꝛdo ſeruat᷑.S̊ᷣ repudiũ ꝓhibe
tur lege qua naturalis oꝛdo ſeruat᷑.̊ repuadiũ eſt illi⸗
citũ.ſᷣ om̃e ſanctũ eſt licitũ.nõ g̊ om̃e qð in lege ↄtinet
ſanctũ eſt. Ninoꝛ pʒ.ſcʒ ꝙ repudiũ ꝓhibet᷑ illa lege q̃ᷓ
naturalis oꝛdo ſeruat᷑:hᷣ ẽ lege naturali.qm̃ de lege na
turali eſt matrimoniũ indiuiduã vite ↄſuetudineʒ re⸗
tinens.ↄtra quã eſt repudiũ.gᷓ ꝓhibet᷑ lege naturali.
4¶ Si dicat᷑ ꝙ repudiũ erat ſolũ in lege ſic ꝑmiſſuʒ ne
ſcʒ peius fieret.⁊ iðo licitũ. Cont᷑.nõ debẽt fieri mala
vt veniãt bona. nec ſilr mala debẽt ꝑmitti ne veniãt
peioꝛa. nullo mõ eſt licitũ repudiũ:vt ſcilʒ vitet᷑ dete⸗
rius malũ.ꝗᷓ nec ſanctũ.nõ g̊ om̃e mãdatũ legis ſcẽm.
YItẽ om̃e qð ẽ ↄtrariũ legi caritatis ẽ illicitũ.ſj habẽ
odio inimicũ ẽ ↄtrariũ legi caritatis.ergo eſt illicituʒ·
Si ergo odio habere inimicum iſtud continetur in le⸗
ge: ſicut patet ᷣm verbum ſaluatoꝛis in euangelio. S
aliquod mandatum illicitum continetur in lege. 2 ita
ñ ſanctũ.¶Minoꝛ pʒ.ſcʒ ꝙ ſit ↄtrariũ legi caꝛitatis.vñ
etiã ĩ lege euãgelij:que ẽ lex caritatis precipit᷑ · Diligi⸗
te inunicos veſtros ⁊c.4! SItẽ.ij. coꝝ.iij. E ſi miſtꝛatio

giein
Rerat
Nusp
ritati.
Dng
efeone
hoin

☚

ſciuli
Mcünr
Ut iu⸗
i
11
e
n⸗

„

aii
d.
boni
ileg
WN

Lneſtio
moꝛtis litteris deſoꝛmata fuit in gloꝛia.glo. Quia lex
m lam multa inboneſta pᷣciebat:ſ̊ omne ſctᷣm hone⸗
ſtum.q̊ multa mãdata ↄtinebat ler non ſancta.4l YJtem
aug. Peccatũ eſt dictũ vel factũ vel ↄcupitũ ↄtra legeʒ
der. Sed tale ẽ expetitõ talionis.qꝛ mibi vindicaʒ ⁊c·
Ro. xij. ·õ vindicãtes vos. expetitõ talionis ẽ pctm
Snõ ſancta.ᷣ lex ↄtinet expetitõeʒ talionis ſic ptʒ ocu⸗
lum ꝓ oculo ⁊c. Ootinet aliq̃ nõ ſancta.¶ Ad oppoſitũ
Ko. vij. Lex quidẽ ſctẽa.⁊ in põ.Lex dñi imaculata ⁊c.
Omia igit᷑ qↄtinet lex ſancta ſunt ⁊ ĩmaculata.qꝛ atr
ipᷣa nõ poſſet dici ſeca. Solo.ad hoc intelligendum
iuxta aplm.qꝙ lex ↄotinet mandata ſancta iuſta ⁊ bona.
Cum em ſit triplex genꝰ mãdati in lege.ſ.cerimoniale
moꝛale.et iudiciale.et triplex q̃litas rñdens ſingłarit᷑
illis tribo.vt dicat᷑ mandatũ ſctm q́;ẽtum ad cerimonia
lia.iuſtũ qᷓtum ad iudicialia.bonũ qᷓtum: ad moꝛalia.
Vñ ꝑ hoc vult ipſe apłs notare q̃ſi ꝓgprias diſpoſitio⸗
nes mandatoꝝ: Fm ſua genera. Ratõ tñ boni curꝛit ꝑ
ſingula. ꝓprie tñ dr̃ ſanctũ reſpectu cerimonialiuʒ. Aoð
boc em̃ fueꝛũt cerimonialia vt ꝑati eſſent ad cultũ diui
num: 2 B; reſpicit ſanctũ. Judicialia vᷣo erãt ad punien
dum malos: 2 reſpicit iuſtũ. Moꝛalia vᷣo cõferebant
bonitatẽ: Fm ramos caritatis.ꝗ ſunt dilectõ dei 2,prxi⸗
mi. Et ideo ꝓpꝛie dr bonũ reſpectu moꝛaliũ.Añ mani⸗
feſte ↄtinent moꝛalia in ſeipſis bonitatẽ. 4 Ad illð qð
obijecit de libello repudij.dðᷣm. ꝙ in lege quedã ſunt vt
iuſſa:quedã vt ꝑmiſſa:quedã vt ↄſulta. Repudiũ ergo
ↄtinebat᷑ in lege vt ꝑmiſſum ⁊ nõ vt iuſſum. Añ ler ipᷣa
nõ fuit ꝓpter repudiũ vᷣ ꝓpter libellũ.ꝗa pᷣcepit dari li⸗
beilũ:̊ non pcepit repudiuʒ. bᷣ ſolum ꝑmiſit.Qam ibi
erant tria.vnũ qð erat in pᷣcepto.ſ.ipᷣe libellꝰ.aliud qð
erat in ꝑmiſſione.ſ.repudiũ ne.ſ.peius fieret. Lerciũ
erat ibi in pena.ſ.ꝙ repudiatã poſtea nõ haberẽt. xxij.
cu. Et ſie pceptũ legis nõ fuit repudium.ſed libellus.
pᷣcepit em̃ libellũ ↄtra diuoꝛtiũ.vt ſcʒ moꝛa diſcipline
aꝑpponeret᷑.q;tum ad diuoꝛtiũ:ne ſcilʒ ſeꝑaꝛent᷑ ſ̊ retra
berent᷑ ꝑ ſcribentes libellũ ab h̊ malo deſiderio: vt ꝑ il
los diſciplinarent᷑? hec fuit intentio legis.q̃re pᷣcepit
pꝛioſcribi libellũ q́; repudiarẽt:quẽ nõ poterat ſcribeꝛe
niſi mꝗgẽi ⁊ doctoꝛ es.et er h̊ aperte fuit iuſticia. qa intẽ
debant ꝙ recurꝛerẽt ad mgr̃os ⁊ doctoꝛes. vt illa face⸗
rent ne repudiarẽt. Et ideo pᷣcepit ꝙ ſi appeterẽt diuoꝛ
tium.qꝙ nõ repudiarẽt niſi pꝛiꝰfacto libello.⁊ vt in illa
moꝛa ipſi ab illa mala volũtate ceſſarẽt.et ſic ptʒ ꝓpter
qnid fuit foꝛmatõ libelli añ repudiũ. Et h̊ eſt qð dicit
aug.ↄtra fauſtũ.ᷣ illud de vxoꝛe nõ dimittẽda qð dñs pᷣ
cepit:cũ antigꝗs dictũ ſit.Quicũq; dimiſerit vxoꝛẽ ſuaʒ
At er libellum repudij. Si diligenter intueamur: vide
bimus nõ eſſe ↄtrariũ.vtiq; nolebat vxoꝛẽ dimitti a vi.
ro ꝗ hanc interpoſuit moꝛa.vt in diſcidiũ animꝰpᷣceps
⁊ libelli ↄſcriptione refractus ablſiſteret:ſed quid mali
eſſet vroꝛem dimittere cogitaret. Pꝛeſertim qꝛ vt per⸗

bibent apud hebꝛeos ſcribere lr̃as hebꝛeas: nulli fas

erat niſi ſolum ſcribis.Et dicit in eodem.libellum vir
bonus pꝛudenſqʒ nõ ſcriberet niſi in aio nimis aduer⸗
ſo atq; pꝑuerſo ↄſilium ↄcoꝛdie nõ valeꝛet.ſic ergo patʒ
permiſit ſolum repudium ne fieret peius:⁊ nõ pꝛece
pit. 2 ſicut lex eterna nõ accuſat᷑ nec dicit᷑ iniuſia: quia
permittit mala fieri vt eliciat de illis bonuʒ 2 ne fiant
peioꝛa: tamen mala nõ facit. ſicut et lex moyſi nõ erat
iniuſta. quia ꝑmittebat mala fieri vt vitarenẽ᷑ peioꝛa:
ſeʒ homicidiũ.nec ideo põt dici ꝙ faciat mala vt veni⸗
ant bona: quia non faciebat hoc.ſed ſolum ꝑmittebat.
Licet em̃ nõ poſſunt fieri mala vt veniant bona vel vi⸗
tentur peioꝛa:tamẽ poſſunt permitti.¶ Ad illud quod
obijcitur odio inimicoꝝ. Dicenduʒ ꝙ de intentione
legis nõ fuit ꝙ baberetur odio inimicus:ſupple qᷓtum
ad ſuam ꝑſonam. immo magis intendebat ꝙ diligeret
et pꝛecipiebat. Vnde in exo.xxiij.pꝛecipit lex. Di vide
ris aſinum odientis te iacere ſubonere.nõ ꝑtranſibis

=?DB

xxvüj.

ſͦ euz eo ſubleuabis. Ecce ſi ler iſta pcepit de re inimici
tui:q̃ntomagis pᷣcepit ð inimico tuo vt ei ſuccurras in
neceſſitate. ꝓgter H̊ doᷣm. ꝙ in eo ꝗ eſt inimicꝰvuo ſunt.
ſcʒ nata et vicium.Qaturã ẽ inimici tui nõ debes hr̃e

odio:ſed potius diligere. ſed vicium in illo debes odi⸗

re. vnde lex nõ permiſit odium inimici quo ad naturã
ſed quo ad vicium.vt ſcilicet nõ odires illum:ſed viciũ
in illo.tamen ꝓpter pꝛauum intellectum iudeoꝛum coꝛ
rigit dominus ̊ mandatum in enangelio.⁊ non qꝛ lex

in hoc male intenderet. Et hoc eſt qð dicit aug. contra

Fauſtum.vnuſquiſq; iniquus homo.inqtum iniquus
odio habendus eſt. Inqtum aũt homo eſi: diligendꝰẽ
Audito igit᷑ ⁊ nõ intellecto ꝙ antiquis dictũ eꝛat.odi⸗
etis inimicũ veſtrum.ferebant᷑ homines in hoĩs odiuz

cum deberent nõ odiſſe niſi vicium:hos coꝛrigit domi⸗

nus dicendo.Diligite inimicos veſtros.pᷣcipiendo igi

tur vt diligamus inimicos:cogit nos intelligere quo⸗

modo poſſemꝰvnũ eundemq; bominem odiſſe propter
culpam.et diligere ꝓpter naturam. 4! Ad aliud qð oñ/
dit ꝙ lex multa inhoneſta pᷣcipiebat. ddᷣm. ꝙ inbone⸗
ſtum dicitur tripliciter ſceʒ negatiue pꝛiuatiue. contra⸗
rie. Lex & nibil pcipiebat inboneſtuʒ pꝛiuatiue:nec cõ
trarie:ſed bene pᷣcipiebat aliquod inhoneſtum negatie
quia pᷣcipiebat aliqua que de ſe nõ erant boneſta: ſ̊ ex
circumſtantia erãt honeſta.quia ſemꝑ ex aliqua cauſa
fiebant iuſta ⁊ bona. Aut em̃ ſemper ad litteram erat
cauſa honeſta: aut ſignificatio honeſtatis.4 Ad ꝗntuʒ
ſoluit aug.ↄtra fauſtum dicens. Illud qð dictum ẽ an
tiquis.dentem ꝓ dente.oculum ꝓ oculo.quõ ↄtraꝛium
habet:quod ait dominus.Ego autẽ dico vobis non re
ſiſtere malo. Sed ſi quis te ꝑcuſſerit in maxiilam ⁊c.
MQuis em̃ tandem facile ↄtentus eſt: tantum repende/
re vindicte quantũ accepit iniurie. Huic igitur immo
derate:ac per hoc iniuſte vltioni lex iuſtum modum fi⸗

gens penam talionis inſtituit.hoc eſt vt qualemcunq;

quiſq; intulit iniuriam:tale ſuꝑplicium pendat.Et ptꝰ
dicit. cum peccet.qui per immoderatõneʒ iniurie vult
vindicari.non peccat autem qui modum adhibens iu
ſte vindicari vult.Remotioꝛ eſt a peccato iniuſte vindi
cte:qui nõ vult omnino vindicari.peccat enim qui exi⸗/
git vltra debitum.non peccat autem qui exigit debituʒ
iſtud. Lamen quia dubitabile videt᷑:relinquimꝰinfra
diſputationi. .

Circa ſecundum .S. ij.

ſic pꝛocedit᷑.Et queritur vtrum om̃e mandatum legis
ſit bonum. Ad quod ſic.xx.Eʒe.Dedi eis pꝛecepta nõ
bona:et iuſtificatõnes non bonas in quibo nõ viuent.
4 Item om̃e quod non eſt ↄferens ſen quod eſt carens
vtilitate:caret ratione boni.ſed mandata cerimonia⸗
lia erant hmõi ꝙ carebant vtilitate:nec conferebãt ali
quid. Vnde heb.vj. Repꝛobatio fit pꝛioꝛis mandatip
pter ſuam inutilitatem ⁊ loquitur de cerimonialibus
ergo cerimomalia ſunt nõ bona. Item om̃e quod nõ
ↄfert aliquam ↄmoditatem:eſt non bonum. Sed talia
ſunt aliqua cerimonialia.vt nõ coques hedum in lacte
matris.lana ⁊ lino non indueris.nõ arabis in boue et
aſino.Ergo iſta mandata ſunt non bona.non ergo bo⸗
num eſt ome mandatum legis.¶ Ad oppoſitũ.j. Thi.
j. Bona eſt lex ſi quis ea legittime vtatur: ſed nõ dice⸗

retur bona niſi ea que continet eſſent bona. Itẽ deut.

xxxij.Non in caſſum pꝛecepta ſunt vobis ⁊ loquitur ð
vniuerſis que ſcripta ſunt in lege.ergo om nia habent
vtilitatem: Oomma ſunt bona. Solutio. dicendum.
ꝙ om̃e mandatum qð continetur in lege eſt bonum.ſᷣ
diſtinguendum eſt. quia eſt bonum ſimpliciter: ⁊ iſtud
eſt bonum er genere ⁊ ita de ſe.et eſt bonum qð dicitur
ↄgruum:et iſtud eſt bonum ex circũſtantia.qn ergo di⸗
citur dedi eis pᷣcepta non bona.verũ eſt:q; ꝓut dr non
bona ð ſe ſiue ex genẽ:aliq̃ erãt non bona: tamẽ ex cir⸗

X P rvcela ne Pand Peioze . N. x vſti

. .

cumſtãtia omnia erant bona.vnde omnia precepta ce⸗
rimoniaꝝ dicunt᷑ bona de ↄgruo:hoc ẽ ex circũſiantia
ſcʒ qᷓtum ad rationẽ inſtitutionis. qꝛ ſemꝑ ex aliqua
bona cã inſtituebant᷑:⁊ hoc mõ loqꝗtur aplłs ꝙ bona eſt
lex:ſi quis ea legittime vtat᷑.nõ tñ erant om̃ia cerimo⸗
nialia bona te ſe ſiue ex geneꝛe.Et hoc mõ intelligit᷑ il
lud verbũ Eʒe.⁊ hoc ẽ qʒð dicit aug.ↄtra fauſtũ.ꝓpłus
em ille ꝗ in coꝛde ſuo lapideo multa pᷣcepta magis cõ⸗
grua qᷓ; bona acceꝑat ꝗbo tñ figuꝛaꝛent᷑ ꝓgharent᷑ fu⸗
tura.q¶¶ Ao ſcõᷣm doᷣm.ꝙ loqtur ibi apłs nõ ſimpłr ſed
qᷓtum ad ſtatũ noue legis ſiue euãgelij: qꝛ illa pꝛecepta
erant in ſignificatõeʒ noue gr̃e ſiue legis euãgelij: que
cũ venerit ſunt illa repꝛobanda non ſimpłr:ſᷣ reſpectu
iſtoꝝ.qꝛ figurabãt iſta q̃ iaʒ ↄtigerãt. Qota tñ ꝙ in il⸗
lis pᷣceptis duo attendẽda ſunt.ſ̃.ſignificatio:et obſer⸗
uantia. Ault q̊ ꝙ adueniente lege euãgelij illa eẽnt re⸗
pꝛobanda ſupple ꝙᷓtum ad obſeruantiã ⁊ nulliꝰ vtilita⸗
tis:nec deberẽt ampliꝰobſeruari:nõ tñ qᷓtuʒ ad ſigniſi
cationẽ vult ꝙ ſint repꝛobanda:ſᷣ qᷓtum ad hoc ſũt vti⸗
lia.ſᷣ qᷓ̃tum ad obſernantiã eſt inutilitas eoꝝ reſpectu
ſtatus euãgelij.Et boc ẽ qð dicit augꝰ.ↄtra Fauſtum.
Ceſſationẽ ſabbatoꝝ quidẽ ſuꝑuacuã ducimꝰad obſer
uandũ.exq̊ ſpes reuelata ẽ nr̃e getis eterne.non tñ ad
legendũ ⁊ intelligendũ ſacriſicia ve.teſta.figure nr̃e fu
erũt:et oĩa talia młtis ⁊ vaꝛijs modis vnũ ſacficiũ cu/
ius nũc memoꝛiã celebꝛamꝰſignauerunt.vñ iſto reuela
to ⁊ ſuo tꝑe ablato illa de agẽdi celebꝛitate ſublata ſũt
in ſignicandi auẽte manſerũt.¶ AVd tercium dðm. ꝙ;
om̃ia cerimonialia erant ꝓpter aliquã vtilitatẽ.vñ illo
rũ cerimonialiũ quoꝝ nõ erat rõ manifeſta: erat etiaʒ
vtilitas.pꝛimo.ſ.reuocatio ab ydolatꝛia.ipſi em̃ miſe⸗
ri iudei in veneratõeʒ ydoloꝝ hẽbant quoſdaʒ ritꝰ:qͥs
dñs ꝑ cerimonialia pᷣcepta dãnauit.ſic mixturas ſaci
ebant in veneratõeʒ elemẽtoꝝ q̃ miſcent᷑:q quidẽ elemẽ
ta ip̃i adoꝛabãt.ↄtra qð datũ eſt eis mandatũ de mix⸗
turis ne facerẽt eas nõ veſtieris lana ⁊ lino ⁊c.Et ſiłr
pᷣmos fructꝰarboꝝ dabãt ydolis tanqꝙᷓ dijs nature ⁊c.
ↄtra q̃ omia vt ab ip̃is reuocarent᷑ ad cultum dei.data
ſunt eis pᷣcepta cerimonialia. Vñ leuiti. xvij.equaqᷓ
ampliꝰofferꝛent hoſtias ſuas demonijs. Alia fuit vtili
tas ipſoꝝ cerimonialiũ qᷓ erât in ſignũ future gre qͥ ad
pfectos.Et ſic ſoluendũ eſt ad illam rationẽ per inter⸗
emptionem. .

— . 7 .
Cercio queritur. S. iij.
an om̃e mandatũ iuſtũ ſit: an ↄtineat aliqð non iuſtũ.
Ad qð ſic aug.ↄtra Fauſtũ.eſtialis natura non pec
cat:qa nihil facit ↄtra legẽ eternã. Sed iniuſtuʒ ẽ vt nõ
peccans puniãt ꝓ pcto: ꝗ iuſtũ eſt ꝙ aialia q̃ non pec⸗
cauerũt puniãt᷑ ꝓ pcto hoĩm. Sʒ tales erãt leges ſacri
ficioꝝ ꝙ quidẽ aĩalia non peccãtia puniebant᷑ ꝓ pecca
to hoĩm ⁊ interficiebant᷑. erãt iniuſte. Et h̊ etiã ẽ illð
qð dictũ fuit ab aliquibus.Quid merueꝛe boues:aĩal
ſine fraude doliſqʒ.¶¶ Item de iuſticia eſt vt qui peccat
puniatur.q̊ cum ſolꝰhõ peccet et nõ animalia: de iuſti⸗
cia eſt ꝙ ſolus homo puniatur et non animalia:⁊ ſic le
ges ſacrificioꝝ erant iniuſte.¶ Item iſtud oſtendit᷑ de
iudicialibo.quia iuſticia eſt vt ꝓ menſura culpe: ſit mẽ

ſura pene. Vnde deut.xxv. Pꝛo menſura peccati erit ⁊

plagarum modus.vbi igitur maioꝛ culpa: debet ſequi
maioꝛ pena. Sed in lege non eſt inflictio penarum ſᷣm
quantitatem culpaꝛu m. ergo et leges iudicialium q̃ pe
nas inferunt ſunt iniuſte. Minoꝛ patet.quia exo.xxij.
habetur. Pꝛo vno boue furato quinq; boues reſtituan
tur et ꝓ vna oue quatuoꝛ. ꝛo furata vᷣo pecunia ſi in⸗
ueniatur fur:dupluʒ reddet ita dicit ler.plus ergo pu
nitur fur bouis et ouis.qᷓ; fur pecunie:et tamen eſt ma
ioꝛ culpa in furto pecunie qᷓ in fuꝛto bouis vel ouis.qꝛ
maioꝛis poſſet eſſe vtilitatis pecunia poſſeſſoꝛi ſuo ꝙᷓ
bos vel ouio.eꝛgo non infligitur pena ᷣm quantitatem

eulpe. non eſt igitur equitas in pena. 4l Itez iſtud pa⸗
tet in lege talionis.quia de iuſticia eſt vt non ſoluʒ pu⸗
niatur ſed etiam ꝙ fiat reſtitutio leſo. Sev in lege tali
onis nõ fiebat reſtitutio leſo. Ande non reddebatur ei
oculus.ſed ſolum puniebatur peccans. Einde ocnlum
ꝓ oculo ⁊c. In lege voo furti fuit facta reſtitutio et tam̃
maioꝛis erat vtilitatis oculus:qᷓ; aliqua res tempoꝛał.
ſi ergo lex nõ determinauit aliquã reſtitutõeʒ ibi:relin
quitur ꝙ fuit iniuſta.nõ ergo iuſta ſunt om̃ia qᷓ ↄtinẽt᷑
in lege. et maxime qtum ad legem talionis. 4 Item de
iuſticia eſt vt maioꝛi bono reddat᷑ maius pᷣmium. Vn⸗
de nõ eſt equum iudicium vt equale pᷣmium reddat᷑ ma
ioꝛi et minoꝛi bono.ſᷣ lex facit hoc: & lex non eſt iuſta.
Mon gᷓ om̃e qð eſt in lege eſt iuſtuʒ. ¶Ninor patet.qm̃
xxij. deutr. dicit᷑. Si ambulaueris ꝑ viam? inueneris
nidũ et matrẽ pullis deſuꝑ incubantẽ: nõ tenebis eam
cum filijs:̊ abire patieris. Et poſt ſubdit᷑ ꝓmiſſio.vt
ſcʒ bene ſit tibi ⁊ longo viuas tꝑe.ſᷣ idem pꝛemiũ ꝓmit
titur honoꝛanti patrẽ ⁊ matrẽ.xx.erxo.qð tñ quaſi ĩ in⸗
finitum maius eſt bonũ: ̊ mandatũ iſtud nõ ẽ iuſtum.
nõ ſunt ergo iuſta om̃ia q̃ ↄtinent᷑ in lege. Solutio.
dicendũ ꝙ omia ↄtenta in lege ſunt iuſta ſicut dictum
eſt: nec eſt aliqð iniuſtum ↄtentum in lege.Et ꝙ; obijci⸗
tur de aĩalibus.dm.ꝙ nõ puniunt᷑ pꝛo peccato ſ̊ pati
untur ꝓ homine.et boc ꝗꝓpter vtilitatẽ hominis.Et ml⸗
tiplex canſa eſt quare patiuntur. Mam eſſe animał et
ſuum viuere et ſuuʒ moꝛi eſt pꝛo hbomine.Elñ ſicut pro
vtilitate homĩs ⁊ ſuſtentõne quo ad coꝛpus cõueniens
eſt ꝙ interficiantur animalia: ita qtũ eſt ad ſpiritualẽ
vtilitatem ipſius anime eſt illud ↄueniens ẽ. hic auteʒ
vtilitas fuit vt per moꝛtem animalium que nihil com⸗
miſerant.oſtenderet᷑ ꝙ peccans dignus erat moꝛte eter
na. Vnde oſtendit ei dominus per moꝛtem animalium
quantus erat reatus peccati in deũ. Et ꝑ hoc peccans
ſignificaret ſe dignum moꝛte eterna. Alia vtilitas fuit
vt impꝛimeretur in eis diſtrictio et rigoꝛ iuſticie diuĩe.
et oſtendetur eis. Qam maxrimus erat rigoꝛ iuſticie
et videbatur ꝙ dominus volebat animalia non peccan
tia punire. vt in boc legerent diſcretionem diuine iuſti
cie et rigoꝛem qtum ad ipſos qui peccabunt. Tercia
otilitas fuit reuocatio ab ydolatria: quia ipſi faciebat
ſibi ydola ſub figuris animaliũ:et illa collebant ⁊ ado
rabant.et propter boc vt reuocarentur a cultu ydolo⸗
rum ad cultum dei:pꝛecepit eis dominus immolare aĩ⸗
malia: et talia qualia ipſi non erant conſueti adoꝛare
vyt eſſet alter ritus et ſepararentur a pꝛiſtino. Quarta
vtilitas erat immolationis animalium propter ſigni⸗
cantiam hoſtie.quaʒ obtulit ſaluatoꝛ pꝛo peccatis om⸗
nium. Vnge dicit quedam Glo. ſuper Leuit᷑. in princi
pio ꝙ omnes legales hoſtie:chꝛiſti hoſtiã figurabant.
4¶ Ad ſecundum dicendum. ꝙ multis de cauſis inferk
maioꝛ pena.Aliquando em̃ maioꝛitas pene infertuꝛ ꝓ
pter maioꝛitatem damni: ſicut patet ꝙ lex plus punit
illum qui furatur bouem ꝙᷓ qui furatur ouem. quia ꝓ
vno boue debent quinq; reſtitui:pꝛo vna oue quatuoꝛ.
et hoc quia magis damnificat᷑ bomo in amiſſione bo⸗
uis ꝙᷓ ouis.quia vtilioꝛ eſt bos. Similiter aliquãdo ĩ⸗
fert lex maiorẽ penã ratõne maioꝛis inclinatõnis: ſic
maioꝛẽ infert penam furanti bouẽ ⁊ oueʒ qᷓ furanti pe⸗
cuniã:quia ipᷣa in cuſiodia recludit᷑.Et ideo quia faci⸗
lius cõmittitur furtum ouis vel bouis ꝙᷓ pecunie: ma⸗
ioꝛ eſt inclinatõ ad fuꝛandũ bouẽ vel ouẽ qᷓ; pecuniam.
Et ideo plus punit vt ab hac inclinatõe retrabat ⁊ co⸗
herceat. Item infert aliquando maioꝛem penam rati⸗
one maioꝛis facilitatis et conſuetudinis: et ideo plus
punit lex furem ꝙᷓ raptoꝛem. punit enim furem ĩ duplo
ſed raptoꝛem in quinto ſolum. Vñ non oportet ꝙ red-
dat nili quintam pteʒ eius quod rapuit: z illud q ra⸗
puit. Gur aut redadet ad minꝰduplaz ꝑtem ſupra illu
qð rapuit. VUnde Leui.vj.Anima q peccauerit et con⸗

NMueſtio

tento dño negauerit depoſitum ꝓrimo ſuo: vel vi ali⸗

quid extoꝛſerit:reddet om̃ia que ꝑ fraudem voluit ob/
tinere integra.⁊ ꝗqntaʒ inſuꝑ ꝑtem addet dño cui dam⸗
num intulerat. Katõ aũt huiꝰẽ maioꝛ ↄſuetudo ⁊ faci⸗
litas. Maioꝛ em̃ cohertio magis eſt nccia vbi ẽ maioꝛ
ↄſuetudo.maioꝛ eſt aũt ↄſuetudo et pnitas ad furãduʒ
q̃ᷓ ad rapiendum: qꝛ fur locuʒ hʒ ſurandi in cinitate 2
extra.vnde in om̃i loco furat᷑.raptoꝛ non:ĩmo ſolũ ext
poꝛtã ciuitatis.et ideo maioꝛ ẽ cohertio ꝑ penã ad de⸗
clinandũ a furto ꝙᷓ a rapina. Et hec eſt intentõ legis.

boc aũt iuſtũ eſt ſimpłr.¶¶ Ad quartũ dðᷣm. ꝙ pena le⸗
gis aliqñ eſt ſ̃m eꝗtatem.aliqñ ſᷣm diſtrictõneʒ. In pe

na talionis ẽ eqꝗtas et nõ diſtrictõ:qꝛ nõ punit᷑ peccans

in ampliꝰq omiſit. AUñ oculũ ꝓ oculo.tentem ꝓ dente
⁊c̃.⁊ ratõ eſi.In illis em̃ peccatis q fiunt mouẽte ↄcu⸗
piſcentia:punit lex ̃m diſtrictõeʒ. In illis aũt q̃ fiunt
mouente ira:punit ſᷣm eꝗtatem. ⁊ hoc ẽ ga motꝰ ↄcupi
ſcentie ꝓnioꝛ ẽ et pꝛioꝛ qᷓ; motus ire.Añ dam.ira ẽ au⸗
dax vindex ↄcupie leſe. Pꝛopter qð pʒ.ꝙ motꝰ ↄcupie
p̃ᷣcedit motum ire 2 ꝓnioꝛ eſt:vñ tota coꝛruptio ⁊ totꝰ
Qurus malicie ẽ ex ꝑte ↄcupie. Et ꝗpter h̊ peccata que
ſunt mouẽte ↄcupia:punit m diſtrictõem ⁊ determĩat

in illis reſtitutõeʒ.ſicut pʒ in furto:ſᷣ nõ ſic ẽ de ira.Et
Pter h̊ᷣ lex talionis.q punit peccats talia q̃ fſt mouẽ⸗
te ira:punit ſm eqtatem.nõ m diſirictõeʒ. Eñ nõ de⸗
teꝛminat reſtitutõeʒ aliquã ſᷣ̊ ſolũ penã infert equalem
peccãti.¶ Ad ꝗntum dm.qꝙ pᷣmiũ maiꝰ aliqñ attendi
tur rõne maioris boni.aliqn rõne maioꝛis mali vitãdi
MRatio g̊ pᷣcepti de dimiſſione mr̃is ſuꝑ pullos incubã⸗
tis.fuit vitatio maximi mali.videlʒ y dolatrie ↄſuetu⸗
do. qa ipſi iudei ydolatrie faciebãt ↄiecturatones ſuas
2 ouguria in cãtu taliũ auiũ ſiue garꝛitu.et ſiłr in aligꝗ
bus membꝛis ſiẽ in extis.vt ̊ dimitteret᷑ ↄoſuetudo iſta
⁊ intenti eſſent ad cultũ tei: ꝓmittebat᷑ eq̃le pᷣmiũ pie⸗
tatis:q̃ erat in dimiſſione mr̃is incubãtis ſuꝑ pullos.
⁊ pietatis qᷓ erat in honoꝛãdo pr̃em.et rõ fuit marimũ
malum vitandũ ſicut dictum eſt. Aliter dõm.ſ.ꝙ retri
butõnes ꝓmiſſe nõ ſemꝑ fiebant ſᷣm eꝗtatem coꝛreſpõ⸗
dentez meritis obſeruatie mandatoꝝ. pᷣ qñq; fim bene/
placitũ ꝓmittentis.ↄſiderata ↄgꝛuitate aliq̃ tãtũ ꝓmit/
tebat᷑ minꝰmerenti qᷓntũ magis ſiue idem. vñ ſic ↄpla⸗
cuit diuine volũtati ꝓmittere longeuitatẽ liberis ꝓpter
ſuſtentatõneʒ eoꝝ ineſſe a ꝗbo hẽbant eſſe:ſiłr aplacuit

diuie volũtati pnuittẽ longeuitatẽ ꝑmittentibꝰ matrez

pulloꝝ viuere vt ad h̊ pullificaret ſiue pullos multiplii
caret ad ſuſtentatõnem vite ꝓximoꝝ. Pꝛeterea multa
erat motiua ad honoꝛandũ ꝑentes.ſ.natura.ſiue incli
natio nature. debitũ:affectio pietatis ⁊ bmõi quoꝛum
nullũ erat motiuũ ad ꝓmittendũ matrẽ pulloꝝ viuere
ꝓPter qð ↄueniebat vt maioꝛis fieret ꝓmiſſio ex iſla ꝑ⸗
te ex illa.maioꝛis dico habito reſpectu ad alið man
datum.

Mlembrum tercium

Onſequẽter querit᷑ de lege moyſi q;tum
ad impletõeʒ ꝑ xpᷣm ꝓpter illud verbũ qð
dicit᷑ math.v.on veni ſoluẽ legem ⁊c.
HW Pꝛimo an xpc legem impleuit et quõ im
pleuit. Scdo querit᷑ an impleuit omnia.

Articulus primus
D pꝛimũ ſic obijcit. Om̃is egens ↄtra ea q̃
legis ſunt:eſt ſoluens legem. xpᷣc eſt agens
DPtrga ea que legis ſunt: eſt ſoluens legem.
Minor patet.math.viij. Habet᷑ ꝙ extendens manum

tetigit lepꝛoſum. ſ̊ hoc erat ꝓhibitum in lege:eꝛgo fecit

ↄtra legem:et ita ſoluit eam. Sed nullus talis eſt im⸗
plens legem:eꝛgo xpᷣe nõ impleuit legem. ¶¶ Si ad pᷣmã
ꝓpoſitioneʒ dicat᷑ ꝙ vera eſt de his qui ſunt ſubiecti le
gi · ſed xpᷣc non erat ſubiectus legi. Zunc obijcit᷑. Xps

—

ante baptiſmum inuenitur legez impleuiſſe feciſſe ea
que erant legis:ſed poſi baptiſmũ non fecit ea q erant
legis generaliter. immo aliqua ſic: aliqua nõ ſᷣm ꝙ ei
placebat.q̊ poſt baptiſmum faciebat aliqua otra legeʒ
Fipſam ſoluebat.Sʒ tñ tũc nõ erat legi ſubiectꝰ.̊ nõ
opꝑtet ad hoc ꝙ aligꝗs ſoluat legem: ꝙ ſit legi ſubiectus.
Item mathᷣ.viij. ANade ⁊ oſtende te ſaceꝛdotibo.glo.
Aldittit ad ſacerdotes ne legẽ ſoluẽ videret᷑. Ault ̊ di⸗
cere glo.ꝙ niſi miſiſſet ad ſacerdotes ꝙ ſoluiſſet legem
Sed mitti ad ſacerdotes q̊ erat figurale. Et ſoluiſſet

legem niſi &̊ feciſſet:& ſiłr ſoluit legẽ in tangendo lepꝛo

ſum.quia ꝓhibitum erat in lege ⁊ figurale.ſᷣ̊ nullꝰ tlis
implet legem. g̊ xpᷣe nõ impleuit legẽ.4. Ytez oñs legis
faciens ↄtra legẽ dr̃ ſoluere legẽ:aliter tñ q; ſubditꝰ le⸗
gi faciens ↄtra eam.qꝛ primꝰor ſoluere irꝛepꝛebenſibi⸗
liter:aliꝰaũt repꝛehẽſibiłr. Sed xpᷣc ꝗ eſt dñs legis in⸗
uenit᷑ feciſſe ↄtra legem:ꝗ ſoluit legẽ licet tñ irꝛepᷣhenſi
biliter. Sʒ nullꝰſoluens legez ſine repᷣhenſibiliter ſiue
irꝛepᷣbenſibiliter implet legẽ.ĩmo eſt ↄtrariꝰlegi: xpᷣe
nõ impleuit legẽ.¶ Item dicit᷑ in lege. Reddes domĩo
tuo iuramenta tua.̊ eſt pᷣceptuʒ moꝛale iudiciale. ſed
xpᷣc pᷣcepit ↄtrariũ huiꝰ.Math.v.cũ dixit. Ego auteʒ
Dico vobis nõ iurare oĩno.q̊ᷓ ſoluit legẽ q;tum ad moꝛa
lia:et nõ impleuit. Item. vij.ad heb. Tranſlſato ſac⸗
dotio neceſſe ẽ vt legis tranſlatio fiat.Sʒ tranſlatum ẽ
ſacerdotiũ ꝑ xpᷣm:q̊ legis tranſlatõ fit ꝑ xpᷣm. ſ vbi eſt
legis tranſlatõ:eſt legis mutatio:et vbi eſt legis muta
tio nõ eſt legis impletio:q̊ ꝑ rpᷣęm non eſt impleta lex.
¶ Iem. ij. Coꝛint.iij. Si quod euacuat᷑ ꝑ gloꝛiam eſt.
Aldultomagis qð manet in gloꝛia eſt. et axpellat illud
quod euacuat᷑ legem moy ſi:illud qð manet legem euã⸗
gelij. Ex hoc ſic obijcit᷑.ihil quod euacuat᷑ ⁊ nõ ma⸗
net inq;tum hmõi impletũ eſt. Seo ler moyſi ꝑ chꝛiſtũ
et gloꝛiã eius euacuat᷑ ⁊ nõ manet ſicut habet᷑ ibi:̊ ꝑ
xpᷣm nõ implet᷑.¶ Item KRo.xiij. Qui diligit ꝓximum
legem impleuit ⁊c.ſi qð eſt aliud mandatũ in hoc vᷣbo
inſtaurat᷑.glo.i.ↄtinet᷑ et impletur.Ex quo obijcit᷑ ſic.
Aihil quod impletũ eſt indiget impletione.ſ̊ manda⸗
ta legis hůt mandatum dilectõne ꝓximi in quo im⸗
plent᷑:ergo nõ indigent impletõne illa. nõ implentur
rpᷣm. ¶ Item.j.ad thi.j. Nnis pᷣcepti caritas. Glo.
Irnpletio ⁊ ↄſummatõ legis eſt caritas.et hec gemina
eſt ſcʒ dei 1/ ꝓximi:totã ein magnitudinẽ et amplitudi⸗
nem diuinoꝝ eloquioꝝx ſecura poſſidet caritas:q̃ deuʒ
ꝓvimumq; diligimus:que radix eſt omniũ bonoꝛum.
Si per mandatũ de caritate implet᷑ lex:non ergo per
xpᷣm impletur lex. Ao oppoſitum. om̃is ꝗ addit rei
qð ei deeſt:⁊ figure exhibet qð figurat:implet reʒ ⁊ ip
ſuʒ ſignũ ſiue figurã.Sed in lege erant pᷣcepta vite agẽ
de.ſcilicet moꝛalia.⁊ pꝛecepta vite ſignificande.ſ.figu⸗
ralia.ſicut dicit augu.ↄtra Fauſtum.⁊ mandatis vite
agende addidit qð derat ſicut ptʒ math.v.mandatis
vite ſignificande ſcilʒ figuꝛalibus exhibuit quod figu⸗
rabant. VUñ ſuꝑ illud Math.v. Nolite putare ꝙ veni
ſolueꝛe legem. Glo. Adimplet xpᷣc deum pᷣmiſſis ad in
choationẽ vite agende ſuꝑaddidit plura ad ꝑfectioneʒ
moꝛalium pᷣceptoꝛum ⁊ que figuris tegebant᷑ ⁊ futura
figurabant in ſe ꝑficit ⁊ in eccleſia:ſine quo figure va⸗
Tue eſſent ⁊ ſine effectu:generaliter &̊ rpᷣe legem imple⸗
uit. Solutio.dðm.ꝙ vpᷣc homo impleuit legẽ: ſicut
ipſemet teſtatur ex oꝛe ſuo.NMath̊.v. Cum dicit.on
veni legẽ ſoluere ̊ adimplere: differenter tamen eam
adimpleuit.quia ſicut ĩ lege ſunt tria.ſ.iudicialia.mo⸗
ralia. figuralia: ſic fnit modus implendi generaliter
legem a xpᷣo. Figuꝛalia enim impleuit ſed hoc triplici⸗
ter. ſcʒ per terminatõnem ꝑ exhibitionem. per manife⸗
ſiationem ᷣm tria que ſunt ↄſideranda in figuralibus
ſcilicet obſernantia. ſignificantia.figura. Impleuit er
go figuralia ꝑ terminationem qꝙtum ad obſeruantiam
m ꝙ dicit augꝰ. ↄtra Fauſium te p̃ceptis ⁊ ſacramen

— 0 .
11 O . nelri ern
D

f LL.

I985

)

7
.

dN1
. ðÿ

—

OR

Ent Drn AA

les coꝛd

=ð

tis ve. teſt. Sepe ac multa iam diximus vt intelligere⸗
tur aliud ibi fuiſſe:qð ꝑ gratiã noui teſtamenti facien⸗
do donaret᷑ implendũ.aliud qð ꝑ veritatẽ patefactam
remouẽdo demonſtraret᷑ impletu. Item impleuit figu⸗

ralia ꝑ manifeſtatõeʒ ꝙᷓtum ad ſignificantiam: m qð

dĩc aug.ↄtra Fauſtum. Aliud erat quo hoc opoꝛtebat
ꝑ figuratas ꝓphᷣias ꝓnunciari: ⁊ aliud eſt quo hoc iaʒ
opoꝛtet ꝑ manifeſtam veritateʒ redditamq; adimpleri
Item impleuit figuralia ꝑ exhibitõeʒ:quo ad figuraʒ
ſcʒ exhibendo illud qð figurabãt.Et hoc eſt qð dĩc au
guſti.ↄtra Fauſtũ. Implet᷑ lex. vel cũ fit q ibi p̃cepta
ſunt:vel cuʒ ibi exhibent᷑ que ibi ꝓhibita ſunt.⸗ Item
alieſt modus implendi qͥ impleuit ipſa moꝛalia: 2 iſte
eſt ꝑ ꝑfectã boni oꝑationẽ. Sed ad ꝑfectã boni opera⸗
tionẽ tria reqrunt᷑.ſ.boni cognitio.boni executio.⁊ pꝰ
caſum releuatio. Et ſic impleuit moꝛalia q;tum ad ꝑfe
ctam boni cognitionẽ:qᷓtum ad executiõeʒ.⁊ qdtum ad
releuatõeʒ ptꝰcaſum. Etum aũt ad ꝑfectã boni cogni
tionẽ tripłr impleuit.qꝛ ad hoc ꝙ ſit ꝑfecta boni ↄgni
tio. opoꝛtet ꝙ ſit mali cognitio ꝑfecte:et ꝙ ſit boni co⸗
gnitio pfecte. Item optet ꝙ ſit melioꝛis cognitõ et m
hoc eſt ꝑfectio moꝛaliũ in euangelio. Implet em̃ ea qᷓ⸗
tum ad pfectam mali cognitionẽ. Cum dicit dictuʒ eſt
antigꝗs.i Aon occides.et ẽgo dico vobis nõ iraſceris:et
ſic de alijs ꝓhibitõnibo mali:quas addit ꝓhibitionibo
legis. Siłr et qᷓtum ad ꝑfectã boni cognitõeʒ. cũ dicit
Diligite inimicos vr̃os. Item implet ea qtum ad cog
tionem melioꝛis. Sicut cũ ipᷣe addit ↄſilio.vt ſi vis ꝑ⸗
fectus eſſe vade 2 vende om̃ia q̃ habes ⁊ da pauperib⸗
Et ſic g̊ implenit ea qᷓtum ad cognitionẽ:et hũc modũ
implendi tangit aug. ↄtra Fauſtũ. gꝗa nõ intelligebant
iudei homicidiũ niſi ꝑemptionẽ coꝛꝑis hũani:ꝑ quam
vita pꝛiuaret᷑:aperuit dñs omnẽ iniquũ motũ ad nocẽ⸗
dum fratri in homicidij geneꝛe deputati. Uñ ⁊ ioh.dic
Qui odit fratrẽ ſuum homicida ẽ.Et qm̃ putabãt tan

tũmodo corpoꝛalẽ cum feĩa illicitã ↄmixtionem vocari

mechiã demonſtrauit mꝗr etiã talem ↄcupiam nihil a⸗
liud eſſe.uit ꝗ iſte modus implendi in boc ꝓ dñs ma
nifeſtauit quid bonũ ⁊ quid malũ et quid meliꝰ. ſuper
Aath. v. glo. criſo. ANdandatũ xp̃i nõ eſt ↄtrariũ legi.
ßſ latio in ſe ↄtinens legem:ꝗ nõ iraſcit᷑ nõ occidit.ſᷣ nõ

ecõuerſo. Licentia iraſcendi cã eſt hbomicidij.tolle iraz

nõ fit homicidiũſScdᷣns modus implendi moralia
fuit in dando gr̃azʒ ad ꝑfectã boni executioneʒ.qð non
dat᷑ ꝑ legem. Et boc tangit aug.ↄtra Fauſtũ.Lex pᷣua
ricatõnis reatu ſuꝑbos teuinxit augendo pctm: cũ iu⸗

bet qð adimplere non pñt. ipſiꝰ legis implet᷑ iuſticia ꝑ

gram ſpũs in eis:ꝗ diſcunt a xpᷣo mites eſſe atq; bumi
ercius modꝰim plendi moꝛalia fuitj in rele
uando pᷣcaſum:qð nõ faciebat lex. Et bũc moduʒ po⸗
nit aug.ↄtra Fauſtum: dicens. Quia ſub gr̃a poſitis:ĩ
hac moꝛtali vita difficile ẽ oĩno implere qð in lege ſcri

ptum eſt.nõ ↄcupiſces.illic ꝑ carnis ſue ſacrificiuʒ:ſa⸗

cerdos effectus impetrat vobis indulgentiã. etiaʒ hic

adimplens legem.vt ꝙ ꝑ noſtram infirmitateʒ minus

poſſumus:ꝑ illius ꝑfectioneʒ recuperet᷑:cuius capitis

mẽbꝛa effeeti ſumus.vnde vult.ꝙ nobis ipſe impetret

indulgentiã poſt caſum vt releuemur poſtꝙᷓ tranſgꝛeſſi
ſumus:quod nõ poterat lex facere.ĩmo damnabat ta⸗
les. Vlterius ipᷣe impleuit iudicialia vt.ſ.facerẽt de⸗
clinare a malo:non tamen pfecte hoc faciebant.ꝗa tri

plex eſt malum. ſ. malum m ſe, ⁊ hoc eſt malum qͥad
le illicite ſeparatioma

omnes.et tale fuit repudium ſiu
ris et femine contra oꝛdineʒ matrimonij/Eſt etiã ma⸗
lum ex ↄcomitantia:et hoc eſt malum quo ad pluꝛes ⁊
frequenter:et tale fuit talio.Licet enim poſſit aliquan⸗
do accipi iuſte aliqua vindicta vel talio:eſt tamen ma⸗
lum in pluribus ⁊ frequenter:quia vix poteſt fieri ſine

libidine vindicte. Eſt etiam malum ex occaſione ⁊ hoc

eſt malum raro et in paucioꝛibus.tale fuit iuraꝛe.Ju⸗

— Q 5 7 — ¹* J „

rare enim licet in ſe bonum ſit et non ſimpliciter malũ
tamen aliqñ pᷣbebat occaſionem mali ſcʒ ꝑiurij:ſcilicʒ

cum fiebat:frequenter tamen erat ad declinandum ma

lum. Ande heb.vij. Om̃is ↄtrouerſie finis eſt iuramẽ⸗
tum. Sed non ꝑfecte declinabãt iſta iudicialia a malo

facta aũt eſi ꝑfecta declinatio ꝑ xpᷣm. VUnde ↄtra iudi⸗

ciale de iuramento dicit.õ iurabis oĩno.ↄtra repu/

dium dixit. Quicũq; dimiſerit vxoꝛem ſine cauſa facit

eam mechaꝛi.Contra talionem dixit.dico vobis non
reſiſtere malo:et hoc fecit vt ꝑfecte nos faceret declina
re a malo.Et hoc eſt qð dicit aug.ↄtra Jauſtum.quia

piurare graue peccatum eſt. Jurare aũt ſicut veruʒ iu

rare nullum peccatum eſt. ſeo longius remotus ẽ a fal⸗

ſum iurando ꝗ nec iurare ↄſueuit:qᷓ; qui veꝛum iuraꝛe.

nam iurare ꝓcliue eſt ad xiurium. Maluit dñs nos ñ
iurantes recedere a vero:q; veꝛum iurantes ꝓpinquaꝛe
ꝑiurio. Similiter dicit de talione.ſicut in iurando eti
am qui verũ iurat ꝓpinquat ꝑiurio.vnde etiam longe
abeſt qui oĩno non iurat.⁊ qᷓuis non peccet qui veruʒ
iuret:remotioꝛ tamen a peccato eſt qui non iurat.vnð

admonitio non iurandi ↄſeruatio eſt a peccato ꝑiurij.
Ita cum peccet:qui ꝑ immoderationẽ iniuſte vult vin

dicari.non peccet autem qui moderatõne adhibita iu
ſte vindicari vult:remotioꝛ tamen eſt a peccato iniuſte
vindicte qui non vult oĩno vindicari. Et ſic cũ lex iſtðᷣ
concederet pꝛopter declinationem a malo: chꝛiſtus im
plet ꝑ perfectam declinationem.cum iubet oĩno nõ iu⸗
rare nec reſiſtere malo.Similiter de repudio dic aug.
illud de vxoꝛe non dimittenda:quod dominus pꝛecipit

Aath. v. Cum antiquis dictum ſit. Quicunq; dimiſe
rit vxoꝛem ſuam det ei libellum repudij.ſi diligenter ĩ⸗

tueamur:videbimus non eſſe contrariũ. vtiq; nolebat
vxoꝛem dimitti a viro qui hanc interpoſuit moꝛam:vt
in diſcidium animus pceps ⁊ libelli conſcriptione re⸗
fractus abſiſteret:⁊ quid mali eſſet vxoꝛẽ dimittere co⸗

gitaret. p̃ſertim vt perbibent.apud hebꝛeos ſcribere lit

teras hebꝛeas nulli fas erat:niſi ſolum ſcribis:cum et
excellentioꝛem ꝓfiterentur ſapientiam. et ſi eoꝝ eſſent
equitate ac pietate pꝛediti: et non tm̃ ꝓfiterentuꝛ: ĩmo
etiam ſectarent. Ad hos igitur quos opoꝛtet pꝛuden⸗
tes eſſe legis interpretes et iuſtos diſcidij diſſuaſoꝛes:
lex mittere voluit eum quem iuſſit libellum repudij da
re ſi dimiſiſſet vxoꝛem. boc autem impleuit ſaluatoꝛ cũ
iuſſit vroꝛem oĩno non dimittere.4¶ Ad rõnes in cõ⸗
trariũ.⁊ pᷣmo ad pᷣmũ.dᷣm.· ꝙ ſolo figuraliũ eſi dupl:
vel qᷓtum ad figuram:vel ꝙtum ad veritatem figure.
Etum ergo ad figuram aliqua ſoluit ⁊ fecit contrari
um figure: ſed non ᷓtum ad interioꝛem figure verita⸗
tem. Et hoc eſt quod dicit glo.ſuper illud Mathei.v.
Molite putare quia veni legem ſoluere: h adimplere.
Xpc legẽ impleuit qꝛ exterioꝛes legis figuras ſoluens.
impleuit veritatẽ interioꝛẽ.⁊ ſic pʒ quõ ſoluit ⁊ ĩpleuit
eang e, impleuit q̊ͥ ad veritatẽ interioꝛẽ erbiben⸗

do eã. ¶Ao illud qð obijcit de iurare quod eſt et mora
le et iudiciale.q dominus fecit ↄtrarium.dom.ſicut di
ctum eſt. reddere iuramentũ in lege:erat ad declinati⸗
onem mali. Sʒ illud qð dñs addidit fuit ad maioꝛẽ de
elinatõem.ſ.oĩno nõ iurare. Qui em̃ nõ iurat longiꝰ ẽ
a piurio qᷓᷓ ſi etiã verum iuret. Et ꝓpter hoc maluit do⸗
minus nos non iurantes recedẽ a vero:qᷓ veruʒ iuran
tes appꝛopiquare ꝑiurio. Et ſic eadem fuit intentõ xp̃ᷣi
et legis.cum dicit redaes dño iuramenta tua. ſ. longe
fieri a ꝑiurio.¶ Ad illud quod obijcit tranſlato ſacer
dotio ⁊c.dðm.ꝙ ꝑ ſacerdotiũ xpᷣi nõ eſt mutatio moꝛa
lium: ſed ↄpletio. Sed de figuralibo loquenduʒz eſt du⸗
pliciter: vel qtum ad obſeruantiã. vel qᷓtum ad auẽteʒ
ſignificandi.qᷓẽtum ad obſeruantiã eſt mutatio eorum
tranſlato ſacerdotio:ſ̊ non q;tum ad auctoꝛitatẽ ſigni⸗
ficandi:ĩmo adhuc habent ea vt poſſit adhuc homo le⸗
gere in ipſis.ſed quod pꝛius ſigniſicabant vt futuruz:

—

ſdnd en Sa guahe
G

P * 9) ℳ

Nueſtio
modo ſignificant vt pꝛeteritum.et ſic remanent ſignifi
cantia nõ mutata.Et hoc eſt qð dicit aug· ↄtra fauſtũ
ceſſationẽ ſabbatoꝝ ſuꝑvacuã ducimꝰſad obſeruandũ
exquo ſpes reuelata eſi nr̃e quietis eterne.nõ tñ ad le⸗
gendũ ? intelligendũ ſacriſicia ve.teſ.figure nr̃e fuert
7 omia talia multis ⁊ varijs modis vnũ ſacrificiũ cu⸗
ius nũc memoꝛiã celebꝛamꝰfigurauerũt.vnð iſto reue
lato ⁊ ſuo tꝑe oblato illa de agendi celebꝛitate ſublata
ſunt.ſed in ſignãdi auẽte manſerũt.i Ad ſeptimũ ptzʒ
ſolutõ.qm̃ euacuat᷑ qᷓtum ad obſeruantiã: vᷣ nõ qtum
ad auẽtem ſignificandi.q¶ Ad octauã et nona ratõneʒ
dðm.ꝙ aliter erat pᷣceptũ de dilectione dei et ꝓximi in
lege:⁊ in euãgelio.quia ſᷣm foꝛmã legis pᷣceptũ carita⸗
tis erat cũ ꝓmiſſione boni tꝑalis:incitantis ad amoꝛeʒ
xp̃i 2⁊ ꝓximi ⁊ ꝓmouentis.Et ideo erat ibi mandatum
de dilectione imꝑfecta.ſ.tracta ꝑ bonum tempoꝛale.et
ideo indigebat adhuc impleri. Sed illud qð additum
eſt a xpᷣo impleuit H̊. Vñ in euãgelio in pᷣcepto de dile⸗
ctione dei.nõ allicit᷑ hõ ad caritatem ꝑ bona tꝑalia.ſᷣ
allicitur ſolum eternis.vnde pᷣcepto iſti addidit domi⸗
nus in euãgelio totis viribo Luc.x. Tũc em̃ totis viri
bus diligit deus.qũñ eſt plena abdicatio boni tꝑalis.2⸗
remanet ſola ſpes boni eterni.⁊ bec eſt ꝑfecta dilectio.
⁊ ſic ſolũ bonis eternis trahit᷑ bomo ad amoꝛem dei in
euãgelio.⁊ ideo eſt ibi pᷣceptũ de dilectione ꝑfecta.Et ĩ

bac ẽ pfecta inſtauratio alioꝝ nõ ſᷣm ꝙ datũ eſt. p Fm
foꝛmã legis.Et ſic ꝑxpᷣm ẽ impletũ mandatũ de caꝛita
te qð datũ erat ſᷣm foꝛmã legis.hoc eſt qð dic aug.con

tra fauſtũ.tꝑaliũ rerum ꝓmiſſiones teſtamento veteri
oↄtineri.et ideo teſtamentũ vetꝰ apꝓpellari nemo veſtrum
ambiget. ꝙ eterne vite ꝓmiſſio regnũ celoꝝ ad no.teſ.
ꝑptinet.¶¶ Ad ſcõᷣm qð querit᷑ de modo implẽdi.dðim q;
om̃s iſti modi pñt ibi aſſignari. Quedã em̃ ꝑ executio
nem impleuit ̊ nõ oĩa:ĩmo ſolũ expediẽtia.Quedaʒ ꝑ
additõeʒ vt moꝛalia.ꝑ exhibitõeʒ q;tum ad figuralia.
q́tum ad veritatẽ interioꝛẽ exhibendo eã.ꝑ terminatõ⸗
nem ꝙ̃tum ad obſeruantiã eoꝝ.ꝑ declaꝛatõeʒ qtuʒ ad
om̃ia. Rõnes in ↄtrariũ quarũ non patet ſoło ſoluent᷑
inferius.marie q;ẽtum ad iſtud qð obijcit de circũciſio⸗
ne ⁊ de nõ ↄcupiſcere.qð etiaʒ ꝓhibetur in lege ſicut in
euangelio xpi.

Articulus ſecundus

Onſequẽter querit᷑ quoꝝ eſt impletio facta
ꝑ rpᷣm: an generałr omniuʒz vel nõ. Ao qðᷣ
ſic Math.v. on veni ſoluẽ legẽ ⁊c̃. Glo.
Significantia ꝑ impletõʒ ↄſũment᷑.ex quo pʒ ꝙ ↄſum⸗
mata ſunt ibi om̃ia q legis ſunt.⁊ ſiłr math.vij.ĩ fine.
cũ ↄſũm aſſet ihs ſermones hos.glo. Qihil imꝑfectio⸗
nis hʒ hic ſermo. & in ſermone de monte cõſumm auit
ih̃s om̃ia:q̃ erant in lege. Ad oppoſitũ.Non fecit ibi
mentiõeʒ de cerimonialibo nõ impleuit illa.q̊ nõ oĩa
ibi ↄſummant᷑. Item cerimonialia tranſeũt q;tuʒ ad
obſeruantiã:g ibi nõ implent᷑.¶ Silr de iudicialibus
ↄſtat ꝙ nõ impleuit ibi oia.qꝛ de multis iudicialibus
nõ fit ibi mentõ:ſ̊ ſolũ de tribo.ſ.de talione ⁊ repudio.
de iuramẽto ꝓut eſt iudiciale.ꝓut ſcʒ ẽ ad terminan⸗
dũ cauſas ⁊ ↄtrouerſias. Sitr de moꝛalibo ptʒ.ꝙ non
implent᷑ ibi vniuerſaliter a dño.quia pᷣcepta pꝛime ta⸗
bule nõ ponunt᷑ ibi.ſed illa erãt pᷣcipna pᷣcepta:qꝗa or⸗
dina bant ad dũ.pᷣcepta ſcdðe ad ꝓximũ.q̊ᷓ dimiſit pre⸗
cipua ad implendũ. Silr illud videt᷑ de pᷣceptis ſcdᷣe
tabule:qꝛ ibi nunꝙᷓ fit mentõ de iſto mandato. Hono⸗
ra patrẽ:qð eſt ſcðe tabule.q̊ ñ implent᷑ ibi.non g vni/
uerſaliter implentur ibi moꝛalia.¶¶ Item qᷓ;ẽtum ad mã
datum de ↄcupiſcentia iſtud patet:quia in lege dicitur
Non ↄcupiſces.nec plus addit euangelium: ergo non
implet᷑ ibi.¶ Si dicat᷑ ꝙ in lege logtur ſolum de concu
piſcentia ꝓgꝛeſſiua in actum erterioꝛẽ. euangeliũ autẽ
cum hoc ꝓhibet ↄcupiſcentiã interioꝛeʒ. Contra.Ro.

17
vxvj.
vij. conenpiſcentiam neſciebam: niſi lex diceret nõ con
cupiſces:b̊ falſum videt᷑ qð dicit apłs.Qiſi lex ꝓhibe⸗
ret ↄcupiam interioꝛẽ:quia loqtur de interioꝛi.¶¶ Itez
in lege ꝓhibetur ↄcupĩa mulieris et reꝛum:in ſermone
aũt dmi ſolũ ↄcupia mulieris.¶¶ Icem ſuꝑ illud. ↄcupi⸗
ſcentiã neſciebam niſi lex diceret ⁊c.glo. Mona eſt lex
que dum hoc ꝓhibet:om̃ia mala ꝓhibet. in lege ꝓbi⸗
bitõis ↄcupĩe omia mala/ phibent᷑.̊ nihil addidit euã
gelium. ¶ Item ibi dicit glo. O: ex ↄcupĩa om̃ia mala
veniũt.q̊ phibendo ↄcupiam /ꝓphibet lex cauſam omni⸗/
um maloꝝ.ꝗᷓ ꝓhibent᷑ ⁊ abſcindunt᷑ in lege om̃ia mala
in ſua cauſa. lex eſt in ſua plenitudine.õ g implen
tur moꝛalia ꝑ euangeliũ xpᷣi:maxime q;tum ad h̊ man⸗
datũ nõ ↄcupiſces:xpᷣc ̊ ñ impleuit omia. Solutõ.
dðm. ſᷣm ꝙ dicit aug.ↄtra Fauſtũ.Lex ꝑ moyſem da
ta eſt gra et veritas ꝑ ihᷣm xpᷣm facta eſt.⁊ ſumptũ eſt
Joh.j. Scðm hoc q̊ dõᷣm.ꝙ lex implet᷑ dupłr a xpᷣo.ꝑ
modũ gratie:⁊ ꝑ modũ veritatis. VUñ dicit de pᷣceptis
⁊ ſacramentis ve.te.Sepe ac multa iam diximus vt ĩ
telligeret᷑ aliquid ibi fuiſſe qð ꝑ gratiam noui teſtam̃
ti faciendo donaret᷑ implendũ.aliud qð ꝑ veritateʒ pa
tefactam remouẽdo demonſtraꝛet᷑ impletũ. Per modũ

aũt gr̃e duptr.vno modo eo ꝙ dat᷑ gratia executionis.

Alio mõ eo ꝙ datur gr̃a releuatõnis pꝰcaſum.hec em̃
duplex gꝛa nccia eſt oꝑanti ad hoc ꝙ exequat᷑ opꝰ ſuũ.
et maxime ſcda.eo ꝙ ↄtingit cadẽ ꝓpter infirmitatem.
Xpc dᷣo impiet legẽ.quia pᷣcipit ⁊ dat gr̃am exequendi
ſiue implendi.Lex aũt ſolum pᷣcipit:ſ̊ nõ dat gratiam
ad implendũ.lñ aug.ↄtra fauſtũ.Lex ſuꝑbos pᷣuari⸗
catõnis reatu deuinxit augendo petm. cũ iubet qð ad
implere nõ pñt: ipſius legis implet᷑ iuſticia ꝑ gratiaʒ
ſpuũᷣs in eis:ꝗ diſcũt a xpᷣo mites eſſe:atq; humiles coꝛ⸗
de. Alio modo impleuit conferendo gratiã releuanteʒ
et ſic dicit ibi augꝰ.quia ſub gratia poſitis in hac moꝛ
tali vita difficile eſt om̃i modo implere qð in lege ſcri/
ptum eſt.nõ ↄcupiſces.illic ꝑcarnis ſue ſacrificiuʒ ſa⸗
cerdos effectus nobis impetret indulgentiã.hic adim/
plens legem.vt qð ꝑnr̃am infirmitatẽ minus poſſumꝰ
Pꝓ illius ꝑfectionẽ recuꝑetur. Per modum autẽ verita⸗
tis eſt impletio multipliciter vt repetamꝰ bꝛeuiter pᷣdi
cta.quia valde vtilis eſt materia ſcilʒ q;tum ad figura⸗
lia moꝛalia et iudicialia. tum ad figuralia eſi tri:
plex modus.qui dictus eſt ſcilʒ per terminationem ꝙᷓ;
tum ad obſeruantiaʒ:et ex hoc dicitur impletio ꝙ ceſ⸗
ſat iſta et ſuccedit alia melior obſeruantia. implentur
etiam ꝑ maniſeſtationem:quo ad ſigmificatina.per ex⸗
hibitionem quo ad figuram.⸗ Similiter impletõ mo⸗
ralium tripliciter.vt viſum eſt pleniꝰ: maxime quo ad
cognitõnem triplicem.quia imꝑfecta boni operatione
opoꝛtet ꝙ cõcurꝛat perfecta noticia mali.hoc nõ dedit
lex.ĩmo quando dixit.non occides:ſolum de actu exte
rioꝛi dedit noticiam. Sed xpᷣc dicendo. non iraſceris.
addidit noticiam mali actus interioꝛis.Similiter da⸗
tur in euangelio ꝑfecta noticia boni.Cum dicitur. Di
ligite inimicos veſtros:et non in lege. Vlterius ĩ lege
eſt ↄſummatio ſcʒ perfecta noticia melioꝛis ꝙ eſt conſi
lio.Aldath.xix.Si vis ꝑfectus eſſe vade ⁊ vende om̃ia
⁊c̃. Similiter vt dictum eſt qtum ad moꝛalia que erãt
in declinatione mali:eſt triplex impletio. O ergo que
ritur.vtrum omnia implent᷑ per xpᷣm. Dicenduʒ ſieut
dicit glo.ſuꝑ illud Math.v. Non veni legem ſoluere
⁊c̃. Xpc eſt legis et ꝓphetarum virtus:per quaʒ om̃ia
implent᷑.ergo omnia implentur ꝑ xpᷣm. Et in ſermone
generali de monte. Ad illud ergo quod obijcitur ĩ cõ⸗
trarium.dicendum ꝙ ſunt moꝛalia pꝛime tabule et ſe⸗
cunde.Aſoꝛalia pꝛime tabule oꝛdinant animaʒ ad de
um.Moꝛalia autem ſecunde tabule ad pꝛoximuʒ. ſᷣm

boc ergo dicendũ. ꝙ omnia cerimonialia dependebãt

a mandatis pꝛime tabule.q; om̃ia erant data ad diui⸗
num cultum:et vt bomo reuocaretur ab ydolatria.ſi⸗

ee

er 112½6ʃ½ʃ◻.6½

s r

A

9 4
ee X 2* in.

)
l
. NN „

eut dictum eſt:et ideo oꝛdinabant ad deum reducebã
tur ad moꝛalia pꝛime tabule:⁊ ideo implent᷑ cerimoni
alia in illis ſicut in cã. Judicialia vᷣo qꝛ erãt ad ↄſeruã
dam pacem ad ꝓximũ:dependebãt a moꝛalibo ſcde ta⸗
bule que erãt ad ꝓximũ:⁊a ideo implent in illis.Et ita
nõ opoꝛtuit fieri mentõnezʒ cerimonialiũ ⁊ iudicialiuʒ
ꝑ illuz modũ quo dabantur ꝑ legem ĩ impletõne legis
Math.v.qꝛ impletio illoꝝ fuit in cauſa:⁊ ſic patʒ vbi
illa impleta ſunt.¶. Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ non fit men⸗
tio de mandatis pꝛime tabule.dõm. ꝙ anima hʒ in ſe
ꝑtem qua oꝛdinat᷑ ad ſuꝑioꝛa ſicut ad deum: ⁊ qua oꝛ:
dinatur ad inferioꝛa ſicut ad ꝓximũ. Et ᷣm hũc dupli
cem oꝛdinem duplex tabula ẽ.Et dicunt᷑ mandata pri
me tabule:que ꝑtinent ad oꝛdinem aĩe ad deuʒ. ADan
data ſcðe tabule q̃ ꝑtinent ad oꝛdinẽ anime ad ꝓximũ
⁊ m hoc hʒ anima duplicẽ impletioneʒ.⁊ eſt impletio
iſtoꝝ mandatoꝝ. In illa ꝑte.attendite ne iuſticiã ve⸗
ſtram faciatis coꝛã hominibo.⁊ eſt impletio oĩm: q̃ ꝑti
nent ad oꝛdinem aĩe ad deũ.Et ſic eſt ibi impletio mo⸗
raliũ pꝛime tabule.l Et qð obijcit.ꝙ nõ fit ibi mentõ
ce illis dicendũ ꝙ ↄuerſio aĩe in deũ eſt dupłr · ſ. ſiẽ in
ſuum pᷣncipiũ:⁊ ſicut in ſuũ finẽ.⁊ hec ſcða eſt ↄuerſio
pfecta. Intentio legis qᷓtum ad mãdata pꝛime tabu
le erat. vt ↄuerteꝛet᷑ aia in deũ tanqᷓ; in ſuũ pᷣncipiũ.vñ
intendebat lex.vt ꝑ exhibitũ bñſicium recogitaret aĩa
creatoꝛẽ ſuũ ⁊ adoꝛaꝛet.Sʒ vlteriꝰ ꝑ legem xpᷣiẽ cõuer
ſio aĩe ad deũ:tanꝙᷓ in ſuũ finẽ.Et hec ẽ ↄuerſio ꝑfecta
hic eſt q̃ nõ reuertit᷑ in ipᷣm vt in pᷣncipiũ ꝓpter bñnficiũ
acceptũ:ĩmo tota intentio fert᷑ in ipᷣm ſicut in finẽ.Et
ſic mãdata pꝛime tabule implent᷑ ꝑ euãgeliũ.qꝛ ꝑ ipᷣm
fit ꝑfecta aĩe in deũ ↄuerſio:ꝑ illa aũt nõ.Quaꝛe auteʒ
nõ fit ibi mentõ de ipᷣis.pʒ.qꝛ mãdatis pᷣme tabule peꝛ
euangeliũ nõ fit aliqͥ additio foꝛmalr. q̃ quidẽ ſit ſicut
foꝛme ad materiã.ᷣ̊ eſt additio ſic finis.hᷣ eſt er ꝑte or⸗
dinis ad finẽ.h̊ nõ fit illis additio ſiẽ ad materia.vnde
illis nihil addit᷑.finis eniʒ extra ẽ:⁊ nõ intra.⁊ ꝓpter h̊
nõ eſt neceſſe fieri mentõeʒ de ipſis ꝓpter iſtã additiõeʒ
Sʒ mãdatis ſcðe tabule de quibo ſit ibi mẽtio ẽ additõ
ſicut foꝛme ad materiã.qñ.ſ.ei qð ẽ nõ occidẽ: addit ñ
iraſci. Aſtectꝰem̃ eſt ſicut foa ad actũ. Et ideo opoꝛtzʒ
de illis fieri mentõezʒ ad ſui ↄpletioneʒ:nõ aũt de iſtis.
4l Ad aliund dom.ꝙ mãdata ſcðe tabule ibi implentur
Per illa em̃ ẽ oꝛdo ad ꝓximũ.łᷣ̊ hoc duptłr.ſ.ſᷣm benefi
centiã.cũ dicit᷑ honoꝛa pr̃em.⁊ ſᷣm innocentiã cum d
nõ occides. Scðm aũt bñficentiã erat oꝛdo imꝑfectꝰ ĩ
lege.qꝗa erat ſolũ in ꝑte.ſ.ad ꝓximũ.qꝛ nõ pᷣciebat ho⸗/
noꝛẽ niſi patri.ſ̊ ꝑ euãgeliũ eſt oꝛdo iſte ꝑfectus.qꝛ pᷣci
pit bñficentiã nõ ſolũ patri ſ̊ cet᷑ fratri ⁊ amico ⁊ etiam
inimico:vñ dicit lex euagelij. Qui petit a te da ſibi.Et
etiã dĩc oꝛate ꝓ ꝑſeq̃ntibo vos. Silr oꝛdo ᷣm innocen⸗
tiã ad ꝓximũ ꝑ legẽ erat imꝑfectꝰ: qꝛ ibi erat ſolũ ꝓhi·
bitus actꝰnocẽdi in ᷣbo:in oꝑe:ĩ volũtate.In oꝑe cuʒ
dĩc nõ occides.qꝛ vᷣo vlteriꝰeſt actꝰnocẽdi in affectu. ꝓ
hibet xpᷣc illũ.cũ dĩc nõ iraſceris ⁊c.⁊ ſic implet q;tum
ad h qð erat diminutũ. Item lex ꝓhibet actũ nocedi in
vᷣbo cũ dic.i2õ falſuʒ teſtimoniuʒ dices.qᷓ;tum ad hoc
xpᷣc implet.cũ dĩc.Sit ſermo vr eſt ẽ.nõ nõ. Sittr in ex
petitõne vindicte q̃ eſtĩ talione.addit nõ reſiſtẽ malo.
Silr lex ꝓhibet actũ nocẽdi in volũtate cũ dĩc.Qõ con
cupiſces rem ꝓximi tui.Xpᷣc aũt implet vlteriꝰcũ docʒ
hoĩem erogare ſua:non enim ↄcupiſcit aliena ꝗ erogat
ſua. Ad aliud qð obijcit᷑.ꝙ bona ẽ lex.q̃ dũ ↄcupĩiam
ꝓhibet ⁊c.dom.ꝙ verũ ẽ quodãmõ in cã.Sʒ notandũ
ꝙ aliud ẽ de vᷣtute legis:⁊ foꝛa legis.Attendẽdo eĩ vir⸗
tutẽ legis.lex ꝓhibet ↄcupiĩaʒ.nõ ſolũ exterioꝛẽ ſ inteꝛi
oꝛẽ.qꝛ puniẽdo exterioꝛẽ:repꝛobabat ĩterioꝛẽ.Sʒ attẽ⸗
dendo foꝛmã legis m ꝙ punit pena tꝑali.dðᷣm ꝙ non
126 em̃ punit ↄcupiam interioꝛẽ.Et ratio huiꝰc.qꝛ lex
moyſi nunqꝙᷓ punit niſi ſub teſtimonio ⁊ maxĩe pluriuʒ

Vnde.xxxv.nũe.dicitur homicida ſub teſtibo punietuꝛ
ad vni teſtimoniũ nullꝰↄdemnabit᷑:nullꝰ aũt põt ferꝛe
teſtimoniuʒ de ↄcupĩa interioꝛi.et ideo ſᷣm foꝛmã legis
q̃ punit nõ ꝓhibebat eam. ſ̊ ſolũ exterioꝛẽ ꝓgꝛeſſiuam
ꝓbibebat em manũ nõ animũ:qꝛ puniebat manũ non
animũ. Si g ↄſideret᷑ illud qð cadebat in foꝛma legis
nõ ꝓhibet᷑ interioꝛ motus:̊ᷣ ſolũ exteriꝰ ꝓgrediens.

Membrum quartum

Onſequẽter inꝗrendũ eſt de obſeruantia
legis qtum ad onus.⁊ hoc ẽ querere ꝗd
magis oneret an lex:an euãgeliũ.Et pꝛi⸗
mo ex ꝑte oneris.ſcðo ex parte ferentis.
Etum ad pꝛimũ duo querunt᷑. Pꝛimo an obſeruãtia
legis magis oneret qᷓtum ad facultatẽ ꝑꝛeceptoꝝ.Se⸗
cũdo an magis oneret qtum ad nũerũ pᷣceptoꝝ.

Articulus prumus

Opꝛimũ querit᷑.an obſeruantia legis ma⸗
gis oneret qᷓtum ad difficultatẽ p̃ceptoꝝ:qᷓ
obſeruãtia euãgelij:vel econuerſo.q Aoqð
ſic. Om̃is obſeruãtia q̃ eſt difficilioꝛ ad exequendũ ma
gis onerat. Sʒ obſeruãtia pᷣceeptoꝝ euãgelij difficilior
eſt ad implendũ qᷓ; obſeꝛuãtia pᷣceptoꝝ legis:g̊ onꝰeuã
gelij maiꝰeſt ⁊ grauiꝰ qᷓtum ad difficultatẽ pᷣceptoꝝ qᷓ
onus legis.Aldinoꝛ pʒ · Joh.criſo.ſuꝑ illud Math.v.
NOni ſoluerit vnũ de mandatis iſtis minimis dĩic. man
data moyſi in actu quidẽ facilia ſunt:⁊ ideo in remue⸗
ratõne modica ſunt:in traãſgreſſione ðo magna. ¶Dan
data aũt rp̃i in actu quidẽ difficilia ſunt.⁊ ideo ĩ remu
neratiõe magna:in tranſgreſſione vᷣo parua ſunt.Sũt
6difficilioꝛa mandata rp̃i ſiue euãgelij qᷓ mandata le⸗
gis. ¶ Item. j. ioh. ij. In hoc cognouimcaritatem dei
qm̃ ille aiam ſuaʒ ꝓ nobis poſuit:et nos debemꝰ ꝓ fra⸗
tribo animã ponere.hoc aũt difficilimũ eſt. Sʒ ad hoc
nõ tenemur ex lege ſ̊ ex euangelio:̊ magis onerat euã⸗
geliũ ̃tum ad difficultatẽ pᷣceptoꝝ qᷓᷓ lex.¶ Iteʒ ꝗtuʒ
ad aĩam penitentẽ iſtud pʒ.qꝛ in lege aĩe penitenti det
minat᷑ vnũ qð eſt cõe cuʒ aĩa penitente tꝑe gratie.ſ.ſa⸗
criſicium deo ſpũs cõtribulatus ⁊c̃.vltra hoc ꝓ ſatiſſa⸗
ctõne determinat᷑ in lege ſatiſfactio in carne aliena ſcʒ
in carne aĩalis ꝙ eam ſacrificet dño:ſicut ptʒ per totũ
leui.ſ̊ in euangelio determinat᷑ ſatiffactio in carne ꝓ⸗
pria.vt ꝓpꝛiam carnem moꝛtificet ſacriſicet dño ⁊ nõ
alienã.ſed hoc ẽ grauiꝰ⁊ difficilius qᷓ moꝛtificare car⸗
nem alienam.ẽᷓ difficilioꝛ eſt obſeruantia legis euãge⸗
lij:qᷓ legis:⁊ ita onus grauiꝰ. autem pᷣcipiatur ita
m euangeliuʒ patet Ro.vj. Sicut exhibuiſtis mẽbra
veſtra ſeruire immũdicie ⁊ iniquitati ad iniquitatem:
ita nũc exhibite membꝛa veſtra ſeruire iuſticie in ſctifi
cationem.et Ro.xij.Obſecro vos fratres vt exhibea⸗
tis coꝛpoꝛa veſtra hoſtiam viuẽtem ⁊c.¶ Item talis ẽ
ↄpꝑatio exiſtentiuzʒ tꝑe legis ad exiſtentes temꝑe gratie
vel euangelij.qualis ẽ ↄꝑatio ꝑuuloꝝ ad adultos.gał.
iij. Cum eſſemꝰꝑuuli.ſub elementis mũdi eramꝰſerui⸗
entes ⁊c. Sed ꝑuulis nõ ſunt onera grauia imponen⸗
da:ĩmo adultis.ergo ſumma ſapia que omnia cum di⸗
ſcretione facit:nõ impoſuit grauius onus.immo lemꝰ
exiſtentibus ſub lege qᷓ; exiſientibus ſub euangelio.Er
go difficilius eſt onus euãgelij ꝙᷓ legis. Ad oppoſituz
Aath. xj. Jugum meum ſuaue eſt ⁊ onus meum leue
Et loquitur de onere euangelij per comparatõnem ad
legem. Ergo vult dicere ſaluatoꝛ in euangelio.ꝙ leuiꝰ
ſit onus euangelij ⁊ ſuauius qᷓ; onus legis.⸗ Stem eo⸗
dem. c. dicit. venite ad me omnes qui laboratis ſcilicet
per legem.quia ibi loquitur per comparatõnem euan⸗
gelij ad legem. 4¶ Item actu. xv. dicit beatus Petrus.
Qui temptatis imponere iugũ ſuꝑ ceruicem diſcipto⸗
rum:quod neq; nos neq; patres noſtri poꝛtare potui⸗
mus. Ergo ita difficile eſt onus legis: ꝙ n ullus poteſt

N

— ð . 6ezer „ re J S

=

Lneſtio

poꝛtare nec potuit: ergo difficilius eſtꝙᷓ onus euange⸗
lij. Solutio.dicenduʒ ꝙ duobus modis eſt difficul⸗
tas oneꝛis.aut qtum ad actum: aut qᷓtuʒ ad affectuz.
Mium ad actum duobo modis eſt difficultas oneris.
quia vel reſpectu multitudinis pceptoꝛum: vel reſpetu
pfectionis pꝛeceptoꝝ. Pꝛimo modo ſimpliciter diffici
lioꝛ et oneroſioꝛ eſt obſeruantia legis qᷓ euangelij. AUn⸗
̃tum ad hoc dicit beatus petruo act. xv. O. hoc iu
gum neq; nos neq; patres noſtri poꝛtare potuimꝰ. Se⸗
cundo modo maioꝛ eſt difficultas r oneroſitas in actu
in euangelio qᷓ in lege:ſm qð habetur AWath. vij. Ar⸗
ta eſt via que ducit ad vitam.hoc eſt pᷣn euangelium:
et dicit arta reſpectu legis.quia magis habet de diffi⸗
cultate in ꝑfectione mandatoꝝ qᷓ lex. Sicut pʒ de iſtis
Kelinquere om̃ia ꝓpter xpᷣm. moꝛtificare carnem: que
nõ pᷣcipiunt᷑ m legeʒ:iſta ꝑfectioꝛa ſunt qᷓ; aliqd qð ſit
in lege. Si aũt loquamur de difficultate q;tum ad affe

ctum.dicimus ꝙ duplex eſt affectus.ſ.timentis ⁊ amã

tis.pſal.Leſtimomiũ ſuſcitauit in iacob.glo. Initium
eſt ve.teſ.quia ibi eſt timoꝛ:qui eſt initium ſapie.finis
ðvᷣo eſt nouum teſtamentum. quia hic eſt xpᷣc.ꝗ eſt finis
ad iuſticiã omni credenti.qui dat ſpirituʒ quo caritas
diffundit᷑ in coꝛdibo noſtris.⁊ phił.iij. Scom iuſticiaʒ
que in lege eſt.glo. Que timoꝛe nõ amoꝛe ſeruire facit.
Scðm hoc ergo dðᷣm. E. in lege eſt affectꝰ timentis: ĩ
euangelio aũt eſt affectus amantis.a hoc patet de rati
one ⁊ fſoꝛma vtriuſq; legis.qunia diſpoſitõ generata ex

coõpꝛehenſione veteris legis eſi generatiua timoꝛis: illa

ðᷣo que generat᷑ ex ↄpꝛebenſione noue legis:geneꝛatiua
amoꝛis.AVſfectꝰaũt timoꝛis habet difficultatẽ in operã
dis nõ aũt affectus amantis.ĩmo nibil grauat ipſum.
Ipter hoc loquendo de difficultate oneris q̈tum ad af⸗
fectum:maioꝛ eſt difficultas ⁊ onus in obſeruanna le⸗
gis qᷓ euangelij. ¶ Sed ſi queriẽ quid ſimpliciter ma⸗
gis oneret. Dicendũ ꝙ duplex eſt onus ſe cʒ onerans. et
onꝰadminiculãs:ſiue adiuuãs poꝛtantẽ. Pꝛimũ onꝰẽ
obbuãtia legis.ſcdᷣm ẽ obſᷣuãtia euãgelij.qꝛ ẽ onꝰlenãs
portantẽ.et hoc ꝑ gratiã quã ↄferũt ſacramenta euan⸗
gelij: 1 mandata que dant᷑ vt fiant ex amore et ſic habẽt
vnde adiuuent poꝛtantẽ:quod tñ non eſt in moꝛalibus
legis.quia ex timoꝛe implent᷑:neq; ↄferunt gꝛatiaʒ ad⸗
iuuantẽ inqtum bmõi. Et ponit beatne Hernardꝰ in
quadã epiſiola ſua loquens de hoc exemplũ de quadri⸗
ga dicens. Quadriga amoto iumento ſarcinaʒ que ab
ipſo moueꝛi nõ poterat auget quidẽ:ſed poꝛtabilioꝛem
facit.onus oneri additur ⁊ minꝰonerat.ſic ⸗ oneri gꝛa
uiſſimo legis accedeno quadꝛiga euangelij auxit perfe

ctionẽ: difficultatẽ diminuit.volens per hoc dicere ꝗ ſi

cut eſt de quadriga addita iumento cum qua melius 7
maius onus poꝛtat᷑ et tamen onus additur oneꝛi: ſic ẽ
euangelio.quia licet maius ſit onus addito euange⸗
lio.quia onus addit᷑ oneri.tamen ſimpliciter minꝰone
rat.vnde augmentum ꝑfectionis quod eſi in euãgelio.
facit ad diminutõnem oneris.et ſic patet ſolutio ad il⸗
lud quod querebat᷑ de onere qᷓtum ad difficulta tem pᷣ⸗
ceptorum. Licet em difficilioꝛa ſimpliciter ſint pᷣcepta
euangelij:et maius onus euangelij in ſe legis ſimpli
citer: tamen minꝰonerat.

Articulus ſecundꝰ

Onſequẽter querit᷑.an plus oneret euange⸗
lium jᷓ lex qtum ad multiplicitatẽ p̃ceptoꝝ
Ad qð ſic actu. xv. Dicit petrus de onere le
gis:ꝙ hoc eſt onꝰqð neq; nos neq;ʒ pr̃es noſtri poꝛtare
potuimꝰ. Et vult dicẽ hoc vt videt ꝓter multiplicita⸗
tem pᷣceptoꝝ.ꝗᷓ grauioꝛ ẽ obſeruãtia legis q;tuʒ ad miłł⸗
titudinẽ pᷣceptoꝝ q; euãgelij. ¶ Item aug. in li. de vera
religione dic.ꝙ multe cerimonie obſeruantie impoſi

—

te ſunt iudeis ꝓpter eoꝝ diſſolutionẽ: vt ꝑ eas diſſolun

ones eoꝝ oꝑꝛimant᷑: ⁊ nõ poſſint vacare malis ſi ſem

;]R—

/ J .
ii Br

–

) Roc r WN —

17„

xxvuij.

per intenti ſint ad bonum. ſed ita non eſt in euangelio
grauioꝛ ergo eſt obſeꝛuantia legis q; euangelij ỹtuz ad
multitudinẽ pꝛeceptoꝝ.4! Ad oppoſitum AMath. v.nõ
veni ſolueꝛe legẽ ſed adimplere.glo. Ndimplet xpᷣe duʒ
pᷣmiſſis ad inchoationeʒ addit plura ad ꝑfectionem.g
plura ſunt mandata xpi qᷓ legis.ergo plus onerat euã
gelium ꝙtum ad multitudinem p̃ceptoꝝ. Solutio.
dicendũ.ꝙ qtum ad ſacramentalia 2 cerimonialia le⸗

09 .
gis maioꝛ eſi numerus pᷣceptoꝝ in lege. nec iſta habet M le

02 A8

etiam in ſe rõnem iuuandi poꝛtantem. ſicut hñt ea que
ſunt in euangelio: ſed grauandi onerandi. Sed qytũ
ad moꝛalia dico:ꝙ maioꝛ eſt numerꝰ in euangelio itũ
ad pᷣcepta. Et qtum ad hoc dicit glo. ANMath. v. ſu⸗
peraddit plura ad p̃ceptionẽ.nõ tamen ꝓpteꝛ hoc ſequi
tur ꝙ magis oneꝛet euangeliũ q lex:lʒ ſit maius onus
quo ad moꝛalia quia pꝛeſiat adiutoꝛium poꝛtãti.⸗
ergo obijcit᷑.ꝙ ſit maioꝛ multitudo pᷣceptoꝝ in lege. Di
cendum ꝙ illa auctoꝛitas actuuʒ loquitur qᷓtum ad ce
rimonialia. qtum autem ad moralia: et ſi ſit maioꝛ mł

titudo pᷣceptoꝛum in euangelio: non tamen tantũ one⸗

rat:ĩmo ſubleuat. Eſt em̃ onus ad ↄprimendum ſicut

illud quod fertur peꝛ timoꝛem: 7 tale eſt onus legis/ad
leuanduʒ. ſicut qdð fertur et ſuſtinet᷑ er amoꝛe.ſicu vi⸗
cmus de pẽnis auium ꝙ addũt onus:et tamen leuãt
auem in ſuo volatu:ſic eſi onus euangelij: et hoc exem⸗
plum ponit beatus ber. Occurꝛit mihi de pẽnis auiuʒ
vtrũq; coaptem.quodã ſinglari mõ coꝛpulentiorem

reddunt ſubam et agiliorem. mirum opus nature.n

de ergo ceſſit materia.inde ſuba leuigatur. et qnantuʒ
creſcii in maſſa:tantum decreſcit in pondere. Sic ergo
eſt de pꝛeceptis additis per euangelium:quia licʒ ma⸗
ioꝛ ſit numeꝛus:tamen alleuiant. IUnde quantum cre
ſei in obſeruantijs moꝛalibus:tantum decreſcit ĩ pon
ere.

Articulus tercins

Onſequenter querit᷑ de onere legis ex paꝛte
ferentis. Quis ſcʒ magis onerat᷑:an ferens
legem an euangelium. Et oſtenditur ꝙ non
magis oneratur vnus qᷓ; alius:immo ꝙ ſe habent vt ex
cedentia et exceſſa. Quia dicunt Auguſti. et oꝛigenes.
ꝙ in nouo teſtamento ſunt ꝑtinentes ad vetus econ⸗
uerſo.quia in veteri lege.quicunq; ſeruabant legem ex
amoꝛe erant pertinentes ad nouum.qui auteʒ in noua
lege ſeruant euangelium. non ex amoꝛe ſed ex coactio⸗
ne et timoꝛe:ſunt pertinentes ad vetus.Ex hoc obijcit᷑
quando væbilior eſt ſuſtinens: plus oneratur a paruo
onere ꝙᷓ foꝛtis a magno.Similiteꝛ quando facit bomo
illud quod facit ex timoꝛe et actione: magis onerat᷑ qᷓ
qui facit ex amoꝛe. Ergo cum in lege ſint quidã foꝛtes
quidam debiles ⁊ ſimiliter in enangelio.ſimiliter cum
vtrobiq; ſint ſuſtinentes pondus ex amoꝛe 2 timoꝛe: er
go ſunt quidam in lege quos nõ grauat pondus legis
et quidam quos gꝛauat. Similiter quidam ſunt ĩ enã⸗
gelio quos grauat pondꝰ euãgelij. quidam quos nõ. §
non magis grauat᷑ ferens legem ꝙᷓ ferens euangelium
nec econuerſo.ĩmo ſe habent vt excedentia ⁊ exceſſa qꝛ
vtrobiqʒ quidã grauant᷑ quidã non. Itez in lege erat
quedam cerimonie que ꝑtinent ad cultum diuinum:ſi⸗
cut ſacramentalia. Quedaʒ ad abſtinentiã ci boꝛũ 2c.
pꝛimis cerimonialibo fuit opinio qrũdam iudeorũ.

ꝓꝙ bec erant ꝑfectioꝛe q́; mandatũ de dilectione. ꝓpter

hoc Math.xxij.querũt iudei a dom ino. ANagiſter qð
eſt mandatum magnum in lege. Alij autem dicebant
ꝙ mandata de dilectione erant maioꝛa et perfectiora
illis. Ratio autem pꝛimoꝝ fuit:quia qui ſeriit in effe⸗
ctu:plus exhibet qᷓ qui ſolũ ſeruit in affectu. Eꝛgo ma
ioꝛ eſt obſeruantia et difficilioꝛ illoꝛum cerimonialiuʒ

ꝙ mandati de dilectione. Sed dominus illud tetermi⸗
nat ibidẽ. Sed ponat᷑ aliquis exhibeat obſeruãtiaʒ

Ohr

4
X

illoꝛum cerimonialium.ſed non ex amoꝛe:ſed ex timo⸗
re ⁊ coactꝰ.ↄſiat ꝙ illi eſt graue ⁊ oneroſum. Alij autẽ
q exhibent ex amoꝛe nõ eſſet oneroſa illa obſeruantia
nec difficilis:ergo ſiłr in lege ⁊ euangelio illis ꝗ obſer
nant ea ex timoꝛe difficile 1 oneroſum: iſtis aũt qui ob
ſeruant ex amoꝛe nõ eſt oneroſum.ergo ſe babent feꝛẽs
euangeliũ et legem vt excedentia exceſſa.quia feren⸗
ti euangeliũ er timoꝛe.gꝛauiꝰonus imponit᷑ qᷓ ferẽti le
gem er amoꝛe 7 econuerſo. Ytem dicit opłus. Juſto
nõ eſt lex poſita.j.ad Thi.j. Et hoc dicit᷑ quia ſponta
nee implet ⁊ er amoꝛe q̃ ſunt legis nõ ex timoꝛe.Sʒ ꝓ⸗
pter hoc iniuſtis eſt poſita lex: ga ex neceſſitate implẽt
legem ⁊ ex coactõne.pᷣmis nõ erat difficile onus legis
ſecundis erat difficile. Silkr in euangelio ita eſt ꝙ qui
dam implent euangeliũ ex caritate ⁊ amoꝛe: et illis nõ
eſt onus euãgelij difficile.quidã ex neceſſitate et timore
ſeu coactõne:a illis eſt difficile.Ergo ſe hñt lex ⁊ euan
geliuz vt excedentia 2 exceſſa qtum ad ferentem onus
vtriuſq;· ¶¶ Iteem duplex eſt bõ. interioꝛ et exterioꝛ: ſed
qtum ad hominẽ exterioꝛẽ grauioꝛ eſt obſeruantia le⸗
gis. qtum ad hominẽ interioꝛ? grauior eſt obſeruãatia
euãgelij.̊ vnũ nõ excedit alterũ qᷓtum ad ferentes:ſed
ſe hñt vt excedẽtia exceſſa. Minoꝛ ptʒ. qm̃ vita homi
nis exterioꝛis ſuſtentat᷑ ꝑ cibos.videmus autẽ in lege
eſſe plura cerimonialia d ſubtractõne ciboꝝ ⁊ abſtinẽ
tia ab illis. in euãgelio aũt nibil tale ſi ubtractũ eſt:nec
aliqua abſtinentia impoſita a cibo.Ergo i;tum ad ex
terioꝛem hoĩem grauioꝛ eſt lex euageliũ. Silr qtum
ad hoĩem interioꝛeʒ grauioꝛ ẽ obſeruantia euãgelij. ga
euangeliũ cohibet voluntatẽ ſeu animũ: lex aũt nõ ſed
manuũ. Eꝛzgo euangeliũ plus cobibet hoĩem interioꝛeʒ
ᷓ lex: qꝛ lex nõ aufert voluntatẽ mali pᷣncipaliter ſ̊ fa⸗
cultatẽ.euangeliũ ecõuerſo:qꝛ oĩno aufert voluntatez
Ergo gꝛauiꝰeſt euangeliũ ꝙtum ad iſtuʒ:grauioꝛ ẽ lex
qᷓtum ad illum.i Lon ꝙ plus eſt ſimpkr ð onere in lege
qᷓ in euangelio:nec ecouerſo quo ad ferentes. immo ſe
bñt vt excedentia ? exceſſa. Solutio.ad hoc dicẽdũ
eſt. ꝙ ſimplr magis onerat᷑ feꝛens legẽ et ſtans ſb lege:
qᷓ ferens euãgeliũ om̃ibo etiã paribo in ipſis. Unde et
ſi pares haberent caritates. magis tñ oneraꝛet᷑ adhuc
ferens legẽ. ꝗa onus euangelij de le pᷣſtat diſpoſitõnem
ad poꝛtandũ.quia totũ qð eſt in euãgelio eſt ad modũ
pene et flãme. qa totũ eſt infla matiuũ amoꝛis ⁊ calefa⸗
ctiuũ amoꝛis:⁊ ideo de ſe ſubleuat poꝛtantẽ.ſic non eſt
de onere legis.qꝛ nõ dat gratiã nec tantã diſ poſitõneʒ
ad ſui poꝛtantẽ:ĩmo ipᷣm eſt onus ↄprimens poꝛtantẽ
7 nõ leuans. Et hoc ẽ qð dicit bĩs Merñ.·libet admira
ri ꝙleue ſit onus veritatis.Qam vere leue ẽ qdð poꝛtã
tem nõ grauat leuat. qd leuiꝰ onere quod nõ ſolũ nõ
onerat:d poꝛtat illuʒ cui portandũ imponit᷑. Hoc onꝰ
vterũ potuit grauidare: virginẽ grauare nõ potuit. Bh
onus quibo ſe pᷣbuit ſuſtentanduʒ:ſenis ſymeonis bꝛa⸗
chia ſuſtentabat. Ipſa em̃ virgo ſpe ⁊ amoꝛe ↄcepit il⸗
lum. et ideo vterũ ſuũ grauidauit ⁊ nõ gꝛauauit. Sitr
ſymeon ipᷣm amoꝛis bꝛachio ſuſtentabat: ideo ipſum
nõ onerabat. Ad illud qð pᷣmo obijcit. dõm. ꝙ licet
in lege eſſent alig ꝑtinentes ad no.teſta.ſicut dictũ eſt.
tñ erant magis onerati qᷓ ferẽtes euangeliũ vt pʒ ex ra
tionibo tactis. Et hoc etiã pʒ ex bo aug.ↄtra fauſtum
Alia ſunt ĩſtituta vᷣtute magna.vtilitate melioꝛa:actu
facilioꝛa: nũero paucioꝛa: ⁊ ſic nõ ſe hñt vt excedentia
exceſſa qᷓtum ad ferentes.ĩmo de ſe ſimpłr plꝰonerat
ferenteʒ onus legis:qꝙᷓ onus euangelij. Et ꝑ hoc ſoluũ⸗
tur rationes.

Mlembrum quintimm

Onſequẽter querit᷑ de fructu obſeruãtie
legis. Circa qð queꝛunt. Pꝛimo genera
liter an lex iuſtificet. Scðo ſpãliter quõ

moꝛalia. iudicialia.cerimonialia et ſacramentalia iu⸗
ſtificent. “
Articulus prumus
Irca pꝛimuʒ ſic arguo.xix.MNath. Si vis

.

ad vitam ingredi.glo.bede. Juſticia legis

ſuo tꝑe cuſtodita. nõ ſolũ ↄſerebat bona tẽ⸗

poꝛalia: ̊ eterna. p̊ iuſticia ↄſerens bona eterna eſt peꝛ
quã eſt iuſtificatõ vera:& ler iuſtiſicabat vere.⸗ Item
Eʒe.xx. Dedi eis pᷣcepta mea ⁊ iudicia mea oſtẽdi eis
q̃ faciens hõ viuet in eis.ſᷣ vita vera nõ eſt niſi ꝑgram
8 per pᷣcepta legis ⁊ iudicia eſt iuſtificatõ per gratiam
Item in canone miſſe dr. Placeat tibi dñe hoc ſacꝛi
ficiũ ſicut tibi placuit ſacrificiũ abel:ſᷣ hoc petit ad iu
ſtificatõnem: vt ꝑ ſacrificiũ iuſtificemur: ſacrificium
abel iuſtificabat. Contra.ad MRo.iij· Ex oꝑibus le⸗
gis nõ iuſtificabit᷑ omis caro cũ i llo.glo.Oꝑa legis di
cunt᷑ que cũ lege inſtituta ⁊ termĩata ſunt vt erãt ceri⸗
monialia: et figuratiua:q̃ nunqᷓ valuerũt aſciam mun
dare: etiã ſi cum caritate ⁊ deuotõne fierent.¶ Ytem ꝗᷓ
ritur ibidẽ in glo.ſQungqd moyſes ⁊ dauid ⁊ alij boni ĩ
lege nõ fuerũt iuſtificati ex lege: Et eſt ibi rñſio:ꝙ fue⸗
runt quidã: iuſti.ſ̊ nõ ex oꝑibo legis. ĩmo ſicut nos fi⸗
cæ laluamur mõ ꝑ ſpẽ xp̃i:ſic et illi ſaluabant᷑. Et qre
nõ ex oꝑibo legis. qꝛ lex nõ venit peccata tollere: bᷣ oſtẽ
dere pumre. Item ibidem in glo. Lex nõ iuſtificat
apud deũ:p̊ fides. De lege aũt loꝗmur ᷣm ceꝛimonia⸗
lia:nõ ſᷣm moꝛalia qꝗᷓ vtiq; iuſtiſicant ⁊ in euãgelio con
ſummant᷑. Contra.iuſtificariẽ de nõ iuſio iuſiuʒ ſieri.
Sed hů̊ er nullo alio fit qᷓ er gra dei. Gra aũt dei nonẽ
ex pᷣcedentibo meritis ſiue aliquibꝰ oꝑibus.Ro.x.Si
gra:iam nõ ex oꝑibo.alioqn gra iam nõ eſſet gr̃a. ergo
nec qtum ad moꝛalia:nec Gẽtuz ad cerimonialia iuſti⸗
ficat lex. ¶ Iem. x. ad Ro. Juſticia que ex lege ẽ.Blo.
NQui opibo legis iuſtificat᷑:tꝑalem hʒ mercedẽ nõ autẽ
opud deũ. ¶ Item aug. de ſpuͦ lr̃a exponẽs illud aphi
ad Ro.iij. Juſtificati gratis ꝑ grẽ̃am ipſiꝰ. ibi arguit
aug. ¶ Rõ itaq; iuſtificati ꝑ legẽ: nõ iuſtificati ꝑ ꝓpriam
voluntatẽ: ß iuſtificati gtis ꝑ gram ipſiꝰ.4¶ Ytem apls
in eodem. Quc aũt ſine lege iuſticia dei manifeſta ẽ te⸗
ſtificata a lege his. iuſticia aũt deiẽ ꝑ fidẽ ihu xpᷣi
Ex q relinqꝗtur ꝙ lex nõ iuſtificat. Ad ků eſt coĩs re⸗
ſponſio.ꝙ opꝰdr aliqñ qð eſt oꝑatũ.aliq ipᷣa oꝑatio.
Dicũt q̊ ꝙ oꝑata nõ iuſtificabãt:ſᷣ ipſa cꝑatio iuſtifi⸗
cabat. duũmõ fieret ex obediẽtia caritatis:et ita intelli⸗
git illa glo. Ro.iij. Eꝛ nõ iuſtificabãt etiã ſi cũ carita⸗
te et deuotõne fierẽt. Item diſtinguunt iuſtificari:qͥad

plenã iuſticiã:vel nõ plenã. q̊ ad plenã iuſticiã nõ iuſti
ficabant:qꝛ nõ euolarẽt ad gloꝛiã ꝑ illa. impediente re
atu oꝛiginalis. Sʒ tñ quo ad nõ plenã iuſticiaʒ iuſtifi⸗

cabant.qꝛ obſeruata ĩ caritate faciebãt dignũ vita ete⸗

na.nõ ſtatim: ſ̊ de futuro:ſoluto reatu oꝛigialis ꝑxpᷣm 1.

Et h̊ mõ intelligũt auẽtem bede ꝙ iuſticia legis ofere⸗
bat eterna. Vñ glo. ad Ro. iij· ſuꝑ illud Juſtificas eũ
qui ex fide eſt ihu xpᷣi.om̃ia erãt ei dimiſſa fideʒz 7 pe
nitentiã. ſed oimode remiſſionis effectũ oſecuti nõ fue

rant. Eſt em̃ duplex remiſſionis effectus ſcilicz carere

pena: ⁊ frui gloꝛia. Alterũ habuerũt añ xp̃i moꝛtẽ. qa
penã actualẽ nõ ſentiebã Alterũ vo nõ. qꝛ dnm no vi⸗
debebãt: hᷣ ꝑ xpᷣi moꝛtẽ data ẽ eis gloꝛia dnice viſionis.
Ad illud vᷣo Eʒze.rñdent.Quia pᷣcepta⁊ iudicia le⸗
gis aut ſunt intellecta 2 obſeruata carnaliter aut ſpüͦ⸗
aliter. Si ſpualiter: vita ſpũalis eſt in illis qᷓ eſt in gẽa
Si carnaliter: tũc nõ eſt vita ſpũalis in illis: tpalis.
Et ideo nõ dicit ſimpliciter viuet: ſed viuet in illis. vñ
gal.ii. ſuꝑ illud. Sʒ qui fecerit ea viuet. glo. Nõ apo
deum habebit inde pᷣmiũ: habebit tamen mercedeʒ ne
moꝛte moꝛiat᷑· 4¶ Ad illud vᷣo canonis dicũt. ꝙ intelligẽ
dum eſt de opatõne abel 1 de opatõne ſacerdotis noue
legis inqtum eſt de deuotõne caꝛitatis. ⁊ fit comꝑatio

1†
— — eene Prnse

— .
92 ☚
Pr AOα a

—

“ . H

S

Queſtio
quo ad genus. placeat: fiat acceptum: ſicut placuit. nõ
tamen ꝙ plus placeat. ¶¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ de mo
ralibo iam patebit. Sed adhuc obijcit. ¶am dicit᷑
ſi data eſſet lex que poſſet viuificare eẽt ex lege iuſticia
Sedocluſit ſcriptura om̃ia ſub pcto:vt ꝓmiſſio ex fide
ihu xpᷣi daret᷑ credentibo:ex hoc relinqtur non eſt ex
lege inſtificatio.¶ Item aug. de ſpiritu et Fa. aſſumẽs
illud Ro.iij. QAunc aũt ſine lege manifeſta eſt iuſticia
di. non dicit iuſticia hoĩs ſ̊ iuſticia dei.nõ qua deꝰiu⸗
ſtus eſt: ſed q̃ induit hoĩem:cum iuſtificat impiũ.Lex
iubendo ⁊ minãdo ⁊ neminẽ iuſtiſicando indicat in do
no dei iuſtificari bomiem ꝑ adiutoꝛium ſpũs. Item
aug.æ ſpiritujet lr̃a.quid eſt alind iuſtificari qᷓ iuſtuʒ
fieri ab illo ꝗ iuſtificat impiuʒ.vt ex impio fiat iuſtus.
Si ergo te impio facere piũ ſolius dei eſt:nõ erit ex le
ge vel ex legis obſeruantia.¶ Item ſi diſtinguat. ꝙ eſt
iuſtificatio quã deus facit. infundendo gr̃am qua fiat
t impio pius.pſai. Juſtificatõnes tuas toce me: qui⸗
bus tu iuſtos facis non hõ.et eſt iuſtificatio quam ho⸗

mo facit exercitio virtutũ ⁊ obſeruatõne pᷣceptoꝝ. põ.

Vt cuſtodiant iuſtificatõnes eiꝰet legem eiꝰrequirant.
Pꝛimo mõ lex nec legis obſeruantia iuſtificat: ſᷣ ſcᷣo
modo. Obijcit᷑. Si iuſtificatõ eſt inſticie ſeu gre infu
ſio:qua rõne lex nõ iuſtificat:eadẽ nec euãgeliũ iuſtiſi
cabit. Qam ſicut dic aug.iuxta apim. ad Ko. Iniuſt?
Pgram inſtificat᷑ gratis.i.nullis ſuis pᷣcedentibo meꝛi
tis. alioqn gratia nõ eſt gra. Cum ꝗᷓ ex oꝑibus enãge⸗
lij non ſit iuſtificatio qᷓ fit de impio pius. 5 non debʒ di
ci iuſtificare:ſicut nec lex. ¶ Iteʒ ſi iuſtiſicatio d obſer
natio pᷣceptoꝝ iuſticie:ſeu exercitiũ virtutũ. Cont᷑ ad
Ro.ij.dicit᷑.i on auditoꝛes legis iuſtificabunt᷑.ſed fa⸗
ctoꝛes.ↄſtans eſt ꝙ de iuſtificatõne que eſt infuſio iuſti
cie ſeu gr̃e nõ põt intelligi.vt dicit aug. de ſpu 2 la. ga
iuſtificatõeʒ oꝑa non pᷣcedũt. Vñ ſic i ntelligenduz eſt.
factoꝛes legis iuſtificabunt᷑ vt ſciamꝰnõ aliter eos eſſe
factoꝛes legis niſi iuſtificent᷑. non vt iuſtificatio factoꝛi
bus accedat:ſed vt iuſtificatio factoꝛes p̃cedat. ſic ergo
dictũ eſt iuſtiſicabunt᷑ ac ſi diceret iuſti habebunt᷑: vel
iuſti deputabunt᷑.ſicut de quodã dictuz eſt. ille volens
ſe iuſtificare.i.q iuſtus haberet᷑ vel eputaꝛet᷑. iuſti

ſicatio que ex lege eſt:non ẽ aliud q; iuſucie deputatõ.
Aut && fm falſam opinionem:et tũc nulla erit. aut ᷣm

veritatem: ⁊ tũc nulla alia iuſtificatio erit in euãgelio
ꝙᷓ in lege. ¶ Item ſi diceret᷑ ꝙ lex nõ dicit᷑ iuſtificaꝛe ſiẽ
euangeliũ ꝓpter hoc qð dicit aug. de ſpũ et lĩr̃a. Expo⸗
nens illud apli pꝛiuſq; veniret fides ſub lege cuſtodie⸗
bamur ↄcluſi in eandẽ fidem: que poſtea reuelata ẽ. lex
data eſt vt gratia quereꝛet᷑. Gra data eſt vt lex implere
tur. vicio pꝛudentie carnis nõ implebat᷑ lex. qð vicium
E legem erat demõſtrandũ ꝑ gr̃am ſanandũ. Quia er⸗
S lex viciũ demõſtrat:nõ ſanat.ideo nõ iuſtificat. Sʒz
ili rõne euãgelij p̃cepta viciũ demonſtrãt:nõ ſanãt.cũ
ꝓhibet᷑ iraſci ⁊ vidẽ mulierẽ ad ↄcupiſcendũ eẽã. So
lutio iuſtificatio dr̃ q̃tuoꝛ modis. Pꝛimo mõ dĩ iuſtifi

catio gr̃e iuſtũ faciẽtis infuſio.⁊ H̊ mõ dr Ro.iij. Juſti

ficati gratis ꝑ graʒ ipſius. Scõo mõ dĩ iuſtificatõ iu⸗
ſticie ſeu pceptoꝝ debita executio. Job.xxvij. Juſtifica
tionẽ᷑ meã quã cepi nõ deſerã. Et his duobo modis ne⸗/
gat apls ſimplr ex lege ßm ſe eſſe iuſtificatõeʒ.vñ aug.

de ſpu et lra. Sine ſpiritu gre doctrina legis eſt lr̃a oc⸗
cidens.qꝛ reos potiꝰpᷣnaꝛicatõnis tenet q; iuſtificet im

pios. Et item idẽ in eodeʒ gra datur:nõ qꝛ legẽ imple:

mus:ſed vt legẽ implẽ poſſimꝰ. Tercio iuſtificatio dr
ſigniſicatio iuſticie.pẽ. Ineternũ nõ obliuiſcar iuſtifi
catõnes tuas ⁊c̃.glo.i.legem. Et hoc mõ lex iuſtificat
id ẽ. gr̃aʒ qua ꝑ xpᷣm iuſtificamur demõſtrat. VUñ aug.
de ſpu ⁊ lr̃a. Niũc aũt ſine lege inſticia dei manifeſte et
teſtata a lege.Ro. ij. Juſticia dei non ſine lege manife
ſtat. quõ em legem teſtificata ſi ſine lege manifeſtata
ſed iuſticia dei ſine lege eſt: quam deus per ſpiritũ gfe
credenti confert ſine adiutoꝛio legis. Quarto mõ iuſti

xxviij.

ficatio dieit᷑ ductio ad iuſticiam. pſal. Viam iuſlifica⸗

tionum tuarum.glo.Aex eundi ſit mihi via inſtificati
onum. Aug.de ſpiritu 2 lr̃a.exponens illud apłi. Bo⸗
na eſt lex ſi quis ea legittime vtat᷑ dicit. iniuſiꝰ vt iuſlꝰ
fiat legittime lege vti debet:quo tanqᷓ pedagogo duca
tur ad xpᷣm. CLex ergo iuſtificat ſignificando iuſticiam
qtum ad intellectum: ducendo ad iuſticiã qᷓtum ad af
fectum. nõ aũt iuſtificat faciendo iuſtã ꝑſonaʒ: que in⸗
iuſta eſt vel eliciendo opus iuſtum quod gratie eſt hoc
eſt nõ facit er ſe iuſtum bominem vel iuſtum opus ho/
minis. Et per hoc patet reſponſioad tria primo obie⸗
cta.¶¶ Ad alia vᷣo que obijciunt᷑. ꝙ obſeruantia euãge⸗
lij non debet dici potius iuſtificare qᷓ lex. dicendum

euangelium habet pᷣcepta et ſacramenta. In ſacramẽ⸗ Aucne en
Snar

tis habet ſignificatõeʒ gratie et cauſalitateʒ.ꝗa ſacra⸗
menta noue legis efficiut quod figurant ſacramẽta ve⸗
teris legis ſolum hñt ſignificantiã.⁊ ideo euangeliuʒ
iuſtificare dicit᷑: non lex. quia habet obſeruanti q̃ ho
mo iuſtus fiat de iniuſto. Item in pᷣceptis babet diſpo
nendo:q;uis nõ cauſando:oꝛdinare animã ad executi⸗
onem iuſti oꝑis:et hoc illuminando rõnaleʒ intellectũ
et oꝛdinando affectum moderando iraſcibilem.alliciẽ⸗
do ↄcupiſcibilem. in quibo omnibo deficit lex. Lex eꝛgo
euangelica illuminat intellectũ ad cognitioneʒ gꝛatie
Vngde aug.exponens illud.ij.ad Coꝛin.iij. Adhuc ve⸗
lamen in electione ve.teſta.manet.dicit.donec tranſea
tur ad rpᷣm: et auferatur velamen.i.tranſeat᷑ ad gram
Et intelligatur ab ipᷣo nobis eſſe iuſtificationem: qua
faciamus qð iubet. Et iterum aug.in eodem de ſi piꝛitu
⁊ lr̃a. Hec gr̃a in ve.teſ.velata latitabat:que in chꝛiſti
euangelio renelata eſt diſpenſatõne temꝑoꝝ oꝛdinatiſ
ſima.ſicut nouit deus cuncta diſponere. Item oꝛdinat

affectũ. Unde aug.de ſpiritu et littera. exponens illud.
ij.ad Coꝛin.iij. Epla eſtis xpᷣi miniſtrata a nobis ſcri⸗

pta non atramento ſed ſpiritu dei viui. Ecce quemad⸗
modũ oñdit illud qð eſt legis extra homineʒ ſcribitur
vt eum extrinſecus ſacriſicet:hoc in ipſo homiĩie non ei
interius viuificet.et in eodem. Cum adeſt viuificãs ſpi
ritus hocipſum facit intus diligi:quod foꝛis lex facie
bat timeri. Differentia legis et euangelij vt dicit idem

Aug.contra adamantium:timoꝛ et amoꝛ. Item mode

ratur iraſcibilem vt non ↄfidat in virtute ſua:ß in dei
gratia. Mam ſicut dicit aug. de ſpiritu et littera. lege
operũ fac quod iubeo.lege fidei da quod iubes. Item
idem in eodem. Quod operuʒ lex mandando imperat
hoc fidei lux credendo impetit. Illa dicit.non concupi
ſces:iſta dicit cum ſcirẽ ꝙ non poſſum eſſe ↄtinens niſi
deus det. et hocipſum erat ſapientia ſcire cuius eſſet H
donum: adij dñm et depꝛecatus ſum.vij.ſapĩe. Item in
eodem.ꝑ legem factoꝝ dicit deus.non cõcupiſces. per
legem fidei.ſine me nihil poteſtis facere. Item alliciẽ⸗
do ↄcupiſcibilem ꝑ pꝛomiſſionem: oꝛdinat iuſticiaʒ lex
noua non vetus. Ende aug.de ſpiritu et lr̃a aſſumens
illud Hiere.xxxij. Poſt dies illos dabo leges meas in
viſceribus eoꝛum:et in coꝛdibus eoꝛum ſcribam eas:ñ
docebit vnuſquiſqʒ fratrem ſuum ⁊c.quia cognoſcent a
maioꝛe vſq; ad minoꝛem. ſuper quod auguſ. Sicut lex
ſcripta in tabulis lapideis merceſq; eius terꝛa illa ꝓ⸗
miſſionis quam carnalis domus iſrael ab egipto libe⸗
rata accepit ꝑtinet ad teſtamentum vetus:ita lex fidei
ſcripta in coꝛdibus merceſqʒ eius ſi pecies ↄtemplatio⸗
nis:quam ſpiritualis domꝰiſrael ab hoc mundo libeꝛa
ta percipiet:ꝑtinet ad teſtamentũ nouũ. Ex bis igr pʒ

quare lex non dicitur iuſtificaꝛe ſed euangelium.

Articulus ſecundus

Onſeqnter qrit᷑ in ſpali de moꝛalibo legis.

vtꝝ iuſtificẽt.⁊ cũ iuſtificatõ dicatur duob
.. modis.vno mõ ẽ infuſio iuſtĩe. vt de ñ iuſto
hõ fiat iuſtus.ſᷣm ꝙ dicit᷑ ad Roma.iij.ex oꝑibo legis

*„

nð iu ſtiſicabitur om̃is caro. Et in boc ſenſu planũ eſt
ꝙ; moꝛalia legis nõ iuſtificant. Alio modo dicit iuſtiſi
catio obſeruãtia iuſticie ſicut dicit᷑ in pſi al. VUt cuſtodi⸗
am iuſtificatõnes erꝰ. Et in boc ſenſu eſt queſtõ.vtrum
moꝛalia iuſtificẽt. hoc eſt dicere vtrũ ↄferant ad obſer⸗
uantiã iuſticie.ex qua meritũ vite eterne acquiꝛit᷑. Ad
quod math.xix. Si vis ad vitam ingredi ſerua manda

ta: 1 exponit de moꝛalibo.non homicidium facies.non

adulterabis 1c. Ergo ᷣm boc moꝛalia iuſtificant.pꝛo⸗
ut dicit᷑ iuſticia in exercitio virtutũ. 44 Contra. ij. Coꝛ.
iij. Lra occidit.ſpũs aũt viuificat. Et dicit aug. in li. ð
ſpiritu littera:ꝙ nõ aliã vult apts intelligi litteram
q decalogũ in illis duabo tabulis ſcriptum. Si deca
logus eſt littera occidens: nõ iuſſificat.¶¶ Item ſi di⸗
catur ꝙ illud apli intelligat᷑ de figuralibo pceptis. Ir̃a
occidit. Inpꝛobat iſtud aug. ꝑ illud ad Ro.vij. Cõcu
piſcentiaʒ neſciebã eſſe perjm: niſi lex diceret. nõ ↄcupi⸗
ſces:et poait. Occaſione accepta peim ꝑ mandatuʒ ſe⸗
duxit me: 1 illud occidit. Ecce ꝙ hec lra occidit: naʒ
nibil figurate dicit cum dicit᷑ nõ cupiſces:bᷣ ſᷣm l̃am
ſolum. Et ↄllat ꝙ iſtud eſt inteꝛ mandata decalogi:ma
xime ꝑtinens ad moꝛes.nõ ↄcupiſces: S de moꝛalibus
intelligit᷑ lr̃a occidit:non exgo inſtificat. Iem ſi dicat
quẽadmodũ dic aug. de ſpũ ⁊ l̃a.ꝙ l̃a decalogi ꝓhi⸗
bens peccatũ non iuſtificat hoĩem:̊ potius occidit au
gendo ↄcupĩam:⁊ iniquitatẽ pᷣuaꝛicatõne cumulando
nili liberet gra que eſt in xpᷣm eum diffundit᷑ caꝛitas ĩ
coꝛdibo noſtria. Ex quo videt dici illa rõne cecalogus
occidit:ꝗa ſine gra occaſio eſt moꝛtis peccati. Obycit.
Spꝛecepta euãgelica moꝛalia ſimili rõne dicent᷑ occide
re.ꝗa poſſunt fieri ſine gra eo modo quo pcepta legis
vel homini nõ hñti gratiã ſunt occaſio moꝛtis ſiẽ et il⸗
la. ¶ Item querit᷑ de iudicialibo quõ ſe hñt ad iuſtifica
tionem. Qam. j. ecẽi. dicit. Si quis line timore eſt nõ
poterit iuſtificari.Ergo cũ iudicialia ſint ad boc:vt co
bercerent hoies ꝑ timoꝛ? a malo: neceſſaria erãt ad iu⸗
ſtificationem. 4 Ytem aug. de ſpñ et lr̃a exponẽs illud
apli.j. ad Lhi /ſ. Wona eſt lex ſi quis ea legittime vta
tur. Quis legittime vtit lege niſi iuſtus at ei nõ eſt lex
poſita:ſ̊ iniuſto.an⁊ iniuſtus vt iuſtificet᷑.i. vt iuſtus
frat legittime lege vti dvebet. quo taniᷓ pedagogo ꝑdu⸗
catur ad gram: ⁊ hoc ↄcedit aug. Si g iudicialia ad B
ſunt vt iniuſtus ↄpellatur ad iuſticiam obſeꝛuandam.
ergo ſunt velut pedagogus quo ꝑdacatur ad gꝛatiam.
ncẽia igit᷑ eꝛãt iuſtificatiõi: ꝗᷓ homo fit de iniuſto iuſtꝰ
AlContra. Angꝰ. de ſpũ ? Fa. exponens illud.ij. Coꝛĩ.
iij. Si miniſkꝛatoõ dãnatõnis in gloꝛia eſt. multomagis
pabundat miniſteriũ iuſticie in gloꝛia. Aldiniſtratonẽ
vanatõnis dicit legẽ:marime tum ad iudicialia: que
inferebãt moꝛtẽ iniuſtis. Aldimi ſtratõeʒ vᷣo iuſticie dĩc
nouũ teſta cũ ꝑ onũ ſpũs opamun inſticiã. Ex boc er⸗
go relingtur. eũ iudicialia ſint mi niſiꝛatõ moꝛtis:q;
nõ iuſiiſicãt eo mõ quo dicit᷑ iuſticia in exercitio vᷣtuiũ
¶ Item aug in eodẽ in ve. teſta. Eex extrinſecus poſita
eñ:q iniuſti terꝛerent᷑. In nono vo intrinſecꝰ data ẽ: q̃
iuiſtiſicarent᷑. Si ergo in indicialibo legis maxime ter
roꝛ eſt legis: terꝛent non iuſtificant. Stem querit de
cerimonialibo quõ ſe habeant ad iuſtificationeʒ: ßm ꝙ
iuſtiſicatõ dicit in erercitio vᷣtutũ. Ao qð ſic. Oð ma⸗
gis eſt meritoꝛium magis iuſtificat. Sed qð magis eſt
ex obedientia magis ẽ meritoꝛiũ. ¶QDagis aüt er obedi
entia eſt cũ pꝛecipit᷑ aliqꝗ fieri et fit:a nullã hʒ rõnem
quare debebat fieri:niſi ſolã imꝑantis voluntatẽ.quazʒ
cum ſcipit᷑ aliqd ⁊ fit et habet in ſe rõnem quare debe⸗
bat fieri. Cum & pᷣcepta cerimonialia ſint hmõi:maxi⸗
me iuſtiſicabũt: ga magis ex obedientia ⁊ magis meri
toꝛia. on indueris em veſie lino lanaq; ↄtexta. Mon
arabis in boue ⁊ aſino.nullaʒ hñt de ſe rõnem: q̃re de⸗
Bebant fieri. ¶ Item ſimili modo obijcit᷑ de ſacramẽta⸗
ſila. Quia dicit bugo. de ſcro vic. Sacra veteris legis

pabent eundem effectum quem ſacramenta no. legis.
Si g ſacramenta noue legis iuſtificant et ſacramenta
ua veteris legis luſtificabant: etiã iuſtificatõne qua ð
iniuſto fit bomo iuſtus.4 Contra. Ang. ſup illud. ix.
ad bhebr. Munera 2 boſtie q offerunt 7c. Opa legis q̃ᷓ
in lege inſtituta ſunt ? teꝛminata nunqꝙᷓ valebãt ↄſciam
mundare. licet cum caritate fea: ns iuſtificabant.
4lYtem augu. de ſpũ ̃a.Circũciſio ⁊ ſabbatũ ⁊ alie
drerũ obſeruatõnes: æ quarũdam eſcaꝝ cerimonie: et
multiplex ſacrificioꝝ ſacroꝛumq; ritus: vetuſtati car⸗
nali iugoq; ſeruili ↄgruebant: ergo non iuſtificabant.
Item querit᷑ generaliter quõ ſe habeant ad iuſtifica
tionem moꝛalia legis.cerimoĩalia:2 iudicialia. So
lutio. dðm. Sicut dietum eſt. ꝙ cum iuſtificatio dicat᷑
ovuobus modis. Vno modo infuſio iuſticie:qua de in⸗
iuſto fit iuſtus. Alio modo obſeruãtia iuſticie: ex qua
eſt meritum vite eterne. Aſdoꝛalia vᷣo legis oꝛdinãt ad
iuſtificationeʒ: que eſi in obſeruantia iuſticie ⁊ hoc per
cognitõnez eius . qʒ faciendũ eſt ⁊ vitandũ:non tamen
ſimpkr eſt. quia ⁊ ſi oſtendant qð faciendũ eſt:nõ oſtẽ⸗
dunt gratiaz ſine qua adiuuante nõ põt recte ſieri qð
faciendũ eſt: ⁊ in boc deficit a moꝛali euãgelij. Un de
dicit aug.de ſpiritu 2 litteꝛa.quia lex mandatũ bonuʒ
pabet in littera demonſtrante: nõ in ſpiritu adiuuante
Mam ſicut idem die. In lege dicit dñs. gac qð iubeo.
In euãgelio aüt dicit. Da quod iubes. Judicialia vᷣo
oꝛdinant ad iuſtificationem: q eſt infuſio iuſticie. quẽ⸗
admodũ timoꝛ ſeruilis oꝛdinat ad infuſionem gratie
et caritatis: non tñ ſimpłr.quia adueniẽte caritate ex⸗
pellitur: ſed ipſa caritas ad quaʒ oꝛdinat euangelium

manet. Et hoc eſt qð dicit Augẽ. de lr̃a ⁊ ſpiritu. illud
enacuat᷑ boc manet.qm terꝛens pedagogus aufert cuz
timoꝛi ſucceſſerit caritas: vbi em ſpũs domini ibi liber
tas. Cerimonialia vo oꝛdinant ad iuſtilicationeʒ que ẽ
in obſeruantia.⁊ hoc ꝑ ſignificationẽ ſiue ꝑ figuratio
nem. quia illa cerimonialia qᷓ nõ ſunt ſacramentalia fi
gure erant faciendoꝝ vt abſtinentia a carne ſuilla: ſi⸗
gnificabat ↄtinentiam ab om̃i immundicia ⁊ binõi. vñ
dicit aug · ꝙ ſub figura adumbꝛate ſignificatõnis data
ſunt. Sacramentalia vo oꝛdinãt ad iuſtificationẽ que
infuſio iuſticie:et hoc ꝑ p̃figurationẽ cꝛatie xpi ey qᷓ
eſt nobis iuſtificatio: vnde quo ad hoc dicit aug. Gra⸗
tia in veteri teſtamento velata latitabat.que ĩ xpᷣi euã⸗
gelio reuelata eſt. Jtem augulli. de iuſtificatõe ad qus
oꝛdinat cerimonialia in eodem velamen polituz eſt in
electione veteris teſtamenti: donec ad xpᷣm tranſeatur
et auferatur velamen id eſt tranſeatur ad gatiam: et
intelligatur nobis ab ipſo eſſe iuſtificationẽ qua facia
mus quod iubʒ. Ex his &manifeſtum eſt quomodo ſe
habeant ad iuſtificationem legis. legalia: leu in iudici
alibus: ſeu in moꝛalibus:ſiue in ſe acꝛamentalibo. 4 Ad
illud ergo quod pꝛimo queritur de moꝛalibus.⁊ quod
dicitur ꝙ occidunt. Dicendum ſicut ſupꝛa queſtone ð
latione legis. ꝙ illud dicitur non per cauſam: ſed ꝑ oc⸗
caſionem nec ratõne pꝛecepti:ſed illius cui datur pre⸗

.

ceptum. Elnde auguſti. ve ſpiritu et littera. apparet lit
tere vetuſtatem potius reos facere cognitõne peccati:
ꝙ liberare a peccato. VUnde alibi ſcriptum eſt. Oui ap
ponit ſcientiam apponit et doloꝛem . non quia lex ipſa

mala eſt: ſed quia mandatum bonum habet in littera

xemonſtrante:non in ſpiritu adiuuante. Duod man⸗
datum ſi fit timoꝛe pene nõ amore iuſticie: ſeruilit fit
non liber aliter. ideo nec fit· non enim eſt fructꝰ bonꝰ
qui dæ caꝛitate non ſurgit. 4 Ad illud vᷣo quod obicit
de pꝛecepto euangelico dicendum: ꝙ nõ eſt limile. Anz
ſic datur ad ſciendum quid facienaum eſt: vt uigniſice⸗
tur gꝛatia petenda ad exequendim uid facienduz eſt
Angde poſt precepta data. v. vj. et. vij. ADath. dicitur.
Petite. pulſate. querite. Ad illud vo quod querit æ
indicialibus iam patet reſponſio·¶ aʒ licut timoꝛ ſer⸗

1.
le

e⸗

Nueſtio
nilis quo timetur pena ſe babet ad iuſtiſicationem:ſie
iudicialia que pᷣncipaliter ſunt ad aꝛcenduʒ timoꝛem.
Ao illud po qð obijcit᷑ de cerimonialibus.dom. qᷓ
tum ad illos qui ex obedientia implebant iuſtificabat.
ꝓut dicit᷑ iuſtificatio in exercitio vᷣtutis. h non ratione
oꝑati qð de ſe eſt inutile:ß̊ rõne voluntatis opantis er
obedientia.⁊ ita ipſa obedientia iuſtiſicabat: nõ ipſi u3
oꝑatum.4 tamen obijcit. ꝙ magis iuſtificant:quia
magis ey obedientia fiũt q; moꝛalia. quia non eſt raotio
quare fiant niſi voluntate oꝑantis.Dicendũ ꝙ er obe⸗
dientia magis fit meritoꝛie qdð fit ex obediẽtia cũ amo⸗
re maioꝛi.ex amoꝛe aũt magis hñt fieri moralia:quia
in ſe hñt incentiuũ amoꝛis.I. ratõnem boni. qð nõ ha⸗
bent cerimonialia. ptʒ ̊ ꝙ er obedientia nõ aſtruit iu⸗
ſtificatiõeʒ:niſi ſit cũ amoꝛe obedientia.¶ Ad illud q8
obijcit de ſacramentalibo.dom.qꝙ eundẽ effectũ intelli
gunt habere ſacramenta noue legis 2 veteris q̈tũ ad
ſignificatõeʒ gratie:ſᷣ̊ non ꝙ̃tum ad cauſalitatẽ gratie.
quia ſacramenta veteris legis ſignificant gr̃am nõ cau
ſant:ſocramenta noue legis ſignificãt et cauſant: ſicut
patebit cũ de ſacramentis aget. ¶¶ Ad obiecta in otra⸗
rium patet rñſio ex pꝛedictis.

Queſtio.xxix. de pᷣceptis

decalogi in generali.

xpedita inquiſitõ/

ne de lege moyſi qᷓtũ ad eius ↄditões
ↄſequenter cũ adiutoꝛio rpᷣi inquiſitõ
verſabit᷑ circa legis p̃cepta 2 ſanctões
Sicut aũt declaratũ eſt ſi up̃ queſtione
eotinentia legis.Fm bẽm ang.cõtra Fauſium.prima
diſtinctio mandatoꝝ eſt talis.quia eſt pᷣceptũ vite agẽ
de:⁊ pceptũ vite ſignificande. Mꝛeceptũ vite ſignificã
de eſt pceptũ cerimoniale 2 ſacramẽtale. Pꝛeceptũ vo
vite agende duplex eſt. qꝗa aut eſt de honeſio: aut de ex.
pedienti. De honeſto 2 imutabilitatio bono eſt pᷣceptũ
moꝛale.De expedienti ⁊ bono ᷣm ſtatum ↄcupie frenã
de iudiciale. Triꝑtita igit᷑ erit inquiſitio de pceptis le
gs moyſi. Pꝛima de moꝛalibo. Scdᷣa de iudicialibo.
Tercia de cerimonialibo. Circa moꝛalia pcepta erit
inquiſitio duplexr. In generali de radice ſiue oꝛigine p
cepioꝝ. In ſpãli de diſtinctione ⁊ numero pᷣceptoꝛum.

Membrum primum

Irca oꝛiginem ſiue radicẽ.querit᷑ primo
an radix vel oꝛigo moꝛaliuʒ pᷣcepioꝝ ſit
natura vel diſciplia vel gratia. Scðᷣo. an
ſit in cogmtõne vel affectõne. Tercio ſi ĩ
affectõne:an ſit in affectõne timoꝛis vel amoꝛis. Quaꝛ
to.an ſit eadem radix moꝛalium pᷣceptoꝛum que ẽ vir/
tutum.

Articulus prunus

Dpꝛimũ obijcit᷑ ſic. Om̃e qð ẽ inſcriptũ na
turalr ĩ coꝛde hoĩs:radicat᷑ in lege naturali
Sas ſcepta moꝛalia legis ſunt bmõi. radi
cant᷑ imediate ĩ lege naturali. Adinoꝛ ptʒz Ro.ij. Cum
gentes ꝛc. ODñdunt opꝰlegis ſcriptũ in coꝛdibo ſuis.ſᷣ
opꝰlegis eſt pᷣceptũ legis. pᷣcepta legis moꝛalia natu⸗
raliter ſcripta ſunt in coꝛde hois. ¶ Item ſi uꝑ illud idẽ
opus legis ſcriptũ ⁊c̃. Glo.i.firmiter imp̃ſſum ratõni
coꝝ.du illa oꝑa laudãt que lex iubet: illa dãnant q lex
ꝓhibʒz. & bñt natalr ſcripta pcepta legis moꝛalia: ſiue
affirmatia ſiue negatĩa in coꝛdibo ſuis: ita radicant᷑
imediate in lege nat᷑ali.¶ Iteʒ pẽ. Suſcitauit teſtimo/
nium in iacob. glo. i. legẽ in ada quaſi moꝛtuã 2 ſepul⸗
tam in pplo iudeorũ. informando ſcriptis:qð mentibo

abolitũ erat excecatis. Sʒ lex moꝛtua 7 9ſopita i adaʒ

fuit lex naturalis.Si ͦ lex moyſi dats nõ facit niſi di

xix.

ctare eam:et reſcribere in coꝛde bominis: ergo pᷣcepta
legis moꝛalia ſunt in lege naturali.4. Si dicat᷑ ꝙ h pt
eſſe verũ de moꝛalibo opandoꝝ. h̊ non de moꝛalibo cre⸗
dendox. Ad boe em̃ no attingit natura de ſe. Contra.
Ro.ij. Cum gentes q̃ legeʒ non habent ea q̃ legis ſunt
faciũt ⁊c.glo.ſcʒ credere in deũ et in xpᷣm. Et qᷓ;uis hu
iuſmodi non hẽant legẽ ſcriptaʒ: ipſi ſibi ſunt lex. ergo
ſine lege ſcripta naturaliter bʒ bõ dictamẽ ⸗ cogniuõzʒ
credendoꝝ ſicut et oꝑandoꝝ: cum credere in xpm iſtð
maxrime ad credenda ꝑtineat. Ad oppoſituz. Aihil
additũ anime ꝑ diſciplinã vel acquiſitõneʒ eſt natura
liter inſcriptuʒ in coꝛde hoĩs. Sed moꝛalia legis ſunt
hbmõi: non ſunt natuꝛalr ſcripta in coꝛde:qͥ non radi
cantur in lege naturali ĩmediate. AMinoꝛ pʒ ecci.xvij.
Addidit illis diſciplinã et legem vite ⁊c̃. Glo. i. legeʒ
littere quã ad coꝛrectõeʒ legis naturalis ſcribi voluit.
Lex aũt littere hec eſt lex moyſi.q̊ lex moyli eſt addita
ad coꝛrectionẽ legis naturalis:maxime qtum ad mo⸗
ralia.̊ moꝛalia legis moyſi radicãtur iĩmediate in ali⸗
quo habitu diſcipline vel gratie addito.⁊ nõ in ip̃a na
tura:ſiue in lege nature. ¶ Item Ro. v. Peccatuz non
imputabat᷑ cum lex non eſſet. ̊ habenti legem aliquid
addebatur quod pꝛius non habebat. exquo ei imputa
bat᷑ peccatũ qdð nõ pꝛius.ergo nõ radicant᷑ immediate
in lege naturali immo in aliquo habitu addito anime.
Iteʒ ho.iiij. Ubi nõ eſt lex. nec puaricatio.glo.ſ0
ta ꝙ nõ ait: vbi nõ eſt lex nõ eſt iniquitas: ̊ ait non eſt
p̃ᷣuaricatio. omnis em̃ legem pᷣteriens eſt iniquus. ſed
nõ om̃is iniquus legem pᷣterit.ꝗ legẽ nõ acceperũt inigꝗ
dici poſſunt:pᷣuaricatoꝛes dici nõ poſſunt.Er quo ptʒ
ꝙ pᷣuaricatoꝛ nõ eſt:niſi qi facit ↄtra legem ſcriptam
vel additã. Sʒ pᷣuaricatoꝛ dr ꝗ facit contra legẽ moyſi
vt dicit:̊ lex moyſi ſe habet ꝑ additionem ipſi legi na⸗
ture.¶ Item in aia:eo ꝙ imago eſt ſummi veri et ſum⸗
mi boni:indita ẽ naturaliter ⁊ im p̃ᷣſſa foꝛma veri⁊ foꝛ⸗
ma boni. Joꝛma aũt veri ſic eſt ei indita /ꝙ põt iudica⸗
re de om̃i vero generaliter ⁊ ꝙ nata ẽ. Ad hoc iudicʒ
de rero in ſpeciali oꝑtet ꝙ odueiat ei ⁊ addat᷑ foꝛma ve
ri in ꝑticulari: ſicut habitꝰaliꝗs ſcie.vt ſcientia geome
trice ꝑ quã iudicet de quãtitate ↄtinua.⁊ vt ſcĩa aꝛiſme⸗
trice ꝑ quã iudicet te vero ꝑticulari ſicut de quãtitate
diſcreta:que eſt numerus:⁊ ſic de alijs. Ergo ſimiliteꝛ
ex parte boni nõ eſt ei indita niſi foꝛma boni in vniuer
ſali.et ad boc ꝙ iudicet de particulari bono:opoꝛtet ꝗ;
hoc ſit per foꝛmam vel habitum particularem boni ſi⸗
bi additum. Si g̊ ꝑ legẽ natuꝛalem eſt cognitio boni in
vniuerſali.ꝑ legem aũt moyſi et per eius moralia ẽ co⸗
gnitio boni in ꝑticulari:ergo ler moyſi ſe hbʒ per addi⸗
tionẽ ad legem nature. Solutõ.dðᷣm.ꝙ moꝛale tri⸗
pliciter ẽ.ſ.Fm legẽ triplicẽ.Eſt em̃ moꝛale pᷣm legẽ na⸗
ture. eſt moꝛale ſᷣm legẽ humanaʒ que ẽ lex rõnis:⁊ eſt
moꝛale m legem diuinã. Adoꝛale m legẽ nature ẽ q8
indituʒ eſt ipi aĩe rõnali: a ſua creatione. Aſoꝛale pᷣm
humanã eſt ſᷣm dictamen rõnis indituʒ anime.ꝗa bec
eſt lex rõnis vt dicit yſido. Loquens de lege humana.
Me lex erit quicqd rõne ↄſtiterit. ¶ Doꝛale aũt pᷣm legez
diuinam ponit vltra hoc dictamen alicuiꝰgratie:⁊ eti
am diuine. ſm hoc ergo lex moyſi que eſt diuiĩa: nõ dic
ſolum moꝛale pᷣm naturam:nec moꝛale ſᷣm legem hua⸗
nam.vel dictamẽ ratõnis:ĩmo vltra dicit moꝛale diui
num. Ipter hoc ergo cũ querit᷑.an moralia legis moy
ſi radicantur in lege nature.dðm.qꝙ non iĩmediate.Cũ
enim ſit bonum in genere. bonum exr circumſtantia. bo
num gratuitũ: In lege nature eſt dictamen boni in ge
nere. vnde dictat qð bonum faciendum eſt. Sʒz in lege
hũana eſt dictamen ex cireũſtantia. In lege autez moy
ſi eſt dictamẽ boni gratuiti:⁊ generaliter in lege diuĩa
ſiue ſit lex moyſi ſiue ſit lex euongelij: ga hec illa ↄfir
matur ex medijs ſup̃ naturã. Quia vtraq; ſignis ⁊ mi⸗
raculis ſup naturq ↄfirmatur.vt patet in exoð.de lege

Moyſi. et math. viij. de lege en angelij. Unde mar̃. vl.
ſermonẽ pfirmante ſequentibo ſignis. Motandum 5
ꝙ moꝛale legis naturalis dic quid faciendũ.quoniam
bonum moꝛale legis bumane dictat quõ ſit facienduz
et ecce additio aliqua.et moꝛale legis diuine dictat cu
ius intuitu eſi faciendũ.ſ̊ hoc dupłr: qm̃ moꝛale legis
moyli dictat cuiꝰreuerentia faciendũ ſit bonuʒ: qm̃ re
uerentia dei. AMNoꝛale aũt legis euangelij cui amoꝛe ſit
faciendũ: ⁊ ſic ler naturalis et hbumana non dictant il
lud qdð dictat ler moyſi.et ſic ꝑ additionẽ ſe babet ad il
las. Unde Ro. v. Lex ſubintrauit vt babundoret deli⸗
ctum. Glo. Data erat lex in adiutoꝛiũ humane natuẽ
vt quia ipſi nate quodamodo inſerta ſunt iuſticie ſemi⸗
na: adderet᷑ lex cuiꝰauẽte er magiſterio ingeniuz natu⸗
rale ꝓſiceret ad fructũ obedientie faciendũ.ſicut enim
natiuitas interit niſi nutrimenta babeat quibus fota
adoleſcat: ita et naturale iuſticie ingenium niſi babeat
aliquod qð reſpiciat et veneret: nõ facile ꝓficit i̊ egro⸗
tat.et ſu ꝑuenientibo cedit peccatis. Tex data eſt non
ot ſolũ babeat bomo dictamẽ quid faciendũ 2 quõ: ſed
vt vlterius cuiꝰintuitu? reuerentia ſit faciendũ. VUnð
qũn pꝛecipit᷑ aliqd in moꝛalib⸗ dicit prius ego dñs.q̃ſi
dicat:reſpice in me. vt intuitu mei? reuerentia facias
ga ego dns. Ad rõnes ergo que oſtendũt.q; imedia⸗
te radicent᷑ in lege naturali ſoluendũ. Et pꝛimo ad pꝛi⸗
mam eſt dom. ꝙ cribi duplr eſt. vel in ſuo vniuerſali:
vel in rõne ꝓpꝛia. Belcriptio moꝛaliũ legis eſt ĩ lege
nature ſicut in roõne vniuerſali et non in rõne ꝓpꝛia. In
rõne añt pꝛia veſcribunt᷑ in lege moyſi. VUnde ſic con⸗
cluſiones deſcribunt᷑ in pꝛimis pꝛincipijs in ratõne vni
uerſali ſolũ et nõ in rõne ꝓpria: ſic iſta in lege naturali
et ter hoc addunt q;tum ad rõnem ꝓpꝛiam qua dicũ⸗
tur moꝛalia legis.Et ꝑ hoc patet rñſio ad ſcdᷣam ⁊ ter⸗
ciam. 4¶. Ad illud qð obijcit de credendis.dðm. E ſic
cognitio oꝑandoꝝ neceſſarioꝝ ad ſalutẽ eſt in lege na⸗
ture in vniuerſali ratõne 2 nõ in ꝑticulari: ſic cognitio
credendoꝝ ꝑ inſinnatõeʒ in vmiuerſali eſt in lege natu
re:ſᷣ nõ in rone ꝓpꝛia. Unde ſicut põt lege naturali ve⸗
nire ratio naturalis ad cognoſcendũ ꝙ creatoꝛ vneſt.
7 ꝙ ipſe remuneratoꝛ ?:ſic eti ꝙ reꝑatoꝛ nature bũa
ne lapſe ꝑ pctjm. et ſicut ipſa inſinuat de fide re patoꝛis
bũane nature:ſic vltra inſinuat modũ reꝑatoꝛis tamẽ
in vniuerſali. Uñ glo. illa nõ vult dicẽ ꝙ inſinuet xpᷣm
vel verbũ carnẽ factũ tanqᷓ reꝑatoꝛem.niſi quia ſub ra⸗
tione vniuerſali et nõ gꝛia.

Articulus ſecundus
Onſequenter querit᷑.an radix moꝛalium pᷣ⸗
ceptoꝝ ſit in cognitõne an in affectõne. DBo
uog ſic. Ome qo generat cognitõeʒz in aĩa:
eſt in ꝑte aĩe cognitiua. Sed moꝛalia legis generat co
gnitionẽ in ꝑte aĩe cognitiua:qm ſaciũt cognitõnez de
faciendis vel vitandis. ſunt in ꝑte aime cognitiua: et
ſic radicant᷑ in aĩa Fm diſpoſitionẽ cognitõnis. AMDiĩoꝛ
ptʒ Ro. iij. er legẽ cognitio peccati. Glo. ꝑ legem co
gnita ſunt peccata que ignoꝛabant᷑ eſſe peccata:2 que⸗
dam grauioꝛa ꝑ legem cognita ſunt ꝙ ante putarẽtuꝛ.

7 coĩter omia nõ impune futura apud teum: ꝓꝑ legẽ co⸗

gnita ſunt. Ergo lex facit cognitionẽ de vitandis ? per
otrarium de faciendis. 4 Ytem Ro.vij. Peccatum nõ
cognoni niſi ꝑ legẽ.glo. Oſtendit legẽ no eſſe peccatũ:
ſ indicem peccati.nõ vt peccatũ in lereꝛet᷑ vel extirpare

tur: ſed tm vt demonſtrareX. Ad oppoſitũ. Ter nõ ſo
lum oiſponit niam vt cognoſcat quid ſit facienduʒ:ſed
vt etiã afficiat᷑ circa facienduʒ. et hoc maxime ꝑ moꝛa⸗
lia.Vñ gał.iij. Lex ꝓpter tranſgꝛeſſiones poſita E. glo.

vt ſaltem timoꝛe ceſſarent hoĩes trãſgredi. & lex diſpo⸗/

nebat animam. vt non ſoluz in ea eſſet cognitio de fa⸗
ciendo:immo etiam affectio timoꝛis circa ipᷣm bonum

2 M

Littera occidit. ſpiritus vimficat. Slo. um aeſt vi⸗
uificans ſpus. hocipm intus ſcriptũ facit diligi: quod

faciendum et malum vitandum. 4 Iem. ij. Coꝛin. üi.

foꝛis ſcriptũ lex faciebat timeri. Ergo lex radicatur in
parte aiĩe 'm diſpoſitionẽ affectõnis que eſt timoꝛ: ⁊ ñ
vm cognitõeʒ tm. ¶¶ Item dupler eſt cogmitio de re. Eſt

em̃ cognitio de re qa eſt. et eſi cognitio de re qꝛ bona eſt
vel boneſta vel debita. Pꝛima eſt ſolũ diſcretiua. ſecũ⸗

da electiua. Pꝛima nõ generat affectionẽ. ſcdᷣa autem

pꝛie reſpicit affectionẽ et generat.qa ipſa eſt de re cuz
ſua vtilitate vel actu.quo cognito ſtatim anima afficit
circa rem vel per timoꝛẽ vel ꝑ amoꝛem. Sed cognitõ qꝗᷓ
eſt ꝑ legem et per eius moꝛalia.nõ ſolum eſt deſcripti⸗
ua ſiue de re ga eſt. imo etiaz eſt 2 electiua 1 e xre cum
ſuo actu. Vn aug. in qonibo no. et ve. teſta. Lex a lecti⸗
one dicta ẽ: vt de maltis qd eligas ſcias. Solutõ.di⸗
cendum. ꝙ in pceptis moꝛalibo legis eſt diſcretio boni
qð faciendũ eſt:a eſt etiã ibi executio faciendi.vnde eſt
ibi regula dictans faciendũ. Eſt etiã ibi faciendũ de bi
tum executõnis.Et ſᷣm hoc habemus duas ethumolo⸗
gias huiꝰnoĩs lex. Ler em diciĩ a legendo.qꝛ in ipᷣa eſt
dictamẽ faciendi. Dicit᷑ etiã lex a ligando. qꝛ in ipᷣa eſt
cbitũ ad executionẽ ſicut ſupᷣ dictũ eſt. Reſpiciendo S
dictamẽ dõᷣm. ꝙ; radicant᷑ moꝛalia legis in aia:ᷣm di⸗
ſpoſitionẽ cognitõnis.et cũ duplex ſit cognitio ſcilʒ di⸗
ſcretiua et electiua.dictamẽ illud nõ ſolum attenditur
Fm purã diſcretionẽ faciendoꝝ:ſᷣ etiã ſᷣm electionẽ fa⸗
ciendoꝝ. AUñ dictat quid eligendũ ſit ad facienduʒ.ſicẽ
patet ꝑ auẽtem aug. ſupdictã. tum aũt ad debitum

executionis faciendoꝝ radicant᷑ moꝛalia legis in ani⸗

ma ſm diſpoſitionẽ affectõnis: quia executio ſiue opꝰ
reſpicit affectionẽ. Aliter etiam põt dici ad iſtam que⸗
ſtionem. ꝙ in lege ẽ tria ſ iderare.q̃ ſunt electio.lectio
ligatio.ꝛ coꝛreſpondent iſta tria tribo que ſunt ĩ libeꝛo
arbitrio ſ.facultas.voluntas.ratio. Ex ꝑte facultatis
eſt in li. ar. libertas et flexibilitas. et ideo er i ſta ꝑte ẽ
artatio ſiue ligatio ꝑ legem. EUnñ ligat ipam facultatẽ:
quia ex illa pte debet eſle artatio ex q eſt libertas et fle⸗
xibilitas. Scom ꝙ dicit a lectõne reſpicit rõnem cuiꝰ
eſt legere. Scom vo electõnem reſpicit voluntatẽ.quia
volũtas eligit: et lic lex reſpicit totũ libeꝛũ arbitrium.
Per bhoc ptʒ ꝙ nõ ſolum radicat᷑ in cognitione:ſᷣ etiaʒ
in affectõne. 4 Ad pꝛima ratõneʒ in ↄtrarium doðm. ⸗
moꝛalia generãt cognitõneʒ in aĩa.quia inſtruũt quid
faciendũ eſt.⁊ etiã cum h̊ generãt affectionẽ. Et quod
obijcit in ſcða rõne ꝙ ꝑ legem fit tin demonſtratio. di⸗

cendum: ꝙ ꝑ boc qð eſt tm: nõ excludit᷑ affectio u gra.

vnde vult dicere glo. ꝙ in lege ſit cognitio boni faciẽdi
et mali vitãdi ſine adiutoꝛio gr̃e ad exeq̃ndũ ex amoꝛe.

Articulus tercius
Onſequẽter querit᷑ an radir moꝛaliuz pre⸗
ceptoꝝ ſit in affectione timoꝛis vel amoꝛis
Ad qð ſic. phi.iij. Juſticia que eſt er lege
SGio. Que timoꝛe nõ amoꝛe ſeruire facit. & ler ð ſe mo
uet affectionẽ ſᷣm diſpoſitionẽ timoꝛis: ⁊ non amoꝛis.
Et ſic moꝛalia legis radicant᷑ in affectõe timoꝛis et nõ
amoꝛis. 4 Item gug⸗ↄtra adamantium. Pꝛeuis legis
et euãgelij dr̃a timoꝛ ⁊ amoꝛ ꝙradicant᷑ ler z ei- mada
ta ĩ timoꝛe ⁊ nõ in amoꝛe.Ad oppolitũ. ĩ omek. ſ uꝑ ill
ioh.xv. Hoc ẽ pᷣeeptũ meũ vt diligatis inuicẽ. Dic Eee
Quicꝗ pᷣcipit᷑ in ſola caritate ſolidat᷑.̊ oms actꝰ pꝛe⸗
cepti moꝛalis radicant᷑ in aia ßm affectioez amoꝛis ſeu
caritatis 7 nõ timoꝛis. Item ibideʒ dic greg · pce⸗
pta dnica młta ſũt vnũ. Mlta ꝑ drſitatẽ oꝑis. vnuz
in radice eoritarla⸗ ipa caritas ẽ radix oim pcepiox
AWoꝛalia & radicant ĩ aia m diſpoſitiõeʒ affectois a⸗
moꝛis ſeu caritatis. 4 YVtẽ mat. xxij. diliges vñm eum
7c. In his duobus mandatis tota lex pendet. Oomnia

n

N7

G
d;
Niͦ
d
m

ſ

1

1
to⸗

4

8
.
e

Nueſtio

pꝛecepta legis radicantur in dilectione ſiue in caritate.
Sol.dicendũ.ꝙ duobo modis eſt ponere radicem in
bp̃ceptis moꝛalibus legis.ſ.quo ad inchoationem:⁊ quo
ad conſũmationem. Ponendo radicem eoꝝ quo ad in⸗
choationem. m boc radix eoꝛuʒ in anima eſt ſcm affe⸗
ctionem timoꝛis: ſicut habetur Ecci.j. Inicium ſapien
tie ẽ timoꝛ domini.Et poſt dicitur.radix ſapientie iime⸗
re rum. Timoꝛ domini expellit peccatum. Si aute po⸗
natur radicatio eoꝛum quo ad conſũmationem:tunc re⸗
ſpicit executionem. ſic eſt radicatio eorũ in anima ᷣm
diſpoſitionem amoꝛis qui eſt caritas.EInde augu.ↄtra

Fauſtũ.exponens illud verbuʒ Eʒe. Auferam a vobis

coꝛ lapideum:⁊ dabo vobis coꝛ carneũ.dicit. Auferam
eis coꝛ lapideum ⁊ dabo eis carneum. quia in comꝑato
ne lapidis qui ſine ſenſu eſt:caro ſentit. per lapidis in⸗
ſenſualitatem ſignatum eſt coꝛ non intelligens:⁊ ꝑ car⸗
nis ſenſualitatem ſignatum eſt coꝛ intelligens:tantũ no
li eſſe ſub lege. vt illam timoꝛe impleas: ſed ſub gratia
vt ſit plenitudo legis caritas.qtum ergo ad impletõem
⁊ conſũmationem eſt radicatio moꝛalium penes amoꝛẽ
Et ꝑ hoc patet verificatio rationum.

Articulꝰquartꝰ

Onſequenter queritur. vtrum ſit eadem ra⸗
dix vuꝛtutum ⁊ pᷣceptoꝝ moꝛaliũ.⁊ iuxta hoc
ſcðᷣo queret᷑ de oꝛdine boꝝ adinuicem.

tum ad primũ .H§. f.

obijcit᷑ ſic. Augu.in li.de ciui.dei.diffinit virtutẽ dicẽs.
Virtus eſt oꝛdo amoꝛis.Et ſilꝛ in eccleſiaſticis dogma⸗
tibus diffinit omnes virtutes ꝑ amoꝛẽ.X ſumit ibi amo⸗
rem generaliter conueniẽtem cuilibet vi anime reſpectu
ſui obiecti.Sicut bonum dicit᷑ generaliter. Radix ergo
omniũ virtutum eſt amoꝛ rectus qui eſt caritatis. Sed
iſte eſt radix omniũ p̃ᷣceptoꝝ.quia quicqd pᷣcipit᷑ in ſola
caritate radicat᷑ vt dicit Oꝛegergo eadè eſi radix omni
um virtutũ ⁊ pceptoꝝ moꝛaliũ.¶ Item pᷣcepta moꝛalia
nõ ſunt niſi de actibo virtutũ.ſicut ꝓhibitiones de ↄtra
rijs actuũ virtutũ.ſed actus virtutũ radicant᷑ in ip̃is ha
bitibus virtutũ:ergo ⁊ p̃cepta radicant᷑ in ip̃is habitibo
⁊ hmõi habitꝰſunt virtutes ſeu habitꝰvirtutũ.in eodem
ergo radicant᷑ virtutes ⁊ p̃cepta. 4 Item vna eſt radix
omniũ vitioꝝ que oponũtur virtutibo ſeu actibo virtu⸗
tum ⁊ p̃ceptis.ergo ſilꝛ vna radix virtutum ⁊ pᷣceptoꝝ
quia aliter ex oppoſita ꝑte non poſſet ſtare eadem radix
Ainoꝛ patet quoniã libido ↄcupiſcentie eſt radix omni
um maloꝝ ⁊ vicioꝝ. Ro.vij.Concupiſcẽtiam neſciebazʒ
eſſe peccatum niſi lex diceret.non concupiſces. Glo.hoc
elegit aptus.qð eſt generale peccatoꝛum.ſ.concupiſcen⸗
tiam. vnde omnia mala venerunt. bona eſt ergo lex que
dum hoc pꝛohibet omnia mala pꝛohibet.⸗ Jtem omis
actus debitus inqtuʒ hmõi eſt actus iuſticie.ſ̊ omne pᷣ⸗
ceptum moꝛale eſt de actu debito.ergo oĩs actꝰpᷣcepti in⸗
qᷓtum hmõi eſt opus iuſticie.ergo oĩa pᷣcepta exeũt a ra⸗
dice iuſticie. Sed eadẽ eſt radix virtutis ⁊ inſticie.quia
iuſticia ẽ virtutis.ergo eadem ẽ radix virtutũ ⁊ p̃cepto⸗
rum. 4 Item oĩs actus debitꝰeyr imperio eſt actꝰobediẽ
tie. Sed omne pceptũ eſt actꝰ xebitꝰ ex imperio.p̃cepta
ergo nõ ſunt aliud ꝙᷓ ſit virtus.ergo ⁊7. Ad oppoſitũ
n eſt eadẽ differentia p̃ceptoꝝ moꝛalium. que eſt dif
ferentia virtutũ.nec ſjm eam eſt:quia pᷣcepta moꝛalia di
ſtinguũtur in decalogum. Hec aut diſtinctio ? bic oꝛdo
nõ pꝛocedit ſcdᷣm oꝛdinẽ ⁊ diſtinctionem virtutũ. Pꝛin⸗
cipium ergo diſtinctionis 2 oꝛdinis eſi differens vtrobi
q;:⁊ ſic nõ eſt radix eadem. 4¶ Item virtutes 7 pꝛecepta
directiua ſunt.ſed directio facta per virtutes ſoluitur et
aimittitur quãdo fit contrariũ virtuti. Directio anteʒ p⸗
ceptoꝝ nõ ſoluit᷑ nec coꝛrũpit᷑.licet fiant ↄtraria. Dire⸗
ctio em̃ ꝑ virtutes refert᷑ ad volũtatẽ ſiue actũ volũtatis
Directio aũt ꝑ pᷣcepta reſpicit rationẽ ſen actũ ratõnis.

Xxrix.
ergo hoc ſeꝑabile:⁊ iſtud inſeꝑabile.nõ eſt ergo eadem
radix iſtoꝝ. ¶ Item actus pᷣceptoꝝ ſemꝑ reſpicit tentio
nem.virtute aũt poſita vel amota:nõ magis vel minus
manet hic tentio.ĩmo pꝛecedit virtutes. eſt ergo alia ra⸗
dir pᷣceptoꝛum ⁊ virtutum. 4! Item aliquid fit quia de⸗
bitum.aliquid vᷣo quia voluntarium. Actus virtutis in
qꝙᷓtum hmõi voluntarius eſi:quia virtus eſt habitus vo
lũtariꝰ. Holũtas at reſpicit bonũ ĩ rõe boni.Vlirtꝰ̊ ra⸗
dicat᷑ ĩ rõe boni:qꝛ bonũ.pᷣceptũ aũt ẽ actus debitus:qꝛ
pᷣceptum ſub debito eſt:⁊ ita reſpicit bonũ inqᷓtũ hmõi.
ergo pᷣcepta radicant᷑ in ratione boni quia debitũ.ergo
nõ eſt eadem radix. 4 Si dicatur ꝙ virtus reſpicit debi
tum actus.ſicut pᷣceptum vt iuſticia.vnde debitũ actus
mouet virtutem iuſticie: ⁊ ſic illud nõ facit differentiaʒ
radicis. Contra.aliud eſt debitum actus:aliud executõ
cbiti actus.debitũ actus ſemꝑ eſt ex lege.⁊ boc ſemper
nit p̃ᷣceptum. virtus aũt de ſe non ponit debitũ actus
ed executionẽ ſiue ad habilitatem ad executionẽ debiti
actus. Sicut ergo dicimꝰex alio ⁊ alio debitum actus 2
executionem debiti actus: ita ex alia ⁊ alia radice dice⸗
mus pꝛocedere pᷣcepta:⁊ virtutem iuſticie.q Item vide
bitur alicui cum li.arbi.ſit facultas ratõnis 2 volunta⸗
tis.ex illa parte qua eſt facultas voluntatis:ponit᷑ oꝛdo
virtutis.quia virtus ẽ habitus volũtarius. Unde oꝛdo
ille eſt oꝛdo volũtatis. ſed ex illa parte qua eſt facultas
ratõnis ex cqua venit iudiciuʒ:ponit᷑ oꝛdo ſcdᷣm legem ⁊
pᷣcepta.quia lex dicit᷑ eo ꝙ facit legem quid facienduʒ ſit
qð ꝗpꝛie ꝑtinet ad rationem. Eſt ergo ponere radiceʒ pᷣ⸗
ceptoꝛuʒ in aĩa ſeu in li.arbi.ex illa parte qua eſt facul⸗
tas ratõnis:⁊ radicem virtutũ ex illa parte qua ẽ facul⸗
tas voluntatis. vt dicatur lex ⁊ pᷣcepta directiua ratio⸗
nis:viꝛtus aũt voluntatis.ergo alia ⁊ alia radix.qItẽ
voluntas eſt libera ⁊ abſoluta.ſed ratõ nõ ita:ĩmo bene
alicui neceſſitate ſubdita. Si ergo lex indicit quãdaʒ ne
ceſſitatem.ergo nõ poteſt eſſe direcnuũ ex ꝑte volũtatis
in qua eſt oĩno libertas. Eſt ergo ſolũ directiua ratõis.
Sed virtus ẽ directiua volũtatis vt dictũ eſt.quia ẽ ha⸗
bitus volũtarius nõ imponẽs neceſſitatẽ:ergo nõ eſt ea⸗
cem radix hoꝝ. Soł.dicenduʒzʒ.ꝙ nõ eſt eadem radix
virtutũ ⁊ pᷣceptoꝝ. Radicatio em̃ virtutũ ſemꝑ eſt ſcdᷣm
foꝛmam boni vt boni.Radicatio aũt pᷣceptoꝝ ſcðᷣm foꝛ⸗
mam boni vt debiti. ⁊ inde differens ẽ oꝛdo iſioꝝ:⁊ diffe
rens radicatio.¶ Ad qð notandũ eſt ꝙ eſt apetitus vł
voluntas oino abſoluta qᷓtum ad neceſſitatem debiti:⁊
̈tum ad neceſſitatem actus.⁊ hec eſt diuina voluntas.
Vnge nulli xbet ſicut dicit Anſeł. nec eſt ei neceſſitas
ad actum. Item eſi appetitus coaꝛtatus neceſſitate debi
ti ⁊ actus:⁊ iſte appetitus eſt irratõnalis qui eſt in crea⸗
turis irratõnabilibus:ſicut in igne ⁊ elementis alijs.qꝛ
in qualibet creatura eſt quoddam debitum. qð debet de
ſui natura:quia a deo creata.ſimiliter in ipᷣa eſt neceſſi⸗
tas ad actum:quia non eſt dña ſui actus.ſed neceſſitate
facit. IJtem eſt apetitus vel voluntas coartata neceſſita
te debiti. ſed non neceſſitate actus. ⁊ hec eſt voluntas
creature rationalis. Abſoluta enim ẽ a neceſſitate actꝰ:
quia in ſua libertate eſt facere vel non facere.ſed nõ ab
ſoluitur a neceſſitate debiti.immo tenetur ex debito: eo
ꝓ eſt ſubdita deo ad confoꝛmandam voluntatem ſuam
voluntati diuine. In pꝛima voluntate bene ponitur vir
tus:ſed non lex. Vnde voluntas diuina nulli legi ẽ ſub⸗
dita.plena autem eſt omni theſauro virtutum. In appe⸗
titu vᷣo irrationali eſt lex ſed non virtus: cum totum ibi
ſit debitum. In voluntate autem vel appetitu rationali
lex eſt et virtus.ita ꝙ ex parte illa que eſt abſoluta:ha⸗
bet regulam directiuam ſui ne erret.⁊ hec eſt virtus.ex
illa vðᷣo parte qua eſt ſub neceſſitate debiti: ſub lege eſt q̃
ipſum dirigit inſtruendo ⁊ dictando: quid debet ſeu ad
quid tenetur. Scðm hoc ponitur iuſticia generalit᷑ tri⸗
plex ſcilicet iuſticia voluntaria omnino ⁊ non debita.et
hec eſt in voluntate diuina. Ponitur etiam iuſticia de⸗

bita 7 nõ volũtaria:2 hoc ẽ in appetitu irratõnali.Et eſt
iuſticia debita ⁊ volũtaria.⁊ hec ẽ in appetitu ſeu volun
tate ratõnali.⁊ ex illa ꝑte qua erit iuſticia debita eꝛit lex
ex illa vdᷣo ꝑte qua ẽ iuſticia volũtaria ẽ virtus.⁊ loquoꝛ
cæ iuſticia generali ad legẽ ⁊ virtutes.⁊ ſic patet ꝙ non
ex eadẽ parte erit ſumere radicẽ virtutũ moꝛaliũ legis
¶Ad pꝛimã ᷓ rationẽ in cõtrariũ dicẽdũ. ꝙ licet eiuſdẽ
boni ſit virtus ⁊ pᷣceptũ:alia tamẽ eſt foꝛma ↄſideratõis
7 inde diuerſitas radicis. Alia em̃ eſt foꝛma boni vt bo⸗
ni: ⁊ boni vt debiti. ex illa parte qua ẽ foꝛma ſeu ratõ bo
ni vt boni:ſumit᷑ radicatio virtutis.erx illa aũt qua boni
vt debiti: ſumit᷑ radicatio p̃ᷣceptoꝝ legis.⁊ ſicut rectus
amoꝛ qui eſt boni vt boni:⁊ boni vt debiti. ſub alia eſt et
alia ratione 2 foꝛma boni: ſic alia ? alia radix.¶ Ad ſe⸗
cundã rationẽ.ſolutum eſt ꝑ boc.4l Ad tercià rationem
dicendũ. ꝙ differẽter eſt directio actus ꝑ virtutes ⁊ pce⸗
pta.quia directio actus er debito: eſt ipſoꝝ pꝛeceptoꝝ ·
Directio aũt actus ex rectitudine volũtaria: eſt ꝑ virtu⸗
tes. ſic ſub alia ⁊ alia ratione ſunt directiua üloꝛum
actuũ p̃cepta ⁊ virtutes.4 Ad quartã rationẽ dicendũ
ꝙ non ſequit᷑ videmus em̃ ꝙ idem opponitur gratie na
ture.ſ.peccatũ:ſpoliando.ſ gratuita.⁊ naturalia vulne
rando. 7 tamen alia eſti rectitudo huiꝰ illiꝰ.vnũ em̃ ma
lum ſufficit ad deſtruendũ plura bona cooꝛdinata:non
tamen illoꝛum eſt vna ꝑfectio nec poteſt eſſe ſeu rectitu⸗
do. 4 Ad quiĩtũ dicendũ. ꝙ actus debitus aliter eſt pᷣce⸗
ptoꝛum ⁊ virtutis iuſticie.Juſticia em̃ in qua virtꝰ ẽ nõ
reſpicit niſi executionem debiti actus.pꝛeceptum vo fa⸗
cit debitum actus. vnde hoe qð eſt ſeom eſſentiam lex in
anima. nõ eſt niſi debitũ actus faciendi. Executio & de⸗
biti actus ẽ a iuſticia inqᷓtum virtus eſt.de bitũ do actꝰa
lege. Et ſicut ab alio ⁊ alio eſt ꝙ ſit debitũ:⁊ ꝙ ſit erxecu
tio debiti actus vt viſum ẽ:ſic ab alia radice pcepta ⁊ iu
ſlicia virtus.¶ Ad ſextũ qð obijcit᷑ de obedientia ſilꝛ di
cendũ.qꝙ obediẽtia vno mõ ẽ lex ſiue ipᷣiꝰlegis.alio mõ ẽ
virrus. debitum em̃ obedientie eſt lex. ipᷣa vᷣo habilitas
ad bonũ exequendũ ꝑ obedientiã virtus eſt. AUnde ſcðᷣm
ꝙ eſt legis reſpicit debitũ:⁊ ſic ab eadem radice. Scom
aũt ꝙ virtus reſpicit executionẽ debiti. ⁊ ideo ab alia ra
dice. 4¶ Sed obijcit᷑ penes voluntatẽ eſt imperiũ ad oẽs
actus. Penes vᷣo rationẽ eſt ↄſilium ad oẽs actus.Sed
lex eſt pꝛincipiũ directiuũ in actũ ꝑ imperiũ. directõ le
gis radicat᷑ ex illa parte qua ⁊ imperiũ.nõ ex qua conſi
lium. Lex igit᷑ eſt ex parte volũtatis:⁊ non ratõnis. ex
eadẽ parte radicant᷑ lex? virtus.ql! Ao iſtud dicendũ ſi⸗
cut ſolutũ eſt:ꝙ lex reſpicit volũtatẽ ⁊ nõ ſolũ rationẽ:⁊
ſiłꝛ virtus.tamẽ aliter ⁊ aliter.qꝛ lex eam reſpicit qtuʒ
ad hoc:ꝙ tenet᷑ vel coartat᷑ ad debitũ actus.virtꝰ vᷣo in⸗
ïtum a debito eſt abſoluta:que ad h̊ eſt.vt dirigat aiam
in actũ exequendũ.Ad cuiꝰexecutionẽ nõ coaꝛtat᷑ ſi non
vult. ¶ Silꝛ ad alias ratões que oſtendũt ꝙ ler reſpicit
rationẽ:virtus aũt voluntatẽ.Licet ↄcludant verum.di
co tamen ꝙ penes hoc nõ eſt diſtinctio radicis in iſtis.
ĩmo quia lex pꝛimo ⁊ per ſe reſpicit facultatẽ. deinde vᷣo

rationem ? voluntatẽ. ex illa parte qua eſt tentio debiti

radicat᷑.virtus aũt nõ vt dictum eſt.

Jurxta boc ſecũdo .S. ij.

querit᷑ de oꝛdine pᷣceptoꝝ ⁊ vᷣtutũ.qð hoꝝ ẽ pꝛius?i Laʒ
ↄmũes actꝰſunt vtutũ ⁊ pceptoꝝ. aut ̊ qꝛ ſũt vᷣtutũ:ſũt
pᷣceptoꝝ vel ecõuerſo. Sed oſtat ꝙ qꝛ ſunt vᷣtutũ:ſũt pᷣce
ptoꝝ.Cõſtat em ꝙ moꝛalia ſeu actꝰmoꝛaliuʒ nõ ſunt in
pᷣcepio:niſi qꝛ bona. qꝛ virtuoſa:quia virtꝰreſpicit bo⸗
num ſub ratione boni. Illi aũt actꝰboni ſunt:⁊ qꝛ boni.
ſunt ĩ pᷣcepto.q̊ virtꝰ naturaliter pꝛiꝰqᷓ; p̃ceptum.4l!. Ad
oppoſitũ ante vᷣtutes ẽ debitũ actꝰetiã tentio ad ipᷣm.ſed
tebitũ actꝰ⁊ tentio ad ip̃ᷣm ſũt ꝑpᷣcepta: añ ðᷣtutes na⸗
turaliter ſũt pcepta. Sol.dicẽdũ.ꝙ lex ſeu pᷣcepta le⸗
gis naturalit ſũt pꝛioꝛa vᷣnutibo ⁊ H̊ ptʒ ſic.Honũ em̃ ſũ⸗
mũ mouet vt pᷣncipiũ vt finis. Jnqꝙtum em̃ ẽ bonũ pᷣn

cipium ſeu ↄditio pᷣncipij:eſ diffuſiuũ ſuipᷣius.⁊ ex hac
parte venit debitũ in creatura.ſ.ꝙ ip̃a tenet᷑ ad bonum:
qꝛ em̃ creatura a bono.idẽ debet bonum vt ↄſoꝛmet᷑ ſuo
pꝛincipio ſicut dictũ eſt. Et ex hac ꝑte venit lex. taqᷓᷓ di⸗
rectiua creature:⁊ dictãs ei bonũ debitũ.Ex illa aũt ꝑte
qꝛ bonũ mouet vt finis:⁊ ꝙ creatura eſt ad ipᷣm vt ad fi⸗
nem ꝓuenit virtꝰtãqᷓ directiua ipius aĩe.qꝛ virtꝰdirigit
in finẽ. Quia ꝗ̊ pꝛioꝛ ẽ comꝑatio aĩe ad bonũ in ratione
qua ẽ ipᷣius pꝛincipiũ:qᷓ; vt finis naturalit:ideo pꝛioꝛ eſi
oꝛdo pᷣceptoꝝ ſeu ſcõm pᷣcepta in aĩa:q; oꝛdo ſcõm virtu
tes. . Ad ratõeʒ in cõtrariũ dicendũ.qꝙ inqᷓtuʒ ſunt bo
na debita ſunt ipoꝝ pᷣceptoꝝ:inqᷓtuʒ vᷣo bona volũtaria
ſunt ipᷣ̃arũ virtutũ. Sed pꝛioꝛ ẽ naturalit ↄditio boni de
biti: ᷓ boni volũtarij.quia pꝛius accipit creatura natu⸗
raliter. vnde ipᷣa eſt debitrir deo tanqꝙᷓ pꝛincipio: qᷓ ipſa
moueat᷑ volũtarie in ipᷣm vt in finem.

Membꝛüũ ſecũduʒ

IYſo de radice moꝛaliũ decalogi.Cõſequẽ⸗
ter inquirẽdũ eſt de diſtinctõe pᷣceptoꝝ de
calogi. Et circa hoc plura incidũt dubita
beilia. Pꝛimũ eſt an diſtinctõ madatoꝝ de
calogi fuerit ĩ natura bene inſtituta.q fuerint ibi illa de
cẽ vᷣba. Scdm ẽ Fm quã ratõeʒ accipit᷑ diſtinctõ decalo
gi. Terciũ eſt de ſufficiẽtia numeri:an pluꝛa debent eſſe
vel paucioꝛa.Quartũ de diſtinctõe decalogi qtuʒ ad or
dinem. Quintũ de diſtinctõe qᷓtuʒ ad modũ tradẽdi.

Articulꝰ prunꝰ
Rimo ergo queritur an diſtinctio mandato⸗
rum decalogi fuit in natura bene inſtituta vł
ſolum ſit ſᷣm naturã coꝛruptã.Ad qð ſic.Ad
quodcũq; faciendũ vel vitanduzʒ in bonis? malis ſcðᷣm
ſe tenet᷑ hõ peccatoꝛ.etiã tenebat᷑ ante pctm:qꝛ in natu⸗
ra bene inſtituta erat ĩ maioꝛi debito boni faciẽdi ⁊ ma
li vitandi:qᷓ; in natura coꝛrupta. Si ergo omnia prece⸗
pta decalogi ſunt vel ao bonũ faciendũ qð eſt bonũ de ſe
vel ad malum vitandũ qð eſt malũ de ſe: ergo ante pec⸗
catum tenebat᷑ hõ ad oĩa facienda que in decalogo pꝛeci
piuntur: ⁊ ad omnia vitanda que ibi ꝓbibent᷑. Ergo in
natura bene inſtituta erat diſtinctio decalogi que? mõ.
Item homo in ſtatu innocẽtie ſue nature bene inſtitu⸗
te. tenebat᷑ maxime vitare quodlibet malũ.naʒ ipᷣe erat
ſpũali mẽte pꝛeditꝰvt dicũt ſancti.vnde tũc habebat ma
iorem cognitionem de bono faciendo ⁊ malo vitando.qᷓ
in ſtatu nature coꝛrupte. Si ergo maioꝛ erat cognitio ⁊
eadem tentio maioꝛ:eo ꝙ plus cognoſcebat. Pꝛeceptio
aüt naturaliter nibil aliud dicit miſi cognitionem boni
faciendi ⁊ mali vitandi ? tentionem ad illa:ergo magis
erat diſtinctio decalogi in natura bene inſtituta qᷓ; coꝛru
pta. Contra. ante peccatum non tenebat᷑ bomo refre
nare concupiſcentiã:quia nõ erat.ſed poſtꝙᷓ natura coꝛ/
rupta eſt tenet᷑:quia tunc regnauit cõcupiſcentia.vnde
Heñ.iij. Sub te erit appetitꝰtuus. nõ erat tũc iſtud p⸗
ceptum. Mon ocupiſces. Aut ſi eſſet aliquo mõ:aliter tñ
qᷓ modo.ergo nõ fuit hec diſtinctio mandatoꝝ ſcðᷣm na
turam bene inſtituta. 4 IStem ſcom ſtatum illum om̃ia
erant ↄmunia:nec erat aliqua inclinatio ad appꝛopꝛiatõ
nem. ergo vana eſſet tunc2 caſſa pꝛohibitio furti . qꝛ fur
tum ẽ contractatio rei aliene ſiue alij appꝛopꝛiate.. Itẽ
virtutes in via ſunt ad dirigendos actus in quibus con
ſiſtit ꝑfectio vite actiue. quia vo in patria ceſſabunt illi
actus: ideo ceſſabunt virtutes inqᷓtum regule ad illos
actus. Sed in ſtatu ante peccatum non erant hmõi actꝰ
mali:quoꝝ eſt pꝛohibitio in decalogo:nec inclinationes
ad malum. ergo ſimiliter nec regule ſeu pᷣcepta ad illos
actus ⁊ inclinationes cauendas. ergo nõ erant iſto pce⸗
pta decalogi ſeðz ſtatũ nature ante pctẽᷣm. ¶ õ ↄcupiſces
occides ⁊c. Qõ ergo tũc erat diſtinctõ mãdatoꝝ xæ⸗
calogi. Juxta bec queritur:que ſunt ⁊ que potuerunt

Ne
io
di⸗
ne
N
n
Ntic⸗
ioneg
leſtn
ntbe
ln
Cid
utu

16

tn

o
Ge
d
“W

le
aſ
3
ſ
n
e

rsr n

Queſtio

regere vel ↄſernare vitam homiĩs ante perm..¶ Itẽ ſicut
homo poſi pcim ẽ in debito quo ad deũ.ſic eti ẽ in debi
to quo ad ꝓximũ.⁊ ſcðᷣm hoc diſtinguũtur due tabule.
Sitꝛ ante pcĩm erat in hoc duplici debito.Querit᷑ ergo
an eſſent plura tunc mandata pꝑticularia quo ad deũ ꝙ
modo:an plura quo ad ꝓximũ:an paucioꝛa ꝙᷓ modo oꝛ
dinantia ad pꝛoximum ſcõm debitũ.an plura vtrobiq;:
an paucioꝛa. plura em̃ vt videt᷑ ex dictis vident᷑ mõ eſſe
oꝛdinantia ad pꝛoximuʒ qꝙᷓ; tunc.¶ Si dicatur ꝙ; diſtin⸗
ctio mandatoꝝ nõ eſt ſcᷣm naturã ante pcrm: ſed ſcõᷣm
naturam coꝛruptam. Iſiud nõ videtur eſſe veruʒ.ſ. ꝙ ſit
ſcom naturam coꝛruptam.quoniã natura coꝛrupta pꝛo
na eſt in malũ. nde geñ.viij. Pꝛoni ſunt ſenſus hbomi
nis:⁊ cogitatõ in malũ ab adoleſcentia ſua. Si ergo di
ſtinctio pᷣceptoꝝ decalogi reſpicit naturam coꝛruptam.
ergo debet eſſe diſtinctio ipoꝝ ꝑ diſtinctionem vicioꝝ.hᷣ
nõ eſt ita:quia ſi acciperet᷑ diſtinctio vicioꝝ ſicut accipi⸗
tur.j. Joh.ij.ſ.ꝑ illa tria.Omne qð eſt in mundo ⁊c̃· er⸗
go vxcalogus nõ ha beret niſi tria mandata. ⁊ ſi accipe⸗
retur ſcᷣm capitalia vicia: illa nõ ſunt niſi ſeptem vt di
cit Gꝛeg. ergo nõ eſſent niſi ſeptem mandata in decalo⸗/
go quoꝝ vtrũq; eſt falſum.ergo non eſt ipſoꝝ diſtinctio
ſcðᷣm naturam coꝛruptam. Sol.dicendũ ſcᷣm ꝙ ba
betur eccł.xvij. Deus creauit hominẽ de terra ⁊c̃. AUddi⸗
dit illis diſciplinã ⁊ legem vite. Juſticiam ſuã:⁊ iudicia
ſua oſtendit ũlis.⁊ magnalia honoris eius vidit oculꝰ

eoꝝ.⁊ honoꝛem vocis audierunt aures illoꝝ.⁊ dirxit il⸗

lis. Attendite ab omni iniquo et mandamt vnicuiq; de
pꝛoximo. Mota igitur tria ꝑ que oſtẽdunt᷑ 2 deſignatur
tria pᷣcepta oꝛdinantia ad deũ:que ſunt in pꝛima tabula
In hoc ꝙ dicit.Magnalia honoꝛis eius vidit oculꝰeo⸗

rum.tangit᷑ 1 oſtendit᷑ magnificentia maieſtatis.ad qðᷣ

eſt pꝛimum pᷣceptum:qð eſt de adoꝛatõne ⁊ magnificen⸗
tia diuine maieſtatis Exo.xx. Mon habe bis deos alie⸗

nos ⁊c̃. In hoc aũt ꝙ dicit. Et honoꝛẽ vocis audierunt

aures illoꝝ:oſtendit honoꝛificentia ipſius veritatis ſeu
ſapientie filij.vox em̃ dei eſt ia ſapientia dei:⁊ ſic iſlud
ꝑtinet ad noticiã ⁊ reuerentiazʒ ſapientie ⁊ veritatis.ad
qð datũ eſt ſcdᷣm mandatũ oꝛdinans ad deũ.ſ.non aſſu⸗
mes nomen dei tui in vanũ.In hoc ꝙ dicit᷑ attendite ab
omni iniquo:oſtẽdit᷑ deteſtatio malicie ⁊ iniquitatis.vt
ipi eſſent fixi in amoꝛe bonitatis ⁊ reuerentia.ad qð eſt
terciũ mandatũ pᷣme tabule. de ſanctificatõe ſa bbati.qꝛ
mandatũ illud ſpũaliter datũ eſt ad honoꝛẽ diuine boni

tatis.vt hõ vacet deo ⁊ quieſcat in ipᷣo.⁊ ſic dedit deꝰho

mini poſt creatõeʒ ante pctᷣm tria mãdata ſibi indita ex
ↄditione oꝛdinãtia ad veũ. AUnũ aũt dedit ad ꝓximũ.ſ.
mãdatuʒ de dilectõe ꝓximi.qʒð intelligit᷑ ꝑ hoc ꝙ dicit᷑
Vnicuiq; mãdauit de ꝓximo ſuo. Scom q̊ ergo dicen⸗
dum.ꝙ lex qᷓtuʒ ad pᷣcepta oꝛdinãtia in ceũ in pᷣmo ſta⸗
tu:⁊ in iſto nõ mutãt᷑ qtuʒ ad pꝛimã ratõeʒ madatoꝛuʒ
vel p̃ceptoꝝ.ĩmo illa tria erãt que mõ ſunt: ſ̊ mutãt᷑ q⸗
tum ad oꝛdineʒ ad ꝓximũ.quia mõ ſunt plura mãdata
oꝛdinãtia ad ꝓrimũ:tũc aũt vnũ ſolũ.⁊ ratio huidꝰẽ:qm̃
ex ꝑte dei nõ eſt facta mutatio ĩmo cũ ipſe ſit bonũ ĩmu⸗
tabile.ſi aliquid debet᷑ ei ante pctm: eadẽ ratõne poſt.
nec debet mutari: ſicut nec ipᷣe illud debitũ 2 ideo nõ eſt
mutatio quo ad oꝛdinãtia ad deũ in ratõne pᷣma debiti.
Seo cũ ꝓximus ſit mutatꝰ ꝑ peccatũ:qꝛ factꝰ eſt ꝓnꝰad
malũ.ideo mutata ſunt mãdata ad ꝓximum. ita ꝙ tunc
erat vnũ ſolũ:mõ ſunt plura.⁊ hoc ẽ ꝙ ꝓximꝰante petᷣm
nõ erat indigẽs. vnde nõ indigebat pater ſilio nec econ⸗
uerſo:nec etiã erat ꝓnus ad malũ:erat etiã ſcdᷣm quen
dam modũ ĩmoꝛtalis.erãt etiã oĩa ↄmũia. vnde nõ man
dauit ꝙ vnꝰſuccurreret olij.vt filius patri.nec ſerna⸗
ret ſe ab occiſiõe.ᷣ ſolũ ꝙ eſſet dilectio ad ꝓximũ. ¶Mo⸗
do aũt ꝓpter iſtas ꝓnitates ad malũ ⸗ coꝛruptões ꝑ pec
catũ.madant᷑ plura oꝛdinãtia ad ꝓrximũ.ſ. ꝓhibitò fur⸗
ti:qꝛ modo ẽ aꝓpꝛopꝛiatõ ⁊ nõ ante pctm.⸗ ꝓhibitio oc⸗
ciſionis:qꝛ mõ ẽ moꝛtalis.⁊ mõ ẽ inoꝛdinatõ volũtatis

inclinatio ad malũ ꝑ pcẽm. qð ante nõ eꝛat.⁊ ideo plu
ra mãdabant᷑ ad ꝓximũ..! Ao illud qð obijcit. ꝙ debz
eſſe eadẽ diſtinctio quo ad ꝓximũ.quia ad quecũq; tene
tur hõ poſt pctẽm ⁊ ante.in bonis dico faciẽdis:⁊ malis
vitandis. Dicendũ. ꝙ decalogus vt dictũ ẽ ſupꝛa.ẽ ſcõʒ
legẽ nature 2 de dictamiĩe ip̃iꝰ nature:ſ̊ quiddazʒ dictat᷑
ibi abſolute.quiddã aũt ſub ↄditõe.iſQatuꝛa eĩ boni di⸗
ctat abſolute ꝙ vnꝰnõ noceat alteri:⁊ ꝓpter h̊ dicit vni⸗
cuiq; mãdauit te ꝓximo ſuo. h̊ non hoc mõ vel illo erat
mandare. Silꝛ natura dictat abſolute oĩa eſſe omunia.
Aliqua vᷣo eſſe ꝓpꝛia iſtud dictat ſub ↄditione.ſ.ſiatꝰna⸗
ture coꝛrupte. Ende dictat ꝙ natura coꝛrupta ſit apꝛo⸗
pꝛiatio.⁊ ſuꝑ hoc dictamẽ fundant᷑ iſla pᷣcepta.i2õ fur⸗
tum facies.⁊ alia que ſunt ad ſeruãdam oꝛdinatõeʒ cir⸗
ca hoc.quia ꝗ̊ variat᷑ dictamẽ nature in natura bñ inſti
tuta ⁊ in natura coꝛrupta:ideo variat᷑ ⁊ pceptũ.vera eſt

ergo illa ꝓpoſitio ad quecũq; ⁊c̃.ſub ↄditõe.ſ.ſtatꝰ natu

re coꝛrupte.ꝑ hoc idẽ ptʒ ſolutõ ad ſcòam ratõeʒ ad idẽ
Ao illud qð poſt querit᷑ an ſint plura vel paucioꝛa qͥ
ad deum ⁊2 ꝓprimuʒz. dicendũ. ꝙ ex ꝑte ꝓrximi plurificat᷑
calogus ⁊ mutat᷑: ⁊ hoc ꝓpter ꝓnitatẽ nature ad ma⸗
lum poſt pctm: ⁊ ꝓpter miſeriã ⁊ indigentia noſtram.ex
ꝑte dei nõ ſunt plura nec paucioꝛa:cũ ipᷣe ſit imutabilis
2 bitũ oꝛdinatõis homis ad ipᷣm iĩmutabile.4 Ao il⸗
lud qð obijcit᷑ ꝙ diſtinetio mãdatoꝝ debet eſſe ſcðᷣm di⸗
ſtinctionẽ vicioꝝ:dicendũ ꝙ nõ.ĩmo alia ⁊ alia ratione
multiplicant᷑ pcepta ⁊ vicia.Peccatũ em̃ accipit multi⸗
plicatõeʒ ex cauſis quibo eſt auerſio a deo:⁊ ↄuerſio ad
bonũ ↄmutabile.⁊ fᷣm hoc ẽ illa diſtinctõ triũ radicum
pct᷑i.j. Joh.ij.per quas aĩa auertit᷑ a deo ⁊ ↄuertitur ad
bonũ ↄmutabile.⁊ ſcom triplex bonũ ↄmutabile: eſt illa
diſtinctio.aĩa em̃ auerſa a deo ⁊ ↄuerſa ad bonũ ↄmuta
bile. aut ↄuertit᷑ ad bonuʒ ↄmutabile exterius.⁊ hoc eſt
bonũ tꝑale:a iuxta h̊ ſumit᷑ ↄcupiſcẽtia oculoꝝ.Aut cõ
uertitur ad bonũ ↄmutabile inferius qð ẽ delectatõ car⸗
nis.⁊ iuxta h̊ ſumit᷑ ↄcupiſcẽtia carnis. Aut ↄuertit᷑ ad
bonũ ↄmutabile interius.qð ẽ amoꝛ ꝗpꝛie excellẽtie ⁊ ela
tionis:⁊ ab h̊ ſumit᷑ tercia radix que ẽ ſuꝑbia vite.Silꝛ
diſtinctõ capitalinʒ vicioꝝ ſumit᷑ penes auerſionẽ aĩe a
do:⁊ ↄuerſionẽ ad bonũ ↄmutabile.⁊ G̊ vel ꝑ inoꝛdina⸗
tionẽ factã in vi vegetabili: ⁊ ᷣm ̊ ſumũt᷑ duo vicia ca⸗
pitalia.ſ.gula ⁊ luxuria:h differẽter.qꝛ gula ſumit᷑ ſᷣim
inoꝛdinatõʒ vis nutritine.luxuria vᷣo ſᷣm ioꝛdinatõʒ ge⸗
neratiue.ſcm aũt inoꝛdinatõneʒ factã in ſenſitiua.per
buiꝰauerſionẽ ⁊ ↄuerſionẽ ſumũt᷑ alia duo.ſ.ira ⁊ aua⸗

ritia.ſcᷣm aũt inoꝛdin atõeʒ factã in rationali ſumũtur

tria alia.ſ.ſuꝑbia inuidia accidia.quoꝝ diſtinctio alibi
patebit. Diſtinctio aũt pꝛeceptoꝝ decalogi nõ decurrit
penes has vias:ĩmo penes ratõeʒ boni vt debiti vt vide
bitur: ⁊ ideo nõ eſt diſtinctio p̃ceptoꝝ ſᷣm diſtinctionem
vicioꝝ ſeu radicaliũ ſeu capitaliũ.

Articulus ſecũdus

Oſtea querit᷑ ſᷣm quã ratõneʒ accipit᷑ diſtin⸗
ctio pᷣceptoꝝ decalogi.Et circa h̊ plura inci⸗/
Dunt dubitabilia.ltrũ accipiat᷑ ſᷣm fidẽ.an
ſᷣm caritatẽ.an ſᷣm timoꝛẽ.an ᷣm bñficetiã ⁊ innocẽtiã.
an m affirmatõeʒ ⁊ negatõeʒ.an ſᷣm iuſticiã.

Pꝛimo queritur §. ].

vtꝝ accipiat᷑ ſcõm fidẽ diſtinctio decalogi. Ad qð ſic.j.
ad Thi. j. Nnis pᷣcepti eſt caritas de coꝛde puro:⁊ ↄſcĩa
bona:⁊ fide non ficta.ergo ↄſũmatio caritatis in prece⸗
ptis ẽ ex fide.q̊ ex fide ẽ ratio diſtinctõnis in pᷣceptis de
calogi.i Item ex hoc ꝙ hõ credit ꝙ deus eſt trinitas:de
bet honoꝛẽ patri ⁊ filio ⁊ ſpirituiſancto. ſᷣ ꝑ hoc diſtin⸗
guũtur pᷣcepta pꝛime tabule:qm̃ pꝛimũ ꝑ oꝛdinatõeʒ ad
patrẽ cui vnitas.ſcdᷣm ꝑ oꝛdinatõeʒ ad filium.terciũ or
dinat ad ſpiritũſanctũ:⁊ h̊ ſcõᷣm honoꝛificentiã ⁊ reue⸗

rentiam.¶ Item ex hoc ꝗ credo ꝙ creauit hominem ad

ſimilitudinẽ 2 imaginẽ ſuã. debeo ꝓximo meo honoꝛẽ:⁊
teneoꝛ ei in illis que pᷣcipiũt᷑ in ſcdᷣa tabula:que oꝛdinãt
ad ꝓximũ.ergo ex fide ſeu penes ſidẽ ſumit᷑ rõ diſtinctõ
nis decalogi.marime ĩ pᷣma tabula. qꝛ fides diſtinguit
inter ꝑſonas.Silꝛ etiã ex fide ſumit᷑ ratõ debẽdi:q obli⸗
gat in pceptis ad ꝓximũ.Ex hoc em̃ ꝓrimꝰẽ ad ima⸗
ginem. cebeo ipᷣm honoꝛare. dbeo etiã ei benefacẽ ⁊ nõ
nocere. Ad oppoſitũ. Tuliꝰdicit in rethoꝛica. ꝙ reli⸗

gio eſt qᷓ ſuꝑioꝛis cuiuſdã nature.quã diuinã vocãt cui⸗

tum ceremoniãq; affert.Ex religione &̊c diſtinctio ĩ pᷣce
ptis de cultu diuino. Sʒ religio ẽ de iure naturali ſicut
patet ibidẽ:ergo ex iure naturali ẽ diſtinctio in pᷣceptis
decalogi que ſunt ad cultũ dei:nõ ꝗ̊ᷓ ex fide.⸗¶! Item ſi pe
nes ſidẽ ſumeret᷑ hec diſtinctio.&̊ tria pᷣcepta pᷣme tabu⸗
le quibo pꝛecipit᷑ honoꝛ exbibẽdus trinitati:eſſent vnuʒ
pꝛeceptũ.hoc aũt eſt falſuʒ.ergo cũ ſint tria:penes fideʒ
nõ accipit᷑ hoꝝ diſtinctio.Aldaioꝛ patʒ. qm fides dictat
ꝙ idem honoꝛ attribuendus ſit patri filio ⁊ ſpirituiſan⸗
cto.Et ideo dicit᷑ Yoh.nv. Qui nõ honoꝛificat filiũ:non
honoꝛificat patrẽ. ̊ eſt honoꝛ ↄmunis dictatus ꝑ fidem
toti trinitati.ᷓ nõ eſt hoꝝ diſtinctio ꝑ fidem.cũ ideʒ ho⸗

noꝛ ip̃ᷣis ꝑſonis ꝑ fidẽ pᷣcipiat᷑. Diſtinctꝰ aũt eſt honoꝛ

appꝛopꝛiatus in üllis tribo pᷣceptis.
Becudo queritur .S. ij.
an ſcõm caꝛitatẽ debeat accipi diſtinctio mãdatoꝝ deca⸗
logi.Ad qð ſic.dicit augu.⁊ yſið.q ĩ dileciõe dei 1 pxri
mi pendet tota lex. VUnde ſuꝑ exo.xx.dicit glo.yſi. Dat
dñs Moy ſi legẽ innocẽtie noſtre:⁊ agnitõis ſue.que in
decẽ verbis ↄſiſſit ſcripta in tabulis lapideis digito dei.
tria ꝑtinent ad cognitionẽ ⁊ dilectõeʒ trinitatis.ſeptem
ad dilectionẽ ꝓximi quibo hũana ſocietas nõ leditur.g
diſlingnũt᷑ due tabule decalogi. ſcom ꝗ duplex diſtĩgui
tur dilectio dei.ſ.⁊ ꝓximi.Et vult etiam ꝙ pᷣma tabula
diſtinguat᷑ ſcõᷣm amoꝛẽ:⁊ reuerentiã trinitatis.ergo pe⸗
nes caritatẽ ſumit᷑ hec diſtinctio. 4¶ Ao oꝓpoſitũ obijcit᷑
ſic. Si penes caritatẽ vel dilectionẽ ſumit᷑ hec diſtinctio
Cum nõ ſit nini duplex dilectio ⁊ duplex mãdatũ de dile
ctione:ergo nõ eſſent niſi duo mãdata decalogi. ¶ᷓ BGtem
augu. in. viij. libꝛo de trinitate. NQui ꝓximũ diligit con⸗
ſequens eſt vt deũ pᷣcipue diligat.⁊ hoc dicit qꝛ ꝓximus
eſt imago dei. vñ ratio diligẽdi ꝓximũ ꝓuenit ex o.ea
dem Feſt ratio diligẽdi deũ ⁊ pꝛoximũ.ᷓ mandatũ d di
lectione dei ⁊ mãdatũ de dilectione pꝛoximi vnũ manda
tum ſunt. Si penes iſta eſſet diſtinctio decalogi. to⸗
tus vecalogus eſſet vnũ mandatũ. 4! SItem cũ vna ſit di

lectio dei ⁊ pꝛoximi.̊ vnũ mandatũ.
Lercio queritur .S.iij.
an ſcõᷣm timoꝛẽ debeat accipi diſtinctio mandatoꝝ.Ad
qʒ ſic. Ro.viij.nõ accepiſtis ſpiritũ ſeruitutis iteruʒ in
timoꝛe:ſed accepiſtis ſpiritũ adoptionis filioꝝ.volẽs ꝑ
hoc diſtinguẽ inter legẽ ⁊ euãgeliũ.penes timoꝛẽ ⁊ amo
re m. qꝛ in lege erat timoꝛ.in euãgelio amoꝛ.timoꝛ q̊ mo⸗
uebat ĩi lege. ̊ ſcdᷣm motꝰꝗ ſũt ex timoꝛe accipit᷑ diſſictio
mãdatoꝝ decalogi. Ad opꝓpoſitũ ſic. Cimoꝛ nõ cohibʒ
niſi manũ ⁊ nõ animũ ſeu volũtatẽ.ꝗ etiã h̊ xecalogꝰnõ
ꝓhibet niſi manũ ⁊ nõ volũtatẽ. gͤ ſcᷣm h̊ illud pᷣceptuʒ
25 cupiſces: nõ eẽt pᷣceptũ decalogi. 4 Pꝛetea timoꝛ
nõ mouet niſi ad declinatõem a malo.ꝗᷓ in decalogo non

eſſent pᷣcepta faciendi bonũ. .
.S. uij.

4 „
Nuarto queri
tur vtꝝ ſcm bñficẽtiã ⁊ ĩnocẽtiã ſumat᷑ diſſictio pcepto
rũ decalogi. Ad qð ſic.h̊ pceptũ. Honoꝛa pr̃eʒ:ẽ pᷣceptũ
bñficẽtie.alia at᷑ ad ĩnocẽtiã ꝑtinẽt:maxĩe de illis q̃ erãt
ad ꝓrximũ.& penes bñficẽtiã ⁊ ĩnocẽtiã ſumit᷑ diſtictõ ho
rũ.¶ AUd oppoſitũ.eadẽ ẽ vᷣt ᷣopoſitoꝝ vniꝰſic faciẽdi al
eriꝰſiẽ vitadi. ⁊ eadẽ lex. illo pcepto qͥ pꝛobibet᷑ me⸗
chia:pᷣcipit᷑ caſtimonia·x illo qͥ pᷣcipit᷑ honoꝛ ⁊ bñficẽtia

patris:pꝛohibet᷑ ibi inhonoꝛatio ⁊ maleficẽtia erga ipᷣm
EKogdem ergo mandato pᷣcipitur beneficentia⁊ innocen⸗
tia.nõ eſt ̊ penes hec diſtinctio. M
S. v.

Nuinto queritur

vtꝝ ſcdᷣm affirmatõeʒ ⁊ negatõeʒ hẽ iuſſionẽ ⁊ ꝓhibitõ⸗
nẽ ſumat᷑ hec diſtictio. Ad qð ſic.Cuilibet affirmationi
opponit᷑ ſua negatõ ⁊ ecõuerſo. cuilibet pᷣcepto affirma
tiuo erit pꝛohibitio opoſita ⁊ ecõuerſo. Si ergo hoc fa
cit diſtinctionem erunt.xx.mandata in decalogo.⁊ non
ſolum. x. qʒ eſt falſum.
.J. Vſ.

Berxto queritur

vtꝝ accipiat᷑ hec diſtictio penes iuſticiã. Ad qð ſic. Juſti

cia mouet ad debitũ.vñ debitũ ẽ de intẽtõe iuſticie. Pꝛe⸗
cepta at᷑ penes debituʒ diſtiguũt᷑.ſi ex iuſticia venit:ex
iuſticia venit diſtictio mãdatoꝝ.⸗¶ Cõtra.Si intẽtio iu⸗

ſticie reꝑta ĩ pceptis.ſ.qꝛ facit debitũ facit diſtictionẽ pᷣ

ceptoꝝ. ſilꝛ cũ intẽtio pꝛudẽtie reꝑiat᷑ in mãdatis.ſ.ele
ctio.⁊ ſit ĩ intẽtõe pᷣceptoꝝ decalogi:&̊ penes pꝛudẽtiã ſu
met᷑ oiſtictio decalogi.⁊ ſi nõ:̊ nec ᷣm iuſticiã.MDinoꝛ
ptʒ.ſ.ꝙ electõ ſit de intẽtõe legis. Qm̃ aug.in q̃ſtionibo
no. ve. teſ. dĩc. Lex a lectõe dicta ẽ vt de multis ꝗd eli/
gas ſcias.4! Itẽ hec iuſticia aut dicet᷑ iuſticia generalis
aut ſpalis. Si iuſticia generalis:⁊ eiꝰactꝰ ẽ declinare a

malo ⁊ facẽ bonũ.q ſic eẽt diſtictio decalogi.ꝙ qdã man

data facerẽt ſolũ declinare a malo.q̃dã ſolũ oꝛdinarent
ad bonũ.qð falſuʒ ẽiĩmo vtrũqʒ faciũt pᷣcepta decalogi.
nõ ſcdᷣm iuſticiã generalẽ ſumit᷑ diſtictio· ideo nec ſcõʒ
iuſticiã ſpãlẽ.qm iuſticia ſpãlis ſeu ꝑticłaris ſoluʒ oꝛdi
nat ad ꝓximũ.ꝗ nec ſcᷣm eã accipit diſtinctio decalogi.

BG t dicẽduʒ ꝙ ſcoõm foꝛmã boni vt debi⸗
0 10. ti penes aĩiam. Fm.ſ. ꝙ ipſa eſt debi⸗
trix boni venit lex ⁊ p̃cepta moꝛalia:qꝛ lex nihil aliud di

cit niſi debitũ boni actꝰ.ſcom vᷣo foꝛmã boni vt boni pe⸗
nes aiam:ẽ radix vᷣtutũ. Vñ ex vᷣtute ẽ actꝰ bonꝰ:ex lege
aũt fit debitꝰ. 1 ſic ſcᷣm intẽtionẽ boni vt debiti. ẽ acciꝑe
diſlinctõz pᷣceptoꝝ moꝛaliũ.i] ota igit᷑ ꝙ ẽ debitũ deo
ẽ debitũ imagini dei q ẽ ꝓximꝰ. Eo em̃ ꝙ ẽ ad imaginẽ
cebemꝰei bñficẽtiã ⁊ innocẽtiã. Debitũ vo deo reſpiciũt
mãdata oꝛdinãtia ad deũ. Debitũ vᷣo imagini reſpiciũt
mãdata oꝛdinãtia ad ꝓximũ.Scðm mutiplicatõeʒ de
biti ad deũ. eſt multiplicatõ p̃ceptoꝝ oꝛdinatiũ ad deũ.
Hec aũt intẽtio debiti triplicit eſt. Creatura em̃ eo ꝙ ẽ

effectꝰ debet ſe deo. qꝛ effectꝰ debet ſe totũ ſue cauſe.Cau⸗

ſa aũt que deꝰẽ in triplici habitudine cauſe ſe habet. Eli
em̃ vt pncipiũ ſeu vt cauſa efficiẽs. Itẽ ſe habet vt cs foꝛ⸗

malis exẽplaris. Itẽ ſe habet vt cauſa finalis. Efficiẽs
cauſa ẽ ipe deus ſeu pᷣncipiũ ratõe potẽtie.Cauſa foꝛma

lis ſeu exẽplaris ratõe veritatis. Cauſa vo finalis ĩ rõe
bonitatis.ſic q̊ ẽ debitũ quo debet ſe creatura deo ſic pᷣn
cipio vel cauſe efficiẽti.⁊ de bitũ quo debet ſe ei ſic cauſe
foꝛmali vel exẽplari. ⁊ debitũ qͥ ebet ſe o inqᷓtũ ẽ cau⸗
ſa final:S.2 ſcom triplex debitũ ſunt tria mãdata pꝛime

tabule oꝛdinãtia ad drũ. Primũ oñdit debitũ deo ſient

pncipio ⁊ cauſe efficiẽti.qꝛ illuo mãdatũ eſt de latria vel
adoꝛatõe diuine maieſtatis ⁊ vnitatis ⁊ cognitoe eiul⸗

ci:J hoc eſt illud mãdatũ.õ habebis deos alienos.

Penes vᷣo debituz quo de bet ſe hõ deo licut veritati vel
cauſe exẽplari.ſumit᷑ ſcõm mãdatuʒ.ſ.nõ aſſumes nomè

dei tui ĩ vanũ.ij Zomẽ illud dicit᷑ ipa veritas quã nõ de⸗

bemus affirmare aliquo mõ in teſtimoniũ noſire locutõ

—

nis ſine cauſa. In tercio p̃cepto oñdit᷑ debitũ deo ſiẽ cau

ſe finali. qd debitũ ẽ qtuʒ ad appetitũ ⁊ intentionẽ boni
tatis. ⁊ hoc eſt pceptum de ſabbato. qð pꝛopter hoc eſt.
vt anima ↄuertatur ad ipam bonitatẽ? in ipᷣa quieſcat.

ſic igitur quia eſt triplex ratio debẽdi quo ad euʒ . ideo
tria ſunt mãdata oꝛdinãtia ad deũ. Eſi ? alia ratõ diſti

guendi iſta mãdata oꝛdinãtia in deum. quia ↄuerſio aie

in deum eſt triplex. ſcʒ coꝛde. oꝛe.opere. In primo ergo

—Wn D cuch) Gonn) * RoE&

Queſtio

mandato oſtendit honoꝛ ⁊ reuerẽtia ſcdᷣm actuzʒ coꝛdis.
cũ dicit.nõ babebis teos alienos ⁊c. In ſecundo:ſcvᷣm
actũ oꝛis. In tercio oſtendit honoꝛ ⁊ reuerentia in actu
exterioꝛis operis cũ determinat᷑ quies in ſabbato. vt va
cet aĩa deo. bec em̃ ẽ intẽtio ſabbati.. Itez ſcᷣm appꝛo⸗

pꝛiationẽ ſumit᷑ alia diſtinetio.quia ꝑ pꝛimũ mandatuʒ
oſtendit vnitas in tro: que apaopꝛiat᷑ patri. Per ſcm
oſiendit᷑ veritas que appꝛopꝛiat᷑ ſilio. er tercinʒ boni⸗

7

tas:que axꝓpꝛopꝛiat᷑ ſpirituiſancto.quia terciũ pᷣce ptum
eſt de quiete ſabbati:quies aũt ipſius aie eſt in ipa ſum⸗
ma bonitate. 4 Item alia diſtinctio ſumit᷑ reſpiciẽdo di⸗

uinam latriã 2 bec diſtinctio quaſi ſcõᷣm allegoꝛiam ſu⸗

mitur ab Hugone de ſancto vict. libꝛo de ſacramentis.

Deus em̃ eſt reuerẽdus tripliciter.Eſt em̃ reuerẽdus in

ſua natura. Eſt etiã reuerẽdus in hũana natura. Et eſt

reuerẽdus in ꝓpꝛia ↄſcia. Pꝛimũ mãdatũ qð ẽ de adoꝛa⸗
tione reſpicit ꝙ reuerẽdus ſit deus in ꝓpꝛia natura.Se⸗

cundũ mãdatũ reſpicit ꝙ ſit reuerẽdus in hbũana natu⸗

ra aſſumpta. vnde ſenſus ẽ ſcdᷣm glo.Nõ aſſumes nomẽ

ci tui in vanũ.i.nõ credas xpᷣm purũ hoĩem. Itẽ reue:

rendus ẽ in ꝓpꝛia ↄſcia:⁊ ad hoc ẽ terciũ mãdatũ de ſab⸗

bato.⁊ hoc ẽ qð dicit Hugo.Audi iſrł:hic nota obediẽ⸗

tiam. deus tuus:hic nota gratiã.deus vnꝰẽ:hic doctrinã
quaſi dicat.obedientiã exhibe.gratiã intellige.veritatẽ

agnoſce.ipᷣm adoꝛabis:hoc ꝑtinet ad fidẽ.⁊ ei ſoli ſerui⸗

es:hoc ꝑtinet ad oꝑationẽ.Et ſubdit. Deũ adoꝛare eſt
totã mentẽ ad deuotionẽ ei ſubſternẽ:⁊ ipᷣm pᷣncipiũ⁊ fi
nem oĩis boni credere.⁊ ſic vult ꝙ pꝛimũ oñdit deũ reue
rendũ in natura ꝓpꝛia.ſcdᷣm in huana natura.EIñ dicit.
Mõ aſſumes nomẽ ti tui ĩ vanũ. In vanũ.vt dic hugo
aſſumere nomẽ dei: ẽ filiũ dei viſibilẽ ꝑ hũanitatẽ factũ
creaturã eſtimare. In vanũ q; nomẽ di aſſumũt qui fi⸗
lium dei ad ſe miſſuʒ:⁊ ꝓ ſua ſalute incarnatum ↄtẽnũt.
quid ẽ ergo dicẽ.iaõ aſſumes nomẽ dei tui in vanũ.i.ſi⸗
cut veneraris ⁊ adoꝛas ꝓpter h̊ ꝙ ab eo factꝰes:ſic ado⸗
ra ⁊ venerare ꝓpter hoc ꝙ ab eo redemptꝰ es.in quo ad-⸗
mouemur vt intelligamꝰeum nõ ſolũ adoꝛanduʒ in ſua
diuinitate:ſed in hũanitate qua nos redemit.Tercium
pᷣceptũ ẽ illud.Obſerua ſabbatũ. Sabbatum homis qð

ei exterius ſeruandũ p̃cipit᷑.ſacramẽtuʒ ẽ interioꝛis.vbi

mens ſancta ꝑ bonã ↄſciam a ſeruitute peccati quieſcẽs

in gaudio ſpũuſſancti iocũdatur. Scðm aũt rationem

debiti ad pꝛoximũ ſumit᷑ diſtinctio mandatoꝝ oꝛdinan⸗
tium ad pꝛoximũ.Nota igit᷑ ꝙ in natura hoiĩs ſeu pꝛoxi
mi qui factus eſt ad dei imaginẽ.eſt duplex ratõ debiti.
ſedm duo in quibo ẽ expꝛeſſio diuini eſſe in hoĩe.quia ſi⸗
cut in diuino eſſe ẽ natura ⁊ oꝛdo nature.natura ẽ ipſa
diuina eẽntia:oꝛdo nature eſt ſcdᷣm ꝙ vna ꝑſona oꝛit᷑ ab
alia.ſicut in hoĩe ẽ natura ⁊ oꝛdo nature: lcõm quẽ vnꝰ
hõ oꝛitur ab alio:ᷣ in angelis nõ eſt ita.nam vn?ex alio

nõ oꝛitur.⁊ ſic in hoĩe diuinũ eſſe expꝛimit᷑.⁊ q́tũ ad eẽ

eẽntiale vel naturale ⁊ qᷓtuʒ ad eſſe pſonale. Eit igit᷑ de⸗
bitum ad pꝛoximũ duplex.vnũ ratõe oꝛiginis vel pꝛinci
pij.⁊ ꝙᷓtuʒ ad hoc debitoꝛẽ filius patri.qꝛ ſcʒ ab ipᷣo oꝛi
tur.⁊ penes hoc debitũ ſumit᷑ pꝛimũ mandatũ oꝛdinãs
ad pꝛoximũ qð eſt. Honoꝛa patrẽ. Ex hoc em̃ ꝙ filius a
patre eſt:debet patri ⁊ non pater filio.⁊ hoc dicit multi⸗

pliciter Hugo de ſancto vict.ĩ li:.de ſacramẽtis. Pꝛimũ

pᷣceptũ ſcdᷣe tabule ad patrẽ ꝑtinet hominẽ. ſicut pꝛimuʒ
pꝛime ad patrem deũ. vtrobiq; paternitas pꝛeponitur:
vtrobiq; pꝛincipij dignitas honoꝛat᷑. Eſt aliud debitum
ratione nature ad pꝛoximũ: 2 penes iſtius multiplicati
onem ſumunt᷑ alia mandata.Debitũ aũt iſtud ẽ duplr.
quia debitũ iſtud vel ẽ ex parte debentis: vel ex ꝑte eius
cui debet.Erx parte debitoꝛis reſpicitur actus triplex. ſ.
actus inteꝛioꝛ qui ẽ actꝰcoꝛdis:⁊a actꝰerterioꝛ.ſ. actꝰoꝑis
eyterioꝛis: ⁊ actus medius ⁊ hic eſt actus oꝛis.ſ. loqui.
qua loqui conſiſtit ex inteꝛioꝛi intentione⸗ exteꝛioꝛi pꝛo
latione. ¶oqui em̃ eſt cum intentione pꝛoferre.pꝛopter
boc eſt debitum triplex ex parte debentis. quia eſt debi⸗

tum er parte actus coꝛdis:⁊ ex parte iſtius debiti ſumũ/

tur duo mandata.ſ.2 ↄcupiſces vxoꝛem pꝛoximi tui:
nõ deſiderabis domũ eius.Eſt etiaʒ debitum ex parte

oꝛis qð eſt loqui.⁊ penes illud ſumit᷑ vnũ mandatum. ſ.
nõ falſum teſtimoniũ dices.Eſt etiam debitum ex paꝛte

actus exterioꝛis: ⁊ penes illud ſumũtur alia.ſ.non occi

des:non furtum facies.non mechaberis: a diſtinguun⸗
tur iſta penes naturam cui debemus.Debitum em ex ꝑ⸗
te nature cui debemus ſic pꝛocedit.quia circa naturaʒ ẽ
eſſe ⁊ bene eſſe. Ad eſſe ẽ ↄiunctio aĩe cum coꝛꝑe.contra
hoc ẽ moꝛs ⁊ occiſio.⁊ q;tum ad hoc debet homo ꝓximo
ↄſeruationem eſſe:⁊ penes iſtud debitum ſumit᷑ boc mã
datum. NQon occides.qð.ſ.pꝛohibet moꝛtem xvel occiſio⸗
nem ſen deſtructionem nature in pꝛoximo. ſic in illo pᷣ
cepto eſt expꝛeſſio debiti qᷓtuʒ ad eſſe nature.vt ſaluetur
in pꝛorimo. Scdm aũt ꝙ debitum reſpicit bene eſſe na⸗

ture in pꝛoximo ſunt alia duo.Nam bene eſſe duo reſpi

cit.ſ.multiplicationem ⁊ ſuſtentationeʒ.ANultiplicatõ
nature ẽ per oꝛdinatam ⁊ bitam cõiunctionem viri 2
mulieris. Suſtentatio vo eſt per victũ. Penes ergo de⸗
bitum qtum ad bene eſſe qð reſpicit multiplicationẽ na
ture ꝑ œbitam ⁊ oꝛdinatam ↄiunctionẽ viri mulieris
ſumitur illud p̃ceptum.Mõ mechaberis. quia hoc pce⸗
ptum pꝛohibet inoꝛdinationẽ que ẽ contra bmõi multi⸗
plicationẽ. Penes aũt debitum qᷓtum ad bene eſſe qͥ ad
ſuſtentationẽ nature ſumit᷑ illuo pᷣceptum. NQon fura be
ris.qð pꝛohibet ↄtractionẽ rei aliene.Nam ipᷣa aia mi⸗
ſera ꝑ peccatũ cecidit in duplicẽ mileriã. moꝛtis.ſ.⁊ de⸗
fectus ſeu indigẽtie.q; cecidit in miſeriã moꝛtis:er H ha
bet ꝙ nõ põt ſaluari in ſeipᷣa.ſed requirit in alio ſaluari
ꝑoↄiunctionẽ viri ⁊ mulieris.quia do cecidit in defectuʒ
⁊ indigentiã:ex hac parte venit aꝑpꝛopꝛiatõ tꝑaliũ:qui⸗
bus ipa indiget ad ſuſtentationẽ ſui:alioquin ipᷣa defice
ret.⁊ inoꝛdinationẽ contra hmõi aꝓpꝛopꝛiationẽ pꝛohi⸗
bet in hoc mãdato.õ furtum facies. Quia ergo in ge⸗
nere nõ eſt accipere debitũ niſi aut ad veũ aut ad ꝓximũ
⁊ ad deum tribo modis: ad pꝛoximũ aut ratõe oꝛiginis
aut ratõe nature.⁊ hoc aut qᷓtuz ad eſſe aut qᷓtuʒ ad bñ
eſſe.ex ꝑte æœæbitoꝛis vel cui debet: ideo tot ſunt pᷣcepta ĩ
vniuerſo:⁊ ſe habent iſte diſtinctiones ex ꝑte debitoꝛis:
ex ꝑte eius cui debet:ita ꝙ vna includit aliã:⁊ eſt ſicut
cauſa alteriꝰ.Et ideo vna accipit᷑ ꝑ ſubdiuiſionẽ vnius
mẽbꝛi alterius.Quia vo natura poſt lapſuʒ in dupliceʒ
cecidit miſeriã.l.coꝛruptionia ⁊ vite.ideo habet ꝓnitatẽ
in nobis vt ſaluet ſe in alio.⁊ ad hoc ẽ motꝰcõcupiſcẽtie
nec ſumꝰdñi iſtius motus. Et qꝛ cecidit in miſeriã vite.
opoꝛtuit ꝙ haberet domuʒ ⁊ terras ⁊ alia tempoꝛalia ꝑ
que ſuſtentaretur. Et quia in has duas miſerias ceci⸗
dit homo.ideo mirabilis eſt inclinatio ipſius cõcupiſcẽ
tie vt ſe ſaluet in alio.⁊ ad habenda tempoꝛalia per que
ſuſtentet᷑.⁊ ideo geminat᷑ mandatũ ↄtra appetitũ vis ge
neratiue:ꝑ quam ſaluet ſe in alio ⁊ contra appetitũ tem⸗
poꝛalium.ita ꝙ pꝛohibetur voluntas⁊ actus ĩ vtroq;.ſ.
Mon concupiſces vxoꝛem pꝛoximi tui.hic volũtas.i20
mechaberis.hic actus generatiue.Non deſiderabis do
mum ⁊c̃.hic pꝛohibet᷑ voluntas vel agetitus tempoꝛali
um in volũtate ſolũ.õ furtũ facies:hic ꝓhibet᷑ actus
illus pꝛonitatis.ſ.rapacitas vt dic glo.in exo.xx. Ad
illud ergo quo queritur.an penes fidem accipitur diſti⸗
ctio mandatoꝛum.dicendũ.ꝙ nec penes fidẽ:nec penes
alia accipit᷑:ſ̊ ſolũ penes ratonem debiti vt viſum ẽ.nec
Fm aliquã diſferẽtiã vel ratõeʒ virtutis accipit᷑.quia ex

alia ratõe ẽ intentio ⁊ differẽtia virtutũ pꝛeceptoꝛum.

¶ Ao ratões vᷣo quibo oſtendit᷑ ꝙ penes fidẽ accipiatuꝛ
hec diſtinctio.dicẽdũ.qꝙ in pᷣceptis duo attẽdẽda ſunt.ſ.
diſlinctio ⁊ executio.Diſtinctio ↄſequit᷑ differẽtiã debiti
actus deo vel ꝓximo.⁊ ideo penes ratõeʒ debiti accipit᷑.
Ad executionem aũt ipſoꝝ requiritur fides.pꝛudentia
tumoꝛ ⁊ caritas.iuſticia.ſed diffeꝛenter:quia fides ⁊ pꝛu
dentia monent ad executionem ipſoꝝ ex parte ↄgnitiue

7
N 42

nen 2 να½

N

N

. „ 0 RMEN ky⸗

pꝛactice. diſſerẽter tamẽ: quia fides mouet ad impletio⸗
nem pceptoꝝ ratõe finis.ſ/oſlendẽdo finẽ.pꝛudentia vo
que eſt virtus politica reſpicit ducentia ad illũ finem.ſ.

circũſtantiã actuũ.Ex parte aũt effectiue mouent alia ſᷣ

differenter. qm timoꝛ mouet inchoatõne.Sap̃.j. IJnitiũ
ſapientie ẽ timoꝛ dñi. Juſticia vᷣo mouet ſicut in ꝓgꝛeſſu
vel executione.Caꝛitas vᷣo mouet in ↄſummatione.quia
iſta tria attendũtur in impletione mandatoꝝ.ſ.inchoa⸗
tio. pꝛogꝛeſſus vel executio.ↄſummatio.⁊ ſic ex iſtis nõ
pendent mandata qtum ad diſtinctionẽ: ſ qtum ad im⸗
pletionem vel inchoationẽ. pꝛogꝛeſſum ⁊ ↄſũmationẽ.et
ſic virtus nõ efficit diſtinctionẽ mandatoꝝ ſed impletio
nem. E ergo obijcit᷑. ꝙ er fide eſt diſtinctio ꝑſonarum
honoꝛis trinitatis.dicendũ.q; cum hec eſt ratio debiti
ue hmõi diſtinctionẽ facit ⁊ nõ fides niſi ex ↄſequenti.
nde ratio honoꝛis vt debiti reſpectu maieſtatis in pa⸗
tre.veritatis in filio.bonitatis in ſpũſancto:facit hmõi
diſtinctionem ꝑ ſe.4¶. Ad illud qð obijcitur de caritate.
dicendũ ꝙ caritas mouet ad pᷣcepta q;tum ad ↄſũmatio
nem nõ qᷓtum ad diſtinctionẽ.l Ad illud qð obijcit. ꝙ
nõ ſit niſi vnũ pᷣceptum caritatis.quia vna dilectioẽ ra⸗
tio alterius.dicendũ ꝙ virtus reſpicit fſoꝛmã boni vt bo
ni. Et quia foꝛma boni eadem ẽ in dilectione dei ⁊ pꝛoxi
mi:ideo vna ẽ virtus caritas que reſpicit dilectionẽ dei
7 pꝛoximi:nõ tamen vnũ pᷣceptũ:quia pᷣceptum reſpicit
rationẽ debiti.debitũ aũt vnũ nõ eſt ſ̊ duplex:qꝛ alio eſt
omoꝛ debitus deo: ⁊ pꝛoximo debitus.⁊ licet vna ſit rõ
alterius:tamẽ ex alia ratõe debet hõ amoꝛẽ deo ⁊ pꝛoxi⸗
mo.qꝛ deo debet amoꝛẽ ſicut cauſe.pꝛoximo vᷣo ſicut effe⸗
ctui facto ad imaginẽ.qꝛ g̊ debitũ duplex.ideo pᷣceptum
duplex. ¶ Ad illud qð obijcit᷑ de timoꝛe.dicẽdũ ꝙ timoꝛ
nõ mouet ad pcepta niſi qtum ad impletionẽ.⁊ h̊ in in⸗
choatione. Ad illud qð queritur an penes beneficen
tiam ⁊ innocentiã ſumat᷑.dicendũ ꝙ nõ inqᷓtuʒ hmõi.hᷣ
inĩtuʒ beneficentia ⁊ innocentia cadunt ſub debito vel
ↄtrario.¶! Ad qð obijcitur ꝙ illo quo pᷣcipit᷑ honoꝛ ⁊ be
neficentia patris pꝛobibet᷑ inbonoꝛatõ ⁊ inbeneficentia
erga ipᷣm. Dicendũ.ꝙ hoc verũ eſt:łᷣ ex hoc nõ ſequit᷑ ꝙ
nõ diſtinguũtur pᷣcepta ſcdᷣm innocẽtiã ⁊ beneficẽtiã.qꝛ
p̃cepta beneficẽtie ⁊ innocẽtie nõ dant᷑ reſpectu eiuſdem
Pꝛeceptũ em̃ de innocẽtia que ẽ in ꝓhibitõe furti.nõ eſt
reſpectu eius pᷣciſe reſpectu cuiꝰeſi pᷣceptũ de beneſicen⸗
tia honoꝛis parentũ. Ad illud qð querit᷑ an penes iu

ſticiam ſumit᷑ hec diſtinctio. dicendũ ꝙ iuſticia ⁊ ẽ lex ⁊

eſt virtus: nec ẽ eadẽ ratio ipᷣius ſcðᷣm ꝙ ẽ lex ⁊ ſcdᷣm ꝙ;
virtus. Juſticia em̃ ſcðᷣm q lex:dĩc debitũ actꝰ. Juſticia
aũt ſcdᷣm ꝙ virtꝰ dĩc executionẽ debiti actꝰ.⁊ ſic debituʒ
nõ ↄſequit᷑ iuſticiã vᷣtutẽ:ſ̊ ſcdᷣm ꝙ ẽ lex.⁊ ideo nõ penes
iuſticiã vᷣtutẽ ſumit᷑ diſtinctõ p̃ᷣceptoꝝ.⁊ ꝓpter hoc nõ va
let vlterius ooſitõ ꝙ penes pꝛudentiã debit accipi:qꝛ
fundat᷑ ſuꝑ hoc ꝙ diſiinctio hoꝝ accipiat᷑ penes iuſticiã
⁊ virtutẽ.Et ſic patet ſolutio.

Articulus tercius

BHnſequẽter querit᷑ de ſufficiẽtia numeri de⸗
calogi. An.ſ.in pluribo vel paucioꝛibo debe⸗
at poni. Ad qð ſic.j. Joh.ij. Omne qð eſt in

mungdo. aut eſi ↄcupiſcentia carnis.aut ↄcupiſcẽtia ocu⸗

loꝛum.aut ſuꝑbia vite.Sicut ̊ ↄtingit peccare duabus
pꝛimis acupiſcentijs:ita ⁊ tercia.ſicut ̊ in pᷣceptis deca⸗
logi pꝛobibʒ ↄcupiſcẽtia carnis cum dicit᷑:nõ ↄcupiſces
vxoꝛẽ pꝛoximi tui:⁊ ↄcupiſcẽtia oculoꝝ cũ dicit. õ de⸗
ſiderabis domũ pꝛoximi tui.⁊ ſicut penes iſta ſumũtur
duo mandata:ſic penes terciã.ſ.ſuꝑbiam vite debet ac⸗
cipi aliqd mandatũ in quo pꝛohiberet᷑ ↄcupiſcentia ho⸗
noꝛis vel excellentie que ẽ ſuꝑbia vite:⁊ ſic deberent eſſe
plura qᷓ ſint.¶ Si dicatur ꝙ debet pꝛohiberi ocupiſcen
tia ſequens infectionem oꝛiginalis culpe.vnde ratione
infectionis ẽ ꝙ pꝛohibet᷑ ↄcupiſcentia.tunc obijcit. Infe
ctio nõ eſt ſicut dicunt niſi in parte vegetabili: ᷣm quaʒ

tranſfundit᷑ peccatũ oꝛiginale. vnde ſolũ eſt infectõ ſcds

ↄcupiſcentiã generatiue.hec q̊ ſola ſequit᷑ illã infectionẽ
7 nõ ↄcupiſcentia domus vel poſſeſſionis alicuiꝰ.ipᷣa er⸗
go ſola debet pꝛohiberi.qð eſt falſum.ergo nõ valet illa
ratio.i¶ Item ſicut ex parte ipſius vis cõcupiſcibilis eſt
peccare ſcom actum ⁊ affectum: ita ex parte iraſcibilis:
actus autẽ iraſcibilis eſt occidere iſte pꝛohibetur.affe⸗
ctus aũt eſt ira.ergo in decalogo debʒ ira pꝛohiberi.ſi g

nõ pꝛobibet᷑:ergo ẽ inſufficiẽtia in decalogo.¶ Item cir⸗

ca occiſionẽ eſt factũ ⁊ intentio facti.Factũ aũt bene põt

fieri. ſ. qð ſit intentione iuſticie. ſicut eſt in iudice. male
aũt fit ab eo qui occidit intentione vindicte:ſicut ẽ homi

cida:⁊ ſic actus occiſionis bene põt fieri ⁊ male.⁊ circa
ipſum ↄtingit peccare.circa vᷣo intentionẽ ſemꝑ eſt pec⸗
catum. vnde occiſio intentionis ſiue affectus ſemꝑ ẽ pec
catum.quia cum dico intentionẽ occidendi.pono ꝙ intẽ
tio ſolum terminet᷑ ad occidere.hoc aũt ſolum eſt in illo
qui occidit ex libidine. ſi ergo actus põt eſſe bonꝰ ⁊ ma⸗
lus:intentio vᷣo ſemꝑ eſt mala:ergo magis debet ꝓhibe⸗
ri affectus vel intẽtio occiſionis qᷓ; actus:⁊ qꝛ nõ ꝓhibet᷑

ergo ẽ inſufficiẽtia p̃ceptoꝝ. 4¶! Item lex facit differẽtiaʒ

inter volũtariũ homicidã:⁊ inuolũtariũ.qꝛ voluntario
ↄcedit remediũ.ſ.ciuitates refugij.ſicut ptʒ Qume.xxxv
7 tamen vtrobiq; erat actus occidendi.&̊ magis eſtimat᷑
ſcõᷣm legem affectꝰoccidendi qᷓ; actus.g̊ magis debet ꝓ⸗
hiberi volũtas qᷓ; actus.aut inſufficientia ⁊c.¶ Item ſi⸗
cut circa mechia ↄtingit peccare actu ⁊ affectu:ſic etiaʒ
circa quodlibet mandatũ.ꝗ circa quodlibet mandatum

debet eſſe pꝛohibitio de actu ⁊ de affectu ſicut circa hoc.
¶l Item ſi ↄtingit peccare ꝑ inoꝛdinatõeʒ ad deũ ⁊ ꝑ in⸗

oꝛdinationẽ ad pꝛoximũ: ita etiã ꝑ inoꝛdinatõneʒ ad ſe⸗

ipᷣm. ſicut qñ aliquis peccat ꝑ moleſtiã carnis:ille detur

pat ſeipᷣm.ſ̊ decalogus tm̃ duas ꝓhibet pᷣmas inoꝛdia⸗

tiones:nõ ergoẽ ſufficiẽs cũ tercia dehet ꝓhiberi.¶ Itẽ

cetrahere ꝓrimo graue peccatuʒ ẽ.⁊ tñ non videt᷑ in ali
quo mãdato: qꝛ detrahere nõ ẽ occidere.nõ ẽ mẽtiri.vñ
nõ pꝛohibet᷑ in iſtis.& debet eſſe aliqdð mandatũ de ꝓhi⸗
bitione huiꝰ.vel erit inſufficientia in decalogo.4 Item
quidã actus ẽ malus de ſe vel ſcdᷣm ſe:quidã ſolũ malus
er radice que ẽ intentio:ſicut eſt ieiuniuʒ y pocritarum.
quoquomõ ſit actus malꝰ:ſemꝑ ẽ radix peioꝛ actu. hec

aũt radix ẽ affectus ſiue intentio:ergo debet ꝓbiberi cir

ca quẽlibet actum. Ad oppoſitum oſtendit᷑ ꝙ deberent

eſſe paucioꝛa. In aetu em̃ ↄtinet᷑ voluntas. actus em̃ nõ
eſt bonus vel malus:niſi quia voluntarius.Vnde dicit

dama.Oꝛ actus inuolũtarij nõ ſunt digni remuneratio⸗

ne nec ſupplicio:vnde nec laudabiles nec vitu ꝑabiles.ſi

ergo pꝛeceptum pꝛohibitio non ſunt de actu niſi quia
voluntarius: pꝛohibendo actum pꝛohibet voluntatem.

ergo ſuꝑfluit pꝛohibitio volũtatis ſiue affectionis in de⸗
calogo. ⁊ ſic nõ ↄcupiſces nõ debet eſſe mandatũ decalo

gi. ¶ Item volũtas cauſa ẽ actus.qꝛ actus ex voluntate
ꝓcedit.ſ̊ ꝓhibita cauſa ꝓhibet᷑ effectus: phibita vo⸗
luntate pꝛohibet᷑ actus. ſuꝑfluũt mandata que ſunt de

probibitõe actuũ. 4 IStem math. v. Si videris mulierẽ
ad ↄcupiſcendũ eam iam mechatꝰes in coꝛde tuo. Nun⸗

— .

quid ſitꝛ qui videt equũ ad ↄcupiſcendũ eum: furatus ẽ

eum. conſtat em̃ ꝙ nõ:eꝛgo videmꝰꝙ quedã ↄcupiſcentia
facit actũ quedã nõ.ſicut velle mechari facit mechiam.
pꝛohibita ergo cupiſcentia mechãdi cũ dicit᷑. Non vcu
piſces vxoꝛem ⁊c:ſuꝑfluit pꝛohibitõ de actu mechãdi.et
ita nõ mechaberis hoc nõ debet eſſe mandatũ decalogi.

Item Ro. vij. Concupiſcẽtiã neſciebã eſſe peccatũ ni⸗

ſi lex diceret. non concupiſces. Glo. Hona eſi ler que dũ
ↄcupiſcentiam pꝛobibet: omnia mala pꝛohibet. ᷓ ꝓhibi

ta ↄcupiſcentia generali ꝓhibent᷑ omnia mala. dicendo

oĩia mãdata alia.

ergo nõ ↄcupiſces: ꝓhibẽt᷑ oẽs mali actꝰ.⁊ ita ſuꝑfluũt
Sotł.Ad euidẽtiã maioꝛẽ huiꝰ que⸗
ſtionis. intelligenduʒz eſt ꝙ ler decalogi triplicem habet
com ꝑationem.ſ. ad triplicem legeʒ.ſ.ad legem nature.

—

1
8

iſt
ne

Nn

t
ine

ni

nn

nt

n

S

Queſtio

ad legẽ gratie: 1 ad legẽ fomitis. Ad legẽ nature comꝑa
tur ſicut babes Ro. ij. Cum gentes que legẽ nõ habent
naturaliter ea que legis ſunt faciunt ipi ſibi ſunt lex: qꝛ
oſtendũt opus legis ſcriptũ in boſuis. Et comꝑatõ
ad legem nature que ẽ ſcripta in coꝛde bomis. M ſimi⸗
liter com petur ad legẽ gratie habetur per glo. ſuꝑ illuꝰ
pᷣs. Lex domini imaculata ↄuertens animas. Blo. Sua
diſtinctione coꝛrigens 2 ad xp̃i gratiaʒ mittens.Ecce ꝙ
habet comꝑationẽ ad legem gratie.aliter em od gratiaʒ
nõ mitteret. Ad legem fomitis repᷣmendã compatur 'm
ꝙ babetur.ij. Coꝛin. iij. Lra occidit ſpũs autẽ vinificat.
BGlo.iLon dicit᷑ lr̃a occidens eo ꝙ lex mala ſit: ſed quia
pꝛohibens peccatum nõ iuſtificat hominẽ: ſic pꝛobibẽ
d peccatũ comꝑatur ad legem fomitis.⁊ Ro.v· vbi ha⸗
bundauit delictum. Glo. Frenatus ẽ ↄcupiſcentie fluuiꝰ
Sed nota differentiã harum comꝑationũ.qꝛ comꝑatur
ad legem nature manifeſtandã. vt.ĩ.que erant occulta ꝑ
tenebꝛas peccati manifeſtarent᷑. VUnde augu.in queſlio⸗
nibus vete.7 no.teſ. Data ẽ lex vt que ſciebant᷑ auctoꝛi⸗
tatem haberent. 7 que latere ceperant manifeſtarentur
Ad legem aũt gratie comꝑatur teſtificando. quia eſt in
ſignum gratie. Ad legem aũt fomitis vel peccati com ꝑa
tur cohercendo. iuxta iſtas tres com ꝑationes ſumunt᷑
tria que attendũtur in decalogo.ſ.numerꝰ.oꝛdo.modꝰ.
Scði pꝛimã comꝑationẽ ſumit᷑ numerus.ſcoᷣm ſcðam
oꝛdo.ſcðm etiam terciã modus tradendi.iQumerꝰergo
decalogi eſt ex lege nature reſpiciente ſtatũ nature coꝛru
pte. Et ſcvᷣm hoc duplex ẽ dictamen legis naturalis vt
dictum eſt. Dictat em̃ duplex debitũ.ad deũ.ſ.⁊ ad. ꝓxi⸗
mum qui eſt imago dei.Dictamẽ nature debiti ad deum

neceſſariuʒ eſt triplici ratione.quia com ꝑatur creatura

ad deum tanqᷓ ad ſuũ pꝛincipiũ ſeu cauſoʒ efficientẽ.foꝛ

malem ⁊ finalem. Et ideo cum quilibet effectus debeat

ſe ſue cauſe:eſt debitũ creature ad deũ ratõe cauſe efficiẽ
tis:ſcdᷣm ratõeʒ cauſe foꝛmalis exemplaris.terciũ ratõ

ne finalis. Pꝛimũ eſt ratõne vnitatis pꝛincipij.ſcdᷣm ra

tione veritatis.terciũ ratõne bonitatis Et ſcõm hoc tri
plex dictamen nature accipit᷑ triplex mandatũ oꝛdinãs
ad deum. Pꝛimum qð eſt de cultu ⁊ adoꝛatõne: reſpicit
vnitatem pꝛincipij.quia debitum cultus vel honoꝛis re⸗

ſpicit iſam vnitatem ſeu pꝛincipiũ. Scðm de reuerẽtia

veritatis.quia debitum reuerentie reſpicit veritatẽ. De
bitum aũt vacationis vel ſanctificationis reſpicit boni⸗

tatem. ⁊ penes illud ſumit᷑ terciuʒ mandatũ de ſabbato

vt dictum eſi pꝛius ictat etiam natura debitũ ad ipaʒ

imaginem ci que ẽ pꝛoximus. imago aũt nõ habet de⸗

bitum niſi ab exemplari:aut ergo in imagine que ẽ pꝛo⸗
ximus erit debitũ ratione vnitatis ſeu pꝛincipij. vel ra⸗
tione bonitatis vel veritatis cuiꝰ eſt imago.quia homo

imago eſt trinitatis.⁊ iuxta iſta debita ſumũtur manda
ta oꝛdinantia ad pꝛoximum.Debitum ratione pꝛincipij

eſt debitum honoꝛis.⁊ penes illud ſumit᷑ pꝛimũ manda⸗
tum oꝛdinans ad pꝛoximũ.ſ. Honoꝛa patrem ⁊c̃.Pater

em̃ eſt pꝛincipiũ filij:⁊ ideo pater eſt iſiud debituʒ bono/

ris pꝛincipij. Penes ðvᷣo debituʒ qð debet᷑ pꝛoximo ratio
ne veritatis.ſumit᷑ ratio illius mandati:nõ falſuʒ teſti⸗
monium dices. Reuerenda em̃ eſt veritas q;tuʒ ad ꝓxi⸗
mum: cum ſit imago veritatis que ẽ ſilius. Penes vᷣo de
bitum ſanctificationis ⁊ amoꝛis bonitatis ſumũtuꝛ alia
tria mandata.ſ.nõ occides ⁊c.Debitum em̃ ratõne bo⸗/
nitatis obligat non ſolum ad ſancuficandũ ⁊ ad aman
dum bonitatem in exemplari: ĩmo etiam in imagine. ⁊
illuo æbitum bonitatis ꝙtum ad pꝛoximum triplex eſt
quia ẽ bonum qð reſpicit ꝑſonam:⁊ bonum qð reſpicit

ſpeciẽ:⁊ bonũ qð reſpicit ſuſtentationẽ. Ponũ qð reſpi⸗

cit ꝑſonam.ẽ vita ꝓximi: ⁊ penes debituʒ illius boni lu⸗
mitur illud mandatũ.nõ occides. Monũ qð reſpicit ſpe
ciem eſt bonũ multiplicationis ſpeciei.⁊ ad boc ocurrit
oꝛdinata ↄiunctio viri ⁊ mulieris.⁊ ratione debiti oꝛdi⸗
nis illius boni quod eſt in pꝛopagatõne ſpeciei ſumitur

hoc mandatũ.nõ mechaberis. Honũ vo ſuſtentationis
quod venit ex defectu nature: reſpicit apꝛopꝛiationem.
Vnge ratio huiꝰeſt aꝑpꝛopꝛiatio rerum neceſſaria ad
ſuſtentandũ naturam:2 penes debitum illiꝰboni ſerua⸗
di ſumit᷑ boc mandatũ.nõ furtum facies.Vnde ſicut de
bitum deo eſt ratio pꝛincipij veritatis bonitatis: ſic tri⸗
plex iſind debitum imagini.⁊ circa hoc ſumũtur iſta mò
data. Quia vo natuꝛa coꝛrupta facta eſt pꝛona ad malũ
ſunt aũt quedam mala que vident᷑ licita ratione alicuiꝰ
neceſſitatis.quedam ᷣm ſe ſunt mala ⁊ pꝛona ad vtraq;
ideo lex reſpiciens naturam coꝛruptam nõ ſolum mani⸗
feſtauit mala ſcdᷣm ſe:ſed etiam mala occulta que viden
tur licita. que quidem ſunt decipientia ſub ſpecie neceſ⸗
ſitatis:⁊ ideo expꝛeſſit de illis ⁊ pꝛohibuit ea. DHec autẽ
ſunt ↄcupiſcentia vxoꝛis aliene:⁊ ↄcupiſcentia poſſeſſio

nis aliene. MMirabiliter enim fit ↄcupiſcentia pꝛona ad

iſtas ↄcupias: ꝓpt᷑ duplicẽ miſeriã ĩ quã cecidit ꝑ petm
ſcʒ ꝗpt miſeriã ⁊ ꝓpt᷑ coꝛruptõeʒ ſiue moꝛtẽ.qꝛ eĩ cecidit
in coꝛruptõeʒ.valde aꝓpetit ſaluari in alio ꝑ generatio⸗
nem. quia vo cecidit in defectum vite ⁊ languoꝛis: ideo
aſpetit valde vt ſuſtentet ſe:⁊ ideo fit duplex pꝛohibitio
voluntatis.ſ.circa appetitum multiplicationis ſpeciei
qui eſt appetitus generatiue:⁊ circa appetitum rei aliene
pꝛopter ſuſtentationem. Actus autem iſtarum concupi
ſcentiarum pꝛohibentur tanqᷓ; mala m ſe: ⁊ manikfeſta ĩ

duobus pꝛeceptis.⁊ ſic ex lege nature reſpiciente natu⸗

ram coꝛruptã eſt ſufficientia numeri in decalogo,.¶ Ad
rationes ergo dicendũ.ꝙ tot ſufficiunt ſᷣm nature dicta
men:nec eſt aliqð genus debiti quod non contineat᷑ hic.
4¶ Sed qð obijcit ꝙ hic debet pꝛohiberi concupiſcentia
honoꝛis vel excellentie ſeu ſuꝑbia vite. Dicendum ꝙ in
omni ectu pꝛohibetur vel pᷣcipitur ſua voluntas.de illis

tamen ↄcupiſcentijs erat neceſſaria pꝛohibitio expꝛeſſa:
que poterant deciꝑe ſub ſpecie neceſſitatis.hec aũt eꝛant 1

due.ſ.ↄcupiſcentia carnis ⁊ ↄcupiſcẽtia oculoꝝ.ſed nõ
ita eſt de ſuꝑbia vite:a ideo nõ ſuit neceſſe ꝙ expꝛeſſe ꝓ⸗
hiberet᷑.¶ Ad illud qð obijcit᷑ de ira.dicendũ ſicut dicit
dama.Jra ẽ audax vindex leſe ↄcupiſcẽtie:⁊ ſic ira ẽ mo

„—

AALeHtY
—

kr. P 4 eE

tus ſequens ↄcupiſcentiã. Quia ſi ꝓhibet᷑ hõ a ↄcupiſcẽ

tia ſtatim iraſcit᷑.⁊ ideo ĩ ↄcupiſcẽtia ꝓhibet᷑ ira:qꝛ ra⸗
tio iraſcendi eſt a ↄcupiſcẽtia.q; ergo hic ꝓhibet᷑ ↄcupi⸗
ſcentia:ideo ⁊ ira in hoc ꝓhibet᷑ ⁊ inſinuat᷑. Ratio vᷣo
ꝓhibitionis expꝛeſſe ↄcupiſcẽtie eſt occultatio mali ſub
ſpecie neceſſitatis.¶ Ad aliud de occiſione.dicẽdũ ꝙ in
ipᷣo actu occidendi ꝓhibet᷑ ipa intentio vel volũtas. Vn
e cum dicitur.non occides.non ſolum pꝛobibetur iniu
ſie occidere:ſed etiam voluntas iuſte occidendi que ſem

per eſi mala. Vnde ꝓpꝛie nõ poteſt dici ꝙ iudex habet in

tentionem occidendi.ĩmo intentionem ↄſeruandi iuſſici
am ⁊ ↄſeruandi rẽ publicam. 4! Ad illud qð obijcitur.
quare nõ pꝛohibetur inoꝛdinatio homis ad ſeipᷣm. Di⸗
cendũ ꝙ in oꝛdine homĩs ad deũ ⁊ ad ꝓximũ.intelligit
ad ſeipᷣm.nde mandatũ oꝛdinãs ad ſe hominẽ: colligi
tur ex his que oꝛdinãt hominẽ ad deũ ⁊ ad ꝓximũ. Vñ
ille qui polluit ſeipᷣm.facit cõtra mandatum ſanctifica⸗
tionis ſcdᷣm oꝛdinem ad teum. ↄtra illud non mecha⸗
ri quod eſt ad pꝛoximũ.quia in oꝑe carnis nõ debet ali
quis vti nõ ſua.vnde ſi aliter facit:pᷣuaricatoꝛ eſt pᷣcepti
nõ mechaberis.Silꝛ ille qui mentit᷑ ↄtra ſe facit contꝛa
debitum veritatis ad deũ:⁊ ad pꝛoximuʒ. Et ſic in iſtis
intelligit᷑ oꝛdo ad ſe. VUnde ſicut nõ ẽ aliquod mãdatuzʒ
dilectione ſui.qꝛ in dilectõe dei ⁊ ꝓximi intelligit᷑ di⸗
lectio ſui:ſic nõ debet eſſe hic.q¶ Ad aliud dicendũ.ꝙ ꝓp

hibitio de detractatõne habet᷑ in ꝓhibitõe furti. Dꝛece

ptum enim illud.non furtum facies eſt de adiunctis ad
eſſe ꝑſone.⁊ ab hoc habet rationẽ illud p̃ceptum.quia ſi
cut dicitur ꝓuerb.xxij. Melius eſt nomen bonum qᷓ di
uitie mulie. Jama autem eſt de adiunctis ad eſſe perſo⸗
ne:ideo pꝛohibitio infamie vel detractionis ad illud pᷣ⸗
ceptũ reducit᷑.q Ad illud quod obijcit᷑ de malo ex radi⸗

4 .
4
+† 44

nAR

t,Ee eybemen ene
7 — .

. ιπ 7 „ *) pi „. 5 % %

1
X

8 6

VOS

L a. S= Ar X „ KHabe
eren n eeR Pe.

ce quare nõ pꝛohibetur ibi.Dicendũ ꝙ pꝛohibitio mali
ex radice ſicut eſt ieiunium ypocritarũ.q;tum ad ratio⸗
nem pᷣcepti reducitur ad p̃ceptum de ſabbato.qð quidẽ
eſt ad hoc vt anima cõuertatur ad bonũ ſuperius.i.deũ
non ad inferioꝛa ꝗpter ſe.⁊ ideo per illud qð habetur
qtum ad rationem pꝛecepti.habetur pꝛohibitio hmõi.
foꝛma autem ſeu expꝛeſſio pꝛecepti euangelio reſeruatuꝛ
boc quia malum illud eſi ſolum malum interpꝰ.ſcdᷣm
autem foꝛmam legis nõ debet eſſe expꝛeſſio talis mali:hſᷣ
eius expꝛeſſio euangelio reſeruat᷑ pᷣter qᷓ; de duabo cõcu⸗
piſcentijs que dicte ſunt:⁊ hoc ꝓpter dictã cauſam.Et ꝑ
iſta patet ſolutio ad oĩia argumenta.

Conſequẽter queri S.j.
tur d differẽtia aſſignatõis numeri decalogi.quia a di
uerſis diuerſimode aſſignatur. Ao qð ſic Leuiti.xxvj.
Decem mulieres in vno clibano coquent panes. Eſiciꝰ
dicit in glo.x.mandatoꝛum l̃am cuſtodiri ⁊ impleri:di
gnum eſt. Ex quo obijcitur ſic. Si illud dignum eſt hoc
etiam dictat natura:ſed mandatuʒ de ſabbato nõ debet
impleri ſcᷣm lr̃am.ergo nõ eſt de decem mandatis deca
logi.⁊ hoc eſt etiam qð ſubdit in glo.nec mandatũ ſab⸗

bati ↄtrarium eſt qᷓ;uis em̃.x.mandatis inſertum ſit:nõ

tamen ex üllis eſt. quõ ergo ſunt decem mandata: Et di
cit.Si aũt ſpeciale mandatuʒ ponimus. Ego ſum dñs
deus tuus qui eduxi te de terra egipti ⁊c̃.ꝑſectuʒ decem
mandatoꝝ numerũ inueniemꝰ.hoc eꝛgo ẽ vnũ mandatũ
ſcdᷣm Eſiciũ:⁊ nõ mãdatũ de obſeruatõe ſabbati.q Itẽ
Hiero.ſuꝑ Oʒee.x.Pꝛopter duas iniquitates.he dne

iniquitates ↄtra duo decalogi pᷣcepta:in quibo dr̃. Ego

ſum dñs deus tuus:⁊ nõ erunt alij tibi dij pᷣter me.ergo
iſta ſunt duo mandata decalogi.i¶¶ Ad oppoſitũ.aug.ſu
per exo.Queritur quõ decem pcepta legis ſunt diuiden
da.vtrum ſint quatuoꝛ vſq; ad pᷣceptum de ſabbato que
ad deum ꝑtinent:ſex aũt reliqua quoꝝ pꝛimũ eſt. Hono
ra patrẽ tuũ ⁊ matrem que ad hominẽ ꝑtinent:an poti/
us illa tria ſunt:⁊ iſta ſeptem. Qui em̃ dicunt illa qua⸗
tuoꝛ eſſe:ſeꝑant ꝙ dictũ eſt. Mon erũt tibi dij alij pꝛeter
me.vt aliud pᷣceptum ſit.iQõ facies tibi ydolũ ⁊c̃.vhi fi⸗
gmenta colenda pꝛobibent᷑ ⁊c.Et reſpõdet mihi an cõ⸗
uenientius videt᷑ accipi illa tria ⁊ iſta ſeptem:qꝛ ⁊ trini

tatem videntuꝛ illa que ad deum ꝑtinent inſinuare.⁊ ꝙ

dictum eſt.non erunt tibi alij dij pꝛeter me:hoc ipᷣm ꝑfe⸗
ctius explicatur cum pꝛohibent᷑ figmenta colenda.Au⸗
gu.ergo ponit pꝛimũ eſſe mãdatũ.nõ habebis deos alie
nos.⁊ iſiud non facies tibi ſculptile.neq; adoꝛabis vllã
ſimilitudinẽ.ponit totum vnum eſſe mandatũ.ergo non
ſunt duo mandata ſicut poſuit hiero.Nec illud ego ſum
⁊c̃. eſt pꝛimũ mandatũ ſicut poſuit Eſiciꝰ.Sed ↄtrariũ
huiꝰdicit Oꝛigenes.xx.exo.in glo. Pꝛimũ mãdatũ.i ꝛõ
erũt tibi dij alieni pᷣter me. Et ſequit᷑.nõ facies tibi ydo

lum neq; vllã ſimilitudinẽ ⁊c̃.hec oĩa ſimul putãt quidã

vnũ eſſe mãdatũ.ꝙ ſi ita ↄputet᷑ nõ ↄplebit᷑ numerꝰ decẽ
mandatoꝝ.Eſt ergo pꝛimũ mandatum.Mon erunt tibi
dij alieni pꝛeter me. Scoõm. Non facies tibi ydolũ:nec
vllam ſimilitudinẽ ⁊c. Ergo ſcdᷣm ipᷣm erunt vel ſunt q;̃

tuoꝛ mandata in pꝛima tabula:⁊ ſex in alia.ſᷣm vpᷣo Lu⸗
gu. ſolum tria.que trinitatẽ vident᷑ inſinuare.⸗j Stẽ au⸗

gu. videtur eſſe contrarius ſibipᷣi.quia in queſtionibo ve

te.⁊ no.teſt.dicit in duabo tabulis.x.verba ſcripta dicũ

tur.que.x.ſenſus ſunt.deinde dicit.Mõ ſint tibi dij alie
ni pꝛeter me.pꝛimuʒ verbum bhoc eſt.⁊ ſubiecit.Qon fa⸗
cies tibi vllam ſimilitudinem in celo ſurſum:? in terra
cæoꝛſum.neq; in aqua que eſt ſub terra. Deinde adiecit
tercio.on aſſumes nomen dei tui in vanuʒ.hoc eſt.nõ
in mendatio nomen dei tui aſſumas vt peieres per illud

cinde quarto loco dicit:ſabbatum domini dei tui ſerua

bis ⁊ non facies in illo vllum opus ſeruile.hec quatuoꝛ
verba ad deum pꝛopꝛie pertinent:⁊ in pꝛima tabula cõ⸗
tinentur.ſcdᷣm hoc ergo contrariatur ſibi ꝗtum ad mã⸗

Data pꝛime tabule.quia dixit ĩ auctoꝛitate pꝛima: tm̃
ſunt tria. Similiter dicit illa eſſe vnum mandatũ.iQon
habebis deos alienos.⁊ non facies tibi ſculptile ⁊c. hic
autem dicit illa eſſe vuo) ¶ Similiter qtum ad manda
ta ſcðᷣe tabule videtur ſibi cõtrarius.quia in auctoꝛita⸗
te pꝛecedenti poſuit duo mandata eſſe. Mon ↄcupiſces
vxoꝛem pꝛoximi tii.⁊ non deſiderabis domuʒ illius.Cõ
trarium dicit in queſtionid no.⁊ vete.teſ. In hac aucto

ritate quia dicit conſequenter reliqua hec ſunt. Pꝛimãa

verbum eſt honoꝛa patrem ⁊ matrem. Scõm.i·cõ occi⸗
des. Terciũ.Non foꝛnicaberis.Quartũ. Non furabe
ris.Quintũ.Qon falſum teſtimoniũ dices. Sextũ.iõ
concupiſces quicq; pꝛoximi tui.ergo contrariatur ſibi
qtum ad numerum ⁊ qtum ad diſlinctionem manda⸗
toꝛum ſecũde tabule.¶ Item ᷣm Oꝛigenẽ. qui ponit q̃
tuoꝛ mandata in pꝛima tabula:ſunt vnum mandatũ.nõ
concupiſces vxoꝛem.⁊ non deſiderabis domũ.ſcdm aũt
augu.in glo.ſuper Exo.xx.ſunt duo. alioquin nõ eſſent
ſeptem in ſcedᷣa. Vnde dicit decreuiſſe videtur ↄcupiſcen
tiam vxoꝛis aliene a ↄcupiſcentia rei aliene quãdo vtrũ
ꝙᷓ ſic cepit.non ↄcupiſces vxoꝛẽ pꝛoximi tui.nõ concupi
ſces domum pꝛoximi tui.⁊ buic adiunxit cetera.õ au⸗
tem cum dixiſſet: non concupiſces vxoꝛem pꝛoximi tui.
huic ãnexit alia dicens.neq; domum eius neq; agrũ eiꝰ
⁊c̃.ſed oĩa apparent hic eſſe ↄiuncta quaſi vno pᷣcepto cõ
tenta ⁊ diſcreta ab illo quo vxoꝛ nomĩata eſt. ¶ Querit
ergo quis verius dixit.vtrũ Oꝛigenes.an augu.Ad qð
ſic.pᷣcepta non diſtinguũtur niſi aut ᷣm materiam.aut
Fm foꝛmã. enes ꝗd g aſſignauit aug. diſſerentiã ⁊ pe⸗
nes ꝗgd origenes. Si dicãt᷑ ꝙ Oꝛigenes facit differẽtiã
ſcdᷣm materiã.qð patet quia ponit duo eſſe pꝛecepta.nõ
habebis deos alienos.⁊ non facies tibi ſculptile.⁊ bec
non eſt differentia niſi ſcðm materiam:hic em̃ pꝛobibe⸗
tur duplex ydolatria.vna qua adoꝛatur creatura vt do⸗
minus.ſicut quidam adoꝛant ſolem ⁊ lunam ⁊c.Alia q̃
non habet creaturam vt deum: ſed habet figmentum et
imaginem dei ⁊ iſtam adoꝛat.⁊ hec non eſt differẽtia ni⸗
ſi penes materiam.ſed ſi ſic:cum ergo hoc qð dico.non
concupiſces vxoꝛem pꝛoximi tui:⁊ hoc qð eſt. non deſi⸗
derabis domum illius ⁊c̃.differant ſcdᷣm materiã: ergo
debent eſſe duo mandata ſcõm Oꝛigeneʒ. ergo male po⸗
ſuit illa eſſe vnum mandatum. Similiter ſi dicat᷑ ꝙ au⸗
guſ.diuidit pꝛecepta penes ſoꝛmam.Et hoc patet ꝑ hoc
quod ponit iſta eſſe vnum mandatuʒ. Mon habebis de⸗
os alienos.⁊ non facies tibi ſculptile ⁊c̃.pꝛopter ꝙ eadẽ
eſt ratio foꝛmalis vtrobiq;. Cum ergo eadem ſit ratio
foꝛmalis in iſtis.non concupiſces vxoꝛem.⁊ non deſide
rabis domum:ergo ſcõm ipſum auguſ. deberet eſſe vnũ
mandatum. ergo male ponit illa eſſe duo vt viſum eſt.
4¶ Item videtur ꝙ Oꝛigenes dicit veruʒz: ponendo duo
eſſe mandata.Qon habebis deos alienos.⁊ non facies
ſculptile.Et auguſti.falſum dicendo contrarium.quia
duplex eſt ydolatria.vna que habet creaturam vt deuʒ
alia que habet figmentum vel imaginem dei quam ado
rat.Si ergo ratio differens eſt qua creatura vt de ado⸗
ratur:⁊ qua figuratur deus.⁊ non ſolum ſcᷣm materi⸗
am differens. immo etiam penes foꝛmam. ergo iſta ſunt
ouo mandata foꝛmaliter: cum in pꝛimo pꝛobibeat᷑ pri⸗
ma ydolatria in ſcðᷣo ſcðõa. Solt.dicendum. ꝙ multi⸗
pliciter contingit aſſignare diſtinctionem ⁊ numerũ de⸗
calogi.vno modo reſpiciendo diſtinctionẽ in ſcriptõne.
boc eſt ſicut ſcripta fuerunt in tabulis lapideis.alio mõ
poteſt eſſe diſtinctio reſpiciendo foꝛmam pcepti. Tercoõ
modo qᷓtum ad rationem pꝛecepti. ⁊ hoc dupliciter· vel
ïtum ad rationem materialeʒ: vel qᷓtum ad foꝛmalem.
Illi ergo qui reſpiciebant diſtinctionẽ pꝛimo mõ.dixe⸗
runt ꝙ quinq; erãt in vna tabula.quinq; in alia. Et ꝓ⸗
bant iſtud per illud qð dicit apłus Ro.xiij. Abi änume
rantur ſolum quinq;:que ſunt vnius tabule. cum dicit.
Qui diligit pꝛoximũ legẽ impleuit.i Zom nõ adultera⸗

n

hi
i
Wd
lDRan
ne
gancn
Drni
o
funk
iiſh
r ſ
nnde
Mitg
tid

Nueſtio

bis. Qõ occides. õ furaberis. Non falſuʒ teſtimoniũ
dices. ¶25 ↄcupiſces ⁊c. Et ſic reſperit Joſephus diſtin
ctionem mandatoꝝ decalogi.qui dicit. quinq; erant in
vna tabula.quinq; in alia. Eſiciꝰaũt reſpexit diſtinctio⸗
nem mandatoꝝ m foꝛmam pᷣceptoꝝ.vnde quia vidit ꝙ
ſabbatũ habet ſignificantiã ⁊ figurale eſt:⁊ cuʒ termi
natione tempoꝛis. 2 vidit alia pᷣcepta decalogi ſtare 2
petua eſſe.⁊ ſeruanda ſcðm omne tempus. ideo dixit ꝙ
p̃ceptum de ſabbato nõ erat de illis.ſolũ reſpiciens foꝛ⸗
mam mandati pᷣ̃dictam. Sed diſtinguit tria pcepta in
pꝛima tabula oꝛdinãtia ad deum: æ remouet ſabbatum
ſic ſcoᷣm triplicem actum latrie. quia colimꝰ deuzʒ coꝛde:
2 ſcdᷣm boc ſumit᷑ pꝛimũ mandatuʒ.ſ.hic.Ego ſum dñs
eus tuns ⁊c. ¶õ habebis deos alienos. Item colimꝰ
deum ꝑ reuerẽtiã ĩ oꝑe. Et ſcdᷣm hoc ſumit᷑ illud ſecũgũ
mandatũ.i 26õ facies tibi ſculptile.Otem colimꝰ euz in
oꝛe:⁊ ſic ſumit᷑ terciũ mãdatũ qð eſt.õ aſſumas nomẽ
dei tui in vanũ.4. Oꝛigenes aũt reſpicit ratõeʒ materia⸗
lem pᷣceptoꝝ. Sed eſt materia tripler.ſ. materia nature
2 materia artis.⁊ materia rationis. Scm materiã na
ture2 artis diſtinxit pꝛimũ.nõ habebis deos alienos:
a ſcdo qð eſt. nõ facies tibi ſculptile.⁊ hoc qð dĩc. Ego

ſum dñs deus tuus:nõ eſi pceptũ ſed ratio pcepti quare

deus debet adoꝛari. Differunt em pᷣdicta duo illo modo
quia duplex ẽ ydolatria. vna qua adoꝛat᷑ creatura vt de⸗
us:⁊ boc ꝓhibet᷑ ĩ pꝛrimo mãdato.nõ babebis deos alie⸗
nos. alia qua adoꝛat᷑ figmentuʒ ſicut eſt in ſculptili.⁊ B
ꝓhibet᷑ in illo.nõ facies tibi ⁊c. Unde ydolatria ẽ ĩ ma⸗
teria nature:⁊ hec ꝓhibet᷑ in ᷣmo/ydolatria in materia
artis.ſicut ĩ figmẽto vel imagine ꝓhibet᷑ in ſedᷣo. Scom
dᷣo materiã ratonis reſpicit ⁊ diſtinguit in ſcdᷣa tabula.
ſicut dicimꝰꝙ genꝰeſt materia ſpẽi.⁊ qꝛ eſt ea.dẽ mateꝛia
ratõnis in duobo pᷣceptis de ↄcupiſcentijs.qꝛ.ſ.vtrobiq;
vnũ genus:ideo dirit illa eſſe vnum mandatũ. Et ſcõm
aſſignationẽ Oꝛigenis quatuoꝛ ſunt mãdata in pᷣma ta⸗
bula. vnuʒ eſt de reuerentia veritatis eſſentie.hoc.ſ.non
habebis deos alienos. Scm eſt de reuerẽtia maieſta⸗
tis.que appꝛopꝛiat᷑ patri.ſ.hoc.nõ facies ⁊c.Cerciũ eſt
de reuerentia veritatis: que aꝓpꝛopꝛiat᷑ filio.ſ.hoc.non
aſſumes ⁊c. Quartum qðs eſt de ſanctificatõe ſabbati:⁊
eſt de reuerentia ⁊ ſanctificatione bonitatis que apꝓpꝛo⸗
pꝛiatur ſpirituiſancto.⁊ ſic ſm ipᷣm ptʒ diſtinctõ.¶ Au⸗
gulſ.aũt reſpexit ratõzʒ foꝛmalẽ pᷣceptoꝝ.⁊ quia ſcðm tri⸗
plex debitũ ſe habet creatura ad deũ. ideo in pᷣma tabu⸗/
la tria ſunt mãdata ſcdᷣm ipᷣm:⁊ dicit vnũ mãdatuʒz eſſe.
Mon habebis deos alienos. ⁊ non facies tibi ſculptile.
Foꝛmaliter em̃ nõ differunt. vnde dixit in glo.ſuꝑ illuo
xx.exo.vbi dictũ eſt.i Aõ erunt tibi dij alieni pᷣter me.ptʒ
huiꝰrei diligentẽ executionẽ eſſe in his que ſubiecta ſũt.
NQuo em̃ ꝑtinent.non facies tibi ydolum nec vllam ſimi
litudinem ⁊c.niſi ad id qð dictum eſt. Non erũt tibi dij
alieni pꝛeter me. Similiter pᷣcepta ſcdðe tabule conſide⸗
rat ſcm rationem foꝛmalem:iQon ↄcupiſcere autẽ vxo⸗
rem.⁊ nõ ↄcupiſcere poſſeſſionem:nõ ſolum differũt ma
terialiter ſed etiam foꝛmaliter.quia ad vim aliam perti
net cõcupiſcentia carnis.que eſt ↄcupiſcentia vxoꝛis. et
ↄcupiſcentia oculoꝛum: que eſt ↄcupiſcentia poſſeſſiõis
aliene. Pꝛima em̃ ꝑtinet ad vim generatiuaʒ. Scða ad
vim ſenſitiuam: ⁊ ideo ponit duo mandata de illis cõcu⸗
piſcentijs.⁊ pꝛopter hoc patet ſolutio cuiuſdam ratõis
que oſtendit ꝙ ᷣm auguſt. non debent hic poni duo eſſe
mandata. ⁊ per hoc etiam habetur intellectus rationuʒ
ↄtrarietatum apparentium. 4 Sed qð obijcitur ꝙ au⸗
guſ.ↄtrariatur ſibi. per hoc qð dicit in libꝛo de queſtio⸗
nibus veteris ⁊ no. teſ.dicẽdũ ꝙ aug. aliqñ loquit᷑ ſcom
opinionẽ ꝓpꝛiã.⁊ ſic loquit᷑ in glo.ſuꝑ exo.xx.vbi dic.ꝙ
tria pᷣme tabule.trinitatẽ vidẽt᷑ inſinuare. Aliqñ vo lo⸗
quit᷑ ſcᷣm opinionẽ alienã.⁊ ſic loqt in qſtionibo vete.⁊=

no.teſ.vnde multotiẽs loquit m opinionee alioꝝ nar-⸗

rando qð alij dixerũt.

Articulus quaꝛtus

Oc habito querit᷑ de diſtinctõne decalogi qᷓ;
tum ad oꝛdinem.Ad qð ſic obijcitur queren⸗
do. cum ſint quedam pᷣcepta ex ꝑte coꝛdis. q
dam vo ex parte operis.vt dictum eſt. queritur que ſint
pꝛioꝛa naturaliter. Si dicat᷑ ea qᷓ coꝛdis naturalit pꝛio⸗
ra ſunt. ergo incõueniens eſt oꝛdo in ſcðᷣa tabula.qꝛ ibi
oꝛdinant᷑ vltimo mandata ex ꝑte coꝛdis.ſ.que ſunt de cõ
cupiſcentijs.pꝛimo aũt oꝑis mãdata. Si dicat᷑ ꝙ pꝛioꝛa
ſunt naturaliter ea que oꝑis ſunt. ꝗᷓ incõueniẽs eſt oꝛdo
in pᷣma tabula. quia pᷣmo ponunt᷑ mãdata ex parte coꝛ⸗
dis ⁊ oꝛis:vltimo mandata ex parte operis.ex quo vide
tur ꝙ nullus ſit oꝛdo in decalogo.¶ IOtem vlioꝛa ſunt p⸗
cepta negatiua ꝙᷓ affirmatiua. quia negatiua obligant
ſemꝑ ⁊ ad ſemꝑ affirmatiuna vo ſemꝑ.ſed nõ ad ſemper
eꝛgo pꝛius debent poni ꝓbibitõnes que negatiue ſunt:qᷓ
pꝛecepta affirmatiua. ergo male oꝛdinatur in ſcdᷣa tabu
la pꝛeceptũ de honoꝛe patris.ante alia que negatiua ſũt
4l Item exo. xx. ſic oꝛdinat mandata de ↄcupi centijs. ꝗ;
pꝛius oꝛdinatur ꝓhibitio ↄcupiſcẽtie domus vel poſſel⸗
ſionis pꝛorimi.deinde pꝛohibitio concupiſcentie vxoꝛis
pꝛoximi. In deutrinomio vᷣo facit ecõuerſo: ergo bie vel
ibi male oꝛdinat. 4 Item cõcupiſcentie que ſunt de rebo
eiuſdem nature debent ſimul oꝛdinari. que aũt ſunt rex
diuerſe nature: debent inuicem diſtingui ⁊ nõ ↄmiſceri.
ergo pꝛohibitio ↄcupiſcentie poſſeſſionũ debet ſimul oꝛ⸗
dinari. ergo male interponit Exo.xx.ↄcupiſcentiã vxo⸗
ris que eſt rei alterius nature. inter ↄcupiſcentiã domꝰ
⁊ ↄcupiſcentiam agri.ſerui ancille.bouis ⁊ aʒini.cũ do⸗
mus bos ⁊ azinus ⁊c̃.ad poſſeſſionẽ ꝑtineãt.vxoꝛ auteʒ
nõ.4l Juxta hoc querit᷑ vtꝝ oꝛdo pᷣceptoꝝ qui ẽ in pᷣma
tabula:ſit ratio oꝛdinis pᷣceptoꝝ in ſcðᷣa.⁊ oſtendituꝛ ꝗq;
ſic. quoniaʒ pᷣcepta pꝛime tabule pertinent ad deum vel
oꝛdinant. pꝛecepta antem ſcòe oꝛdinant ad imaginẽ dei
que eſt pꝛoximus. ſed non eſt oꝛdo in imagine niſi ſicut
educitur ab exemplari.ergo eſt oꝛdo in pꝛeceptis ſecun⸗
te tabule que oꝛdinant imaginem dei:ſcᷣm oꝛdineʒ ſeu
rationem oꝛdinis qui eſt in pꝛima tabula.4. Item ratio
diligendi pꝛoximum eſt a dilectione dei. Qon em̃ diligi⸗
tur pꝛorimus niſi quia imago dei. ergo debita ꝑtinẽtia
ad dilectionem dei pꝛoximi que ſunt ſcdᷣe tabule: debẽt
oꝛdinari ſcdᷣm debita ꝑtinentia ad dilectionẽ dei que ſũt
pꝛime tabule. Oꝛdo igitur qui eſt in pꝛima tabula:ẽ ra⸗
tio oꝛdinis qui eſt in ſcoa. Sol.dicendũ ꝙ oꝛdo deca
logi ſumitur ꝑ comꝑationẽ ad legem gratie ad quã ma⸗
nifeſtandã oꝛdinat᷑ decalogus:⁊ ideo ſcdᷣm hanc comꝑa
tionem dicit᷑ teſtimoniũ.vnde ſcdᷣm ꝙ magis manifeſtat
teſtificat᷑ illam:oꝛdinãtur eius mandata. Tex gratie ẽ
lex fidei de qua habet᷑ Ro.iij. Abi ergo eſt gloꝛiatio tua
excluſa eſi.ꝑ quã legem:factoꝝ:nõ. ſed ꝑ legẽ fidei.Cer
autem fidei reſpicit fidem trinitatis in deo: ⁊ fidem aſ-
ſumpte humanitatis a eo. Oꝛdo ĩ pꝛima tabula ẽ ſcðõᷣm
oꝛdinem fidei trium in ſe: ſic pater enim eſt pꝛincipium
filij ⁊ vterq; eſt principium ſpũſſancti qui ab vtroq; pꝛo
cedit.pater ergo eſt pꝛincipiũ ad alias ꝓꝑſonas.Pꝛimuʒ
ergo mandatũ qð eſt de adoꝛatõe:eſt de honoꝛe pr̃is ra⸗
tione pꝛincipij. Scðm vo eſt de honoꝛe qui debet exhibe
ri ipſi ſapientie vel veritati que aꝑꝛopꝛiatur filio. Cer
cium reſpicit confoꝛmationem ad ſpiritũſanctum. An⸗
te reſpicit honoꝛem ſanctificationis ſpũſſancti.quod ſi⸗

gnificatur peꝛ ſabbati ſanctificationem. In ſecunda vo

tabula eſt oꝛdo ſcᷣm oꝛdinem trinitatis.comꝑando ad

imaginem:quia debitum eſt ad pꝛoximum ratione buiꝰ

ꝙ eſt imago trinitatis.⁊ cum hoc eſt ille oꝛdo cum fide
huanitatis aſſumpte. Ratio ergo paterni honoꝛis ima⸗
ginata que eſt ratione pꝛincipij:eſi ratio ad pꝛimuʒ pꝛe⸗

ceptum ſcdᷣe tabule.qð eſt d honoꝛe patris. Penes au⸗

tem rationẽ filialis honoꝛis:qui ẽ honoꝛ veritatis ⁊ cuʒ
fide humanitatis aſſumpte:ſumũtur alia quatuoꝛ pce⸗

pta. Ratio ðᷣo imaginata honoꝛis ſpũſſancti 2 ſanctifi⸗
cationis eiuſdẽ eſt ratõ ad duo vltima madata que ſunt
de ↄcupiſcẽtijs.Oe pꝛimo illud planũ ẽ ꝙ pater babet in
ſe rationẽ pꝛincipij:⁊ ideo honoꝛãdus a filio.ideo ratio
paterni honoꝛis imaginata que erat in pᷣmo.eſt ratõ ad
illud mandatũ qui honoꝛ erat ratõe pꝛincipij.ideo pᷣmo
oꝛdinat᷑ iſtud p̃ᷣceptum. Ratio aũt filialis honoꝛis ẽ ra⸗
tio ad alia quatuoꝛ hoc modo. quia filius dei deus ⁊ hõ
quia vᷣo filius dei deus eſt.veritas eſt.⁊ impendit᷑ ei ho⸗
noꝛ ratione veritatis.Et iuxta hoc ſumit᷑ debitũ verita⸗
tis ad pꝛoximũ.qui ẽ imago filij dei qui veritas eſt.⁊ pe
nes illud debitũ ſumit᷑ iſiud mandatũ.Qon falſuʒ teſti⸗
monium dices.Ratõne aũt huiꝰꝙ ſilius dei homo ẽ co⸗
aſſumpta humanitate ? ratõe fidei illiꝰſumũtur tria.ra
tione em̃ humanitatis aſſumpte efficit᷑ pꝛoximꝰↄfoꝛmis
ipᷣi filio i in natura aſſumpta.⁊ ratõe huiꝰ ↄfoꝛmita⸗
tis teneoꝛ ei ⁊ æbeo ſeruare ip̃am naturã.⁊ ea que faci⸗
unt ad multiplicationẽ iſtius ſpeciei vel nature.ſicut eſt
oꝛdinata viri giunctio cũ mulieꝛe que eſt in matrimonio
79ſeruare etiam ipᷣa adiuncta pꝛoximo ad ſui ſuſtenta⸗
tionem. 2 ſic ſᷣm triplex debitũ ſe habet bõ ad pꝛoximuʒ
ratõe bumanitatis aſſumpte a xpᷣo.Penes pꝛimũ debi⸗
tum ſumit᷑ illu mandatuʒ. Mon occides. Penes ſcᷣm
ſumit᷑ illud.iõ mechaberis.quia mechia eſt ↄtra oꝛdi⸗
natam ↄiunctionẽ viri ⁊ mulieris. Penes vᷣo terciũ de⸗
bitum.ſumit᷑ illud mandatũ.iQõ furtũ facies.quia fur⸗
tum eſt ↄtrectatio rei aliene.Ratio aũt honoꝛis ⁊ ſancti
ficationis ſpirituſſancti eſt ratio ad duo vltima manda
ta de ↄcupiſcentia.quia ↄcupiſcentie iſte maxime vexãt
animaʒ ⁊ auferunt quietem. Et ideo ratio ꝓhibitionis
iſtarum ↄcupiſcentiarũ eſt a ratõne mãdati de ſabbato.
quia mandatũ illud eſt de quiete aĩe in ſpũſancto.Non
oꝛdinãtur ergo pᷣcepta ſcdᷣm has differentias: affirma⸗
tiuũ ⁊ negatiuũ.ſed ſcᷣm ꝙ ducunt ad gratiaʒ.Et quia
bumanitas pꝛius ducit in gratiã ⁊ manifeſtatõneʒ gra⸗
tie qᷓ; diuinitas.quia ꝑ humanitatẽ venimus in cognitõ
nem diuinitatis ⁊ ideo illa tria p̃cepta in quibo ẽ rõ de⸗
biti a ratõe debiti fihalis bonoꝛis ratõne humanitatis
aſſumpte pᷣcedũt iſtud.i⸗õ falſuʒ teſtimoniũ dices.Sit
⁊ illoꝝ triũ inuicem ꝑ iam dicta planus eſt oꝛdo.4q Ad

illud qð obijcit᷑ de ↄtrarietate oꝛdinis in deut.⁊ exo.di⸗/

cendũ ꝙ ↄcupiſcẽtia rerum ſeu epulẽtiarũ aliquãdo mo
net ad ↄcupiſcentiã mulieris.aliquãdo eſt ecõuerſo.ali⸗

quãdo vᷣo mixte ſunt iſte ↄcupiſcẽtie.Cum ꝗ̊ᷓ lex nibil re

linquat qð ꝑtineat ad ſalutẽ.vt ſignificet ꝗ opulẽtia ali
quãdo mouet ad voluptatẽ vel ↄcupiſcentiã carnis.pꝛiꝰ
ponit in exo.mandatũ de ꝓhibitõe ↄcupiſcẽtie reꝝ ſicut
domus.deinde ↄcupiſcẽtia mulieꝝ.Quia ergo deut.eſt
reſolutoꝛius legis.ideo ibi facit ecõuerſo ⁊ vt etiã oſten
dat ꝙ aliquãdo voluptas mouet ad rerũ ↄcupiſcẽtiã. ſi⸗
militer etiã vt ſigniſicet ꝙ ſunt aliquãdo mirte iſte cõcu
piſcentie interponit in medio ↄcupiſcentie rerũ. in exo.
mandatũ de ꝓhibitõe ↄcupiſcentie mulieris. Et per di⸗
cta ſoluũtur omnia obiecta.

Articulus quintus

Oſt hec querit᷑ de diſtinctõe decalogi qᷓtũ ad
modũ tradẽdi. Querit᷑ ̊ pꝛimo.vñ h̊ ꝙ que⸗
dam ſunt pcepta affirmatiua. quedã negati⸗
na.quare nõ oia negatiua vel oĩa affirmatiua.¶ YItẽ pᷣ⸗
mo pᷣcepto pᷣme tabule.tria addũt᷑.ſ..rõ.cõminatõ.ꝓmiſ
ſio. Ratõ cũ dicit.Qui eduxi te. Cõminatio.pꝑ ̊ qd dic
Viſitans iniquitatẽ patruʒ in filijs. Pꝛomiſſio.ꝑ G̊ qd
dicit. Faciẽs miſcðiaʒ in millia his ꝗ diligũt me ⁊c. Sʒ
nõ inuenit᷑ ꝙ hbec tria addãt᷑ alijs. Querit᷑ ᷓ vñ H. ¶¶ BZtẽ
ſcdo pᷣcepto addit᷑ cõminatio.quare nõ ſił ratõ.vel pꝛo
miſſio.dicit᷑ em nõ habebit inſonteʒ qui aſſumpſerit no⸗
men eiꝰ fruſtra.¶I Itẽ tercio addit᷑ ſola ratõ.dicit᷑ eĩ ſex
diebo oꝑatus ẽ œꝰ in alijs nõ.vñ GB.¶ Itẽ in pᷣmo pꝛece⸗
pto ſcðe tabule ponit᷑ ꝓmiſſio.cuʒ pᷣcipit᷑ de hbonoꝛe pa⸗

1†

tris.vt ſis longeuus ſuꝑ terrã:querit᷑ ̊. vnde B. ꝗ JItem
qued pᷣcepto dicunt᷑ indicatue.queda im ꝑatiue. Pꝛece
pta affirmatiua dicunt᷑ imꝑatiue. Vnde in tercio man⸗
dato pme tabule dicit.ſemento ⁊c.⁊ ſilꝛ in pᷣmo ſede.
Honoꝛa patrẽ c. Negatiua aũt dicunt᷑ indicatiue.que
ritur vnde H. ¶ Itẽ in aliquibo ẽ ꝓhibitio actus:a affe⸗
ctus ſeu volũtatis.in aliquibo nõ.dico ſcdᷣm foꝛmam.⁊
modũ tradẽdi p̃cepta.querit᷑ ̊ vnde B. Sol.dicendũ
de calogus habet coin ꝑationẽ ad legẽ fomitis coher⸗
cendam ⁊ repꝛimendã. penes iſtaʒ comꝑationẽ accipi
tur modus tradẽdi pᷣcepta decalogi.ſicut dictũ ẽ. Alege
em fomitis ꝓnitas ẽ ad quã cobercendam dat᷑ lex. Hec
aut ꝓnitas triplex ẽ ex fomite. vna ẽ ex defectu nature.
alia ẽ ex coꝛruptõe nature.tercia ex cõſuetudine.hec em
tripler ꝓnitas ad malũ ẽ ex fomite.qꝛ feruoꝛ ↄcupiſcen⸗
tie fomitis ↄtingit.vel ex ꝓnitate inflicta:ſicut ẽ illa que
eſt ex defectu nature.vel ex ꝓnitate ↄtracta que.ſ.eſt ex
coꝛruptione nature.vel acquiſita.que.ſ.eſt ex ↄſuetudi⸗
ne. Pꝛima ꝓnitas reſpicit neceſſaria.vnde ab illa ꝓni⸗
tate eſt apetitꝰinoꝛdinatꝰneceſſarij ad multiplicatõem
nature:2 ad ſuſtentatõeʒ. Hec aũt ꝓnitas facit moduʒ
differentẽ ſcdᷣm affectum ⁊ actũ.vnde ſcᷣm hãac eſt diffe⸗
rens ꝓhibitio affectus ⁊ actus.⁊ hoc ẽ quia natura ꝓ⸗
pter defectũ ſuũ ⁊ miſeriã vite habet ↄpulſionẽ ad ſupplẽ
dum ſuũ defectũ ⁊ quo ad multiplicationẽ ⁊ ſuſtentatio
nem. ⁊ quia mirabiliter ẽ appetitus ⁊ inclinatio nature
an iſta:ideo ꝓnitas iſta facit ꝙ in quibuſdã ꝓhibet᷑ af⸗
fectus ⁊ actus. Pꝛonitas aũt ↄtracta ex coꝛruptione na⸗
fure reſpicit pꝛeter neceſſariũ vel ſuꝑfluũ. AUnde ab iſta
nitate eſt agetitꝰinoꝛdinatꝰpꝛeter neceſſarij vel ſuper
ui.7 ex ̊ͥ ẽ natura ꝓna ad cõmittendũ malũ.⁊ omittẽ⸗
dum bonũ.Et ideo ꝓnitas iſta facit differentẽ modum
in pᷣceptis.ſcdᷣm iſtas differentias.affirmatiuũ.negati
uum.indicatiuũ.imꝑatiuũ.Ex illa ꝑte qua ẽ ꝓnitas ad
omittendũ eſt affirmatiuũ. Ex illa ꝑte qua ẽ ꝓnitas ad
cõmittendũ malũ venit negatiuũ. Prohibitio em̃ eſt cõ⸗
tra ↄmiſſionẽ.⁊ hoc ptʒ in mãdatis oꝛdinantibo ad deuʒ
7 ad ꝓrimũ.vbi em̃ eſt ꝓnitas ad ↄmittendũ malũ con⸗
tra eum ꝑ ↄtemptũ:occurrit lex negatiue.vbi vᷣo eſt ꝓ⸗
nitas ad omittendũ bonũ qð oꝛdinat ad deum:occurrit
lex affirmatiue. Siłꝛ eſt in mãdatis oꝛdinãtibo ad ꝓxi⸗
mum. vbi eſt omiſſio eſt affirmatiuũ.ↄtra ↄmiſſioneʒ ne⸗/
gatiuũ. Et quia cõmiſſio videt᷑ dãnabilis ſed nõ omiſ/
ſio populo dure ceruicis.ſicut erant iudei:ideo in man
datis que ſunt contra bonũ omittendũ ponit imꝑatiuũ.
vt oſtendat ꝙ dãnabile eſt omittere bonũ:⁊ ꝙ ex debito
tenemur ad nõ omittendum. Tercia vᷣo pꝛonitas eſt ex
ↄſuetudine vel ↄuictu.Et ex hac ꝓnitate eſt additio cõ⸗/
minatõnis.rationis.ꝓmiſſionis.ad mandata. Hec au
tem ꝓnitas quadruplex erat in iudeis. Erant em̃ ex cõ⸗
ſuetudine pꝛoni ad erroꝛem ⁊ ydolatriam. ſcdᷣm qð ha⸗
betur Ozee.ij. Urgentum multiplicaui eis 2 auruʒ que
fecerunt Haal. Item pꝛoni erant ad ↄtemptũ dei.ſcom
qð habetur IYſa.j.Filios enutriui ⁊ exaltaui.ipᷣi autem
ſpꝛeuerunt me. Item erant pꝛoni ad obliuionẽ dei.ſeðᷣm
qð habetur deut.xxxij. Oblitus eſt domini creatoꝛis ſui
Item erant pꝛoni ad auaritiam. Math.xv. babetur. ꝙ
ipſi tranſgreſſi ſunt mandatum dei de honoꝛe patris et
matris per auaritiam ſuam.quia fecerant traditionem
ne filij ſuccurrerent parentibns.nec eos honoꝛificarent
muneribus:nec ſuſtentarent:ad qð inducebat eos aua⸗
ritia.vnde dicit ibi. Dunus quodcũq; eſt ex me ꝛc̃. Ad
iſta ergo quatuoꝛ ꝓni erant ex ↄſuetudine:vel cõuictu.
in illo mãdato qð eſt ↄtra erroꝛẽ.Addidit tria.ſrõnem
ad monendũ intellectũ. cõminotionẽ.⁊ ꝓmiſſionem ad
mouendũ affectũ:h̊ differẽter. quia mouet᷑ affectus amo
re vel timoꝛe. Cõminatio ergo eſi ad mouendũ affectuʒ
timoꝛe. ꝓmiſſio ẽ ad mouendũ affectuʒ amoꝛe.Et quia
pꝛimũ mandatũ pꝛime tabule erat contra erroꝛẽ: iõ ad⸗
didit ei illa tria. Scᷣm vo mãdatuʒ.ſ.Qon aſſumes eſt

n
e
an⸗

aſ
n
ndi
ber,
pi
g

ne
lecc
ſn
ne

di⸗
1

35
ſer
*
M

no

Lueſtio

ztra ↄtemptũ. Cõtemptꝰ aũt dei ꝑ ↄminationẽ cohercet

ideo illi mãdato addit᷑ ↄminatio.Lerciũ pᷣo mandatũ ẽ

ↄtra dei obliuionẽ. Contꝛa vᷣo obliuionẽ debet hõ excita
ri ratione. ⁊ ideo illi mãdato addit᷑ ratio.bac de cauſa
dicit. Memẽto q̃ſi dicat.habeas ĩ memoꝛia hec: ne tra⸗
das obliuioni ⁊c. Et hec ꝑtinẽt ad deũ.ꝛonitas at ad
auaritiã erat reſpectu ꝓximi ſen ↄtra ꝓximũ. ? ideo ma
datum ↄtra auaritiã eſt de ſeda tabula ſ.pꝛimũ. Hono⸗
ra ⁊c. Cõtra vo auaritiã tollendã nihil plus valet i p⸗
miſſio.⁊ ideo illi mãdato. Honoꝛa patrẽ addit ꝓmiſſio
⁊c̃. Per hec patet ſolutio omniũ obiectoꝝ ·

Nueſtõ triceſima de ado
ODſtqᷓ inquiſitũ eſt

de decalogo in generali. Reſtat nũc in⸗
quirere in ſpeciali de quolibet pꝛecepto
ccalogi. vt autem planioꝛ ſit inquiſitõ
querendũ eſt primo de adoꝛatione dei.

Sec ũdo de adoꝛatõe xpᷣi. Dercio de adoꝛatõe creature.

Membꝛũ pꝛimũ
IYrca adoꝛatõeʒ der querũt plura. Pꝛimo
quid dicat᷑ adoꝛatõ dei. Scðo que ſit ratõ
diuine adoꝛatõis.Lercõ de vntate ⁊ dif⸗
ferentia diuine adoꝛationis.

Articulus pꝛimus

Kimo querit᷑ quio dicat᷑ adoꝛatõ diuina hoc

modo. Pꝛimo an dicat᷑ vniuoce adoꝛatio de

latria ⁊ ydolatria. Scðo an dicat᷑ vniuoce

adoꝛatio que eſt latrie 2 dulie. Tercio an dicat adoꝛatõ

actum interioꝛem vel exterioꝛem.

tum ad pꝛimum .S. .

oſtendit᷑ adoꝛatio dicat᷑ vniuoce de latria ⁊ ydolatria
Ao qs ſic.appetitꝰ beatitudinis cũ eſl ſcᷣm veritatẽ di⸗
rectus.⁊ cũ ꝑ erroꝛẽ ẽ indirectꝰ.nõ dicit᷑ equiuoce ſ̊ vni⸗

noce. ec ipa beatitudo cũ appetit᷑ ſᷣm veritatẽ ⁊ im er

roꝛem. ergo ſilłꝛ cultus deo exhibendus cũ exhibet᷑ ſcðᷣm
veritatẽ ab aĩa fideli:⁊ cum exhibet᷑ ꝑ erroꝛeʒ ab ydola⸗

tria:nõ erit cultus equiuoce dictus:ſᷣ̊ vniuoce.igit᷑ ado

ratio vniuoce dicit᷑ de latria ⁊ ydolatria.Ndaioꝛ ptzʒ. qꝛ
cum appetit beatitudo ſcõm veritatẽ:ita ꝙ appetitus di⸗
rectus ẽ vbi eſt beatitudo:⁊ cũ appetit᷑ ꝑ apetitũ indire⸗

ctum ꝑ erroꝛẽ vbi beatitudo nõ eſt:ſicut apetũt eam er⸗/
rantes.qui querũt beatitudinẽ in diuitijs tꝑalibo.deli⸗
tijs ⁊ honoꝛibo.eadẽ eſt ratõ vtrobiq;.ſ.ratõ ſũmi boni.
que mouet vtrũq; apetitũ.vterq; em ſummũ bonũ con⸗
ſiderat.⁊ ſummũ bonũ mouet vtrũq;. ergo ſilꝛ cũ ſit ea⸗

dem ratio cultus ⁊ adoꝛatõnis in fideli 2 in ydolatra.ſ.

ratõ diuini numinis. Item ponat᷑ ꝙ aliquis intẽdat

emere argentũ ⁊ emat ſtanũ.alter intendat emere argen
tum ⁊ emat argẽtũ. nõ eſt equiuoca intẽtio in vtroq;.li⸗
cet vnus fallat᷑ alter nõ. Materia em̃ nõ diuerſificat in
tentionẽ p finis.⁊ ita cũ idem ſit finis iſtoꝝ qui intẽdũt
emere argẽtuʒ: ptʒ ꝙ vnica ẽ eoꝝ intẽtio.ergo ſilꝛ in la⸗
tria ⁊ ydolatria.cũ in vtraq; intẽdat adoꝛare aĩa numẽ
i ſiue diuinũ:licʒ vnꝰadoꝛet numẽ diuinũ.alt᷑ nõ ꝗ fal
lit᷑.nec illð qdð adoꝛet diuinũ ẽ.q¶¶ Itẽ oĩs enltꝰdeo de bi⸗
tus ẽ latria.̊ cultꝰydolatrie ẽ cultꝰdeo debitꝰ:ᷓ ydola⸗
tria ẽ latria.ᷓ adoꝛatio vniuoca. Maioꝛ plana ẽ. ¶ Di⸗

noꝛ etiã ptʒ.qꝛ nihil aliud ẽ ydolatria niſi cultꝰdeo debi

tus datꝰydolo.AVd ooſitũ ſic. Hoe nomẽ deꝰ dr̃ nũcu⸗
patiue ⁊ eẽntialit. Eſſentialit᷑ dr̃ ð veꝛo deo:ſ̊ nücupati
ue dr eẽ ſolũ de ydolo. Si ꝙᷓ nõ dicat᷑ vniuoce ſie ſic.Sᷣ
equoce: ſilꝛ diuinũ dictũ de ydolo ⁊ de vero deo nõ e
vniuocũ h̊ equocũ.ſ̊ diuinũ olideratũ vtrobiq; ẽ rõ ado⸗
ratõis.g ratõ adoꝛatõis latrie ⁊ ydolatrie equoca eſt.⁊

„½

ita equoce dicit᷑ adoꝛatio de latria 2 ydolatria.¶ Item
Ro.j.Qui mutauerũt veritatẽ dei ĩ mẽdaciũ glo. Veri⸗
tas dei ẽ glia dei.veritatẽ txi tenẽ eſt vnũ deũ colere.veri
tatem ĩ mẽdaciũ ↄueꝛtẽ ẽ creature ſeruire ꝓ creatoꝛe.ve
ra em̃ religio in vniꝰↄſtat veri dei ſeruitõ.ipᷣa naq; veri⸗
tas vnꝰ ẽ deꝰ.ipᷣe em̃ vna natura ẽ naturalit᷑. vna ẽ vera
diuinitas.⁊ ita non poſſunt duo veri dij veracit dici:ſic
ipᷣa vna veritas nõ põt naturalit᷑ diuidi.vnũ itaq; deũ
colere veroq; deo ſeruire nõ ẽ vtiq; veritatẽ dei ĩ medaci
um ↄmutare.Si g̊ ydolatria creature ſeruit ꝓ creatoꝛe
ↄmutat veritatẽ in mẽdaciũ.latria vᷣo veritatẽ tenet.nõ
ergo ſe habet vniuoce adoꝛatio reſpectu latrie ⁊ ydola⸗
trie. Sok.dicẽduʒ q; nõ dicit᷑ vniuoce nec ꝑ analogiã

uens i vtraq; adoꝛatõne equoca eſt.ſ.numẽ diuinũ ſcðᷣm
veritatẽ:⁊ ᷣm extimatõeʒ.vnꝰ em̃ adoꝛat numẽ diuinuʒ
ſcdᷣm veritatẽ.alter numẽ diuinũ ſcõm extimatõem.hec
aũt nõ vniuocãt᷑.⁊ ideo rõ adoꝛatõis vtrobiq; ẽ equoca.
4Al Ad pᷣmã ratõeʒ ĩ ↄtrariũ.ſ.ꝙ appetitꝰbeatitudinis cũ
appetit᷑ ſcᷣm veritatẽ.⁊ cũ appetit᷑ ſᷣm erroꝛẽ: nõ ẽ equo⸗
cus.Dicẽdum ꝙ appetitꝰ beatitudĩs ẽ duplex.qꝛ põt eſſe
appetitꝰ volũtatis naturalis.⁊ tũc ẽ ſub ratõe ↄmũi ipᷣi
beatitudis.ſᷣim ꝙ dicimꝰꝙ beatitudo ẽ ſtatꝰoĩm bonorũ
ↄgregatõne ꝑfectus. Et ſic nõ equocat᷑ appetitꝰ.⁊ ſcðᷣm
iſiũ nuũqꝙᷓ accidit erroꝛ.Eſt aliꝰaſpetiiꝰqui ſequit᷑ electio
nem.qui quidẽ ẽ a ratõe:⁊ iſte reſpicit ratõem ꝓpꝛiã.cir⸗
ca iſtũ accidit erroꝛ ⁊ rectitudo.iſte em̃ appetitꝰ eſt ĩ ali⸗
quid determinatũ.⁊ cũ ponit beatitudinẽ vbi ẽ:⁊ oppeti⸗
tus tũc rectus ⁊ẽ.cũ vᷣo ponit eam vbi nõ eſt.ſ.in diuicijs
vel in delicijs.tũc errat.⁊ iſte appetitꝰeſt equocꝰ.qꝛ ratio
Apꝛia qua appetit᷑ bonũ vbi eſt:⁊ vbi nõ ẽ.ratõ equiuoca
eſt. Sic dico ex ꝑte iſia ꝙ appetitꝰnaturalis ẽ in reueren

tiam ⁊ adoꝛationẽ diuinã.ille aꝑetitꝰ accipit diuinum

generali ratõne.nõ ponẽdo hic vel ibi.⁊ iſte apetitꝰvni⸗
uocus ẽ.⁊ nõ ẽ ydolatrie motꝰ:ſed volũtatis naturalis
ſed appetitꝰ electõis qui mouet᷑ ĩ reuerẽtiã ⁊ adoꝛationẽ
diuinã in ratõe ꝗpꝛia iſte errat.ponẽdo dininũ vbi nõẽ.
qꝛ ponit diuinũ extra ſuã ꝓpꝛiã ratõeʒ.⁊ ꝓpt h̊ acceptio
diu ini equoca ẽ.q¶ Ad ſcõm dicẽduz.q ſi adoꝛatõ dicit
motũ pᷣm inclinatõeʒ nature ſeu appetitũ nature.dico ꝙ;
vniuocꝰẽ ſemꝑ motꝰ⁊ idẽ.ĩmo iſte ſemꝑ ẽ rectꝰ:nec ciꝛca
ipᷣm accidit erroꝛ.h̊ſi dic motũ adoꝛatõis i re de᷑miata
tũc ẽ motꝰille ſcdᷣm appetitũ rõnis electiuũ.⁊ iſte motꝰñ
eſt vniuocꝰ.nec idẽ ẽ.qꝛ reſpicit rõeʒ ꝓpꝛiã q̃ diffeꝛẽs ẽ.cũ
ponit᷑ diuinũ vel ſũmũ vbi ẽ ⁊ vbi nõ ẽ.Alia em̃ ẽ rõ diui
ni in deo vbi ẽ: ⁊ in creatura vbi nõẽ.qꝛ ibi ponit᷑ extra
ꝛiã ratõeʒ.4! Ad aliud dicẽduʒ.ꝙ ĩ illo argumẽto eſt
fallatia accidentis.fit em̃ ibi diſtributõ ꝓ ſingularibo:hſᷣ
non ſumit ꝓ eijſdẽ numero:pů ꝓ ſimilibo.vnde ydolatria
dicit᷑ cultꝰ deo debitꝰ:qꝛ ibi fit genuflexio ⁊c̃.q ſunt ſiłia
his.q̃ ſunt ĩ cultu diuino latrie.⁊ ſic dicit᷑ ydolatria cul
tus deo de bit ſimilitudinẽ.qꝛ.ſ.eſt ſiłis cultui qui deo
exhibet᷑.⁊ ſic nõ ꝓ eodẽ cultu aſſumit.ſᷣ ꝓ ſili.iQam nõ
põt eſſe idẽ numero.ſicut ptz ex glo.Ro.j.ſuꝑ illð.Qui
ↄmutauerũt ĩ mẽdaciũ veritatẽ dei.nõ poſſunt dici vera
citer duo veri dij.ſicut ipᷣa vna veritas nõ põt naturalit
diuidi. vñ illa adoꝛatio q̃ adoꝛat᷑ deꝰ.nũq; dicit᷑ñ vninoce
de aliq alia re.⁊ maxime de ydolo.niſi veritas ĩ mẽdaci
um ↄmutat᷑ quãdo adoꝛat᷑ vt deus.

Becundo queritur .S. ij.

vtꝝ adoꝛatio vniuoce dicat᷑ de latria ⁊ dulia. Ad qð ſic
latria dicitur cultus ſoli deo trino ⁊ vni debitus. Dulia
vo dicitur cultus vel reuerentia debita rationali crea⸗
ture:ſuꝑioꝛẽ oꝛdinẽ tenẽti.ſicut eſt pᷣlatus ⁊ dominus et
magiſier ⁊ hmõi.h̊ eadẽ eſt adoꝛatio qua adoꝛat᷑ deꝰ:et

◻

creatura ſuꝑioꝛem oꝛdinẽ tenens vt pꝛelatus ⁊ hmõi.g

adoꝛatio vniuoce dicit᷑ de latria ⁊ dulia.Ninoꝛ ptʒz peꝛ

ſile. videmus em ꝙ eadẽ eſi dilectio vel amoꝛ quo diligi
tur us ⁊ pꝛoximus. iſtud patet.qnia dicendo diligit᷑

. LAna 907 „ . ₰
adoꝛatio de latria ⁊ ydolatria ̊ eqnoce:qꝛ ratõ ip̃a mo

„ Ia

—

— ALb. N

—
— Sς ſ —.

1

ANE. Don
Gonegn

2 KAL Al. Jro *) E
. 9

n en polr-

deus:diligit᷑ pꝛoximus. idem ẽ obiectũ ⁊ idẽ finis. Dili
gere em̃ pꝛorimũ eſt velle ei bonũ ſummũ. qᷓ ſitkꝛ adoꝛatõ
eſt eadem.quia adoꝛat᷑ deus in pꝛorimo inqꝙᷓtum eſt ima
go eius ⁊ ſimilitudo.vnde adoꝛamus pᷣlatos ꝓpter ↄfoꝛ

mitatem ad deum in poteſtate. doctoꝛes ꝓpter ↄfoꝛmita-

tem in ſcientia vel ſapientia.viros ſanctos ꝓpter ↄfoꝛmi

tatem ad deum in bonitate. De pꝛimo habet᷑ Exo. xrxij.

Dijs nõ detrahes.⁊ dictũ eſt a dño ad moyſem.exo.vij.
Poſui te deum pharaonis. De ſcðo in Joh̊.x.Si illos
cos dixit ad quos dei ſermo factꝰẽ.De tercio habet᷑ in
pſał.Ego dixi dij eſtis.ergo adoꝛat᷑ pꝛoximꝰratõne cõ⸗
foꝛmitatis 2 ꝑticipationis alicuiꝰ diuini.Ergo ſicut ea⸗
dem eſt dilectio ⁊ vniuoca:ita eadem adoꝛatio dei ⁊ ꝓ⸗
ximi. ergo vniuoce dicit᷑ adoꝛatio de deo ⁊ de pꝛoximo.

Ad oppoſitũ.adoꝛatõ debita deo ſingulaꝛis eſt:⁊ ei ſo
li debita:⁊ hec dicit᷑ latria. ſicut nõ eſt dicere de his qᷓ
ſingulariter de deo ſunt vel dicũtur:ꝙ ꝑ analogiam cõ⸗

ueniant creature.nec etiam multomagis ꝑ vniuocatio/

nem non erit ſimiliter dicere ꝙ adoꝛatio dicat᷑ vniuoce.

nec etiam analogice de latria:que ad deum ꝑtinet.⁊ de

dulia:que ꝑtinet ad pꝛorimum. Sol.ſuꝑ ulud Ma⸗

thei.iiij.dominũ deum tuũ adoꝛabis⁊ illi ſoli ſeruies.di

cit glo.grece latreoſis.latine ſeruitus.Seruitꝰaũt illa qᷓ
ↄmunis ẽ deo ⁊ homini ⁊ cuicũ q;:grece dulia dicit.illa

vo que ſoli deo debet᷑ latria.⁊ ſumut glo.illam duliã ex⸗

tenſo nomine dulie.ſcõm.ſ.ꝙ accipitur pꝛo ſeꝛuitute du

lia vᷣo in ꝓpꝛia ratione ẽ reuerentia facta ſuꝑioꝛi creatu/
re.ſcdᷣm ꝙ dicit glo.ſuper illud pſał. Adoꝛate ſcabelluʒ
pedum eius:qm̃ ſanctũ eſt.⁊ dicit.nõ illa dico adoꝛatio⸗

ne que latria ẽ que ſoli creatoꝛi debet᷑: ſed illa que dulia
dignioꝛ eſt.dulia em̃ adoꝛatio eſt: que etiam creature ex

hibetur:que duas habet ſpecies.vnã que omnibo indiſfe

renter. alterã que ſoli humanitati xpᷣi exbibet᷑. ꝓꝛie er⸗

go ſumpto vocabulo latria ẽ ſeruitus que ſoli deo debe⸗

tur. Dulia dᷣo dicit᷑ ſeruitus? reuerẽtia. que ratõne ali⸗
cuiꝰdoni ⁊ dignitatis excellentis debet᷑ rationali creatu

re. pter qð etiam debet᷑ ei adoꝛatio. Dicenduʒ ꝗ. ꝙ nec
vniuoce nec equiuoce dicit᷑ adoꝛatio latrie ⁊ dulie ꝓpꝛie
ſumpte:vᷣ analogice.hoc ẽ ꝑ pꝛius ⁊ poſterius.vnde ꝓ⸗
pter hoc dicit glo.illa.ꝙ latreoſis ſiue dulia extenſo no⸗
mine ẽ ↄmunis ſeruitus exhibita cuicũq;.non dicit vni⸗
uoca vel eadem:ſed ↄmunis.ſ.ꝑ analogiã.hoc ẽ ꝑ pꝛius
2 poſterius.hec aũt eſt ratio. adoꝛatio eſt veneratio vel
reuerentia exhibita ratõne dignitatis ſuꝑioꝛis 2 excel⸗

lentis.⁊ hoc ꝑ pꝛius ⁊ poſterius cõuenit dulie latrie.

Sũma em̃ excellentia dignitatis eſt in deo.⁊ rationen⸗
lius debetur adoꝛatio latrie ipſi deo.excellentia autẽ di
gnitatis que eſt in creatura rationali nõ eſt ſumma:iĩmo
ab illa diuiſa ⁊ ſub illa ⁊ ad illam.⁊ ratõne iſtiꝰ dignita
tis debet᷑ creature adoꝛatio dulie.ex hoc em̃ ꝙ ſũmũ ẽ in
creatoꝛe debet ei creature ſũme.⁊ ratõe iſtiꝰfſũmi in crea
toꝛe.debet ad ratõeʒ latrie.Ratione vᷣo dignitatis date
a deo creature debet᷑ ei dulia:nõ dignitatis que ſũma ſit

ſed que ſub illa E ratõe cuiꝰ adoꝛat᷑ deus.q¶ Ad ratõeʒ ĩ
ↄtrariũ dicendũ.ꝙ deus ẽ alpha ⁊ o:pꝛincipiũ ⁊ finis.ſi

cut habet᷑ apoc.j.Adoꝛatio & reſpicit deũ inqᷓtuʒz ẽ pꝛin
cipium ſuꝑius ⁊ excellens.lnde adoꝛatio ẽ motꝰin pᷣn
cipium. Amoꝛ vᷣoẽ motꝰin ip̃m ſicut in finẽ. Ratõ aũt fi

nis nõ mutat᷑ cuʒ dicit᷑ ꝙ diligit᷑ deus ⁊ ꝙ diligit᷑ pꝛoxi⸗

mus.ſ.diligere ſũmũ bonũ ipᷣi ꝓximo.Silꝛ nec debituʒ
mutat᷑.ĩmo eadẽ ratõe debeo dilectionẽ deo ⁊ pꝛoximo.
quia in ſeipᷣo ⁊ in ſua imagine debeo diligere ſummum
bonum.ſeð cũ adoꝛatio ſit motus in pꝛincipiũ variat᷑ ra
tio pꝛincipij qua adoꝛat᷑ deꝰ ⁊ ꝓximus.⁊ ſiłꝛ ratõ debiti

quia deus ẽ pꝛincipiũ ad eſſe ⁊ ↄſeruationẽ eſſe ipᷣiꝰcrea

ture. Rationalis vᷣo creatura ẽ pꝛincipiũ ratõe doni ex⸗

cellentis ad bene eſſe alteriꝰ ſicut ſubditi.ratõe cuiꝰ põt

ipᷣm oucere in ſuꝑioꝛa.Sicut pᷣlatus ꝑ poteſtatẽ.doctor
ratõne ſapientie ꝑ cognitionẽ. ſanctus vir ꝑ exemplum
poſſunt alios ducere in ſuꝑioꝛa. Ratio & debiti ſilꝛ ẽ dif

—

0 2 4 „8
— E .
Ze

ferens.qꝛ ratio debiti quo debeo dro:ẽ ratio qua debeo
ipᷣi pꝛincipio adeſſe ⁊ ad ↄſeruatõeʒ adeſſe.⁊ ad oĩa reli⸗

qua. Ratio debiti qͥ debeo reuerẽtiã ꝓximo:ẽ ratio qua

debeo pꝛincipio ad bñ eſſe.dignitas em̃ diuini eſſe ꝑ po⸗
tentiã ⁊ ꝑticipatõeʒ ↄuenit pᷣlatis. Dignitas ſapiẽtie
doctoꝛibo.dignitas vᷣo bonitatis ſanctis ratõe quarũ di

gnitatum ſunt pꝛincipiũ ad bene eſſe alioꝝ.⸗ ratõe qua
rum debet᷑ eis honoꝛ ⁊ reuerẽtia.⁊ ſic nõ ẽ vniuoca ratõ
tccbiti nec etiã equiuoca ſed analogica.ſ.ꝑ pꝛius ⁊ poſte

rius variata.⁊ ideo debet variari ipᷣa adoꝛatio:⁊ radix
ad vtrũq;.

Tercio queritur S.iij.

vtꝝ adoꝛatio dicat actũ exterioꝛẽ vel interioꝛeʒ. Ad qð
ſic.exo.xx.NQõ adoꝛabis ea neq; coles.Glo.Aliud ẽ co⸗
lere.aliud ẽ adoꝛare. oteſt ꝗs inuitꝰadoꝛare vel adulã
do regibo ydolatris vel toꝛmẽtis victus:cũ ſciat qꝛ ydo/
lum nihilẽ.colere vᷣo ẽ toto his affectu ⁊ ſtudio mãcipa⸗
ri:vtrũq; ergo reſecas.vt nec affectu colas nec ſpe ado⸗
ras.Ex his ptʒ ꝙ adoꝛatio ↄſiſtit in actu exterioꝛi vel af
fectu:colere vo in affectu vel actu interioꝛi.ꝗ̊ adoꝛatio ẽ
actus exterioꝛ.colere vᷣo interioꝛ.⸗¶ Itẽ apoc.v.Cecide⸗
runt in facies ſuas ⁊ adoꝛauerũt. ̊ adoꝛatio ẽ in ſigno
exterioꝛi. dicit actũ exterioꝛ. Ad oppoſitũ.Joh.iiij.
Venit hoꝛa ⁊ nũc ẽ. quãdo veri adoꝛatoꝛes adoꝛabunt
patrẽ in ſpiritu ⁊ veritate.⁊ dicit glo.õ in templo.nõ
in mõte hoc:Hſᷣ interiꝰ in intimo coꝛdis tẽplo.qᷓ adoꝛare
ſeu adoꝛatio dicit actũ interioꝛẽ.q Itẽ pᷣs. Adoꝛate do⸗
minũ in atrio ſancto eiꝰ.i.in dilatato ⁊ ſanctificato coꝛ
d.qꝛ ex caritate ẽ oĩs ſanctitas.ꝗᷓ adoꝛatio dicit actum
coꝛdis.qᷓ dicit actũ interioꝛẽ. ¶ Item Rabanꝰ ſuꝑ geñ.
Adoꝛare ẽ ad deũ qui ſolꝰẽ adoꝛãdus tota mẽtis intẽtio
ne tendere. adoꝛatio ẽ actus mẽtis.Querit᷑ ̊ quõ diffe
runt.colere.ſeruire.⁊ adoꝛare. Sol.dicenduʒ. ꝙ iſta
diſtinguũt᷑ H̊ mõ.qꝛ adoꝛare ꝗpꝛie reſpicit intentõeʒ.co⸗
lere affectũ.ſeruitꝰcoꝛpus.qꝛ ſeruire ẽ ex illa ꝑte ex qua ẽ
ſeruilis actus.hoc aũt ẽ ex ꝑte coꝛpoꝛis.ven erari auteʒ
deum ſcðm affectũ poteſt eſſe oupliciter. vel interiꝰ:⁊ ſic
colere dicit affectũ interius.vel exterius:⁊ ſic colere dic
uffectũ in affectu ſeu in ſigno GSilꝛ adoꝛatio reſpicit in⸗
tentionẽ ſicut dicit p̃dicta autoꝛitas Rabani.ſuꝑ geñ.
Adoꝛare ẽ ad deũ qui ſolꝰẽ adoꝛãdus tota mẽtis intẽtio
ne tendere:⁊ ſic adoꝛatio reſpicit intentionẽ.ſ̊ h põt eſſe
dupliciter.vel ſcõm ꝙ ẽ interiꝰ ĩ coꝛde adoꝛatio ĩ ſpiritu
⁊ veritate:⁊ ſic dicũt auetoꝛes ꝙ adoꝛatio eſt interiꝰ.pel
ſcðᷣm ꝙ adoꝛatio ẽ exteriꝰin ſigno ⁊ ſignificatõe intẽtio⸗
nis:⁊ ſic ẽ exterioꝛ actus.q.ſ.ratõnalis creatura totazʒ
ſe donat deo vt ſuo pꝛincipio ⁊ cauſe. Sernire aũt reſpi⸗
cit opus exteriꝰvel coꝛpus.tñ ſeruitꝰaliqũ appellat᷑ man
cipanio rationalis creature.ſeu colendo.ſeu adoꝛando ĩ
affectu ⁊ intentione. r ſic eſt in intentione ⁊ affectu:2 ſic
dicit actũ interioꝛẽ. ſcõm aũt ꝙ eſt expᷣſſus motus vene⸗
rationis in coꝛpoꝛe:ſic eſt in actu exterioꝛi.⁊ ꝑ boc patʒ

intentio rationum ad vtrãq; partem.

Articulus ſecũdus
Sſtea querit᷑ pᷣm quã ratõneʒ deo debet᷑ ado
ratio.an.ſ.ratõe ptᷣatis.vel veritatis.vel bo⸗
nitatis. Ad qð ſic.q̃rit᷑ an circũſcripta boni:
tate ? vᷣitate debet᷑ eo adoꝛatõ rõe ptatis.Et oñdit᷑ q ñ
qꝛ ptas degeneꝛat ĩ abuſũ:niſi ſecũ habeat bonitatẽ ↄiũ
ctam. ſ tali nõ debet᷑ reuerẽtia nec adoꝛatio: circũſeri⸗
pia bonitate nõ debet᷑ ptati adoꝛatio. Itẽ nõ ẽ ſimpli
citer reuerẽda ptas.niſi ſecũ habeat veritatẽ.qꝛ tũc pꝛe⸗
ceps ẽ ⁊ ĩdirecta ĩ ſuas oꝑatõnes.ꝗᷓ nõ põt adoꝛari ptas
ſine iſtis.̊ debet᷑ deo adoꝛatõ nõ rõe ptatis ſolũ:ſ etiaʒ
ratõe iſioꝝ triñ.bonitas.veritas.ptas.¶ Silꝛ qrit vtx
ſola bonitas ſit cauſa adoꝛatõis.⁊ videt᷑. Circũſcripta
em poteſtate 2 veritate debet᷑ bonitati reuerentia de ſe.
nõ ecõuerſo:ergo pꝛimo ⁊ ſe debetur reuerentia boni⸗
X

7 „
5uALAE cWW1 5

₰ vK. O

„
. DZ –
4

Ocole

a
ras⸗
boſe
nic

lees
ic

uli
o

QNne ſtio
tati. Ergo ipſa bonitas ſola pꝛimo et ꝑ ſe eſt caula ado⸗
ratõnis et veneratõis diuie.¶ YItem aug. x. e cim. vei.
Cum mandatur de diligendo ꝓxio. quid aliud mand
tur niſi vt ei tum poteſt cõmendet diligen dũ en ec
vera religio.hec vera pietas eſt.hec tãtũmo debita eꝛui
tus.er quo obijcit᷑ ſi m vera et debita ẽ ſeruitꝰ qua mò⸗
datur diligendus deus: ſed hmõi rõ eſt bonitas. gipſa
bonitas eſt ratio et cẽ adoꝛatõis dei. Ao oppoſitum
oſtendit᷑ pꝛimo ꝙ ſolum rõne prtᷣatis ſic. circumſcriptis
alijs et remanẽte poteſtate deo debetur adoꝛatio. qꝛ la⸗
tria eſt ſeruitus: ergo adoꝛatio latrie eſt in intentoe ſer⸗
nitutis.ſed ſeruitus ſemꝑ dicit᷑ reſpectu dnij.domininz
aũt dicit᷑ rõne poteſtatis.Ande Moetius in libꝛo tri
nitate dicit. ꝙ dominiũ in dro nibil aliud eſt qᷓ poteſtas
cohercẽdi ſubditos.ergo rõne ptatis primo et ꝑ ſe o
debetur adoꝛatio.Circũſcriptis eꝛgo alijs.ipᷣa poteſtas
adbuc eſt rõ adoꝛatõis.¶ Iem in deo eſt ptas.veritas
et bonitas.ſicut aũt ſides eſt ipius veritatis: ſic amoꝛ E
ipᷣius bonitatis.ergo ſimiliter bonoꝛ vel adoꝛatiꝰ erit
ipᷣius poteſtatis.i¶ YItez adoꝛatio debet᷑ rõne dignitatis
excellentis.vnde nunqꝙᷓ ſuꝑioꝛa adoꝛãt inferioꝛa:ſed ecõ
uerſo.et hoc eſt qꝛ ſuperioꝛa habent dignitatẽ excellẽtẽ
reſpectu inferioꝛs et nõ ecõuerſo.ſed bonitas de ſuo in
tellectu et rõne nõ dat intelligere aliquã excellentiã di⸗
gnitatis.ſimiliter nec veritas:ſed ſola poteſias que ſem
per intelligitur.reſpectu alicuius ſubiecti.ergo adoꝛa⸗
tio ꝓpꝛie et ꝑ ſe debetur deo rõne ptᷣatis.et ita circũſcri⸗
ptis alijs:adhuc ptas eſt ratio adoꝛatõis.⸗. Similiter
obijcitur cõtra pꝛimũ.ſcʒ qꝛ rõne ſolius bonitatis nõ de
betur deo adoꝛatio.Et ꝑ hoc patet qð dici t pẽ. Omnis
terra odoꝛet te ⁊c. Gloſa.fide:ſed fides non adoꝛet niſi
conceptione veritatis:ergo nõ rõne bonitatis ſolũ debe
tur dro adoꝛatio. immo etiã rõne veritatis.q¶ Similit
querit᷑ vtꝝ rõne maieſtatis in his tribo compꝛehẽſe que
ſunt poteſtas.veritas boĩtas.debetur deo adoꝛatio.id
quod pſalł. Adoꝛate dñm in atrio ſcto eius.Glo.de his
atrijs venit᷑ in atriũ vbi maieſtas adoꝛat᷑.Ex hoc obijcit
cũ intelligit᷑ bonitas:niſi intelligatur excellẽtia:nõ debe
tur adoꝛatio ei:nec ſimiliter veritati:nec ſimiliter ptati
et ſimiliter niſi intelligat᷑ excellẽtia in ſummo:nõ debe
tur adoꝛatio que vni ſol debetur.que dicit᷑ adoꝛatio la
trie. Si ergo eſt in maieſtate intelligit᷑ excellẽtia in ſum
mo.quia dicit᷑ maieſtas a maioꝛi et ſummo ſtatu.Ergo
ipᷣa maieſtas in illis tribo compꝛehenſa eſt rõ adoꝛatio⸗
nis deo debite. ¶ Item deo debetur adoꝛatõ:graꝛũ actõ:
et laus:et hoc totum ex debito cauſali.boĩtas em̃ de ſua
rõne diffuſiua ẽ ſui.⁊ diffũdit dona ſua ĩ creaturis.Cꝛe
atura aũt ex hoc ꝙ accipit a deo efficit debitrix. et h eſt
tebitũ gratitudis.hec aũt ẽ grarũactio.ergo grarũactõ
debet᷑ deo rõne bonitatis: Item creatura rõnalis acci⸗
pit noticiã a deo.a veꝛitate aũt emanat oĩs noticia.quia
veritas eſt ſuipᷣius declaratiua vt dic hylariꝰ.Ex hac at
noticia debet ipᷣa creatura rõnalis laudare et magnifi⸗

care diuinã noticiã:vel veritateʒ ſeu ſapiam. g tenet᷑ ad

laudẽ diuinã rõne ipᷣius vᷣitatis.Cum & reſpiciat maie
ſtas maioꝛẽ ſtatũ.adoꝛatio aũt ẽ dignitatis ſuꝑioꝛis: ꝗ

adoꝛatio ẽ reſpectu vel rõne diuie maieſtatis. Soto.

dðm ꝙ latria vel ſeruitꝰ vno mõ dicit᷑ vel accipit᷑ ꝓ illis
que exhibẽtur ĩ cultu:ſicut ſunt thurificatões oblatões
genuſlerões et hmõi.Alio mõ ꝓ illis ꝑ que ẽ exhibitio.
et hmõi ſunt vᷣtutes ſiẽ fides qᷓ ꝓteſtat᷑ verũ.vñ et ꝑ hoc
erhibet adoꝛatoꝛẽ.· Caritas auũt diligit vt optimũ. Ter⸗
cio modo dicit᷑ adoꝛatio motus qui ẽ iius vꝛtutis:quã
dicũt latriam deo exhibendũ ſeruiciũ debitũ. ſic ẽ̊ ado⸗
ratio iſtius virtutis.ſcʒ latrie ꝑ imperiũ.alia ꝝ vᷣo vᷣtu⸗
tum ꝑ executõeʒ vel exhibitõem:que ſunt.fides ſpes ⁊ẽ
illoꝛum aũt actuum qui ſunt thurificatio et hmõi. mate
rialiter.ipᷣius vᷣo caritatis ꝑ infoꝛmatõem.quia caꝛitas
infoꝛmat om̃es alias virtutes et omnia opera. Sicẽdũ
ergo ſimpliciter.ꝙ; adoꝛatio eſt ratione maieſtatis.qꝛ
maieſtas dicitur reſpectu maioꝛis et ſuperioꝛis ſtatus

xXxx.

quod ſemp reſpicit adoꝛatio: 2 ſicut ratio maieſtatis pl⸗
le tenet ex parte pꝛatis qᷓ veritatis vel bonitatis:ſic ma⸗
gis rõne poteſtatis debetur deo adoꝛatio qᷓ veritatis vł
bonitatis. cum ratione maieſtatis debeatur ſeruitus
illa.i Ad illud quod obijcitur.ꝙ circumſcripta bonita
te poteſtas degeneꝛat ⁊c. dicendum ꝙ poteſlas cui xbe
tur adoꝛatio:eſt poteſtas in ſummo. Poteſtas aũt qͥ de⸗
generat deficit a poteſiate in ſummo:et ꝗꝓpter hoc de hac
poteſtate nõ ꝓcedit bene rõ. VUnde pẽas que compꝛehen
dit in ſe rõem adoꝛatõis.nõ eſt degenerãs aliquo modo
et ideo habet in ſe rõem adoꝛationis. Et hec ptas diuĩa
eſt. ¶ Ad illud qð obijcitur ꝙ fide adoꝛamꝰ.doᷣm ꝙ que

libet virtus in aetu ſuo habet mouere alias ⁊ excitaꝛe.2

hoc eſt ꝓpter cõnexionẽ ip̃aꝝ adinuicem.vnde fides ex⸗
citat alias ad reuerentiam ipᷣius veritatis.Caritas vᷣo
alias mouet et excitat ad amoꝛem bonitatis.vnde fides
aliquando adoꝛat.cum ſcʒ per intuitum in ipᷣam verita
tem exhibetur deo cultus.ſimiliter et caritas.tamen ca
ritas magis mouet ad adoꝛatõem.quia mouet ſicut ĩfoꝛ
mans.⁊ hoc eſt quia mouet ad bonum.bonũ em̃ ẽ obie⸗
ctum caritatis.vnde ſicut ratio boni infoꝛmat ⁊ mouet
ꝓ infoꝛmationẽ om̃em appetitũ:qꝛ non appetitur verum
niſi quia bonũ:ſimiliter aꝛduum et gloꝛioſum appetituꝛ
quia bonum.ſic caritas mouet ad exhibitionem adoꝛa
tionis ꝑ infoꝛmationem tamen quelibet habet ſuã pro⸗

pꝛiam rõem. ipᷣa vo latria mouet ſicut imperans que re⸗

ſpicit ipam maieſtatem pꝛopꝛie.quia reſpicit maioꝛem
ſiatum: et per hoc patet notificatio eoꝛum que obijciun
tur.

Articulus tercins
Onſequẽter querendũ eſt de vnitate et diffe⸗
rentia adoꝛationis. Pꝛimo ergo queritur de
veritate. Secundo queritur de differentia.

tũ ad pꝛimum S. .
querit᷑ vtrum ſit vna adoꝛatio trium ꝑſonarum trinita
tis.qua ſcʒ adoꝛatur pater et filius et ſpũſſctus:an alia

et alia.¶¶ Ad quod ſic obijcitur.Adoꝛatio eſt trium ꝑſo

narum.ſed ſᷣm trinitatem ꝑſonarum diſtinguũtur tria
pꝛecepta oꝛdinantia ad deum:pꝛimum pꝑtinet ad patreʒ
ſecundũ ad filium.tercium ad ſpiritumſanctũ ſicẽ ſupe⸗
rius dictum eſt.Cum ergo illa tria pꝛecepta pertineant

ad bonoꝛem et reuerentiam trinitatis. ſicut vult Nugu.
et ſunt tria:ergo tres adoꝛationes. Iteʒ alius ẽ honoꝛ

et alia ratio debiti in quolibet pꝛecepto ad deuʒ oꝛdinã⸗

te.ergo alia et alio adoꝛatio.i¶ Itẽ in patre eſt dignitas
qua eſt pater.que ſoli patri ↄuenit.In filio eſt dignitas
qua eſt filius.que ſoli filio cõuenit.et ſimiliter eſt in ſpi
rituſancto. Lriplex ergo eſt dignitas ꝑſonalis.ſed ado
ratio debet᷑ trinitati vel deo rõne dignitatis excellentis
ergo triplex debetur adoꝛatio trinitati.nõ vna:vt ĩ vna

adoꝛetur pater rõne dignitatis qua eſt pater.in alia fi⸗
lius rõne dignitatis qua eſt filius.in tercia ſpirituſſan⸗

ctus ratione dignitatis qua eſt ſpirituſſanctus. Ad
oppoſitum adoꝛare reſpicit illud quod eſt cõmune tribo

ꝑſonis.ergo non eſt alia et alia adoꝛatio trium ꝑſonaꝝ
Aſdaioꝛ pʒ qꝛ adoꝛatio reſpicit maieſtatẽ que eadem eſt
et cõis tribus ꝑſonis.⁊ nõ alia et alia:ergo nec erit dif⸗
ferens adoꝛatio cũ rõe iſtius debeat᷑.¶ Ieẽ amoꝛ et ado
ratio debetur trinitati.ſ̊ amoꝛ debetur rõne bonitatis.
et qꝛ vna eſt bonitas in tribo ꝑſonis.et non alia et alia:
ideo vno amoꝛe amamus bonitatem in ullis. Adoꝛatio
aũt debet᷑ trinitati rõne maieſtatis.cũ ergo ſimiliter ea⸗
dem ſit maieſtas ĩ tribo ꝑſonis que ẽ rõ adoꝛatõis: ergo
vnũ eſt debitũ adoꝛatõis.et ita vna adoꝛatõe adoꝛantur
tres ꝑſone.⸗ Si dicat᷑ ꝙ pꝛi debet᷑ adoꝛatio rõe genera
tõis ꝗᷓ actiue eſt ĩ patre:qꝛ pr̃ ẽ generãs. In filio aũt eſt
generatio paſſiue.qꝛ filiꝰ dicit᷑ genitꝰ.et rõne buiꝰde bet
ei adoꝛatio.et iõ nõ eſt eadẽ adoꝛatio.ſiẽ nec eadẽ gene⸗

ratio vł eodẽ mõ.Cõtra.pr pt geneꝛare filiũ.et filius pt

—

„/ 3
— 0 Pyf⸗ (9028 pac(o* 0α

ſ .) .. 24 C 0 oy

1„

₰

₰

NX 1—

.
P ( ℳℛRỹ

—
A R

—,.,

–
2

generari a patre. aut ergo eadem potentia aut alia. Si
eadem.ſed adoꝛatio ſequitur potentiã.qꝛ rõne potentie
tebet᷑ o adoꝛatio:ſi ergo eadem eſt ptas eẽntialis ge⸗
neratõis actiue et paſſiue. licʒ differat ſm rõem intelli⸗
gendi vel modũ:ergo et eadem adoꝛatio debita patri et
filio:et pari rõne ſpũiſcto ꝗ pꝛocedit ab his.Si dicatur
ꝙ ſit alia ⁊ alia hmõi potẽtia.ꝗᷓ ponẽt᷑ ĩ deo iam dĩ̃ſitas
potentiaꝝ.qð eſt incõueniẽs.qꝛ ex boc ſequeret᷑ diuerſi⸗
tas eẽntiaꝝ.¶ IJtem ꝗcquid cõuenit deo m calitateʒ re⸗

ſpectu create:ↄueiĩt toti trinitati. et ſiẽ ĩdiuiſa ſunt oꝑa

trinitatis:ſic indiuiſa cãlitas:ſic et vnum et indiuiſuʒ ẽ
illud qð debetur rõne cãlitatis.Si ergo creatura ęo q;
creatura.debet dñm adoꝛare venerari et amare bonita
tem diuinam:ergo ex ꝑte cãlitatis eſt debitum adoꝛatio
nis.ergo adoꝛatio cõuenit deo rõne ſᷣm cãlitatem reſpe
ctu creature.Si ergo hec cãlitas eadẽ.ergo et vna et ea⸗
dem adoꝛatio.¶ IJteem Hyt.in li.de trinitate.honoꝛ ge⸗
niti eſt ĩ honoꝛe gignẽtis et ecõuerſo.quia ponemꝰ ꝙ ñ
ſit filius ĩ trinitate:iam nõ ẽ generãs.ergo relatiua ſũt
generans genitũ et pꝛocedens pari rõne.Sicut q̊ circũ⸗
incedunt ſe relatiua et vnũ in alio intelligit᷑. nec vnum
ab alio ꝑ intellectũ pt ſeꝑari:ergo ſimiliter nõ erit ſeꝑa
re honoꝛem ſequentẽ ad ꝗꝓpꝛietatẽ qua pater vt pater.⁊
ad ꝓpꝛietatem qua filius vt filius adoꝛat᷑. ĩmo vnus in
alio intelligit᷑.ergo vna eſt ſemꝑ adoꝛatio.ſiue compꝛe⸗
hendat intellectꝰ eẽntiã:ſeu ꝑſonã.et maxie ſᷣm ꝙ vnaẽ
ab alia.qꝛ ſic ſe habent ſᷣm relatöem. Solutio.dom.
ꝙ ſimpliciter vna eſt adoꝛatio triũ ꝑſonarũ in trinitate
qua adoꝛat᷑ pater.filius.et ſpũſſctus.ſicut vna eſt maie⸗
ſtas. Vñ geñ.xviij. habet᷑.ꝙ abꝛahã tres vidit et vnnm
adoꝛauit. Eñ licet ſit diſcretio et numerꝰ triũ ꝑſonaꝝ.ẽ
tamẽ vna adoꝛatio:qꝛ vna eſt maieſtas vna equalitas ĩ
tribus.Et ideo dꝛ Joh̊.v.ꝙ qui nõ honoꝛificat filiũ.nõ
honoꝛificat patrẽ qui miſit illũ.ꝑ hoc oſtendens ꝙ bo⸗
noꝛ patris eſt ex honoꝛe filij et ecõuerſo.et licet ſit ibi di
ſcretio ꝓꝛietatũ:tñ ille ꝓpꝛietates inuicẽ ſunt et ad in⸗
uicem relate. Ende dicit dñs in euãgelio. Yo.xiiij. Phi
lippe.Qui videt me videt et patrem meũ.deo ꝗ intelli
git filiũ vt filiũ: neceſſe ẽ ꝙ intelligat pr̃em.et ſic reſpici⸗
endo diſcretionẽ ꝑſonarũ triũ vnus et idẽ honoꝛ et eadẽ
adoꝛatio debet᷑ toti trinitati. Siłr reſpiciẽdo eẽntiam.
vnus et idem honoꝛ nũero debet᷑ ei et eadem adoꝛatio
Ad illud qð pꝛimo obijcit᷑.ꝙ ſi eadeʒ eſt adoꝛatio: vñ
eꝛgo diſtinguũtur tꝛia pᷣcepta oꝛdinãtia ad deũ que ſunt
e adoꝛatõe.Dicendũ ꝙ illa diſtinctio pᷣceptoꝝ nõ ẽ ra
tione diſtinctõis trinitatis nec adoꝛatõis eiuſdẽ:ſᷣ rõ⸗
ne diſtinctõis debitoꝝ que impꝛimũtur rõnali creature
ex rõne cãli.quia ſcʒ a deo creata ẽ.pendet em̃ a deo ſiẽ
a ſuo pꝛincipio.et pendet ab eo ſicut a ſuo ↄſeruãte. Itẽ
pendet ad eum ſicut ad ſuum fineʒ. VUnde triplex ẽ depẽ
dentia ex ꝑte creature.que dependet.nõ ex ꝑte eius a q̊
dependet.immo vna cauſa eſt.et ſᷣm hoc eſt diſtinctio p⸗
ceptoꝝ.et nõ eſt alia ⁊ alia adoꝛatio in illis pᷣceptis:ſed
eadem ibi pᷣcipit᷑:tamẽ debitum triplicis adoꝛatõis ibi

oſtendit᷑. Aliter poteſt dici vt dicat᷑ q in pꝛimo pꝛece⸗

pto pꝛecipitur adoꝛatio.in ſecũdo laus.in teꝛcio gratia⸗

rumactio.quia poteſtati debetur adoꝛatio ad qð ꝑtinet

pꝛimũ pᷣceptum.veritati at᷑ que facit noticiã debet᷑ laus
Scðm aũt mandatũ ꝑtinet ad veritatẽ.et iðo dicit.⸗õ
aſſumes nomẽ dei tui in vanũ.q̃ſi dicat.ſed aſſumes de⸗
bite ad laudem.ipᷣi aũt bonitati ad quã ꝑtinet terciũ mã
datum debetur grarumactio.quia bonitas ipᷣa diffũdit
ſe et dona ſua.q] Et qð obijcit᷑.hic ſunt alia pᷣcepta.eꝛgo
alia adoꝛatio. Dicendum ꝙ adoꝛatio reſpicit ipſam

diuinam cauſam ſeu pꝛincipium que non numeratur:et

ideo vna eſt non numerata.et reſpectus ille bene notat᷑
ꝑ hanc prepoſitõem ad:ex qua componitur. ſed pꝛece⸗
ptum reſpicit debitum:quod quia vt viſum eſt numera⸗
aur:ideo et pꝛeceptum.adoꝛatio tamen eadem ĩ illis pꝛe
cipitur. Per hoc patet ſolutio ad ſecundaʒ rõem.q Ad
tercium dicendum qꝙ ille dignitates in inuicem et vnum

7 .
Lafe
4 30 4 . Z⸗ 4 It. .

PE .„ Abe n

ſunt: nec eſt eas aliquo modo ſeꝑare etiam ꝓ intellectũ.
vñ ẽ honoꝛ ĩ honoꝛe et dignitas ĩ dignitate.qꝛ inuicẽ ac
cipit eas intellectus. Pꝛopterea ergo quia inuiceʒ ſunt
et vnum ſunt.et ideo vna eſt adoꝛatio et cõis que reſpi⸗

cit illas. Jxta hoc nota de opinione quoꝛũdam q dixe

runt ꝙ in pꝛecepto pꝛimo pꝛecipit᷑ latria in ſecũdo per⸗
ſeuerantia latrie.in tercio ꝑfectio latrie. Et ſᷣm hoc di⸗

ſtinguũt tria pꝛecepta oꝛdinantia ad deum. quia deut.
v.dicit glo. de pꝛimo pꝛecepto qð ydolatriã pꝛohibet. ꝗ

ꝓ oppoſitum pꝛecipit latriam. Similiter in ſecundo cuʒ
dicit. Non aſſumes nomen dei tui in vanum. pꝛecipit
perſeuerantiam latrie.quia qui recedit a cultu aſſumit
nomen dei in vanum. In tercio mandato determinatur
hoꝛa ſiue dies adoꝛationis et vacationis deo.ergo pꝛe⸗

cipitur ibi perfectio latrie.etiam dicit glo. omnia ſan⸗

cte faciendo a ſtrepitu vicioꝛum ceſſando.ecce perfectio

Juxta hoc etiam queritur cum pꝛohibeat in pᷣmo mã

dato ne fiant ſimilitudines in celo.nec in terra.nec in

uie

aqua:quare ſimiliter non pꝛohibet ſieri ſimilitudines ĩ
gere et igne:cum aer et ignis coꝛpoꝛa ſint:et coꝛpoꝛa in
eis ſint et figurari poſſint ibi ſimilitudines. Sed dicen
dum. ꝙ non eſt differentia in illis pꝛeceptis per perſeue
rantiam et perfectionem latrie.quia pꝛeceptum reſpi⸗

cit actum ſeu debitum actus perſeuerantia autem et ꝑ⸗

fectio non dicunt actum:ſed ſtatum actus. et ideo pe⸗
nes illam non eſt diſtinctio.immo penes debita reuerẽ⸗
tie vel honoꝛis latrie ſicut viſum eſt ſupꝛa. Poteſt ta⸗
men dici ſ̃m iam dicta.ꝙ aliter diſtinguuntur. vt dica⸗
tur ꝙ in pꝛimo pꝛecepto pꝛecipitur latria q;ẽtum ad ado

rationem. In ſecundo q;tum ad laudem. In tercio qtũ

—

ad gratiarumactionem. Et hoc eſt quia pꝛimum pꝛece⸗
ptum reſpicit rationem dignitatis excellentis reſpectu
cuius dicitur adoꝛatio. In ſecundo auteʒ pꝛecipitur aſ⸗
ſumptio nominis dei directa.hoc autem eſt cum laude.
In tercio quod eſt de requie in ſabbato pꝛecipitur ſan⸗
ctificatio ſeu cacatio deo:et ſic gratiarumactio ratione
donoꝛum acceptoꝛum a ſpirituſancto. Ad ſecundũ di⸗
cẽdũ ꝙ; aer et ignis ibi compꝛehenduntur ſnbeelggni
celum vocatur communis natura ſurſum continè alia
Vngde ſuper geñ.diſtinguuntur a ſanctis celi.ſcilicʒ ae
reum. olimpicum.ita ꝙ aer et ignis ibi vocantur celi.⁊
ſie ſumitur in pſał.cum dicitur. Uolucres celi.ſQatura
vᷣo deoꝛſum dicitur terra et aqua.et ita ſm modum ſa⸗
cre ſcripture compꝛehenduntur illa ſub celo.et idðo tria
nominat in quibus pꝛohibet fieri ſimilitudines in qui⸗
bus omnia compꝛehendit. .

Conſequenter que S. ij.
rit᷑ de differẽtia adoꝛatõis et q̊ dupłr.abſolute? ĩ cõꝑa⸗
tõne. tũ ad pꝛimũ ſic.Querit᷑ vtrũ vna adoꝛatõe vel
differẽti ſᷣm rẽ adoꝛat᷑ deꝰ. Ad qð ſic pẽ.In ecclłijs be⸗
nedicite deo dño de fontibo iſrł. Glo. Deo cui debet la
tria.dño cui debetur dulia. Si g̊ dulia ⁊ latria dicunt
dẽiaʒ adoꝛatõis ſᷣm rẽ:̊ differẽs ẽ adoꝛatõ vna q̃ ado⸗
rat᷑ vt deꝰ. alia q̃ adoꝛat᷑ vt dñs.¶¶ It pẽ.Oñe deꝰ me in
te ſpaui. Glo. Dñe oĩm ꝑ potẽtia cui debet᷑ dulia. De⸗
oĩm ꝑ creatõʒz cui debet᷑ latria. ̊ dĩns ẽ eiꝰ adoꝛatõ ᷣm
rẽ. vna qua adoꝛat᷑ vt deus.alia qua vt dñs. Itez du⸗
lia dicitur reuerentia que debet᷑ creature. latria dicit᷑ re
uerentia que debetur eterno. Sed quedã dicũtur ð deo

—

ab eterno:quedaʒ ex tempoꝛe.vt deus.dñs.creatoꝛ 76.

Et tdebetur ei honoꝛ rõne vtriuſq;. & debet ei latria rõe

eiꝰ qð de ipo dicit᷑ ab eterno.⁊ dulia rõe ei qð de ipo dẽ

er tẽpoꝛe. qꝛ latria reſpicit qð eternũ eſt: dulia illud qð

tẽpoꝛale eſi et creatũ. differẽs bonoꝛ debet᷑ deo. vnꝰ la⸗
tria.alt᷑ dulia. ICtẽ deꝰ ſe hʒ ad creaturas vt deus et vt
dñs.et eſt ſepare bas rões ꝑ intellectũ.qꝛ inquãtũ deus
creat:ĩquãtũ dñs gubernat. Si ꝗ̊ᷓ ↄpᷣbẽſionẽ ſeqt honoꝛ

differens reuerẽtia ei exhibet᷑ inquãtum deꝰ a inqutũ
ñs.¶ Iem deus ſe habet ad creaturã vt creatoꝛ et ca.

e
nit
Ne

ar SSN 5⅞†
öAN 6660 ve- eete 9

——

Nueſtio

et tum ad hoc videt ipius ad ceatura diſparitasi na
tura. Item ſe habet vt deus. et ſic diſparitas in cõditõe
quia talis eſt dñi ad ſeruũ.Si ergo alia eſt ratio diſpa⸗
ritatis nature et cõdi tionis. et hoc compᷣbendit᷑ et com⸗
p̃benſionẽ ſegtur honoꝛ:eꝛgo alius bonoꝛ ei debet᷑ inqn
tum creatoꝛ vel cã.et inquãtum dns.ergo vt pꝛius.
AWalach. j. Si ego pater: vbi eſt honoꝛ meus. et ſi ego
dñs:vbi eſt timoꝛ meus. Eꝛgo vult ꝙ alia reueretia exhi
benda ſit ei inquantũ pater:et inquãtuʒ dns. Nd op
poſitu. rõnalis creatura dependet a deo ꝙtum ad eſſe
quia exijt ab ipo:et qᷓtum ad ꝑfectionẽ ee:et qytu ad cõ⸗
ſeruatõem eẽ. et rõne iſtoꝝ debet creatoꝛi ſuo honoꝛem
qui dicit latria. Si ergo m om̃es iſtas cõditões deo de
betur latria: ergo deo inquãtũ eſt dñs de bet latria.quia
deus dicit dñs inqᷓtum ad regimẽ eius depenget cꝛeatu
ra et conſeruatur et regit᷑ ꝑ ipᷣm.ergo eadem adoꝛatio
debetur ei inquãtũ deus et inquãtũ ons et no differens
Item latria dicit debitũ immẽſi honoꝛis.qꝛ dicit debi
tum bonoꝛis rõne ſumme maieſtatis. dulia dicit de biiũ
honoꝛis menſuratiqꝛ rõne alicuius menſurati et finiti
Vñ nulli ſancto debetur ſummꝰ honoꝛ. deo aũt m om⸗
nem modũ debetur immẽſus bonoꝛ. ergo ſemꝑ ei debet
latria. et ita ſemꝑ vnus bonoꝛ ſeu vna differentia hono
ris. Item dulia et latria dicũt differentiã gradus: ſed
Dulia dicit inferioꝛẽ gradũ.latria ſuꝑioꝛẽ.deo aũt nõ de
betur gradus aligs infeꝛioꝛ honoꝛis.imo ſupᷣmꝰ.q; non
eſt dicere ꝙ in eo ſit diminutio bonoꝛis rõne alicuiꝰ. g
ſemꝑ inquãtũ deus et dñs.et creatoꝛ et hmõi debetur ei
vna differẽtia honoꝛis ꝗᷓ eſt latria.4 Itẽ AUugu. in li. de
pera religione dicit. ꝙ veꝛa religiõe colit᷑ deus vt pꝛinci
pium vniuerſitatis et dñs. vera religiõe dẽ ꝑ oppoſitũ
ad ydolatriã.ergo cũ latꝛia ſit ille bonoꝛ ꝗ opponit᷑ ydo
latrie:ergo latria ei debet᷑ inquãtũ eſt deus et dñs.et ſic
q̃tũ ad omia ſemꝑ vna adoꝛatõe adoꝛat᷑. Solutõ.di
cendum. ſicut dictũ eſt ſup ſᷣm aug.ſuꝑ illud Mat.iiij·

Bominũ deũ tuũ adoꝛabis ⁊c. Seruitꝰ duobo modis

ac diuerſa ſignificatõe ſolet appellari.dicit᷑ em latria:di
t dulia.ᷣ dulia intelligit᷑ ſeruitus cõis.hoc ẽ ſeu ðo

ci
ſeu honn ſeu cuilibet rerũ nature exhibita.a qua etiam
ſeruitꝰ.i.dules grece nomẽ accipit. Latria aũt appellat

ſeruitus illa que ſola diuitatis cultui debita nec vlli eſt
ꝑticipãda creature.vñ ydolatre nuncupant᷑.¶l otãdũ
ergo.ꝙ ſi dulia pluribo modis accipiat᷑.vno mõ dicitur
cõtiter ad quẽcunq; honoꝛẽ debitũ.vel deo vel creature:⁊

ſic accipit Aug.duliam in pdicta auctoꝛitate. Secũdo

moõ dicit᷑ ꝓpꝛie:et ſic dulia eſt cultus vel bonoꝛ ꝗ exhibe

tur cꝛeat᷑e. Tercio mõ dicit᷑ dulia anthonomaſice. bec ẽ

dulia dignioꝛ:que ẽ yperdulia.Glo.ſuꝑ pſał. Adoꝛate
ſcabellũ pedum eius.dicens.Caro xp̃ᷣi ſine impietate a
verbo dei aſſumpta adoꝛatur a nobis.nõ illa adoꝛatõne
que latria eſt:que ſoli cꝛeatoꝛi debetur:ſed illa dulia que

dignioꝛ eſt. Quarto modo dicit᷑ dulia ſᷣm analogiaʒ.et
ſic dicitur nomie extenſo. Et ſic dulia eſt reuerẽtia debi

ta ſoli deo. tamen rõne illius dignitatis in cuiꝰ ꝑticipa⸗

tẽne eſt creatura.et ſic intelligitur illud deo cui debetuꝛ

latria. domino cui debet dulia. ¶ QRotandum ergo ꝙ mk

tipliciter erponit᷑ illa glo. Pꝛimo modo ſic.Deo cui de⸗

betur latria.i. honoꝛ incõmunicabilis quẽadmodũ dei

ſubſtantia. et natura eſt incõmunicabilis creature.dño
cui debetur dulia. i. honoꝛ cõmu nicabilis. Dominium
em̃ communicatur creature eo modo quo dicimus ꝙ de
us potens eſt et facit creÄaturam potentem. Sapiens ẽ:
et creaturam facit ſapientem. bonus eſt et facit creatu⸗
ram bonam.ita ꝙ porticipat eius bonitatem. et Fm
bec debetur ei honoꝛ qui deſcendit in commumonem ſci
licet ratione dignitatum. in quarum participatione di⸗
cimus eſſe creaturam. et i ſte honoꝛ nominatur nomine

communi.quod eſt dulia pꝛopter communionem. Ra⸗

tione vᷣo dignitatis in cuius participatione non eſt ho⸗
noꝛ ſingularis.et dicitur latria.et ſic intelligitur illud
deo cui debetur latria.domino cui debetur dulia.quia

0

Xxx.

dominus cõnotat affectum creature. Secundo modo ex
ponitur illud ſumẽdo duliam pꝛopꝛieet anthonomalice
quia in xpo eſt natura increata.ſcʒ deitas et lnatura cre
ata.ſcʒ bumanitas. Et qtum ad naturam creata domi⸗
nus eſt. m vo naturã increatam deus eſt 7 creatoꝛ· qua

natura titas dicit᷑.quia ergo latria ꝓpꝛie debetur crea Ci.nα.

toꝛi et ſoli: et dulia ꝓpꝛie creature.ideo deo veber latria
domino dulia.¶ eà ergo obijcitur. diffeꝛens honoꝛ de
betur ceo. doõᷣm ꝗꝙ non: ſed differẽs eſt debitum honoꝛis

exr parte creature ad teum. et penes illa duo debita ſu⸗

mitur latria et dulia.ſed qtum ad illum qui bonoꝛatur
idem eſt et vnus honoꝛ non differens.et hoc quia quocu
q; modo adoꝛet᷑ dominus vel vt in ſe conſideratus vt vt
cauſa.vel vt rõne dignitatis imparticipabilis vel ꝑtici⸗
pabilis:ſemꝑ ẽ adoꝛatio ratione eiuſdaeʒ dignitatis.ſcʒ
maieſtatis. vnde ſemꝑ eadeʒz dignitas.ſcʒ maieſtas ado
ratur.et hec omia ſunt vna dignitas in deo: que adoꝛat᷑
licet differenter inquãtum ſic et ſic et ſic. 4 Ao tercium
quo dicitur ꝙ quedam dicuntur de vo ex tempoꝛe: que

dam ab eterno. dom ꝙ bee omnia ſunt vnum et vna di⸗

gnitas in deo. et ideo non ſaciunt differentiam honoꝛis
ex parte dei:ſed faciunt differentiam debiti ex ꝑte crea⸗

ture. 4 Ad quartum dicendum ſimiliter. ꝙ us creat.

deus regit:hoc facit diffeꝛentiã ex parte creature. quia
aliud accipit creatura ab eo quia cꝛeat:aliud quia regit
et ideo differens eſi debitum. vnus tamen bonoꝛ ratio⸗
ne bhoꝝ.quia vna dignitas.bonoꝛ auteʒ numeratur per
dignitatẽ cui expibetuꝛ.Et ꝑ hoc patet reſponſio ad cũ⸗
cta.

LConſequẽter que· S. in.

ritur de diſſerentia adoꝛatõnis diuine in comꝑatione.
q̃tum ad equalitatem. an ſcʒ equali adoꝛatione adoret᷑
teus inquãtum deus et inquantum dominus et bmõi.
Ad quod ſic. Oyoniſius in libꝛo de diuinis nominibo
loquens de dominio dei dicit.ꝙ dominiuz eſt ommũ bo⸗
noꝛum pleniſſima ꝑfectio:et immutabilis firmitas.Er
go dominium dictat honoꝛem in infinitum domino ex⸗
hibendum.ergo equali honoꝛe adoꝛatur inquantuʒ de?
et dominus. ¶ Iem dominus dicitur de deo ex tempoꝛe

ſed ex actu tempoꝛali non acreſcit veo honoꝛ nec mino⸗

ratur:ergo equalis honoꝛ ei debetur inquãtum deus et
tdominus et non minoꝛ nec maioꝛ. ¶ Item creatio eſt cõ⸗

mendatio potentie infinite:quia dicit exitum de non eẽ

in eſſe. Sed potentie infinite debetur bonoꝛ infinitus.
ergo ratione creatõnis debetur honoꝛ infinitꝰ. rõe do⸗
minij. qꝛ exquo creatoꝛ et dñs. ¶ Item in boc ꝙ eſt dñs

intelligit᷑ deus.cum dicit᷑ de ceo.ergo nõ minoꝛ honoꝛ 6
eq̃lis debet᷑ domino et deo. Adoppoſitum. Potentis i
cxo eſt infinita.actus aũt finitus.honoꝛ aũt debet᷑ deo

rõne actus et rõne potentie. Si &̊ actꝰ finitus ſicut crea⸗

tura. ergo et honoꝛ rõe ip̃ius debitus finitus eſt. et ſi po⸗
tentia infinita:ergo bonoꝛ rõne potentie infinitus.̊ nõ

equalis honoꝛ debetur deo ratõne actus ⁊ potentie ſue.

Item bonitas diuina eſt infinita.iñ beneficia eius in
creatura ſunt finita.et ratione vtriuſq; debetur honoꝛ.

et ex vno dulia.ſcʒ ex beneficẽtia ex alio latria. ergo in⸗
equalitas honoꝛis. Item eſſe diuinum conſideratuꝛ
vt in ſe.conſideratur ? vt in creatura.vnde ſᷣm hoc dicit

Trimegiſtus ꝙ deus eſt ſpera intelligibilis.cuiꝰ cẽtrũ

eſt vbiq;: circũferentia nuſqꝙᷓ. diuinũ eſſe cõſideratum in

ſe dicitur circumferentia que nuſqᷓ eſt.quia infiuita et

nullo modo habet finem. Inquãtum vᷣo compatur ad
creaturam. dicitur centrũ methaphoꝛice. que eſt eꝛgo cõ
paratio centri ad circumferentiam: eadem eſt diuini eẽ
ad ſemetipſum conſideratum ſic et ſic. Sed comparatio
centri ad circumſerentiaʒ eſt ſiẽ finiti ad infinitũ:ergo
iuinum eſſe vt in ſe conſideratum eſt infinitum. conſi⸗
eratum vo in creatura finitum. ergo ſi ratione vtriuſ⸗

q; debetur ei honoꝛ:debetur ei honoꝛ finitus et infinitꝰ
et ita ineqlis. Solutio. vdᷣm. ꝙ equalis bonoꝛ ſemꝑ

—

AOoO0NO

deo debetur ex ꝑte dignitatis.quia ſemꝑ eadem ẽ digni
tas rõne cuius adoꝛat.nõ tñ ſemꝑ equaie eſt debitũ: qꝛ
iuxta ſententiã euãgelij.xxv.math.cui plus cõmittit᷑ piꝰ
tebetur.vñ vni dedit dñs duo talenta.alij quinq;.et plꝰ
debebat cui cõmiſerat quĩq; qᷓ; cui vnũ erat cõmiſſum.et
ſic ex ꝑte cõmiſſi ſeu accepti nõ eſt equale debitũ.tamen
equalis honoꝛ:quia honoꝛ reſpõdet dignitati:et eadem
dignitas eſt qua accipio hic et illud.¶ Ao pꝛimaʒ rõem
in cõtrariũ dðᷣm.ꝙ ſicut in ſole duplex eſt actio.ſcʒ actõ
qua agit᷑ ⁊ actio quã efficit:⁊ pꝛima dicitur lucere.ſecũ
da illuĩare:ſic in deo eſt actio qua agit deus.et hoc ideʒ
qð ſua eſſentia.et eſt actio quã efficit in creatura.Actio
ergo qua agit eſt infinita et immutabilis ſicut ſua eſſen⸗
tia:licet actio quã efficit ſit finita.quia creature ſunt fi⸗
nite.honoꝛ aũt ſemꝑ impendit᷑ ratione actus.quo agit.
et ideo honoꝛ infinitus dæbet᷑ ei rõne actus et rõne potẽ
tie.¶ Ad ſecũdum dicendum.ꝙ licet beneficia dei finita
ſint:tamen datur a bonitate infinita.vñ beneſiciũ mini
mum quod dat deus datur ex infinita bonitate.Debitũ
aũt honoꝛis rõne beneficij cõſequit᷑ illud ex quan to dat
ſicut patʒ in Luce.xxj. De vetula que nõ poſuit in gaʒo
philaciũ niſi duo minuta.et tamẽ habuit maioꝛẽ remũe
ratõem ꝙᷓ qui plus poſuerũt:qꝛ ex maioꝛi affectu dedit.
et ſic eſt bic.et ideo honoꝛ infinitꝰ debetur rõne beneficij
ci.qꝛ ex infinita bonitate datur. Ad terciũ ddᷣͥn Fᷣm
Dyo.Duplex eſt cognitio de co.vna eſt mõ infinito peꝛ
̃uaricationẽ aliaꝝ creaturarũ.vñ põ. Poſuit tenebꝛas
latibulũ ſuũ.et eſt cognitio de deo ꝑ poſitionẽ mõ finito:
ſicut cognitio de deo ꝙ eſt potẽs ⁊ ꝙ eſt bonus et ꝙ ſapi
ens et ꝙ vbiq;.et ꝙ ca eſt et ꝙ hmõꝛ.ſed tñ hec omia vnũ
et infinita ſunt. Gicendum ergoꝙ diuina ſubſtãtia ᷣm
ꝙ cã eſt finiẽs eſt.ſed non finita:quia ſinit creaturã.qꝛ
eſt cauſa cõtentiua eius et cõſeruans.Vnde deꝰẽ alpha
et o.i.pꝛincipium et finis:ſed non finitur ab ea.vñ ꝓut
com ꝑatur cauſa pꝛima ad creaturã nõ finitur ꝓꝑ eam:ſᷣ
finit eam. Et ideo ſemꝑ eſt dignitas infinita rõne cuius
teber᷑ honoꝛ et ideo ei infinitus honoꝛ.¶. Dicitur autezʒ
eſſe vt centrum ꝓut conſideratur in creatura: non qꝛ fi⸗
niatur in ea:ſed quia vt in anthomo.et vt minima appa
ret eſſe bonitas diuina conſiderata in creatura reſpectu
eius quod in ip̃o conſideratur.

Membꝛum ſecundum

Oſt bec querit᷑ de adoꝛatione xpᷣi.Et que
ritur vtrũ eadem adoꝛatõne adoꝛet᷑ xpᷣe.
Fm diuĩtatem ⁊ bũanitatẽ.Ad qð ſic.xpᷣc
eſt deus et homo. Sed rõne qua eſt deus
dignus eſt honoꝛe debito creatoꝛi.Inquãtũ vᷣo ẽ homo.
dignus eſt honoꝛe debito creature.Eꝛgo cũ adoꝛatio de⸗
bita creatoꝛi ſit latria.et debita cꝛeat᷑e ſit dulia:xpᷣc ado
randus eſt dulia et latria.ſed he adoꝛatões diffeꝛunt:q̊
differenti adoꝛatõne adoꝛandꝰ eſt xpᷣc.¶ Ad oppoſitum
Hiero. Non ſeoꝛſum verbũ xpᷣi adoꝛandũ eſt.ſeoꝛſũ dic
ad hũanitatẽ.eꝛgo vna adoꝛatõne adoꝛat᷑ inquàtum deꝰ
et inquantum homo.il Secundo iuxta hoc querit᷑. an
debeatur maioꝛ veneratio filio dei incarnato.ꝙᷓ ante in⸗
carnatõnem.hoc em̃ videtur ꝑ phᷣm. Quia plura bona
ſunt paucioꝛibo bonis magis eligenda:ergo plura vene
rabilia paucioꝛibo ſunt magis venernanda.Ergo cũ plu
va venerabilia ſint in filio incarnato.ſeʒ diuitas.huma
nitas.et ꝑſona q; in nõ incarnato:relinquit᷑ ꝙ amplioꝛ
veneratio debetur incarnato. Solutio.dðm ꝙ ĩ xpᷣo
eſt dignitas ꝑſone.et diuerſitas naturarũ.quia ꝑſona ẽ
in duabus naturis.reſpiciendo eꝛgo dignitatẽ ꝑſone.ſic
vna debet᷑ xpᷣo adoꝛatio.qꝛ ipᷣe eſt vna ꝑſona:et vna eſt
dignitas rõne cuiꝰ fit adoꝛatio.ſcʒ vna dignitas pſona
lis et hec adoꝛatio eſt latria.et hoc eſt qd dicit Joh̊.da⸗
mal.iij.ſen.ix.diſ. Limeo carbonẽ tangere ꝓpter ignem
copulato ligno. Adoꝛo xpᷣi naturam ꝓpter dei mei ſimł
vtrinq; ꝓpter carni vnitam deitatem. Qon em̃ quartaʒ
appono ꝑſonam in trinitate:ſed confiteoꝛ perſonazʒ vnã

verbi et carnis eius. His verbis inſinuare videtur xpi
bũanitatem cum verbo vna adoꝛatione eſſe adoꝛandaʒ.
attendendo vnitatẽ ꝑſone. Reſpiciendo aũt diuerſitatẽ
naturarum eſt differens adoꝛatio.quia ibi eſt natuꝛa di
uina que adoꝛanda eſt latria. ibi etiam eſi bũanitas ex
qua parte diſtinguendũ eſt. quia ip̃a hũanitas conſide⸗
rari ſᷣm ſe pt.inquãtũ eſt quedã creatura tam ſancta tã
pulcra:vel ꝓut eſi diuinitati cõiuncta.Et ſi conſideret᷑
ſcðᷣm ſe.dicendum ꝙ ei debetur adoꝛatio que ẽ dulia di⸗
gnioꝛ.et m boc ſuꝑ illud.Adoꝛate ſcabellũ pedum eiꝰ.
dicit glo.Caro xp̃i ſine impietate a verbo dei aſſumpta
adoꝛatur a nobis.non illa dico adoꝛatione que latria ẽ
que ſoli creatoꝛi debetur:ſed illa que dulia dignioꝛ eſt.
Si aũt conſideratur ꝓut eſt dignitati vnita.ſᷣm hoc fu
erunt circa hoc opiniones.quia quidam dixerunt ꝙ de
betur ei dulia hoc modo.ſed digniſſima. Alij autem di⸗
xerunt ꝙ debetur ei latria ſm Aug.qui ſuper illið.i26
tur betur coꝛ veſtrum ⁊c̃.ita dicit.ego dominicam carn
immo perfectam in xpᷣo bumanitatem ideo adoꝛo: ꝙ a
diuinitate ſuſcepta et deitati vnita eſt.vt non alium et
alium: ſed vnum eüdemq; deum et hominẽ filium dei eẽ
conſiteoꝛ.Deniq; ſi bominem ſeꝑaueris a deo: illi nũꝗᷓ
credo vel ſeruio.et loquitur de adoꝛatione que ẽ latria.
4Ad quod intelligendum notandum eſt.ꝙ latria dici⸗
tur tripliciter. vno modo dicitur pꝛopꝛie.ſcilicet cultus
qui debetur deo ſoli:ſeu intelligatur ꝙtum ad dignita⸗
tem in cuius participatione non eſt creatura.vel in cuiꝰ
eſt participatõne.Secundo modo dicitur latria ſtricte:
cum ſcilicet aſtringitur vocabulum ad ſeruitutem que
debetur creatoꝛi ratione dignitatis: in cuius participa
tione non eſt creatura.et ſic non accipitur latria in glo.
illa. Deo cui debetur latria.domino cui debetur dulia.
In participatione em̃ iſtius dignitatis que deſignatur
hoc noĩe deus.ſᷣm ꝙ accipit᷑ naturaliter:et etiam digni
tatis que deſignatur hoc nomie creatoꝛ.ñ eſt creatura.
Tercio mõ dicit᷑ large.nõ ſolũ ſeruitus que debetur di
gnitati diuine: ſed etiam creature vnite ipi.in quo ſen⸗
ſu dicit Rabanꝰ.Caro xpᷣi latria adoꝛãda eſt ſiẽ verbũ.
ſ nõ om̃i ſpẽ latrie.qm̃ nõ adoꝛamꝰ eã oĩno ꝓſtrati ĩ ter
ra.ſic vt crcdamus ꝙ nos creauit de nibilo. vt ſacriſi⸗
camus ei ſicut deo:ſ̊ adoꝛamꝰ eã.qm̃ ꝑ ipᷣam redẽpti ſu
mus.et ſic dicit᷑ latria nomiĩe ertenſo. et ſic reſpiciendo
vnitatem ꝑſone vna eſi adoꝛatio. reſpiciendo diuerſita⸗
tem naturarũ: differens eſt adoꝛatio.diuina em̃ natuꝛa
ſemper adoꝛatur latria bumana in ſe conſiderata ſem⸗
per dulia.quia ſanctumſanctoꝛum. Conſiderata vo vt
diuinitati vnita. adoꝛanda eſt latria extenſo nomine la⸗
trie.¶¶ Ad ſecundum quod queritur.dicendum ꝙ maioꝛ
veneratio poteſt dici dupliciter:quantitatine.quia ſcili
cet in pluribus eſt veneratio.vł qualitatiue:eo ꝙ maio
ri intenſione.veneratio ſᷣm pꝛimum modum poteſt dici
xpo incarnato deberi maioꝛ veneratio. quia in pluribus
debet venerari. Secũdo modo non debetur ei maioꝛ ve
neratio.quia illud quod debetur venerationis buma⸗

nitati. magis debetur ip̃i diuinitati:quia ipſius huma⸗

nitatis cauſa effectiua totaliter eſt. et ideo illud qð obij⸗
citur ꝙ plura bona ſunt magis eligenda paucioꝛibus:
intelligendum eſt m philoſophum quando non ſũt alte
ra in alteris.et hoc eſi in pꝛopoſito.ratio enim venerati
onis creature.ſcilicet bumanitatis aſſumpte:magis eſt

in ipſa diuinitate qᷓ; in humanitate.

Membꝛum tercium
Onſequens eſt querere de adoꝛatione cre
ature et hoc oꝛdine.Pꝛimo de adoꝛatione
creature ratõnalis angelice. Secundo de
adoꝛatione creature rationalis bumane.
Tercio de adoꝛatione creature irrationalis.

neſtio
Articnlus pꝛimns

E adoꝛatõne nature angelice querunt᷑ tria.
an maioꝛ vł equalis veneratio debet᷑ ſanctis
angelis poſt incaꝛnatioem rp̃i vel ante. An
fint angeli adoꝛandi aliquo modo latria. Eltrum ange
lus ſathane cum tranſfigurat ſe in angeluzʒ lucis dicens
ſe eẽ xpᷣm:poſſit ſine peccato adoꝛari latria.

.
tũ ad pwhmum S.).
obijcitur ſic. Ante incarnatõem xpᷣi angeli adoꝛabãt᷑ ab
bomibo et nõ ꝓhibebãt ſe adoꝛari.ſed poſt incarnatõeʒ
nõ ꝑmittũt ſe adoꝛari ab hoĩe: ĩmo ꝓbhibẽt Uñ ĩ apoc⸗
xxij.dicit iohᷣ.Cecidi vt adoꝛarẽ ante pedes angeli: qui
dixit mihi vide ne feceris.cõſeruus em̃ tuꝰ ſum et fratꝝ
tuoꝝ.ſ̊ ſi debet᷑ ei equalis honoꝛ ꝗ onte de bebat᷑:cõſtat
ꝙ nõ ꝓhiberet ſicut nec ante:ergo nõ tantus honoꝛ de⸗
betur angelis poſt incarnatõʒ quãtus ante. 4 Iẽ Bꝛe⸗
Poſt incarnatõʒ qꝛ vident hanã naturã ſuꝑ ſe exalta⸗
tã:nõ ꝑmittũt ſe adoꝛari ab hoibo et pꝛius ꝑmittebant.
ergo ⁊c. Itẽ ad oppoſitũ. Ita ſunt beati angeli pꝰĩcaꝛ
natõem ſiẽ ante.vñ nõ eſt eoꝝ gloꝛia diminuta vel beati

tudo ex incarnatõe.ſᷣ̊ potius ancta.Si & nõ ẽ ſubtracta

dignitas beatitudis ex incarnatõne:ergo nec veneratio
diminuta. Juxta hoc querit᷑.vñ fuit hoc ꝙ angelꝰ pꝛo
bibuit ſe adoꝛari a ioh.cum ita eẽt dignꝰ ſic fuerat ante
incarnatõem. Si dicat᷑ ꝙ hoc fuit ex huilitate.tũc vidr
ꝙ ante incarnatõem debuiſſet ſe ꝓbibuiſſe ab hoĩe ado
rari:qꝛ tunc fuiſſet maioꝛ eius huilitas ſi pꝛiꝰ ſe humili
aſſet homĩ ꝙᷓ mõ.qꝛ nõ erat hõ ita dignus ſicut mõ.̊ nõ
fecit ꝓpter hoc.ex quo videt᷑ ꝙ vellet angelꝰinnuere ꝙ ñ
tantꝰ tebet᷑ ei honoꝛ poſt incarnatõʒ qnãtꝰ ante. So
lutio.ddᷣm.ꝙ quãtũ eſt ex ꝑte ip̃ᷣoꝝ angeloꝝ.eq̃lis bonoꝛ
debet᷑ eis poſt icarnatõʒ et ante.⁊ ex ꝑte hoĩs etiã maiꝰ
eſt debitũ honoꝛis vel veneratõis angeloꝝ poſt icarna⸗
tõem qᷓ; ante:qꝛ plura fecerũt ꝓ hoĩe.fuerũt em̃ miniſtri
incarnatõis et miraculoꝝ.ſicẽ de Gabꝛiele legit᷑ ꝙ amũ
ciauit Marie.ꝙ de illa naſceret᷑ dei filiꝰ.¶¶ Ad illud at
qð dicit᷑ ꝙ ſi eq̃lis bonoꝛ deberet᷑ eis.q̃re ergo ꝓhibent
hmõi adoꝛatõem. dðᷣm ꝙ aligꝗd pt pꝛobiber. dupliciter
vel qꝛ malũ eſt ſeu occaſio mali:vel ꝓhibet᷑ ꝓꝑter aliquã
vtilitatẽ ſᷣm qð dic Tlug.ſuꝑ geñ.vbi loquit᷑ de angelis
veniẽtibo ad a bꝛahã.duplici de cã aligs arcẽdus ẽ a bo⸗
no.vel ꝓpt᷑ ma bonũ aggrediẽdũ.vt dñs renocauit illũ
qꝗ volebat ſepelire patrẽ ſuũ. Math.viij. vel ꝓpt facilẽ
cclinatõem in malũ.et ſᷣm hoe dõm.ꝙ ꝓbhibuit angelꝰ
iohem.ne ipᷣm adoꝛaret:qꝛ iſtud erat occaſio mali.qꝛ ſb
pᷣtextu dulie poterat occaſionaliter introduci vt creatu
re impenderet᷑ latria.qð eſſet maximũ malũ.ſicut pau⸗
lus ꝓhibet comedere de ydolatico.qꝛ poteſt eſſe occaſio
mali.vel in ſe vel in alio.ſcilʒ veneratõnis ydoli.j.coꝝ.
viij. Alia ratio fuit quare ꝓhibuit ſcʒ ꝓpter ꝓuocatõeʒ
ad maius bonũ.quia ꝑ hoc volebat oſtend ere q;maxie
eraltata eſt hũana natura poſt incarnatõem. et qᷓ; ma⸗
gna eſi gloꝛia dei in humana natura. et illud debet val⸗
de boĩem ad maximũ bonũ ꝓuocare.

Becundo queritur.S. ij.

AVtrũ angelus lieite poteꝛit adoꝛari latria.quod videt᷑ ꝑ
tex.gen.xviij.vbi dicitur ꝙ abꝛabam adoꝛauit angelos
et adoꝛatione que debetur trinitati.ergo latria.4:! Item
ioſue.v. Joſue adoꝛauit angelum qui dixit. Ego ſum
Pꝛinceps exercitus domini.Ergo ipᷣe adoꝛauit angelum
latria. Ex his videtur ꝙ angelus poſſit adoꝛari latria.
Solutio.dm quẽadmodũ dicit aug. de fruitõne: ſo⸗
la ĩmutabili bonitate eſi fruendũ ſimpliciter: rationali
ðdᷣo creatura que nobiſcum poteſt ꝑticipaꝛe ſummam bo
nitatem eſt fruendum ſcðᷣm quid et nõſi impliciter. Jteʒ
fruendum eſt deo nõ in ſe fm ꝙ dicit aptus ad philemo
nem. Ego te frater fruar in domino. Irrationali po cre
atura que non poteſt nobiſcum ꝑticipare ſummam bo⸗

xxx.
nitatem. non eſt fruendum nec ſimpliciter nec ſᷣm quid
Eodem mõ doi:tamen nõ ꝑ omia.ꝙ latria ſimpliciter
debetur deo. Latria vᷣo ſcdᷣm quid debet᷑ hũane nature
in co.hoc eſt non de ſe:ſed ratione diuinitatis cui ẽ vm
ta. Latria vᷣo nec ſimpliciter nec ſᷣm quid debetur crea
ture pure.quia latria eſt ſeruitus debita creatoꝛi. Ao
illud ergo qð pꝛimo obijcitur de abꝛabam.xviij. gen. ꝙ
videtur angelos adoꝛaſſe latria.eſt reſponſio in glo. ꝙ
abꝛaham intelligens diuinitatem in vnitate adoꝛabat
et diſpenſationi angelice in foꝛma viſibili miniſtrabat.
Ex hoc igitur apparet:ꝙ duo intelligebat Abꝛaham in
apparitione illoꝛum viroꝛum. Intelligebat em̃ creatu⸗
ram angelicam in foꝛma humana.intelligebat etiazʒ tri

nitatem: ideo et duplex actus ſequebatur in abꝛabam.

ſcilicet adoꝛatio que conſequebatur intellectum trinita
tis:et miniſteriuʒ quod conſequebatur ad intellectũ na

ture angelice apparentis in humana natura. Ex qͥ patzʒ

ꝙ adoꝛatio latrie in abꝛaham non exbibebatur angelo.
4 Ao illud quod queritur de ioſue. dicendum ꝙ ioſue
intelligebat in angelo ipᷣm veum in cuius perſona appa
rebat angelus et illum adoꝛabat. Vnde dicit ſupeꝛ illuʒ
locum Adamantius.Adoꝛauit non ſolum quia ex decẽ
ſed quia deus eſt.non em̃ adoꝛaſſet niſi deum cognouil⸗

ſet. Quis em eſt pꝛinceps militie niſi xpᷣc:Ex quo relin⸗

quitur.ꝙ intellige bat in angelo rpᷣm.cum dixit in ioſue
v. Ego ſum pꝛinceps exercitus domini. et ſic patet ſolu⸗
tio huius queſtionis.

Lercio queritur S.ii.
de angelo ſathane cum tranſſigurat ſe in angelum lucis
ſicut habetur.ij.coꝛinth.xj.et dicit ſe eſſe xpᷣm. Vtrum
poſſit adoꝛari latria ſine peccato.quod videtur:qꝛ igno
rantia facti adhibita diligentia excuſat:q;nis ignoꝛan⸗
tia iuris non excuſet.ergo cum iſte ignoꝛet quod factuʒ
eſt et adhibeat æbitam diligentiam.relinquitur ꝙ non
peccat adoꝛando dyabolũ ſicut xrpᷣ̃m. Item ſi aliquis
credens hoſtiam conſecratam a ſacerdote celebꝛante q̃
non eſſet conſecrata adoꝛaret eam ſicut coꝛpus xpᷣi:pꝛo
pter ignoꝛantiam facti excuſaretur.ergo ſimiliter ado⸗
rans dyabolum vice xp̃ᷣi in pdicto caſu ꝓpter ignoꝛan⸗
tiam facti excuſabit᷑. Solutio.dðm ꝙ ſathanaos trãſ
figuratus aꝓparens ĩ ſpecie xpᷣi nõ eſt adoꝛãdus ꝓ xpᷣᷣ
ſimpliciter: hec credendus eẽ xpᷣc.̊ ſub conditõe. Vn⸗
æ ſi adoꝛaret eum ſimpliciter peccaret.nee ignoꝛantia

excuſaret eũ, et aſſignatur hui triplex ratio. Pꝛima ẽ

qꝛ quilibet eſt pᷣmunitꝰ ꝑ ſacram ſcripturam ꝙ angelꝰ
tenebꝛarum traſſigurat ſe in angeluʒ lucis.ij.coꝝ.xj.et
ADath. xxiiij. Multi venient ĩ noĩe meo ⁊c̃.Et iõ tenẽ⸗
tur diſcutere et nõ ſtatùn adoꝛare.Secũda ratio eſt.qꝛ
habet remedium oꝛationis.q; ſi oꝛaret deũ toto coꝛde vt
reuelaretur ei veritas:deus non ꝑmitteret eum decipi.
In h̊ em̃ caſu ĩtelligit᷑ illud Soh.xv.Quicꝗd petieritis
pꝛeʒ ĩ noĩe meo dabit vobis. In noĩe meo ſcʒ qð ẽ ihᷣus
quod interpꝛetatur ſalus.hoc eſt quicquid petieꝛitis að
ſalutem ſᷣm ꝙ exponit beatus augſtinus. Patet eꝛgo ex
hoc ꝙ qui non oꝛat non adhibet omnem diligentiam
quam debet.Tercia ratio eſt.quia facilime poſſet vita⸗
re periculum apponendo. ſcilicet conditionem. hoc mõ
adoꝛo te ſi tu es xpᷣc.¶ Ad illð quod obijcitur de hoſtia
non conſecrata.dicendum ꝙ debet adoꝛari ſub conditi⸗
one.ſcilicet ſi foꝛma debita obſeruata ſit.⁊ h̊ conditõne

tacia vel expꝛeſſa.

Articulus ſecundus

ODſtiᷓ habituʒ eſt de adoꝛatione angeli.Que
ritur de adoꝛatione hominis.quia dicit apo/
R ſtolus. DHonoꝛe inuicem pꝛeuenientes. Ro.
xij. Pꝛimo vtrus bomo adoꝛandus ſit latria.Secundo
vtrum omnes bomines equaliter ſint adoꝛandi. Ter⸗
cio modo vtrum mali ſint adoꝛandi. Quarto quomo⸗
d ſancti viri ſunt adoꝛandi.OQuinto. vtrum malus pꝛe

latus plus ſit adoꝛandus ꝙᷓ; bonue ſubditue.
tũ ad pwhumum SS. ſ.
ſic obijcitur. dicit JYo.damalſ.q; honoꝛ qni exbibet᷑ ima.
gini refert᷑ ad illũ cuius eſt imago.vnde dicit magnus
HBaſilius. Honoꝛ imaginis ad ꝓthotypũ ꝑuenit.i.ad
exẽplar. Eſt em̃ ꝓthotypon.pꝛima foꝛma ſeu foꝛma exẽ
plare ad quã facta ẽ imago.cum ergo homo ſit erpꝛeſ⸗
iſſima imago dei:poterat in bomie adoꝛari deus latria
et ita ꝑ cõſequẽs homo poteſt adoꝛaꝛi latria.¶. Juxta B

queritur de beata virgine.iſ ZLam dicit Jo.damaſ.ꝙ bo⸗

noꝛ qui eius eſt:ad eum qui de ea eſt incarnatꝰ refertur
ergo ipᷣa poteſt adoꝛari latria. Solutio.ad pꝛimũ di⸗
cendũ.ꝙ bomo nõ poteſt adoꝛari latꝛia.tamẽ poteſt eſſe
materia adoꝛatõis latrie inquãtũ eſt imago ducens ad
cæum ecnius eſi imago.et ideo adoꝛatio dulie debetur ei
Em ꝙ dicit Jo. damaſ.in.iiij.li.a pꝛĩcipio.deus bomĩeʒ
Fm ꝓpꝛiã imagĩem fecit.cuiꝰ igitur gratia nos adinui⸗
cem adoꝛamus:niſi ꝙ ſᷣm imagieʒ dei facti ſumus.vt ei
ait magnus in diuinis Baſilius. Honoꝛ imaginis adꝓ
thoty pon ꝑnenit.i.exemplar. ꝓihoty pon aũt ẽ illð qð
imago repᷣſentat. Av ſecũdum qò querit᷑ te beata vir
gine.dðm ꝙ q́uis honoꝛ qui eius eſt.ad eum qui ex ea ẽ
incarnatus reducat᷑:nõ ſequitur ꝓpter hoc ꝙ honoꝛ il⸗
le ſit latria:pᷣ ſequit᷑ ꝙ honoꝛ ille refertur ad xpᷣm. Ho⸗
noꝛ tñ ille qui beate virgini debetur eſt cuiuſdã pꝛogatĩe
ſcʒ dulie ſingularis.et qſi immediate diſponens ad la⸗
triam.nõ tamẽ ẽ latria.cũ em̃ adoꝛo matrem dei: inquã
tum hmõi nõ adoꝛo vt cãm mei conditricẽ.et ideo ñ ado
ro vt latria.qꝛ aũt adoꝛo vt matrẽ dei:honoꝛo vt matreʒ
cr eatoꝛis.et hoc ꝓpter ipᷣm creatoꝛẽ. Vnde ratio bono⸗
ris eſt ip̃e honoꝛ creatoꝛis.ipᷣe tũ honoꝛ exhibetur crea⸗
ture.Ex quo relinquit᷑ ꝙ ille honoꝛ eſt dulia pᷣꝛogatiue
ſingularis diſponens ad latriam et cuius ratio latria

eſt.
Lonſequenter que S. ij.
ritur. Atrũ om̃es hbomies equaliter ſint adoꝛandi. Ad
qð ſic damaſ.in.iiij.li.A pꝛineipio deus hoĩem ſᷣm pꝛo
pꝛiam imaginẽ fecit.cuius igr̃ gratia nos adinuicẽ ado
ramꝰ.niſi ꝙ ſᷣm di imagiĩeʒ facti ſumꝰ. Ex qͥ obijcit᷑.ꝙ ſi
om̃es homies equaliter ad imagiem dei facti ſunt:ergo

om̃es bomĩes equaliter adoꝛandi ſunt.i¶ Contra.ado⸗

ratio eſt debitum rõne dignitatis excellẽtis.ergo ſi ẽ di⸗
gnitas aliqua excellens in vno reſpectu alteriꝰ: ñ equa⸗
liter debetur eis adoꝛatio.vel ſi dicas ꝙ ĩmo quia non
adoꝛatur niſi rõne eius ꝙ ſunt ad imagiem:tunc ſequet᷑
ex boc ꝙ vnus nõ debet alium adoꝛare.qꝛ vnus equalis
eſt alteꝛi qtum ad imagiem.4 Item pꝛelatus rõne natu
re nõ debet adoꝛare ſubditũ.quia equalis eſt ei qtuʒ ad
naturũ.ſimiliter habet dignitatem excellenteʒ reſpectu
illius.ergo nõ debet ipᷣm adoꝛare rõne dignitatis.ĩmo
potius ecõuerſo.ergo nõ equaliter betur om̃ibo ado⸗/
ratio. Solutio.doᷣm ꝙ omibo exhbibendus ẽ honoꝛ ꝓ
ſtatu et tempoꝛe.qꝛ omes ad imaginẽ di facti ſunt vt di
cit damaſ.et hec eſt ratio cõis.quare bonoꝛ om̃ibo debʒ
exhiberi loco et tempoꝛe.¶ Sed notandũ q; in imagine
que eſt bomo intelligitur qð eſt ꝑ naturam. intelligitur
etiam in ea qð eſt ꝑ gratiam: que reducit ip̃am imagieʒ
in plenam cõfoꝛmitatem di.quia gratia ipᷣa eſt dei foꝛ⸗
mitas. Ex ꝑte igitur nature nõ eſt differentia adoꝛatio
nis. Vñ qꝙtum ad hoc ẽ equalitas in oĩba.ſed reſpicien⸗
do poſſibilitatẽ ad gr̃am vel actũ que ẽ ꝑ gr̃am q̃ actu ẽ
in imagĩe:nõ ẽ ita.Si em̃ in ſſatu ẽ gre ⁊ bʒ gram actu:
babet bonũ excellẽs ĩ ſe rõe cuiꝰ debet᷑ ei honoꝛ.glibʒ eĩ
talis in aliqͥ vno excellit:licet nõ habeat oĩa dona.⁊ rõe
illius vnius cantat᷑ de qͥlibʒ ↄfeſſoꝛc.nõ eſt inuẽtus ſilis
illi. et ſic reſpiciẽdo actũ gr̃e in habẽte.rõe cuiꝰ ſemꝑ ex⸗
cellit.adoꝛadus eſt hõ:et vnus magis alio.Silr reſpici
endo poſſi bilitatẽ ad gram ĩ hoĩe.lieʒ actu ſit extra gra⸗
tia:tñ adhuc poſſibilis ad tantaʒ gr̃am ⁊ ad maioꝛẽ: qᷓ

aliquis hñs gratiã actu. et reſpiciẽdo poſſibilitateʒ bãc
in imaginẽ in maioꝛi excellẽtia.ita etiazx reſpiciẽdo hoc.
maioꝛ honoꝛ poteſi impendi vni ꝙᷓ alij. .

CTercio queritur S.iij.
Atrum malis homĩbo tebeat᷑ adoꝛatio. Ad qð ſic.Jo.
damaſ. Honoꝛandi ſunt ſancti vt filij et beredes dei. vt
dicit Jo.euãgeliſta.Si ergo mali bomĩes nõ ſunt ami⸗
ci.nec filij nec beredes xp̃i:eꝛgo nõ ſunt adoꝛandi.q¶¶ Ad
oppoſitum Ro.xij. PHonoꝛem inuicẽ pᷣueniẽtes.Glo.i.
in qualibet reuerẽtia.aliter nõ ẽ fraternꝰ amoꝛ: niſi mu
tuis ſe pᷣueniant obſequijs. Item aligs mõ malus foꝛ⸗
te p̃oꝛdinatus eſt ad maioꝛẽ iuſtici qᷓ aligs mõ bonus
et poſſibilis eſt ad hoc.Ergo dignus eſt honoꝛe ratione
iſtius poſſibilitatis. Solutio.dðm ſicut ſupꝛadictuʒ
fuit.mali homĩes inquãtum mali:nõ ſunt diligendi im⸗
mo odio habendi.quia odire malũ inqtum malum non
eſt odire naturã eius:ſed odiꝛe vicium in ipᷣo vt dicit Au
guſtinus.Et ideo ſic odiendi ſunt.et ſic non ſunt hono⸗
randi nec adoꝛandi. Attendendo tamen naturam ipᷣaʒ
quia ſunt ao imaginem dei facti et poſſibiles ad gratiã
ratione huius debetur eis honoꝛ et dilectio.

Nuarto queritur S. uij.
te adoꝛatione ſanctoꝛum qualis ſit. Ad quod ſic. Du⸗
lia adoꝛamus ſanctos:ſed dulia idem eſt quod ſeruitus
vt dicit Nuguſtinꝰ.ergo ſeruitute ipos adoꝛamꝰ.q AO
oppoſitum. Aug.in libꝛo de vera religione. Sõcti adoꝛã
di ſunt pꝛopter imitationem non ꝓpter religionem.ado
ramus eos caꝛitate nec ſeruitute:eꝛgo adoꝛatio qua ado
ramus eos non eſt ſeruit?** Solutio.dðm. ꝙ duplex
eſt ſeruitꝰ. Eſt em̃ ſernitꝰ obnoxietatis.⁊ hec debet᷑ deo.
eo ꝙ ẽ pꝛincipiũ nr̃i eẽ.Eſt etiã ſeruitꝰ reuerẽtie · et hec
de bet᷑ ſctis:qꝛ ipi ſunt nri ductoꝛes.vel ꝑ doctrinã ſicut
pꝛelati.vel ꝑ interceſſionẽ.vel ꝑ admiſtratõem.

NMuinto queriur S§S. v.

an malꝰ pᷣlatus magis ſit honoꝛãdꝰꝙᷓ; bonus ſubditꝰ vel
ecõueꝛſo.Ad qð ſic.Ro.xiij.Cui bonoꝛẽ:bonoꝛẽ.in pᷣla
to qualiſcũqʒ ſit ẽ maioꝛ dignitas ꝙᷓ ĩ aliqͥ ſubdito:eꝛgo
maioꝛ veneratio debet᷑ malo pᷣlato ꝙᷓ bono ſbdito.¶Cõ
tra.Aldaioꝛ eſt dignitas ymagis ĩ bono ſpᷣdito qᷓ; in ma
lo pᷣlato.ſᷣ dignitas ymagis rõ eſt quare nos adiuicem
adoꝛamus.vt dicit.Dam. ̊ maioꝛ venaratio debet᷑ bo⸗
no ſubdito qᷓ; malo pᷣlato Solo.dðm.ꝙ malus pᷣlatꝰ
inqᷓtuʒ platus magis debet bonoꝛari qᷓ; bonus ſpditus
qjꝛ magis eſt in ꝑticipatõe debiti hbonoꝛis.qꝛ eſt honoꝛ gO⸗
tuitus debitus er neceſſitate:et eſt honoꝛ gtuitus nõ de⸗
bitus ex neceſſitate. Pꝛimus honoꝛ debet᷑ pᷣlato inq̃tum
p̃ᷣlatus.quia inqtuʒ bmõi vice xrpᷣi eſt. Unde Ro.xiij.di
cit apłus de ipo pᷣlato ꝙ dei miniſter ẽ. Honoꝛ aũt gtui⸗
tus nõ debitus ex neceſſitate debetur bono ſpdito: ido
magis tenemur ad honorẽ maioꝛem pᷣlati inqᷓtum p̃la⸗
tus eſt. Sè
Articulus tercius
Oſt bec inquirendũ eſt de adoꝛatõe que debe
tur irrationabili creature.que ẽ veſtigiũ dei
et maxime de adoꝛatione que exbibetur cru⸗
ci chꝛiſti.Primo an maioꝛ generatio debetur cruci chꝛi
ſti qᷓ bomini. Scdo an poſſit deus adorari latria ĩ veſti
gio ſicut in ymagine.

tũ aut ad pꝛimũ .S. ſ.
ſic obicitur.exo.xx. ꝓhibet᷑ ꝙ non fiat ſculptile neq; vl⸗
la ſimilitudo. Si ergo figuramus deum in cruce . con⸗
tra pꝛeceptum facimus.non eſt ergo crux magis adoꝛã
da q; rationalis creatura¶ Item adoꝛatio ſeu venerato
reſpicit dignitatem.ſed maioꝛis eſt dignitatis rationał
creatura q eſt bomo ꝙᷓ ipſa crux:qꝛ hbõ ad ymaginẽ dei
tactꝰ ẽ ⁊ creatꝰ ẽ ad błitudinẽ ⁊ vt ſit ꝑticeps diuie boni

n
ſo

— ð-ðð

err

Nueſti

tatis et veritatis ꝑ cognitõem et omoꝛẽ crux aũt nõ ita

cũ ſit irratõnalis creatura. ̊ maioꝛ veneratio xæbetur
bomini qᷓ cruci.¶ Cõtra.crux a maximis adoꝛat etiaʒ
petrus qui iam beatꝰẽ crucẽ adoꝛauit.nõ tn hoiez: eꝛgo

maioꝛ veneratio debet᷑ cruci qᷓ; homĩ. Solutio.dðm.

ẽ dignitas realis que debet᷑ rei.⁊eſt dignitas ymadi
nis. et hec nõ ẽ ex ꝑte ymaginis.ſed ex pte rei qua yma
ginat᷑. Eñ dam. Honoꝛ imaginis ad ꝓthotypuᷣ.i. exem
plar refertur. Sed notandũ ꝙ ẽ imago ꝑ pticipatoez.7
bec ẽ rõnalis creatura.⁊ ẽ imago.vt ſi ignu. ſ. alicui be⸗
neficij dei: ſicut buanatõis eiꝰet paſſionis et bmõi. vbi
gẽ imago vt ſignũ:totus honoꝛ refert᷑ ad ꝓthotypũᷣ.idð
ẽ exemplaꝛ.vñ dicit dam̃.ð cruce.q adoꝛado cruce ado
ramꝰpaſſionẽ xp̃i ſeu xpᷣm paſſum: ſub bis verbis· ado
ramus typũ pcioſe crucis.⁊ ſi ex alia materia ẽ facta:n
materiã adoꝛãtes:abſit:ſᷣ typũ vt xpᷣi ſimbolũ.i.notaʒ
dixit em diſcipulis.tũc aꝓparebit ſignũ filij hoĩs in celo
ſᷣ vbi ẽ imago ꝑ ꝑticipatõeʒ vt hõ ẽ adoꝛatõ dulie:⁊ ita
nõ ẽ bec adoꝛatio crucis maioꝛ niſi qꝛ refert᷑ ad ſigna⸗
tũ.dulia aũt debet᷑ hoĩ eo ꝙ ẽ ĩ ꝑticipatõe diuine digni
tatis.ſicut potẽtie.vel ſapietie.vel bonitatis.qdð nõ con
uenit cruci. Iile & maioꝛ honoꝛ ꝗ exbibet᷑ cruci refertuꝛ

ad rẽ ſignificataʒ cuiusẽ ſignũ:nõ ad ipᷣam crucẽ in ſe.
Ad illud qð obijcit.õ facies tibi ſculptile. dõm Pm 4
dam̃. ꝙ anteqᷓ; deus eẽt bumanatꝰfacere imagineʒ deo

erat impietatis.qꝛ ſm dininã naturã nõẽ figurabilis.

ſed poſti viſibilis et ſenſibilis factusẽ ꝑ aſſumptõem

carnis:nõ ẽ hoc impietatis:ſʒ potius pietatis ẽ ipᷣm fi⸗

gurare:⁊ hoc ꝓpter doctrinã et inſtructõem nr̃am. 7 ꝓ⸗
pter recoꝛdatõem paſſionis xp̃i.vt pñs ſit nr̃e memoꝛie

⁊ ꝓpter h̊ inſtruimur ⁊ allicimur ad bonũ. Hoc etiã de
ca fiũt imagines ſctoꝝ.ñ dam̃.dicit.inuiſibilis.⁊ in⸗
coꝛpoꝛei.⁊ iucircũſcriptibilis.⁊ infigurabił dei:ꝗs põt
facere imaginẽ:? Inlipientie igitur ſumme ẽ et impieta⸗

tis figurare qð diuinũ ẽ. Hic in veteri teſtamento non
erat aſſuetus imaginũ vſus.qꝛ ðᷣo deus ꝓpteꝛ viſceꝛa mi
ſericoꝛdie ſue ſᷣm veritatẽ factus ẽ hõ ꝓpter nr̃am ſalutẽ
nõ vt abrabe viſus eſt in ſpecie bominis:nõ vt ꝓphetis:
p ſm ſubſtãtiã factus ẽ ho.⁊ ꝑambulauit terrã ⁊ cũ bo

minibus ↄuerſatus ⁊.miracła fecit:paſſus ẽ.crucifirus

eſt. reſurrexit.aſſumptus ẽ et omnia m veritateʒ facta:
ſunt et viſa ſunt ab boĩbo.ſcripta quidẽ ſunt ad memo⸗

riã ⁊ doctrinã nr̃am. quia aũt nõ oẽs noſcũt las nec le

ctõi vacant:pr̃es excogitauerũt velut quoſdã triũphos
in imaginibus deſcribere ad velocẽ memoꝛiã. quapꝛo⸗

pter młtotiẽs nõ ᷣm mẽtes habẽtes dñi paſſiones ima⸗

gine xpᷣi crucifixionis vidẽtes et ſalutaris paſſionis in
memoꝛatõem veniẽtes ꝓcidẽtes adoꝛamus. nõ materi
am ſed imaginatũ.Simiir et dei genitricis imaginis.
nõ materiã ſʒ figurã adoꝛamus.honoꝛ em̃ qui ẽ ad ipaʒ

ad ipᷣm qui ex ipa ẽ incarnatus reducit᷑. Siłr aũt ⁊ ſan

ctoꝛũ certamina erigẽtia nos ad foꝛtitudinẽ ⁊ imitatõʒ
et zelũ virtutis eoꝝ et gliam di ſicut diximus.et enim
imagimis honoꝛ ad ꝓthoty puʒ.i.exemplariter ꝑuenit.
Et ꝑ hoc ſoluunt᷑ omnia obiecta.

2 . 77
Becũdo queritu?.S. ij.
Vtrũ deus poſſit adoꝛari latria in veſtigio:ſicut ĩ ima⸗
gine. qꝛ ſi ſic:cũ in omni creatura ſit veſſigium dei:erit
adoꝛãdus latria ĩ oĩ creatura vt ĩ lapide. aũt ita ſit

patet.qꝛ geñ.xxviij dr de iacob. ſurgens mane tulit

lapidẽ quẽ ſuppoſuerat capiti.et erexit in titulũ fundẽs

oleũ deſuper. Cũ & latria cõſiſtit in ſacrificij oblatõne.
ipᷣm aũt oleũ obtulit ꝓ ſacrificio.& ipᷣe exhibuit latriaz

lapidi.i I.tẽ cũ deus ſit vbiqʒ pñtialiter. potẽtialiter.⁊

eẽntialiter.ᷓ põt in oĩ re adorari.ᷓ Fm buc moduʒ pot
cuilibet creature exhiberi latria. Solutio.cũ querit᷑

an deus adoꝛadus ſit in veſtigio.dðm ꝙ nõ.niſi inꝗᷓtũ
veſtigiũ efficit᷑ ſignũ ꝑ inſtitutõem. quẽadmodũ taber⸗

nackm et lapis queʒ vnxit Jacob:erat ſignum ⁊ figuꝛa

ip̃ᷣius xp̃i.et m hoc ſignatũ adoꝛat᷑ latria.Si vo ↄlide⸗

xxx.

rat᷑ ipm veſtigiũ in ſe.nõ põt eẽ materia latꝛie. veſtigiũn
em̃ nõ immediate ducit in deũ quẽadmodũ imago.le⸗
ſtigiũ em̃ deteꝛminat᷑ in creatura irratõnali ᷣm vnitati
veritatẽ.bonitatẽ.que referũtur ad imaginẽ.q in crea⸗
tura rationali determinat᷑ jm memoꝛiã. intelligentiaʒ
et volũtatẽ.que quidẽ immediate referunt᷑ ad trinitatẽ
qꝛ ergo illud ſolũ qð immediate ducit in deũ põt eẽ ma /

teria tarrie: veſaifin aũt nõ ducit in deũ immediate.pa⸗
tet ꝙ nõ poteſt e rie inq;tum bmõi h̊ ima
go. hinc ? etiã ꝙ deus põt adoꝛari in imagine nõ ĩ veſti⸗

gio inqtum ẽ res.q¶ Ad illð vðᷣo quod obijcit᷑ de Jacob.
dðm.qꝙ ipᷣe nõ impendit honoꝛẽ lapidi.ſed ſignato ꝑ la

pidẽ quod erat xp̃c.¶ Ad vltimũ dom.ꝙ qᷓuis deus ſit

in omni creatura pꝛout dicitur pꝛeſentialiter. potentia L
liter. eẽntialiter.nõ tamẽ ſicut dicit beatus aug·ad daꝛ⸗

danũ.omnẽ creaturam inbabitat.ſolum em̃ habitat in
illis in quibus eſt per gratiã.qui ſcʒ ſunt templuʒ eius
ſicut dicit aplas. Templum dei ſanctum eſt quod eſtis

vos. Templum aũt ſolum dicitur creatura rõnalis in
qua deus inhabitat per gram. cognitõnem et amoꝛem.

quia ergo creatura irratõnalis non eſt poſſibilis vt ſit

templum. nec erit in ea adoꝛatõ pꝛout res eſt. niſi ſm ꝗ
eſt ſignum.ſicut dictũ ẽ. Reliqua que ꝑtinent ad iſtam

materiam inueniẽtur in queſtione de latria quando de
virtutibus inquiretur. Et ſic patet reſponſio ⁊c.

Queſtio. xxxj. de ſecun/

do pꝛecepto.

Oſtẽ queſituz eſt

de pꝛimo mandato decalogi.Cõſequẽ⸗
ter inquirendum eſt de ſecundo.qð eſt.
Mon aſſumes nomen dei tui in vanuʒ
Et circa hoc queretur. Pꝛimo genera

liter. Secundo ſpecialiter.

Membrum peiummn

Eneraliter duo queruntur. Pꝛimo de er

poſitione huius pꝛecepti.Secundo de cõ
tinentia eius et intentione.

Articulus pꝛimus

Rimo querit᷑ de expoſitõe huius mandati.

que aſſignatur tribus modis ᷣm tres expo⸗
ſitões que ponuntur in exodo.xx.et deut.v.
AVna eiĩ expoſitõ ẽ q ponit᷑ exo.xx.Nõ aſſumes ⁊c̃. xpᷣm
utãdo tm̃ creatura.⁊ deut.v.Mõ eſtimes creaturã eſſe
ki di. Secũda expõẽ.q ponit᷑ exo.xx.Nõ aſſumes ⁊c
iurãdo.ſ.ꝓ nihilo nom̃ di.deut.v.diẽ glo. Jurãdo ꝓ re
q̃ ñ ẽ. Teꝛcia expõ ẽ ĩ deut.v.iſ2õ aſſu.⁊c̃.nom̃ vdi ligno
⁊ lapidi ⁊ hmõi tribuẽdo.Mtũ ad iſtas expões oxꝑpo
nit᷑.⁊ pᷣmo qᷓtũ ad pᷣmũ.An ſit ↄueniẽs.hugo ĩ li.ð ſac
mẽtis Aſſumẽ nomẽ ði ĩ vanũ.ẽ filiũ ði iuiſibilẽ ꝑ hũa⸗
nitatẽ fctm creatuꝛã eſtimaẽ.̊ aſſumẽ nomẽ ði ĩ vanũ ẽ
credẽ xpᷣm purã creatuꝛã.hec ̊ expõ ↄueniẽs ẽ.¶ R pᷣe.
Añ ſolẽ ꝑmanet nomẽ eiꝰ.glo.AVñn tꝑa ⁊ oẽm creaturã
ꝑmanet nomẽ eiꝰ.i.filiꝰregis.̊ nomẽ ẽ ipe filiꝰ.̊ Ro.
viij. dꝛ. Vanitati ſubiecta ẽ creat᷑a oĩs.ꝗ̊ aſſumẽ nomen
Si ĩ vanũ:ẽ filiũ dei cꝛedẽ purã creatura.¶ Ad opꝓpoſitũ
MRo.ij.Cuʒz gẽtes natalit ea q̃ legis ſũt faciũt: oñdunt
opꝰlegis ſcꝛiptũ ĩ coꝛdibo ſuis natalit.q̊ decalogꝰẽ ð di
ctamie legis natał. Sʒ filiũ dei eẽ hoĩeʒ vł incarnatuzʒ
ñ ẽ ð diciamie legis natał.ꝗ ad ill mãdatũ ñ ꝑtinet ꝓ
filiꝰ dei incarnatꝰſeu viſibilis factꝰ p hũanitatẽ.vt dicit
bugo.ñ cꝛedat᷑ cꝛeata.q̊ nulla ẽ expo:̊ imꝑtinẽs adꝓgo
ſitů. Etũ ad ſcðᷣaz expõeʒ obijcit᷑ ſic.i¶ Sõ aſſu.⁊c.ſ.
iurãdo ꝓ nihilo.qꝛ ꝗcũq; aſſumit nomẽ ðiĩ vanum pec
cat moꝛtalit:ł̊ ñ ꝗcũq;ʒ iurat ꝓ nibilo peccat moꝛtaliter
Jurare /ꝓ nihilo non ꝓbibet᷑ h. Minoꝛ patet.qꝛ dato
ꝙ iurare pro nihilo ſit moꝛtale peccatum. iam iurare

e materia latrie inq;tum bmõi h̊ ima⸗

nõ eẽt indifferẽs.quia illud qð ẽ indifferens põt fieri ſi-
ne cã.2 tñ nõ ẽ peccatũ moꝛtale.Jurare &̊ eẽt malũ ĩ ge⸗

nere:et nõ bonũ ex circũſtãtia. Itẽ aug. Jurare nõ eſt
bonũ et tñ nõ ẽ malũ.ꝗ̊ Fm boc ẽ indiffeꝛẽs.&̊ aliquis pt
iurare ꝓ nihilo ſine peccato moꝛtali. Itẽ pᷣs. Zec iu⸗
rauit in dolo ꝓximo ſuo. Glo.ꝓhibet nõ quodcũq; iu⸗

ramẽtũ.ſed iuramentũ in dolo.ꝗᷓ ſolũ iuramẽtũ ĩ dolo ẽ
peccatũ moꝛtale.ꝗᷓ iuramentuʒ ꝓ nihilo nõẽ hic in ꝓpi⸗
Etum ad terciã ex poſitõem que ẽ.Qõ aſſu⸗

bitõe.
mes ⁊c̃.Ligno vel lapidi nomẽ dei tribuendo: obijcitur
quia ſᷣm hanc expoſitõem vanũ hic appel
quicũq; hoc nomẽ xpᷣc ydolo tribuit:facit ydolatriam.
. hic ꝓhibet ydolatriã.Ergo nõ diffeꝛt a pꝛimo pᷣcepto

m hanc expoſitõem.i Ad oppoſitũ.aug.in li.de.x.coꝛ⸗

dis.Si tangis pꝛimã coꝛdã interficies beſtiã ydolatꝛie

Si tangis ſecundã coꝛdam.interficies beſtiã erroꝛis.

gᷓerroꝛ/ꝓbibetur in hoc mãdato.⁊ hoc dicit iſta expoſi

tio.q̊ coueniẽs ẽ.q¶ Sʒ rõe huiꝰqueꝛit᷑ ſi erꝛoꝛ bic ꝓhibe

tur.⁊ in pꝛimo mãdato.quõ differẽter. Solutio. di⸗
cendũ ſicut dictũ ẽ ſupᷣ. Lex moyſi media ẽ inter legem
nature ⁊ legẽ gratie.Educit᷑ em̃ a lege nature. maxime
qᷓtum ad decalogũ.ſicut dicit aug.in li.de q̃ſtionibo no
ui ⁊ vet᷑.teſta.ſed hic manifeſtatur. Vñ dicit ꝙ data ẽ
lex Moyſi.vt que latere ceperãt manifeſtarent᷑. Item
ducit ad legem gratie.Eñ p̃s.Lex dñi ummaculata cõ⸗
uertẽs animas.Glo. Sua diſtrictõe coꝛrigẽs ⁊ ad xpᷣi
gram mittens.Scðm hoc ꝗ̊ᷓ decalogus habet reſpectũ
vel rõem vnazʒ ꝓut educit᷑ a lege nature.Aliã ꝓut ducit
ad legẽ gratie. Sic igit᷑ mãdatũ illud põt cõſiderari ꝓ⸗
ut ducit ad legẽ gre.⁊ ſic trãſit in ſignũ.⁊ ſic nõ ſolũ lit⸗
teraleʒ:ſ̊ etia miſticũ.⁊ ſic exponitur vt ꝑtĩeat ad filiũ

ſicut pꝛimũ ꝑtinet ad pr̃em.⁊ terciũ ad ſpiritũſanctum

7 ſm boc eſi eius expoſitio.Nõ aſſumes.i.non credes
xpᷣm puram creaturã.Si aũt ſumatur hoc mãdatum ꝓ
ut educitur a lege nature.aut cõſiderat᷑ ſᷣm ſuaʒ foꝛmã
aut ſᷣm ſuam virtutẽ.Si ſᷣm ſuã foꝛmã cõſideret᷑: ſic ꝓ⸗
pꝛie nomẽ in vanũ aſſumeꝛe ẽ ſicut ſumituꝛ in atteſtatõe
veritatis.ſicut in iuramẽto.et ſic exponit᷑ illa expoſitõe
Aõ aſſumes ⁊c̃. Jurãdo ꝓ mihilo.exo.xx.Si aũt ſuma
tur ſᷣm virtutem.vt ſumatur in vanũ ſumẽ.i.abuti no⸗
mine:ſic ẽ tercia expoſitio.iõ aſſumes ⁊c̃.Ligno vł la
pidi nomẽ dei tribuendo.⁊ ſic mãdatum iſtud habet ex
poſitõem miſticã.Eñ hugo ſupꝛa dixit ĩ vanum nomen
⁊c. Filiũ dei ⁊c.Litterales ſunt due alie expoſitões.ſcʒ
iurando ꝓ nihilo.et iſta nomen dei lapidi vel ligno tri⸗
buendo. Hugo in libro de ſacramẽtis.Nõ aſſumes no⸗
men dei tui in vanũ.vel ad mendaciũ affirmandum vel
ad ydolũ venerãdum.q Vd rõem in cõtrariũ dõm.
licet lex nature nõ dictet incarnatõʒ in rõe ꝓpꝛia:dictat
tñ eã in rõe vniuerſali.quia bene dictat ꝙ deus ſumme
miſericoꝛs ẽ̃.et ꝙ nõ dimittet creaturã rõnalẽ quã fecit
ad beatitudineʒ omnino ꝑire.¶ Ad ea que obijciunt᷑ de

ſecunda expoſitõe.dðm. iurare ẽ ꝓferie verbũ iura⸗

mẽti.iurare ergo ꝓ nihilo aut ẽ idẽ qð aſſumẽ verbũ iu

ramẽti cũ intẽtõe iurãdi ⁊ deliberatõe. aut ſine intẽtõe

S dicat᷑ iurare ꝓ nihilo aſſumẽ verbũ iuradi ſine in

tentõe iurãdi.ſic iurare p nihilo nõ ẽ peccatũ moꝛtale.
nec ẽ in ꝓbhibitõe.vñ doꝛmiẽs ſi ꝓferret verbũ iuramẽti

nõ peccaretquia nõ deliberaret nec intenderet iurare.
Si aũt iurare ꝓ nihilo vel ſine cã dicat᷑ cũ intentõe iu⸗
rãdi:ſic ẽ in ꝓhibitõe.⁊ ſicẽ cõtra hoc pᷣceptũ. Aſſumẽ
em̃ dicit ſumere cũ intentõe finis.qꝛ dicit ſumẽ ad.⁊/ p
pter h̊ ille ꝗq cũ intentõe iurat ꝓ nihilo.directe peccat cõ
tra h̊ mãdatũ. Ao illud qð obijcit᷑ r̃m aug. iurare
ſit indifferẽs.dðᷣm ꝙ iurareẽ aſſerere ꝑ pꝛimã veritatẽ
tdẽ cũ innocatõe pᷣme veritatis ad teſtimoniũ ſue affir

llat᷑ ydolũ.Sʒ

matõis. Ratõe eius qð ẽ aſſerere.veꝝ ẽ ꝙ iurare ẽ in⸗

Differẽs.qꝛ aſſerere põt bñ et male fieri. Sʒ hoc qð ẽ ĩ⸗

uocare pꝛimã veritatẽ ĩ teſtimoniũ.dicit quãdã ciꝛcũſtã
tiã.que ita determinat hũc actũ.ꝙ ſine ea nõ poſſit abſ⸗

q; cõtemptu ip̃ᷣius veritatis que deꝰẽ fieri.· qꝛ iã talis
nihilo duceret pꝛimã veritatẽ. ⁊ ita ſequeret᷑ ꝙ ipᷣm con
temneret. Pꝛopter boc dõm ad auctoꝛitatẽ aug.ꝙ iura
re nõ ẽ bonũ:⁊ tñ nõ ẽ malũ. ẽ indifferẽs.qꝙ indiſferẽs
dupliciter dr.vno mõ dẽ actus indifferẽs ger põt bene
i

et male fieri:⁊ ſic iurare indifferẽs ẽ.quia

fiat ex bo⸗

na cã bene fit li vo er mala cã fit: male fit. Alio mõ dici

1Tr
1

2 , 28 d 2R
P. P Ber C . F.. 4 S. 1

tur indifferẽe. ⁊ hoc ꝓpter incluſam circũſtãtiam. 4 Et
ꝙ obijcit᷑.ꝙ ſic ſequeret᷑:ꝙ iurare eẽt malũ in genere.di
cẽdum ꝙ nõ.quia malũ in genere ẽ qð determinat genꝰ
in malũ.et ſolũ ex circũſtãtia trahit᷑ ad bonũ.Sed iuꝛa
re ſᷣm genus bonũ ẽ.ſ.aſſerere ꝑ pꝛimã veritatẽ.nec illa
differentia trabit ipᷣm actũ ad malũ:ſ̊ ꝙ nõ indifferẽteꝛ
exerceat᷑.¶ Ad terciũ dðin.ꝙ iuramẽtũ in dolo vniuer⸗
ſaliter ẽ in ꝓhibitõe.quia ſemꝑ determinat᷑ in malicia
ſᷣ iuꝛamẽtuʒ ex cã põt bene fieri et male.⁊ iõ nõ dicitur
ꝓhiberi ſupple vniuerſaliter.¶l Ad ea que obijciunt᷑ de
tercia expoſitõe.dᷣm ꝙ hec expoſitio.i2õ aſſumes ⁊c̃.
ligno vel lapidi nomẽ dei tribuedo.nõ ẽ qᷓtuʒ ad foꝛmã
pꝛimã mãdati ſ̊ qᷓtum ad virtutẽ.Ex ꝑte aũt foꝛme pꝛo
pꝛie attẽditur diſtinctio in màdatis.nõ ex ꝑte virtutis.

vñ ſi ex ꝑte foꝛme ſumeret᷑ illa expoſitio:bene ꝓcederet

rõ.Adhuc tñ ᷣm iſtã expoſitõem diſtinguit᷑ hoc manda
tũ a pꝛimo.quia ſi accipiat᷑ ꝙ latria in his tribus man
datis pᷣcipitur.ſic ẽ diſtinctio.quia in pꝛimo mãdato p
cipit᷑ latria vt adoꝛatio ſen veneratio dei ſᷣm actum coꝛ
dis cũ dicit.Nõ adoꝛabis ⁊c̃.qꝛ adoꝛatio dicit actum
coꝛdis.Añ hugo in li.de ſacramẽtis. Deũ adoꝛare ẽ ei
totã mẽtem pᷣm humilitatẽ et deuotioneʒ ſubſternere.et
ipᷣm pꝛincipiũ et finẽ omnis boni credere.In ſecũdo ðo
mãdato pᷣcipit᷑ latria ᷣm actũ oꝛis.vñ pᷣcipit᷑ aſſumere

nomẽ dei in laudẽ et glonã ipius. cũ.ſ.ꝓbibet ne aſſu⸗
mat᷑ in vanũ. In tercio pᷣcipit᷑ veneratio dei m actum 3

oxpis. vt. ſ. in ſabbato eẽt vacatio deo.⁊ oꝛões.⁊ oblatõ⸗

nes ſacrificioꝝ fierent.

Articulus ſecundus

Oſtea querit᷑ de cõtinẽtia et intentõe iſtius
mandati.Et circa hoc queꝛunt᷑ dno. Pꝛimo
gqð eſt nomen qð ꝓhibetur bic aſſumi in va⸗
nũ.Secundo ꝗd eſt dictũ.nomen dei aſſumere ĩ vanũ.

tum ad pꝛimum S. j.

obijcit᷑.⁊ videt᷑ cũ nõ dicat᷑ ̊¶ nomẽ dei cũ aliqua deter⸗
minatõe.ꝙ accipiat᷑ gener aliter.ſ̊ ſunt noĩa ſue poten⸗
tie.ſue veritatis.ſue bonitatis.q̊ hic ꝓhibetur aſſumptõ
in vanũ de nomine potentie ⁊ bonitatis et nõ ſolũ ð no
mine veritatis.Cõtrariũ buius videt᷑ ꝑ aug.qui diſtin
guit ꝙ pꝛimũ madatũ ꝑtinet ad reuerentiã maieſtatis
Secũdum ad reuerẽtiam veritatis.Zerciũ ad reuerẽ
tiã bonitatis.nõ eꝛgo ſumit᷑ bic nomen ꝓ noie potentie
et bonitatis:ſed ſolũ ꝓ nomine veritatis.¶ Sʒ videt ꝙ
ſumatur ꝓ nomine poteſtatis.p̃s.In multitudine vir⸗
tutis tue mentiẽtur tibi inimici tui.Sicut ̊ ↄuenit mẽ
tiri cõtra nomẽ veritatis:ita cõtra nomen poteſtatis.ſʒ
ſi aſſumpto nomine poteſtatis.ſ.cũ mendacio eſt aſſum⸗
ptio noĩis in vanũ.q̊ qui ſic accipit nomẽ poteſtatis:pᷣ
uaricatus ẽ cõtra ilud mandatũ.¶¶ Iteʒz ps. Laudate
pueri dñm:laudate nomen dñi. Glo.i.potentiã.Eꝛgo
nomẽ dei ẽ potentia:ſ̊hoc nomen põt ſumi ĩ vanũ.ecꝛgo
ꝓhibetur hic aſſumptio buius nominis.i Iteʒ ꝙ ꝓbi⸗
beatur hic aſſumi in vanũ nomen bonitatis:patet.pᷣs.

tꝑalia ſperat ab eo:ſed illud qdð nome eius indicat. ſcʒ
ſalutem.ſi ergo reſpectu boni ẽ ſpes.ergo nomen eius

Heatus vir cuius ẽ nomen dñi ſpes eius. Glo.i.quiñ

indicat bonitatem. Item quõ accipit᷑ nomen xei. vtꝝ

ſcʒ perſonaliter vel eẽntialiter. ꝙ ꝑſonaliter patet.p̃s.
Ante ſolem ꝑꝓmanet nomen eius.Glo. MNomen eius fi
lius regis.Ergo cum ꝓhibet᷑ aſſumpꝛio noĩs ĩ vanum
occipitur ꝑſonaliter ꝓ filio:ſed ſi ſic:ſolũ ergo exponit

E

oß
00
or
tiei
grren
o60
mere
al

lat⸗

ius
no
NA⸗

,
Aten⸗
ten
nho
ſe
ſi⸗
i

LNneſtio
pꝛima expoſitõe.qᷓ eſt.i.nõ credas filiũ dei purã creatu
rã. Si accipit᷑ eẽntialiter. tũc obijcit · Oyo.in ꝓlogo de
dininis noĩbo.theologi tãq; innominabilẽ de laudant
2 ex omni nomine.Si gᷣ ex oĩ noie noĩat᷑ 2 laudat᷑.eꝛgo
aſſumptio alicuiꝰnoĩs quodcũq; ſit.ſi ſumat in vanum
vel ſine cã: faciet puaricationẽ ↄtra iſtud mandatũ.qð
⁊ incõueniẽs.nõ ſumit᷑ ᷓ hic nomẽ eẽntialit᷑ nec ꝑſona⸗
liter.ꝗdðẽ g̊ hoc dictũ.i IJõ aſſumes nomẽ di tui in vanuũ
Solutio.dðm.ꝙ cũ dr.Qõ aſſumes nomen dei tuii
vanũ.nomẽ accipit᷑ hic illud quo id qð deus ratõnali
menti innoteſcit. Vñ pᷣs. Afferte dño gliaʒ nomini eiꝰ
Blo. Afferatis.vt.ſ.ꝑ vos głioſe ĩnoteſcat.Sed nomẽ
põt aſſumi ſm ꝙ iſtud mandatũ ducit ad legẽ gre.et ſic
dẽ hic nomẽ ꝑſonaliter:et tũc illud nomẽ ẽ filius.ꝑ quẽ
innoteſcit tota diuinitas.Iñ math.xj. emo nouit fi⸗
liũ niſi pater.nec patrẽ quis nouit niſi cui voluerit filiꝰ
reuelare.hoc mõ dicit pᷣs.Ante ſolẽ ꝑmanet nomen eiꝰ
Glo.nomẽ eius filius regis.⁊ illa expoſitio miſtica nõ
credes xpᷣm eẽ purã creaturã. Ael põt nomẽ accipi ſᷣm
ꝙ hoc mãdatũ educit᷑ a lege nature.Et tũc nomẽ accipi
tur eẽntialiter.⁊ ſic nomẽ dei dr ipᷣa veritas vt ẽ nota.
quia hec ẽ rõ nominis.nomẽ eĩ dr eo ꝙ ẽ nota.⁊ ſic ac⸗
cipit᷑ nomẽ dei in glo.ſuꝑ illud exo.viij.Percutiã om̃es
terminos tuos ranis.q̃ dicit.nomẽ dñi veritas ẽ. ipᷣe eĩ
dicit.Ego ſum veritas.qui loquit᷑ veritatẽ de deo loqui
tur.qui em̃ loquit᷑ mendaciũ de ſuo loquit᷑.¶ Ad rõnes
in ↄtraꝛiũ.dᷣm.ꝙ nomen ĩ diuinis accipit᷑.aut ſᷣm po⸗
tentiã aut m veritatẽ vel bonitatẽ. ã ex ꝑte potentie
ẽ rõ vel pꝛincipiũ efficiẽtie.ex ꝑte veritatis ẽ pꝛincipiũ

certitudinis.ex ꝑte bonitatis pꝛincipiuʒ beatitudinis.

Sicut ꝗ̊ᷓ dicimus ꝙ efficiẽtia vel cãlitas ẽ ex ꝑte poten⸗
tie.et bic eſt veritatis et bonitatis hoc ẽ inqtum inten⸗
tio pr̃atis intrat bonitatẽ et veritatẽ.ſicut etiã dicimus
ꝙ bonitatis ꝑ ſe ẽ allicere.et quicquid allicit ẽ in rõe bo
nitatis.Vñ poteſtas nõ allicit niſi quia ẽ bona.nec ve⸗
ritas niſi qꝛ ẽ bona.ſicut dicm?ꝙ intentio noĩatõis peꝛ
ſe ẽ veritatis.qꝛ noĩareẽ notũ facere ſeu certificare. Jõ
ad veritatẽ reſpecin cuius ẽ certitudo:ꝑtinet ſe et potẽ
tiã et bonitatẽ noĩare.vñ eiꝰ intẽtio ſe manifeſtat ⁊ po⸗
tentiã et bonitatẽ. Et ſic licet ſint noĩa potẽtie et bonita
tis.tñ illud pᷣceptũ ſolũ ad veritatẽ ꝑtinet:qꝛ nomẽ non
ẽ potẽtie:nec bonitatis.niſi inq;tum habẽt rõem verita⸗
tis in ſe.¶ Ad illud qð querit᷑.an nomẽ accipit᷑ ibi ꝑſo⸗
naliter vel eẽntialiter.patʒ ſolutio ex dictis.qꝛ ꝓut du⸗
cit ad legeʒ gr̃e ꝑſonaliter accipit᷑ ꝓ filio. ꝓut educitur
a lege nature:accipit᷑ eẽntialiter ꝓ vitate.debitũ eĩ ho⸗
nais ibius veritatis naturaliter eſt inſcriptũ menti ra
tionali.

Becundo queritur..S. ij.

quid ẽ dictu nomen dei aſſumẽ ĩ vanũ.Aſultipłr eĩ cõ⸗
tingit aſſumẽ nomẽ dei.ſ.ĩ atteſtatõe.in denoĩatõe.ĩ pᷣdi
catõe.ĩ adiuratõe.ĩ ↄſecꝛatõe.⁊ tot modis ↄtĩgit aſſumẽ
nomẽ dei ĩ vanũ.ↄtinet ne ̊ iſtð pᷣceptũ oẽs iſtas aſſum
ptões ĩ vanũ? Si ſic.ſᷣ ↄtigit aſſumẽ nomẽ dei ꝑ denoĩa⸗
tõem ſic a rpᷣo d xpᷣianꝰ.et ab vncto vnctꝰ.vt dic aug.
Si g̊ ↄtigit illũ ꝗ ſic aſſumit male aſſumẽ ⁊ in vanũ.et
aſſumptõ nois ĩ vanũ ꝓhibet᷑ h. ꝗᷓ phibet᷑ hic aſſumẽ no
mẽ in vanũ:ſic accipit ꝑ denoĩatoem. Cõtra.oĩs xpᷣia
nopeccãs:peccat cõtra gr̃aʒ huiꝰnoĩs a q̃.ſ.d xrpᷣianus
5oiĩs xpᷣianus peccãs peccat ʒ ̊ pceptũ.2 ſic peccando
ʒ alia pᷣcepta.peccat ð iſtud.i IRtẽ querit᷑ vtrũ ille ꝗ pec
cat ꝓpter vanã glłiam aſſumat nomen ᷣm ꝙ h ꝓhibetur
aſſumptiõ noĩs. Aã in oꝑibo bonis ꝑuerſa intentio eſt

„

peccati.ſᷣ ille ꝗ p̃dicat ꝓpter vanã laudẽ bhabet puer⸗

ſam intentõem: peccat.cũ ́̊ nomẽ aſſumat:aſſumit no
men ĩ vanũ.h̊ ois aſſumptio noĩs in vanũ hic ꝓhibetur

ſicut oĩs adoꝛatio ydoli in pꝛimo mãdato.⁊ ſanctifica⸗

tio ĩ tercio.ꝗᷓ aſſumptio noĩs in vanũ ſicut aſſumit᷑ in p⸗
dicatõe ꝓpter vana laudẽ hic ꝓhibet᷑¶ Itẽ querit vtʒ

—

— — — a
A. (WM.. NN. g. J.n. d —☛ vo- P dor Pan)
* verdölen

Ri .

ArX VE

xxr..

adiuuare malo fine ſit aſſumẽ nomẽ qð hic ꝓbibet᷑.ſicẽ
cũ dr̃ exoꝛʒiʒo te cꝛeatuꝛa ſalis ⁊c.Et videt᷑ ꝙ ſic.qꝛ no
men aſſumere ꝓprie ẽ nomen ad aliud ſumere. ſ̊ in ad⸗
iuꝛatõibo nomen ad alind ſumit᷑:̊ impꝛopꝛie aſſumituꝛ
Vñ math. xij. Nilij veſtri in q̊ eijcint. Glo.exoꝛciſte iude
oꝝ ·qui ad inuocatõem noĩs dei demões eijciebãt.Aſſu⸗
mit g̊ exoꝛciſia vel adiuratoꝛ nomẽ ad alið.q̊ ſi aſſumat
ꝓpter malũ finẽ ſicut ꝓter pecumã.cõſtat ꝙ aſſumit in
vanũ nomen.peccat ʒ h̊ pᷣceptũ.¶ Itẽ math.vij. Dñe
nõne in noĩe tuo ꝓphetauimus.Glo.ꝓphetare.facẽ vir
tutes.eijcere demones.interdũ nõ ẽ meriti illius ꝗ oꝑa⸗
tur.ſ̊ inuocatõe noĩs xpᷣi boc agit᷑ ad damnatõem inuo
catis.vel ob vtilitatẽ eoꝝ ꝗ vidẽt vel audiunt.⁊ loꝗt᷑ de
adiurãtiba. Iſti ꝗ̊ ſumũt nomẽ tci ad aliud.ſ.ad virtu⸗
tes faciẽdas vel demones eijciẽdos et in vanũ.qꝛ ad ſui
damnatõem. vt dicit glo. Ergo in h̊ pcepto ꝓhibet᷑ aſſu
meꝛe nomen in vanũ:ſicut aſſumit᷑ in adiuꝛatõibo.¶ Iciſ
querit᷑ ſi ↄſecrare ꝓpter malũ finẽ ſit aſſumere nomẽ in
vanũ qð hic ꝓbibetur.videt᷑ ꝙ ſic.qꝛ in cõſecratõnibus
nomẽ ſumit᷑ ad aliud.AIñ Aar.vltimo. Eũtes docete
oẽs gentes babtiʒantes eos. In noĩe pr̃is ⁊c.Ex qͥ patʒ
ꝙ ſumitur ad ſanctificãdũ. Sacerdos ꝗ̊ q ꝓpter lucruʒ
cõſecrat facit ð h̊ pᷣceptũ.qꝛ aſſumit nomen in vanũ.nõ
Sartat᷑ boc pᷣceptũ ad aſſumptõem noĩs ĩ vanũ ĩ aſſer⸗
tõibo vt in iuramẽtis veritatis. Solutio.dðm ꝙ bᷣm
ꝙ boc pᷣceptũ ducit ad legẽ gratie:ſic accipit᷑ miſtiece.et
ſic noĩe extenſo dicimus.ꝙ aſſumere nomẽ in vanũ dr̃.
ſicut ille qui accipit nomen xpᷣi ꝑ denominatõem in va⸗
nũ.quia ſic nomẽ dr ibi xpᷣ..a quo denominat ibi xpᷣia
nus.Ad rõem in cõtrariũ dðm.ꝙ nõ ſequit᷑ ex hoc q;
xpᷣianus quolibet mõ peccãs faciat cõtra hoc pᷣceptum
ĩmo ille ſolũ qui apoſtatat ab hoc noie.nõ oĩs aũt xpᷣia
nus peccãs apoſtatat ab hoc noĩe niſi quãdo a veritate

recedit.Ende cõtra hoc pᷣceptum eſt peccatum bereſis⸗

quod eſt in receſſu a veritate.¶ Ad ſecundũ dðm. ꝙ p⸗
dicatoꝛ qui pꝛedicat in vanum.magis peccat cotra ter⸗
cium mandatum et nõ cõtra illud.quia intentio pꝛimi
pᷣcepti eſt vt ſit veneratio dei.ea ratione qua eſt pꝛinci⸗
pium nr̃e cõditõnis.ſicut intentio ſecundi eſt. vt ſit eiꝰ
veneratio pꝛout eſt pꝛincipium rectitudinis. In tercio
eſi veneratio dei ex hoc ꝙ ẽ finis intentõnis.ſ.Fᷣm ꝙ bo
num eſt ſummum. et hec veneratio eſt quies vel ſanctifi
catio ſabbati:qui ergo habet malam intentionem pec⸗
cat cõtra tercium pᷣceptum.et ideo p̃dicatoꝛ qui pꝛopteꝛ
vanam gloꝛiã pꝛedicat cõtra tercium mandatuz peccat
quia babet malam intentõem.¶ Ad aliud de adiuratõ
nibo et conſecratõnibus.dðm ꝙ eſt aſſumere nomen vt
nomen.hoc eſt nomen vt veritateʒ.et eſt aſſumere nom̃
vt virtutem.ille ergo qui adiurat accipit nomen vt vir

tutem. ſcʒ vt aliquid ꝑ ipᷣm agat.ille auũt qui cõſecrat ac

cipit nomẽ vt bonitatem et gratiam peꝛ quam ſanctifi⸗
cet.ſicut baptiʒans.Solum at ille qui iurat accipit no⸗
men vt nomen.vel vt veritatem.quia ipᷣm inuocat in te⸗
ſtimouium ſue aſſertõnis.ſm autẽ ꝓpꝛiam intentionem
huins pᷣcepti:nomen cei aſſumere eſt ad a ſſertões ip̃a,zʒ
veritatem adducere ſeu in teſtimonium aſſertionum.

NMNlembrum ſecundum
Oſtqᷓ; inquiſitum eſt de ſecundo mandato
gener aliter. Querendum eſt ſpecialiter ðᷣ
ipᷣo q;tum ad iuramentum ꝓpter illam ex
proſitõem. 5 aſſumes ⁊c̃.i.nõ iurabis ꝓ
nibilo.Circa ꝙᷓ iuramentum plura querunt᷑.Et pꝛimo
de actu iuramenti.circa quod plura querũtur. Pꝛimo
an ſit bonũ vel malum vel indifferens. Secũdo an ſit li
citũ vel illicitum vniuerſaliter. Lercio an ꝓbibetur iu
ramẽtum rõne actus vel affectus. Quarto an ꝓhibetur
qtũ ad ↄſuetudinẽ vel qᷓtũ ad actũ.Quito quibo ↄueni
at iurare.Sexto an licitum ſit iuramẽtum reciꝑe.

* VaNRα „.

₰ Ray’ .

Articulus primus 53ssace
4 lum ſicut ad dei cõtemptuʒ: hoc ẽ ad ꝑiuriũ: vñ er occa
D pꝛimũ ſic obijcit.ſuꝑ illud math.v.Dico ſione ẽ malum.⁊ hoc ẽ quod dicit aug.ad publicolã. di⸗
vobis.iꝛõ iurare oĩno.dicit glo.ꝑ qð quis ctũ ẽ in nouo teſtamento:ne omnino iuremus. qð mihi
iurat.illud venerat᷑ ⁊ amat. ſ̊B amare cũ et ꝓPterea dictũ eẽ videt᷑:nõ ꝙ iurareẽ peccatũ. ſed quia
venerari in ſe ẽ bonũ:& iuꝛare in ſe ẽ bonũ.q:. Itẽ om̃is peierare immane peccatuʒ ẽ.a quo nos longe eẽ voluit.
actus ſᷣm quẽ ↄtingit aſſimilari deo ẽ bonus.ſed iurare qWui omino ne iuremus cõmonuit. ſic mal ẽ ex occaſi
ẽ hmõi.g actꝰiuꝛãdi ſimpliciter ẽ bonus.minoꝛ patʒ.qꝛ one.qꝛ ẽ occaſio in ipo iurãte ad ꝑiurium.⁊ dei contem
cediurat ꝑ ſeipᷣm veritatẽ.geñ.xxij. Per memetipᷣm iu⸗ pꝓtuʒ.ſed hmõi occaſio nõ venit ex ꝑte actus buius qui
raui dicit dñs ⁊c̃.⁊ hebre.vj.qm̃ neminẽ habnit ꝑ queʒ iurare:ſ ratione ꝓnitatis ad malũ que ẽ in i po qui iu
iuraret maioꝛẽ.inꝛauit ꝑ ſemetipᷣm.ſimiliter hõ ꝑ illaʒ rat.quia vt dicit aug.ex aſſiduitate eſi ꝓnitas ad hoc
eãdẽ veritatẽ q̃ deus ẽ iurat.vñ eadẽ ẽ rõ aſſertõis vtro P hõ labatur in ꝑiuriũ. De indifferẽti aut actu notandũ.
biq;. ꝑ actũ iurãdi aſſimilat᷑ bomo deo. il Itẽ iura?e indlfferens dr tripliciter. quia vno mõ dr indifferena
inuocare deũ teſtẽ.h̊ᷣ qð ẽ deũ inuocare nõ dicit aliquazʒ quo nec ẽ bonum nec malum aliquo pᷣdictoꝛum modo
inoꝛdinatõem.ſilr nec hoc qð ẽ teſtẽ dicit aliquã inoꝛ⸗ ruʒ.in moꝛibus dico.ſ.nec in ſe nec m ſe. nec ex cã.nec
din atõem.qꝛ hoc ẽ inuocare deũ ad teſtificãdũ aſſertõʒ ex occaſione.et tale ẽ ambulare ⁊ ſedere.Secũdo modo
XZlſſertio aũt ẽ vt credat᷑ veritas. Si g addat᷑ rõ q̃ cre⸗ dr aliquid indifferẽs quod nõ eſt malũ. nec ĩ ſe nec ᷣm
dat᷑.nõ ẽ inoꝛdinatio:vᷣ ratõ inter oẽs qua magis debʒ ſe.tñ põt bene fieri ⁊ male fieri ex occaſiõe.⁊ tale indif⸗
credi ẽ ip̃a veritas pꝛima.qᷓ ĩam ſic inuocare nõ dicit ferens ẽ iurare. Lercio mõ ẽ indifferẽs qð malum ẽ ex
aliquã inoꝛdinatõem. ſed bonũ ſimpłr. Juraꝛe qð diẽ ſuo genere tñ poteſt bene fieri ⁊ male:et tale ẽ occidere.
hmõi inuocatõem ẽ bonũ ſimpliciter.¶. Itẽ aug. in ler⸗ ſic igitur patet quõ iurare ẽ bonũ et maluʒ 2 indifferẽs
mone dñi de mõte.ita pᷣcepiſſe dñũm intelligit᷑ ne iurare Ad illa rõem qua obijcitur. ꝑ qð quis iurat illud ve⸗
tur.ne quiſq; ſicui bonũ apetat iuramentu vel iuſiurã⸗ neratur et amat.dm ꝓpter intelligentiã illius auctoꝛi⸗
„ X dum. 7 aſſiduitate iurãdi ad ꝑiuriũ ꝑ ↄſuetudinẽ laba⸗ tatis. cũ dr̃ ꝑ quod quis iurat ⁊c.bhoc dicitur ꝑ ſigni
tur.iurare g phibet᷑ ꝓpter ꝑiuriũ.q̊ nõ eſt malũ in ſe vel ſficantiã. quia talis ſignificat ſe deũ amare a venerari.
Em ſe. ẽ bonũ vł indifferens. Ao oppoſitũ. aug. JZu ui ꝑ deum iurat. ille em̃ qni iurat introducit ſemper te
ratio falſa eſt ꝑnicioſa.vera ꝑiculoſa.nulla ſecura.ex qͥ eʒ ſue veritatis maioꝛẽ ſe.ꝗꝓpter hoc ſignificat ſe vene
patet.qꝙ oĩs iuratio ẽ ꝑiculoſa.h̊ exponere ſe alicui ꝑicu rari illum ꝑ quem iurat:tñ ex ꝑte ꝓnitatis iurantis eſt
lo quãtulocũq; nulla interueniẽte circũſtãtia ẽ malum occaſio ruine ad maluʒ.ſ.ꝑiuriũ.⁊ iõ ꝓhibetur vt dicit
in ſe ſeu ſim pliciter:g iurare nõ põt bene fieri ſine cir⸗ aug.ne aſſiduitate iurãdi ꝑ cõſuetudinem labat᷑ homo
cũſtãtia boni addita.Eſt igit᷑ iurare malũ ſimpłr et nõ ad ꝑiuriũ.⸗ Ad rões ex ꝑte oppoſita.dðm pꝛimo ad p⸗
bonũ..¶ Itẽ hiero.ſuꝑ.v.Math. Cõſidera ꝙ ſaluatoꝛ mam ꝙ dr̃ ꝙ iuratio vera ẽ ꝑiculoſa hoc ẽ dictũ ꝑ occa⸗
nõ ꝑ deũ iurare ꝓhibuit:̊ ꝑ celũ et terrã:⁊ hieroſolimã ſionẽ. Uñ periculoſum reſpicit ibi agentẽ cuius ꝓnitas
⁊ caput ſuũ.⁊ hoc ꝑuulis fuerat ↄceſſum in lege.vt quõ ẽ ad maluʒ.ſicut dr.viij.geñ.ſenſus et cogitatio homis
teo victimas iĩmolabãt ne eas ydolis ĩmolarẽt:ſic iura ꝓna ſunt ad malũ ⁊c̃.et nõ dr hoc q;tuʒ ad naturã actꝰ
re ꝑmitterent᷑ ꝑ deũ.nõ ꝙ h̊ recte facerẽt:ſ qꝛ melius in ſe.i¶ Ad ſecundũ qð dicitur ꝙ ſimiliter ꝑmittitur iu
illud deo exhibere q; demonibo.ſ̊ offerre victimas nõ ẽ rare ⁊ immolare.dðm ꝙ hiero. loquit᷑ qᷓtũ ad occaſio⸗
bonũ ĩ genere.qꝛ ydolatre hoc agũt.ĩmo ſoluʒ ex circũ⸗ nẽ.quia ſimilis ẽ occaſio vtrobiq;.tamen natura actus
ſtãtia tra hit᷑ ad bonũ.¶¶ Itẽ ꝓhibitio iuramẽti ẽ de pce⸗ iuradi ẽ in genere boni⸗ natura vᷣo actus imoladi ẽ in⸗
ptis moꝛalibo:sß omne qð phibet᷑ moꝛaliter ꝓhibet᷑ qa dDiſferens. Circa quod notandũ.ꝙ cõceſſio tribus mo⸗
malũ.q̊ iurare cuʒ ꝓhibeat᷑ ĩ euãgelio ſimpliciter nulla dis eſt. Eſt em̃ cõceſſio diſpenſatõis.ſ.qñũ cõceditur qð
circũſtatia addita:cõſtat ꝙ iurare ſimpliciter ẽ malũ.ñ nõ ſit malũ.q; ſi nõ cõcederetur malũ eẽt.qualis conceſ
S bonũ fm ſe vel in ſe. Solutio.dðm ꝙ bonũ in acti⸗ ſio fit monacho ð comedẽdo carnes a ſuo abbate. Alia
bus mktipliciter dr.ſ.bonũ ſᷣm ſe:bonũ i ſe.bonũ er cã .£– cõceſſio alicuius ne malum eueniat.Tercia ẽ cõceſſio
P bonũ ex occaſione.tot etiã modis dr ĩ actibo malũ. Ho alicimus ne peius eueniat.libellus ergo repudij fuit cö
. . ſ nũ hm ſe dr̃.cũ ſic deſignat᷑ et inſoꝛmat᷑ actus.ꝙ nõ põt ceſſus iudeis ne peius eueniret.Secũdo aũt mõ fuit fa-
fieri male nec cadere in oppoſitã differẽtiaʒ: tale ẽ diligẽ cta cõceſſio iudeis de imolatõne ⁊ ſacrifieije. hboc modo
deũ ex caritate. Honũ aũt in ſe ẽ qð ex ſua noĩatõne bo etiã fuit iuramentum cõceſſum. Erant em̃ iudei ꝓni ad
nũ ẽ᷑:tñ põt male fieri.vt p̃dicare.oꝛare.elemoſinã facẽ. ydolatriam et vt ſacrificarẽt ydolis. Similiter ert p⸗
Peccm ont male lien ſi fiant ꝓpt vanã laudẽ vel aliquã mni vi iurarent ꝑ ydola. Jdeo ad hoc cauẽdum cõceſſuin
aliã malã intentõem:⁊ tñ de ſe nominãt bonũ. Honum ẽ eis iurare ꝑ denm.ſicut victimas offerre veo.ſed non
ex ca ẽ:qdð nec m ſe nec ĩ ſe bonũẽ:tñ ex cã bonũ ẽ.vt co ſequitur ex hoc quin actus iurãdi in ſe ſit de genere bo⸗

medere ꝓpter ſuſlentatõem coꝛpis að ſeruiciũ dei. Ho⸗ ni·quia in iuramento duo ſunt.ſ.natura actus qui bo/
nũ ex occaſione ?.qð nec m ſe nec in ſe:nec ex cã dire D nus eſt. iterũ ibi eſt ꝓnitas ex parte hominis iurantis.
cte bonũ ẽ ᷣm pĩmã intentõem.ſ̊ ſolũ drĩ bonuʒ.quia ad hoc ꝙ iuret per ydola.et hoc ẽ ſimpliciteꝛ maluʒ. õ
quedã occaſio ducẽs nð bonũ.vt imolare victimas ⁊ ſa habendo reſpectum ad hanc pꝛonitatem iurantis.dici

crificia.eꝛat occaſio quedã apud iudeos ducẽs ad bo⸗ tur iurare ꝑ deum eẽ in cõceſſione iudeis. Sed obijcit᷑
nũ.qꝛ faciebat eos vacare ab ydolatria. Vñ vt retꝛahe contra pꝛedicta.quoniã dicit aug.ꝙ iurare nõ eſi bonũ.

rẽt᷑ a cultu ydoloꝝ quibo victimas offeꝛebãt:pᷣcipie bat᷑ et tamen nõ eſt malum.ergo nõ eſt bonum in ſe. dicen⸗
victime offerri deo. Cot etiã modis dr̃ malũ. Malum dum.·ꝙ intelligit dicere ꝙ nõ ſit bonum Fm ſe.boc ẽ ta⸗
g̊ m ſe ẽ qñ actus ſic ẽ defoꝛmatus.ꝙ nullo mõ põt be⸗ le bonum quod nullo modo poſſit male fieri.nihil abſo
ne fieri nec cadere in opꝓpoſitã differentiã. vt foꝛnicari. lute dicitur bonum niſi tale ſit.¶ Ad tercium dðm. ꝓ
ADalũ in ſe ẽ qð ex ſe nullo addito maluʒ ẽ.põt tñ addi differentia ẽ in ꝓbibitõibus legis et euagelij.quia ĩ lege
talis circũſtãtia.ꝙ bene fit ⁊ ẽ bonũ.ſicut occidere in ſe pPꝓhibetur quod malum eſt. in euangelio autẽ ꝓhibetur †
ẽ malũ:tñ addita aliqua circũſtãtia fit bonũ.ſicut ẽ oc⸗ non ſolum qð maluʒ ẽ:ſed etiam occaſio mali.et in boc ”
cidere de iuſlicia.NDalũ ex cauſa eſt.qð ex geneꝛe bonũ )aadit cuangeliũ vltra legẽ. AUñ dicit cuangeliũ. v. maf᷑.
ẽ.tamen ex cauſa malũ eſt.ſicut dare elemoſynaʒ ꝓpter S i oeulus tuꝰ ſcadaliʒat te æc7. VUñ oĩs occaſio peccãdi
vanã laudẽ.Aalũ ex occaſione ẽ.qð in ſe bonũ ẽ.tñ ex ibi/ phibet᷑. Yurare ꝗ̊ phibet᷑ i euãgelio.nõ qꝛ ſit malũi
occaſione malũ ẽ quia habet in ſe quãdam facilitateʒ ⁊ ſe vl ᷣm ſe:ᷣ qꝛ ẽ occaſio mali ĩ iurãte.q ꝓnus ẽ ad per⸗
ꝓnitatẽ in malũ.hoc mõ iurare malum ⁊ẽ.nõ em̃ iurare iurium.

8 2) ſt vr Sl.r B fenn —ð
X J&σ JPr. ola V. Aas r. rNn. J Tiace . 5 0 1Be ⸗h

—

.

Queſtio xrxf.

.V . „ 4 d ocioſum. loqꝗ em̃ nõ ẽ de actibo ꝑfectis in ꝗbo determia⸗
Articulus ſecun us tur circũſtantia rõe ſue excellẽtie vt opoꝛteat ipᷣin fieri
R Ecundo queritur. vtrũ iurare ſit Rcitus:vel ſemꝑ ex cã neceſſitatis:vel vtilitatis. Si n n⸗ vetls
illicitum. Ad qð ſic exo.xx.õ a nes no keeceret argumetu. Jur ale Eu⸗ ẽ de ati
4 men dei tui vanmun. Bla⸗ duran kobt⸗ ine cauſa nõ põt exerceri abſq; peccato.
ſ Püaiue Aeahe r hetnn unm annc circũſtantia Artic ulus tercius —MW
4 remota.eſt iurare pꝛo nihilo.ſed iurare ſimpliciter ẽ iu Ercio querit᷑ ce ꝓhibitõe iuramẽti. vtrũ ſcʒ
S rare omni circũſtatia remota. ergo iurare ſimplicit ẽ in illa phibitio ſit ᷓtũ ad act vel ꝙtũ ad affe⸗
„ rare p nihilo. Sed iurare ꝓ nibilo nõ eſt licitum. ergo ctuzʒ. Mo qð ſic Ja. v. Ante oĩa fratres mei
i nec iurare ſimplicit ẽ licitum. ¶ Cõtra.aug. ſuꝑ epłam nolite iuraꝛe· phibet᷑ ibi affectus.Vñ nolite iurare.i.
D aad gal. nõ ẽ cõtra p̃ceptum dei iuratio que ad malũ nõ nõ affectetis iurare.ᷓ nõ ꝓhibet᷑ hic rõe actꝰiurãdi.cũ
ͦ iurantis eſt. ſed increduli a quo iurare cogitur. nõ intel nõ fiat ibi mẽtio de actu.¶ Itẽ aug.in li.ð mẽdacio. di
ne ligitur ita deum ꝓhibuiſſe a iureiurãdo.vt quãtũ ĩ ipſo cit dñs. Oĩno nõ iuraꝛe.i.quãtũ in teẽ nõ ames nec cũ
d eſt ipe nõ iuret.ergo iurare nõ eſt illicitum.¶¶ JItẽ aug.ĩ aliqᷓ delectatõe appetas. Pꝛohibitio ̊ dñi refeꝛt ad affe
1 ſermone de verbis apoſtoloꝝ.ſi peccatũ eẽt iuratio.no ctũ:nõ ad actũ. Cõtra.exo.xx.Qon aſſumes nomẽ ði
. diceretur in lege. Reddes dño iuꝛamenta tua.Licitum tui in vanũ. Glo.iurãdo/ꝓ nihilo. h vr ñ ſolũ de affectu
aũt eſt quod nulla lege vel iure ꝓbibetur.ergo iurare n inurãdi:ĩmo de actu. Rõe huiꝰqrit᷑ q̃ꝛe in ꝗabuſdã actibo
eſt ülicitum. Sed cõtra.loqui abſq; circuſtantia eſt pꝓhibet affect? 2 nõ actꝰ. ſic affectus habẽdi diuitias ꝓ ”MMB ſFRer. ) 1 —
malum. quia hoc eſt loqui ocioſe.quia vt dic greg. Oci/ hibet᷑:bᷣ actꝰ.ſ.habere diuitias ñ/ꝓhibet᷑. Vñ pᷣs. Diui⸗ ☛R 70,. EEh n⸗
olum eſt quod caret rõe iuſte neceſſitatis vel intentoõne tie ſi affluãt nolite coꝛ aponeꝛe.i.non affectetis diuiti⸗ . ) M6 . . 4 Jiaa
pwprie vtilitatis.boc aũt nõ ẽ licitum.ſed iurare ẽ loqui.& as.vñ/phibet coꝛ.i.affectũ poni in diuitijs.nõ ꝗn habe⸗ , R—
iurare ſimpliciter abſq; circũſtatia nõ ẽ licituʒ.¶¶ ꝓtem ant᷑· Solutio.dðm·ꝙ dupler ẽ affectus. inductꝰſeu. 5 St 1.
1 ps.vir linguoſus ñ dirigetur. Glo. Si quis vera dicat cõpulſus ⁊ ſpõtaneus. Affectꝰcõpulſus ẽ ſicut ille aiu . *°n.
1 pᷣp̃ter neceſſitatem vir linguoſus ẽ. Ex quo patet ꝙ/ nõ ꝓᷣijcit merces ĩ mare ꝓpter ꝑiculũ euadẽdi.iſte mouetuꝛ . „
ne licet loqni pᷣter neceſſitatẽ· ꝙ̊ cum iurare ſit loqui.nõ li⸗ ad hꝛß coactus et cõpulſus neceſſitate. Jurare ̊⁊ diui
cet ſimpliciter iurare pᷣter neceſſitatẽ. Solutio.dom tias appetere ꝓhibent qtũ ad affectũ ſpõtaneũ.ſ.ꝙ non 5 M
i ꝙ quidã ſunt actus boni in genere. in quoꝝ vſu circũ⸗ bet hõ moueri ad iſta ſolo affectu ſpontaneo: ſeu vo⸗ D. meri + N xv. 1.
no ſtantia ẽ in pcepto.Alij ſunt boni in genere quoꝛũ vſus lũtario.ĩmo ſemꝑ affectu inducto cam. ſiẽ ede ꝓijciẽte ,
ẽ indifferens.nã quidaʒ ſunt boni in genere. qui ꝑfecti merces in mare. Rõ aũt q̃re ĩ his ꝓhibet᷑ affectus ⁊ nõ
i ſunt.qui ſm ſe referũtur in deũ.tales actus ſunt excellẽ actus ẽ.qꝛ qdã ſunt q̃ diſponũt ⁊ inclinãt aiam ad auer
tes. vt ſacrificare.celebrare.iudicare.⁊ iurare. Alij ſũt ſionẽ a deo.ẽ ad ↄtemptũ vel ad cõuerſionẽ ad cõmu
i boni in genere:nõ tamẽ excellẽtes ſunt.quia nõ referũ⸗ tabile bonũ.cuʒ ad illa aĩa inclinat᷑ talia ſunt iurare.
8 tur in deũ.vt dare elemoſinã et hmõi.In pꝛimis ꝗ̊ acti habere diuitias. Diuitie em̃ diſponũt aĩam ad cõuerſi⸗
bus rõe alicuius excellentie actus intelligunt᷑ circũſtã onẽ ad cõmutabile bonũ:iõ ad pctm. Jurare diſponit
tie.ſine quibus nõ poſſunt fieri nec debẽt.hmõi aũt cir aĩam ad auerſionẽ a deo.hoc ẽ ad cõtemptũ ipᷣius.ideo
cũſtãtie ſunt.vel loci.vel tꝑis.vel ꝑſone.vł cauſe.vł mo ad peccatũ.qꝛ vt dicit aug. Peccatũ ẽ ſpreto incõmuta
di.verbigratia. Judicare ẽ de actibus excellentibo. Ju⸗ bili bono bonis cõmutabilibo adherere.deo etiã ꝓhi
dex in iudicãdo ẽ loco dei et cõfoꝛmat᷑ deo et tenet tunc bet᷑ affectus diuitiaꝝ.vt.ſ.nõ apponat᷑ coꝛ ĩ dimtijs. vñ
ſedem dei. Ro.ij. Scimus quoniã iudiciũ dei ẽ.deut.j. math̊.vj.Nolite ſolliciti eẽ aie vr̃e quid manducetis.et
Iuiciũ dei ẽ.⁊ rõe buius excellẽtie determinat ſibi cir iõ dicit ſufficit diei malicia ſua.q̃i dicat: ſufficiat vobis
8 cuũſtantiã modi debiti ſeu qua nõ licet ipᷣm fieri.¶ Ytem ſi adhuc er neceſſitate moueamini.qi dieat. ſatis ẽ alad, ) (m) zen Nocraſt⸗ „NM
, in pᷣcepto habet iudicare iſtã circũſtantiã.vt.ſ.iuſte fi⸗ buc malũ nõ affectetis ampliꝰ. In iüllis aũt in ꝗgbo actꝰ?V 9. 12ꝛ ) a. Arn 3 2
f at. Deut.xvj. Juſte quod iuſtũ ẽ ꝑſequeris.Similit ce nõ ẽ occaſio nec ad cõuerſionẽ nec ad auerſionẽ.nõ ẽ ꝓ·) 4a1 2. „
ig lebrare ẽ de actibo qui referuntur in deum.et rõe ſue ex hibitio nec actꝰnec affectꝰ. In illis aũt in gbo ꝓhibetur/ ⸗ W . r M
4 cellẽtie determinat ſibi circũſtantiã ꝑſone.quia nõ a q;̃ actus:ſemper ꝑꝛobibetur affectus qui imponit nomen? u—ð? .
4 libet ꝑſona põt exerceri. Hebreoꝝ.v.Omnis pontifer operi. Similiter maledicere ſine cauſa pꝛohibetur. ne
9 donmiid aſumpwo lomunhe conſtitutus R affectet homo illud.Inde Ro.xij. Qolite maledicere.
offerendum deo ⁊c. Similiter ſacrificare ẽ de actibus
excellentibus qui referuntur in deũ ⁊ in eius reuerenti Articu us quartus
am maieſtatis.rõe cuius determinat ſibi circũſtantiaʒ Varto querit᷑ an ꝓhibet᷑ iuramentum q;tuʒ
loci. VUnde deut. xij. Caue ne offeras holocauſta tua in ad conſuetudinem vel q;dtum ad actum. Ad
omni loco quẽ videris.ſed in eo quẽ elegeꝛit dñs.Simi quod ſic math̊.v. Ego dico vobis nõ iurare
liter iurare ẽ de actibo excellẽtibo.quia iurare ẽ ꝑ pᷣmã omnino.Glo.Vſum iuramenti pꝛohibet. Ergo hec ꝓ⸗
veritatẽ aſſerere.et iõ eſt actus excellẽs rõe cuius deter hibitio intelligitur q;tum ad vſum.nõ qᷓ;tum ad actum
minat ſibi circũſtantiam cauſe. vt videlicet nõ fiat ſine Item ecci.xxiij. Jurationi nõ aſſueſcat os tuuzʒ.aſſue⸗
cã debita.Juraꝛe ergo nũqᷓ; bene põt fieri ſine cã.ſʒ hoc ſcere dicit vſum. Ad oꝑꝓpoſitum. Aſus nihil aliud eſi
nõ facit malicia actus.quia in genere bonus eſt.ſ̊ hoc q iteratio actus.Cum ergo iurat aliquis.aut iurat ſi⸗
facit excellẽtia actus. Dare vo elemoſinã licet ſit bonũ ne cauſa:aut cum cauſa.Si cuʒ cauſa:actus eſi bonus ⸗
in genere.nõ tñ ẽ actus excellens.Ideo ſimpliciter ſine Similiter ſi iurat ſecundo et tercio ⁊c̃. Si ſemper cuʒ
aliqua iſtarũ circũſtãtiaꝝ licitum ẽ ip̃ᷣm exeꝛcere.pᷣdcti cauſa ſemper actus licitus.eꝛgo et vſus licitus.nec vſꝰ
aũt actus nõ.quia ſunt actus ad dũ relati ᷣm ſe.ſic er⸗ ꝓbibẽdus.Si iurat ſine cauſa:ergo nõ ẽ actus licitus.
do iurare ſimpliciter ſine circũſtãtia debite cauſe nõ eſt illud ̊ qð pꝛimũ ꝓhibetur ẽ actus ipᷣe et non vſus niſi
licitũ.quia inrare ẽ actus ꝑ deum.et iõ excellẽs: ſacrilſi rõe actus. Solutio.dðm.q actio iuramẽti põt eẽ cũ
care et celebrare ſunt actus ad deũ. Judicare ẽ actꝰ ſᷣm cã vel ſine cã.ſ̊ ſine cã ſemꝑ ꝓhibet᷑ vſus et actus.quia
ceũ.¶¶ Ad aliud tñ qð obijcit᷑ de loqui.dðm ꝙ ſi log ſit iuraꝛe ſic illud eẽt veritatẽ cõtẽnere:h̊ ẽ ꝓ mihilo ducere
in caſu illo in quo debet eẽ ad neceſſitatẽ vel vtilitatem Si autem ſit cum cauſa.hoc poteſt eſſe dupliciter.vł cũ
verũ ẽ ꝙ ſi fiat ſine cã malũ ẽ ⁊ ocioſum.̊ nõ oẽ loqui ẽ cauſa vtili ſolum:vel ex cauſa neceſſaria.qꝛ bis de cau⸗
bmõi.ĩmo aliquod loqui eſt qð nõ diſponit ad h̊ ꝙ aĩa ſis aliquando iuratur. ſcilicet pꝛo vtilitate vel neceſſi⸗
auertat᷑ a co.nec ꝙ minꝰↄuertat᷑ ad deũ.⸗ illud nõ eſt tate.et appello iuramentum ex cauſa neceſſaria. quod
fg.

. — . ä 2 eNRWͤ 3 1 R 4
8erane- t /5° ſ „E A . „ d de.
n 7 .

4 l.2t 9 ſoay ,

„vans . 9.2

., ,.. ſumpte poteſtatis ad aliquid faciendũ. vñ vterq; aſſu

Oſuneh A.,
. Bon. ( W

—.—

— — — — -——

2 f. k

N boon 1 .

ſcʒ nõ põt dimitti ſine peccato.vt ſi iudex cogat alique⸗
iurare.nõ poſſet ille dimittere iuramentũ ſine peccato.
Si ſit iuramentũ ex cã neceſſaria:dicimus ꝙ nõ ꝓbibe⸗
tur vſus nec actus.Si aũt ſit iuramentũ ex cã vtili ſo⸗
lum:ſic vſus iurandi ꝓhibetur ⁊ hoc ꝓpter ꝓnitatem la
bendi in ꝑiurium. Et hoc eſt quod dicit augin li.de ſer
mone dñi de monte.ita pᷣcepiſſe dñm intelligitur ne iu⸗

raretur.ne quiſqᷓ; ſicut bonum appetat iuſiurandũ ⁊ aſ

ſiduitate iuꝛandi ad ꝑiurium ꝑ ↄſuetudinẽ dilabat᷑. .

Ad maioꝛẽ autem .S. j.

euidentiã p̃dictoꝝ obijcitur cõtra ſolutões pᷣdictas in
quibus dictum ẽ ꝙ iurare ẽ bonuʒ in genere.Ad quod
ſic. Omnia bona in genere cũ debitis circũſtantijs intel
lecta:appetẽda ſunt.Si ꝙ̊ iurare veſtitũ ſuis debitis cir
cũſtantijs nõ ẽ apetendu:iurare nonẽ bonũ in genere.
Ainoꝛ patet.quia Ro.j.dr. Teſtis ẽ mihi deꝰ ⁊c.vbi
glo.iQõ ẽ iuratio bona.i.nõ appetẽda eſt.Et aug · in ſer
mone dñi in mõte.ita pᷣcepiſſe dñm intelligitur ne iure
tur:ne quiſq ſicut bonũ appetat iuſiuranduʒ.. Ad op
poſitum. Siecut ille qui iuꝛat ẽ in aſſumptõne veritatis
ad aliquid aſſerendu.ita ille qui facit miracula ẽ in aſ⸗

mit aliquid diuine excellẽtie.quia ad aliud ſumit. Sic

eergo facere miracula bonũ ẽ in genere.nõ tamen ẽ abſo
xNlute apetendũ:ita nihil impedit quin iurare ſit bonum

in genere licet nõ ſit abſolute appetendũ. Itẽ ſunt qdã
actus faciẽtes nos in ↄfoꝛmatõnem diuine ptatis.Alij
qui faciunt nos in cõfoꝛmatõem diuine ſciẽtie vel veri⸗
tatis.⁊ ĩ iſtis nõ ẽ abſolutus appetitus. Alij faciũt nos
in ↄfoꝛmatõem diuine bonitatis.et tales abſolute appe
tendi ſunt.ſicut eẽ miſericoꝛdẽ.Vñ math̊.v.Eſtote mi⸗
ſericoꝛdes ſicut pater veſter celeſtis miſericoꝛs ẽ. Alij
vo nõ ſunt abſolute appetendi.verbigratia.Actus qui
nos ↄfoꝛmat poteſtati.nõ ẽ aꝑpetendus. VFñ moy.exo.
iiij.recuſabat coꝛã dño habere pꝛincipatũ ſuꝑ populuʒ
iſrahel.ſimiliter nec actus ↄfoꝛmãs nos ſciẽtie vel veri⸗
tati ẽ abſolute aꝑetẽdus.vñ hõ peccauit et cecidit eo ꝙ
appetijt cõfoꝛmitateʒ diuine ſcie.cum dixit ei dyabolus
gen.iij. Eritis ſicut dij ſciẽtes bonũ et malũ.ſimiliter et
angelus cecidit eo ꝙ appetijt confoꝛmitatẽ ptatis. Si ꝗ̊
nõ ꝓhibet quin tales actus ſint boni in genere.licet nõ
ſint appetẽdi ſimpliciter.vł abſolute.ſimiliter iurare ni
hilominus erit bonũ in genere:Iʒ nõ ſit ſimpliciter ap⸗
petendũ. Solutio.cõcedendum ſicut dictũ ẽ.ꝙ iuraẽ
qᷓtum ad naturã ſui actus ẽ bonum in genere ſeu de ge⸗
nere boni.⁊ nõ ſequit᷑.ꝙ ſi nõ ẽ abſolute appetẽdus. ꝓ
pter hoc nõ ſit bonũ in genere.ã quedã ẽ cõfoꝛmitas
ad deum. que ẽ in meritũ.quedã aũt que reſeruatur in
pᷣmiũ.Cõſoꝛmitas que ẽ ĩ meritũ:ẽ cõfoꝛmitas ad ipᷣaʒ
bonitatẽ ſᷣm vnũ modũ.Qaʒ vie bonitatis ſumme:ſunt
miſericoꝛdia.veritas ſeu iuſticia.pᷣs. Uniueꝛſe vie dñi
miſericoꝛdia et veritas.⁊ cõfoꝛmitas ad miſericoꝛdiaʒ
ꝑtinet ad meritũ · cõfoꝛmitas at᷑ ad iuſticiã ꝑtinet ad p̃
miũ.Vñ ĩ.iij.ſapᷣ.dr.qꝙ iudicabũt ſanct natões.2⁊ ĩ p̃s.
BGladij ancipites i manboeoꝝ ad faciẽdum vindictam
in natõnibo ⁊c. Similr ↄfoꝛmitas potẽtie reſeruat᷑ ad
pᷣmiũ.Vñ.v.ſapᷣ.dẽ.ꝙ ſanctiaccipiẽt regnuʒ decoꝛis.⁊
dy adema ſpeciei de manu dñi.Silꝛ ↄfoꝛmitas ad ſcĩaʒ
ꝑtinet ad pᷣmiũ.Iñ aplłs.j.coꝝ.xiij.nũc cognoſco ex ꝑ⸗
te:tũc cognoſcã ſicut et cognitus ſum. Cum ꝗ vnũquod
qʒ ſit appetendũ ꝓut ẽ in ſuo oꝛdine. iõ ipᷣi viatoꝛi appe⸗
tẽda ẽ cõfoꝛmitas ꝑtinẽs ad meritũ in via:que ẽ cõfoꝛ⸗
mitas ad miſericoꝛdiã.eẽ aũt cõfoꝛmẽ ptᷣati vł cõſcĩe vł
iuſticie vel veritati:hoc nõ ẽ appetẽdum. Sed iterũ in
ↄtrariũ obijcit᷑.Ciꝛca mala ᷣm ſe nõ ẽ tata phibitõ quã
ta ẽ circa iurare.Quia dr ĩ math.Non iurare oĩno.vñ
iuramẽtũ oĩno ꝓhibet᷑.ſed mechari vel foꝛnicari nõ ita
vniuerſaliter ꝓhibent᷑.qꝛ nõ dr̃ nõ mechaberis oĩno.
minꝰ videt᷑ licitũ iurare qᷓ; foꝛnicari vel mechari.qj Að

T Eer Rs en h

— X

hoc intelligendũ ꝗꝙ mechari vłius ꝓhibetur qᷓ iurare:
licet nõ apponat᷑ ibi nota vniuerſalitatis qᷓ ẽ oino.Dif⸗
fert em̃ dicere.dico vobis oĩno nõ iurare.⁊ non iurare.
quia ſi dicat᷑ oĩno nõ inrare cadit diſtributõ ſuꝑ negati
onẽ.⁊ tũc ẽ ſenſus.dico vobis in nullo caſu iurare.ſed
ſic nõ ꝓhibet᷑ hic iurare.ſᷣ imo ꝓbibet᷑ ita ꝙ cadit nega⸗
tio ſuꝑ diſtributõeʒ.⁊ tũc ẽ ſenſus.nõ iurare oĩno.i.di⸗

ceſſaria vel vtilis ſocietati hũane.⁊ ita iuraꝛe nõ ꝓhibe
tur vtr. ſʒ mechari ſimpliciter ꝓhibet᷑ ⁊ vniuerſaliter.
Vñ ꝓhibetur mechari in omni caſu.

Articnlus quintus

Onſequẽter querit᷑ ꝗabo ↄueniat iurare vł li⸗
ceat. Pꝛimo an deo aueniat iurare.Secun⸗
do an angelis cõueniat iurare.Tercio an p
feſſis foꝛm euãgelij ⁊ platis conueniat iurare.

tum adpꝛimum S. ꝗj.
querit᷑ vtrum deo ↄneniat iurare ⁊ ꝑꝗd.Et videt᷑ ꝙ ei
ↄueit iuraꝛe.pᷣs.Jurauit dñs ⁊c.Et geñ.xxij. Per me⸗
metipſum iuraui dicit dñs. Ergo deo conuenit iurare.
4Sůʒ vlterius q̃rit᷑ ꝑ ꝗd ↄueniat ei iurare.vtrũ.ſ.ꝑ aliũ
a ſe.ſ.ꝑ creaturã aliquã.vel ꝑ ſemetipᷣm.videt᷑ ꝙ ꝑ ſe et
nõ ꝑ creaturã.qꝛ hebᷣ.vj.dr. OQm̃ neminẽ habuit ꝑ quẽ
iuraret maioꝛẽ:iurauit ꝑ ſemetipᷣm. hoĩes enĩ ꝑ maio⸗
rẽ ſui iurãt.Si igit᷑ iuramẽtũ ẽ ꝑ maioꝛẽ:deꝰnõ põt iu⸗
rare ꝑ aliũ a ſe:ergo nõ pt᷑ iurare ꝑ creaturã.il Contra
Amos.iiij. Suꝑ illud iurauit dñs ĩ ſancto ſuo.diẽ glo.
In ſeipo vel ĩ filio vel ĩ aliqͥ electo angelo.vel ĩ bomine
G̊ↄuenit ei iurare ꝑ angelos vel bomies:⁊ ſic ꝑcreatu⸗
ras.. Itẽ hiero.in oꝛiginali ſuꝑ illð idẽ.iiij.amos. Ju⸗
rauu dñs in ſeipᷣo vel ĩ filio vel in omni qð factũ ẽ.q̊ cõ⸗
uenit ei iurare ꝑ quãlibet creaturã.ꝓpter hoc queritur
ſi deus iurat quid eſt ſuum iurare:

Becũdo queritur.S.ij.

vtrũ ſanctis angelis ↄueniat iurare. Ad qð ſic apoc.x.
dr.ꝙ angelus iurat ꝑ viuẽtẽ in ſecula ſeculoꝝ. eis cõ⸗
uenit iurare.i Itẽ iurare ẽ certitudinẽ facere ꝑ pꝛimaʒ
veritatẽ.hᷣ certificare ꝑ pꝛimã veritateʒ h̊ maxime ↄue⸗
nit angelo.⁊ magis ꝑ ipᷣam qᷓ; ꝑ aliaʒ:ꝗ iurare maxime
ei cõuenit.¶ Cõtra.math.v. Sit ſermo veſter.eſt ẽ.non
nõ.Glo.Qõð ꝑfectiꝰeſt docuit.qð infiꝛmitatis indulſit.
qð vo ſuꝑſticioſum reſecauit.vñ ſᷣm B. Jurare ꝑ deũ ẽ
infirmitatis.ſʒ qð ẽ infirmitatis nõ ↄuenit angelo.q̊ iu

rare ꝑ deũ ei nõ cõpetit. , .„
CTercio queritn?ꝛ·S.iij.

an pfectis ꝓfeſſis foꝛmã euãgelij ↄueniat iurare. videt᷑
ꝙ nõ. Her. de diſpenſatõe ⁊ p̃cepto. õ ſe valet extẽde⸗
re ptas imꝑantis.niſi q̃tenus attigerit votũ ꝓfitẽtis.ſʒ
votum ꝓfitetis foꝛmã euãgelij ẽ ꝙ eaʒ obſeruet.ſ̊ foꝛma
euãgelij ẽ. ſit Fmo veſter. ẽ .nõ nõ. j tenet᷑ ꝑ votũ hanc
obßᷣuare.ſᷣ hãc obpᷣuãdo nõ imꝛat:& tenet᷑ nõ iurare.j ñ
poterit cogi ad iurãdũ ꝑ ſuꝑioꝛẽ.¶ Cõtra.qꝗcũq; pt eẽ te
ſtis:põt iurare. Sʒ quicũq; ꝑfectꝰ pt eẽ teſtis veritatis
ſicut dr̃ de aplis.j.actuũ.Vos eritis mihi teſtes. gcũ
qʒ ꝑfectus põt iurare. ꝓfeſſus foꝛmã euãgelij pt iuraè
Et ſi põt cogi ad h̊ ꝙ ſit teſtis.pt cogi ad inꝛadũ.a⸗
ioꝛ patet.qꝛ nullus põt eẽ teſtis veritatis in iudicio mſi
iuret. 4¶ Ratõne hoꝝ querit᷑ qualiter differentenouenit
iurare do.angelo ⁊ homini ꝑfecto ſeu pfeſſo foꝛmã eua

gelij. Solurio. dom. ſiẽ habetur ex ↄcilio tholetano.

xxij.q.iiij. Vbi loquit᷑ de iuramẽto dei. Jurare dei eſta
ſeipᷣo nullatenus oꝛdinata ↄuellere.i.nullatenus com⸗
mutare que a ſeipᷣo fueꝛint oꝛdinata ⁊ pꝛomiſſa.⁊ yſa.

lrij. Super illuo. Jurauit dñs dicit glo.idẽ immobili⸗

ter ſtatuit. Ex ꝗbo patet ꝗd ẽ iurare dei.· Jurare dᷣo an

geli ẽ qᷓ a deo immutabiliter oꝛdinata ſunt denũciare.qꝛ

— — — -

‚— 406 *„ Uumtan.

—

co vobis nõ iuretis ĩ quolibet caſu.ſicut qũ nõ eſt cĩ ne

ipſius eſt ꝓriũ denunciare:et monifeſtare facta a deo one buius queritur a quo malo. ſ.a malo iurantis: vel
Jurare vo boĩs ẽ deũ teſtẽ ĩuocare.vel deo aligꝗd obpi⸗ eius ꝗ recipit iuꝛamentũ. et videt᷑ ꝙ a malo inrantis.
g gnoꝛare: ſieut dic aug. ſic pʒ dr̃a..: Ad illud quod quilibet dʒ melius pſumeꝛe de alio ꝙᷓ de ſe. Ygik ſi u
ſe obijcit᷑ an poſſit deus iurare ꝑ creaturã.dõm ꝙ bec pᷣ⸗ rans credit ſe eſſe veridicũ in iuꝛando.cũ bonita tis u
ge⸗ poſitio ꝑ:aliq dicit aucẽtem: aliqñ ſubauẽtem. Cum mane ſit credẽ ꝓximũ eſſe veridicũ: iurantis eſt cre ene
ide⸗ aũt dici?᷑ iurare ꝑ aliꝗd.hec pᷣpoſitõ ꝑ:dicit auctoꝛita illum cui iurat᷑ credere iurantẽ eſſe veridicũ. Si in
e tem.ꝛ ideo non põt ↄuenienter dici. Jurat deꝰ ꝑ creatu rans credit eſſe veruʒ p quo iurat.vñ credit ſe eſſe veri⸗
e ram. Sed bñ põt dici iurare in creatura. qa dicẽdo ꝙ; dicum: debet ſuſpicari 2 pſumere: ꝗ alter cui debet iu⸗
lie⸗ deus iurat ꝑ creaturã.diceret᷑ ꝙ creatura eſſet ei pᷣnci⸗ rare credat illud eſſe verũ. Sed ſi oẽs crederẽt alijs nõ
piũ certitudinis. ipſa aũt veritas pꝛima non hʒ aliud iuraretur. ergo iſte non debet iurare ſi credat illud eſſe
pᷣncipiũ certitudinis qᷓ ſeip̃am: ⁊ ideo nõ põt dici iuꝛa verũ ꝓ q̊ iurat. Si ergo h̊ eſt malũ:hoc ẽ malũ wratis
re ꝑ aliũ a ſe. bñ tñ facit deus certitudinẽ de ſua volun Siniliter etis ſi iuret fallũ ſempꝑ viceĩ eſſe a maloe
ptli tate miſterio alicuiꝰ creature. Rõne buiꝰ dicit iurare tis. Itẽ vigetuꝛ ꝙ a malo recipiẽtis. Aug luꝑ epi⸗
“ vel iuraſſe in creatuꝛa ſicut in aliqͥ electo angelo vel bo ſtolã ad gatł.dic̃.iQõ eſt cõtra pᷣceptũ dei iuratio que a
9 mine. vt dicit glo illa. qa imutabilez ſuñ diſ poſitõnez malo nõ iurãtis eſt: ̊ increduli a quo iurare cagirur.
manikfeſtat ſic in angelo. ſic loꝗtur glo.illa.⁊ hiero.in Item ſuꝑ illud Mot.v. qð amplius eſt ꝛc · glo. nuquid
oꝛiginali ſuꝑ locũ illum. Ad ſcdam queſtionẽ dõm malũ quia etiã ſi nõ bonũ:tamẽ neceſſariũ · ̊ a malo ẽ
ꝙ iurare angeli ẽ immutabilẽ veritatẽ vel ĩmutabilis non tuo:ᷣ illius a quo cogeris iurare.i.ab infirmitate
veritatis diſpoſitõem ĩmutabilẽ ma nifeſtare.¶ Quod eius que malũ eſt. Ad oppoſitũ oſtendtit᷑ ꝙ licituz ſit
Sobijcit.ꝙ iurare per deũ ẽ infirmitatis.dðm.qꝙ non reciꝑe iuꝛamẽtũ.xxij.q.j. In nono. Aug. ad publico⸗
eſt in angelo.ĩmo ꝑfectõis miſterij.in angelo ẽ ꝙ denũ⸗ lã. Muis dictũ ſit ne iuremꝰ. iñ nũqꝙᷓ in ſcripturis ſan
. ciet diſpoſitõeʒ veritatis ĩimutabilis.Duplex em̃ ẽ na⸗ ctis me legiſſe memini ne ab alijs uramentum recipia
tura. ſ.natura ſana. 2 natura egra. In natura infirma mus. Ex quo patet ꝙ licitum ſit reciꝑe iuramentum.
. ſicut eſt hůana natura:veꝝ ẽ ꝙ ifirmitatis eſt ꝗpter ꝓ⸗ Itẽ. xxij.q.j. Si pctĩ. Augꝰ. de veꝛbis apli. ipᷣm iu⸗ H
l nmitatẽ ad malũ. In natura aũt ꝑfecta 2 ſana.ſ.angłica rare ſic pctm̃ nõ eſt: ita iuramentuʒ ab aliqͥ reciꝑe ma⸗
nõ eſt infirmitatis ĩmo potiꝰsfirmitatis ⁊ ꝑfectõnis.ex lum nõ eſt. Solo. dom. ꝓꝙ licitũ ẽ iuramẽtũ recipei
emplũ dæ vino qð nature ſane ſanũ et ↄueniẽs eſt: egre forma cõceſſa.ſic dicũt pᷣdicte auctoꝛitates.ſQotanduũ
o incõueniẽs. vel põt dici ꝙ ẽ infirmitatis eiꝰcui iunza tñ iuxta quoddã vᷣbum qð dicit augꝰ.in glo.ſuꝑ illud.
6o tur nõ iurãtis. Ad terciam queſtiõeʒ doõm. ꝙ ꝓleſſi KRo.j.Teſtis eſt mihi deꝰ.vbi di.Ego vob dico. õ
mne foꝛmam euãgelij poſſunt in cauſa cogi ad iuramentuʒ iurare oĩno ibi ꝓhibnit dñs qð eſt malũ: ſuaſit bonũ
au qui em̃ vouet foꝛmam euangelij obſeruaꝛe:ita vouet vt qð eſt apetẽdũ. ꝓhibuit em̃ falſuz vel ſine neceſſitate
Dn nulla cauſa cogente nõ iuret.cogente aũt cauſa nõ vo⸗ iurare ſuaſit verũ loꝗ in pulſit iuramentũ qð eſt necel⸗ ⸗n
co/ uet non iurare.vt cogente malo incredulitatis cogẽ⸗ ſaꝛiũ. Scðm hoc ergo diſtiguendũ ẽ.ꝙ ſiẽ duplex ẽ iu⸗ — Pu un
tur te vtilitate. ſticia.ſ.publica ⁊ pꝛinata:ita duplex eſt iuramentũ.ſ. Rz.
L Arti cu ln 9 ſe tu 9 publicũ qð reſpicit iuſticiã publicã.⁊ pᷣuatũ qð reſpi⸗/ „ αP
X cit iuſticiã pꝛiuatã. De iuramento pᷣuato in quo iurat᷑
Oſimodũ querit᷑ de receptõne iuramẽti.an falſum er cauſa diſtſiguendũ ſᷣm Aug.in glo.ſuꝑ illud 2
. licitũ ſit reciꝑe iuramentũ. Et circa h̊ que⸗ mHKo.j.Teſtis eſt mibi deꝰ ⁊c.quia recipiens iuramen⸗
runt᷑ duo. Pꝛimo an licitũ ſit recipere iura tũ aut ſcit illũ iurare falſuʒ:aut neſcit.⁊ tamẽ nõ ſcit il M M. σ (. „
3 mentũ in foꝛma ↄceſſa.Scðdo an licitũ ſit recipere iura lum iuraꝛe verũ. Si ſcit illum iuraꝛe falſum et recipit: X/ Znu* Gita
ne Gitum . d m m neſcit illũ iurare falſum. nec tamen ſcit illum iurare ve —
on 9 Pri⸗ U . .) * rum: dicit ꝙ bũana temptatõ eſt.i.ꝙ veniale pctm eſt.
ſ obijcit᷑ ſic.xxij.q.j. Aug.de verbis aplłi.dicit ſuꝑ illud vnð dicit. ꝗ aũt neſcit.⁊ ideo dicit iura mihi vt ei fides
i Aath. v. qd ampliꝰeſt:a malo eſt.ſic qd amplius eſt: ſit:nõ audeo diceꝛe nõ eſſe pctẽm. tñ hũana temptatõ ẽ.
ꝰ a malo eſt.nõ iurantis:ſᷣ̊ nõ credentis.ſ̊nõ credens h id ẽ veĩale pcẽm eſt. Si at᷑ feciſſe nouit ⁊ cogit: homici⸗
appellat᷑ ip̃e recipiens inramentũ. Ergo qð amplieſt da ⁊.q̃ꝛe dicit ꝙ; nõ audet dicẽ nõ eſſe pctm de illo ꝗ ne⸗ —
hoc eſt iuramentũ:eſt a malo recipiẽtis.ᷣ nõ niſiꝗ re⸗ ſcit.qꝛ recipiens inramentũ ſemꝑ dʒ pᷣſumeꝛe de veria·a·
cipit iuramentũ.ꝗ̊ᷓ nõ eſt licitũ recipere iuramẽtũ etiaʒ te ꝓximi xpᷣi. Vñ ſicut iudiciũ ſuſpitõnis de occulto ve

Queſtio

in foꝛma ↄceſſa.qn.ſ.iurat᷑ ꝑ drũ vel ꝑ creaturas ad h
putatas..: Itẽ accipiẽs iuramẽtuʒ aut accipit illud
ſciẽs illũ ꝗ inrat iurare falſum.aut neſciẽs ip̃ᷣm iurare
falſum:aut ſciẽs ipᷣm iurare verũ.ſ̊ quocũq; mõ ſic ac⸗
cipiat ſꝑ pcẽm ẽ:g acciꝑe iuramẽtũ ſꝑ illicitũ ẽ ⁊ pctẽ᷑ᷣm
ADinoꝛ pʒ ꝑ aug· in glo.ſuꝑ illud Ro.j.Teſtis ẽ mihi

. q dic multu intereſt ꝗ exigit iuratõeʒ ſi nouit illuʒ
iurare ſalſum vel nõ.ꝗ em nelcit.et iðᷣo dĩic. Jura mihi

–

—

“””õ D “ (A8 .
B. 0 UAueP. — „ 7

xxxj].

niale petm eſt:ſic iſtud pctm eſt.Si aũt ſit inramentuʒ
publicũ.i.rõne publice iuſticie:ſic iudicis eſt recipere
iuramentũ ſine peto.⁊ cogente oꝛdine iudiciario pt᷑ re⸗
cipere iuramentũ ſine peccato. ĩmo ad hoc ꝙ recipiat
tenet᷑:ꝗqa bonũ publicuʒ dʒ pꝛeponi bono ꝑſone.Si tũ
ſciat ipᷣm iurare falſum dʒ ipᷣm repellere ſᷣm ſuũ poſſe
Si tamen cogit᷑ oꝛdine iudiciario.ita ꝙ ſi nõ recipeꝛet
omitteret de his que ad oꝛdinem iudiciaꝛiũ ꝑtinẽt:di⸗

Is= A W. *

7

vt ei ſides ſit. nõ audeo dicẽ nõ eſſe pcm:tñ hũana tem
Ptatõ ẽ. Si aũt ſeciſſe nouit ⁊ cogit iurare homicida ẽ
Ergo neq; ſciens iurantẽ iurare falſum: neq;ʒ neſciens

co ꝙ tenet᷑ acciꝑe ⁊ ſine pcto recipit.¶ Ad pꝛimum qð
obicit᷑.qdð ampliꝰeſt:a malo ẽ. Bicendũ ſicut dĩc aug.
an li. de li.ar. e duplex eſt malũ.ſ.malũ cupe.⁊ malũ

põt reciꝑe iuramentũ ſine pcto.ſiłr neq; ſciẽs ipᷣm iuꝛa
re veꝝ. ga ſi ſcit ipᷣm iurare verũ:facit ipᷣm iurare ꝓ ni⸗
hilo. ſine cã facit ipᷣm iurare:⁊ ipᷣe ↄſentit et recipit.
peccat. Illicitũ ̊ eſt reciꝑe iuramentũ.⸗ Item videt᷑
ꝓꝙ iudex peccet ĩ recipiendo iuramentũ:qꝛ iuder exigit
inꝛamẽtũ. Sʒ math̃.v.dẽ. Sit ᷣmo veſter eſt ẽ.nõ non.
NDð em̃ ampliꝰẽ:a malo ẽ.Et dĩc glo.ſuꝑ illud Ro.j.
Teſtis ẽ mihi deus.tu nõ facis malũ:ꝗ bñ vteris inꝛa
tione vt alteri ſuadeas qð vtile eſt. ſ a malo ẽ ſupple il⸗
lius ꝗ recipit iuramentũ:q̊ hocẽ a malo iudicie. Rati

5

pene. Cum ꝗg̊ dicit qð ampliꝰeſt:a malo eſt. loqꝗtur de
malo pene qð eſt infirmitas ſeu incredulitas.⁊ non de
malo culpe. Et hoc eſt qð dicit auguſ. Ro.j.ſuꝑ illud.
Teſtis eſt mibi deus. Glo.iuratio nõ eſt bona.i.aꝑpe
tenda.non tamen mala.i.ꝓbibita cum ẽ neceſſaria.li
cet ſit a malo infiꝛmitas eoꝝ quibus aliquid ꝑſuades
que infirmitas vtiq; maluʒ eſt. vnde nos quotidie libe⸗
rari pꝛecamur dicentes. Cibera nos a malo.⁊ hoc eti⸗
am dicit aug. de verbis apli in canone.ſi peccatũ.xxij.
q·j.eyxponens illud.quod amplius eſt:a malo eſt.dicit

+ II frn õ P 1 (112.171 , —

Momine mali non malicia ſed peccati pena intelligit᷑.
er penali em̃ infirmitate incredulitas illa ꝓceſſit: ꝗᷓ ad
iuranduʒ ↄpellimur. hec aũt infirmitas ſeu increduli⸗
tas eſt ignoꝛantia: que eſt pena quedã natuꝛe coꝛrupte
Ron & ſeqtur boc eit a malo pene: eſt pctm facere il⸗
lud. Ad ſcoᷣm patet ſolutõ ex pᷣdicta ſolutõne queſtiõis
Ad illud qð obijcit᷑ de iudice.vñ hoc hbʒ ꝙ poſſit reci
pere iuramentuʒ ſine pcto. dom ſm illuo apłi. Ro.ij.
8. Scimus qm̃ iudiciũ eſt dei. ex qͥ verbo intendit apłus
—— ( . * p.r „ „ ꝙ iudex iudicando vicẽ dei hʒ. 7 locũ dei obtinet. vnde
Es 46) lſoco ipſiꝰreſidet in iudicando.⁊ ideo mediante verita⸗

te qᷓ deus eſt:põt ꝑquireꝛe veritatẽ. cum em ſit vice dei
cui om̃e iudiciũ reſeruat᷑ pᷣncipaliter: deũ hʒ mediũ ad
iudicandũ.⁊ ideo cũ iuramentuzʒ ſit teſtificatio facta ꝑ
veritatẽ pꝛimã ſiue ꝑ deũ:ideo iudex põt reciꝑe iuram
tum ſine pcto:dũmodo /ꝓcedat oꝛdine indiciario.qꝛ ex
hoc ꝙ ſedem dei obtinet:ꝑ deñ ꝗ eſt veritas pᷣma cetẽas
veritates põt ꝑquirere.¶ Et ꝙ obijcit illud a malo
eſt. dõm. ꝙ eſt malum generale:⁊ hoc ẽ malũ nature.⁊
eſt malũ ꝑſone:hoc ̊ nõ eſt a malo ꝑſone iudicis. ĩmo
hoc eſt a malo generali:de q̊ etiã hr in pſal. Om̃is ho⸗
mo mẽdax.i.ꝓnus ad mendaciũ:hoc em̃ ẽ maluʒ gene
rale. Silr a malo generali ẽ illud. qꝛ iudex non tenet
ibi locũ ꝑſone:ſᷣ locũ ꝓ re publica ↄſeruanda.Sʒ q̃ri
tur iurta h. cum malũ ſit reciꝑe iuramentuʒz in aliqͥ ca
ſu.quare nõ ꝓhibuit dñs reciꝑe iuramentũ ſicut pꝓhi⸗
buit iurare? Ad hoc dᷣm.ꝙ deſignando vnũ deſigna⸗
2 9 N - uit alterũ. quia nõ eſt reciꝑe ſen iurare.Et ꝗꝓpter boc ſi
— . ( ₰ cut iurare ſine ca eſt peccatũ:ita recipere iuramentum
Dpl, e n n nWſine cauſa eſt peccatum. et ſic ꝓpibendo vnum ꝓhibuit
35 alterum.

Poſtea queritur S.ij.
cæ receptõne iuramẽti in foꝛma nõ ceſſa.⁊ appello iu⸗
ramentũ in foꝛma nõ ↄceſſa.ſicut qn iurat᷑ ꝑ falſos de⸗
os:ſeu ꝑ ydola.querit᷑ & an ſit licitũ recipere tale iuꝛa
mentũ.Ad qð ſic.xxxj.geñ.legit᷑.ꝙ iacob accepit iura
mentũ a laban.ꝗ tñ iurauit ei ꝑ falſos deos.¶ Iteʒz.j.
Aacha.viij.legit᷑.ꝙ iudas petijt iuramentuʒ a roma
nis.qꝛ petijt ab eis fedus: ⁊ tñ ſciebat ꝙ iurarẽt ꝑ fal⸗
ſos deos ſeu ꝑ ydola.Si ꝗ iacob ⁊ iudas in om̃ibo cõ⸗/
mendant᷑:licitũ eſt reciꝑe iuramentũ ꝑ falſos deos. ſi⸗
ue in foꝛma nõ ↄceſſa. Contra. Ro.j.ꝗ talia agunt
digni ſunt moꝛte:nõ ſolũ ꝗ faciũt:ſᷣ q ↄſentiũt facienti⸗
bus. Ex q̊ accipit᷑ ꝙ facientes et aſſentiẽtes eiuſdez rei
ſunt.Si g recipiẽs iuramentũ factum ꝑ ydola.ↄſentit
ipſi iuranti ꝑ ydolũ:nõ eſt licitũ reciꝑe tale iuramẽtũ
Item aug.in lib.de doctrina xpᷣiana.oꝛdo caritatis ẽ
ꝙ diligat᷑ deꝰſuꝑ om̃ia:deinde aĩa ꝓpꝛia.Tercio proxi
mus.quarto coꝛpꝰ ꝓpriũ.ꝗ̊ qui ſaluteʒ ſui coꝛꝑis pᷣfeꝛt
ſaluti aĩe ꝓximi peccat:qm ↄtra caritatis oꝛdinem fa⸗
cit. Sʒ hoc facit ꝗ pꝛo re tꝑali facit iurare ꝓximum ꝑ
ydola:⁊ ab eo tale iuramentuʒ recepit.Ergo peccat ꝗ
ꝓ re tꝑali recipit iuramentũ ꝑ falſos deos. Solutio
dðm.qꝙ duplex eſt bonũ.ſ.bonũ publicum ⁊ bonum ꝑ⸗
ſonale.bonũ publicuʒ ſemꝑ pᷣiudicat bono ꝑſone:⁊ ſꝑ
„ 0. 3 anCl. D ſee E Q. t ei pᷣponit᷑ ſeu pᷣoꝛdinat᷑.Fᷣm hoc q̊ dðm.q vbi eſt bonuʒ

ſ A PeAES nr publicũ cauſa.licitũ eſt iuramentũ reciꝑe in foꝛma nõ
h — pſra H⸗ ſI& ↄceſſa:ſᷣ non vbi bonũ ꝑſone eſſet cã. Jacob ꝗ iurauit
laban:⁊ recepit ab eo iuramentũ ꝓpter bonũ publicuʒ
ſcʒ poſteritatis ſeu ꝓlis q̃ ab vtroq; naſceret᷑. Similit᷑
iudas recepit iuramentũ a romanis ꝓpter bonũ publi⸗
cum. vt ſcʒ eſſet pax firmata iudeoꝝ ⁊ romanoꝝ.⸗ Ad
primũ qð obijcit᷑ in ↄtrariũ.ꝙ nõ ſolũ qui talia agunt
digni ſunt moꝛte:ł̊ etiã qui ↄlſentiũt facientibo ⁊c᷑. Di⸗
cendũ ꝙ ille qui iurat ꝑ ydolum firmat. Item per tale
firmat.ſ.ꝑ ydolũ.vel ꝑ falſuʒ deũ.Ille ̊ qui r̃cipit iu⸗
ramentũ illud:aut hʒ intentõeʒ ad ſolam firmatõnem
et pꝛo bone publico. Aut habet intentionem vltra ad
rationeʒ firmandi ſcilicet ad ydolum per quod fit fir⸗

matõ.Si pꝛimo modo:dicimus ꝙ talis non conſentit
illi ꝑ quod fit firmatio:ſed ſolum ipſi actui ſeu ipſi fir⸗
mationi.Et ꝗꝓpter hoc licet iurans peccet:non tamẽ ta
lis recipiens iuramentũ peccat.Si aũt fert intentõem
ſeðdðo modo:ſic peccat ſicut ⁊ iurans:et hoc modo ꝓce⸗
dit auctoꝛitas apłi.. Ad ſcðᷣm dicendũ.q pax tempo⸗
ralis aliqñ oꝛdinat᷑ ad bonum eoꝛꝑis ſolum:⁊ ſic Fᷣm
oꝛdinem caritatis poſtponendũ eſi bono ſingulari ani
me ꝓximi.⁊ ſic ꝓcedit ratio.Aliqñ autẽ oꝛdinat᷑ ad bo⸗
num ſpũale publicum. vt ad pacẽ ↄmuneʒ.vel aliquid
hmõi.et ſic pᷣponderat᷑ ⁊ pᷣoꝛdinat᷑ bono aĩe ꝓximi.nec
facit ↄtra oꝛdinem caritatis:ꝗ tale bonũ bono ſingula⸗
ri anime ꝓximi pᷣponit.ĩmo potius ſᷣm oꝛdineʒ carita
tis.quia ſemꝑ bonũ publicum pᷣindicat bono ꝑſone.⁊
ſic licitũ eſt recipeꝛe iuramentũ a ꝓximo pꝛo bono tem
poꝛali publico:et nõ eſt ↄtra oꝛdinem caritatis.

Membrum tercium

Oſtea querit᷑ de foꝛma iuramẽti. IToꝛma
aũt iuramẽti quedã eſt ↄceſſa:ſicut illa q̃
iurat᷑ ꝑ dtũ.Quedã ẽ ꝓhibita ſicut illa q̃
iurat᷑ ꝑ falſos deos ſeu ꝑ ydola. Quedã
ðo eſt ꝑtim ↄceſſa:ꝑtim nõ ↄceſſa.ſicut illa q̃ iurat᷑ per
creaturã. Querit᷑ & de foꝛma ↄceſſa.de foꝛma nõ ↄceſſa
ſeu ꝓhibita.De foꝛma ↄceſſa ꝑtim:ꝑtim nõ ↄceſſa.

Articulus primus

D pꝛimuzʒ querit᷑ ſic. Multiplices inueni⸗
mus foꝛmas iurãdi.vna ẽ. Viuit dñs:q̃ fu⸗
it in aliq̊ tꝑe legis: hec inuenit᷑.iiij. Re.iiij.
Aplia ſiłr inuenit᷑.ij. Reg.nj.hec.ſ.̊ faciet mibi dñs.⁊
hoc addat.Alia ſilr inuenit᷑. Ro.ij.q eſt. Leſtis ẽ mi⸗
hi deꝰ. gqa dicit ang. ꝙ hic iurat apts. Tꝑe aũt moder
no iurat᷑ ꝑ deũ. Queritur ꝗᷓ cũ idem ſit iurare:qð pᷣmã
veritatẽ in ſuã aſſertionẽ adducẽ᷑.quõ foꝛma iuramẽti
ſeu iurãdi multiplicet᷑ in tot:⁊ vaꝛiet.¶ Ee autem bec

nõ ſit foꝛma iuradi.cũ dr viuit dñs:oñdit᷑.q; iuramen

tũ fit ad aſſertõʒ veritatis.Sʒ aſſertõ veritatis magis
ꝑtinet ad ſciam vel veritateʒ dei ꝙᷓ ad eius vitam. vnde
Aprie aſſeritur veritas ꝑ veritatem: eꝛgo debet dici. ſcit

dominus. nõ viuit dñs.et ſic illud nõ eſt forma iuran

di. Querit᷑ ᷓ an ſit foꝛma iurandi: ſi dicat᷑. Scit dñs.
ſicut qñ petrus dixit ioh.vlti.Tu ſcis dñe:qꝛ amo te.
Fuit ne iuramentũ:⁊ oñdit ꝙ ſic.ij. Coꝛin.xij.dĩc apo⸗
ſtolus.deus pater dñi noſtri ihu xp̃i ſcit quia nõ mẽ/
tioꝛ. et dicit ibi glo.vt vera eſſe oſtendat que dirxit:vel qᷓ
dieturus eſt iuramento ↄfirmat. Ex quo pʒ ꝙ ibi eſt iu
ramentum:et ita foꝛma iurandi eſt. Scit dñs.⸗ Item
cũ dicit apłus. Deus ſcit quia non mentior.hic aſſerit
apls veritatem ⁊ introducit᷑ deus ſciens in teſtimoniũ
et aſſertionẽ.huiꝰveritatis:ergo ibi eſt iuramentum.⁊
ita eſt ibi foꝛma iurãdi.¶ Item iurare eſt certitudineʒ
ꝑ pꝛimã veritatẽ facere. Sʒ ille ꝗ dicit: deus ſcit: facit
certitudinẽ ꝑ pꝛimã veritatẽ.qᷓ iurat:g ibi ẽ foꝛa iuran
di. YIez ceenõ eſt teſtis niſi de eo qo ſcit . ſicut h
eſt. œꝰẽ teſtis:põt adduci ad aſſertõeʒ veritatis. et ita
iſtud. Deꝰſcit:& ibiẽ foꝛma iurãdi ſic ibi. ¶ Silr obijci
tur de hac foꝛa iurãdi.Teſtis ẽ mibi deꝰ.vidr ei eẽ ea⸗
txz cũ iſia q̃ iurat.ꝑ deũ. Quia dic aug. in glo. ſux il⸗
lud ad Ro.j.Teſtis ẽ mihpi deꝰ. ꝗd em ẽ ꝑ deũ: niſi te/
ſtis ẽ mibi deꝰ. aut qd ẽ. teſtis ẽ mihi deus: niſi ꝑ drũ.ꝭ
idẽ iuramentũ eſt 2 nõ differẽs.¶ Silr queꝛit᷑ qꝛ aliqn
eſt iuramẽtũ ꝑ hãc pᷣpoſitõeʒ ꝓpter:vt.j.coꝛi.xv. q̃tidie
moꝛioꝛ ꝓpteꝛ gloꝛiã vr̃aʒ fratres.ſᷣm vnũ modũ ſic glo.
exponit que dicit.ꝙ iurat hic apłs:vt ſciamꝰꝙ vexꝝ iu⸗
rare nõ eſt pctm. Aliqñ eſt iuramentũ ꝑ hãc pᷣpoſitõʒ
in: Ro.ix. Tleꝛitatẽ dico in xpo ihu ⁊ nõ mẽtioꝛ.vñ &̊ hᷣ
eſt ꝙ addunt᷑ ad foꝛmã iuramẽti expᷣmendã: ⁊ nõ alie pᷣ
poſitõnes? Item quõ differẽter exponũt foꝛmã iuramẽ
ti. ¶ Itez in veteri teſtamẽto eꝛat foꝛa iurãdi dicẽdo.ſ.

—

Nueſtio

xxxſj.

viuit dominus.et hoc faciat mibi dominꝰ et boc addat pꝛimitiua aũt eccleſia fuit foꝛma iurandi.teſtis eſt mi⸗
4 In pꝛimitiua ecclia erat foꝛma iurandi.Teſtis ẽ mibi hi deus.ratione aduentus pꝛimi in quo veritas teſtifi⸗
deus. In tpe aut moderno iurat᷑ ꝑ deum. Queritur 5 cata eſt per miracula.ſed duplex eſt veritas ſcz veritas c 2
da vñ hoc ꝙᷣ ſic variant᷑ ſoꝛme iurandi m diuerſitatẽ tẽ⸗ dicẽtis: ⁊ veritas rei dicte. tũc ergo nõ credebat᷑ apłis
po⸗ poꝝ: 7 qua rone? Solutõ. dicendũ ꝙ ille ꝗ iurat ve⸗ ſicut modo credit᷑:quia tũc incipiebat fides pdicari.et
n ritatem pꝛimã quã dʒ reueꝛeri adducit in teſtimonium erant tũc boĩes inſideles. Ideo neceſſe erat tüc verita⸗
ani ſue aſſertõnis. Vñ veritatis reuerẽtia ſemꝑ in iuramẽ tem adduci in teſtimoniũ ſenu teſtem ipᷣis aptis.2 iõ di
lbo⸗ to dz ↄtineri.⁊ ideo foꝛma iuramẽti ſic expꝛimit᷑ ſemꝑ cebant teſtis ẽ mihi deus.et ſic in atteſtatõez veritatio
ni vt reuereat᷑ veꝛitas.Debet aũt ipᷣa veritas reuereri ga in dicente erat bec foꝛma iurandi.teſtis eſt mihi at
ne iudex eſt. Item debet reuereri quia teſtis eſt. debet eti ob h etiã ponit᷑ ibi boc ꝓnomẽ mihi. Sʒ modo 1 ⸗
le am reuereꝛi quia retributrix ẽvnicuiq; m opeꝛa ſua. les ſi unt hoĩes.totuʒ relatũ eſt ad rem: 7 adduci veri
in ſed differenter: quia bonis eſt retributrix vite. et ma⸗ tas eſnunoni veritatis rei dicte. et ga nuc ideo mo⸗
e lis moꝛtis.⁊ his om̃ibo modis dʒ reuereꝛi.in foꝛma er do eſt oꝛma iura ndi:in qᷓ reuerentia veꝛitatis inqtuʒ
en go iuramẽti introducit᷑ veritas ad reuerentiã inqtum pꝛincipiuʒ certitudinis expꝛimitur: et in tꝑe moderno
pncipiũ eſt beritaris qᷓ aſterzkedel nenmn tenaei vl iuratur per deum.
inq;tum ẽ vite retributrix bonis vel moꝛtis malis. Si ſe
indtum pᷣncipiũ eſt:ſic reuerẽtia eꝰexpꝛimit᷑ in hac for rticu lus ecui nd us
ma iurandi:q̃ iurat᷑ ꝑ deũ. Qui em̃ introducit deuʒ in Oſtea querit᷑ de foꝛma iurandi non ↄceſſa
+ iuramento:introducit veritatẽ vt pᷣncipiũ:in hac autẽ ſeu ꝓhibita:que eſt qñ iuratur ꝑ falſos de⸗
foꝛma iuramẽti. Teſtis ẽ mibi deꝰ. ↄcernit᷑ reuerentia . os ſiue ꝑ ydola.Et circa hoc duo querũtur
ipᷣius veritatis.inqᷓtum teſtis ẽ.In hac autẽ foꝛma.ᷣ Primo an iuramentũ in foꝛma non ↄceſſa factuʒ obli⸗
mihi faciat teꝰ⁊ H̊ addat:introducit᷑ reuerẽtia verita⸗ gat.Secundo. an peius ſit iuraꝛe veruʒ ꝑ falſum deũ.
nis infeum drenibum⸗ mall ſeu moꝛtis. In hac gure ꝙᷓ iurare falſum ꝑ verũ deum. J
oꝛma. viuit dñs introducit᷑ eius reueꝛentia inꝗ;tuʒ e .
retributrix boni vel vite.Quia autẽ eſt plu tileno is tum ad prunum S . *
ↄceptio veritatis cũ reuerentia:ideo ſunt tot ſorme iu ſic obijci Aug.in ca.mouet.xxij.q.j.ad publicolam lo
randi ⁊ nõ plures. Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ male iuꝛat᷑ quitur de illo ꝗ iurat ꝑ falſos deos dicẽs.qꝛ iurauit ꝑ
ni viuit dñs.dðim.ꝙ cũ dr viuit dñs.h̊ eſt iuramentuʒ ꝑ quos nõ debuit:⁊ ↄtra pollicitam fecit idem qð nõ de⸗
n veritatẽ inqtum ẽ retributrix vite bonis:⁊ nõ ꝑ vitã ſo buit:bis itaq; peccauit.⁊ vult dicẽ.qꝛ iurauit ꝑ falſos
i lum.⁊ etiã idem eſt veritao ⁊ vita ſicut dr in iohd. Ego ceos qð illicitũ eſt peccauit:⁊ quia fidem nõ ſeruauit
1 ſum via veritas ⁊ vita. Ad illud qð obijcit᷑. ꝙ eadem peccauit.Ex quo ptʒ.qꝙ iuramentũ factum ꝑ ydola vł
ni ſit foꝛma iurandi cũ dr ꝑ deũ:⁊ cũ dr teſtis ẽ mihi deꝰ. falſos deos obligat.¶ Contra.ſicut iuramentuʒ eſt te⸗
1 Bicendũ ꝙ ideʒ ẽ iuramentũ q;tuʒ ad rem.qñ iurat᷑ ꝑ ſtificatio ꝓmiſſionis:ita ⁊ votum. Si ̊ votum factum
ni cũ.et teſtis ẽ mihi deꝰ.qꝛ vtrobiq; eadẽ veritas intro⸗ ydolo nõ obligat:nec iuramentũ factũ ꝑ ydolum obli⸗
3, ducit᷑.ſ̊ nõ eſt idem q;ẽtum ad rõneʒ dicendi.vt ẽ dictũ. gat. Minoꝛ pʒ.qm̃ ſi aliquis vouerit ſe ſacrificaturuʒ
8 qa in vno introducit᷑ veritas vt pᷣncipiũ:ĩ alio vt teſtis ydolo.nõ tenet᷑ ad ſacrificandũ ei.immo ſi ei ſacrifica
Ao illud qð querit᷑ de iſtis ppoſitõibo. ꝓpter ⁊ in.di ret amplius peccaret:⁊ in vouendo peccauit. Silr er⸗
cenduʒ ꝙ hec pᷣpoſitõ ꝓpter.aliqñ notat ba bitudinem go aliꝗs iurando ꝑ ydolum peccat:nec tenet᷑ adimple⸗-
principij cauſalis.et aliquando habitudinem princi⸗ re illud ꝓpter qð iurauit. Solutio.dðm.ꝙ iuramen 7
pij certitudinis. ſiłr hec pᷣpoſitõ in.ratõe q̊ ꝙ dicunt tum factũ per ydolũ obligat ipᷣm iuꝛantẽ ad reddẽduʒ 6
habitudinẽ pᷣncipij certitudinis:ponunt᷑ iſte pᷣpoſitões Ad quod videndũ:notandũ eſt.ꝙ nõ ſimile eſt de vo:·

in iuramẽto.⁊ expᷣmunt᷑ ꝑ eas forme iurandi:nõ ratõe
eius ꝙ notãt habitudinẽ pncipij cãlis:ſ̊ adhuc diffeꝛẽ
ter notãt iſte ppoſitõnes habitudinẽ pᷣncipij certitudi⸗
nio.ꝗa ꝗpter.dicit habitudineʒ pᷣncipij certitudinis ad
illud qdð certificat᷑. ꝓut ſcʒ veritas iſta egredit᷑ a pᷣma
veritate:⁊ ↄꝑatur ad illã ſicut ꝑ quã manifeſtat᷑ cer⸗
tificat᷑.hec aũt pᷣ̃poſitio in. dicit habitudinẽ eiꝰqð certi
ficatur ad ipᷣm pncipiũ certitudinis.vñ foꝛma iuramẽ
ti expꝛimit᷑ ꝑ hanc pᷣpoſitõeʒ in. ꝓut ipᷣa veritas cꝛeata
q̃ aſſerit᷑ in iuramento:in ipſa veritate incereata ↄſide⸗
ratur ſicut in cã.q¶ Ad illud qð dẽ de diuerſitate foꝛa⸗
rũ iuramenti m diuerſitatẽ tempoꝝ.dðm.qꝙ añ aduẽ
tum rpᷣi vigebãt duo mala:ↄtra q̃ ſunt due foꝛme iurã
di.vigebat em̃ tũc ydolatria.ad diſcernendũ eꝛgo cul⸗
toꝛes falſoꝝ iudeoꝝ a cultoꝛibo veri dei:data fuit foꝛa
iurandi ꝑ viuum deum.hec ſcʒ viuit dñs. ↄtra ydola⸗
tras ꝗ iurabãt ꝑ falſos deos:ꝗ em̃ nõ ſunt dij viui.vnð
dañ. vlti. Qungd ẽ Wel deus viuẽs? Item tũc vigebat
ignoꝛatia iuſticie dei. qᷓ ſcʒ eſt punitoꝛ maloꝝ. Ignoꝛa⸗
bant em tũc hoĩes deũ punire peccata. EIñ Ro. v. pec⸗
catũ nõ unputabat᷑ cũ lex nõ elſet.glo. eſſe imputabat᷑
peccatũ ſupple añ legem apud hoĩes.ſᷣ̊ nõ apud deum
apud quẽ putabat᷑ impune futurũ:cum neſciret᷑ iudica
turus. Aſſerebãt em̃ hoĩes deũ incurioſum eſſe. ſiẽ dr
Job.xxij.nec noſtra ↄſiderat:ſed circa cardies celi per
em bulat.et ideo apud eũ impune pct᷑a futura.Contra
5 ignoꝛantiã adduxit ler hanc foꝛmã iurandi. G faciat
mihi dñs.et hoc addat:ꝑ quã oſtendit᷑ deum eſſe puni⸗
toꝛem maloꝝ.cuʒ ꝑ hoc certiſicet de veritate. Ideo añ
rpi aduentum tꝑe legis erãt iſte due forme iurãdi.In

to ⁊ iuramento.licet eniʒ in vtroq; obligat veꝛitas.ta⸗
men differenter. qꝛ debitũ veritatis ſeruande deo obli⸗
gat in voto.Debitũ aũt veritatis ſeruande deo et ꝓxĩo
in iuramento.votũ em̃ fit ſoli deo.vnð ꝗ vouet ſoli deo
ꝓmittit ⁊ non homini.⁊ ſoli deo ſe obligat.ꝗ aũt iurat

ꝓmittit ꝓrimo ꝑ ipᷣam veritatẽ pꝛimã que deus eſt: o
quã firmat ſuã/ ꝓmiſſionẽ.et cuʒ ipſi veritati debeat re

ueꝛentiam ⁊ honoꝛem:obligat᷑ ip̃i ad reddenduʒ illud

ꝓpter qð ipᷣm adduxit in teſtimoniũ:alioꝗn ipſam con

tempneret.ſic &̊ ĩ voto nõ eſt niſi vna ratio obligandi.
Nuia ꝙ̊ nullũ eſt debitũ hoĩs ydolo.ideo nõ eſt obliga
tio in voto facto ydolo.Quia aũt in iuramento eſt du

plex ratõ obligandi.vna eo ꝙ adducit veritatẽ in teſti

moniũ ſue aſſertõnis:⁊ hec obligat deo. Alia eo ꝙ pꝛo
mittit ꝓximo cui dʒ veritatẽ ſeꝛuaꝛe ⁊ fidelitatẽ:dicimꝰ
ꝙ in iuramẽto facto ꝑ ydolũ nõ eſt pᷣma rõ obligãdi.ſ.

cebitũ veritatis ydolo:pᷣ ſolũ ſcðᷣa.ſ.debituʒ veritatis

qa ydolo nihil dʒ hõ:ſed ꝓximo dʒ ſeruaꝛe veritatẽ.nõ
Gapter ydolũ obligat:ſed pter ꝓximũ cui dʒ ſeruare fi

cem. quia ſe intendit obligaꝛe illi:ſicut ille qui iurat ꝑ

verum deum.

Becũdo queritur.S. ij.

qd ſit peiꝰ.vel iuraꝛe veꝝ ꝑ falſuʒ deũ:vel falſuʒ ꝑ veꝝ
deũ. Ad qð ſic.xxij.q.j.mouʒ aug.ad publicolã.ſine vl
la dubitatõe minꝰmalũ ẽ ꝑ falſos vos iuraẽ veracit:qᷓ
ꝑ verũ deũ fallacit. Quãto ei magis ſctm ẽ ꝑ qð iurat᷑:
tãto magis penale ẽ ꝑiuriũ. peiꝰẽ iuraꝛe falſuʒ ꝑ veꝝ
deũ:q; ꝑ fallos eos verũ.4¶ Cont᷑.maiꝰpctᷣm ẽ ydola⸗
tria ꝙᷓ; ꝑiuriũ.Sʒ ꝗ iurat ꝑ faiſos deos ſiue verũ ſiue

7

9 .
è Jgy ſoꝛ m, —2 d. k, 2 S

Pene la/ Geman

falſum eſt ydolatra.qui vᷣo falſum iurat per verũ denʒ
peierat ſolũ.& peius ẽ iurare veꝝ per fallos deos ꝙ fal
ſum ꝑ verum deum. Minoꝛ pʒ ꝑ aug. per qð ꝗs iurat
illud amat et venerat᷑. quicũq; iurat per falſos deos
amat illos ⁊ venerat᷑:ſ᷑ om̃is talis ydolatra eſt:& qui⸗
cunq; iurat per falſos deos eſt ydolatra. Solutio.
dðm ꝙ in iuramento duo ſunt.ſ.illud qð iurat᷑:⁊ ratõ
certitudinis G̊ eſt illud per qð iuratur. Reſpiciendo g

ad illud per qð iuratur vel aſſerit᷑ per iuramentuʒ:mi⸗

nus malũ eſt iurare verũ per falſos veos. ꝗꝙᷓ falſuʒ per
verũ deum.qꝛ hic aſſeritur falſuʒ qð nõ eſt:ibi verũ qð
eſt. Et ᷣm h̊ loqꝗtur aug.cũ dicit.minꝰmalũ eſt ⁊c. Re
ſpiciendo aũt ad illud per qð iuratur.qꝛ h iuratur per
eum vex. illic per ydolũ: ſic peius eſt ꝑer falſos ceos
iurare veraciter qᷓ; iurare per verum den mendaciter.

Articulus tercius

Onſequẽter qnerit᷑ de foꝛma iuramenti paꝛ
tim ↄceſſa ꝑtim nõ ↄceſſa:q̃ eſt iurare ꝑ crea
turas.Et circa h̊ querũtur duo. Pꝛimo an
ſit licitum iurare ꝑ creaturas:vel nõ. Scðo qð magis

obligat. vel iuramentum factum per creaturas vel per

deum.

GStum adprimum .S. f.

ſic obijcit. Aug.ſuꝑ illud math.v. Sico vobis oĩno ñ
iurare.neq; ꝑ celũ neqʒ ꝑ terꝛã ⁊c̃.dĩc glo.nõ penitꝰiu⸗
rare ꝓhibuit:ſ̊ occaſione ꝑiurij qð perfectõis ẽ docuit.
ſuꝓle.ſ.cũ dixit.i2õ iurare oino.Nð vo ſuꝑſtitioſum
eſt reſecauit cũ dixit.neq; ꝑ celũ ⁊c̃. Judei em̃ per ange
los ⁊ hirłm iurãtes.⁊ per elementa: creaturas venera
bant᷑.qð vero infirmitatis ẽ indulſit cũ dixit.qð auteʒ
his habũdantiꝰeſt ⁊c. Ex quo pʒ.qm̃ iurare ꝑ creatu⸗
ras eſt ſuꝑſtitioſuʒ.nõ &̊ licitũ eſt iurare ꝑ creaturas.
¶Item. xxij.c.q.j.Oius papa.Si ꝗs ꝓ capillũ dei vel
ꝓ caput iurauerit.vel alio mõ ↄtra deũ ſuum vſus fue⸗
rit:ſi in eccleſiaſtico ordine ẽ deponat᷑. Si laicus ana⸗
thematizet᷑:et ſi ꝗs per creaturas iurauerit accerꝛime
caſtigetur:Si ꝗs aũt talẽ hoĩem nõ manifeſtaueꝛit.nõ
eſt dubiũ ꝗn diuia ↄdemnatõne coherceat᷑. Juraꝛe ̊ ꝑ
creaturas ẽ tantũ crimẽ vt faciat depoſitiõeʒ vel excoi⸗
catõeʒ ⁊ diuinã ↄdemnatõeʒ: nõ eſt licitũ.¶¶ Item au
guſ.in ſermone de ꝑiurio.cũ ꝗs ait ꝑ ſalutẽ meaʒ:ſalu⸗
tem ſuam obligat veo.vel cũ dic per filios meos: oppi⸗
gnoꝛat illos deo vt eueniat ĩ caput illoꝝ qð exijt de oꝛe
eius. In oĩ g̊ iuramẽto aut deꝰteſtis adhibet᷑:aut crea
tura deo obligat᷑ ⁊ opignoꝛat᷑.vt h̊ ſit iuraꝛe deũ ſcʒ te
ſtem adhibẽ.vel veo aligo opignoꝛare.h̊ eſt &̊ iuraꝛe ꝑ

qbuãlibet creaturã.ſ.creatoꝛe ei teſteʒ adhibẽ.ſᷣ ꝗ iurat

per creaturã:nõ adhibet deũ teſtẽ ſue aſſertõnis.⸗ Itẽ
nõ põt aliꝗs obligaꝛe vel oppignoꝛare creaturã teo:cũ
creatura dei ſit.Cũ q̊ iurare ſit vel deũ teſtem adhibẽ
vel deo aligd opignorare.q nõ eſt licitũ iurare ꝑ crea⸗
turã aliq̊ modo.q Itẽ mathᷣ.v.Qolite iuraꝛe oĩno. ne/
q; ꝑ celũ qꝛ thꝛonꝰtei ẽ ⁊c. Ex q̊ relinꝗtur ꝙ nullo mo⸗
do licitũ ẽ iurare ꝑ creaturã.i Ieʒ iuramẽtuʒ ẽ ad te⸗/
ſtificatõeʒ aſſertõis.ſ̊ irꝛönabile nõ pt᷑ teſtiſicari:q̊ nõ

dↄynenit iuraꝛe ꝑ creaturã irꝛõnabilẽ. Cont᷑. geñ. xlij.

dr.ꝙ ioſeph iurauit ꝑ ſalutẽ phonis. Sʒ ioſeph ↄmen
datur in oĩbo: licitũ ẽ iurare ꝑ creaturã.⸗ Iteʒ paulꝰ
j.cori.xv. Jurauit ꝑ creaturã cũ dixit.qͥtidie moꝛioꝛ ꝑ
gloꝛiã vr̃aʒ frẽs.gloꝛia aꝓpellauit illud ꝑ qð oꝛdinãtur
ad gloꝛiã.ſ.pᷣdicatõeʒ euagelij. Jurauit ꝑ creaturam
qꝛ ſic dic aug.ibi.Jurauit apłs. Si & ipᷣe nõ peccauit
& licitũ ẽ iurare ꝑ creaturã.i] Itẽ qͥtidie iurat᷑ in eccłia
p btam vᷣginẽ:⁊ ꝑ ſccos:⁊ ꝑ res deo dicatas:ſ̊ oĩa iſta
ſũt creature ̊ ⁊c. Solo.ſuꝑ illud math.v.Dico vo⸗
bis nõ iuraꝛe oĩno.dĩc glo. Qon iuremꝰ ꝑ creaturas vt

veneremur eas vltra ꝙ;ᷓ debemꝰ. 1205 rem? eas vt vi

–

AXR0) ⸗ Nen 2 9I.9 » SK. )

les extimemꝰ. vt.ſ.cũ per eas iuꝛamꝰnibil iuraꝛe exiſti
memꝰ. Ex G̊ hr rñſio.qꝛ ꝗ iurat ꝑ creaturã. aut credit
aliꝗd numinis eẽ in creatura. aut iurat ꝑ creaturã in⸗
tendẽs fraudẽ volẽs decipẽ aliũ.qꝛ.ſ.nõ credit iuraſ⸗
ſe. aut iurat ꝑ creaturã intendẽs ſolũ ꝓteſtari ꝙ deꝰ ſit
pᷣma veritas:⁊ auctoꝛ creature. Si pᷣmo mõ iurat per
creaturã · vt.ſ.credat aliꝗd numinis eſſe in ipᷣa:⁊ inten
dat venerari creaturaʒ.ddᷣm.qꝙ peccat pctẽo ydolatrie.
Si at᷑ intẽdit fraudẽ:dicimꝰꝙ talis peccat pcto ꝑiurij
Si at᷑ nec intẽdat venerari aliqð numẽ ĩ creata:nec in
tendit dolũ ad ꝓximũ:Hp̊ ſolũ intẽdat ꝓteſtari ꝑ creatu⸗
ram:⁊ in ipᷣa pᷣmã veritatẽ venerari.ſic dicimꝰ ꝙ licitũ
eſt iurare per creaturã:nec peccat ꝗ ſic iurat. Et h̊ eſt
qð dĩc aug.ad publicolaʒ. xxij.q.j.Oeꝰper creat᷑as iu⸗
raꝛe ꝓhibuit:ne vel moꝛe gentiliũ aliqð numẽ deitatis
creaturis ineſſe crederemꝰ.vel ne creaturas ↄtẽptibi⸗/
les iudicãdo ꝑ eas ꝓmiſſa ꝓp nihilo duceremꝰ. Quidã
tñ dicũt.ꝙ nõ licitũ ſit iurare ꝑ oẽs creaturas ſicut di
ctũ eſt.ꝗ diſtinguũt ꝙ quedã ſũt creature deo dicate: ⁊
ad cultũ diuinũ mãcipate.vt reliquie ſctoꝝ:⁊ euãgeli⸗
um.⁊ per has ẽ licitũ vt dicũt iurare.per alias at᷑ qͥ nõ
ſunt hmõi nõ ẽ licitũ.⁊ h̊ eſt vt dicũt.qꝛ alie nõ admit⸗
tunt᷑ in ſolẽni iuramẽto:ſᷣ iſte ſolũ.tñ ſicut dic aug. ↄtĩ
git iurare per quãlibet creaturã. Vñ ſuper illð Mo.j.
Teſtis ẽ mihi deꝰ.dĩic ipᷣe in glo. Qui per lapidẽ iurat
falſuʒ perinꝛꝰẽ:⁊ ↄſtat ꝙ hoc nõ eẽt niſi tale iuramẽtuʒ
obligatoꝛiũ eẽt.nõ aũt obligaꝛet: niſi per creatur ta⸗
ſſem iuraꝛe ↄtingeret.¶ Zd pmũ qð obijciebat᷑ in ↄtra⸗
PT riũ.dðm q; ꝓbibitũ ẽ hoc mõ iurare ꝑ creaturas.ne.ſ.
in iuratõe eas veneremur. vel per eas dolũ vel fraudeʒ
intedamꝰ.ſ̊ nõ ꝙ in iuramẽto facto per creaturã: crea
toꝛem deũ auctoꝛẽ creature ꝓteſtemur:⁊ ipᷣm in creatu
ra veneremuꝛ.4. Ao ſcom doᷣm. canõ loqꝗtur ð qͥſdaʒ
ꝗq credebãt deũ ſᷣm diuinitateʒ hre capillos ⁊ caput.et
les ꝓpꝛie ſunt blaſphemi.¶ Ad terciũ dðm. ꝙ iuramẽ⸗
tũ duplex ẽ.quoddã eſt aſſertoꝛiũ.quoddaʒ do eſt impᷣ⸗
catoꝛiũ. Juramẽtũ impᷣcatoꝛiũ eſt:cũ aliꝗs ſibi impᷣcat
penã nili ita faciat ſicut ꝓmittit. Et dicit aug. in mo⸗
ne de periurio ꝙ foꝛma vel ratio talis iuramẽti ẽ talis
per ſalutẽ meaʒ 2 filios meos.vnde dicit.cum quis ait
per ſalutẽ meã: ſalutem ſu obligat deo.vel cuʒ dic per
filios meos:oppignoꝛat eos deo.vt hoc eueniat ĩ caput
eoꝝ:qð exit de ore ipſiꝰ.⁊ illð ẽ iuramentũ ð re futura
⁊ ꝓmiſſoꝛiũ:iuramẽtũ at᷑ aſſertoꝛiũ ẽ de re pñ̃ti vel pᷣte⸗
rita. Cũ & aſſertoꝛie iurat᷑ ꝑ ereaturã: ipᷣa creatura nõ
adducit᷑ vt teſtis:iĩmo deꝰꝗ ẽ auctoꝛ creature.vñ ĩ cano
ne.mouʒ.xxij.q.j.S.Sʒ ſciendũ ẽ.ꝙ ſct᷑i nõ taʒ ꝑ crea⸗
turas qꝙᷓ peꝛ creatoꝛẽ creaturaxꝝ iurabãt:nec in creatu⸗
ris aliud qᷓ; creatoꝛẽ ip̃aꝝ venerabãtur. ſicut ioſephq
per phonem iurãdo.hᷣ in eo veneratꝰeſt qð cxi iudicio
poſitus erat in infimis.vñ apłs Ro.xiij. omis ptas a
deoẽ.Ct ſiłr ad h̊ idem ponit auẽteʒz in ſeꝛmone de peꝛ⸗
iurio.vbi dĩc ꝙ in omni iuratõne.aut deus teſtis adhi
betur:aut creatura deo obligatuꝛ 2 oppignoꝛatuꝛ. vt.. .
hoc ſit iurare deũ.ſ.teſtẽ adhibẽ:vel deo aligd oppigno
raꝛe.hᷣ ẽ ̊ iuraꝛe ꝑ quãlibet creaturã.ſ.creatoꝛẽ eiꝰteſtẽ
adhibẽ. Iteẽ aug.ĩ glo. ſupꝑ illð Ro.j. Teſtis ẽ mibi deꝰ
dic.q per lapidẽ iurat falſum:ꝑiuꝛꝰẽ.qꝛ creatoꝛẽ deum
adhibet teſtẽ. Sic &̊ in adoꝛatõe videm?ꝰꝙ veneratio fa⸗
cta creature ſꝑ refert᷑ ad ꝓthotipũ.i.ad exemplar vt di
cit ioh.dam̃. Sic veneratõ crucis refert ad ipᷣm cruci⸗
fixũ:ita dicim?ꝙ teſtificatõ facta ĩ iuramẽto ꝑ creatu
ras:vt ꝑ ſctos:refert᷑ ad ipᷣm auctoꝛẽ deũ:⁊ iuratõ fcta
per crucem refertur ad ipſuz cuius eſt crux. Jurare eꝛ
( per creaturam eſt creatorẽ eius teſtem verita tisad-⸗
ducere.. Ad illud po quod obijcit ꝙ nullus poteſt ere
aturam deo obligare.dicenduz ꝙ ille qui iurat per cre
aturam non obligat vel opignoꝛat illam deo: ſed bo⸗
num quod ex creatura percipit deo obligat et opigno⸗
rat.vt ſcilicet in illo bono puniatur niſi eueniat ꝓ quo

. ... –

r n lere-
1. W le. *P

1
n iurat. et hoc vult dicere augꝰ. eum dicit. Cum quis in reus eſt qui per creaturam iurat mendaciter. dieendũ
u rat ꝑ filios ſuos.vel ꝑ ſalutẽ ſuaʒ: oppignoꝛat hoc eo ꝓ boc nõ dicit d quocũq; iurante per creaturã:ſed de
⸗ id ẽ bonũ ſuuʒ quod bʒ ⁊ ꝑcipit in illis· ꝗa qui iurat x illo ꝗ in illo iuramento creaturã intendit venerari tan
bn filios ſuos:iurat ꝑ creaturã in qua bʒ ↄſolatõeʒ. ita habentẽ aligd diuinũ in ſe: ⁊ qui etiã cuʒ hoc ꝓximũ
fbe bonũ percipit ex ea.nõ ̊ obligat creaturaʒ deo ꝓprie hᷣ dolo capit. ideo dicit canon.ꝙ iurat per qð nõ eſt iu⸗
nten bonum ſuum. Erx boc patet ſolutio ad iſtam rationem randũ.tũc em̃ iuratur ꝑ qʒ non licet:qñ iurat᷑ per crea
ine que eſt.ꝙ irꝛõnabilia non pñ̃t teſtificari. non em̃ crea⸗ turam venerando ipam tanꝙᷓ diuinam. 4 Ab illud qd
n tura teſiificat᷑ q ꝑ ipſam iurat᷑:imo deus ꝗ eſt creatoꝛ ſedo obijcit᷑.dðm.ꝙ bonitas creatoꝛis vt in ſe eſt:exce
rin ipſiꝰcreature: ⁊ ad ipᷣm teſtificatio refeꝛt᷑. alioqn nõ eſ⸗ dit in infinitum bonitatẽ eius ꝓut hʒ eſſe in creatura.
t ſet iuramentũ.¶ Ad quartũ ſitr pʒ ſolutõ.nam ꝓbibuę o Eñ pſal.Confeſſio eiꝰ.i.laus eius ſuꝑ celum ⁊ terꝛa⸗ʒ
ii it dñs iurꝛe ꝑ creaturas:ne.ſ.diuinum numen in eis id eſt pluſꝙᷓ de ipa in creaturis appareat. Sdeo ſanctiꝰ
he⸗ veneraꝛent᷑ hoĩes:vel ne dolum iurando pꝑ eas intende eſt cum iurat᷑ per creatoxẽ in ſe ꝙᷓ per creatoꝛẽ in creatu
Bin rent. Et H̊ eſt qð dicit biero.iudeis. q̃ſi ꝑuulis ↄceſſuʒ ra:et foꝛtiꝰeſt iuramentũ.¶ A terciũ qð obijcit᷑.ꝙ iu⸗
16 fuit iuraꝛe ꝑ creatoꝛẽ. p̃ceptũ vt ſi iuraꝛe ↄtingeret: nõ ramentũ per creatas addit᷑ ad ſolennitatẽ. Dico ꝙ cõ⸗
bi niſi ꝑ creatoꝛem iurarẽt:nõ ꝑ creaturã. ꝗa iurãtes per parando ſimplicẽ foꝛmaʒ iuramenti ſimplicis plus eſt
angelos 2 elementa:creaturas venerabant᷑ honoꝛe.et boc ꝙᷓ illud.Sed ↄꝑando iuramentũ factũ per deum:
. meliꝰerat h̊ exhiberi teo ꝙᷓ creaturis. Infirmis g illö 2 cum hoc addito iuramento ꝑ creaturam ad inuramen ð
ꝓhibuit. Sanctis vᷣo ꝗ in creaturis creatoꝛẽ venerabꝰ tum factuʒ ꝑ ſolũ deum: bene ↄcedo ꝙ plus eſt illud ꝙᷓ „ „
tuꝛ tm̃ nõ ꝓbibuit. Vñ ioſeph ꝑ ſalutem phonis iurã⸗ iſtud. Quanto em̃ creſcũt plus ſolennitates vt cum iu E3G 7 .1. oler. pbH
do boc di iudicio in eo veneratus ẽ:quo poſitus erati ratur per crucem.reliquias.⁊ euangelia: tanto maius . 2 1.,t. P
infimis.Xpc do qui per creaturas ita iuraꝛe ꝓhibuit: eſt iuramentũ:non tamen eſt maiꝰiuramentũ ꝑcreatu 7 C
ne vel aliqð diumũ in eis credeꝛet ꝓ quo reuerẽtia eis ram in ſe qᷓ creatoꝛẽ: immo econuerſo.licet maiꝰſit iu⸗
deberet᷑: vel ne ꝑ eas iurantes fallum hoĩes ſe iuramẽ⸗ ramentũ et ſolenniꝰcollectũ ex iuramento ꝑ deum et ꝑ
to tenerinon putarent. Kone Nisgofgcg.vtdi g ndiaetintanenſalnnt l 1. p. G a. 5
V 7 mo factã.ddm ꝙ violatio iuramẽti ſolennis h. (r2²2
Poſtmodũ queri S. ij. facit irꝛegularẽ rõne infamie. Infamia em̃ facit irꝛegu ſ „π wer. v 4. „2 )
1 tur qð iuramentũ magis obligat. vel qð ſit ꝑcreatoꝛẽ. larem. Opoꝛtet em eũ qui dʒ ad ſacros oꝛdines accedẽ
vel qð fit ꝑ creaturas.Ald qð ſic Aug ad publicolam br̃e bonam famã ↄmunem.Eñ aplłs.j.ad hi.iij. dĩc
8 Et in cahone mouet.xxij.q.j. Quanto ꝑ qð iurat᷑ ma⸗ ꝙ opoꝛtet oꝛdinãdos maxie in pᷣlatõne hr̃e bonũ teſti⸗
5 gis ſcem eſt. tanto magis ẽ penale piuriũ. Sʒ magis ẽ moniũ ab his ꝗ foꝛis ſunt.et de dy aconibo dĩc ibidem
. ſanctꝰĩmo in infinitũ eſt ſanctioꝛ deꝰqᷓ; creatura:&̊ ma⸗ ſiẽ nullũ crimẽ hñtes.⁊ ad thi.j.precipit ipſe aplus
gis ẽ penale ꝑiuriũ qñ iurat᷑ falſum ꝑ deũ:qᷓ; qñ iura⸗ Tyto vt ↄſtituat pᷣſbiteꝛos ⁊ diſponat q̃les debent eſſe:
, tur falſum ꝑ creaturã.Sʒ nõ eſt magis penale ꝑiuriũ qm ſine crimine debent eſſe.rõne eꝛgo infamie euenit il
. niſi ga magis⸗ obligat iuramentũ: ꝗ magis obligat iu⸗ la irꝛegularitas.
ramentũ factũ ꝑ deũ qᷓ; ꝑ creaturã.¶ Contra. xxij.q·j. b
, mouet in fi.Dupir : q ꝑ creaturas iurat e ije Mlem! rum quartum
1 citer.qꝛ et ↄtra ꝓhibitiõeʒ iurat ꝑ qð ſibi iurare nõ lʒ. Einde querit᷑ e comitibo iuramẽti ⁊ ob
. a q̊ pcto eſt imunis ꝗ nõ niſi ꝑ creatorẽ iurat.et ꝓximũ ligatione.ponunt᷑ aũt tres comites.ſ.iu⸗
6 dolo capit:qð facit etiã ꝑ cꝛeatoꝛẽ mẽdaciter iuꝛãs.Si ſticia veritas ⁊ iudiciũ ſeu diſcretio. Et
5R duplex ẽ reatꝰin illo ꝗ iurat falſum ꝑ creaturã.a qͥꝛũ boc dĩc hiero.ſuꝑ hieꝛe.iiij.⁊ hr hoc.xxij.
er vno imunis eſt ꝗ iurat falſum ꝑ creatoꝛẽ:gꝛauiꝰẽ ꝑiuri q.ij. Aĩadueꝛtendũ eſt ꝙ iuſiurandũ hos hẽat comites
ut um factũ ꝑ creaturã q; factũ ꝑ creatoꝛẽ.Sʒ nõ eſt qni⸗ veritatẽ.iudiciũ ⁊ iuſticiã. Pꝛimo g q̃rit᷑ de comite iu⸗
nn us ꝑiuriũ niſi qꝛ magis obligat iuramentũ:g ⁊c.¶¶ YItẽ ſticie. Scðo de comite iudicij. Tercio de comite veri⸗
6 ille ꝗ iurat ꝑ creaturã nõ iurat ꝑ ipſam ſolã:ſ etiam ꝑ tatis.Quarto an poſitis iſtis vniuerſaliter ſit obliga
6 eius — — eñ glufar pereatura: deũ au toꝛium iuramentum.
4 ctoꝛẽ illiꝰcreature teſtẽ inuocat.Sʒ maioꝛ eſt ↄtemptꝰ A
6 in illo ꝗ ↄtemnit creaturam ⁊ creatorẽ:qᷓ in illo ꝗ i * rticu us primus
1 alterũ ↄtemnit.Cum om̃is ꝑiurãs ↄtempnat illud ꝑ Rimo querit᷑. vtrũ ſi deſit iuſticia: ſit obli⸗
dð iurat:maius eſt ꝑiuriuʒ vnde ↄtemnit᷑ deus ⁊ crea⸗ gatoꝛium iuramentũ: Ad qð ſic.aug.ĩ ſex⸗

Dueſtio

tura:qᷓ; vnde ↄtemnit᷑ deus ſolꝰ:grauiꝰeſt ̊ ꝑiuriuʒ fa⸗
ctũ ꝑ creaturã qᷓ; per deũ.⸗¶: Item ad ſolẽnitatẽ iuramẽ
ti addit᷑ iuramentũ ꝑ creaturas.qꝛ aſpoꝛtant᷑ relige ſã⸗
ctoꝝ ⁊ euãgeliũ:ꝑ q̃ iurat᷑ ſolẽniter. Sʒ inuramentũ ſo⸗
lenne magis obligat.Si ꝗ̊ illud fit ꝑ creaturas: iura⸗
mentũ ꝑ creaturas maxie obligat.¶ Juxta h̊ q̃rit᷑.vnð

hoc ẽ ꝙ violatio iuramẽti ſolẽnis facit irꝛegularẽ? ꝓpt

hoc em̃ videt᷑ ꝙ ipᷣm maxime ligat. Solutõ.dðm.qꝙ;
grauiꝰ⁊ foꝛtiꝰẽ iuramentũ factũ ꝑ deũ qᷓ; ꝑ creaturas:
⁊ magis obligat ſᷣm ꝙ dic aug.in cano.mouet.xxij.q.
j. Si tanto magis ꝑiuriũ penale ẽ quãto ſanctiꝰẽ illud
per qð iurat:apparet ꝙ et ſi ꝑ creaturã mẽdacit iurãs
duplxr᷑ peccet:grauioꝛi tñ ſe ſubijcit pene ꝗ per creatoꝛẽ
iurat mendaciter. Et iterũ ioh.criſo.vltima di.iij.ſen.
hoc ↄfirmat. Si qua cã fuerit modicũ videbit᷑ faceꝛeꝗ
iurat per deũ. Qui vdo murat ꝑ euangeliũ:maius aligd
feciſſe videt᷑.ita opponit ipſe m quoſdam:ſed porñdet
dicens.quibo dðm eſt.ſtulti.ſcripture ꝓpteꝛ deum facte
ſunt:nõ deꝰ ꝓpter ſcripturas.Ita creature facte ſunt ꝓp
pter deum. Ex quo vult hr̃e ꝙ maiꝰeſt iurare per deuʒ
ꝙ per creaturas, Ad illud qð pꝛimo obijcit. ꝙ duplr

mone de decollatõne Joh. bap.⁊ tranſumi⸗
tur in cano.Jurauit.xxij.q.iiij. Yurauit temeꝛe dauid:
Hᷣ nõ impleuit iurationẽ maioꝛi pietate ductꝰ. Ecce da
uid ſanctꝰ.iuramento quidẽ aſtrictus nõ fudit ſangui
nem hoiĩs ſcʒ ipſiꝰnabal de cuiꝰlanguiĩs effuſione iura⸗
uerat.Sed eũ falſum iuraſſe negare quis poterit: Ec⸗
ce in illo iuramento qͥ iurauit dauid occidere nabal:nõ
erat iuſticia:⁊ ꝓpter h̊ nõ impleuit.Sed dauid ſanctꝰẽ

⁊ in ̊ ↄmendat᷑:&̊ bñ fecit.Ergo nõ tenet᷑ hõ ad iura⸗

mentũ illicitũ:ſeu in qͥ deficit iuſticia implendũ. Tale
ergo iuramentũ nõ eſi obligatoꝛiũ.¶ Item canõ yſið.
xxij.q.iiij. In male/pmiſſis reſcinde fidẽ. In turpi vo⸗
to muta decretuʒ.qð incaute vouiſti ne facias.Impia
Seſt ꝓmiſſio q̃ ſcelere adimplet᷑.ꝓmiſſio &̊ facta de in⸗
iuſto nõ obligat.iuramẽtũ ergo in q̊ deficit iuſlicia nõ
eſt obligatoꝛiũ.q Contra.ioſue iurauit pacẽ cũ gabao
nitis:⁊ ꝙ nõ occideret eos.ix.ioſue.Sed illud iuramẽ
tum fuit iniuſtũ.qꝛ om̃e iuramentũ in qͥ iurat᷑ ↄtra dei
p̃ceptũ eſt iniuſtũ: iurauit iniuſte. iurauerit ↄtra
dei pꝛeceptum patet. ꝗa dñs pᷣceperat illi: ꝙ occideret
om̃es habitatoꝛes terꝛe ꝓmiſſiõis:ne interficerẽt filios

„

Ben r r nr. r. n. e n J. , —
— ℳNα 1 5 V 5VSAHr Nrie 14 y Ne

zX 4

+ PNI X H . F.. 4 as N. M P e

obl. tw.

iſrael. ſicut habetuꝛ deut. vij. Ypſe antem iurauit con⸗
traꝛiũ gabaonitis qui ſimulauerunt ſe venire de terꝛa
longinq.et tamen erãt de terꝛa ꝓmiſſionis.̊ iurauit õ

pᷣceptum dei. Fuit ᷓ iniuſtũ iuramẽtũ.ſed ipſe iuramẽ

to iſto obligabat᷑:q̊ iuramentũ in quo ⁊eſt iuſticia eſt
obligatoꝛiũ. aut obligaret᷑ iſto iuramento ptʒ.xxij.
q.iiij. Innocens vbi tranſumit᷑. Amblꝛo.in li.de officijs
loquens ð iuramento facto ioſue gabaonitis. Iheſus
tñ pacem quã dederat reuocandã nõ cenſuit.ꝗa firma
ta erat ſacramenti religione.ne dum alienaʒ per fidem
redargueret:ſuam fidẽ ſolueret.ſoluiſſet igit᷑ ſuã fideʒ:
ſi nõ tenuiſſet qd iurauerat. illud ꝗ̊ iuramentũ ipſum
obligauerat.¶ Item gꝛatianꝰ.xxij.q.iiij.aliqñ iuramẽ
to deeſt iuſticia velut cũ quiſpiam poſt votũ caſtitatis
ducit vxorẽ.iuramento firmãs nunqᷓ ab ea ſe diſceſſu⸗
rum.qð qᷓeuis illicitũ ſit.quia iuſticia ꝓbat᷑ ſibi deeſſe:
tamen auẽte aug.pᷣcipit᷑ ſeruaꝛi.Ex quo ptʒ ꝙ iuramẽ
tum illicitũ in quo deeſt iuſticia eſt obligatoꝛiũ. Sʒ
ↄtra pꝛimã rõnem q̃ eſt de gabaonitis obijcit.quia vi:
detur ꝙ iuramentũ qð fecit gabaonitis ioſue non obli
gauit eũ.Ro.xiij. Om̃is anima poteſtatibo ſublim ioꝛi⸗/
bus ſubdita ſit.Ex quo accipit᷑ ꝙ factũ inferioꝛis non
ſoluit mandatũ ſuperioꝝ:q̊ nee iuramentum ioſue ſol
uit mandatũ dei de interſectione gabaonitaꝝ: ſi non
interfecit eos peccauit. Juramentũ & ſuum nõ obliga⸗
bat eum. ¶ Similiter obijcit᷑ ↄtra illud qð dicit᷑ de au⸗
ctoꝛitate gꝛatiani.ꝗa videt᷑ ꝙ ille ꝗ pꝛius vouit caſtita
tem:⁊ pꝰiurat ↄtrahere ſe matrimoniũ cũ aliqua et cũ
ea ꝑmanſurũ:nõ obligat᷑ illo iuramento.pſal.Vouete
reddite.Si ꝗᷓ prius vouit caſtitatẽ qᷓ; iurauerit ↄtra⸗
here matrimoniũ:tenet᷑ reddere ⁊ implere votũ. Sura
mentum ꝗg̊ ſequẽs nõ ſoluit votũ pᷣcedens.4! Item obij
citur.nam dic aug.ꝙ meretrix iurans ſe ſeruaturaʒ fi
dem ſuo lecatoꝛi.iurando ⁊ adherẽdo ſuo lecatori ma⸗
la eſt: peioꝛ aũt iuramentũ nõ obſernãdo:gꝗ iuramẽtũ
illicitũ obligat.i¶ Itez dic aug.ꝙ raptoꝛ ꝗ iurat ſe diui

—

ſurũ ſpolia cũ aliquo.magis peccat ſi totuʒ retineat:qᷓ;

ſi diuidat:q̊ . Solo.dðm ſᷣm ꝙ dicitur.xxij.q.iiij.
auẽte bede ſuꝑ math.Si aliꝗd foꝛte nos incautiꝰiura
re ↄtigerit:⁊ obſeruatũ iuramentũ in peioꝛẽ vergat ex⸗
itum.libere illud ſalubꝛioꝛi ↄſilio mutandũ nouerimꝰ.
oc magis inſtante neceſſitate peioꝛandũ nobis:qᷓ; ꝓ vi⸗
tando ꝑiurio in aliud crimẽ grauiꝰ eſſe dinertendum.
Deniq; iurauit dauid ꝑ deũ occidere nabal.Sʒ ad pꝛi
mam interceſſionẽ abigail pꝛudẽtis fennne: mox remi⸗
ſit minas.reuocauit enſem:nec aliꝗd culpe ſe ꝓ tali ꝑ⸗
iurioↄtrariſſe doluit.Fᷣm hoc ꝙ̊ dᷣm. ꝙ cũ iurat᷑ aliꝗd
iniuſtũ in cuiꝰ.ſ.executõne iniuſticia ẽ: nulla ẽ obliga⸗
tio. ¶ Að pꝛimũ ꝗ qð obijcit᷑ de iuramẽto ioſue gabao⸗
nitis.diſtiguenduʒ ꝙ aliꝗd ẽ iniuſiũ qꝛ ꝓhibitũ:aliqꝗd
ꝓhibitũ qꝛ iniuſtũ.ꝓbibitũ ꝗa iniuſtũ:ẽ qð de ſua na⸗
tura vicioſuʒ ẽ.vt adulteriũ? foꝛnicatio. Juꝛamentuʒ
aũt de talibo faciendis nullo mõ eſt obligatoriũ:⁊ hoc
ga deeſt comes iuramenti:qð eſt iuſticia. JIniuſtuʒ pᷣo
qꝛ ꝓhibitũ:qð de ſe erat licitũ:ſ ex ꝓhibitõne factũ eſt
illieitũ vt ade comedere de ligno ſcie.Cum aũt iuramẽ
tum fit de talibo diſtinguendu.qꝛ aut iurãdo ſic ſeruat
intentõ ꝓhibentis:aut iurat᷑ ↄtra intentõeʒ ꝓhibentis
Si ↄtra intentõeʒ.nõ eſt obligatoꝛiũ nec licitũ:qꝛ deeſt
comes iuramenti iuſſicia. Si pᷣo ſeruat᷑ intentio:licitũ
eſt ⁊ obligatoꝛiũ quale fuit iuramentũ ioſue factũ ga⸗
baonitis. Inrando em̃ cũ eis fedus ⁊ nõ interficiendo
ſeruauit intentõem diuine ꝓbibitõnis.i Qam intentio
ꝓbibitõnis:q̃ habetur deutꝛ.vij.vbi pꝛecipit᷑ ꝙ occide⸗
rent᷑ habitatoꝛes terꝛe ꝓmiſſionis fuit:ne ſi dimitterẽ⸗
tur viuentes interficerẽt filios iſrael ⁊ auerterent a di
uino cultu. vbi dicit᷑. Percuties eos vſq; ad interitõeʒ
nõ inibis cum eis fedus.et ſeꝗtur.nec filiam illiꝰ acci
pies filio tuo.quia ſeducet filium tuum ne ſequat᷑ me.
dicendum ergo /put dicit am bꝛo.in li.de officijs. Adul

3

ctauit eos ioſue melioꝛi moꝛte ſcilʒ obſequio miniſterij
vt eſſet clementioꝛ ſententia:ſed diuturna.icet &̊ non
eſſene occiſi morte naturali q̃ eſt in ſeꝑatione anime a
coꝛꝑe:ſunt tamen occiſi moꝛte legali que eſt ſeruitus.
Seruitus em̃ eſi moꝛs interp̃ᷣtatiua. Interpᷣtatur eniʒ
moꝛs m leges ſeruata intentõneʒ ꝓhibitõnis diuine.
quia neminẽ poſſunt coꝛrũpere ſeruituti additi.¶ Ad
ſcdᷣm vᷣo quod obijcit᷑ de auctoꝛitate gratiani.de iuran
te poſt votum caſtitatis ⁊ ducente vxoꝛẽ. Diſtinguẽdũ
inter votum caſtitatis ſimplex ⁊ ſolenne. am ſi ſolẽ⸗
ne:impedit matrimoniũ ↄtrabendũ:⁊ dirimit contra
ctum:et euacuat iuramentũ.Si ſimplex: impedit con
trahendũ:ſed non dirimit ↄtractum.vnde illud qð dic
Gꝛatianus de illo ꝗ poſt votum caſtitatis ducit vxoꝛẽ
iurans ſe nunqꝙᷓ ab ea diſceſſurum. qð iuramentũ ſer:
uari pᷣcipit᷑. Intelligendũ ꝙ hoc nõ eſt rõne vinculi iu
ramenti:ſed rõne vinculi matrimonij: qð non dirimit
ſimplex votum:⁊ ita ꝑ accidens. Ad terciũ dicenduʒ
ꝙ iuramentũ meretricis ꝑtim eſt licitũ:ꝑtim eſt illici:

tum. Cum em̃ iurat ſe ſeruaturaʒ fidem lecatoꝛi.iurat
ſe adhereꝛe illi ⁊ nõ alij.qtum ad hoc qð eſt adherẽ illi

illicitum eſt nec obligat:q;ẽtum ad hoc qð nõ eſt adheꝛc
Nalij licitum eſt ⁊ obligat.vnde tranſgrediendo peierat.
Eodẽ modo dðm.cde illo ꝗ iurat ſe diuiſuruʒ ſpolia in⸗
rat em̃ ſe retenturũ ꝑtem.⁊ qᷓtum ad boc illicitum eſt:
⁊ nõ obligat.⁊ iurat nõ retinere totũ.⁊ qᷓ;tum ad k̊ lici
tũ eſt ⁊ obligat.nullũ ergo iuramentũ inqᷓtum ẽ de illi
cito⁊ iniuſto eſt obligatoꝛũ.

Articulus ſecundꝰ

Einde querit᷑ de comite iuramẽti qðẽ iudi
ciũ.Circa qð querit᷑ de illo ꝗ iurat ſe nunqᷓ
intraturũ religionẽ.Naʒ ↄſtans ẽ ꝙ iſte in⸗
diſerete iurat:vtrũ tali iuramẽto obliget᷑:¶ Ad qð ſie.
xxij.q.iiij.gratianꝰ.Si aliꝗs a ꝑentibo coactus vt ton⸗
ſurã clericatꝰvel religionis habitũ ſuſcipiat:ſe neutrũ
facturũ iuramento firmauerit hoc ꝙᷓuis aliquibo vide
atur repᷣ̃henſibile.quia opus caritatis iuramento non
facturũ ſe ꝓmiſit:nulla tñ auẽte ſeruaꝛi ꝓhibet᷑.ꝛ ⁊ ſi
nunqᷓᷓ clericatꝰtonſurã vel religionis veſtẽ ſuſcipiat.ñ
tñ ideo minꝰſalutẽ ꝓmereꝛi valet.Ex qͥ arguit᷑.ſi nulla
auẽte hoc iuramentũ ſeruaꝛi ꝓbibet᷑:ꝗ̊ boc iuramentũ
obligat. ̊ ſi religionem intrat peieꝛat.¶ IJ9tem ponamꝰ
ꝙ hic ex hoc ꝙ cognoſcat ſuam infirmitatem.⁊ credat

vᷓPſicut de loth dĩ geñ. xix. Facilius ſaluabit᷑ in ſegoꝛ.
idẽ in pnia paꝛua: qꝙᷓ in monte religionis: iuret ſe non
intraturũ religionem. Conſtat ꝙ iurat licitũ:a cũ iudi

cio ſiẽ̃ videt᷑:ꝙ̊ obligat᷑. Contra.quicũq; iuꝛat ſe nõ
facturum aliquid quo expeditioꝛ ſibi via pꝛeparat᷑ ad
beatitudinẽ:iurat otra anime ſalutẽ.Sed nõ põt hõ ſe
obligare ad hec q̃ ſunt ↄtra anime ſalutẽ.cum g nõ in⸗
traꝛe religionẽ ſit tale: nullus poterit ad hoc iuramen
to ſe obligaꝛe. ¶ Iteʒ ſi dicat᷑ ꝙ nõ eſt ↄtra ſalutem aĩe.
ga ſine hoc eſt ſalus.Ad hoc obijcit᷑ ꝙ nullũ iuramen⸗
iũ ↄtꝛa ↄſiliũ dei pt᷑ obligaꝛe:vᷣ iſtud ẽ tale:̊ nõ pt obli
guꝛe. Soko. Fm ꝙ dr̃. xxij. q.iiij· ꝙ iuramentuʒ illici
tũ multipłr intelligit᷑. Eſt em illicitũ ex eo ꝙ iurat᷑.ali⸗
qñ ex mõ iurandi.aliqñ ex cã extra veniẽte.ex eo ꝙ iu⸗
rat᷑:tũc illicitũ eſt qñ id qð iurat᷑ in ſui nata vicioſuʒ ẽ
vel vitã adimens vt adulteriũ ⁊ homicidiũ ⁊ his ſilia.
vel repaꝛaꝛi nõ ꝑmittens veluti cũ inimico ad paeẽ nõ

regire. indigẽti miſericorditer ñ ſubuenire.iſta qꝛ per⸗

ſpicuã hñt in ſe iniuſticiã: ſi iuamẽto firment᷑ fuariñ
vebẽt. Ex mõ vᷣo iurãdi illicitũ iuramẽtuʒ ẽ.qñ inconſi
derate ⁊ incircũſpecte aliqd iuratuꝛ:q̊ͥ nec coꝛꝑalis nec
ſpũalis ſalꝰadimit᷑.⁊ ſine qͥ vtraq; ſalꝰreꝑaꝛi ⁊ vita cõ⸗

ſeruaꝛi valet.veluti cũ aligs iurat ſe nõ intratuꝝ religi

onem. Ex cauſis ðᷣo erueniẽtibo illicitũ iuramẽtũ ?. ve
luti cũ aligs pꝰvotũ caſtitatis iurat alicui ſe babiturũ
eã in ↄiugẽ.ↄiugẽ nãq; hr̃e in ſeipſo malũ nõ eſt:⁊ tam

Pr. ₰. P Car. 66

TeN

. , L17 .
An * O. A „92. :

P 1111 „ r0 2. 0

Nueſtio

hi huic ex voto ꝑnitioſum eſt. In bis duobo caſibo dicit
n gꝛatianꝰ. iuramentũ et ſi illicitũ ſit:tñ ſeruaꝛi nõ p⸗
id bibet᷑. Cn doc.in hac ꝑte coꝛrigũt gratianũ.Vñ de il⸗

lo ꝗ pꝰvotum caſtitatis iurat alicuiſe habiturũ eaʒ in
ↄiugem.ſi ſimplex fuerit votũ pꝰↄtractum matrimoni

ig. um:rõne matrimonij iuramentũ ſeruaꝛe nõ ꝓhibetur.
R Si aũt nõ fuerit ↄtractũ:iuramentũ ſeruaꝛe ꝓhibetur
urn ex hoc ꝙ dr̃.louete ⁊ reddite. Ad illud vo qð dic de
ge⸗ iurante ꝙ nõ intrabit religionẽ.dicunt quia ⁊ ſicut iu
ſiſoſ⸗ ramentũ ſeruaꝛe nõ ꝓhibet᷑:ita etiã nec iuramentũ ſeꝛ/
vontn nare pᷣcipit. VUñ tale iuramentũ nõ obligat:quia cũ ſit
ircn factum in detrimentũ caritatis:defuit iuramento iudi
gde cium.¶ Ad illud vᷣo qð obijcit.ꝙ tale iuramentũ eſt li
por citum:diſtinguendũ ꝙ licituʒ duobo modis eſt. Eſt eĩ
ſen licitum expediẽs: et licitũ nõ expediens.j.ad Coꝛĩ.vj.
lin Dmia mihi licẽt:hłᷣ nõ om̃ia erpediũt. Licitũ expediẽs
imtt G eſt qð hoĩem ꝓmouet ad meliꝰ.Licitũ ⁊ nõ expediens
q5õ umpedit pmotõeʒ ad meliꝰ. Juramentuʒ de licito 2
ia⸗ expedienti:eſt obligatoꝛiũ. Juramentũ de licito ſᷣ non
re⸗ expedienti:nõ eſt obligatoꝛiũ.quale eſt iuramentuʒ de
li nõ intrando religionẽ. Vñ ſᷣm regulã bede.nõ ẽ obſer,·
8 uandũ. Om̃e em iuramentũ qð obſeruatum in deterio)
u. rem vergit exitum:libeꝛe ſalubꝛioꝛi conſilio mutanduz
in t.
Articulus tercins
i Einde querit᷑ de comite iuramenti g eſt ve⸗

riias. Querit᷑ &̊ ſi in iuramento deſijt veri⸗
tas: vt in illo ꝗ iurat in dolo vtrum obliget.
Ao qð ſic. Periuriũ nõ eſt obligatoꝛiũ. Sʒ iuramẽtũ

i qð fit abſq; veritate ẽ ꝑiuriũ:&̊ nõ eſt obligatoꝛiuʒ.
ni aũt tale ꝑiuriũ ſit tale iuramentũ.ꝓbat᷑ multis modis
i⸗ Pꝛimo auẽte augu.ſuꝑ pſal.Dñi eſt terꝛa. In dolo iu⸗

rat ꝗ alr facturus eſt q; ꝓmittat.cum ꝑiuriũ ſit nequit᷑

ſ cciꝑe credentes.¶¶ IJtem hiero.ſuꝑ hiere. Qui falſuʒ

m iurat mentit᷑. MMentiendo aũt iuraꝛe nihil aliud ẽ qᷓ ꝑ⸗
8 iurare: cum ſic iuraꝛe ſit ꝑiuraꝛe non videt᷑ obligaꝛe.
e Contra.yſið.quacũq; aꝛte ᷣboꝝ ꝗs iurat: deus ita
. accipit ſic ille cui iurat᷑ intelligit.Cum & ille cui iurat
4 intelligat iurantẽ in dolo obligaꝛi:obligat᷑.¶ Preterea
n ſi tale iuramentũ nõ obligaret.ex dolo repoꝛtaret lucꝝ
le Dolus autẽ nemini dʒ patrocinaꝛi. Relinqꝗtur igit᷑ ꝗ;
4 qᷓuis veritas deſijt cũ iuramento: nibilominꝰ ẽ obliga⸗
n toꝛiũ. Item querit᷑ que ſit rõ ꝙ exigant᷑ tres comites
dn in iurando inſticia iudiciũ ⁊ veritas. Ad pꝛimũ di⸗
cendũ.ꝙ cũ iuramentũ ſit duplex.aſſertoꝛiũ et ꝓmiſſo⸗
m riũ.Aſſertoꝛiũ iuramẽtuz ẽ:q iurat᷑ de pñti aliꝗd eſſe
l vel nõ eſſe.vel de pᷣterito aligꝗd fuiſſe vel nõ fuiſſe. Pꝛo
j miſſoꝛiũ vᷣo cum iurat aligꝗs de futuro ſe facturũ aliꝗd
vel nõ facturũ.Cum aũt querit᷑ de obligatõe iuramẽti
. dʒ referꝛi ad/ ꝓmiſſoꝛũ.rõne cuiꝰtenet᷑ iuꝛans ad aliqꝗd

faciendũ vel nõ faciendũ in futuro. Juramentũ ꝗ̊ aſſeꝛ
toꝛiũ:cũ deeſt veritas nõ obligat ad aligd agendũ.nec
alio mõ niſi obligatõne reatꝰ. Cum obicit᷑ ̊ de inrãte
in dolo.referendũ eſt ad ꝓmiſſoꝛiũ.¶ Ad illud qð obij⸗
cit ꝑiuriũ nõ obligat.Diſtinguendũ ꝙ ꝑiurium aliqñ
dr falſi iuratio:aliqũ ꝑuerſa iuratio qn.ſ.iurat᷑ illici⸗
tum:aliqñ vᷣo tranſgꝛeſſio iuramẽti. Item falſa iuꝛatõ
dĩ duobo modis.ſ.falſñtate iurantis:vel eiꝰqð iuratuꝛ
Hic aũt accipit᷑ falſa iuratio ꝓ falſitate iurantis.que
eſt duplex in aſſerendo 2 in ꝓmittẽdo. In aſſerẽdo fal⸗
ſa inꝛatio nõ obligat niſi ĩ obligatõe reatꝰ. In ꝓmittẽ
do falſa iuratio obligat ad executiõeʒ ꝓmiſſi:dũmodo
it licitũ et expediens. Peruerſa vpᷣo iuratõ cuʒ. ſ.iurat᷑
illicitũ quõ obliget:et quõ nõ.dictuʒ eſt pꝛius.Tranſ⸗
geeſſio vᷣo iuramẽti nõ dr obligaꝛe:miſi obligatõne rea
tus:quõ dr ꝓpꝛie ꝑiuriũ.Auijs ᷣo modis dr piuriũ in⸗
terpᷣtatiue. Cum ꝗᷓ dr̃ nullu ꝑiuriũ obligatoꝛiũ eſt.peꝛ
banc diſtinctõeʒ ptʒ rñſio.. Ad vltimũ vᷣo dðm. ꝙ ſiẽ
dẽ hiere.iij. Jurabis viuit dominus in veritate ⁊ iudi

JJ AP § 0

2 —— P y»
nn re 7 6

xxxj.

cio et iuſticia.ꝙ tres comites debent eſſe in quolibʒ iu⸗
ramento:et hac ratione.i Qam iuramentũ debet eſſe oꝛ
dinatum tum ex ꝑte iurantis.tum ex ꝑte eius quod iu

ratur:tum ex ꝑte cauſe ꝓ qua iuratur. Ex ꝑte iurãtis Sfe .h,. e. r A

comes iuramenti debet eſſe veꝛitas.vt aſſlerendo credat
eſſe verum quod iurat:et ꝓꝓmittendo ꝓponat ſe factuꝛuʒ
qð iurat.Ex ꝑte eiꝰqð iurat᷑ debet eſſe comes iuſticia:
vt illud qð iurat᷑ licitũ ſit ⁊ iuſtũ.Ex ꝑte pᷣo cauſe ꝓ q̃
iurat᷑ debet eſſe comes iudiciũ:vt ſcʒ cũ cauſa rationa⸗
bili iuret.ſine cauſa vᷣo ⁊ diſcretione iudicij nõ iuret.·

Articulus quartus

Equit᷑ inquireꝛe.vtꝝ om̃e iuramentum qð
hʒ iſtos tres comites ſꝑ ſit obligatoꝛiuʒ.Et
querunt᷑ duo. Pꝛimũ vtꝝ iuramentũ ſpon
taneũ hoc mõ factũ ſemꝑ obliget.Scðm vtrũ iuramẽ⸗
tum coactũ ſic factũ obliget.

Circa primum po/ .S. .
nitur caſus de illo ꝗ iurat ſe nunqꝙᷓ; futurnʒ ep̃ᷣm. ¶Qam
ↄſtat ꝙ iurat licitũ:et tale ꝓpter qð multi ſunt laudabi
les.Laudabile em̃ eſt exẽplo dñi honorẽ oblatũ fugere
ioh.vj. Iteʒ iurat diſcrete qꝛ ꝓpter cãm expedienteʒ.et
vtilẽ. Elegit em ſecuriꝰ.qꝛ ſecuriꝰeſt locũ huĩileʒ teneꝛe.
ꝑ ardua dignitatũ incedẽ. maxie poſito ꝙ iße cꝛedat
nunqᷓ; poſſe ſufficẽ ad regendũ epiſcopatũ. Itẽ iurat
vere q̃ntũ in ſe ẽ.firmiteꝛ em̃ credit ⁊ ꝓponit nunqꝙᷓ futu
rũ epᷣm. Cum g̊ iuramentuʒ iſtiꝰhẽat tres comites erit
obligatoꝛiũ.qꝛ dictũ eſt deut.vj. Reddes dño inramẽ⸗
ta tua. Iteʒ quidã fecerat tale iuramentũ:poſtea ele⸗
ctus eſt in ep̃ᷣm.gꝗꝛeg.papa fecit inquiri.vtrũ tale iura⸗
mentũ feciſſet.̊ aũt eſſet ſuꝑfluũ niſi iuramentũ illud
obligaꝛet. Contra.ſupᷣ deut.xxv.in lege de accipien
da vxoꝛe fris defuncti ſine liberis.dĩc aug.ꝗ curã alen⸗
doꝝ ſubditoꝝ rẽnuit.diſcalciati obpꝛobꝛiũ ſuſtinebit.
126 em̃ vult ſuſcitaꝛe ſemẽ fris defuncti.i.xpᷣi.ſ̊ non ſu
ſtinebit obpꝛobꝛiũ niſi ꝓpter pctẽm. Peccat igit᷑ tlis re⸗
nunciãdo ep̃atum:ꝗ̊ ⁊ irãdo. IJtem aug.Ociũ ſccm
querit gr̃am veritatis.negociũ ſctẽm ſuſcipit neceſſitas
caritatis.ſi &̊ neceſſitas ẽ ſuſciꝑe:iuꝛaꝛe ꝙ nõ ſuſcipiat
nõ erit obligatoꝛiũ. Ad h̊ rñdent. ꝙ iuramentũ illð

nõ habuit comitẽ iudiciũ:ſi quocũq; caſu ↄtingente iu⸗ V

1—

rauerit ſe nunq; futurũ epᷣm. non em fuit diſcretũ neq;
piũ vſq;quaq;.ſi ↄtingeꝛet ꝙ nullꝰ inueniret᷑ ſufficiens
adeo ſic ipſe ꝗ ſic iurauit:⁊ nõ idðo eſt obligatoriũ ſim⸗
pliciter. Vñ diſtinguũt:aut cũ talis eligit᷑ ⁊ inuenitur
aliꝰſufficiẽs:⁊ tũc obligat᷑ ad nõ ſuſciꝑe.aut nõ inueni
tur:⁊ tũc petita diſpenſatõe a ſuꝑioꝛi de facto iuramẽ:⸗
to dʒ ſuſciꝑe.tñ in h̊ caſu ꝓpter religionẽ iuramẽti coa
ctus mãdato ſuꝑioꝛis deberet ſuſciꝑe ⁊ ſi poſſet fieri ſi⸗
ne ſcandalo ecclie:et ꝑ H̊ rñdet᷑ ad pꝛimũ. Ad illð qð
obij ·it de ingſitõe gꝛeg. dõm. qdð ̊ eſt factagpłr ſcãda
lum. ga pᷣter illum aliꝰinueniebat᷑ dignꝰepᷣatu.⸗ài Sʒ
ad h̊ obijcit.nam talis iurat licituʒ ⁊ expediẽs ̊ iurat
diſcrete.g̊ obligat᷑ ꝑtale iuramentum:ſeu inueniat᷑ ali
gs ſeu n6, Ad hoc dðm.ꝙ ſicut licituʒ dr duptłr.ſ.lici.
tum ſimpłr qð nullo iure ꝓhibet᷑: et licitũ ex cauſa qð
ex diſpenſatõe licitũ eſt: vel inſtãtia neceſſitatis vt fuit
dauid licitũ comedere panes pᷣpoſitõnis.ſicut hr̃ mat᷑
xij. Sic expediens dr̃ duobus modis.Expediens ſim⸗
pliciter qð et q;tum ad ſe:et qtum ad aliuʒ ꝓmouet in
meliꝰ.Et expediẽs in caſu.dom ergo ꝙ iuras ſe nõ fu⸗
tuꝝ epᷣm.ſi ex ↄſideratõe ꝑiculi ⁊ ſue inſufficiẽtie iuret
qð iuꝛat:eſt expediẽs ex ca ſeu in caſu:nõ tñ ſimptx er⸗
pediens.qꝛ nõ expeditq; caſu ↄtingẽte:nec expedit vlłr
quo ad ſe ⁊ alios.poſito ꝙ aliꝰ nõ inueniret᷑ ſufficiens
Item dubitatur circa hoc in caſibus alijs. Pꝛĩo cuʒ
vniuerſitas alicuius ciuitatis vel collegij iurat aliqã
et moꝛtui ſunt iurantes.Querit᷑ vtrũ ſucceſſoꝛes iura⸗

mẽto añceſſoꝝ ligent.qð videt᷑:qꝛ ſuccedũt ĩ vtilitate ⁊

rie .ſſor.) Solo .ſ1. 0. ar ſl⸗

eh) P mſi v⸗ ſiar⸗ £+ TAeH

R

ponoꝛe collegij.ergo et in onere: ſicut filius qui ſucce
dit ĩ hereditate paterna.q̃ eſt obligata debito:tenet᷑ ob
ligatõni:̊ꝛ⁊ iſti pari rõne tenebunt᷑ iuramento.4 Itẽ
dẽc decretalis.q obligatõnes anteceſſoꝝ tranſeunt ad
ſucceſſoꝛes.¶¶ IZtem dicit cano.vij.q.j.ꝙ idem ẽ ꝓplłs in
ſucceſſoꝛibo ꝗ et in añceſſoꝛibo:ergo et eadẽ obligatio.
Contra.obligatõ iuramẽti nõ cõtrahit᷑ niſi ex ꝓpoſi⸗
to ⁊ ↄſenſu ꝓprio.Si g ſucceſſoꝛes nõ cõſentiũt in hoc
qð iurauerũut anteceſſoꝛes nõ obligabunt. Solutio.
eſt obligatõ ꝑſonalis ⁊ obligatio realis. Realis obli⸗
gatio tranſit ab añceſſoꝛibo in ſucceſſoꝛes in illa re.qꝛ
res tranſit cuʒ ſuo onere.Cerſonalis vᷣo obligatõ non
tranſit in aliũ:qꝗa illã facit ↄſenſus ꝓprius. Quia g̊ ob⸗
ligatio iuramẽti ẽ ꝑſonalis.iõ non tranſit ad ſucceſſo/
res qᷓtum ad ꝑiculum ꝑiurij: qꝙᷓuis tranſeat obligatio
vel ꝓmiſſio rei q̃ attendit᷑ in onere rei. Item ponũt
aliũ caſum de illo ꝗ iurauit in generali ſe ſeruatuꝝ ſta
tuta in eccłia ſua edita. Poſtea ſit nouũ ſtatutũ.q̃runt
Sſi ex iuramẽto obliget᷑ ad ſtatutũ.iQam generalr iu⸗
rauit ſe ſeruatuꝝ ſtatuta ecclie et bᷣ eſt ſtatutum: ⁊c.
Ad hoc dom.ꝙ ſi in iurãdo intendebat tm̃ te ſtatu⸗
tis p̃teritis: non obligat᷑ ad futura. Si dᷣo intendebat
tam de pꝛeteritis qᷓ te futuris obligatur: intentio eniʒ
obligat.

Bequitur querere S. ij.

vtrũ coactũ iuramentũ obliget. ꝓbatur ꝙ nõ. Aaz di⸗
cit greg. coacta ſeruitia deo nõ placent. Item dic lex
qð fit iuſti metꝰcã.ratũ nõ habeo.i Iteʒ ſi aligs iurat
aliqd cã metus moꝛtis:nõ dʒ ratũ eſſe iuramẽtũ.¶¶ Itẽ
violẽtia ñ dʒ iuuaẽ eũ ꝗ cogit iuraꝛe.ꝗᷓ ſi iurãs ꝓpt me
tũ moꝛtis ꝓmilſit ſe aliqd daturũ ei nõ tenet᷑.¶ Iez dĩc
aug.inramẽtũ nõ pt᷑ eſſe vinculũ i nigtatis. 4 Itẽ. lvũj.
yſa.diſſolue colligatões ipietatis. Cont᷑·dic aug. ꝙ
coacta volũtas:volũtas ẽ.q̊ coactũ iuramentũ iuram̃⸗
tum eſt. ¶¶ Item math. v. Reddes dño iuramenta tua.
Item quidã ↄſuluit alexandꝝ papã de qͥdam coacto
iuramẽto:⁊ rñdit nõ bẽbis me auctoꝛẽ ꝑiurij:̊ iuraĩ
tum illud obligabat. ¶¶ Itẽ quidã coactꝰiurauit ↄcubi
ne ſue ꝙ eã ducẽt in vxoꝛẽ.⁊ ꝙ decetero nõ exhibẽt pa⸗
rentes ſuos.ↄſultꝰfuit ſuꝑ h̊ aug.⁊ dixit de ↄſilio am⸗
bꝛoſij. ꝙ matrimoniũ tenet: ⁊ ꝙ penitet de reſiduo: vi⸗
delicet de eo ꝙ iurauerat: ꝙ decetero nõ exhibẽt parẽ⸗
tes ſuos. Rñ.qdaʒ diſtinguũt dicẽtes.ꝙ in ꝓmiſſo⸗
rio iuramẽto excuſat metꝰ. In aſſertoꝛio nõ:qꝛ potius
dz gs moꝛtẽ pati qꝙ; falſuʒ iuraꝛe.Alij dicũt oẽ iura⸗
mentũ ſeu coactũ ſeu nõ:ſi ẽ licitũ ⁊ peioꝛẽ nõ veꝛgit in
exitũ eſt obligatoꝛiũ..¶ Ad pᷣmuʒ ̊ rñdent ꝙ ſacriſicia
coacta in ̃tuʒ coacta:deo nõ placẽt.tñ volutaria red-⸗
ditio deo placet.¶ Ad ſcõm poſſet dici.ꝙ metꝰmortis
nõ eſi metꝰiuſt:qꝛ nõ dʒ cadẽ in virũ iuſtũ.ñ math.
x. Molite timẽ eos ꝗ occidũt coꝛpus. Ael alr. lex appel
lat iuſtũ metũ:ꝗ pot cadẽ in ↄſtantẽ viruz.⁊ loꝗtur qᷓ⸗
tum ad cãs foꝛẽſes.tñ verũ eſt ꝙ ſi aligs ꝓpter talẽ me⸗
tum aliqd ꝓmittit.ſb iuramẽto tenet᷑.tñ iuder pt cogẽ
accipientẽ ad reſtitutõeʒ. Et ideo dĩc lex ratũ non ha⸗
beo: 1 etiã ipᷣe ꝗ iurauit pt᷑ repetere ſᷣm ius. Ad illud

vo qð obijcit᷑.ðvᷣm.ꝙ violẽtia nõ patrocinat᷑ iſti:ga co

git᷑ redadẽ et ſatiſſacẽ de violẽtia ſi poſſet ð eum ꝓbari.
Ad vltimũ vo dᷣm. ꝙ ille auẽtes intelligunt᷑ de inꝛa
mento illicito. G

Membrum quartum

Verit᷑ poſtea ſᷣm cuiꝰintentõeʒ interpꝛe⸗
tandũ ſit iuramẽtũ.ſ.aut iurãtis:aut re
cipientis.ð h̊ dat yſið.iſtã regulã.Qua⸗
cũq; arte vᷣboꝝ ꝗs iuret.Deꝰita accipit:
ſiẽ ille cui datur intelligit.¶ Itẽ in matrimonio ⁊ ſi nõ
oĩno ↄſentias.ſᷣ t̃ verbis expᷣmas te ↄſentire:verboꝝ
tñ obligatione nibilominꝰ obligaberis.ſilłr in voto: ꝗa

yeritati pꝛeiudicat opinio. Contra. Yſia verba ſer⸗
uiũt intentõni.⁊ de talia pᷣba iudicat: q̃lia ex intimis
ꝓferunt᷑.¶ Item dĩc amb. affectꝰ tuus oꝑi tuo nomen
imponit. cũ iſte velit obligaꝛe ſe ſic ⁊ non aliter: obli⸗
gabit ſic ⁊ nõ alłr.ſ.Fᷣm ſuã intentõeʒ.¶ Item queri ð
ulo ꝗ doloſe exigit iurametũ ab aliqͥ ꝓponendo vᷣba du⸗
plicia vt ipᷣm decipiat ⁊ capiat in ſermone.vt imponat
ei poſtea qð illud iurauerit.cũ doluo nemini debeat pa
trocinari:quõ accipiet deꝰpᷣm intentõeʒ illiꝰcui iurat᷑:
Querit᷑ etiam vbi ſunt ðᷣba multiplicia in iuramẽto:
quõ ſunt accipiẽda ⁊ ad ꝗd obligat᷑ iurãs:Qũquid ob
ligat᷑ ad ſenſum illũ ad quem nõ intendit ſe obligare:
Solo. dꝰ ſimplicitatis amator ⁊ duplicitatis aſꝑ⸗
nator:ita accipit.ſiẽ ille ꝗ ſine fraude ĩtelligit.vñ regu
la y ſid.ĩtelligit᷑ de doloſe iurate.ñ ſenſus ẽ.q̃cũq; aꝛ⸗
te.i.q̃cunq; malicia ⁊c. Si vo vterq; fraudulent⸗ fne⸗
rit. debẽt accipi iſta ᷣba ſᷣm arbitriũ boni viri:⁊ ſᷣm q
ſonãt verba illa apð recte intelligẽtes. Qñ vᷣo ita ſunt
duplicia vt eqͥliter diuerſos ſenſus expꝛimãt: non obli
gatur iurãs niſi ſᷣm intentiõeʒ ſuã.nec põt cogi ad ob/
ſeruatõneʒ in alio ſenſu:ſ ad implendum in illo ſenſu
in quo intendit iurare.

Nueſtio. xxxij. de tercio

mandato decalogi.

Rainis cõſequen
tia reꝗrit q̃rere de tercio decalogi mã⸗
dato:quo dr. Memẽto vt diẽ ſabbati
ſctifices:⁊ ſubdit᷑ rõ. Sex diebo ⁊c̃.de
diſtinctõe aũt hꝰpcepti a ceteris in ge
nerali dictuʒ eſt priꝰ. Tñ in ſpali plures dubitatõnes
emergũt. Pꝛimo vtrũ pᷣceptuʒ de ſabbato ſit generale:
vel ꝑticulare.Scðo vtrũ moꝛale:vł cerimoniale.Ter
cio de circũſtantijs bꝰpᷣcepti. Quaꝛto de obſeruantibo
pᷣceptũ. Quinto vtrũ obſeruãtia dñice et aliax feſtiui⸗
tatum in eccłia iubeat᷑ hoc pᷣcepto.Sexto cui ꝑſone in
diuinis aꝑpꝛopriat᷑ illud pꝛeceptũ.

lembrum prunũ

pꝛimũ Jobh.ix. Non eſt hic hõ a deoꝗ
ſabbatũ nõ cuſtodit.glo.ille ſpũalit ſab⸗
batũ cuſtodit ꝗ eſt ſine pcto.ille nõ quiẽ
ſeruꝰpeti.ꝗᷓ hoc p̃ᷣceptũ vetat oẽ pctm.̊ ⁊ pcta q pꝛece⸗
ptis alijs phibent᷑:c igit᷑ generale pceptũ. Yẽ. xuij. lu.
Archiſynagogꝰ indignãs qꝛ ſabbeto curaſſet. Ambr.
Lerx ĩ ſabbato nõ hotem curare: ſᷣ fuilia oꝑa facere.i.
pctis guari ꝓhibet. ſic ̊ pctm generalr ꝓbibet illo p⸗,
cepto:ẽ generale. 4 Itẽ aug. in fmone de decẽ coꝛdis
ꝑ terciũ mãdatũ interficit᷑ illicitꝰ amoꝛ:ſ illicit amoꝛ ẽ
radix oĩs pcti vt dĩc aug.in li.de li.ar.relinꝗtur 5H5
hibet᷑ illo pcepto om̃e pctm. ¶ Iteʒ mar . j. ſabbatis in⸗
greſſus ſy nagogã.glo.docet nos verũ ſabbatũ: vt. ſ. ſa⸗
luti aĩaꝝ ſtudeamꝰ.ab oi oꝑe ſeruili:ab oĩbo vicijs vel
illicitis abſtineamꝰ. Inde orguit᷑.oẽ pᷣceptũ ꝑtinet aut
ad ſtudiũ ſalutis aĩe eſt bonũ faciendũ: aut ad abſti⸗
nendũ a vicijs.h̊ oẽ tale ↄtinet᷑ ſb iſto pᷣcepto: pᷣceptuʒ
te ſabbato ↄtinet oĩa pᷣcepta.¶ Itẽ deut. v. oblerua diẽ
ſabbati.glo.vt oĩa facias ꝓpter ſabbatũ.i.eterna reqꝗezʒ
g qᷣlibet pᷣcepto p̃cipit᷑ ꝑticulare aliqð facienduʒ ꝓpter
eternã regem. In ̊ aũt pcipit᷑ oẽ. hoc ̊ pᷣceptuʒ dtinet
oẽ pᷣceptũ. Cont᷑.dĩc aug . ꝙ tria pᷣma pᷣcepta diſtin⸗
guunt?᷑· qꝛ pꝛimũ ꝑtinet ad maieſtatẽ.ſcdᷣm ad veꝛitate.
terciũ ad bonitatẽ. Erit ̊ pceptũ de ſabbato ꝑticulqꝛe:
ſiẽ duo alia q ſunt pᷣme tabule. Pꝛetẽa. inij. deut. dicu
tur decẽ vᷣba ſcripta ĩ tabulis:⁊ vᷣba illa ſunt pᷣcepta &
cem. vnũ aũt de illis ẽ illud pᷣceptũ:eſt igit᷑ diſtinctum
ab alijs 2 ꝑticulare. Solutio. mandatuʒ æ labbato
põt intelligi qᷓtuoꝛ modis. Cralr. ſpũatr. Sʒ ſpalit
rriba modis..tropoloice. allegoꝛice· anagogice. Lralr

“S I Z
Pnafp— 2 Kν½ . 2 M

nponn
tbenth

intde

Wane
Panid
obiige
ninn
ccügt
end
liafn
vitaſmn
onahl
adobe
loſenin

7

0
n

Aw
ſdan
wi
nang
ntöned
tertſe
C.
nth
Pin
eſt

4
gi
nnr
i⸗
Unbe.
let
lioz⸗
s
nmi⸗
i,
4
ſ⸗
1

Nueſtio

pꝛecipiebat ceſſationem ab operibo ſeruilibo. Vñ et de
eo dr om̃e opꝰſeruile nõ facietis in eo/ Aoꝛalr ðo ſig⸗
ficat ceſſationẽ a pcto. Vñ ioh.dam̃.iiijli.c.de ſabba⸗
to. Circũciſio ẽ coꝛpoꝛalis ſupꝑfluitatis et ſupfluoꝝ nõ
neceſſarioꝝ depoſitio. Sabbatuʒ ar eſt q a pcto ẽ reges
vtraq; ſimł a ſpũalibo impleta ꝗ nulla ingetatẽ ope
rant᷑. Allegoꝛice ſignificabat ſabbatũ coꝛpꝰ xpᷣi quie⸗
ſcendũ in ſepulcro.Iñ Aug.in.iiij.li.ſuꝑ Geñn.ad lit⸗
terã.dici ꝓbabiliter põt ad obſeruandũ ſabbatũ iude/
ie fuiſſe pᷣceptũ in vmbꝛa futuri.q ſpũalem requiẽ figu
rabat.cuiꝰquietis ipe dñs xpᷣc ꝗ nõ niſi qñ coluit paſ⸗
ſus ẽ:in ſepultura ſua miſteriũ ↄſummauit:ipᷣo quippe
die ſabbati reꝗeuit in ſepulcro:et eã totã diẽ hũit ſan⸗
cte cuiuſdã vacatõnis Anagogice vo ſignificat getem
aĩaꝝ in patris futuram.vñ aug.in li.d lapſu mundi.
Terciũ pᷣceptũ de ſabbato qð iudei carnalr celebꝛant
nos ſpũaliter obſerua:nꝰin qͥ dñs requieuit. qð ſic di⸗
ctũ intelligas:vt p bona oꝑa ſcias te geturũ. VUñ exo.
xx. Ser diebo desfecit celu.glo.ſignificans. qꝛ in perfe
ctione ſenarij ſunt nob oꝑa ſaciendo:vt poſtea rege ꝑ⸗
fruamur eterna Dom g ꝙ m pꝛimã acceptiõez que ẽ
lr̃alis:eſt ſimpłret omni mõ ſpale pᷣceptũ. Et H̊ mõ in⸗
tellige bat a ſimplicib. Scom vo qð accipit᷑ ſpũaliter
Fm extenſionẽ rõnis moꝛalis poſſet dici generale:tñ ꝓ
pꝛie nõ poterit dici generale. Uñ diſti nguendũ. ꝙ ſᷣm
moꝛalẽ intelligentiã duplex ẽ intentõ hbomandati. Pꝛi⸗
ma?ẽ vacatio q̃ ẽ ad ſummã bonitatẽ in abſtractõne ab
impedientibo. Scðᷣa intẽtio ẽ ceſſatõ a pcto q̃ quidẽ in⸗/

tentioẽ in iſio mãdato ꝑ ↄſeq̃ntia.qa ſeqꝗtuꝛ.vacas ⸗ **

eſcis ĩ ſumma bonitate: Sa pcrĩo ceſſas. Eodẽ mõ ſequi
tur vacas et geſcis i ſumma bonitate: ſi aliqd facis:
facis intentõe eterne getis.qꝗa ꝗᷣ pᷣcepta diſtiguunt᷑ ſᷣm
intellectũ pꝛime intentõis.cũ in h̊ mãdato tropologice
intellecto ſpãliter p̃cipiat᷑acatio in ſumma bonita te.
cũ abſtractõe ab his q impediũt:q̃ nõ pᷣcipit᷑ in aliquo
alio mãdato:qꝛ nõ in pᷣmo mandato in q̊ pcipit᷑ adoꝛa
tio maieſtatis.nõ in ſcdᷣo in q pcipit᷑ reuerẽtia vᷣitatis.
nec ↄſtat in pceptis ſcdᷣe tabule:q̃ oꝛdinãt ad ꝓximum
erit igit᷑ iſtud maãdatũ a ceteris diſtinctũ etiã tropolo⸗
gice intellectũ. ¶ Ad auẽtes q obijciũtur in ↄtraꝛiuʒ
In quibo videt᷑ dici ꝙ in pᷣcepto de ſabato pcipiebatuꝛ
ceſſatio a pcto ⁊ bonũ faciendo ꝓpter eternã requiem.
Dðm ꝙ boc dr ꝑ cãm. qꝛ in pᷣcepto de ſabbato pᷣcipit
vacatio q eſt in ſummã bonitatẽ. ex q̃ ↄſeqꝗtur ceſſatõ a
pcto:⁊ oim bonoꝝ operũ ad eternitatẽ relatio. qꝛ il⸗
lud nõ eſt de intentõe pᷣma hopcepti: nõ erit ex ̊ iſtud
pceptũ generale. ¶ Si aũt obiciat᷑. qꝛ videbit᷑ illud ſo⸗
lum pᷣceptũ ſufficẽ ſpũaliter intellectũ: Sꝑoñs vident᷑
alia pᷣcepta ſuꝑfluere.BGicendũ ꝓ nõ ſeqtur. az quẽ⸗
admodũ caritas virtꝰercludit ome pctm. a ponit vnde
ſit meritũ eterne vite.nõ tñ ſupfluẽt alie vᷣtutes fides:
⁊ ſpes.⁊ alie cardinales.hoc em̃ hʒ ipa caritas ex h̊ ꝙ;
ipᷣa ĩmediate refert᷑ in finẽ: qẽ ſummũ bonum inꝙᷓtum
bmõi. Alie pᷣo ᷣtutes mediate caritate.Qã pꝛimo et ꝑ
ſe fides ẽ in ſummũ vex. Spes ĩ ſummũ gloꝛioſuz. ſic
caritas ĩ ſummũ bonũ.Eodẽ mõ ex hac ꝑte ꝙuis ñ pe
nitus. cũ pᷣmuʒ pᷣceptũ ſit reſpectu ſumme maieſtatis.
Em reſpectu ſumme vitatis:iſtud vo reſi pectu ſũme bo⸗
nitatis. Honitas at dic vltimã rõneʒ ↄpletõis 2 cãlita
tis ⁊ oꝛdinis:nõ ſupꝑfluẽt alia mãdata. iĩmo ſunt pam⸗
bula pᷣneceſſaꝛia ſicut fides et ſpes caritati.

Membrum ſecunduũ
Eingde querit. vtrũ pᷣceptũ de ſabbato ſit
moꝛale vel ceꝛimoniale. Ad qð ſic.iQul⸗
lum pceptũ qðẽ tꝑale 2 ꝑticulaꝛe qa ad
etttßs datü ? aligbo nõ oibo:ẽ moꝛale. Sed
pceptũ de ſabbato ẽ pꝑticulare ⸗ tꝑale:qa ad tp̃ᷣs datũ.

7

qꝗa moꝛale ẽ de lege naturali.dico morale decalogi:ſicẽ

„ — -v — Peſo aſſal
r e ütr X = NXY, Ye 7

Lo

xxxij.
vult dicere augꝰ. Pꝛeceptum aũt legis natuꝛalis idem
eſt apud om̃s:et ſemꝑ idem. ¶¶ Item Exo.xxxj. Videte
vt ſabbatũ meũ cuſtodiatis:ꝗa ſignũ eſt inteꝛ me ⁊ vos
glo. fruſtra gloꝛiant᷑ iudei de legali obſeruatõe. aperte
em̃ dr̃ qꝛ ſignũ eſt:ꝗ eſt figurale.¶ Item eʒech.xx. De⸗
di eis pᷣcepta mea et iudicia mea.a ſequitur.2⁊ ſabbata
mea dedi eis in ſignũ.glo.veri ſabbati: ꝗ̊ cerimoniale
eſt. ¶ Item exo. xxxv. Septimꝰdies erit vob̃ ſcts. dicit
aug. Mdandatũ de ſabbato fuit datũ in ſignũ:vt hodie
nõ celebꝛet᷑:ſ̊ tĩ ſignatũ intueamur:g cerimoniale eſt.
Item leui.xxvj.Decẽ mulieꝛes in clibano vno coq̃nt
glo. decẽ mandatoꝝ m etiaʒ lram cuſtodiri 1 impleri
dignũ eſt.nec mandatũ ſabbati ↄtraꝛiuz ẽ. qᷓ;uis enim
decẽ mãdatis inſertũ ſit nõ tñ ex eis ẽ. Ex qͥ relinꝗtur
ꝙ ẽ cerimoniale. Contra. Joh̊.dam̃.in inij. lib. Ua⸗
catõnis gra q̃ eſt ad deũ.⁊ vt dro ꝑticulã vite tribuant:
regeſcat ſeruꝰet ſubiugale:ſabbati obſeruantia exco
gitata eſt. Si ergo ex ipſa lege naturali eſt dictamẽ ꝙ
aliqñ vacanduʒ ſit deo:et ꝙ aliqua pars vite ei tribua
tur:et ꝙ pietatis eſt vt laboꝛanti ſeruo aliquando con
cedatur quies:ergo ratio obſeruãtie ſabbati de dicta⸗
mine legis naturalis eſt:ergo ſimpliciter eſt morale.
Item de ratione bene oꝛdinata eſt:q cum ſemper nõ
poſſumus vacaẽ deo pꝛopter tempoꝛales 2 corpoꝛales
neceſſitates:ꝙ aliquando vacemus. Opoꝛtet igit hr̃e
tempus aliquod determinatum. Si ergo ſabbatũ erat
determinatum tem pus vacationi ad deum:obſeruan⸗
tia ſabbati eſt de ratõne bene oꝛdinata:ergo eſt ſimpli-
citer moꝛale.¶ Item ſi dicatur ſic.quidam dixerunt ꝓ
babiliter ꝙ in pᷣcepto de ſabbato concurꝛunt tria. Soõ
ctificatio que eſt in vacatione ad deuʒ. que exprimitur
cum dicitur. Memento ꝙ ſabbatum ſanctifices. Tax
atio tempoꝛis.vnde dicitur. Sex diebus operaberis:
in ſeptima requieſces. Cõceſſio quietis laboꝛantibus
ſernis.vnde dicitur vt requieſcat ſeruus tuus ⁊ ancil⸗
la.tum ad pꝛimum ſcilicet ſanctiſicationem. ſabba⸗
tum eſt moꝛale.qᷓ;tum ad ſecundum ſcilicet determina
tionem tempoꝛis:figurale.qᷓ;tum ad tercium iudicia⸗
le. Hinc eſt ꝙ mandatum de ſabbato pꝛopter primum
connumeratur inter pꝛecepta moꝛalia.Exoð.xx. OPꝛo
pter ſcõm connumeratur inter cerimonialia.Exoð.xx
xv.vbi dicitur. ſeptimus dies erit vobis ſanctus. ſab⸗
batum et requies domini. Pꝛopter tercium ↄnumera⸗
tur inter iudicialia.Exoð.xxiij. Sex diebus operabe⸗
ris: in ſeptima requieſces.vt quieſcat bos et refrigere⸗
tur filius ancille et aduene. Obijcitur contra illud.
Scõðm dictamen ratõnis bene ordinate eſt ꝙ vacandũ
ſit deo.aut ergo ſempeꝛ: aut aliquando. Sed ſemꝑ va
care nobis impoſſibile eſt in neceſſitatibus huius vite
degentibus:ergo dictat ꝙ aliquando vacanduʒ eſt.er
go dictat aliquãdo ꝙ debeat tempus eligi ad hanc va⸗
cationem in quo ſit abſtractio ab operibus im pedienti
bus vacationem. Taxatio igitur tempoꝛis eſt de ratio
ne bene oꝛdinata: ergo eſt moꝛalis.¶¶ Item ſicut ſancti⸗
ficatio ſabbati ponitur inter moꝛalia: ita ipſa tempo⸗
ris taratio 1 ꝑ modum pcepti.incõueniẽter 8 poneret᷑
niſi eſſet moꝛale.¶ Item qre dicit᷑ cerimonialis tem po
ris taxatio.Dices ꝙ ꝓpter ſignificationem: ſimiliter
quies ſerui et ancille debet dici cerimoniale.¶ã ſicut
dicit Joh.dama. ſignificatur per hoc:ꝙ iram ⁊ concu
piſcentiam a peccato quieſcere faciamus.et ſi ubiugale
id eſt coꝛpus noſtrum.ſimiliter hec om̃ia lpirituali⸗
ter nobis mãdat lex:dicet᷑ igit᷑ cerimomalis hmõi ges.
Solo.pꝛeceptum de ſabbato ꝓponitur in lege vt res
et vt ſignum. vt res ſempeꝛ debita et ſi non ad ſemꝑ.ſ.
requies vacatio ad deum. xvj.Exoð. Kequies ſabba⸗
ti erit ſanctificata dño.glo.vt illi ſoli vacetis:vt ſi ignũ
futuri et faciendi.Exoð.xxxj. Videte vt ſabbatum cu⸗
ſtodiatis.quia ſignum eſt inter me et vos. Glo. aper⸗

te dicitur ꝙ ſignum eſt ſuture quietis et beatitudinis

14

— 2è . er p fan-

— .—..n
SP Ir 1*1

7

o Pe ſir- /
7 —
7 „*

—

vel quietis ſanctoꝝ in preſenti quo quieſcunt a tumul
tu mundanoꝝ operũ ⁊ vicioꝝ. Pꝛimo mõ ſabbatũ eſt
moꝛale.⁊ ꝓponit᷑ in decalogo.Scðo mõ figurale ⁊ po-
nitur inter figuralia.4 Ad illud qð obijcit primo. g p
ceptum de ſabbato eſt tꝑale ꝑticulare.dicendũ ꝙ Fᷣm
ꝙ; accipit ꝓ re debita.ſ.vacatone q̃ eſt ad deũ: eſt vle.et
Fm ome tpᷣs ab omibo ⁊ om̃i tꝑe debita:et ſi nõ ꝓ om̃i
tꝑe.Scdᷣm ðᷣo ꝙ ſignũ:ꝑticulaꝛe ⁊ tꝑale ⁊ in hunc mo
dum intelligunt᷑ obiecte auẽtes.Et qð dicit eſitiꝰintel
ligit᷑ de ſabbaio vt ſigno.i Vñ ad ſolutiõeʒ omniũ bĩc
inde obiectoꝝ notandũ.ꝙ pᷣceptũ de ſabbato vt res:eſt
moꝛale duobo modis. Eſt em moꝛale legis natalis:qᷓ
tum dicit vacatõeʒ deo aliqñ. Vñ äm hoc dies ſabbati

dr dies vacatõnis deo. Item eſt moꝛale diſcipline hoc

eſt legis ſcripte:⁊ ſᷣm boc dies ſabbati dĩ talis dies.ſ.
ſeptima determinata diuine vacatõi.poſtqᷓ em̃ ꝑ dicta
men legis naturalis hr̃i põt:q vacandũ eſi dxo. Aliqñ
per legẽ ſcriptam dʒ determinari qñ vacanduʒ eſt veo.
eligitur dies ſeptima rõne miſtica. Obſeꝛuatio g̊ mo

ralis eſt: inqᷓtum determinat᷑ vacatõni.quẽadmodum

obſeruantia dñice diei:a additur ratio exemplaris do⸗
minice vacatõnis. Sex diebo fecit deus celum ⁊c. ⁊ le⸗
ptima die requieuit. Inqᷓtum vo inſtituit᷑ ad ſigniſicã
tiam futuri: cerimoniale.⁊ hoc eſt qð dicit ioh.dama.
Sabbatũ quidẽ ſeptima dies vocat᷑.ſigniſicat aũt reqꝗ
em. In ipᷣa em̃ regeuit deus ab om̃ibo oꝑibo ſuis:vt di
uina ait ſcriptura.nõ ſimpłr boc iuſſit:ſed ꝓpter qualſ⸗
dam a ſpũalibo⁊ ſpectabilibo viris intellectas cauſas
Pꝛima quidẽ.vt ꝗ ſeruus cuſtodiret᷑ et ſubiugale.ſab⸗
bato vt ſcriptũ eſi regeſcant: quia vir iuſtus miſeretur
aĩaꝝ iumentoꝝ ſuoꝝ. Scða aũt cauſa eſt: vt vacatõezʒ
agentes ab amplexu ꝗ eſt circa materialia.ad deũ con
gꝛegentur in pſalmis.⁊ bymnis.⁊ canticio ſpũalibo⸗
meditatõnibo diuinaꝝ ſcripturaꝝ.vniuerſuʒ ſeptimũ
diẽ oſumentes:⁊ ideo reꝗeſcentes.¶ Si aũt obijciatur
ꝙ ſi obſeruantia dieꝝ vacatõnis moꝛalis eſt.gᷓ immu⸗
tabiliter 2 ſemꝑ ſeruanda ẽ.dicendũ ꝙ nõ ſegꝗtur. Mã
obſeruantia diei põt dici indetermĩate 2 Fm h̊ ẽ moꝛa⸗
le nature.Qam dictamẽ eſt legis naturalis ꝙ; alig tꝑe
vacandũ ſit deo rõnali creature viuenti in tꝑe.⁊ HB̊ mo
do eſt ĩmutabile. Alio mõ obſeruantia põt dici obſer⸗

lſ. uantia tꝑis determinati:⁊ illud eſt moꝛale diſcipline.

7 G eſt moꝛale determinatũ ex addita diuĩia interpᷣtati⸗
one. ã cum ᷣm om̃e tpᷣs de beamꝰ nos deo: q̃libet ꝑte
tꝑis debemꝰnos ðo⁊ vacaꝛe dro.Cũ aũt ꝓpter tꝑales
coꝛꝑales neceſſitates nõ poſſumꝰvacaꝛe deo q̃libet ꝑ⸗
te tꝑis:erit aliqn vacandũ. qñ aũt illud eẽ debeat: non
erit hoĩs determinaꝛe ̊ dei. determinata eſt g ex cã mi
ſtica ſextima dies vt dictum eſt.

lembrum tercium

Onſequẽter querit᷑ de circũſtantijs hꝰ p̃ᷣ⸗
cepti:q̃ reducunt᷑ ad qtuoꝛ. Prima ẽ:ꝗa
h pᷣcepto addit᷑ verbũ rcoꝛdatõis ſeu me⸗
moꝛie. vt dic memẽto. Scðo qꝛ taxat᷑ tẽ⸗
pus determinatũ dies ſeptima. Tercia qꝛ ꝓ rõne mo⸗
uente ponit᷑ vacatõ diuĩa. Vñ dr. Sex diebo de fecit:

ſeptimo regeuit. Quarta ẽ gꝗa ꝓ rõne finali ponit᷑ ges

ſubditoꝝ hoĩm ⁊ aĩalium. Enð dicit᷑ xt requieſcat ſer

uus ⁊ ancilla. bos ⁊c.

rticulus prunn

KRimo querit᷑ quaꝛe in alijs pᷣceptis nõ poĩt᷑
erbũ recoꝛdatõnis ⁊ memoꝛie:vt diceretur
Memẽto vt nõ aſſumes nomẽ dei tui inua⸗
num. Si dicat᷑ ꝙ ideo dr memẽto:ꝗa obſeruatõ ſabba
ti añ legem fuerit inſtituta.ſm ꝙ dr.xvj.exoð.Regꝗes
ſabbati ſctificata ẽ dño.qdð diciũ eſt añ legẽ. Item ĩ lu.
vj. Factũ eſt in ſabbato ſcdᷣo pꝛimũ.⁊ dic ibi Glo.ſcðo
pꝛimũ pt dici:vt vnũ idẽqʒ no.teſta.ſabbatũ ſit ⁊ ſecũ

„ ☛ S
V .dot Par le ph v Awr Jaro/

₰ —

dum: quia poſt legale a nobis obſeruatur ⁊ pꝛimũ.qꝗa

añ edicta legis a iuſtio obſeruabaĩ antiquis. Quia er
go añ legẽ erat inſtitutũ ⁊ obſeruatũ: ideo dicit᷑ memẽ⸗

to.¶¶ Contra.cũ alia pᷣcepta euidentiꝰſcripta ſint ĩ coꝛ.

—

de hoĩs: et etiã obſeruata añ legem a patribo ſctis q p
cepta ſabbati:magis debuit dici in alijs pᷣceptis memẽ
toqꝙᷓ in iſto.¶ Item Yob. dam. Oñ ler nõ erat ſcripta
nec ſabbatũ ↄſecratũ erat.qñ aũt a deo inſpirata ſcri⸗
ptura ꝑ moyſen data eſt: ↄſecratũ eſt a deo ſabbatum.
Rõne inſiitutõnis pꝛioꝛis nõ poterit dici ad illud pᷣ

—

ceptũ memẽto. Solutõ. p̃ceptũ de ſabbato Fm quod

erat moꝛale nature.ſemꝑ fuit in lege naturali implici⸗
tum. 2 poſtmodũ in lege ſcripta explicitum. Scom vo
ꝙ erat moꝛale diſcipline:vt in determinatõne diei q̊ va
caret᷑ deo: añ legẽ fuit inſpiratũ vt honeſtum ⁊ dignuʒ
fieri: ᷣ in lege inſpiratũ vt pᷣceptũ et debitũ fieri. Quia
&ante legẽ erat obſeruantia ſabbati apud pr̃es ᷣm de⸗
terminationeʒ diſcipline ⁊ inſpiratõnis diuine vt eſſet
vacatio tali die.ideo ad iſtud pᷣceptũ dicit᷑ memẽto:et
nõ ad alia. Ad alia em̃ dictat natura oĩno:2 ſi deſiciat
diſciplina.ad iſtud vo ⁊curꝛit ⁊ dictamẽ natuꝛe geneꝛa
le:et determinatõ diſcipline.⁊ ꝑ h̊ rũdet᷑ ad pꝛimum.
Ad ſcðᷣům doᷣm.ꝙ ioh.dam̃.ſignãter dĩc ꝙ añ legem
nõ erat ↄſecratuʒ.quia ⁊ ſi añ legem eſſet inſpirata ob⸗
ſeruantia pᷣm rõneʒ honeſti: boc ẽ dignũ fieri:nõ tamẽ
ßm rõneʒ pᷣcepti. eſt debiti fieri.ðᷣ hboc mõ ꝓPonit i le⸗
ge. ⁊ ideo dr ↄſecratũ in lege a dño.i.a dño pᷣceptũ ſer
uaꝛi vt ſcẽm. et ̊ inſinuat verbũ memento vt diem ſab⸗
bati ſanctifices.

Articulus ſecundus

Onſequẽter querit᷑ de ſcda circũſtantia q ẽ
in taxatõne tẽꝑis alicuiꝰdetermĩati diuine
vacatõni. Querit᷑ ̊ an debuerit taraꝛi.Nã
cũ creatura rõnalis ſe debeat ſꝑ deo obnoria ẽ vacatõ
ni m ome tps:j nõ debuit ꝑs aliq tꝑis ad h̊ determiĩa
ri.¶ Item ſi dicat᷑ ſiẽ dicit ioh.dam̃. ꝙ h fuit ꝓpter iu⸗
deoꝝ imꝑfectõezʒ.q nõ omnẽ vitam xo ↄſecrabant:nec
amoꝛe dominatoꝛi vt pr̃i ſeruiebãt: ̊ vt ſerui indeuoti
paruã ⁊ minimã ꝑticulã ſue vite deo tribuebãt. Obijci⸗
tur & ſm h̊ ſeruientibo er amoꝛe ꝗ oẽm vita deo ↄſecꝛãt
xp̃ianis ñ eſt tarandũ tpᷣs vacatõis. Snec dies octaua
ſen dies dñ̃ica eẽt taxanda pluſꝙᷓ alia dies. ¶ Itẽ ioh.
dam̃. Obſeruatio ſabbati. i.ſeptime diei excogitata eſt
ꝑuulis:⁊ ſub elemẽtis mundi ſeruis effectis · et ſegtur.
qa nõ ſumꝰſeꝛui ſᷣ filij: nõ ſub lege ſ ſub gꝛa.nõ ſumꝰ
adhuc ꝑticulariter dño ſeruiẽtes in timore:ſ̊ om̃e tpᷣs

ei offerꝛe debemꝰ. Non igit᷑ dies aliqᷓ rpᷣianis debebit
determiari. Contra. impoſſibilis ẽ vacatõ ſᷣm ome

tpᷣs ad deũ.qꝗa coꝛpꝰqð coꝛrumpit᷑ aggꝛauat aĩiam.⁊ i⸗
numerabiles ſunt coꝛꝑis tꝑis neceſſitates. erit igit
ncẽiuʒ t̃s aliqd determĩari vacatõnis ad crũ. ꝗ Itez
cũ actus nr̃i ſint in tꝑe.quare in alijs actiboꝗ pcipiun
tur nõ ponit᷑ determinatõ tꝑis: vt in adoꝛatõe ꝗ ꝑtinet
ad pꝛimũ mãdatũ pᷣme tabule: ⁊ in honoꝛe pentu qdðẽ
pꝛimũ mandatũ ſcde tabule.⸗ Itẽ cũ generales circũ⸗
ſtantie actuũ ſint tp̃s ⁊ locus.⁊ viruq; ceterminet cul⸗
tui 2 vacatõni m legẽ. Naz de loco dr deut. xij. Veies
ad locum quẽ elegit dñs ⁊ offeres oblatõnes tuas. De
tꝑe dĩ ſerua diẽ ſabbati.Querit᷑ quaꝛe in decalogo in
pcepto vacatõnis ad deũ xæterminat᷑ te et nõ locus.
Solutio. vacatio que eſt ad deum intelligitur duo⸗
bus modis: in habitu:et in actu. In habitu non reci⸗
pit taxationeʒ tempoꝛis: ꝙtum ad ſeruientes deo er ca
ritate. Ille enim qui eſt in caritate in habitu. totuz ie⸗
pus vite ſue deo offert. tamen qtum ad ſeruientes er ti
moꝛe pene qui redimunt tempus in ſeruiendo. quia ve
pus ſeruicij ẽ eis ſiẽ coactũ:tarat᷑ tp̃s. Et H vult diceꝛe
ioh.dam̃.qtũ ad caꝛnales de iudeig q Fuiebãt ex timo
re. In actu vᷣo vacatõ recipit taxatiõeʒ tꝑis:qꝗa non eſt

ſegem
aob⸗
diam
eptüſer
ſenſab

1

nti
ti dinin
rani
hen
rterni
plerin
nteec
ſevoni
Piei⸗
ſcut
Ntand
ioh.
znanel
lſegen
noſur
oſßeß

an

fnon
n,,
tie
,
Hin
lhet
64
Nd
8
on
le

—

Queſtio

poſſibile dvegentibus in vita mortali ſꝑ vacare. inde eſt
ꝙ ſpualibo de iudeis deierminabit᷑ dies ſeptima. ſicut
xpᷣianis dies octaua. in quo ſicut dic ioh. dam.abam⸗

pleru ꝗ eſt circa materialia ad deum ↄgregent᷑ in pſal-

mis 2⁊ bymnis ⁊ canticis ſpalibo 2 meditatõniboſcri
pturarũ.Et ꝑ boc pʒ reſponſio ad pᷣmo obiecta. 4¶ Ad
illud vero ꝙ querit᷑ quare nõẽ taxatũ vel aſſignatů tẽ⸗
pus in pᷣcepto adoꝛatiõis et in pᷣcepto bonoꝛis paꝛentũ
ſicut hic dõm ꝙ ad vacatõem neceſſariũ ẽ tꝑs determi⸗
natũ in quo ceſſet᷑ a coꝛꝑali2 ſeruili ope.nõ em ſeſe cõ⸗
patiunt᷑ oꝑaꝛi talia ⁊ vacari vᷣo:pᷣ ad oꝛzonem nõ eſt ne
ceſſe:nec ad honoꝛẽ paꝛentũ. Cũ eniʒ adoꝛatio pᷣncipa:
liter cõſiſtat in latria mẽtis ↄcurꝛente denotione ſigei
ſpei.et caritatis · bene ↄpatitur ſecũ opus coꝛpale. ſiłr
honoꝛ parentũ.ideo ceſſando aboꝑe 2 oꝑando poſſu⸗
mus ꝑntes honoꝛare. et ideo nõ fuit taxandũ tempꝰin

iſtis ſicut in p̃cepto de ſabbato.¶ Ad vltimum dðm. ꝙꝓ

locus nõ debet taxari vacatõni.Locus eniz eſt mẽſura

—

coꝛꝑalis:vacatõ vo ſpũalis. Lpᷣs ᷣo menſura eſt ſpũiua

lium motuũ ſuccedentiuʒ. t̃s ergo erat taxandũ:eo

nõ omni tꝑe vacari poterat.non aũt locus: eo in qli⸗
bet loco vacari debet2 poteſt.

Articulus tercius

Einde querit᷑ de tercia circũſtantia pᷣcepti
que ponit᷑ ꝓ rõne. Sex diebo fecit deꝰ celũ 2

terꝛã: ⁊ in ſeptima reꝗeuit. cũ moueri 7 qui

eſcere ſint nata fieri circa ideʒ: ſi in deo nõ eſt accipere
moueri aliquo mõ: nec geſcere.¶ Item ſi dicat ꝙ re⸗
quieſcere ſumit᷑ impꝛopꝛie ꝓ ceſſatione ab om̃i opere.
Contra.iohᷣ.v. Pater meus vſq;mõ oꝑatur:⸗ ego ope
roꝛ:ᷓ ſeptima die ab oꝑatione nõ ceſſauit.4. Si vo di⸗
ſtinguat᷑ opus diuinũ:qꝛ eſt opus pᷣme ↄditõnis.cũ na⸗
ture rerũ ſunt ↄdite. ⁊ qtuʒ ad hec opa dicit requieſce
re ppoꝑa ſex dierũ.ñ ſᷣm bedam ⸗ aug. exponit᷑ rege
uit.i.nouã creaturã facere ceſſauit. Item eſt opus ꝓpa
gatõnis ſen pductõis qͥ nature inſite rebo ꝓducũt ſimi⸗
lia ex ſimiliba.vel in ſpecie vi hõ ex boĩe planta ex plã⸗
ta:vel in genere vt ex carne vermes:⸗ S̈tuz ad iſta ope
ra oꝑat᷑.Contra h̊ obijci᷑ de animabo q̃ tota die crean
tur:nõ em̃ ꝓducunt᷑ ex materia:nec de natuꝛa aliqua ſi
cut mẽtiti ſunt heretici. Rñ.cum creant᷑ aĩme noua
creatura creat᷑.in numero:nõ in genere velſi pẽ. Cũ em̃
creabat᷑ aĩa ade.q et ſpẽs aĩe creabat᷑. et iðᷣo ñ repugt

ei qð dicit᷑ regeuit.ſi nouiter creat aĩas:qꝛ illud ſic ex⸗

ponit᷑ reqeuit.i.nouas ſpẽs facere ceſſauit. Quõ autẽ
intelligant᷑ requieſcẽ. nõ multipłir ſjm ſnĩas bede ⸗ au⸗
guſ.in glo.ſuꝑ gene.q colligunt᷑ hac diuiſione.cũ eniz
dicituꝛ deum quieuiſſe poteſt in telligi per negationem
vel per poſitionem. Si per negationem duoba modis
Vno modo vt ſit abnegatio ex ꝑte creature.vt ſit ſenſꝰ
requieuit.ꝗa poſtea nihil nouũ fecit in ſpẽ ſᷣm auguſt.
Alio mõ vt ſit abnegatio ex ꝑte creatoꝛis. et tũc ſic ex⸗
ponit᷑ ᷣm bedam.reqeuit.i.operibo non indiguit vt in
eis regeſceret:ſᷣ in ſeipſo quietus fuit. Item ꝑ poſitio⸗
nem duobo modis.no modo vt ꝑbᷣ ꝙ dicit regeſceꝛe
ponat᷑ actio. Alio mõ vt ponatur ſignifcatio.ſi ponat᷑
actio:intelligit᷑ ꝑ cauſam. VFñ ſᷣm aug.requieſceꝛe dei
eſt rõnali creature in ſe requiem pᷣſtaꝛe. vt illic veſide⸗
rio feramur quo requieſcamꝰ. Sicut enim facere dici⸗
tur cum ipſo in nobis opꝑante facimus: et cognoſcẽ cuʒz
cognoſcimus:ſic requieſcere cum eius munere quieſci
mus. Si dᷣo ponatur ſignificatio. intelligitur duobus
modis. Uno modo anagogice. requieuit die ſeptimo.
id eſt ſignificauit q; poſi bona opera ĩ pꝛeſenti dabit re
quieʒ in futuro. Alio modo allegoꝛice requieuit. quia
diem quo xpᷣc poſt moꝛteʒ quieturus erat in ſepulcro pᷣ⸗

figurare voluit.

Articulus quartus

4 ReNenn „½) 4** pyng
. 3

xxxy.

Oſtmoduʒ querit᷑ dequarta circũſtantia q̃
ponit᷑ ꝓ rõne illius pᷣcepti:vt regeſcat ſeꝛuꝰ
ancilla ⁊ bos ⁊c.i Zam cũ pꝛeceptũ legis
dei ſol reſpiciat rõnalẽ creaturam:nõ videt᷑ ↄueniens
vt in pᷣcepto vacatõnis 2 quietis fiet mentio de gete ere
ature irꝛatõnalis.¶¶ Item. j. ad Coꝛĩ.ix. ungd de bo
bus cura eſt wo:vuit dicere apls.qꝙ illud legis: nõ al⸗
ligabis os bouis.nõ intelligit᷑ de boue ad litteraʒ: qui
eſt animal irꝛatõnale:vñ ſic arguit. Mungd de bobus
cura eſt o. aut ꝓpter nos vtiq; h̊ dicit ⁊ pꝰ.iQam pꝛo⸗
pter nos ſcripta ſunt.hoc ergo quoo dicit᷑ hic in iſto p
cepto d quiete bouis:eadẽ rõne nõ debet accipi ad lit
terã ſ in figura. erit igit᷑ figuꝛale. Incõueniẽter poni
tur in vterminatõe pᷣcepti moꝛalis. Solo. dðm. ꝙ;
bec determĩatio alr ponit᷑ in pᷣcepto de ſabbato. Exo.
xr. ⁊ deut. v. et alr Exo. xriij. In moꝛalibo em̃ pᷣceptis
bec determiatio ponit᷑ moꝛalr. Vñ ſicut dr exo.xx.2õ
facies om̃e opꝰtu filiꝰtuus ⁊ ſeruꝰiumentü tuũ 2 ad⸗
uena. in qͥ interdicit᷑ opꝛimpediẽs vacatõeʒ qͥ ad deuz.
Qam in pmo interdicit᷑ quo ad ſe. Per aliũ vo inter⸗
dicit duobo modis.iQaʒ ↄti ngit oꝑaꝛi miſterio rõnał
hoĩs:et mĩſterio irꝛõnalis iumenti:⸗ vtrũq; moꝛale.2
inqᷓtuʒ.ſ.reducit᷑ ad vacatiõeʒ qᷓ eſt ad deũ. In pᷣceptis
ðᷣo figuralibo ponit figuralr. nñ.xxiij. exo.dr. Septia
die ceſſabis vt reqeſcat bos tuus ⁊ aſinꝰ:a⸗ ſernꝰ tuus.
vult dicẽ damꝰ.ꝙ ꝑ bouẽ ſignificet ira.pꝑ aſinuʒ ↄcu⸗
piſcentia.ꝑ ſeruũ aꝓpetitꝰſenſualis.vñ ſiẽ ipſe dic. in H
ſignificat᷑ ꝙ irã ⁊ ↄcupiſcentiã a peccato quieſcere faci
amus:niſi deo vacemus.

Membꝛum quartũ

Einde querit᷑ ðĩ obſeruantia ſabbati.Et
querunt᷑ duo. Primo de obſeruãtia ſab⸗
bati tꝑe legis. Secundo an debeat obſer
uari tempoꝛe gratie.

Articulus primus

D pꝛimũ querit᷑ m lr̃am.qᷓtum ad qd ĩtel⸗
ligat᷑ vacatõ ſabbati:⁊ determinat᷑ lege ſic
Om̃e opꝰßuile nõ facietis in ea. Sʒ querit᷑
qd dicat᷑ opꝰſeruile.Ad qð ſic ¶ Datr᷑.j. Sabbatis in⸗
gꝛeſſus ſynagogã.glo.docet nos verũ ſabbatũ:vt ab oĩ
oꝑe ſeruili.i.ab omibo vicijs vel illicitis abſtinẽ ſtudea
mus: gᷓ opꝰſeruile dr̃ pctm. ¶ Item in. xiij. luc. Ser di⸗
es ſũt ⁊c.glo.lex ĩ ſabbato non hoĩeʒ curaꝛe ſ᷑ ſeruilia
oꝑa facẽ.i.pet̃is grauari ꝓhibʒ:g̊ in pᷣcepto ð ſabbato
ſolũ ꝓhibet᷑ vacatõ ab ope malo.4 Itez mar.iij. ſi licet
ſabbatis ⁊c̃.glo.arguit ꝙ pᷣcepta praua interpᷣtatõe vi
olant.eſtimãtes ĩ ſabbato a bono oꝑe feriandũ.cuʒ lex
dicat om̃e opꝰſeruile nõ facietis in ea.i.pectm. Eont᷑
Exo.xxxiiij. Sex diebo oꝑaberis.in die ſeptimo ceſſab
arare 7 metere.ꝗᷓ erat ab omibo oꝑibo huiꝰ vacandum.
nõ ꝗ̊ ſolũ a pcto.¶ Item exo.xvj.Reges ſabbati ſct̃ifi⸗
cata ẽ dño.cras quodcũq; oꝑandũ eſi facite:⸗ q̃ coquẽ⸗
da ſunt coqte.ergo in ſabbato non licebat coquẽ cibos
Itez ioh. xix. ꝓpter paſceuen iudeoꝝ.glo. accelerata
ẽ ſepultura ne adueſ paſceret:qñ nihil tale facẽ licebat.
Item nũe.xvj.dr. e ille ꝗ colligebat ligna ĩ die ſab⸗
bati lapidatꝰeſt. Ex hoc relingtur ꝙ in pcepto de ſab
bato interdicebat᷑ opꝰneceſſitatis coꝛꝑalis. ſeruile igit
opꝰdicet᷑ opꝰrelatũ ad coꝛpꝰ:2 nõ ſolum petm. ¶ Item
Math. xxiiij. Orate ne fiat fuga vr̃a byeme vel ſabba⸗
to.glo.in altero ꝓhibet duritia frigoꝛis.in altero trãſ⸗
greſſio legis ſi fugẽ velint: ꝙ nõ erat licitũ itinerare in
ſabbato. Szʒ 3 B obijcit. nam ſiẽ dic ioh.daĩ.om̃is
iſr circũcidet ĩ ſabbato: 2 ſacdotes a leuite ĩ tabnacli
oꝑibo ↄtaminãt vel ſoluãt ſabbatũ:et inculpabiles ſũt.
Item helias nõ ſolũ ꝑ ieiumiũ.ſᷣ etiã ꝑ itineꝛatõeʒ q̃⸗
draginta dieꝝ in ſabbatis ſeipᷣm affligẽs ſoluit ſabba⸗
tu. ⁊ nõ eſt iratꝰei ꝗ legem dedit:ſed in oꝛeb ſeipſum ei

manikeſlauit.iij. Reg.xirx. Ex quo relinquitur ꝙ itine⸗
rare in ſabbato non erat illicitũ. ¶ YIem dam. Omnis
iſrael ſeptem diebo archaʒ dni circũferentes in circui⸗
tu iberichontinos maros ſubuerterunt: in quibo oĩno
fuit ſabbatũ.4¶ Item ſi dicat᷑. ꝙ iſte coꝛꝑales actiones
facte ſunt auẽte diuina.? ideo licite.als aũt nõ eẽnt li
cite: ſicut de ſpoliatõne egiptioꝝ. Contra. MWath. xij.
Opponebat dñs iudeis. Quis ex vobis bñs vnã ouẽ ⁊
ceciderit die ſabbati ĩ foueã nõne tenebit a leuabit eã.
pꝰocludit:ita licet ſabbatis bñfacere.Et ↄſtat ꝙ leua⸗
re ouem te fouea nõ eſt diuia auẽte: eſt coꝛꝑalis actꝰ
ſeruile igit᷑ opꝰqð ꝓhibet᷑ fieri in ſabbato nõ eſt coꝛpo⸗
ralis actus. 4l Item in luc. xiij. Qõne vnnſquiſq; vrm
ſoluit bouẽ et aſinũ:⁊ ducit adaquare.¶ ꝛeterea q̃ri
tur ꝙtum ad quid dicat᷑ opus ſeruile. vtru dicat᷑ ſoluʒ
opus qð eſt pctm: aut opus coꝛpoꝛale? ¶ Iem vtrum
opus ſeruile dicat genus actꝰ: aut circũſtantiã actus
Qam ſi diceret᷑ genus actꝰ. ſ. .actꝰcoꝛpoꝛalis: in cõtra⸗
rium eſt qa actus coꝛpalis aliꝗs licite poteꝛat fieri in
ſabbato exigente neceſfitate: ſicut ſup ꝓbatũ eſt, Dicet᷑
ergo opꝰſeruile ꝓpter circũſlãtiã actus. Si h̊ dieatur:
in cõtrariũ eſt qꝛ ſicut pʒ ex pᷣcedentibo in ſabbato ꝓbi
bebant᷑ genera oꝑm. vt araꝛe metere cibos coquere et
bmõr. Solutõ. dom. ꝙ opꝰſeruile dr̃ duobo modis

2⸗

moꝛaliter petm. Eñ glo. xiij. luc. Cer in ſabbato ſerui⸗
lia opa facere.i. peccatis grauari ꝓbibet. in mar. uj.
ſi lʒ ſabbatis.glo.opꝰFᷣuile pctn. Cratr oĩs actꝰimpe⸗
diens vacatoneʒ ꝗᷓ eſt ad e tꝑe quo vacandũ eſt. et B
mõ intelligit᷑ ad lĩ am. Ome opꝰſeruile nõ facietis ĩ eo
boc eſt nõ implicabitis vos actibo quibo impedit᷑ vaca
tio ad deũ.⁊ determiauit ler quoſdã actus:vt arare et
metere 2 alios ꝗ dicti ſunt. EUñ in luc.xiij. Sey dies ſũt
in quibo oꝑtet oꝑari ⁊c. glo.MMoy ſes ſabbato a ſerui
li opere ⁊ noria actõne feriandũ pcepit. pᷣfigurãs tpᷣs
in à nr̃a ſecularia oꝑa: nõ vo religioſa.i.laudandi cũ
ceſſabũt. Ex qͥ relinꝗtur ꝙ ſecularia oꝑa dic ſeruilia:
H pʒ rñſio ad obiecta: quibo videbat᷑ ↄcludi:ꝙ opꝰ
ſeruile intelligeret᷑ ſolũ pctm. ¶ Ao alia vᷣo quibo vide
tur. ꝙ om̃is coꝛꝑalis actus dica?᷑ opſeruile oꝛdinatuʒ
ad coꝛpꝰ.dicendũ ꝙ; coꝛꝑalis actꝰaut impedit liberta⸗
tem ſpũᷣs:cũ vacandũ ẽ deo:quẽadmodũ ſunt mechani
ca oꝑa: z arare ⁊ hmõi. Aut nõ impedit: quẽadmoduʒ
eſt loq. moderatꝰinceſſus: ⁊ bmõi.talis actꝰnõ dicebat᷑
ſeruilis in lege:primꝰaũt actus dicebat᷑ ſeruilis. Et ꝑ
boc pʒ rñſio ad ſedo obiecta.⸗ Ad vltimo vᷣo obiecta
quibo videbat᷑ oſtendi ꝙ coꝛꝑales actus boni nõ eſſent
ſeruiles. Diſtinguendu ꝙ coꝛꝑales actus q dicunt᷑ in

lege ſeruiles eo ꝙ ꝓphibent vacatõeʒ ad deũ. aui fiebãt

cogente neceſſitate: aut exigẽte vtilitate: aut nec ſic nec
ſic: ̊ ſola volũtate. Si cogente neceſſitate nõ reputaba
tur actoille ſeruilis: qᷓuis ex ſuo genẽ ſeꝛuilis eẽt.⁊ hoc
eſt vñ erat licitũ.⁊ boc eſt qð dr..mar᷑. Sabbatuʒ ꝓ⸗
pter hoĩem factũ eſt.glo.ſabbatũ cuſtodiri pᷣceptuʒz eſt.
vt ſi neceſſitas fuerit nõ ſit reus ꝗ violauerit. Macha⸗
bei ſabbato pugnãt qð non eſt licitũ in lege. neceſſitas
tamen licitũ facit.ſic et hodie in ieiunijs:ſi ꝗs ieiuniuʒ
fregerit neceſſitate:nõ tenet᷑ reus. Item ſi exigente vti

— . — ——

litate: non or ꝑ interp̃tatõeʒ actus ſeruilis. En ĩ maz?.
ij. ſuꝑ ilind. Sabbatũ ꝓpter hoiem. interlineaꝛis.ideo
pꝛima ſalus hoĩs cuſtodia ſabbati ꝓut hoiĩo vtilitas

exigit ſupple dʒ ſeruari. Vnde ibi dicit glo. ꝙ ſabbato

—

circũcidi nõ eſi ꝓhibitum: qꝗa neceſſariũ et etiã vtile ſa-
luti. Si vo ſit actus vt dictũ eſt impediẽs libertatẽ ſpi⸗
ritus vacandi co: nõ exigente vtilitate nec cogentene
ceſſitate: m legez reputabot᷑ ſeruilis illicitus in die
ſabbati:⁊ per ̊ ſoluunt᷑ obiecta.⸗ Lñ nota ad hãc di
ſtinctõez circa actus ꝗ ſunt er geneꝛe ſeruiles: tñ ſunt
neceſſarij2 vtiles. ¶ Jam aut ſic erat ꝙ poterant tales
actus ante vel poſi diem ſabbati fieri: ſine detrimento
vtilitatis vel periculo neceſſitatis ſicut erat coquere ci

baria:ligna colligere:et huiuſmodi. Aut non poterãt
fieri ante vel dimitti vſq; poſt ſine damno.ſicut pugna
irꝛuentibo hoſtibus:vel extractio ouis de fouea. Si p⸗
mo modo tales actus reputabant᷑ ſeruiles.ſcdðᷣo modo
non:diſpenſante in h̊ neceſſitate vel vtilitate. Itẽ in⸗
xta hoc quereꝛet aliꝗs. an obſeruantia ſabbati magis
eſſet in p̃cepto:ꝗꝙᷓ ceteri actus ꝗ in alijs pᷣceptis decalo:
gi iubent᷑ vel ꝓhibent᷑. Ao qð aꝛguit᷑. Hiero.Quis du
bitat ſceleratius eſſe miſſum qð grauiꝰ eſt punitũ.ſed
p̃uaricatio ſabbati grauiꝰpuniebat᷑ qᷓ ꝑiurium vel fur
tum:ergo grauiꝰerat peccatũ:q̊ magis obligabat pᷣce⸗
ptum de ſabbato. gꝛauiꝰpuniret traſge ſio ſabba⸗
ti ptʒ: qa puniebat᷑ moꝛte coꝛꝑali:ſicut ptʒ Nũe.xv. de
illo ꝗ colligebat ligna in ſabbato:nõ autẽ furtũ vel y⸗
iuriũ.¶ Contra. Pꝛeceptum de ſabbato recipiebat di⸗
ſpenſatõeʒ ꝑ euidentẽ neceſſitatẽ. Alia nõ ſicut ꝑiuriũ
q minꝰerat obligatoꝛiũ. Solutõ.ſicut actõnes lega
les erãt in figura ſiłr ⁊ pene.Vñ notandum. ꝙ in lege
augmentũ penaꝝ erat ⁊ magnitudo: aliqũ rõne maio
ris reatus ꝙᷓtum ad lr̃am: vt de interficiendo ydola⸗
tras:aliqñ aũt rõne maioꝛis reatus qtum ad figuraʒ
quõ punita eſt puaꝛicatio ſabbati.In nume.xv. de il⸗
lo ꝗq lapidatus ẽ dicit glo.calũniant᷑ impij.ꝙ tam atro⸗
citer trucidet᷑ ꝗ colligebat ligna in ſabbato: ſᷣ om̃ia in
figura ↄtingebãt ilus:q em diem ſabbati violaꝛe auſus
eſt dum ligna colligeret ⁊ ideo punitꝰeſt:ſignauit eum
ꝗ hodie in xpᷣo ſignatꝰinuenit᷑ agere carnale opꝰ: qui ſi
fuerit dep̃henſus:lapidabit occidet᷑:qa aſt pũ alibo iu
dicatur. Aliter vpo rndet᷑ ſup queſtione de ↄtinentia le⸗
gis. S. vtrũ quicqꝗd ↄtinetur in lege ſit iuſtum.

Articulus ſecundus

Einge queritur an tꝑe gratie eſſet ſabbatũ
obſeruandũ.qð videt᷑ Exo.xvj. Reges ſab⸗
bati eſt ſctiſicata dño. interli. vt illi ſoli va⸗
cetis.ſi ergo m legem electa ẽ dies vacatõnis ſoli deo
72coꝛdat rõni bñ oꝛdinate:ergo nõ erit mutãda.¶ Si
dicat᷑ ꝙ dies illa eligebat᷑ röne figure g⸗ figurabat fu⸗
turũ:ſilr dies dñica eligit᷑ ad figurandũ futurum.ſi er
Sa tꝑe gre nõ ſunt ſeruade figure: qua rõne non ſeruat
abbatu: nõ ſeruabit᷑ dmca. ſ̊ hoc eſt incõueniẽs. Itẽ
ſabbatũ figurat illnd qꝗð ſemꝑ eſt faciendũ ſcilz ceſſaꝛe
a peccato ſed tale figurale non enacuatur tempoꝛe gra
tie quemadmodum nec thurificatio que ſignat duoti⸗
onem: ergo ſabbatum erit ſeruandum. Contra. rij.
ADath. legituꝛ. Oꝛ ſaluatoꝛ ſoluit ſabbatum vbi dicit
onne legiſtis 1c. glo.in boc facto nihil alið inſtrui⸗
mur niſi vt ſabbatum non ad litteram: ſed ſpiritualit᷑
obſeruemus. 4 YItem exo. xxxv. Septima dies erit ſab

.

batum id eſt requies. Olo.alia pꝛecepta in nouo teſta⸗

mento obſeruanda ad litteram non dubitamus. VlI

autem de ſabbato velatum et in miniſterio poſitum fu
it. vt hodie a nobis non obſeruetur: ſed ſolum ſignatũ
intueamur. 4 Ytem ad boc eſt ratio. AVeniente veritate
cebet ceſſare figura. ſed ſpecialiter ſabbatum erit figu
ra quietis animarum per receptionẽ pꝛime ſtiole et be⸗
ata fruitione: ſed hec per moꝛtem xp̃i collata eſt. ꝙ̊non
erit aliquo modo ſeruandus dies labbati poſt chriſti
moꝛtem. vnde auguſti.libro.ij.contra Fauſium. Cum
ueris quare ſabbati ocium non obſeruet chꝛiſtianus.
reſpondeo quia quod ea figura ſiguratur iam chꝛiſt⸗
impleuit. Quod concedendum eſt. Lamẽ diſtinguẽ
dum. ꝙ obſeruatio ſabbati poteſt intelligi duobus mo
dis:vt dictum eſt pꝛius.vno modo indeterminate: vt di
catur dies ſabbati dies requiei ſeu vocatõnisad deum
et hoc modo dies dominica poteſt dici dies ſ⸗ abbati. et
quelibet dies inſtituta ad diuinam vacationem. Inde
et. v. deutro. eſt interpꝛetatio talis.ſabbatũ ?.id eſt re⸗
quies domini dei tui. Ende dicebatur dies ſabbati di⸗
es requiei domini:/et boc modo ſemper ſeruatur ctiam

8
N
B⸗
N
mags
Muisd
npelſi
dbat D
et.d
ſebat di
tpiuri
ſeo
ſege
njo
lole⸗
Uraz
Nil⸗
do⸗
iain
oſds
eum
egoiſ
haliwin
entiat⸗
1

15
ſabbarü
es ſab⸗
ſoli⸗
Ni
S
gtfu⸗
ier
Kraat
N
Gane
neget
tAlon
Ptrorn
han
nn
finnt
anſcn
Hotete
vnſi
Geti
itate
nſige
abe⸗
gron
chrici
Cun
Kianne⸗
chi
diſinge
oboene
areige
Adan
bnd
n
in

NMueſtio

tẽpoꝛe gratie. Allio modo dicit᷑ dies ſabboti etermĩa
ta dies.ſ.ſeptima.Eroð.xxv. Sex diebo faciet opꝰ:ſe⸗
ptima dies erit ſabbatũ.⁊ hoc mõ qᷓuis eet moꝛale di⸗
ſeipline:erat tñ figurale.vñ ſigura inpleta tranſit. 2
h pʒ ſolutio ad primo obiectũ.i Ad lecũdũ. ꝗ ſabba⸗
tũ babuit figuram principaleʒ que figurabat᷑ futuruʒ
videlʒ quierẽ aiaꝝ poſt moꝛtẽ xpi.a bec erat principa⸗
lis ratio inſtitutonis ſabbati. Iteʒ habuit figura faci
endi. videlʒ ceſſatõz a peccato:que dnobo modis acci⸗
pit᷑. vel ſm ꝑteʒ tꝑis ſicut accipiebat᷑ a rudibo? carna
libus iudeis:qui credebant tunc tem ꝑis ſolũ eẽ vaca⸗
dum a peccato.aut ſemꝑ accipit᷑:ſic a xpᷣianis ꝗ ſciunt
ſe debere omni tempe ab illicitis abſtinere. ideo pticla
tꝑis ad figurandũ ceſſationẽ eligit᷑ iudeis:xpᷣianis vo
nõ. ſicut dicit Jo. damaſ. JàtUo ſabbatuz ineỹtuz eſt fi⸗
gura faciendi: non eſt ſeruanduʒ temꝑe gratie. 4l
aliud ᷓ quod obijcit᷑. ꝙ ſabbatum figurat qð ſemꝑ fa⸗
cienduʒ eſt. dᷣm ꝙ duplr intelligit. diuiſim ſcʒ ꝙ figu⸗
rat ceſſationeʒ a peccato que ſemꝑ facienda eſt. vel cõ⸗
iunctim.i.ſigurat ceſſationeʒ a peccato vt ſemꝑ laciẽ⸗
da.⁊ boc mõ falſa eſt. non.n.ſignificat ꝙ ſemꝑ ſit ab⸗
ſtinendũ:lʒ in veritate ſemꝑ ſit abſtinendũ.⸗ Xd illð

vo qð obijcit de die dñica. dom ; nõ inſtituta eſt ad ſi

Gnificandũ qð futuꝝ eſt: ſᷣ qd iam preteritũ ⁊ pñs eſt.
videlʒ reſurrectõeʒ dñi que facta eſt octauo die:⁊ iam
gloꝛia reſurgentis pñs eſt in celis.vnde Innoc.papa
diem dñicam ob venerabileʒ reſurrectõz xpᷣi non ſolũ

in paſcha celebramꝰ:verũetiaʒ ꝑ ſingłas ebdomadas

ipſius diei imagineʒ frequentamꝰ. de conſec.dil.iij.c.
ſabbato ⁊c̃.

Membꝛum quintũ

Vinto querit᷑ de obleruãtia dñice.Et q̃⸗
runt᷑ duo. Primo.an obſᷣuantia domini
ce diei precipiat᷑ hoc pᷣcepto. Scðo.agꝗ⸗
bus opꝑibo ſit ceſſandũ in die dñica.

Articulus prunꝰ
BeOD primũ arguit᷑. am cũ in hoc p̃cepto pᷣ⸗
cipiat᷑ obuantia tꝑis vacatõis ad deũ.di⸗
es aũt dñica ſit nobis determiatuʒ tempus
vacatõnis. precipit᷑ hoc precepto.¶ Cont᷑.ſiẽ̃ dicit
Jo.dam̃.ſ̊ precepto precipit᷑ obſᷣuantia diei ſeptimi:
ſicut ipſe dicit. Sabbati obſeruatio exagitata eſt ꝑ⸗
uulis:⁊ ſub elemẽtis mundi ſeruis.⁊ ſubdit.Cũ venit
quod ꝑfectum eſt:euacuatũ eſt qð ex ꝑte eſt.Fa euacu⸗
ata eſt:coꝛꝑalia quieuerũt:⁊ ſeruitutis ler completa ẽ
1 lex libertatis nobis donata ẽ.Ex quo videt᷑ ꝙ obſᷣuã
tia ſeptime diei qᷓuis ꝓ tꝑe legis eẽt moꝛale diſcipline
nullo mõ ꝑtineat ad obſᷣuantiã dñice diei.⸗ Item ad
gatł.iiij.reprehẽdit aplłs galatas dicẽs.Qũo ↄueꝛimĩ
iteꝝ ad infirma ⁊ egena elemẽta: quibo denuo ſeruire
vultis.dies obſᷣuatis ⁊ mẽſes ⁊ annos. & tꝑe gfr̃e irre
pᷣhenſibilis eſt obuantia diei.q̊ ⁊ diei dnice.ᷣteʒ da⸗
maſ.i õ adhuc ſub lege ̊ ſub gratia:nõ ſumꝰ dño ꝑ⸗
ticularit ſᷣuientes.ſ̊ om̃e vite tempꝰ ei offerre debemꝰ
Snõ eſt dies aliqua tꝑe ge obuanda.4 Item querit᷑
de h̊ qð dicit dam. Ieſtũ celebꝛamꝰ ꝑfectũ tꝑe gr̃e bũa
ne nature requiẽ aſſero vtiq; reſurrectiõis diẽ.ſᷣ reges
hũane nature ñ eſt niſi ↄpleta generali reſurrectiõe q̃ ẽ
futura.Dies ̊ dñica ẽ dies ſignificatiua futuri. ſi ̊ tẽ
poꝛe gꝛe nõ ſunt ſuande figure futuroꝝ:nõ ẽ obſᷣuãda
dies dñica. Solo. ſic pʒ ex pcedentibo.h̊ pᷣcepto pꝛe
cipit᷑ tempꝰ vacatõis aliqdð:⁊ ſᷣm H̊H eſt moꝛale legis na
ture.⁊ h̊ 'm indetermĩiatõz: ⁊ mõ ſm indetermĩatõ⸗
nẽ pᷣcipit᷑ dñica dies tꝑe gꝛẽe:a ſeptima tꝑe legis.Fᷣm vo
termiĩatõʒ tꝑe legis pcipit᷑ dies ſeptima ex cauſa mi⸗
ſtica ⁊ ſignificatiua futuri: ſicut dictũ eſt.⁊ eſt morale
viſcipline.tꝑe vᷣo gre precipit᷑ dies octaua ad determi
natõʒ tꝑis vacatõis.h̊ nõ ex cã preſignãte futuꝝ: ſᷣ ex

xxxij.

cã repñtante preteritũ. Vñ Leo papa dicit. q dies do
mica tantis diuina ꝝ diſpenſationũ miĩſterijs ẽ ↄſecta
vt quicqꝗd inſigne a dño ẽ ↄſlitutũ in terris: in bꝰ diei
dignitate ſit geſũ. In hac die mũdus ſumpſit exoꝛdiũ
in hac ꝑ reſurrectõz ⁊ moꝛs interitũ ⁊ vita accepit n⸗
cipium.¶ Ad illud ꝗᷓ qdð obijcit᷑ primo: iam ptʒ rñſio.
dies.n.dñica nõ eſt feſtum imꝑfectuʒ:ĩmo ꝑfectũ ſicut
dicit Jo.dam̃.⁊ hoc qma ẽ repñtatiua ꝑfecte quietis.
cum.n.quies hoiĩs ſit in duobo ex ꝑte aĩe:⁊ ex ꝑte cor⸗
ꝑis.in gloꝛia aĩe⁊ gloꝛificatõe coꝛꝑis.ſabbatũ figura⸗
bat quieteʒ aĩe futuꝛam.⁊a ideo cũ futuꝝ factum ẽ:pñs
ceſſauit. Oies dñica repñtat ꝑfectam gloꝛiã aĩe ⁊ car⸗
nis nõ iam futura:ł̊ iam pñteʒ in xpᷣo: qui iam ẽ ĩ glo⸗
ria dei patris ſᷣm hũanaʒ naturã phi.ij.¶ Ad ſecũduʒ
dðm.ꝙ aplus reprehendebat obſeruantiaʒ diei. ſicut
obſeruant geneatici ad oꝑa inchoanda. vel illos Fʒ a⸗
liam expoſitõʒ qui obſeruabant legales obſeruatõnes
tem ꝑe gratie iudaizʒ antes.vt diem ſabbati ⁊ alia feſia
que erant figure futuroꝝ. ↄtra quos dicit etiã Greg.
de conſe.di.iij. quidam die ſabbati aliꝗd oꝑari ꝓ⸗
hbibebãt:qͥs niſi antixpᷣi pdicatoꝛes dixerim:ꝗ veniens
dieʒ ſabbatum atq; dieʒ dñicũ faciet cuſtodiri.quia eĩ
moꝛi ſe ⁊2 reſurgere ſe ſimulat.haberi in veneratõe vult
dieʒ dñicũ.quia płin iudaiʒare ↄpellit vt exterioꝛẽ le⸗
gis ritum reuocet: 2 ſibi iudeoꝝ ꝑfidiam ſubdat: coli
vult ſabbatum. 4 Ad terciũ doᷣm · ꝙ ſicut diciũ eſt. In
ſabbato ↄcurrunt duo.ſ.vacatio ⁊ ſignificatio.vacatõ
ad deum.ſignificatio moꝛalis ceſſatõis a pcto.qᷓtũ ad
vacatõʒ erat rei eius que nõ poterat fieri ſꝑ ꝓpt nccĩ⸗
tates multiplices bꝰ vite:que diſtrahãt ſpiritũ a vaca
tione que eſt in deum. ⁊ hoc mõ nec temꝑe legis:nec tẽ
poꝛe gre poſſumꝰ ſabbatiʒare.̊ eſt deo vacare in actu
m ome tp̃s:bᷣ ſolũ aliq.ideo ncce fuit ⁊ tꝑe legis⁊ tẽ
poꝛe gre determĩare diem vacatõis.ꝙᷓtũ pᷣo ad ſignifi⸗
catõʒ erat eius qð ſemꝑ dʒ fieri.ſ.ceſſatiõis a ꝑpeccato
ad ſignificatõz reſpicientis.dicit damaſ.ꝙ tẽꝑe gre

totũ deo offerre debemꝰ. 4¶ Ad vltimũ ptʒ rñſio.i. Qam

dies dñica eſt dies requiei hũane nature.nõ ex h̊ ꝙ fu⸗
turũ eſt in generali reſurrectõe ſinguloꝝ:bᷣ ex hoc ꝙ iã
preceſſit ⁊ pñs eſt ĩ ro: in quo reſidet exemplar ⁊ cau
ſalitas generalis reſurrectõis.⁊ iam in xpᷣo ſicut ĩ ca⸗
pite gloꝛficata requieſcit hůana natura. vñ So. dam̃.
Celebꝛamꝰ reſurrectõis diem in qua dñs ihs vite pᷣn⸗
ceps ⁊ ſaluatoꝛ:hos qui ſpũaliter deũ colũt ĩ ꝓmiſſam
beꝛeditateʒ introduxit.ſupple iam in ſpe.⁊ ſeqt᷑.in qua
ipſe p̃curſoꝛ nẽ intrauit.⁊ reſurgẽs a moꝛtuis aꝑtis ei
celeſtibo poꝛtis ĩ dextera pr̃is coꝛꝑalit᷑ ſedet: vbi: qui
ſpũaleʒ legem ᷣuãt introibũt.

Articulus ſecũdus

AWeꝛit᷑ poſtmodũ.a ꝗbo oꝑibo ceſſandũ ſit in
die dñica. Ad qð introducit᷑ iſtud de ↄſec̃.
di.iij. vbi dic s.aꝓpolloniꝰ. Die dñica nihil
aliud agendũ ẽ niſi deo vacandũ.nlła oꝑatio ĩ illa ſan⸗
cta die agat᷑:niſi tm̃ hymnis ⁊ pſalmis ⁊ cãticis ſpũa
libo dies illa tranſigat᷑.Ex quo videt᷑ ſeg ꝙ nec cibos
emẽ nec coquere:nec itinerare liceat die dñica.¶ Iteʒz
in tꝑe gr̃e nos tenemur ꝑfectiꝰ vacaꝛe deo qᷓ tꝑe legis.
ſi & iꝑe legis ñ erat licitũ coquere cibos in die vacatõ⸗
nis nec itinerare.ſic pʒ ex ſupdictis.nõ erit licitũ tẽꝑe
gẽe facẽ hmõi die dñica.⁊ de alijs oꝑibo coꝛꝑalibo mul
tomagis ideʒ arguit᷑. ¶ Itez ſi dicat᷑.ꝙ abſtinendũ eſt
ab omi ope ᷣuili:cũ ſᷣuile opus dicat᷑ ome opꝰ qð im⸗
pedit libertateʒ ſpũs ad diuinã vacatiõeʒ. 7 talia ſunt
bmõi oꝑa.itinerare.piſcari ⁊c. hmõi ̊ nõ licet facẽ ta
lia die dñica. ¶ Itez querit᷑. an ille ꝗ foꝛnicat᷑ die dñi⸗
co peccet ↄtra duplex preceptũ. Qaz cuz opus ſeruile
maxime ſit peccatũ ſic pʒ ex dictis: peccat ↄtra illð pᷣ⸗
ceptũ de obſeꝛuãtia dñice:⁊ iteꝝ peccat ↄtra illud.non
mechaberis.ꝗᷓ peccat ↄtra duo pᷣcepta. facit duo pec⸗

„₰

cata.4¶ Cont᷑.vnus ẽ actus.̊ vnũ peccatũ. Solutõ
Dicendũ ꝙ die dñica ceſſandũ eſt ab oꝑe ſᷣnili.opꝰaũt
Fuile dr duobo mõis.no mõ peccatũ dicit᷑ opus ſer⸗
uile.alio mõ opus ꝓhibẽs vacatõʒ ad deũ: que teter⸗
minata eſt ab eccia vice dei. Vñ etſi peccatũ ſit damna
bile omni tꝑe:tñ tunc maxime dam nabile eſt: cũ fit tẽ⸗
poꝛe dterminato vacatõni diuine.opus vᷣoo ſeꝛuile de⸗
termĩat᷑ ab eccia.mechanica oꝑa.agricultura.⁊ ſecu⸗

laria negocia:vt mercatũ placitũ. Elñ ex cõcilio apud
cõpen. habet᷑.oinẽs dies dñicos a veſꝑa in veſperũ oĩ
veneratõne decernimꝰ obpᷣuari:⁊ ab om̃ illicito opeꝛe

abſtinere.⁊ vt mercatũ in eis minime fiat neq; placitũ
neq; aliꝗs ad moꝛtez vel ad penam iudicet᷑.nec ad ſa⸗
cramẽta niſi ꝓ pace vel alia neceſſitate preſtent᷑.er de
ferijs.c.j.¶ Ad illud ̊ qð primo obijcit᷑ ꝙ ceſſandũ ẽ
ab om̃i opere ſeruili.ſeruile aũt determinat᷑ ſiẽ dictuz
eſt. Et qð dicit᷑ in auẽte ꝙ nihil aliud eſt agenduʒ niſi
deo vacandũ.intelligendu eſt nihil ſcʒ qdð impediat va

cationeʒ:⁊ boc excepta indulgentia in caſibo neceſſita

tis. Ande Grego.ix.dixit.ꝙ diebus feriatis licitũ eſt

oꝑari qui gratia vindemiaꝝ vel meſſiũ ob neceſſitates

boĩm indulgẽt᷑.maxima aũt oꝑtet ꝙ ſit neceſſitas ad
hoc ꝙ indulgentia detur in dñica ſicut ꝑiculũ hoſtiũ.
vel cum alłs nõ poſſet differri.quemadmodũ eſt de ca⸗
ptõne alleciũ.ꝓ quibo Alex.iij.dicit. Indulgemꝰ vt di
ebus dñicis ⁊ alijs feſtis liceat parochianis vꝛis pᷣtqᷓ
in maioꝛibus anni ſolennitatibo ſi allecia terꝛe ſe incli
nauerint eoꝝ captõi ingruente necitate intendẽ. ita ꝗꝙ;
facta captura eccleſijs circũpoſitis:⁊ xpᷣi pauꝑibo con
gruam faciãt poꝛtõeʒ.¶¶ Ad ſecũduʒ dðm.ꝙ in lege q⸗
dam ceſſatio erat figuralis: ⁊ illa tꝑe gratie nõ ſᷣuat᷑.
Vnge diſtinguendu.q ceſſatio a ſeruilibo neceſſaꝛijs q
poterant ałs preueniri in lege ßuabat᷑: nõ ſolum rõne
vacatõnis pñtis:ſᷣ etiaʒ rõne figuratõis quietis et᷑ne:
quemadmodũ coctio ciboꝝ? itineratio que rõne quie⸗

tis eterne in qua iſta nõ erant interdicebant᷑.⁊ preue⸗
niebat᷑ neceſſitas ĩ figura ꝙ debemus h pᷣuenire ꝑ me⸗

rita quieteʒ eternam in qua nõ erit mereri ꝑ bõa oꝑpa
vt dicit glo.ſuꝑ illud exo.xvj.Cras qð coquendũ ẽ co⸗
quite.⁊ ideo temꝑe gratie ↄcedunt᷑ ne videamur ꝑ figu
ras iudaiʒare.in alijs pᷣo confoꝛmis eſt ratio ceſſatois
ab oꝑibus ſeruilibo temꝑe legis ⁊ temꝑe gratie.¶ Ad
tercium pʒ ſolutio.Qam opus ſeruile interdicit᷑ qd ꝓ

hibet vacatõʒ debitaʒ oꝛdinatã ab eccleſia cũ diſtincti

— one que S. polita eſt. Ad vltimũ ↄcedendũ.q qui for
Penan) Oee Sei e foca8 † t enicat᷑ in die dñico peccat duobo peccatis.ſᷣm ꝙ pecca⸗

tum numerat᷑ rõne reatus.peccatũ.n.põt dupłr nume
rari.rõne reatus:⁊ rõne actus.ðbigꝛa.ĩ illo qui deſlo⸗
raudo intexficit virginẽ: dupłr peccat vno actu.inter⸗
ficiendo:⁊ ſtuprando.vnde ſi peccatũ numeret᷑ ratõne
reatus:duo ſunt peccata.ſi rõne actus: vnũ ẽ peccatuʒ
duplex. ſimilit᷑ eſt hic.¶ Si aũt querat᷑ de oꝑibus que
ex ſuo genere ſeruilia ſunt2 fiũt cauſa pietatis.vt poꝛ⸗
tare lapides ad edificandas eccias. 2 ↄſtruere hoſpita
lia ⁊ domos religioſas:que als vix vel nũqᷓ; poſſent edi
ficari. vtꝝ licita ſint die dñica. Dicendũ ſicut prius de
ſabbato. Mar.ij. Sabbatũ ꝓpter hoĩeʒ factũ ẽ. Glo.
ſabbatũ cuſtodiri preceptũ ẽ: vt ſi nccĩtas fuerit nõ ſit

reus qui violauerit.̊ aũt intelligit᷑ in bis maxie int⸗

ueniente diſpenſatõe illoꝝ quibo diſpenſatõ credita ẽ.
Si aũt obijciat.cum iſtud ſit moꝛale decalogi:qũo re⸗
cipit diſpenſatõʒ ab hoĩe: dom ꝙ moꝛale ecalogi dẽ
duobo modis. Ano mõ qð eſt de ipſa eẽntia decalogi
Fm pꝛumã intentõʒ.⁊ ſᷣm h̊ vacatio ſᷣm tempꝰ aliquod
indetermĩate eſt moꝛale decalogi. Alio mõ dz moꝛale
decalogi qdð eſt ad determinandũ decalogũ.a ſᷣm h̊ va⸗
catio die dñica eſt moꝛale decalogi tꝑe gꝛe: ſic dies ſe⸗
ptima tꝑe legis.⁊ iſtõ ẽ moꝛale diſcipline.i.moꝛale ex
inſtitutõne dina: ꝑ miſteriũ eccie exigente neceſſitate:
in tali diſpenſatõʒ hʒ eccia.ſicut dicũ b. Peꝛn.in li. de

diſpenſatõe 2 p̃cepto.ex auẽte Leonis pape.vbi nẽci⸗

tas nõ eſt nullo mõ violẽt ſanctoꝝ patrũ inſtituta: vbi

nccitas fuerit od vtilitateʒ eccie qui poteſiatẽ babʒ ea
diſpenſet. ex neceſſitate.n.fit mutatio legis.

Etimo querit᷑ de appropꝛiatõne hꝰ man
dati. Qam videt᷑ appꝛopriari filio ratõe
ſapĩe.in ſapĩa.n. eſi requies ſicut ꝓbat᷑
multiplłr.ecci.lj. YOnueni mihi multã re⸗
quiẽ in ea.ſ.in ſapientia. Item ſapie. viij. Intras ĩ do⸗
mũ meaz conquieſcã cum illa ſcz ſe apiẽtia.̊ cum illud
mandatũ ſit de quiete ſpũali debet appꝛopꝛiari filio gẽ
ſapĩa. ! Itez in amoꝛe non eſt quies: qꝛ amoꝛ decurꝛit
E deſiderium. vnde Grego. Amoꝛ dei nõ poteſt eẽ oci
oſus.gᷓ mandatum de quiete nõ erit appropriandũ ſpi⸗
rituiſancto qui eſt amoꝛ. Contꝛa. v. rut. Obßua vt
diez ſabbati ſanctifices.Glo.recte H̊ mandatũ ꝑtinet
ad ſpmſ.tum ꝓpter ſanctificatõis nomen:tum pt eter
nam requieʒ ad donum ſpũſſancti ꝑtinenteʒ. Solu⸗
tio. dᷣm ꝙ nec ꝑ amoꝛeʒ nec ꝑ cognitiõʒ eſt in preſenti

Mleembꝛum ſextuz

quies ꝑfecta:quia ex ꝑte cognoſcimus ſicut dicitur p⸗
ma ad coꝝ.xiij. ⁊ imꝑfecte diligimꝰ. ⁊ ideo nõ ẽ quies

niſi in ꝑte per ſciam vel amoꝛeʒ. Sed quia aĩa ꝑ caꝛita
tez tendit merendo in plenam requieʒ quaʒ bʒ in ꝑte.
non aũt aĩia ſciens ꝑ ſuam ſcientiaʒ meret᷑ vt plene ge⸗
ſcat ſicut ꝑ ſuam caritatezʒ.ideo ſpũiſancto appropriat᷑
iſtud mandatũ:nõ filio. Pretea.cognitio in veruʒ eſt
amoꝛ in bonum. bonũ aũt dicit ratiõʒ cauſe finalis in
qua eſt quies ꝑ ſe.verũ vᷣo dicit ratõeʒ cauſe exempla⸗
ris ſᷣm quã eſt motus ⁊ oꝛdo:⁊ motus regulatus in fi
neʒ. i.bonũ. Inde erit ꝙ in cognitõe nõ ponetur quies
plena: ſᷣ̊ in amoꝛe.¶ Zid illud aũt qð obijcit. q quies
eſt in ſapia.dðʒ ꝙ ſapia ſicut dicit᷑ ecci.vj.ſᷣm nomen

ſuum eſt. vnde nõ ponit puram cognitõʒz que eſt reſpe⸗

ctu veri:immo ſapoꝛeʒ qui eſt ex dilectõne.q Ad alið
dm.ꝙ amoꝛ anteqꝙᷓ; obtieat amatũ currit ꝑ deſideriũ:
ſ cum obtinet qð amat in ipſo ꝑ delectatiõeʒ quieſcit.
vnde aĩa que ꝑ caritateʒ in pnti deum hʒ in pꝑte.i.im⸗
ꝑfecte.in futuro po habebit plene ⁊ ꝑfecte inqtũ babʒ
quieſcit in ſummo bono.inituʒ po nõ hʒ currit ꝑ deſi⸗
erium. to precepto decalogi.

Nueſtio.xxxiij.de qua:
Naquiſitiõis ratio

exigit vt poſt pᷣcepta prime tabule de⸗
calogi que oꝛdinant in deũ: queramꝰ
de preceptis ſecũde tabule oꝛdinãtibo
ad ꝓximũ.Et pꝛimo de mandato ho⸗
noꝛis parentũ.de quo exo.xrx. Honoꝛa patreʒ ⁊ matrẽ
vt ſis longenꝰ ſuꝑ terrã.⁊.v.deut. Honoꝛa pꝛeʒ tuũ ⁊
mr̃eʒ tuã ſic pᷣcipit tibi dũs:vt lõgo tꝑe viuas ⁊ bñ ſit
tibi.¶ Circa h̊ qrit᷑ ᷣmo.ꝗs dicat᷑ p ⁊ mr̃ ĩ pcepto.
Scðo.ad ꝗd intelligat᷑ honoꝛ ĩ h pcepto.Tercõ.ð foꝛ⸗
ma hꝰ pᷣcepti. Quarto de obligatione hꝰ pᷣcepti.

Mlembꝛũ pꝛmum
D pmũ ſic obijcit᷑. Pfr dr młtiplłr. Crea
tõe deꝰ can. deut. xxxij. õne ipᷣe ẽ pꝛ tuꝰ
q poſſedit te. Pꝛelatõe vt pᷣlatꝰ.eodẽ. In
terroga pr̃eʒ tuũ ⁊c. Pꝛopagatõe ſʒ caꝛ
nẽ.Querit᷑ &̊ an bis tribo mõis accipit᷑ pr:an aliq illo
rũ cũ dꝛ.hõꝛa pr̃eʒ tuũ.ijAd qð ſic obijcit᷑ ecci.vij. Ho
noꝛa pꝛeʒ tuũ.glo.h̊ ẽ mãdatũ pᷣmũ ĩ ꝓmiſſiõe deũ pa⸗
trẽ veꝛũ fide ⁊ oꝑibo hõꝛac᷑. In ̊ igr pᷣcepto pᷣcipit᷑ hõꝛ
ei. ¶ Itẽ. v. deu. hõꝛa pr̃eʒ ⁊ mr̃eʒ.glo.txũ ⁊ eccleſiazʒ.
¶ Cõt᷑.ĩ pꝛio pᷣcepto pᷣme table pᷣcipit᷑ hõrandꝰ deꝰ.ſi ꝗ
ſ igem hic preciperetur: hoc preceptum eſſet idem i-
li. ꝗ Item Auguſtinus dicit.ꝙ mandata ſecunde ta⸗

.

7

9 . S WVe
Pare Attt 2,) PCA W

Queſtio xxxiij.

M bule oꝛdinãt ad ꝓximũ.& cũ hoc ſit pceptũ ſecũde tabn trẽ tuuʒ ⁊c. Glo.officio pietatis ⁊ honoꝛis. Itẽ.vj.ad
4= le.honoꝛ ꝓximi precipit᷑ ⁊ ñ dei.nò igit pater intelli⸗ ephe.honoꝛa pa.⁊c. Glo.honorare pr̃eʒ: eſt ei reuerẽ
git deus. cũ dicit bonoꝛa patrez. ¶ Nẽ querit. vtꝝ pa tiã ex hibẽ ⁊ nccia miſtrare. Itieʒ deut.v.honoꝛa patrẽ
intelligat᷑ prelatus. Ad qð ſic.v.dent᷑. DHonoꝛa pẽem. c· Glo.iubemur parẽtes honoꝛare: ⁊ obſequiũ pieta
BGlo. carnalẽ vel ſpũaleʒ. Et idez ecci · ij. ſuꝑ illud. ho/ tis ⁊ reuerentiã ex hibẽ.Ex his relinꝗt᷑ ꝙ honoꝛ debit⸗
han noꝛa patrẽ. pater igit᷑ intelligit in h̊ pᷣcepto platus: qẽ parẽtibo ẽ exhibitio ſpũalis ĩ reuerẽdo:⁊ coꝛꝑał nccia
toe pr̃ ſpuᷣalis.¶l Cont᷑.mandata decalogi omia excepto ð mĩſtrando. Cont᷑.ſic differũt pr̃ caꝛnalis ⁊ ſpũalis:
bal ſabbato:vt pʒ er pᷣcedentibo ſunt ad l̃am intelligẽda. ſic exhibitio carnalis ⁊ ſpualis.⁊ ſᷣm ꝙ ſe hzʒ rõ prni⸗
ne⸗ ad lr̃am dicit᷑ pr tm̃ carnalis. nõ igit᷑ pr intelligit pᷣ⸗ tatis:ſic dʒ ſe hr̃e rõ honoꝛis.pr̃i ̊ carnali honoꝛ debe .
⸗ latus.cnʒ dicit honoꝛa patrẽ. Solo. illud mandatũ tur carnalis:⁊ ſpũali ſpñalis.⸗ Steʒ q̃ ẽ rõ vt carnali/ — „Sernta
lu põt inteliigi tribus modis. Primo mõ ſᷣm ꝙ educit᷑ a pri de beat᷑ exrhibitõ coꝛꝑalis ⁊ ſpualis. Si dicat᷑ ſicut .* PD ALarnna
gi lege nature. Sco. ſm ꝗ legis ſcripte a dro inſpira⸗ quidã dixcrũt:qꝛ a paretibo ↄtrahimꝰ naturã:⁊ accipi B HZ
n te.Tercio.ſᷣm ꝙ accipit᷑ Fm allegoꝛiã impꝛopꝛie.Pꝛi mus inſtructõʒ in moꝛibo.qꝛ ab eis naturã ↄtrabimꝰ:
bej mo mõ mntelligit pater carnalis. natura.n.non nouit tenemur ſuſtẽtare naturã.qꝛ ab eis inſtruimur: debẽꝰ
. niſi patrex qui eſt principiũ in eſſe ſue nature.Secun⸗ ei exhibere reuerẽtiaʒ . ⁊ pꝛ natalis inſiruit in moꝛibo
domodo intelligit᷑ pẽ ſpũalis. ĩ hoc addit ler ſcripta naturalibo:pꝛẽ ſpũalis in moꝛibo ſpũalibo.ſic pr̃ carna⸗
. a to inſpirata ad legẽ nature.Qõ. n. reputat patrẽ il⸗ lis hʒ principiũ in eẽ nate:⁊ pẽ ſpalis prĩcipiũ ꝑmi/
lũ tm̃ ꝗq ẽ principiũ in eẽ nature:imo ⁊ illũ ꝗẽ pricipiũ niſteriũ in eẽ ge. ¶ Cont᷑. frequẽt ↄtingit ꝙ pꝛ carna⸗
ꝑ mĩſteriũ in eẽ gre.ſᷣm illud.j.ad coꝝ.iij· Per euage⸗ lis nũꝙᷓ inſtruit filiũ in moꝛibo.ſi ̊ eẽt rõ honoꝛis re⸗
liũ ego vos genui.Tercio mõ ꝑ allegoꝛia pr intelligit uerentie acceptio honoꝛis:ñ eẽt honoꝛãdus pꝛ a qͥ fit?ꝰ vi ad
deus:̊ G̊ eſt impꝛopꝛie.¶ Dicendũ g ad primũ.q; ꝓ⸗ nõ accipet inſtructõ;. Solo.dðm ꝙ honoꝛ intelligr tener E 5
prie ⁊ ꝑ ſe in h̊ pcepto nõ precipit᷑ honoꝛari deꝰ:bᷣ hõ ꝗ exbibitõ coꝛꝑalis ⁊ ſpũalis.ſpũalis ĩ reuerẽtia: coꝑa G “B a.
eſt prineipiũ ꝑ generatõz ad eẽ nature: velꝑ miniſte lis in ſuſtẽtatõe.ſic S.in auẽ tibo expᷣmebat᷑.¶ Iteʒ ex⸗ r. Q „ SSðõ
riñ regeneratõis ⸗ ad eẽ gre. tñ p allegoꝛiã mil ꝓhi ⸗ hibitio bonoꝛis ĩ reuerẽtia tribo mõis ẽ.in affectu.effe 6 Geneenn SRF Effan⸗
bet pꝛeʒ vocari deũ: ᷣ impꝛopꝛie. Silłr ꝑ accñs ſicut ĩ ctu.ſigno. In affectu timẽdo offenſaʒ pr̃naʒ ex amoꝛe. D
. dilectõe ꝓximi wenigcsmon dei. ſilr in honoꝛe pꝛis vñ hiero.de honoꝛãdis parẽtibo.pᷣbeat᷑ parẽtibo hõris SG
1 intelligit᷑ honoꝛ dei:a qͥ oĩs pr̃nitas in celo ⁊ ĩ terra no mixta foꝛmido.Effectu obediẽdo.ad ephᷣ.vj. Mlij obe⸗
i— mnin gin nd leſnicĩt aict orpontoec. D ſe e parẽtibo g õ illoꝝ obia.
ſio. nã ſi u i o.ꝗ moꝛis vel pentibo obediũt.Si ꝗ̊ ẽ
6 cit᷑ a lege naturali ĩ ipſo. la iellidie patrearna aamonn Kerpe konor Rorrii: Eni 5—— do.
li. Si oſidẽt᷑ vt legis ſcripte ⁊ a deo inſpiꝛate q addit:ĩ⸗ reddite honoꝛeʒ: vt aſſurgẽ ⁊ bmõi.ſuꝓle q̃ ſunt ſigna „ Qelas
telligit᷑ taʒ carnał ꝙᷓ ſpũalis pr.vt dictũ eſt. Pnoris 41 Ztẽ ſi unetaeid nd t in n laatio vbo Gn „ we P SRnias r
J rũ.in ſᷣuitio opex.in exhibitõe nccioꝝ On ſolatio ðᷣbo ſbr r v . osecdhewe Nr
. Nlembꝛũ ſecundũ . rũ:ſiẽ dꝛ ecci.iij. DOedecꝰ filij pꝛ ſine hõꝛe.⁊ ſeqt.ſuſci⸗ 317 5 EKESA
Einge q̃rit.qᷓtũ ad qd intelligat᷑ honoꝛ ĩ pe ſenectã pꝛis. Glo.filij carnales ⁊ diſciplłi hõꝛe ⁊ ſo
iſto pᷣcepto. Ad cuiꝰ rei intelligentiaʒ q̃⸗ latio debẽt fauẽ ꝑentes. Et hiero.de hono.pa. emo
runn tnos. Prina en Sngr ſit exhibi preʒ aſꝑis vᷣbis ledat:affectũ ſonet ꝗcꝗd lingue dixeꝛĩt
multipłr:vtꝝ dicat᷑ equoce. Quarto.vtrũ in h̊ pᷣcepto q̃i dñis ſᷣuiet his ꝗ ſe gennerſe Sn ope:vt in exhibi⸗
bonoꝛ quilibʒ iubeat. . tõe nccioꝝ.ſic pʒ ex auẽtibo ſupᷣdictis.⸗ Ad illð vo qð
Aꝛticulus prunꝰ Bio obijeit de Bbo pi pona t aii derererte 7c.
nn Prr . om ꝙ ñ ẽ generał rõ hõꝛis:bᷣ ſolũ q exbibet᷑ rõe pemi⸗
renerentie eſt exhibitio ſpüalis. 57 bonor, tiin dtreen, c⸗ bönd i aeragend⸗ 6. ſup luc⸗
honoꝛãdus qꝛ pr̃ ⁊ principiũ generatõis:in qͥ ein imi⸗ Lipeülts writ. ekne ſf ſchges Parbe
tatõe pmi paincipij q 7 to. vs biero.ĩ epla de partti⸗ ncipiü indiges alia. Bignitas pnc pher vbpre
bus Haorzen is. Prebeot Pallvamoꝛis mixta ſoꝛmido 15 . de betẽ regerttia Roo naec eran ie ecs
mi vobis ſunt cã na zibo filij: 6 zi 2 etiã ſpũali bomĩ 71
Si rõne pricipij ñ de betł᷑ deo niſi bonoꝛꝗ ẽ exbibitio 9 prteſen e B . ehtowpklict aiocoal .s
ſna ie. neshanibe honoꝛ niſi qꝛ ẽ exhibitõ ſpi⸗ accipit᷑:ẽ ð coꝛpe pr̃is ſumptũᷣ ⁊ trãſfuſuʒ oꝑatõe aĩe.
l ſit honoꝛãdus niſi ga in eo relucet gtia ⁊ ido filiꝰefficit᷑ de bitoꝛ h
dĩni principij.Ex his vᷣo videt᷑ relinꝗ: ꝙ pꝛi ſolũ de be ni: nce aie, grain acoef 363 umrut in pie vt w. ua ped en ſawwz 1
tar bono: reuerẽtie erbibitois ſpualio. Mont. wde ernituz ciia vohe aic, qꝛ aia r coꝛp dcurꝛut in pfe vt oe ea f e pe n
tm̃ debeat᷑ eis bonoꝛ coꝛpal⸗g filius i accrpira 2 ſit principiũ filij. Se eg coꝛꝑis pẽne ẽ bitũ ſuſtenta QHixnas
tre niſi qð ẽ coꝛꝑale.bᷣ rõne accepti ſolũ ẽ debitoꝛ bono 1 nſteſſtatone⸗necconpot ren. 1 Adetdonſ
e5 5 djri ponos niſi in exhibitõne coꝛꝑali..¶ Item ꝙ tam pr̃i carnali qᷓ ſ pũali debet honoꝛ reuerẽtie ⁊ ſu War nene B een
pꝛeſunt pihen rhontes illð. j. ad thim̃.v. Qui bene ſtentatois. qꝛ.n. vterq; ẽ principiũ: ivo debet᷑ reueren; ſ G . 1 ſp.
elemolina vel p and naripir wenan Pron del⸗ tia. qꝛ vterq; indiges: æ bet ſuſtẽtatio.qꝛ qtibʒ res dili n 1 ſiAnta?
trẽ tui ac. tero,no in verbortonogen 6· honoꝛa pa git ſalutẽ ſui pᷣncipij. vñ bõ ꝑ ratõʒ oꝛdinatã tenet᷑ di⸗
caſſa t adulatoe fruſtrarit nce inopia aren⸗ ligẽ ſui pᷣncipij ſalutẽ. vñ ſi indigeat tenet᷑ ꝓcuraẽ que⸗
debere intelligi. g intelligit᷑ honoꝛ ſolũ lerbii econ cũq; ptinẽt ad ſalutẽ. Pretea. in carnali pꝛe ſpalis rõ
pali. Jtẽ g intelligat eorgalt e c 4 i tbe coꝛ⸗ reuerẽtie ẽ:qꝛ principiũ generatõis.vñ hiero.parẽtes
oñdi? multipłr. Ecc.iij puali exhibitone pᷣmo ſunt nobis cã naſcẽdi.⁊ in ecci.vij.dꝛ de pentibo.
ndit᷑ multiplr. Ecci. ij. Honoꝛa pr̃eʒ ⁊c. Glo.reuerẽ ADem̃ ſi ꝑ illos ñ fuiſſ. Etatõnis vo rõ
liã exhibẽdo:ncc̃ia miſtrãdo.Et in deut.v. b 5
. ut.v.honora pa⸗ ſpãlis eſt rõ educatõis.vñ hiero.de hõꝛe ꝑentũ.Joue⸗

— QNern⸗ 2 = ◻ * 2cre

Ae e 10 —
. 0

C Eiou 1 69 ſN Ne

atur parentũ ſenectꝰ: ⁊ factis eoꝝ viciſſitudo reddat᷑.
.O. O. ng hʒ.n·qᷓndã ſenectꝰ infantiã. ecci.vij. Retribue ilł: qũo
eenh anc 1 ſpüe n. X illi tibi. In pfe vo ſpũali ſpat rõ reuerẽtie ẽ peminẽ⸗
Se uhin. ti ptãtis. Ro.xiij. Omĩs aia ptãtibo ſublimioꝛibo ſb⸗
ʒ dita ſit. Rõ ðᷣo ſuſtẽtatõis ẽ diſpẽſatio inſtructõis vel ĩ⸗
ſiitutõis.Gal.vj.Coĩcet is ꝗ catheʒiʒat᷑ vbo ei ꝗ ſe ca
theʒizat in omibꝰ bonis. 77

Articul ſecũdus
Onſequẽt qrit᷑.vtꝝ hõr ĩ ſuo ĩtellectu dicat
reſpectũ preeminẽtie.Ad qð ſic.ſicẽ laus ad
laudatũ:ita ſe hʒ hõꝛ ad hoꝛatũ.ſ̊ laus dic

ſtatio peminẽtie boĩtatis ĩ illoꝗ laudat᷑:ita hõꝛ ꝓteſta
tio pᷣeminẽtie digtatis ĩ illoꝗ hboꝛat᷑.¶ Cõt.j.pe.ij.oẽs
hõꝛate.ſ̊ ↄſtat ꝙ ñ oẽs ſunt peminẽtes.hõꝛ igit᷑ ñ dicit
reſpectũ pᷣeminetie.i Itẽ.xij.ad ro.hõꝛe inuicẽ pᷣueniẽ
tes.ꝗᷓ hõꝛ ẽ reſpectu paꝛiũ.i¶] Itẽ amb.ſuꝑ illð luẽ.eꝛat
ſubditꝰ ilł dic.ꝙ filiꝰ dei hõꝛauit ioſeph.ñ debito:ſ̊ pi⸗
etatis officõ.i] Itẽ rex Aſſuerꝰ dẽ hoꝛaſſe maꝛdocheũ
vñ. vj. heſt. ſic hõꝛabit᷑ quẽ rex voluerit hõꝛare. So.
ↄcedẽdũ q; hõꝛ dic reſpectũ pᷣeminẽtie.eſt at᷑ peminẽtia
increata qᷓ attẽdit᷑ ſm pᷣeminẽtiã pᷣncipij.ſapie.bonita⸗
tis.q̃ excedit ĩ infinitũ quãlibʒ pᷣeminẽtiã cꝛeat᷑e. Inde
2— Sp eſi ꝙ hõꝛ infinitꝰ debet᷑ eo.Et ẽ pᷣeminentia cre ata:q̃
((&. * Hone fr .α. ¶Weſt pᷣmo ſm tres modos.ſm ꝑticipatiõʒ pᷣneipij ſapĩe ⁊
4 Ppoitatis. Itẽ p̃eminẽtia ĩ coĩcatõe pᷣncipijẽ ᷣʒʒ tres mo⸗
al. pg sS.qꝛ ẽ pᷣncipiũ ad eẽ ſiẽ pr caꝛnał.vt diẽ̃ glo.ad eph̊.
vü. ſic veꝰ pᷣncipiũ ẽ hoĩs ſic pꝛ ſcdᷣaꝛio.⁊ rõe iſtiꝰ pᷣemi
nẽtie ẽ pꝛ carnał hõꝛãdꝰ.ſicẽ dic hiero.de hõꝛe pa.hõꝛã
di ſunt parẽtes:qꝛ prĩo ſunt nobis cã naſcẽdi.Itẽ ẽ pᷣn
cipiũ ad bñ eẽ.qdð ẽ in eẽ ſpũali.⁊ rõe iſtiꝰpᷣeminẽtie eſt

nuerunt in oꝑe ⁊ ᷣmone.Glo.nõ eſt in vulua vt oñda⸗
tur pꝛ ſpũalis maxĩe dignꝰ hõꝛe.vñ paulus ꝑeuange⸗
.,liñ ego vos genui.Itẽ eſt pᷣncipiũ ad bñ eẽ in eẽ tꝑali.
* ſr on & 2 rõe iſtius p̃eminẽtie ẽ hõꝛãdꝰ pᷣlatꝰ tꝑał:vt rex.pᷣma
pe.ij. regeʒ hõꝛate.Itẽ eſt peminẽtia ĩ ↄicatõe ſapie:ra
tõne cuiꝰ pᷣeminẽtie hõꝛãdꝰ ẽ doctoꝛ ſeu ſenex.ĩ quibo ẽ
diſcretio młta exꝑientie.Leu.xix.coꝛã cano capite aſ⸗
ſurge ⁊ hõꝛa ⁊c. Glo.etate vel ſapĩa. in antigs.n.ẽ ſa⸗
piẽtia ⁊ in multo tꝑe prudẽtia.ſicut dr in Job.xij. Itẽ
eſt peminẽtia ĩ ↄpĩcatõe bonitatis: rõne cuiꝰ honoꝛãdꝰ
=è eſt viꝛ ſanctꝰ.vñ ad phi.ij.de epafrodito dicit apłs.ex⸗
cipite illũ ⁊c.⁊ poſt dic.⁊ hmõi cũ hõꝛe habetote: qm̃
ter opus xpᷣi vſq; ad moꝛtẽ acceſſit tradẽs aĩaʒ ſuã.
¶ Ad illð ꝗ̊ qdð obicit᷑.q oẽs ſunt honoꝛãdi.dðm ꝙ G
dicit᷑ rõne peminẽ᷑tie bonitatis.nõ ſolũ ſᷣm actũ ſic de⸗
bemꝰ eſtimare ĩ bonis.qꝛ quẽlibʒ bonũ debemꝰ eſtima
re nobis melioꝛẽ.ſᷣm illud phi.ij.Suꝑioꝛes ſibinuiceʒ
arbitrãtes:ſ̊ ſᷣm potẽtiã qua mali pñt fieꝛi melioꝛes qᷓ
nos ſumꝰ.rõne cuiꝰ poſſibilitatis:⁊ foꝛte dĩne pᷣdeſti⸗
natõis ad maioꝛẽ ꝑfectõʒ:etiã illi qui mali ſunt hono⸗
rant᷑. Silr intelligit᷑ illð.hõꝛe inuicẽ pᷣueniẽtes.dẽ eniz
ꝓpt᷑ pᷣeminẽtiaʒ boĩtatis eo mõ qͥ dictũ eſt.nõ ſuꝑioꝛi⸗
tatis q̃ attẽdit᷑ ĩ peminẽtia pᷣncipij vel ptãtis.4¶ Ad il
lud vᷣo qð dicit amb.de dño.dðm ꝙ nõ hõꝛauit ioſeph
vt pꝛeʒ ſuũ ꝑ generatõʒ:ſ̊ vt pꝛeʒ ſᷣm extimatiõʒ.qꝛ ſicẽ
. A,dr. ij.luc.puta bat᷑ filius ioſeph:ſine vt pꝛeʒ ſᷣm educa⸗
N.ttnG νæo -(n Eᷣ tionẽ vt ſuo exemplo ad honoꝛẽ exhibendũ parentibꝰ
r nutritoꝛibo inuitaret.l Ad vltimũ ddᷣm. ꝙ honoꝛare
gliquẽ dicit᷑ duobo mõis.Vno mõ id q̊ honoꝛet᷑ daẽ vt
ieW“ ſV pignitatez vel ſublimitatẽ. m h̊ aſſuerꝰ mardocheum
ασι 6ααι bonozauit: q; ſublimitatẽ qua ab alijs honoꝛaret᷑ cõtu
lit. Alio mõ honoꝛare dr honoꝛis officiũ exhibẽ. Offi⸗

4 † 4l — *

)

—O

Dᷣne. nztie vel dignitatis. pʒ ꝙ bonoꝛ ſp dicit reſpectũ pꝛe⸗
eminẽtie in illo qui honoꝛat᷑.Fᷣm ꝙ honoꝛare dẽ hono⸗

ris officiũ exhibere.

—

57 —

p̃eminẽtiã ĩ laudato.q̊ᷓ ⁊ hõꝛ ĩ hõꝛato.vñ ſic laus ẽ ꝓꝑte

hõꝛãdus pᷣlatus.ecci.iij. Canq; dñis vᷣuiet eis ꝗ ſe ge⸗

f ℳren⸗ /R) ciũ aũt hõꝛis ẽ ꝓteſtatio ĩ illo ꝗ hõꝛat᷑ alicuiꝰ ſupemi⸗

)

4 e Pe e e⸗

65,0% α E

Articulus tercius
Oſtea q̃rit᷑.cũ hõr dicat᷑ młtipłr.dẽ eĩ reſpe
ctu dei ⁊ reſpectu hoĩs:⁊ h̊ mitis mõis.re⸗
ſpectu pr̃is carnał.reſpectu ſpũał.⁊ regis.
7 ſenis.⁊ doctoꝛis.⁊ reſpectu ſct᷑i hoĩs:⁊ et᷑ reſpectu c⸗
cũq; hoĩs.vtꝝ bõr dicat᷑ equoce.QOð videt᷑.hõr.n.qui
debet᷑ deo ẽ hõr latrie q̃ hõ ꝓteſiat᷑ deũ ſic ſuũ ↄditoꝛẽ.
hõr vᷣo ꝗ debet᷑ homĩ ẽ hõꝛ dulie.ñ igr̃ dʒ vniuocaꝛi ho
noꝛ:quẽadmodũ creatoꝛ ⁊ cꝛeat᷑a ñ vniuocãt᷑.¶ Item
hõr ꝗ debet᷑ homĩ deteꝛmĩat᷑ młitipłꝛ.nã vno mõ accipr
in ſuſtẽtãdo:ſic diẽ̃ hiero.ꝙ cũ dẽ hõꝛa pꝛeʒ hõr ĩuictꝰ
nccijs miſtrãdis dʒ ĩtelligi.Alio mõ ĩ reuerẽdo.vñ ec⸗
cle.iij.hõꝛa patrẽ. Glo.reuerẽtiã exhibẽdo. Lercõ mõ
in obediẽdo.j.ad thi.v.Qui bñ pᷣſunt pᷣſpꝛi duplici ho
noꝛe ⁊c̃. Glo.vt ſpałr eis obediẽt ⁊ exterioꝛa miĩſtꝛẽt.
Nuarto Fᷣuiẽto.j.ad thi.vj.Quicũq; ſunt ſb iugo ſᷣui:
dñ os ſuos cũ hõꝛe dignos arbitrẽt᷑. Glo.bñ eis ſᷣuiẽ⸗
do. Quito obſeqᷓndo.ro.xij.hõꝛe inuiceʒ pᷣueniẽtes.glo.
nõ ẽ fraternꝰ amoꝛ niſi mutuis ſe pᷣueiat obſegis.Se⸗
xto aſſurgẽdo.ro.xiij.Cui hõꝛẽ:hõꝛeʒ.Glo.reddite ho
noꝛẽ ei cui debetis vt aſſurgẽ.hᷣ iſte drñtie ñ dicunt᷑ ̃m
vnã ratõʒ.̊ᷓ equoce.i Cõt᷑.hõr ſꝑ dicẽ̃ reſpectũ ſuꝑioꝛi
tatis q;tũ ad aliquã digtateʒ.ſᷣ̊ ſuꝑioꝛitas ſeu dicat᷑ de
creatoẽ ſeu de creata:n dr equoce:ſeu ſᷣm analogiax.Gᷣ
eſt ꝑ priꝰ ⁊ poſteriꝰ:quẽadmoduʒ ptãs.ptas.n.de deo
dẽ ꝑ eẽntiã.de creat᷑a vᷣo ꝑ ꝑticipatõʒ.⁊ ĩ creata deſcen
dit ptãs ꝑ priꝰ ⁊ poſteriꝰ ᷣm gꝗdũ ꝑticipatõis.⁊ h̊ ſig
ficat apłs.xiij.ad ro.vbi dic. Oĩs aĩa ptãtibo ſublimio
ribo ſubdita ſit.ñ.n.ẽ ptãs niſi a deo.̊ hõr ñ dicet᷑ eg⸗
uoce. So.hõr ſᷣm ꝓpꝛiã rõnẽ ẽ ꝓteſtatio pᷣeminẽtie ĩ
aliq̃ exhibitõe illi ꝗ hõꝛat᷑.hõr ̊ pᷣt accipi mateꝛialit ⁊

foꝛmalr. MMaterialr cũ accipit᷑ ꝓ eo qð exhibet᷑.vt bñ⸗

ficiũ.obſequiũ.obia.⁊ hmõi:q̃ dicta ſunt. IJor̃alr hõr

accipit᷑ p ipᷣa ꝓteſtatõe pᷣeminẽtie vel digtatis. qtuʒ g

ad ꝓteſiatõʒz hõr ñ dĩ equoce nee et᷑ vniuoce ̊ analogi

ce:quẽadmodũ rõ pᷣeminentie cuiꝰ eſt.qᷓtũ vᷣo ad exhi⸗
bitõʒ equoce diceret᷑ niſi ↄcernat᷑ ipſa ꝓteſtatio. Et ꝑ
h ſoluũt᷑ obiecta.quia in rationibo quibus ꝓbat᷑ ꝙ bo
noꝛ dei equiuoce:accipit᷑ honoꝛ materialit.in alijs foꝛ/
maliter.

Articulus quaꝛtus

Onſequent᷑ querit᷑.an in iſto precepto pᷣci⸗
piat᷑ quilibʒ honoꝛ exhibendus.Ad qð ſic.
In pᷣcepto quo ꝓhibet᷑ homicidiũ.ſ.ñ occi
ds: ꝓhibet᷑ omis motus animi ad nocẽqũ. ſicut dicit
glo. ſuꝑ illð math.v. Dictũ eſt antigꝗs nõ occides.q̊ in
pᷣcepto quo pᷣcipit᷑ honor: iu bet᷑ oĩs honoꝛ exhibẽdus
ꝓximo.vt bonoꝛ ꝗ debet᷑ ſeni.honoꝛꝗ debet᷑ regi.⁊ pa
tri ⁊ hmõi.¶. SIeʒ ↄtingit peccare inhonoꝛãdo ꝓximũ
multis modis.vt cum iuuenis inhonoꝛat ſeneʒ.vel ſeꝛ
uus dñm. vel filius patrẽ.ꝗ eſt ↄtra aliqð preceptuʒ.ſᷣ
nõ ↄtra aliud niſi ↄtra illud quo pᷣcipit᷑ honoꝛ. in hoc
precepto ꝓhibet᷑ quelibʒ inhonoꝛatio:⁊ iubet᷑ quilibʒ
honoꝛ. Cont᷑.honoꝛ ñ pᷣcipit᷑ h̊ abſolute:ĩmo cũ de⸗
termĩatõe honoꝛ pr̃is aut matris.vᷣ ꝗlibʒ ñ põt dici pꝛ
aut matr᷑ reſpectu cuiuſlibʒ.⁊ tñ ẽ honoꝛandꝰ vt ſociꝰ.
relingꝗt᷑ igit᷑ ꝙ nõ precipit᷑ ̊ mandato ꝗlibet honoꝛ ꝓ⸗
ximo exbibendus. Soto. doᷣm ꝙ m ratõʒ ꝓpriam
hoc pᷣcepto nõ iubet᷑ honoꝛ niſi patri ⁊ matri.vñ ñ pci
pit᷑ h honoꝛari niſi ꝗ ꝓprie põt dici pꝛ aut mr̃.hoc ẽ di
cere pᷣncipiũ ꝑ generatõʒ.hoc aũt eſt duobo mõis tmᷣ:
m ꝓꝙ eſt diſtinguere generatõʒ carnalẽ.⁊ ſpũalẽ.natu
raleʒ ⁊ gratuita.reſpectu eẽ nature:⁊ reſpectu eẽ gꝛe.⁊
Fm hoc ñ pᷣcipit᷑ h honoꝛ niſi pꝛis caꝛnalis vel ſpũ alis
ſcʒ pᷣlati.vñ glo.v.deut.honoꝛa pr̃eʒ carnalẽ vel ſpũa⸗
lem. Scðm vo ratõeʒ coẽʒ põt eẽ reductio honoꝛis ſe⸗
nis qui dẽ pater etate.ſicut dr ad thi.Senioꝛeʒ ne in⸗
crepaueris: ſed obſecra vt patrẽ. Regis qui dicit᷑ pat

„ — Qir 11

RXinc

Bye

B . zria
Jna.
—,

15
cen
ſis
mio

—
.

. S

tie/ Qetn Wr
2ESPET 4 Peeetn wrent

.
7 .

Nneſtio

miſcðᷣia. vel miatõe ĩ iudicãdo.El ſio pupilł mificoꝛs
vt pr. ecci. vij.⁊ et bonoꝛis ſocij inqtũ ſupioꝛ arbitrat᷑.
4Ad pᷣmũ & qð obijcit᷑ ſoluẽdũ ꝑ intemptoʒ.qa n ois
motꝰ ad nocẽdũ ꝓhibet᷑ cũ dĩ ñ occides:b gẽ determi⸗
natꝰad nocẽdũ ꝓxio qͥ ad eẽ ꝑſõe.ſic pʒ ex dictis. ¶¶Ad
ſecũdũ dom.ꝙ ẽ pcrm:qꝛ ↄ pceptũ moꝛale decalogi.⁊ ẽ
eĩ petm:qꝛ ↄ pceptũ additũ decalogo.ſic ſunt ĩlege in⸗
dicialia. in euanꝗᷓ pcepta aploꝝ ⁊ eccie. vñ ñ ſegt. ſi
ↄtingat peccare ꝑ inhonoꝛatõʒ. ꝙ q̃libʒ inbonoꝛato fit
ↄtra aliqð decalogi.

Membꝛum tercinz

Egt᷑ inquirẽ de ſoꝛma bꝰ pcepti qꝙᷓtuʒ ad
tria.iuſſionẽ.ꝓmiſſionez.⁊ oꝛdineʒ·

Articulus primꝰ

D pᷣmũ arguit᷑ ſic.Cũ honoꝛ intelligat᷑ du⸗
ob mõis.in exhibitõe reueꝛẽtie.⁊ exhibitõe
ſuſtẽtatõis.⁊ vtroq; hõꝛe dẽat hõꝛari ꝓxiꝰ
ꝓ tꝑe ⁊ loco.̊ pᷣceptũ de hõꝛe debuit dari generaliꝰ. vt
diceret᷑ hõꝛa ꝓximũ.aut q̃rit᷑ qre ñ.¶ Itẽ reſpectu pꝛis
mt᷑̃is ĩ nob ẽ motiuũ intriſecꝰ ad hõꝛis exbibitõeʒ. H
nõ ſie ẽ de qͥlibʒ ꝓxio. Aldinꝰ ꝙ difficile ẽ hõꝛare pꝛeʒ qᷓ
hõꝛare generalr vel vłr ꝓximũ.pᷣceptuʒ at᷑ ẽ de difficili
bono ſic vᷣtutes.ᷓ de magis difficili magis.rõne &̊ ma
ioꝛis difficultatis debuit pᷣcipi honoꝛ ſb hac for̃a. Ho
noꝛa /ꝓrximũ.qꝙᷓ ſub hac:hoꝛa pꝛeʒ. Dixeꝛt gqdã ꝙ ho
noꝛ ꝓximi generatr pᷣcipit᷑ implicite: ñ explicite.⁊ hac

rõe iudei eꝛãt q̃i rudes ⁊ ler pedagogꝰ.iõ a mĩoꝛibo ad
maioꝛa:a facilioꝛibo ad difficilioꝛa ꝓuehi debueꝛt. Ho

noraẽ at̃ ꝓxim̃.i.cuilibʒ indigẽti nccia mĩſtꝛaẽ: nimis

duꝝ erat eis.iõñ erat dãdũ pᷣceptũ de nccioꝝ exhibiti

one ſub for̃a explicita:ſᷣ ſub fora implicita.vt ſic duce

rent᷑ ad ꝑfectũ.deinde vᷣo euacuato qð ex ꝑte ẽ ſeu imꝑ

7 „ — — -

fectõis:daret᷑ ſub foꝛa explicita.Quia ðᷣo int oĩa q̃ ſũt
de re illiꝰ mãdati faciliꝰ ẽ hõꝛaꝛe pr̃eʒ ⁊ mẽeʒ:datũ ẽ ſp
bis termĩs.Eadẽ rõ ẽ q̃re cũ res tercij mãdati ſit moꝛa
lis:tñ dat᷑ ſub for̃a cerimoĩali.G.n.factũ ẽ ꝓꝑt᷑ altitudi
nẽ illiꝰmãdati.qꝛ ſi daret᷑ ſub foꝛa explicita:ñ intelli⸗
gerẽt illð. ¶T Sʒ ) B obijcit᷑ ĩ hũc modũ. Hu,. de s.vic.ĩ
li.de ſacꝛis. Pꝛimũ pᷣceptũ ſecũde tabule ad pꝛez ꝑtĩet
hoĩeʒ:ſic pᷣmũ pᷣme ad pr̃eʒ drũ.vtrobiq; pꝛnitas pᷣpo⸗
nit. vtrobiq; pᷣncipij dignitas hõꝛat᷑.qꝛ ?ᷣm q̃ndaʒ mo⸗
dũ ſic babẽꝰ pricipiũ naſcẽdi a pꝛe hoĩe:ſic pꝛincipiuʒ
eẽndi ꝑ ↄditõʒ accepimꝰa deo pre.vt diſcat coꝛ buůanũ
in eo pricipio qð videt:ꝗd dẽat illi pꝛcipio a qͥẽ ⁊ quẽ
nõ videt.Fᷣm h̊ & ĩ iſto pᷣcepto ſolũ pᷣcipit᷑ hõr pr̃is ⁊ ñ
ꝓrimi. OQð ↄcedẽdũ ẽ.¶ Ad illð g̊ qð pmo obijcit
dðm . ꝙ ſic pʒ ex pᷣccdẽti.iſtð pᷣceptũ oꝛdiat nos ad ꝓ⸗
ximũ ſolũ a qͥ trabimꝰ oꝛigĩeʒ:⁊ accipiꝰ naturã.ſicẽ ſe⸗

quẽtia oꝛdinãt ad ꝓximũ cũ qͥ hẽmꝰ cõeʒ naturã. Inð

eſt ꝙ ĩ H̊ pᷣcepto ſᷣm ꝗꝓpꝛiã ratõʒ nũqᷓ;cipit᷑ niſi honor
pr̃is aut mr̃is. Ad illð pᷣo qð obijc ꝙ illð difficiliꝰ ẽ.
dðm ꝙ illud ñ fac ad ꝓpoſitũ:qꝛ ñ pᷣcipit᷑ h hõꝛ gcunq;
honoꝛ determĩatꝰ.

Atem queritur qua/ S. j.
re n pᷣcipit᷑ hõr filij ſic hõꝛ pꝛis.⁊ oñdit᷑ ꝙ mag debuit
pᷣcipi.Prio ex hᷣ qð dr.ij.ad coꝝ.xij.Pres debẽt the⸗
ſauriʒaẽ filijs:nec debẽt filij ꝑentibo theſauriʒaẽ. ma
gis dent pentes filijs nccia mĩſtraẽ qᷓ; ecõueꝛio.ᷣ hõꝛ ẽ
in miſtratõe nccioꝝ. ꝙᷓ mag dʒz pcipi vel eẽ ĩ pcepto hõꝛ
filij ꝙᷓ pr̃is.¶ Ad idẽ ſuꝑ illð math.xix. diẽ Criſo.bu⸗
moꝛ aſcẽdit de radice ad ramos. ſ̊ a ramis ad radiceʒ
nõ flectit᷑: ſic caritas de pribo ad filios. ſ̊ ñ reuertit᷑ ad
illos.̊ pᷣmũ.¶ Itẽ mag tenemur ad meliꝰ.in ſuſtẽtati
one at᷑ filioꝝ ſaluat᷑ eẽ dinũ.vñ ecci.xxx. ¶Moꝛtuꝰ ẽ p
eid:⁊ q̃i ñ ẽ moꝛtuꝰ. ſileʒ.n.ſibi reliꝗt pꝰ ſe.ſ.filiuʒ. In
ſuſtẽtatõe at ꝑentũ ſolũ ẽ tꝑale vel ꝑticłare. Mag te
nent᷑ pꝛes hõꝛare filios ĩ ſuſtẽtãdo ꝙᷓ ecõuerſo.ꝛt ſi ſic .

)

rxxxiij.

tũc mag debuit eẽ ĩ pcepto hõr filioꝝ ꝙᷓ parẽtũ.¶ Itez
Seneca.Amoꝛ catuloꝝ ĩ venabula impigit feras.Et
oſee.xiij · Ero qᷓi vꝛſa raptis catuł.ꝑentes plꝰdiligũt
ſilios qᷓ diligãt᷑ ab eis natalłr.ꝗ̊ mag ẽ ð lege natuẽ.⁊
ſic ꝑtiet mag ad decalogũ.⁊ inde vt priꝰ. Cõt᷑. Jus
nat᷑̃ale dic tenẽi ad ẽᷣtitudinẽ ⁊ ſugẽ ingtitudinẽ.b ſic
Thob.iiij.dĩ de mꝛe filio.Memoꝛ eẽ de bes q̃ ⁊ quãta
ꝑiclła paſſa ſit ĩ vtero ſuo ꝓpt᷑ te.Glo.ne ſis ingtꝰ ma⸗
ternis laboꝛibo:redde te ei q̃ cũ laboꝛibo dedit te.̊ ma
gis tenẽt᷑ filij ꝑẽtibo qᷓ; ecõuerſo:qꝛ plꝰ receper̃t ab eis.
Iteʒ amb.ſuꝑ luc.xiij.Etſi paueris mr̃eʒ ñ reddidi
ſti ei cruciatꝰ qͥs ꝓ te paſſa ẽ.n obſeꝗa ꝗbo te geſtauit.
nõ alim̃ta q̃ tribuit tibi vero pietatis affectu ĩmulgẽs
labꝛis vbera.ñ famẽ quã ꝓ te ipᷣa tolerauit:ne ꝗd qð ti
bi noxiũ eẽt omedẽt.ne ꝗd qð lacti nocẽt haurirʒ. tibi
illa ieiunauit.tibi mãducauit.tibi illa cibũ quẽ voluit
ñ accepit.tibi quẽ noluit cibuʒ ſumpſit.tibi vigilauit.
tibi fleuit.⁊ ita illã egere patieris.illi debes qð habes
cui debes qð es. Lho.iiij.honoꝛẽ hẽbis mr̃i tue oĩbus
diebo vite tue.Ex his pʒ mag debẽ filios bõꝛare parẽ/
tes qᷓ; ecõueꝛſo.¶ Itẽ ph̊s.q ſpaꝛſim ſemĩata ſunt ĩ aĩa
libus ꝑ naturãà:ĩ hoĩe collecta ſunt ꝑ rõeʒ.hᷣĩ li.ð aĩa⸗
libo legit᷑.ꝙ pulli lalach.ſ.cuiuſdaʒ auis cibãt ꝑentes
ſuos ĩ ſenectute.⁊ pulli marothoth.ſ.cuiuſdã alterius
auis cibãt parẽtes ſuos ñ ſolũ ĩ ſenectute:ſᷣ̊ qncũq; ĩ⸗
digẽt. ̊ iſtð maxie dʒ ſᷣuari ab boĩe.⁊ inð pᷣmũ.⸗. Stẽ
hiero.ð hõꝛe ꝑentũ.ꝑentes adeo debẽt libeꝛos br̃e dul
cioꝛes:qꝛ ꝑ alios reꝑari ñ pñt. vt cũ eos lex nat᷑e ſub⸗
traxerit: nec pr̃eʒ aliũ tibi poteris inueĩre nec mẽez. nõ
ſic ẽ at᷑ de filjs. Soło.nondũ ꝙ amoꝛ pr̃is ĩ filio to
tus ẽ gtuitꝰ:qꝛ filij ſunt a ꝑẽtibo.⁊ incẽdit᷑ amoꝛ ille ꝑ
naturã ſenſualitatis.vñ hieꝛo.de ho:pa.mem̃to ꝑẽtuʒ
eẽ ꝙ tatł es:qͥꝝ maĩbo crem̃ta ſumpſiſti.⁊ ſeꝗt᷑.ſit tibi
Fta vita ipᷣoꝝ ꝗbo carioꝛ ẽ vita tua qᷓ; ꝓpꝛia.redde amo
ris vicẽ colẽde pietatis. Umoꝛ at᷑ filioꝝ ĩ ꝑẽtes maxĩe
ẽ debitꝰ:qꝛ accipiũt a ꝑentib eẽ ⁊ educatõʒ vñ dẽnt ſe
ilł.vñ hiero.exolie fili qð debes ⁊ officia cbita q̃licũʒ

exbibe famulatu: qꝛ ꝑentibn nẽo pᷣt reddẽ qð debet᷑. ?

bmõi amoꝛ intẽdit᷑ ꝑ viã rõis ñ ſenſi nalitans E igit
q̃rit᷑ q̃re ñ ẽ mãdatũ de hõꝛe filioꝝ ſiẽ̃ de hõꝛe ꝑentũ.di
cẽdũ ꝙ nat᷑a ſufficiẽt incliat ad H̊. Ad hõꝛẽ vᷣo ꝑentũ ĩ⸗
clinat rõ excitata ꝑ ↄſideratõʒ debiti ⁊ pᷣcepti.quẽad⸗
modũ ñ ẽ pᷣceptũ de amoẽ ſui:qꝛ ad h̊ ſufficiẽt inclinat
nata:ſ de amoꝛe ꝓximi. Pretea.alia rõ c.qꝛ oĩs hõr

theologicꝰ ẽ reſpectu p̃eminẽtis:ſic pʒ ex dictis.pꝛ aũt

eo ꝙ ẽ pncipiũ ſilij peminẽtiã hʒ reſpectu ipᷣiꝰ: ⁊ ñ ecõ⸗

uerſo. ¶ Et ſi obijciat ex illo qð bẽ ad ephᷣ.v. ſubiecti
inuicẽ. Glo.ñ ſoluʒ auditoꝛes pᷣlatis ſ̊ plati ſubditis.

Ex qͥ videt᷑.ꝙ bõr ñ ſꝑ dicat᷑ reſpectu peminẽus.Rñ⸗
dendũ ẽ.ꝙ reuerẽtia ſubiectiõis duplici rõne exhibet᷑.
ſcʒ ĩ ſignũ ſubiectõis:⁊ ĩ ſignũ mutue caritatis.In ſi⸗
gnũ ſuꝑioꝛitatis dʒ exhiberi ab inſerioꝛibo pᷣlatis. vñ
glo.ſuꝑ illð.v.ad eph̊.ſbiecti inuicẽ pᷣlati ſbʒditis. Jn
caritate eis ſᷣuiẽdo:⁊ hũilit curã gerẽdo. Vñ diſtinguẽ
da ẽ duplerx ſubiectio.ſubiectio inferioꝛitatis:q ẽ mĩo⸗
ris.⁊ hoꝛis q̃ ẽ maioꝛis.vñ ibidẽ dic glo.etſi dignitas
eſt maioꝝ:admiſtratoꝛia tñ cẽ.vñ.j.ad coꝝ.ix.oĩm me
Fuũ feci.eſt ꝙᷓ maioꝝ ſalua tñ dignitate puire:ſicẽ mĩo⸗
rũ ẽ hũilit᷑ obedire.i Ad illð ꝗ̊ qð pᷣmo obijcit᷑ ꝙ filij
ñ debẽt theſaurizaẽ pentibo. doᷣm ꝙ ñ ſegt ex B. ꝙ ñ de
beãt necia miſtraẽ.theſauꝛiʒ aẽ.n.ẽ ex ſuꝑabũdãtia ſuc
cedẽti impoſteꝝ nccĩtati ꝓuidẽ.qꝛ rees ñ ſuccedũt fi
lijs b̊ ecõnerſo.iõ dẽ ꝙ filij ñ debẽt iheſau. pa.ANDiſtꝛaẽ
vo nccia ẽ pñteʒ indigẽnã ſuꝑlẽ.⁊ ̊ tenet᷑ filiꝰ facẽ pꝛi
maxĩe ey h̊ ꝙ ẽ ei prĩcipiũ (M ſecũdũ ⁊ q̃ꝛtũ iã pʒ rñ
ſio. qꝛ ex H̊ ꝙ effectꝰ patꝝ decurrit ĩ filios ꝑ naturãa ſen
ſualitatis.ñ at ſic ecõuerſo.iõ mag dʒ eẽ pceptũ qð eſt
mag debitũ ⁊ ad qð minꝰ incliat nata.vt hõr parẽtũ.
1¶ Ad terciũ dõᷣm. ꝙ ſuſſẽtatio taʒ ſilij ꝙᷓ pꝛis reſpicit
xſonã.ꝑſõa.n.ſingłaꝛis ipᷣa ẽ q̃ ſuſiẽtat᷑ ñ ſpẽs.impꝛo⸗

v /R —,
VvN Pap* Hon P6 Part Gono? P
M CcI

HW

C=R *) encead wmrt Ghee

Pall. „ 10—☛α¾ abat Penhs

filte

us ne ſtr⸗ Sprf *„ Orhonvee

— - 8
⸗ P'r Sin le,* Fenſoααα
— Q

92) 4

4 X Anſbar n.

uine

— L..5 ſer

prie.n.dicit᷑ ſpẽʒ ſuſtentari: eum ſingłare ſuſtentat. 2 quo nõ debuerũt parentes honoꝛari.2 cuilibʒ cõe br̃e
cum ſub illa impꝛopꝛietate eque ſuſtentant᷑ ſpecies cũ parẽtes quos tenet᷑ honoꝛare ſp:etſi ñ ad ſꝑ.⁊ iõ affir⸗
ſuſtentat᷑ pater ſicut cum ſuſtenta᷑ filius.ideo eſt inte matiue. Sʒ in alijs mandatis nõ eſt inuenire ᷣm affir
rimenda ꝓpoſitio quaʒ ꝓponit. .—. mationẽ ita vniuerſale ᷣm omne tempꝰ:⁊ cuilibʒ. Oc⸗
Articulus ſecũdus cidere.n. iuſte ꝙuis ſit vniuerſale qtu ad om̃e tempꝰ:
2— nõ tñ qᷓtum ad omẽʒ ꝑſonã.ſ̊ ſolũ iudicis. Sʒ ĩ nega⸗
Onſequent querit᷑.quare huic mãdato ad⸗ tione vniueꝛſali eſt.nõ occides iniuſte.Silłr vti coniu⸗
dita ẽ ꝓmiſſio pluſqᷓ; ceteris. Si dicat᷑ qex ge moderate nõ obligat omẽs ⁊ ſꝑ:qꝛ ſic tenerent᷑ oẽs
hoc ꝙ iſtud eſt affirmatm: ⁊ ideo de facido habere vxoꝛes.ſ̊ negatio nõ mechaberis vlis eſt. ⁊ ſilr
bono. alia ðᷣo pᷣcepta ſecũde tabule ſunt negatiua. ſiẽ in mandatis alijs que dant᷑ negatiue ĩ ſecũda tabula.
nõ occides.nõ mechaberis.⁊ ideo de nõ faciẽdo malũ Sʒ qᷓuis hec rõ poſſit aſſignari ĩ ſecũda tabula: nõ tñ
tũ ad foꝛmã precepti. acienti aũt bonũ debet᷑ mer⸗ in prima.¶ Ad illud vᷣo qð querit᷑:quaꝛe addit ꝓmiſ⸗
ces ⁊ premiũ:nõ facienti aũt malũ inqtũ hmõi nõ pt᷑ ſio longeuitatis.dðᷣm ꝙ rõne ↄgruitatis fit talis pro⸗
hoc debet᷑ merces:ł vitatio ſupplicij ſolũ.¶ Adhuc eſt miſſio.Congruũ.n.eſt vt ꝓcuratio oↄſeruatõis vite pᷣn
queſtio.quare illud preceptũ pꝛeponat᷑ ſub ſoꝛma affiꝛ cipij:mereat᷑ ↄſeruatõʒ ſui.vnde Hiero.de honoꝛe pa⸗
matiua pluſꝙᷓ cetera.cũ dictum ſit in pᷣcedentibo ꝙ ĩ qᷣ⸗ rentũ. Humanitas talibo ꝑſonie oblata.ſ.parentibus
libet precepto intelligat᷑ affirmatio in iuſſione:⁊ nega viuendi tempꝰ extendit.⁊ moꝛte dilata vicẽq; facienti⸗
tio in ꝓhibitõne. Iteʒ in pᷣmo precepto prime tabule bus reddens officia noſtꝛa dño videnti ↄmendat. Iteʒ
addit᷑ ꝓmiſſio cũ dicit.faciẽs miſcdᷣiaʒ in milia: cũ tñ meret᷑ ab boĩe cui ẽ principiũ.ſ.filio vt eius vita ſuſtẽ⸗
ſit negatm̃.4 Iteʒ quare addit᷑ ꝓmiſſio longenitatis. tetur: ita ꝓlongetur. vnde hiero.in eoð. IFoueat᷑ pa⸗
Si dicat᷑ ꝙ iſtud eſi ꝓpter ↄgruentiã:quia ↄgꝛuũ ẽ ꝙ ꝗ rrentũ ſenectus:⁊ factis eoꝝ viciſſitudo reddat᷑.videãt
oſeruat vitã patris:ꝙ vita eius ↄſeruet᷑. cũ in quinto liberi veſtri quid faciant:aut viceʒ vobis ſimilẽ reddi⸗
p̃cepto nõ occides:ꝑ affirmatõʒz iubeat᷑ ↄſeruatio vite turi.õ aũt ſic de ↄſeruatõne vite alteꝛius hoĩs qui ñ
ꝓrimi.vñ ſuꝑ.v.deut᷑.glo.paſce fame moꝛientẽ: quẽ ſi eſt nobis principiũ.4 Ad illud qð querit᷑ de gemĩa ꝓ⸗
nõ pauerio:occidiſti.Illi p̃cepto maxime debuit addi miſſione:que ponit᷑ in deu.dðᷣm ꝙ in illa ꝓmiſſiõe fit
iſta ꝓmiſſio.ꝗql Iteʒ querit᷑.quare in exodo addit᷑ vna additio ꝓpter explanatõz. Longeuitas.n. in miſeria ñ
ꝓmiſſio tm̃.quia ibi dicit᷑.honoꝛa pꝛeʒ vt ſis longeuꝰ. eſt apetenda.nec ꝓmiſſio longeuitatis ſimpłr: niſi cũ
⁊ in deu.v. duplex. vbi dicit᷑.vt lõgo viuas tꝑe:⁊ bene ſucceſſu ꝓſperitatis alliceret. Ideo pꝛeceptuzʒ deut.qð
ſit tibi. Si dicat᷑ ſicut quidã dixerũt:ꝙ h̊ eſt ꝓpt dupli dʒ explanatio eſſe exo.determĩat longeuitatẽ hñteʒ cõ⸗
cem ſtatũ.ꝑfectoꝝ ⁊ imꝑfectoꝝ.mãdata aũt exodi re⸗ iuncta ꝓſperitatẽ eẽ in ꝓmiſſione cũ dicit.vt longo vi⸗
ſpiciũt ſtatuʒ imꝑfectoꝝ.mandata vo deut.ſtatuʒ ꝑfe⸗ uas tꝑe.in quo ꝓmittit᷑ diuturna ↄueꝛſatio.⁊ bene ſit
ctoꝝ.ideo im ꝑfectis qui ſuſtentãt coꝛpaleʒ vitã patrũ tibi.in quo ꝓmittit᷑ diuturna ꝓſperitas ad bene eſſe.
addit᷑ vna ꝓmiſſio.ſ.longeuitas in coꝛꝑe.ꝑfectis vᷣo ꝗ 4 Ad illud vᷣo qð querit᷑ quare/ꝓmiſſio conſilis addi⸗
ſuſtentãt nõ ſolum vitã carnaleʒ tꝑali ſubſidio: h̊ etiã tur p̃dicto mandato figurali.dom ꝙ in lege eꝛat ꝓmilſ⸗
ſpũaleʒ vitam ſpũali ſolatio parentũ:duplex pᷣpoĩt᷑ ꝓ⸗ ſio addita precepto:aliqũ ꝓpter ↄgruitateʒ actus.⁊ HG
miſſio.ſ.longeuitatis in coꝛꝑe: ⁊ bñ eſſendi in mente. mõ longeuitas ꝓmittit᷑ honoꝛanti patrẽ.Aliqñ Apt᷑ cõ
. il Cont᷑.xxij.deut.precipit᷑.ſi inueneris matrẽ pullis trarietateʒ abuſionis actus:quẽadmodũ in pᷣdicto ce⸗
W vel ouis incubanteʒ.nõ tenebis eã cũ filijs.ſᷣ abire pa⸗ rimoniali. Qam ad litterã erroꝛ augurioꝝ apud ydo⸗
P tieris vt bene ſit tibi:⁊ longo viuas tꝑe.Sʒ ↄſiat ꝙ il⸗ latras credebat obtineꝛe longeuitate: ſi capet matrem
5. lud preceptũ nõ eſt obſeruantie ꝑfecte: ⁊ tñ ei ꝓmittit᷑ ſuꝑ pullos: ſeu ſuꝑ oua incubantẽ. ideo pꝛeceptũ dĩne
, J. ideʒ qð in deut.honoꝛanti patrem. Qulla eſt & aſſig6ta „legis occurrit ꝑ ꝓbibitõeʒ obſeruãtie augurij.⁊ vt lõ⸗

4 4* — . . . . . — . i. . . . — .
*Fuc apt AI Be ſer ratio. Solo. dom ꝙ ꝓmiſſio addit᷑ buic p̃cepto: vt gilus ad hoc eos remoueret: ⁊ ne timerẽt ex h̊ infoꝛtu⸗
— ’* Hene P at ad ſuſtentationeʒ parentũ allicerent᷑ filij:⁊ inclinarẽt᷑ . niũ vite ſibi futuꝝ adeſt diuina ꝓmiſſio:que ꝓmittit
4 4 — . P — 1— — .1 2* — Mν .— — „ * . — P ☚ — —
ex dina ꝓmiſſione.quẽadmodũ ad ſuſtentatõʒ filioꝛũ E auguriũ faciẽti longeuitatẽ ⁊ vite felicitatẽ. Et ſi q̃
4

inclinant᷑ paꝛentes ex natuꝛa.⁊ maxime ſicut dictũ eſt reret᷑.quare tanta ꝓmiſſio quãta bonoꝛanti patrẽ.re⸗
S.queſtione de modo traditõis mandatoꝝ ꝓpter aua⸗ ſponſuʒ ẽ qõne de ↄtinẽtia legis.qꝛ h̊ nõ eſt quia illud
riciã iudeoꝝ euacuandã. Quia g honoꝛ patris intelli⸗ in genẽ ſit tantũ bonũ quantũ honoꝛ parentũ:pᷣ hoc ẽ.
gitur in erogatõne:euacuãda erat auaricia ſilioꝛuʒ di quia obſuantia hꝰ pᷣcepti ꝓ illo tꝑe deſtruebat tantuʒ
nina ꝓmiſſione. Pretea rõne ſtatus ꝓpli iudaici cum malũ vel maius:quantũ ẽ inbonoꝛatio parentũ.videlʒ

atn eſt lex quia data eſt in deſeꝛto: in quo ꝑ nrutenni . ydolatrie partẽ:q̃ ẽ in augurijs ad inhonoꝛatõʒ dei.
fatigatõz itineris ꝑuenturi erant ad terrã ꝓmiſſionis —
ne filij in ſubuemedne neceſſitatibo pareßtücque tũc Articu us tercius —
maxime ingruebãt)eſſent negligẽtes:excitãdi erant ꝓ Onſequẽt querit᷑ de oꝛdine bꝰ mãdati.iã
miſſione diuina.. Ad illud vᷣo qd querit᷑: quare affir⸗ cũ ĩ pᷣma tabula pᷣoꝛa ſint negatiua affirma⸗
. matiue dat᷑. dom ꝙ p̃cepta dabant᷑ inꝑfectis ⁊ rudibo fiaericerg ſitr debeat eẽ in ſcða.aut q̃ꝛi⸗
„ —— NXaO L, er ex coꝛꝛuptoe nature:pꝛonis ad omittendũ bonũ facien r qre ñ.¶ Si dicat᷑ ſic gdaʒ dixerũt.q de deo magis
Qn h Prße. Ouf. ſer aü ⸗ du: 7 ↄmittendũ maluũ vitandũ.vbi erat maioꝛ ꝓni⸗ ansſelm⸗ qd ñ ẽ ᷓ gd 3 3 j0ꝛ negaio affiꝛmatiõe
tas ad omiſſionẽ q; ad ↄmiſſionẽ dabat᷑ pceptũ affirma in pᷣceptis ꝗᷓ oꝛdinat ad deũ. De hoie vᷣo pᷣmo ↄgnoſci⸗
tiue. nde cũ duo ſint: honoꝛatio patris exhibenda:⁊2 mus qd ẽ.iõ ĩ ßcehtis oꝛdinãtibo ad ꝓximũ poꝛ ẽ affir⸗
inhonoꝛatio ſugienda. ꝓnioꝛes erant ad omiſſiõeʒ ho⸗ matio negatõe.Cõt᷑.ſiue oꝛdine ad deũ ſiue ad ꝓximũ
noꝛatõis:q ad ↄmiſſionẽ inhonoꝛatõis.Et iõ affirma⸗ nõ pᷣcipit᷑ vel ꝓhibet᷑ niſi actꝰ nr̃.nẽ aũt actꝰ nobis no
tiue debuit dari pᷣceptũ patris:ne ex auaricia q̃ in eis tiſſimꝰ eſt ⁊ eq: ſiue ſit actꝰ iuſſus vel ꝓbibitꝰ reſpectu
marie erat: ſic pʒ ex euagelio: vel negligẽtia diuturni cei:ſeu iuſſus vel ꝓhibitꝰ reſpectu ꝓximi.· Propter
kuitij ⁊ laboꝛioſi in deſerto iſtud omitterẽt. VUbi pᷣo nõ hHͥ dᷣm.ꝙ h̊ ẽ rõne principij:cuiꝰ honoꝛ pᷣcipit. Vnñ ſiẽ
ſolũ ad omiſſionẽ ꝓnitas erat:ſᷣ ad ↄmiſſionẽ erat im⸗ in oꝛdine ad deũ pᷣmũ pᷣceptũ ẽ de honoꝛe pꝛincipij qð ẽ
petus ꝓnitatis coꝛꝛuptõis:dabat᷑ preceptũ negatiue. dꝰ ĩ pꝛima tabula:ita ĩ oꝛdine ad ꝓximũ pᷣmũ pᷣceptũ
ꝓt cuũ ex conuptõe nature maxĩe ꝓni eſſent ad homici⸗ eſt de oꝛdine principij qð ẽ hõ in ſcdða tabula.vnde ſic
Dia ⁊ furta ⁊c.ideo negatiue data ſunt.nõ occides ⁊c. dicit Hu.de ſanc.vic.Atrobiq; dignitas principij ho⸗
il Juerũt tñ qui dixerũt ꝙ honoꝛare parentes vniuer noꝛatur. “

„ .

ſale eſt reſpectu tꝑis oĩg: ⁊ oĩs ſubditi ·qꝛ nõ fuit tps ĩ
— C . 8 9) At1 Er. aàa A R
e r. ) a ie aend

— —

„ —

— –— — — — — —

Queſtio
Membꝛum quaꝛtuz

Einge querit᷑ de obligatõe h pᷣcepti.Cir
ca qð querũt᷑ ꝗnq;. Primo.an ſoluatur
obligatio ꝑ votum religionis. Scðdo.an
ꝓOter necĩtateʒ patris dimittẽdus ſit in⸗
greſſus religionis. Tercio de bonoꝛe renerẽtie qtũ ad
obedientiũ: in quibo debeat᷑ patri carnali.Quaꝛto.an
honoꝛ debeat᷑ patri ſpũali ex pᷣcepto.Quito.an honor
tebeat᷑ malo pꝛelato.

Articnulus primꝰ

D primũ ſic. Hoc preceptũ eſt pᷣceptũ mo⸗
rale legis nature. eſt immobile.g ꝓter ĩ⸗
greſſuʒ religionis nullꝰ abſoluitur ab illo.
¶ Item pꝑfectio gratie nõ deſtriut qð ẽ natuꝛe ̊ ꝑficit.
Cum ꝗ̊ ingreſſus debitus religionis ſit ꝑfectõis gtie:

ꝑficit obuantiã honoꝛis parentis ⁊ ñ ſoluit.⸗ Iteʒ

ĩoſiliũ ſoluit preceptũ:nõ ſe ↄpatiũt᷑.g ſunt ↄria. in
oꝛdine vite moꝛalis determĩato a deo eſſet grietas.qð
eſt incõueniens.¶l Iteʒ obſeruãtia ↄſilioꝝ ſe bʒ ad ob
ſeruantiã pᷣceptoꝝ ſicut ꝑfectio ad ꝑfectibile.ſic oñdit
dñs math.xix.cum ſeruanti mãdata dixit.vnũ tibi de⸗
eſt.ſi vis ꝑfectus eſſe vade ⁊ vende oĩa que habes.ᷣ ꝑfe
ctio nõ tollit ꝑfectibile ſ᷑ ↄplet.Ingꝛeſſus ꝗ̊ religionis
nõ ſoluit obligationeʒ hꝰ precepti.⸗.! Dixeꝛũt quidam
ꝙ ſolueret᷑ obligatio ꝑ ingreſſuʒ religionis qᷓtũ ad ef⸗
fectum:̊ nõ qtũ ad affeciũ. Sʒ ð.pᷣceptuʒ illud ꝑ opꝰ
adimplet᷑.vt pʒ ab expoſitoꝛibo:nõ ꝑ affectũ. obligat
ad opus.⸗! Iteʒ que eſſet cauſa quare ſolueret᷑ obliga⸗
tio in actu.nũꝗd ꝓpter impoſſibilitatẽ. ſiłr ꝑ paupeꝛ
tateʒ irreleuabilem ſoluere. Cont᷑. Cum aligꝗs ſuo
arbitrio ingerit ſe in impoſſibilitateʒ qua nõ põt face⸗
re qð tenet᷑ peccat. ſ religioſus ingrediendo religionẽ
ponit ſe in impoſſibilitate qua nõ põt honoꝛare paren
tes miniſtrãdo nccia.quos tenet᷑ honoꝛare.& ingredi⸗
endo religioneʒ peccat.¶ Iteʒ preceptũ dicit:da ſuꝑ⸗
flua.ↄſiliũ dicit: da oĩa.ſ̊ iſta nõ ſe ↄpatiũt᷑.nec datis
omiĩbus poteſt ſubuenire patri in nccijs.ᷓ nõ ſe cõpa⸗
tiunt᷑ ↄſiliũ ⁊ preceptũ.ſoluit᷑ igit᷑ obligano pꝛecepti ꝑ
ↄſiliũ.¶ Iteʒ honoꝛa patreʒ obligat ꝓ loco ⁊ temꝑe.ſᷣ
in religione nunqᷓ ẽ tempꝰ nec loeus honoꝛãdi.ſic re⸗
ligioſus ñ obligat. Rñſio m qͥſdã. ꝙ nullũ oſiliuʒ
ſoluit obligatõʒ pᷣcepti nature.vñ nec iſtud.tñ qꝛ affir
matm̃ eſt nõ obligat niſi ꝓ loco ⁊ tꝑe. Vnde obligatio
eſt ad nõ miniſtrandũ nccia patri ſimptr: pᷣ ſub cõdi⸗
tione duplici.vna ex ꝑte dantis ſi hʒ:⁊ alia ex ꝑte reci
pientis ſi indiget.Et ad h̊ ſꝑ tenet᷑ ſecularis ⁊ religio⸗
ſus.ſ.dare ſi hʒ:⁊ ſi p indiget. ᷣ qꝛ religioſus nũqꝙᷓ pᷣt
habẽ: ideo nũꝙᷓ; dabit.⁊ nõ tranſgredit᷑ qꝛ nõ tenebat᷑
ſimptr.Eodeʒ modo dicũt de omibus affirmatis. qꝛ ñ
eſt obligatio ſimplex:ſ ↄditionalis.Nec eſt ↄtraria do
ctrina preceptoꝝ ⁊ oſilioꝝ: qꝛ pᷣcepta nõ obligãt abſo⸗
lute.¶ Sʒ ↄtra.gal.v. Si ſpũ ducimini nõ eſtis ſb le⸗
ge. ſi ᷓ duce ſpiritu aligs intrat religioneʒ: iam nõ li⸗
gat᷑ lege honoꝛis exhibendi parentibo.4:. Iteʒ ſi dice⸗
ret᷑ ꝙ eſſe ſub lege eſt vt impleat᷑ ex timoꝛe.iſte auteʒ ex
amoꝛe implet legeʒ.⁊ ideo nihil ad ꝓpoſitũ.Cont᷑.cõ⸗
ſtat ꝙ religioſus moꝛit᷑ mũdo. obligatio viuentiũ in
mũdo nõ artat eũ. nõ tenet᷑ ad miſirandũ nccia que
ꝑtinẽt ad vitã mũdi.q Iteʒ ſi moꝛit᷑ filius moꝛte natu
re:ſoluit᷑ ab obligatõe hꝰ honoꝛis pr̃is.&̊ᷓ ſi moꝛit᷑ moꝛ
te gratie ⁊ ꝑfecte ſicut religioſi ſoluet᷑. cũ moꝛs gratie
eque nos ſeparet a vita mudi.quia qð eſt moꝛs ſecula
ribo: H̊ eſt introitus religionis religioſis quo ad mun
dũ. Itez matrimomiũ ↄtractũ añ carnalẽ copulã ſol⸗
uit ꝑ votuʒ religionis.⁊ hoc nõ ẽ mſi qꝛ ẽ quedã moꝛs
ſpũalis.Noꝛte aũt ſoluit᷑ vinculũ matrimonij.ᷣ ⁊ ob
ligatõ exhibitõis mũdanoꝝ ſoluit᷑: qꝛ illis moꝛit᷑ oĩno
religioſus. Proptea videt᷑ dm.ꝙ cũ honoꝛ patris

„

CS – 6 „
A. 266 ◻ a. Hvn

—

.ae cC -ente 7

.vxxxiij.

aliſtat in pluribo:⁊ omĩa intelligãt᷑ cũ dicit᷑ honoꝛa pa

.

treʒ.vt pʒ ex predictis.nõ ſoluit᷑ obligatio exhibitõis
honoꝛis ꝑ introitũ religionis:lʒ ſoluat᷑ obligatio quo
ad debitũ ſuſtentatõis.qꝛ quo ad illam ſolutõz moꝛit᷑:
ꝗ moꝛit᷑ mũdo. Sʒ exhibitio ſpũalis in reuerẽdo ĩ ↄſo⸗
lando in oꝛando nõ ſoluit᷑: immo ſub obedientia ma⸗
gis auget. ⁊ ex hoc eſi ꝑfectõ pᷣcepti honoꝛis pr̃is.iõ
enim ꝑficit᷑ in exhibitõe coꝛꝑali: que nõ exhibet᷑ patri
cã ↄfoꝛmitatis ad deũ principiũ: p rõne indigẽtie.iðo
ꝑficit᷑ in exhibitiõe ſpnali marĩe in q̃ eſt ↄfoꝛmatio ad
deũ.Et ꝑ hoc pʒ ſolutio ad obiecta.

Articulus ſecũdus

Oſtea querit᷑.vtꝝ ꝓpter nccĩtateʒ parentuʒ
dimittendus ſit ingreſſus religionis.nã ho
noꝛ patris intelligit᷑ in coꝛꝑali exhibitione
cũ tempꝰ eſt.ſ̊ indigentibo parentibo tempꝰ ſubuenien
di eſt.ſi ̊ ego nõ ſubuenio:tranſgredioꝛ.qꝛ nõ bonoro
patrẽ qn tempus eſt honoꝛandi.̊ intrando religioneʒ
pono me in ſtatu ñ ſubueniendi.qᷓ pecco.q⸗ Cõt᷑.mar⸗
ci.iij. Que eſt mat᷑ mea ⁊ qui ſunt fratres mei? Glo.ñ
recuſat obſequi matri qui dicit. honoꝛa patrẽ ⁊ matrẽ
ſ̊ oñdit ſe plus debere paternis miſterijs q; affectibus
mateꝛnis.iõ exemplo monſtrauit qð verbo ait.ꝗ amat
patreʒ aut matrẽ plus qᷓ; me:ñ ẽ me dignꝰ. Si q̊ᷓ intro
itus religionis ꝑtiet ad paternũ miniſteriũ:ñ ẽ dimit⸗
tendus ꝓpter paternũ affectum. ¶q Itez ibidem in glo.
Opus ſpũale prefert cognatõni docẽs melioꝛeʒ eſſe co
pulam coꝛdiũ q; coꝛpoꝝ. Ad łh̊ dicũt quidaʒ. Quia
aut poteſt ſecure manere in ſeculo ſine detrimẽto ſalu⸗
tis.⁊ in tali caſu dicũt ꝙ nõ debet intraꝛe:ł̊ patri mini
ſtrare.Aut videt ſibi iminẽ ꝑiculum ſalutis ⁊ lapſuʒ ĩ
peccatũ:⁊ in tali caſu nõ tenet᷑. Alij vᷣo dicũt ꝙ qncũq;
ſpiritu dei ducit᷑:nõ tenet᷑ manere in ſeculo:vt miſtret
neceſſaria paꝛentibo. Signũ aũt ꝙ ducat᷑ a ſpũ triplex
eſt. Primũ.iocũditas mentis ex ꝑfectõe religiõis cõſi
derata.Secũdum. ꝓpoſitũ cauendi circũſtantias pec⸗
cati.Terciũ.ꝓpoſitum ꝓficiendi in melius.Dicũt q;.
aut hʒ temꝑalia de quibo poſſit ſuſtentari: aut ñ hʒ.
i hʒ põt patri dimittere ea ad ſuſtentatõʒz. ſi non bʒ
nõ tenet᷑ tũc miſtrare. ſᷣ cũ tranſſert ſe totalit ad ſerui
tiũ liberaliſſimi dñatoꝛis patris celeſtis ↄmẽdare ipſi
curã patris qui dat eſcã omni carni.q paſcit volucres
celi.vij.math.Cui eſt cura de omnibo.⁊ ſic melioꝛi ꝓ⸗
uiſoꝛi dimittit᷑ p? ⁊ m̃.Et quis iſtoꝝ opinio videatuꝛ
magis ꝑfecta: prima tamen magis pia. Juxta hoc
querit᷑.vtꝝ in erroꝛe hereſeos filius accuſans pꝛezʒ ad
damnatõʒ ſolueret hoc mandatũ: immo an teneat᷑ ac⸗
cuſare? Elidet᷑ ꝙ debet accuſare.qꝛ deu.xxj.dr̃. ꝛ etſi
genuerit homo filiũ ↄtumaceʒ ⁊ ꝓteruuʒ qui nõ audi⸗
at patris ⁊ matris imperiũ: debet a parentibo accuſa⸗
ri:⁊ lapidibo obꝛuet eum populus.Si q̊ pater tenetuꝛ
accuſare filium.ꝗ̊ filius patreʒ.¶ Ad hoc dðm.q; be⸗
reticus aut ſolum ſibi nocet:vt qn hereſis occulta eſt.
Aut alios etiaʒ praua doctrina coꝛꝛumpit.pmo modo
nõ tenet᷑ eum accuſare filius:ſed ſecũdo modo tenetuꝛ.
Et rõ eſt.quia honoꝛẽ pr̃is celeſtis tenet᷑ pᷣferre bono⸗
ri patris carnalis. Unde carnalis pꝛz ꝗ dehoneſtat ⁊ ĩ⸗
honoꝛat patrẽ celeſteʒ:nõ eſt ſuſtentãdus.vñ in deut.ĩ
laude Leui dicit᷑. Qui dicũt patri ⁊ matri neſcio vos
Et ĩ tali caſu tenet illð eusgelicũ. Qui honoꝛat patrẽ
⁊ matrẽ plus qᷓ; me nõ ẽ me dignꝰ.

Articulus tercius

Onſequent᷑ queritur de honoꝛe reuerentie
q;tum ad obedientiam.in quibus ſcʒ tenea⸗
mur obedire patri carnali. Ad qð ſic.Cot.

iij. Nlij obedite parentibo vꝛis ĩ oĩb. ᷓ ĩ oibo licitis
eis obediẽdũ.& tenẽt᷑ filij obedire parẽtibo precipienti⸗

bus intrare clauſtrum.ducere vxoꝛeʒ. fodere in vinea.

1

.0 AAer⸗ * απ Lhoens

¶ Iteʒz. xxj.deut. Si genuerit homo filiũ ↄtumacẽ qui

nõ audiat patris ⁊ matris imperiũ lapidibo euʒ obuꝛ

et populłꝰ.q Item Hu.de a.vic. tũ ſpectat ad FFaʒ
duobo modis parentes nr̃os bonoꝛare debemꝰ. obedi
endo eis in omibus exceptis his in quibo dilectio pa⸗
tris dei offendit᷑. ⁊ eos quãtũ facultas noſtra ſuppetit
adiuuando.q̊ in omnibo licitis.¶ Item Hiero. de ho
noꝛe parẽtũ. Imitamĩ filiũ machabeũ: qui matri ſua⸗
denti moꝛteʒ ſeruiuit.⁊ durum imperiũ gratanter ag⸗
greſſus eſt:ne offenderet genitricẽ. in ſuſtinentia eꝛgo
moꝛtis debemꝰ obedire.⸗! Itẽ idẽ ĩ eodeʒ. Deuotus fi⸗

lius obediendo ꝓmotus eſt:qui nolens maternã aliq

tenus ledere pietateʒ: ꝑpetuam vitam paſſione ſuſcepe
rit. Solutio.dom ꝙ ſᷣm gradum ſupꝑioꝛitatis ẽ mo
dus obeditõnis.quia ſicut dicit᷑ rom̃.xiij. Omĩs ptãs
a doo data eſt:⁊ omĩs aĩa poteſtatibo ſublimioꝛibo ſp⸗
dita debet eſſe. Eſt auteʒ ſupioꝛitas conſtituta in ſpuũa
libus ⁊ in temꝑalibo.Et in temꝑalibo qᷓtuʒ ad regimẽ
reipublice.⁊ ꝙᷓtum ad regimen ꝓprie familie. In regi
mine ſpũalium preeſt ſpualis prelatus. In regimine
tem ꝑaliũ q;dtum ad rempublicam prelatus ſecularis.
ſeʒ rex ⁊ princeps. In regimĩe temꝑalium qtuʒ ad ꝓ⸗
priam familia pater. Sicut & determinat᷑ obedientia
prelati ſpũalis in his in quibo preeſt.ſ.ſpũalibo:⁊ pᷣta
ti ſecularis in temꝑalibo reipu.ſic obediẽtia de bita pa
tri in diſpoſitõne rei familiaris. Et ſm hoc dicit᷑. ꝙ ſi
lius patriſfamilias tenet᷑ obedire patri in omnibo pꝛo

babilit ꝑtinentibo ad neceſſitatẽ vel vtilitatẽ rei fami⸗
liaris.Vnde omẽs auẽtes que dicũt ꝙ filius obediat

in omnibo.exponũt in omibo ꝑtinentibo ad diſpẽſatiõʒ
rei familiaris.⁊ ſic exponũt auẽtem apłi ⁊ DHugonis.

Ad illud deut.ſoluũt ꝑ auẽtem ſequenteʒ. MMonita
patris audiꝛe contemnẽe ⁊ comeſationibo vacat atʒ lu

rurie.vnde contemptus conectõis facit peccatũ.⁊ ma
licia ↄuerſationis que nõ coꝛigit᷑ ꝑ patris monitiõeʒ.
Vnde ex boc colligit᷑ ꝙ filiuſfamilias tenet᷑ obedire pa
tri in diſciplinã moꝝ bonox. ſ hoc eſt intelligendũ de
bis que neceſſaria ſunt ad ſalutẽ. 4¶ Ad vltimũ qð ob⸗
ijcit᷑ de filio qui obedit matri in martirio.dðm ꝙ ſuſti
nentia martirij erat de neceſſitate ſalutis. quia opoꝛte
bat aut apoſtatare a lege ad ydolatriam: aut moꝛi.tñ
duplex cauſa mouit ad martiriũ.amoꝛ pᷣitatis: ⁊ obe⸗
dientia matris. Vñ hiero.ponit ipᷣm in obedientie ex⸗
emplum.

Articulus quaꝛtus

Oſtea queꝛit᷑an ex pꝛecepto vel ↄſilio debe
atur honoꝛ in exhibitõne neceſſarioꝝ pᷣla⸗

to ſpũali.Ad quod ſic.j.ad Thi.v. Qui be

ne preſunt preſbiteri duplici honoꝛe digni habeantuꝛ.
Glo.ncciĩtatis eſt acciꝑe vnde viuit᷑: caritatis ẽ prebẽ.
Si g̊ caritatis ẽ:volũtariũ eſt.nõ igit᷑ eſt precepti ſed
conũᷣlij.¶¶ Itez. j.ad coꝝ.ix.Qui paſcit gregẽ ⁊c̃ · Glo.
loquit᷑ de aplis ſicut conſtituit dñs de euãgelio viuen⸗
tes panem gratuitum manducabãt ab eis ſumptuʒ:ꝗ⸗
bus gratuitam gratiam predicabant. gratuituz eſt
honoꝛare exhibendo neceſſaria.ꝗ̊ non eſt preceptum.
Contra.prima ad coꝝ.ix.ſQungd non habemꝰ po⸗
teſtateʒ.mulierẽ.ſoꝛoꝛeʒ ⁊c̃. Glo.dñs mulieres miĩſtꝛa

turas ſequi ſe noluit:ondens quid a plebibo deberetuꝛ

euangeliſtis. & miſtratio neceſſarioꝝ eſt debita p̃ᷣlatis
a ſubditis.⸗ Item gał.vj.Coĩcet is ꝗ catheʒiʒat᷑ ᷣbo
ei ꝗ ſe catheʒziʒat in omibus bonis.Glo.vſitatũ prece⸗
ptũ eſt:vt pᷣdicatoꝛi verbi dei pᷣbeat nccia ille cui pꝛedi
cat᷑ que boni appellatõne recte ſignificauit.¶ Item in
pᷣs. Sumite pſalmũ.ſuꝑple predicatõis:⁊ date tympa⸗
nũ tem ꝑalis ſuſtentatõis.vt innuit glo. Iteʒ prima
ad coꝝ.ix.Si nos ſeminamꝰ vobis ſpũalia: non ẽ ma
gnũ ſi carnalia veſtra metamꝰ. 4¶ Item. ij. ad Thi.ij.

Laboꝛanteʒ agricolam oꝑtet primũ de fructu edere.?·

multa hmõi.ꝗᷓ honoꝛ in exhibitõne nccioꝝ pꝛelatis eſt
in precepto. Solutio. dm ꝙ honoꝛis exbibitioẽ in
precepto ſubditis.ſed honoꝛis receptio nõ eſt in prece
pto prelatis:ſed ↄceſſione ⁊ poteſtate.vnde.j.ad coꝝ.
ix.Qunquid non habemus poteſtatẽ mãducandi ⁊c.
Glo.ꝑmiſit dñs:nõ iuſſit apłis acciꝑe nccia a ſubdi⸗
tis:vt quiſꝗs eo vteret᷑ qð ſibi liceret ex dñi ↄſtitutiõe.
Si quis vᷣᷣo nollet:ñ ↄtra iuſſum faceret:ſed de ſuo iu⸗
re cederet.poteſtas.n.eſt: nõ iuſſio dñi acciꝑe ſumptꝰ.
⁊ eſt verbum Aug.de oꝑe monachoꝝ ſuꝑ illud math.
x.dignus eſt oꝑarius cibo ſuo. ¶ Ad illud qð primo
obijcit.ꝙ caritatis eſt prebere.intelligendũ eſt ꝙ h̊ d
ꝓter modum tribuendi qui debet eſſe in hilaritate ⁊
ex amoꝛe.ſᷣm illud.ij.coꝝ.ix.Qõ ex triſticia aut ex ne⸗
ceſſitate.hilarez.n.datoꝛeʒ diligit deus. Glo.ñ triſtis
vel coactus:ſed ſpontaneꝰ.hilaꝛẽ.n.datoꝛẽ.i.qui ex vo
luntate bona dat:diligit deus.¶q Ad ſecũduʒ dom.ꝙ
panis gratuitus dicit᷑ miniſtratio tꝑaliũ q;tũ ad acci⸗
pienteʒ.vt non ponat᷑ finis ſeu merces pᷣdicatiõis. vñ
prima ad Thim̃.v.duplici honoꝛe.Glo.nõ tñ venale
eſt euangelium vt ꝓ his predicet᷑:i̊ ꝓ eternis.iõ enĩ
a populo reddit᷑ q̃i merces illis qui ſibi ĩ caritate euã⸗
gelij ſeruiũt:ſed tanqᷓ ſtipendiũ dat᷑ quo vt poſſint la⸗
boꝛare paſcant᷑.⁊ ꝑ bunc modũ intelligit᷑ illud math.
x· Gratis accepiſtis 77. Szʒ querit᷑. qñ tenent᷑ dare.
Mam ditata eccleſia non videt᷑ ꝙ teneant᷑ exhibere:ꝗa
in malach.dr̃.iij. Inferte omẽʒ decimã in hboꝛeũ meuũ:
vt ſit cibus in domo mea.Si g̊ ſufficiens eſt cibus ĩ do
mo eccleſie:non tenent᷑ exhibere.¶ Item ceſſante cau⸗
ſa ceſſare debet effectus.ſᷣ cauſa exhibitõis eſt nccitas.
prima Thi. v. Qui bene pᷣſunt. Glo.accipiũt ſuſtenta
tioneʒ neceſſitatis a ꝓplło: mercedeʒz diſpenſatõis a do⸗

mino.Si g̊ nõ aſſit nccitas: nec eſt oꝛdinata poteſtas

accipiendi pᷣlatis:nec debitũ exhibẽdi ſubditis. Ad
hoc dðin.ꝙ tenent᷑ dare cum requirũt᷑ a platis.als.n.
nõ tenent᷑ niſi viderent eoꝝ neceſſitateʒ.¶:§ Ad illð qð
obijcit᷑.ꝙ ſufficiens eſt cibus ⁊ nõ eſt necitas: dicũt/ꝙ;
qᷓuis non ſit neeeſſitas qtuʒ ad diſpenſatoꝛes bonoꝝ
eccĩaſticoꝝ ꝓpter ſe:tñ eſi neceſſitas ſemꝑ ꝓpter illos ꝗ
bus debent bona eccĩaſtica diſpenſari.ſ.pauꝑes. Vn
ſaluatoꝛ.Pauꝑes ſemꝑ habebitis vobiſcũ. vt dic hie⸗

ro. Res eccie paupeꝝ ſunt:nec ↄcedit᷑ diſpenſatoꝛibus

bonoꝝ ꝓdigalitas nec ſuꝑfluitas:ſ̊ ſtricta neceſſitas.

vnde b. Mern.Concedit᷑ tibi vt ſi altario Fuias:de al⸗
tario viuas. Quicꝗd pret ncciuʒ victum de altario re
tines:tuũ nõ eſt:rapina eſt:ſacrilegiuʒ eſt.Alit nobis

videt᷑ dðm.ꝙ ſi eccia alicuiꝰ ſit ſufficiẽt dotata boĩs tẽ
poꝛalibo:ꝙ Abaiti nõ tenent᷑ in aliquo ꝓuidere preſbi
tero niſi aliqua cauſa ſuboꝛta:vt guerre vel predatõis
indigẽs efficiat᷑. De honoꝛe vᷣo reuerentie:que debet᷑ pᷣ
latis ſpũalibo h̊ pᷣtermittimꝰ.q; in tractatu de vᷣtutibo
qõne de obediẽtia:dño iuuante tractabit᷑

Aꝛticulus quintꝰ

Ltimo querit᷑.an honoꝛ exbibendꝰ ſit ma⸗
lo prelato ex hoc precepto.Ad qð ſic.pᷣma
ad thim̃.v. Qui bene pᷣſunt ⁊c. Glo.xt ſpi⸗
ritualiter eis obediant: ⁊ exterioꝛa miſtrent.iſte honor
non determinat᷑ niſi bene preſidenti. ̊ malo prelato ñ
tebetur obedientia nec temꝑaliũ miniſtratio. 4¶ Item
ſecũda theſſa.vlt᷑.Denũciamus vobis ſi ꝗs ñ vult ope⸗
rari non manducet.ꝗ̊ ſi prelatus nõ oꝑatur qð eſt ſui
officij:non tenebunt᷑ ei ſubditi miſtraꝛe.¶ Itez ibideʒ
Audiuimus quoſdam ombulantes nibil oꝑantes ⁊c.
Denũciamus in xpᷣo vt cum ſilentio viuẽtes panẽ ſuũ
manducent. Ex quibus videtur ꝙ mali pꝛelati nõ ſunt
honoꝛandi.¶ Stẽ Joſue pᷣmo.Sicut obediuimꝰ moy
ſi obediemus tibi:tm̃ ſit dominꝰ tecum. q̊ ſub conditõe
bonitatis ꝓfitentur obedientia?ꝛ. Contra. pᷣma pe⸗

tri. ij. Subiecti eſtote in omni timoꝛe dñis.nõ ſolũ bo-

— ° —, —

LNueſtio

nis ⁊ modeſtis:ſ̊ etiã diſcolis.q¶ Iteʒ.j.reg· xxiiij. da⸗
uid precidit oꝛam cblamidis Saul. z latent poſtea ꝑ⸗
cuſſit coꝛ ſuũ. Glo.ppoſiti oꝛis gladio feriẽdi nõ ſunt:
etiã cum recte reprebẽdi vidẽt᷑. ¶ Iteʒ math.xxiij. Su
per cathedrã moyſi ſederũt ſcribe ⁊ phariſei: qᷓ dicunt
facite ⁊c.¶ Iteʒ pᷣma ad thi.v.duplici hõꝛe digmi ſüt.
BGlo. Iſte duplex honoꝛ exhibẽdus ẽ omibo pᷣſbiteris:
ſᷣ marime his qui laboꝛãt ĩ vbo. Solo.dðm ꝙ ma⸗
lo prelato qᷓdiu ab eccleſia toleratur: debetur bonoꝛ.⁊
ꝙᷓuis male preſideat: quouſq; ab eccleſia deponat᷑: vt
bene preſidens debʒ haberi. vnde debita a ſubiectis ñ
debent ſubtrahi. Et generalit dom eſt. ꝙ de epiſcopis
nõ eſt inferioꝝ iudicare vtꝝ bñ oꝑentur. Ro.xiiij. u
quis es qui iudicas alienũ ſeruũ ⁊c.ſ̊ illos dñs iudi⸗
cabit.ſa.iij. Stat ad iudicandũ dñs.⁊ ſequit᷑ verbuʒ
ad pꝛelatos.Aos depaſti eſtis vineã meã.rapina pau⸗
peris in domo veſtra.

Nueſtio. xxruij. de qui

to precepto.iõ occides.

DVerenduʒẽ ſcãm

oꝛdinis exigentiã de quinto pᷣcepto ⁊
mandato decalogi: quo dicit᷑.nõ occi
des. exo.xx.deut.v. Circa qð querũt᷑
tria. Primo.quid ꝓhibeatur occidi.
Scðdo.quis ꝓbibeat᷑ occidere. Tercio.que ſit illa oc⸗
ciſio que hic ꝓhibetur.

Membꝛũ pꝛumlũ

Irca primũ querunt᷑ quatuoꝛ. Primo.
vtꝝ hic ꝓhibeat᷑ occiſio bruti aialis: an
ſolius homĩs.Scðo.vtꝝ bic ꝓhibeatur
occiſio ſui.Tercio.vtꝝ hic ꝓhibeat᷑ oc⸗
eiſio malefici. Quarto.vtꝝ in aliquo caſu poſſit inno⸗
cens occidi nõ pᷣuaricando hoc preceptũ.

Articulus pꝛimus

D pᷣmũ obycerẽt heretici ĩ hũe modũ. Qui
furat᷑ oueʒ vel boueʒ vel hoĩem: facit cõtra
preceptũ nõ fuꝛaberis.ſ̊ eque vniuerſalit ꝑ
ꝓbibitõʒ dicit᷑.nõ occides.ſicut ñ furaberis.& ꝗ occi⸗
dit ouez vel bouẽ vel hoĩem: facit ↄtra pᷣceptũ no occi⸗
des. Itez qui occidit bouẽ ꝓximi:oſlat ꝙ peccat occi
dendo.ſ̊ peccare occidendo hic ꝓhibet᷑. occidẽ bouẽ
bic ꝓhibet᷑. 4 Item lex naturalis dictat omĩa bona eẽ
ↄſeruanda ⁊ nõ interimenda.qꝛ de intentiõe nature eſt
ſeruare reʒ naturalẽ: ⁊ ↄtra intẽtõʒ nature interimẽ.
ſ om̃e bꝛutũ ẽ res naturalis ⁊ eẽ viuẽs ſᷣm ſuã naturã
eſt bonũ.ᷣ ꝗcũq; brutũ inteꝛficit peccat ↄtra legẽ natu
re.. Itẽ ſi dicat᷑ qͥdlibet occidẽ ñ ꝓbibet᷑ ſ̊ ſoluʒ ho
minẽ.qᷓ ñ debuit vniuerſalr dici.nõ occides. quemad⸗
modũ qꝛ coire ñ ẽ ꝓhibitũ vniuerſałr.ñ dẽ ñ coibis:łᷣ
ñ mechaberis. Cont᷑.aug.i.j.li.de ci.dei.loquẽs de
h̊ͥ pcepto ñ occides:dic̃.qdã h̊ pᷣceptũ ĩ beſtias ac peco⸗
ra conãt᷑ extẽdẽ:vt ex h̊ nullũ et illoꝝ liceat oecidẽ. cur
̊ ñ ⁊ herbas ⁊ ꝗcqꝗd bumo radicitꝰ alitur ⸗ figit. Qaʒ
7 H̊ genꝰ reꝝ qᷓuis ñ ſentiat dr viuẽ:ac ꝑ ̊ põt ⁊ moꝛi.
vñ apłs. Inſipiẽs tu qð ſemias ñ viuificat᷑ niſi prius
moꝛiat᷑.Et in pᷣs.ſcriptũ ẽ. Occidit vires eoꝝ ĩ grandi
ne. NAũc igit᷑ ob h̊ cũ audimꝰ ñ occides: virgultuũ vellẽ
nephas dicimꝰ.⁊ maĩcheoꝝ erroꝛi inſaniſſime acgeſci
mus. So. Fm aug.iĩ eodẽ.vbi dic. His deliram̃tis re
motis: cũ audimꝰ ñ occides.ſi ꝓptea ñ accipimꝰ h̊ di⸗
ctũ eẽ de frutectis:qꝛ nullꝰ eis ſenſus ẽ:nec de irrõna⸗
bilibo aĩantibo. volatili bo. ambulãtibo.natãtibo.repti⸗
libꝰ.q; nlła rõne nobis ſociãt᷑:qᷓ ñ eis datũ ẽ nobiſcuzʒ
hr̃e coẽʒ.vñ iuſtiſſima oꝛdiatiõe creatoꝛis vita ⁊ moꝛs
eoꝝ nẽis vſibo ſubdit. Reſtat & vt de hoĩe intelligamꝰ
qð dictũ ẽ ñ occides.nec alteꝝ:q̊ͥ nec te.neq;.n.ꝗ ſe oc⸗

xxxuij.

cidit aliud ſboiez occidit. Ad pᷣmũ ⁊ ſecũdũ dvᷣm-
ꝙ a pᷣma inſſitutõe factꝰẽ bõ dñs brutoꝝ.geñ.j.vt pᷣſit
piſcibo maris ⁊c̃.ᷣ ñ ẽ factꝰ dñs hoĩs.vñ cũ dñni ſit fa⸗
cere de re ſua qð vult.ex prĩa inſtitutõe pᷣt hõ bꝛuta oc
cidẽ:vel fuare ſi vult ſine offẽſa.ñ ſic hoieʒ.̊ at dñiuʒ
nẽ ablatũ homĩ ꝑ pctm: niſi qᷓ̃tũ facta ẽ appropriatio.
vñ ꝗ occidit bouẽ alteriꝰ:ñ peccat ĩ eo qð ẽ occidẽ: ſ̊ in
eo ꝙ danificat ꝓximũ ĩ re ꝓpꝛia.Et iõ peccat ↄ iſtð pᷣce⸗
ptũ ñ furaberis.l Ad terciũ dᷣm. ſᷣm legẽ natalẽ oĩa
bruta data homĩ ĩ vſuʒ:⁊ vita ſenũbił oꝛdiata ẽ ad ſu⸗
ſtẽtatõʒ hoĩs: 1 ex ↄceiſõe dĩna pꝰ pctm. vñ geñ. ix. qſi
olera virẽtia tdidi vobis aĩantia. excepto ꝙ carnẽ cuʒ
ſangne ñ omedetis.4 Ad vltimũ dᷣm.ꝙ quẽadmodũ

cũ dr ñ mechaberis: ꝓbibet᷑ oĩs coitꝰ inoꝛdĩatꝰ.2 tñ ñ

om̃e coire inoꝛdĩiatũ ẽ mechaꝛi.ita cũ dẽ nõ occides. /⸗
hibet᷑ om̃e occidẽ inoꝛdinatũ.occidi at᷑ bꝛutũ a dño ſue

vite nõ eſt inoꝛdinatũ.

Articulus ſecũdus

Oſtmodũ q̃rit᷑. vtꝝ in h̊ pcepto ꝓhibeatur
occiſio ſui.Et videt᷑ ꝙ ñ. Qñ madata ſcðe
tabule oꝛdinãt ad ꝓxim̃.ꝓbibet᷑ ̊ ĩ ̊ pꝛece

pto occiſio ꝓximi tm̃.ñ & ſui.q¶1 3o qrit᷑.vtꝝ caſu ali

q̊ poſſit aligꝗs interficẽ ſe licite.Et ponat᷑ ĩ qõne.vtꝝ cã

vitãdi petm aliꝗs poſſit ſe ĩterficẽ vel incõmodi vel adi

piſcẽde głe.Querit᷑ g̊.vtꝝ vᷣgo q̃ ſe interfec ne violẽter
cæfloꝛet᷑ peccęt.¶¶ Ad qð ſic.j.coꝝ.ix.bonũ ẽ mihi ma⸗
gis moꝛi:qᷓ vt głaʒ meã ꝗs euacuet. huic vᷣgini bonũ
ẽ magis moꝛi ꝙᷓᷓ defloꝛari.qꝛ ĩ deſloꝛatõe gła eiꝰ euacu⸗/
at᷑. ̊ ſi ſe interfic:meliꝰ eligit.q̊ ñ peccat ↄ aliqð prece
ptũ. ¶ Itẽ Yob. ij. Pellẽ p pelle 2 cũcta qᷓ hʒ hõ dabitp
aiĩa ſua.ꝗ vita coꝛpał danda ẽ ꝓ ſalute aĩe.ſ̊ ̊ fac iſta.
poſito ꝙ h̊ fac ꝓp᷑ timoꝛẽ lapſus futuri.q Itẽ aĩa ĩ coꝛ
poẽ coꝛꝛupto ꝑ oꝛiginalẽ mileriã ↄꝑat᷑ ad coꝛpꝰ ſic ca⸗
ptiuꝰ aligꝗs ad ſuũ carcerẽ.vt dic̃ aug.de aĩa ⁊ ſpũ.vñ
s.Educ de carcẽ aĩaʒ meã. ſ̊ captiuꝰ aliꝗs ſi rumpat
carcerẽ quo captiuus tenet᷑:ñ peccat abꝛũpẽdo.& a ſi⸗
mili ſi aligs occidat coꝛpus vt aĩam liberet que in ipo
detinetur tanqᷓ; captiua nõ peccat: ſi hoc faciat amore
libertatis gloꝛie.¶ Iteʒ.x.math̊.Qui perdiderit ani⸗
mam ſuam ꝓpter me ſaluam faciet eam. ⁊ aĩam vocat
ibi vitam.ſ̊ ille qui ſe interficit illo deſiderio qð dice⸗
bat apoſtolus.Cupio diſſolui ⁊ eſſe cũ xpᷣo perdit ani
mam ſuam propter deum. ergo inueniet eam. 4¶ Item
ſeptimo ad Roma. Infelix ego bomo quis me libera⸗
bit de coꝛ.moꝛ.buius. ergo apoſtolus appetebat ordi⸗
nata voluntate liberationeʒ anime a coꝛpoꝛc. ſed hec ẽ
moꝛs.ergo moꝛs oꝛdinate appetitur. Vnde etiam phi⸗
loſophi direrunt moꝛtem philoſophantibus appeten⸗
dam.⁊ philoſophiaʒ diffinierunt meditationem mo⸗
riendi. ergo ſi aliquis illa eadem voluntate proꝛum/
pat in actum: ſibi inferendo moꝛtem. non peccabit.
Item Sampſon qui cõnumerat᷑ inter patres qui ꝓ⸗
nuntur nobis ad imitationeʒ fidei: legitur ſe inteꝛ⸗
eciſſe. xij ag Heb. ergo ex cauſa conſimiñ nõ erit cul⸗
pa ſe interficere. ¶ Item ſecũdo machabeoꝝ.xiiij. lau⸗
datur Raʒzias qui ſe interfecit:eligens nobiliter moꝛi
tius ꝙ; ſubditus eſſe peccatoꝛibus.ergo ⁊c. Cõt᷑
KRoma.iij. Faciemus mala vt veniant bona:abſit.ſed
occidere hoĩem innocenteʒ malum eſt. ergo non poteſt
bene fieri ꝓpter bonum adipiſcendum. ergo nec ꝗꝓpter
malum vitandum. 4¶ Item augꝰ. in pꝛimo de ciui. dei.
Aliena libido nõ polluit:alioqn pudicitia virtus ani⸗
mi nõ erit. Ex quo arguit.ſi nõ eſt impudicitia q̃ inui
ta virgo polluit᷑:nõ eſſ iuſticia q̃ caſta punit᷑.Si q̊ in⸗
terficiendo ſe virgo ne defloꝛet᷑ ↄtra iuſticiã occidit ſe.
ↄtra iuſticiã facit manifeſte.ꝗ̊ peccat.⸗l! Iteʒ aug.ĩ eo⸗
xʒ· Cur homo qui nihil mali fecit 2 ſibi malefaciat.⁊
ſeipſum interficiendo bominem interficiat innocentẽ:
ne alium patiatur nocentem:atq; in ſe perpetret malũ

( Fe „P

„₰ L/⸗
“ e ſl mertte gα— aAOn
— 7. —– —
10 e A**ν Paj Gonnaded

C

ꝓpriũ ne ĩ eo ꝑpetret᷑ alien. Itez idẽ in eodeʒ.Si ñ

licet priuata ptãte hoĩeʒ occidere vel nocentẽ: cuiꝰ oc/
cidendi licentiã lex ↄcedit: maleficos ne patiaris viuẽ

ſuꝑ terrã.xxij.exo.ꝓfecto qui ſeipſum occidit homici⸗
da eſt. 4 Ieez ideʒ aug. Ze nobiſmetipſis neceʒ infera
mus: ꝓbibitos nos intelligendũ eſt:vbi lex ait.nõ oc⸗

cides ꝙuis nõ oddiderit ꝓximũ tuũ: ſicut falſuzʒ teſti⸗
moniũ cum vetaret qᷓuis nõ dixerit aduerſus ꝓximũ.

nõ ideo ſi aduerſus ſe teſtimoniũ dixerit ab h̊ crimine
ſe putauerit alienũ.¶! Iteʒ ad idem ſunt rõnes phoꝛũ.
quaꝝ prima eſt platonis dicẽtis.Conſtat nos eſſe ſub
dñio dei:cuiꝰ tutela ⁊ ꝓuidentia gubernamur. Qihil

aũt eſt inuito dño de bis que poſſidet ex eo loco in quo

ſuam rem ↄſtituit auferendũ.Ex quo arguit.Sic ergo
qni vitam alieno mancipio extoꝛquet crimine nõ care⸗
bit. ita ille qui fineʒ.i.moꝛtem ſibi dño nec dũ iubente
queſierit:nõ abſolutioneʒ conſequit᷑ ᷣ reatum. 4! Itez
ad idem Plotinꝰph̊us.Cum aĩa a coꝛꝑe violenter ex⸗
truditur:qꝛ exijt rupto vinculo nõ ſoluto. fit ei ipᷣa ne⸗

ceſſitas occaſio paſſionis: ⁊ malis vinculis dũ rumpit
inficitur. 4 Itez cum conſtet aĩabo remuneꝛatõeʒ eſſe
tribuendam ꝓ modo ſue ꝑfectõis: ad quã in hac vita

dnaqueq; ꝑuenit.nõ eſi precipitandus vite finis: cum
adhuc ꝓficiendi eſſe poſſit acceſſio.¶¶ Item animabo in
hac vita lapſis poſt moꝛteʒ nõ eſt facultas reſurgedi.
vtendũ eſt ↄceſſis vite ſpacijs:vt ꝑfecte purgatõis ſit
acultas.4 Itez qui fineʒz celerẽ ſpe fruende beatitudi
nis accelerat:irretit᷑ laqueis paſſionis.qꝛ ſpes ſicut ti

moꝛ paſſio eſt. ̊ irretito laqueo paſſionis celeſtis bĩta

cnli aditus patere nõ põt.Ex bis igit᷑ ↄcludũt . mors
nõ eſt ↄtra oꝛdineʒ cogenda nature. nullus pot ſe li⸗
cite interficere. ð ↄcedendũ eſt. Et dðʒ m beatũ

Aug.primo de cini.dei.ꝙ ĩ ſanctis canoniciſq; libꝛis

nũꝙᷓ nobis diuinitus pᷣceptũ ꝑmiſſumue reꝑiri põt:vt
vel ipſius adipiſcende immotalitatis vel vllius cauen
di carendiue mali cauſa nobiſmetipſis necem infera⸗
mus.⁊ prohibitos nos eſſe intelligedũ eſt:vbi lex ait.
non occides.⸗l! Ad prunũ ̊ qð obijcit.dom ſᷣm aug.pᷣ
mo li.d ci.dei. regula diligendi ꝓximũ a nobis ĩ⸗
cipit.quia ſcriptum eſi.diliges ꝓximũ tuũ ſicut teipᷣm.
vnde falſi teſtimonij non minus reus eſt qꝙᷓ ſi aduerſus
ꝓximũ boc faceret. Ita etiam intelligenduz eſt nõ licẽ
bomiĩ ſeipſum occidere:cum in eo ꝙ ſcriptum ẽ.nõ oc⸗
cides:nec ille cui precipit᷑ intelligat᷑ exceptus.Ex quo
pʒ ·ꝙ qᷓuis pꝛecepta ſecũde tabule oꝛdinat ad ꝓximũ:
non ꝓpter hoc minus oꝛdinãt hoĩem ad ſeipſuʒ.immo
oꝛdo ad ſeipſum primo intelligit᷑.ſicut pʒ ꝑ boc qð diẽ
augꝰ.ꝙ regula diligendi ꝓximãũ a nobis incipit.. Ad
aliud qð obicit᷑.bonũ eſt mibi magis morl⸗Divendnz
ꝙ gloꝛiam que apud deum eſt nõ amittit virgo que in⸗
uita comprimit᷑: dãũmodo ſancta ⁊ ſtabilis volũtas ꝑ⸗
ſeueret.immo ſicut dixit beata Lucia.Si inuitam me
feceris violari: caſtitas mihi duplicabit᷑ ad coꝛonam.
Et b. augꝰ.pmo de ciui.dei.Ilis virginibo que ꝑ vim
paſſe ſunt nõ eſt ablata caſtitas:ſed humilitas ꝑſuaſa.
Cum inõ euacuet᷑ gloꝛia:nõ debet eligi incõmodũ ad
vitandũ malũ qð inuita patit᷑.¶ Ad aliud qð dicit᷑ ꝙ
cuncta que hʒ homo dabit ꝓ aĩa ſua.dom ꝙ dare in⸗
telligit᷑ inculpabilit.ſed ſic dare vitam ſuã.ſ.interficiẽ
do ſe eſt peccare.vñ augꝰ.j.de ci.dei.oñdit eẽ deteſtabi⸗
le dicens. Si deteſtabile facinꝰ ⁊ damnabile ſcelus eſt
etiã ſeipᷣm hoĩeʒ occidere ſicẽ veritas manifeſta ꝓcla⸗
mat:quis ita deſipiat vt dicat.iaʒ nũc peccemꝰ:ne po⸗
ſtea peccare poſſimꝰ.iam nũc ꝑpetremꝰ homicidiũ: ne
poſtea incidamꝰ in adulteriũ.iAõne ſi tantũ dñat᷑ ini⸗
quitas vt nõ innocẽtia ſ̊ peccata potiꝰeligant᷑.ſanctiꝰ
eſt incertũ de futuro adulteriũ q; certũ de pñti homici

diũ.nõne ſanctius eſt flagitiũ ↄmittere qð penitendo
ſanet᷑:qᷓ; tale facinus vbi locus ſalubꝛis penitẽtie ñ re⸗

linquat᷑.ꝗ Ad aliud dðm Fm platonis ſiłitudinẽ.cos

qui poteſtatis imperio trudũt᷑ in carcerẽ: nõ opoꝛtere
inde defugere priuſqꝙᷓ ptãs illa que clauſit abire ꝑmiſe
rit.nec vitari penam fuꝛtiua diſceſſione:ſᷣ creſcẽ.¶¶ Ad
aliud ſoluẽdũ ſᷣm ſanctos.ꝙ aĩa dicit᷑ vita aĩalis: que
vno modo pro xpᷣo interimenda eſt a nobis. alio modo
ſaluanda.Vñ diſtinguit᷑ duplex inoꝛs ſᷣm diſtinctiõeʒ
platonis:qui duas homĩs moꝛtes aſſerit.vnã natuꝛa:
alterã virtutes preſtant. Homo.n.moꝛit᷑ cum aĩa coꝛ⸗
pus relinquit ſolutum lege natuꝛe. Noꝛi etiam dicit᷑
cum adhuc aĩa in coꝛpoꝛe conſtituta coꝛpoꝛeas illece⸗
bras phia docente contemnit.⁊ cupiditatũ dulces inſi
dias reliquaſqʒ omnes excutit paſſiones. Hãc &̊ moꝛ⸗
tem dicit plato ſapientibo appetendam. Illaʒ vo quaʒ
omnibo natura conſti ti⸗ cogi vel inferꝛi vel accerſiri
vetat. dicens erpectandam eſſe naturaʒ. Qñ dicit .
perdit aĩam.ſic debet intelligi.i.qui moꝛit᷑ voluptati⸗
bus. Non intelligit ꝓpter hoc ꝙ debeat perdi vita coꝛ
poꝛalis.tamen ſi aufeꝛat᷑ ꝓ xpᷣo:patient eſt ſuſtinẽdũ.
l Ad aliud obiectum ſimilit ſoluendũ eſt ſ̃m ſanctos

⁊ phos:qui in hac veritate ↄueniũt:⁊ illam ſolã de vo

lũtarijs moꝛtibo ſignificãt eſſe laudabileʒ: que comꝑa
tur phie rõne nõ ferro: prudẽtia nõ veneno. Addunt
etiã aliam ſolam natuꝛaſeʒ eſſe moꝛtẽ.vbi coꝛpꝰ aiam:
nõ aĩa coꝛpus relinquit. Conſtat.n.neruoꝝ certã con⸗
ſtitutãq; rationeʒ aĩas ſociare coꝛpoꝛibo.hi nerui dum
ſuꝑſunt ꝑſeuerat coꝛpus aĩari.cum vo deficiunt: mox

archana illa vis ſoluit᷑: qua ſocietas illa ↄſiabat. Nia
Sipᷣa nõ deficit quippe que immoꝛtalis ⁊ ꝑpetua eſt. HSᷣ

impletis neruis coꝛpus fateſcit:nec aĩa laſſat᷑ aiando.
h officiũ ſuum deſerit coꝛpus:cum iam nõ poſſit aĩari.
Scõðm boc ̊ dᷣm.ꝙ moꝛteʒ ſpnñaleʒ qua moꝛit᷑ aĩa vi
cijs:debet quis optare ꝓpter deum. Moꝛteʒ aũt coꝛꝑa
lem non debet ſibi inferre:nec vitam coꝛꝑaleʒ ſibi aun⸗
ferre.S ſi ab alio inferat᷑:equanimit᷑ ſuſtinẽ.¶ Ad ſe⸗
ptimũ quod obijcit᷑ de Sampſone.dðm ſm aug.in pꝛi
mo de ci.di. vbi dicit. Nec ſampſon aliter excuſat᷑ ꝗ
ſeipſum cum hoſtibo ruina domus oppreſſit:niſi ꝗa la⸗
tenter ſpũs hoc iuſſerat:qui ꝑ illũ miracula faciebat.
Ad illud qð obijcit᷑ de Raʒia:qui ſe interfecit.dðᷣin

+ aug.in primo de ci.dei.vbi dicit. ¶Multi ſe interi⸗

merunt ne in manus boſtiũ ꝑuenirent.nõ modo queri

,mus vtx ſit factum: ſᷣ vtꝝ fuerit faciendũ.Sana ꝗppe

ratio etiã exemplis anteponenda eſt: cui qdeʒ ⁊ exem⸗
3Rpla ↄcoꝛdant.̊ illa que tanto dignioꝛa ſunt imitatõe:
quanto excellentioꝛa pietate nõ ſecerũt patriarche: nõ
ꝓhete:nõ apoſtoli.qꝛ ⁊ ipſe dñs ihs vpᷣs qñ eos ſi ꝑſe
cutioneʒ paterent᷑ fugere admonuit de ciuitate in ciui⸗

tateʒ. Math.ᷣx. potuit admonere vt ſibi manus infer⸗
rent:ne in manus pꝑſequẽtiũ xuenirẽt. Ex h̊ vult dicẽ
aug. ꝙ nullus dæbet ſibi inferre manꝰ vt boſtes effu⸗
giat. vnde Raʒias nõ laudat᷑ ꝙ ſe interfecit: bᷣ̊ laudat᷑

Apter zelum legis.quia ex hoc oñdit᷑ ꝙ ſe interfec. lʒ
Hᷣ facere nõ debuerit.i.ſe interficere.

Aꝛticulus tercius

Einde querit᷑.vtꝝ in hoc pᷣcepto ꝓhibeatii
occiſio hoĩs malefici.qꝛ indetermĩate dicit᷑
nõ occides.Ad qð ſic.math.xiij. Vis eamꝰ
7 colligamus ziʒanias.⁊a rñdet. Sinite vtraq; creſcẽ
vſq; ad meſſem. Cum ꝗᷣziʒzania ſicut ibi interpretatur
dñs ſint heretici:meſſis vᷣo iudiciũ diuinũ.nõ eꝛũt ſᷣm
hoc eradicandi.& nec occidendi.ſᷣ diuino iudicõ relin
quendi.⸗! Iteʒ.xij.ſapie dicit᷑ de iudice eterno.Judi⸗
cans dat locũ penitẽtie.Et in Job.xxiiij. Dedit ei lo⸗
cum pnie:⁊ ipſe abutit᷑ eo in ſuꝑbia. Et Eʒech.xviij.
Molo moꝛtezʒ peccatoꝛis:ſᷣ vt magis ↄuertat᷑.Si &̊ iu⸗
dex temꝑalis debet ſe ↄfoꝛmare iudici eterno:debʒ pe⸗
nitenti dare locum pnie nec ipſum interficere.¶ Iwem
math.v. Soleʒ ſuũ facit oꝛiri ſuꝑ bonos ⁊ malos.ma⸗/
los gᷓ conſeruat ⁊ non interficit. Sed quod ipſe ſacẽ ex

7 . „ 27
LQueſtio xxxuij.
. ex miſcdia vult nos imitari. vult ſernemus ma⸗ tingit in excõmunicatione principum: quos ſeqnitur
los ⁊ non occidamus.4 Ytez ad illud idez facit Joh. multitudo. xel ipſius multitudinis : quod notat᷑ cum
viij. vbi dicit᷑ ꝙ mulierẽ adulterã liberauit: que m le dicitur. ne ſimul eradicetis 2 triticum. Aug. ibi diẽ.
gem erat lapidanda. .! SItẽ in math. xix. dicit. Qð deꝰ Multitudo non eſt excõmunicanda nec princeps po⸗
ii⸗ 2diñxit homo non ſeparet. ſ̊ deus aiam coꝛpoꝛi ↄiunxit. puli.ecum ſcʒ ex hoc accideret detrimentum eccleſie rel
iun quicũq; illam ſeparet peccat. b quicũq; inteꝛſic ma⸗ reipublice. ij. Reg. xix. cum abylai vellet occidere Se⸗
ck leficũ hoc facit. peccat.q Iteʒ Zbob.iij. Ne alij fa mei maledicenteʒ dauid:dixit dauid. Quid mihi 2 vo
dief cias q tibi nõ vis fieri. ſi tu eſſes reus moꝛtis: nol⸗ bis filij Saruie:hodie efficimini mihi in ſa than. quia
e les tibi moꝛteʒ inferri. ñ debes illud alij inferre etiã timebat ne er eius interfectione turbaret regnũ. Abi
Be malefico.¶l Itẽ greg. xxiij.q.v. Reos ſanguis deſẽdat vo aliquod iſtoꝛum non acciderit miniſtris dicit᷑ alli⸗
ney eccleſia: ne effuſionis ſanguis pꝑticeps fiat. 4! Itẽ au⸗ Ote ber faſciculos ad comburendũ. Nunq enim vult —
guqz guſti. ad marcellinũ de quibuſdaʒ reis moꝛtis ita ſcri⸗ Rein ſeruari 31zania ꝓpter ſe: ſed ꝓpter triticum
fin bit. Pena illoꝝ qᷓuis de tantis ſceleribo ofeſſorũ rogo ne ſimul euellatur. vbi ;̊ non timetur tritici auulſio:
te vt preter ſuplici mortio ſit pter cntholics maſue⸗ ʒizania ſunt a tritico ſeparanda. 4l Ad ſecundũ dicen
ne⸗ tudineʒ omendandã. Er his igit᷑ videt. ., Fuis niclñ dunnkin aug. de vecez coꝛdis. Diſtingucten. quidaʒ
8 ſit maleficũ punire: nõ tñ interficere. Eoankcro unt Rgitiol qui peccant in ſe. quidam agitioſi qui
. xxij. ldaleficos nõ patieris viuere. Preceptũ igit᷑ e peccant in alios eis nocendo. ⁊ contra tales ꝗ nocent
6 vt interficiant malefici. h pᷣceptum nõ eſt pᷣcepto cõtꝛa proximis date ſunt leges vt cito de medio rapiant᷑. ga
riũ.g hic ꝓhibent᷑ occidi.¶ Item. xiij. ad roma. de iu⸗ ſcʒ ſunt velut mem bꝛa putꝛida in coꝛpoꝛe ſocietatis hbu
dice terreno. Qon ſine cauſa gladiũ poꝛtat. Dei enim mane. ? ideo a ſocietate ſunt abſcindendi. primi do po
miniſter eſt vindex in iram ei qui male agit. Si occi⸗ nunt ad penitentiaʒ. EUñ aug. ad marcellinũ. Quis ñ
Ando maleficũ miſter dei eſt:nõ agit ↄtra B pᷣceptum. intelligat magis beneficium ᷓ ſupliciũ noiandũ: vbi
l IZtez b. Cypꝛianus ſuꝑ illud deut. xiij. Si audieris nec ſeruanda relaxatur audacia: nec puniendi ſaluta⸗
n in vna de ciuitatibo tuis dicentes. Eamus ſerniamus ris medicina ſubtrahitur. 4 Ad tercium dicenduz. ⸗
e⸗ dijs alienis: interficiens necabis omẽs qui ſunt in ci⸗ maleſico reo moꝛtis preſtatur beneficium cuʒz punitur
N uitate cede gladij. Cuiꝰprecepti memoꝛ Mathathias moꝛte. Nam ſi patienter ſuſtineat 7 conteratur: valet
primo.mach.ij. interfecit illum qui ſuꝑ altare ſacrifi⸗ ei ad expiationeʒ peccati.iuxta illud MQaum Hmo. 0
n cabat. Ee ſi ante aduẽtũ xp̃i hec precepta ſeruata ſ üt: conſurget duplex tribulatio :nec indicabit dñs bis in
i quantomagis poſt aduentũ xp̃i ſeruanda ſunt: qñ ille idipſum.quod eſt intelligendum ᷣm Hiero. cum in p̃⸗
veniens non ſolum veꝛbis hoꝛtatus eſt nos:ß ⸗ factis. ſenti vita peccatum ſufficienter punitum eſt. Pretea
un Iteʒ Hiero. ad Ripariũ. Qon eſt crudelitas crimi⸗ ſubtrahitur ei facultas peccandi in futuꝛum ad quam
mn na/p deo punire: h̊ pietas. vnde teut.xiij. Si frat᷑ tuꝰ pronus eſt. Preterea er eius moꝛte mali alij coercent᷑
l ⁊ amica ⁊ vroꝛ que in ſinu tuo doꝛmit damnare volue⸗ vel emendantur. ſicut dicitur. xiij. ad Koma. Si male
ſe rint veritateʒ: ſit manus tua ſuꝑ ipſos:⁊ effundẽs ſan feceris time ne foꝛte non tibi parcat.4 Ad quartum
guinez ipſoꝝ. Itez ad ro.iij.¶ Junqd iniquꝰ deus gi⸗ dicendum ſᷣm Auguſti.ſuper illud pᷣs. Stetit Phine⸗
4 fert iram.i.vindicts: q̃i dicat: non. nec ſ imiliter iun⸗ es 2c. Reuelato teſtamento leuioꝛem voluit deus fieri
9 texx ſi inferat᷑ ꝑ eius miniſteriũ.4 Iteʒ ad ro.j.dicit᷑. diſciplinam.i.penam ad correctioneʒ:quia multa cri
L Qui talia agũt digni ſunt moꝛte. Et. ij. dicit. Judiciũ mina moꝛte coꝛpoꝛali plectebantur que modo non pu⸗
di eſt in eos qui talia agunt. ꝙᷣ pm iudicium dei digni muntur.¶ Ad quintum dicendum.ꝙ cum iudex iuſte
ſunt moꝛte. Sed.xiij. dicit᷑ de indice ꝗ miniſter dei eſt. maleficum occidit: ipſe quod deus coniunrit non ſe⸗
ergo quos deus indicauit ad moꝛtẽ: debet iudex inter⸗ parat.immo ipſe dens: cuius auctoꝛitate hoc facit .
6 ficere.⁊ illos maxime qui ꝑ legeʒ diuinam adiudicati Vnde Auguſtinus primo de ciuitate dei. Qon autem
G ſunt moꝛti. ſicut dicit᷑ in luc.xix. Inimicos mens ꝗ no ipſe occidit qui miniſterium debet iubenti: ſicut admi
luerũt me regnare ſuꝑ eos adducite buc 2 interſicite. niculum gladius vtendi. Et ideo nequaqꝙ; contra hoc
Ex quo habet᷑ ꝙ heꝛetici ⁊ inimici xpᷣiane religiõis ſũt preceptum fecerunt:quo dictum eſt.nõ occides: g deo
e interficiendi. Soło. Homo maleſicus qui reus eſt auctoꝛe bella geſſerunt:aut perſonas geꝛentes publice
ni moꝛtis poteſt interfici duplici ex cauſa.quia hõẽ: aut poteſtatis ⁊ Fm eius legis hoc eſt iuſtiſſime ratõis im
ſc⸗ quia maleficus. Quia homo eſt cũ interficit᷑ odio ꝑlo⸗ perio ſceleratos moꝛte punierũt. 4¶ Ad ſextuʒ doᷣm.
⸗ ne.⁊ q̊ modo pꝓhibet᷑ cũ dicit᷑.nõ occides.ſuxple hoiez: illud ſic debet intelligi. Quod tibi non vis fieri ⁊c. ſcʒ
i/ quia homo. Quia maleficus eſt occidit᷑: cuʒ interficit oꝛdinate ? inſte. Maleficus aũt damnatus debeꝛet vo
odio malicie ⁊ amoꝛe iuſticie.Et tunc diſtinguẽdũ. aut luntate oꝛdinata ᷣm diuinaʒ legez ſe velle interfici. vñ
6 occidit᷑ ab illo qui hʒ ad hoc poteſtateʒ vt a pᷣncipe ſe⸗ uis nolit voluntate inoꝛdinata: non debet iudex nol =W
culari.⁊ pᷣm hoc nõ ꝓhibet᷑ hic inteꝛfectio malelici.aut le illud. VHnde Hiero.ſi uꝑ illud ꝗſa. Mon eſt crudelis
interficit᷑ ab illo qui nõ hʒ ptãteʒ. ⁊ ſᷣm boc ꝓhibet᷑ H. qui crudeles iugulat:ſ crudelis patientibo eſſe videt᷑.
Prohibet᷑.n.hic occiſio hoĩs inqtuʒ hõ:⁊ occiſio ma Mam ſuſpenſus latro patibulo crudeleʒ iudicẽ putat.
lefici inoꝛdinata. Et hoc eſt qð dicit hiero.ſuꝑ eʒech. Ad ſeptimũ quo dicit᷑. ꝙ reos ſanguis defendat ec⸗
8 li.ij. Qui malos ꝑcutit in eo ꝙ mali ſunt: hʒ cauſazʒ cleſia. intelligendũ eſt cũ fugiũt ad eccĩaz tüe eos defẽ⸗
6 inteꝛfectõnis.i.poteſtatẽ vt occidat peſſimos:miniſteꝛ dit:nec eos tradit laice ptãti. 4. Ad octauũ dicenduʒz.
ſ ci eſt. ¶¶ Ad primũ q̊ qd obijcit dõm. ꝙ interfectõ vel ꝙ quemadmodũ dicit᷑. xxxiij. q. v. qᷓuis augꝰ. ꝓ il⸗
ur excoĩcatio hereticoꝝ vel hoſtium eccleſie in duplici ca⸗ lis ſceleratis ſulicando ſpacium vite ei reſeruari po
8 ſu ſolũ intelligiẽ interdicta. Primo.cũ malicia nõ eſt poſcerit: non legum ſeueritatem: qua tales moꝛte ple⸗
in nota. qð notat ꝑ boc ꝙ dicit. Cum creuiſſet herba. In ctunt᷑:nec obſeruandam docuit. Unde aug.ad marcel⸗
1 herba.n. ſimilia ſunt triticũ ⁊ ʒiʒania. Vnde beda ſi uꝑ linum. Poſſeſſiones ſeruoꝛum dei volumus in aliene
4 illum locum. xiij. math. Sinite. Hoc videtur ↄtrariuz partis ſupplicijs iudicari: non ꝙ ſceleſtis hominibus
i illi apoſto lico.j.ad coꝛint.v. Auleꝛte malũ ex vobiſip⸗ licentiam facinoꝝ probibeant᷑ afferri ⁊c. Ex his relin
“ ſis. Sed ſicut inter lolium 2 triticum qdiu berba eſt quitur ꝙ cum dicit᷑.non occides.non ꝓhibetur occidi
⸗ parum diſtat:ita monet domin? ne de ambiguo iudice maleficus:ſed innocens 7 iuſtus pᷣm exponit᷑ exoð.
.

mus.quia domi nus in die indicij non ſuſpitioſ. eßma⸗ xxiij. Innocenteʒ 2 iuſtum nõ occides.
nileſte ggekeneen⸗ caſus eſt qn ſimul multi 2
tudineʒ continge teuelli a fide. ſicut aliquando con⸗

. ——

—

Articulus quaꝛtus

Onſequenter querit᷑.vtrum in aliquo caſu
poſſit innocens occidi non preuaricando p̃⸗
ceptum. Et ponamus caſum. Eſio ꝙ aliꝗs
conuictus ſit ̃m iuꝛa ꝑ falſos teſtes de crimĩe quo ᷣm
leges dignus eſt moꝛte.iudex vo ſcit ipſum eſſe i nnocẽ
tem. quid faciet iudex ſi interficit᷑: tranſgreditur pꝛe⸗
ceptum dei.non occides iuſtum.quia ſcriptum eſt con⸗
ſequenter.interficite maleficum. ̊ peccat moꝛtaliter.
4 Contra. Ambꝛo. Judex non debet iudicaꝛe ?m ſuaʒ
priuatam conſcientiam:quam appoꝛtauit de domo.ſed
Fm iura ⁊ allegata ⁊ pꝛobata coꝛam ipſo:dum ſedebat
ꝓ tribunali.Cum igitur predictus iudex faciat quod
xe bet: non peccat. 4¶ Item ſimiliter querit᷑ de prepoſi⸗
to cui rei precipit aliquem m allegata falſa interficẽ:
illud ſcit prepoſitus ſolus.quid faciet: Act᷑.v. Obe⸗
dire opoꝛtet deo magis qᷓ; bominibo.ſed deus probibʒ
innocentem interfici.rex contrariũ.igit᷑ non debet in⸗/
terficere. Contra. Iſte iudicatus eſt a rege. ergo cũ
prepoſitus non ſe debeat ponere iudicem ſuper regeʒ:
debet interficere. ¶ Iem ſi non interficiat: quia dicit
eum iuſtum. eadeʒ ratõne aliquis iuſte damnatus eua
deret:quia aliquis amicus eius diceret eum eſſe inno⸗
centeʒ. Et ita periret poteſtas ſecularis ⁊ pax ⁊ ſocie⸗
tatis bumane concoꝛdia. Solutio. ad primuʒ dom
ꝙ iudex in predicto caſu debet facere quicqd poteſt vt
illum liberet: dũmodo nõ faciat contra iuſticiaʒ:pru⸗
denteꝛ examinando falſos teſtes.vt exemplo Danielis
poſſit eos conuincere de falſitate 2 repellere. vel debet
eum ad ſuꝑioꝛez remittere iudicanduin. vel oppoꝛtuni⸗
tatem fugiendi ſi poteſt concedere. Si auteʒ nõ poteſi
eum liberare aliquo modo niſi contra iuſticiam face⸗
ret: ſi ferat ſententiam m allegata 2 nibil omittat de
contingentibo iuris: creditur nõ peccare.4 Quod vᷣo
obijcit ꝙ condemnat iuſtum: falſuz eſt per ſe loquẽdo.

nõ enim condemnat eum qui iuſius eſt inqᷓtum iuſins

ſed quia iniuſtus probatus eſt ⁊ dignus moꝛte. 4 Ad
ſecundũ quod querit de prepoſito. Sicendũ ꝙ ſi ſentẽ⸗
tia iudicis exprimat erroꝛeʒ vel iniuſticiaʒ: non tenet᷑
eum interficere.ſi non: tenet᷑ facere quod in ſe eſt vt li
beret innocentem. quod ſi non poſſit: credit᷑ non pec⸗
care. Lunc.n. imputat᷑ iudici: non prepoſito.⁊ ĩ hoc
caſu valet iſla auctoꝛitas. Alle facit cuius auctoꝛitate
fit. Auguſti. in lib.primo de ciuita.dei.Mon ille occi⸗
dit qui miniſterium debet iubenti: ſicut adminiculum
gladius vtenti.

Mlembꝛũ ſecũdum

Aeſito quis ꝓhibeatur occidi:queritur
quis ꝓhibeatur occidere.Et queruntur
tria. Primo. an generaliter quilibet ꝓ⸗
hibeatur occidere. Secũdo.an ille ꝑſo⸗
ne que non habent poteſtateʒ pꝛohibeantur occidere.

Tercio.an illi qui habent ſpiritualeʒ poteſtateʒ pro⸗

bibeantur occidere.

4 4
Articulus primus
O primuʒ qeuis in parte tactum ſit: obijcit᷑
in hunc moduz. Math.xxvj. Omis qui ac⸗
ceꝑit gladium gladio peribit.ergo quicũq;
gladio interficit: eſt reus eterne moꝛtis. ¶ Stem Ma
thei.v.Qui occiderit reus erit iudicio. Dictum eſt an
tiquis: nõ occides.ego auteʒ dico vobis non reſiſtere
malo. ꝗ̊ᷓ ꝓ vita ꝓria defendenda nõ eſt occidendum.
4 Item primo ꝑalipo.xxviij . Pꝛohibitus eſt Dauid
edificare domũ dñi: quia vir erat fundens ſanguinezʒ.

Item numeri.xxv.Surrexit phinees ⁊c̃. Ybi diẽ Oꝛi⸗

ge. H. Edificauerũt pꝛioꝛeʒ populum dño: tibi autem
qui a xpᷣo redemptus es gladius de manibus ereptus

—
—

eſt. non licet xp̃iano oceidere.¶ Item aug'. Donato
& reis im nanitate ſcelerũ dicit occaſioneʒ terribiliuʒ
legum ne eterni iudicis penas luat: coꝛigi cupimꝰ nõ
necari. 4 Item math. xiij. Sinite creſcere ʒiʒania vſq;
ad meſſem. Inimicus ſuꝑſeminauit ⁊c. Augꝰ.Cũ ſpi
ritualis homo audiat ſeminationem eſſe a dyabolo:ꝗ
nihil valet contra auctoꝛitateʒ dei: poteſt ei voluntas
ſuboꝛiri:vt tales auferat de mundo ſi facultatẽ babet.
ſed conſulit iuſticiam dei:an deus hoc velit eſſe officiũ
hominũ. Sed veritas reſpondit: nõ noſce hoĩem qua⸗
lis futurus ſit qui modo errat:vel quid erroꝛ eius bo⸗
nis conferat. Et ideo nõ eſſe tollendos: ne boni inter⸗
ſiciantur: qui foꝛte futuri ſunt.vel ne bonis obſit ꝗbus

pꝛoſunt. Ex quo videtur exprimi.nulli homĩ lʒ habe

re poteſtateʒ:licere interficere.4¶ Joꝛte dicet᷑ 'ᷣm Au⸗

guſti.⁊ alios ſanctos. interficere ſpontanee? pro⸗

pꝛia auctoꝛitate nulli licet. ſed interſiceꝛe ex obediẽtia
⁊ auẽte iegum ſiue dei licet. AUnde augꝰ.primo de ciui
tate dei. Adiles cum obediens poteſtati ſub qua legi⸗
time conſtitutus eſt hoĩem occidit:nulla ciuitatis ſue
lege bomicidij reus eſt. quod ſi ſua ſponte ⁊ auctoꝛita⸗
ie feciſſet: crimen effuſi bumani ſanguinis incidiſſet.
Item in queſtionibo ſuꝑ exo. Augꝰ. Cum miſter iu⸗
dicis occidit eum quem iudex iubet: recte occidit.ſi id
ſponte facit: homicida eſi. ¶ Item aug'. ſuꝑ ADath.
Mfficia vindicte poſſunt impleri bono animo:quomõ
iudex:quomodo lex. Si ſic dicat᷑.Contra.Sap.pᷣmo.
Deus moꝛteʒ non fecit nec delectat᷑ in ꝑditiõe viuoꝝ.
g̊ eius auctoꝛitate vel obedientia nullꝰ occidet. Cõ
tra.videtur ꝙ debeant interfici malefici de mãdato do
mini.Exo.xxj.Si quis ꝑcuſſerit hoĩem volens occide

re moꝛte moꝛiatur. Item ſi quis ꝑ induſtriam occide.-

rit hoĩem vel per inſidias.ab altaꝛi meo auelles illum
vt moꝛte moꝛiatur. Stez exo.xxxij. Pꝛo peccato vituli
conflatilis dixit moyſes. ponat vir gladium ſuper fe⸗
mur ſuum. Et ſequitur. Occidat vnuſquiſq; fratrem
amicum 7 proximũ ſuum. 4 Item ſecũda ad theſſa.ij.
de antixpᷣ̃o dicit᷑. Queʒ dominꝰ ihus interficiet ſpiri⸗
tu oꝛis ſui.Et apoca.xix.De oꝛe eius pꝛocedebat gla⸗
dius ex vtraq; ꝑte acutus: vt in ipſo percutiat gẽtes.
Si ð ipſe rpᷣs dñs interficit: interficere ſᷣm ſe malum
non erit. nec eius auẽte interficere illicitum. Solu⸗
tio. ſm auguſti. in queſtionibo ſuꝑ math. xbi dicit. Cũ
bomo ab homine occidit᷑:multuʒ diſtat vtꝝ fuerit no⸗
cendi cupiditate: ſicut fit ab inimico.vel iniuſte alig
auferendi: ſicut fit a latrone. aut obediendi oꝛdine: ſi⸗
cut fit a iudice. vel ſubueniẽdi neceſſitate: ſicut boſiis
a milite. In primis duobus caſibo nulli poteſt eẽ lici⸗
tum interficere. In duobus vltimis licitũ eſt. eñ Au
uſti. primo de li. ar. Si homicidium eſt hoĩem inter⸗
icere: poteſt occidere aliqñ ſine peccato.nã miles ho⸗
ſiem. ⁊ iudex ⁊ miniſter nocentẽ. nõ mihi vident᷑ pecca
re cum boĩem occidunt..4l Ad primũ ꝗ̊ quod obijcit.
doᷣm ſm aug.ij. libꝛo ↄtra manicheos. Qui acceperit
gladium ⁊c. Ille gladium accipit: qui nulla ſuperioꝛi
ac legitima poteſiate vel iubente vel concedente in ſan
guinez alicuiꝰ armatur. 4 Ad ſecũdum dom m aug.
ad Publicolã. Dietum eſt ne reſiſtamus malo:ne foꝛ⸗
te nos vindicta delectet:que alieno malo aim paſcit: ñ
ot coꝛectioneʒ hoĩm negligamus. Preterea.in ſermo
ne de puero centurionis. Iſia precepta patientie ma⸗
gis ad preꝑationeʒ coꝛdis eſt que intus eſt pꝑtinere: ᷓ
ad opus quod in aꝑto fit. vt teneat᷑ in ſecreto patiẽtia

cum beniuolentia in manifeſto id fiat quod eis videt᷑

prodeſſe.⁊ ſequit᷑. Ypſa qͥʒ beniuolentia ne reddat᷑ ma

lum ꝓ malo ſemꝑ eſt in voluntate ↄplenda.agenda au

teʒ ſunt multa cum inuitis quadaʒ benigna aſperita⸗
te plectendis:quoꝝ potius vtilitati ↄſulendum è ꝙ; vo
luntati. ¶ Qam cui licentia iniquitatis eripit᷑ vtilit vin⸗
citur:qm nihil eſt infelicius felicitate peccantiũ·¶ 4

N ne De
5 vefe .rt + av )

.Ci
Nitno⸗
kealgl
Ginenn
tboſt
Eelad⸗
Gi
finter⸗
sho⸗
geca
nin
fori
lſan
⸗
eſen
ſcrn
ſetmno
ieng⸗
ang
ſetia
et
ſim

u
nn
lec

—

P, — .-

. AAN „* 111 ER

“l zant ſ.
Nueſtio

terciũ qð obijcit᷑ de danid.dicenduʒ qᷓ phibit? eſt qꝛ ali⸗
qudo occidit illicite 2 iniuſte vt vris. ¶ Ao quartũ qð
obijcit᷑ de glo. Oꝛig. ptz ſolutõ. ꝑillud qðl
ereptꝰeſt:⁊ datꝰeſt gladius ſpũalis. Loquit em de ſaceꝛ
dotibo: quibo gladius materialis ereptꝰeſt. Ao quin⸗
tum dicendũ. ꝙ augnſ. ſperabat illos p p̃ſentia ſupplicia
emendari.⁊ ideo cupiebat eos coꝛrigi non necari. aliter
eſſet de illis qui eſſent obſtinati in malo: qui ſi ſemp vi⸗
uerent ſemꝑ peccarent. 4 Ad aliud ptz rnſio er pdict s
intelligũtur em̃ tũc ʒiʒania cũ tritico ſeruãda:cum mal
cia oeculta eſi: aut cũ manifeſta: ſ̊ eoꝝ ↄmixtione fides
⁊ parx eccleſie detrimẽtuʒ nõ patit᷑.ᷣm augu/⁊ Hedam.
4 Ad illud qð obijcit᷑.deꝰmoꝛtẽ nõ fecit.ſoluit᷑ in glo. i.
cauſam moꝛtis·ſ. peccatuʒ. Ael aliter. dupliciter ſumit᷑
moꝛs.vno mõ pena⁊? anguſtia in ſeꝑatõe aie ⁊ coꝛpis.⁊
hoc ẽ aliquid ⁊ a deo.alio mõ pꝛima carẽtia vite. Et ſie
cedit in nõ ens:nec aliquid eiꝰeſt niſi defectus.

Articulus ſecũdus

Einde querit᷑ an illi qui nõ habẽt ptateʒ vłꝛ
ꝓbibeant᷑ maleficũ occidere:cũ dicit.nõ oc⸗
cides.Cõmittit᷑ añt occiſio tribo modis.ſ.vo
luntate.neceſſitate.caſu. .

Nueritur ergo H. j.

pꝛimo de illo qui nõ habet ptatẽ ſi er ꝓoſito ⁊ amoꝛe iu
ſlicie ⁊ odio malicie ſᷣm leges interſiciẽdi occidendo pec⸗
cet:a faciat ↄtra hoc pᷣceptũ.nõ occides.i¶ Ad qð ſic am
bꝛo. Puniũtur pct̃a ꝑ homiĩes ſicut ꝑ iudices qui ptᷣate
ad tempus vtunt᷑.puniũtur pcta etiam ꝑ populos:ſicut
legimus quia ſepe ab alienigenis dei iuſſu excitatis ꝓpt
diuine maieſtatis offenſaʒ ſubactus ẽ populus iudeoꝝ.
Sed ↄſtans eſt ꝙ populi nõ erant ↄſtituti iudices.⁊ tñ
erant a dro incitati ad vindicandazʒ culpã iudeoꝝ.Ar-
guitur ergo. Nullus excitatꝰ a teo ad aliquid agendũ:
ſi facit illud:peccat faciendo illud ad qð a deo excitatur
Sed tales erãt populi a deo excitati.ergo nõ peccabant
occidendo iudeos.¶ Item nullꝰſaciens ſᷣm legem facit
ↄtra hoc mandatũ. Sed demõſtrato aliquo malefico di

gno moꝛte: verũ eſt ꝙ iſte in legẽ eſt interficiẽdus.̊ qui

interficit illũ facit ſᷣm legem.ergo nõ peccat.q Itẽ moy
ſes qui in omnibo ↄmendat᷑. interfecit egiptiũ rixvantem
cum iſrabelita.Exo.ij.⁊ t tunc nõ habebat iudiciariaʒ
pꝛatem.vnde dicit᷑ ei.ij.exodi. Quis te ↄſtituit iudicẽ ſu
per nos:̊ pꝛimũ. Contra.aug.pᷣmo de ciui.dei. Qui
ſine aliqua publica admĩſtratõne maleficũ interfecerit.
velut homicida iudicabit᷑.⁊ tanto acrius: quãto nõ ſibi
a deo xceſſam poteſtatẽ vſurpare nõ timuit.: YItẽ. xxiij.
q.viij.poſt pn.dicit canon. Dis p̃ter illũ vel auctoꝛitateʒ
eiꝰqui legittima ptate vtit᷑:qui vt ait apłus:nõ ſine cau⸗
ſa gladiũ poꝛtat:cui oĩs aĩa ſubdita eẽ debet.ad Ro.xiij
Nis inquã qui pᷣter hmõi auctoꝛitatẽ gladiũ acceperit
gladio peribit. Sot.ſicut dictũ eſt nõ habẽs poteſta⸗
tem aut interficit volũtate.aut neceſſitate.aut caſu.Pꝛi
mo modo ſimpliciter ⁊ indiſtincte eſi illicitũ.ſcdðo mõ 2
tercio aliqñ licitũ ⁊ aliqñ illicitũ.ſicut poſt manifeſtabi
tur. Vñ nota ad hoc ꝗ ſicut dicit᷑ in legenda bre Lucie.
bomo põt eſſe miſter moꝛtis nõ vite.qꝛ oĩs vita a deo ſo⸗
lo eſt nec eam dari voluit ꝑ mĩſteriũ. Sicut gᷓ auferre rẽ
alterius ſine ſua auctoꝛitate ⁊2 volũtate eſt ſemꝑ illicitũ
ſic ⁊ multofoꝛtius occidere:qdð eſt aufeꝛre vitam ſine dei
voluntate ⁊ auctoꝛitate cuius ꝓpꝛie eſt vita.⁊ cuius ſoli
us eſt viuificare ſem ꝑ erit illicitum. vnde in deut.xxxij.

Ego occidam ego viuere faciam.ideo quicũq; nõ acci
pit poteſtatem vel a diuina auctoꝛitate que eſt ĩ lege:vel

abeius voluntate.ſ.dei intellecta ꝑ internam inſpiratio

nem:ſi interficit facit ↄtra illud pceptum. non occides. 1

¶ Ao pꝛimum ergo qð obijcitur ſm ambꝛo. diſtinguen⸗
dum ſm ꝓ dicitur in canone.xxxiij.q.v. Oe peccata ali⸗
quãdo puniũtur ꝑ neſcientes.aliq ꝑ ſcientes. Per ne⸗
23 „ 2 41

2 X 1

—

⸗2 EnRpÿ
S NNRNO

—

— P
Pe Pund A⸗ P

—
* N Peco Nn So

—

2 . . ₰ — —
„ P W 1. α Aα

8 ſequit. gladiꝰ

NNWn 7 1α 4

ſcientes ſicut ꝑ Senacherib populꝰiudeoꝝ.x.yſa.Et ꝑ
Mabuch.iiij · Reg. vlti. ⁊ ꝑ Anthiocũ.j.math.j. Vñ de
Senacherib dicit᷑ yſa.x. Ve aſſur viꝛga furoꝛis mei.⁊ ſe
quitur. Contra populũ furoꝛis mei mandabo illi vt au⸗

EEe

ferat ſpolia.⁊ ſequit᷑. Ipſe autẽ non ſic arbitrabit᷑: ⁊ cæ ·

eius nõ ita extimabit Peꝛ ſcientes ſicut ꝑ filios iſrabel
punita ſunt peccata amoneo JYoſue per totum. In pꝛi
ino caſu excitatur a deo voluntas ignoꝛans ꝙᷓtum ao pu
· niitionis actionẽ: que iuſta eſt.ſed nũqᷓ ad actioneʒ hoĩs
que pꝑuerſa eſt. Unde yſa.x.Aſſur virga furoꝛis:qua.ſ.
ego gentes punio ꝓ peccato.ſed ipᷣe nõ ſic arbitrabitur.
ſed coꝛ eius erit ad ↄterendũ ⁊c.ac ſi diceret.non eſt ad
hoc eiꝰintentio.Ex quo patet.ꝙ qᷓuis hoc fecerit diuia
auctoꝛitate: nõ tamen volũtate.⁊ ideo illicitũ. In ſcdᷣo
do caſu taxatur voluntas qᷓ;tum ad actionem ⁊ ꝙᷓtuʒ ad
intentioneʒ:vt in bonis iſrahelitis:qui ex obediẽtia mã
Dati dei: ⁊ vt vindicarent diuinam iniuriam chananeos
interfecerunt. ideo licite ⁊ meritoꝛie. Pꝛimo modo po
pulus excitatus a deo peccat. nõ ex excitatione dinina:
ſed ex malicia pꝛopꝛia.ſcdðᷣo modo populus excitatꝰnon
peccat. ¶ Ad ſcom dicendum. ꝙ non ſequitur multis de
cauſis iſte interficiẽdus eſt ſᷣm legem.eꝛgo qui interſficit
facit ſm legem. Ad interficiẽdum em̃ 'm legem ſufficit
ſolus reatus quo dignſit interfici.ad interficiẽtẽ vᷣo ſᷣm
legem requirũtur plura. iuſia cauſa. iuſtus oꝛdo. iuſtus
animus. Julla cauſa vt reus meruerit interfici.quia di⸗
. citur exo/ xxiij. Innocẽteʒ ⁊ iuſtũ nõ occides.Juſtꝰoꝛdo
ꝓt occidens habeat poteſtatẽ:⁊ ↄuictum ſit crimẽ.augu.
ſuꝑ.v.mathᷣ.Ofſicia vindicte pñt impleri quomõ iudex
quomodo lex. Et ambꝛo.ſuꝑ pꝛimã ad Coꝛin. v. Totaʒ
maſſam coꝛ. Si quis poteſiatẽ non habet.quẽ ſcit reum
abicere vel pꝛobare nõ valet imunis eſt.⁊ iudicis nõ eſt
ſine accuſatione damnare. ſicut nec xpᷣc iudam abiecit.
Juſtus animus vt illud fiat ſolum amoꝛe iuſticie: nõ li⸗
bidine vindicte vel apetitu pene. Vnde augu.in queſtio
nibus ſuper Ero. Cum miſter iudicis occidit quem iu⸗
cx iuſſit occidi.pꝛofecto ſi id ſponte facit homicida eſt:
ſi eum etiam occidit: quem ſcit a iudice debuiſſe occidi.

—

4¶Ad tercium dicendum ̃m augu.ij.li-contra Fauſtũ
JW0 6 e Aα GN

Alle vtitur gladio qui nulla ſuperioꝛe ac legittima pote⸗
ſtate vel iubente vel concedente in ſanguinẽ alicuius ar
matur. Maim vtiq; dominus iuſſerat vt ferrum diſcipu⸗
li eius ferrent:ſed non iuſſerat vt ferirent. Quid ergo ĩ⸗
cogruum eſt ſi Petrus poſt hoc peccatum factus eſt pa⸗
ſtoꝛ eccleſie.ſicut ADoyſes poſt percuſſum egiptium fa⸗
ctus eſt rectoꝛ vnius ſynagoge. Vterq; enim non dete⸗
ſtabile imanitate: ſed emendabili animoſitate iuſticie re
gulam exceſſit. vterq; odio impꝛobitatis aliene. ſed ille
fraterno.iſte dominico:licet adhuc cũ amoꝛe carnali ne⸗

Poſtea queritur . S. ij.

de illo qui nõ habet poteſtatem.⁊ tamẽ cogit᷑ neceſſitate
cefendẽdo ſe.vtrum faciat ↄtra hoc pᷣceptum. Ad qð ſic
Scõm leges vim vi repellere licet.Et augu.j.de li.arb.
dicit. iuſta lex ẽ que dat poteſtatẽ vel viatoꝛi vt latro
nem ne ab eo occidatur occidat. vel cuipiam viro ac fe⸗
mine vt violenter ſibi ſtupꝛatoꝛem irruentem ante illici
tum ſtupꝛum ſi poſſit interimat.4! Item exo.xxij.Si ꝑ⸗
fodiens inuentus ſit fur:⁊ peꝛcuſſus moꝛtuus fuerit ⁊c.
augu. Mon eſt illi bomicidium. Si autẽ oꝛtus fuerit ſol
ſuper eum reus erit. Intelligit᷑ ergo nõ ꝑtinere ad homi
cidium:ſi fur nocturnꝰ occidatur. Si autem diurnꝰ.ad
bomicidium ꝑtinere.hoc eſt em̃ ꝙ ait.Si oꝛiat᷑ ſuꝑ eum
ſol ⁊c̃.qꝛ poterat decernere ꝙ ad furandũ nõ ad occiden
dum veniſſet.⁊ ideo nõ debet occidi.¶ Itẽ.qð melius.ſ.
irruentem in ſe interficere.aut ꝑmitti ſe interfici ab eo.
⁊ maius pᷣeligendũ eſt?: Sed dicit augu.pᷣmo de li.arbi.
Aulto enim mitiꝰ eſt eũ qui aliene vite inſidiat᷑:qᷓ eũ ꝗ
ſuam tuet᷑ occidi.Et multo ẽ imaniꝰhominem ſtuprum

.
P 2

O
D .ααι 2,*

J
— ◻ 4 —
lersE Nw8 c:ſen Da „*

5
4
—Pe

—

Lify *

01

—
X W
—*„
A Ee ‚

7.

—

F. * ieN

„

E

P. tal⸗

* NW

ppeti qᷓ e a quo vis infertur ab eo cni inferre conat᷑ in⸗

terimi. Contra.augu.in li.de li.ar. Quõ apud diui⸗
nam ꝓuidentiã peccato liberi ſunt:qui ꝓ his rebo quas
inuiti amittere pñt.humana cede polluti ſunt. Sʒ vitã
tꝑalem quilibet inuitꝰpõt amittere:ergo nõ eſt ſine cul⸗

pa ſi pꝛo ipᷣa tuenda hominẽ interficit.¶ Item pᷣceptuʒ
eſt nõ occidere hominẽ.ſ.auctoꝛitate ꝓpꝛia.Sed iſte qui
impetitur ad moꝛtẽ ab alio:nõ eſt iudex nec miſter legis
ergo ſi interficit. interficit auctoꝛitate ꝓpꝛia.¶¶ Item au⸗

gul. j. de li. ar. Poteſt illi legi que tuendoꝝ ciuiũ cauſa

vim hoſtilem eadẽ vi repelli iubet ſine libidine obtẽꝑa⸗

ri.⁊ de omnibo miſtris qui iure atq; oꝛdine poteſtatibo

quibuſq; ſubiecti ſunt id dici põt.Sed illi homines lege
inculpata quõ inculpati queant eſſe nõ video. Non em̃

eos lex cogit occidere:ſ relinquit in poteſtate.libeꝝ ita⸗
qʒ eſt eis neminẽ necare pꝛo his rebo quas inuiti poſſunt
amittere.ob hoc amare nõ debent. Ex hoc ſequit᷑ idẽ qð
pꝛius. ¶ Stem augu.ad Publicolã de occidendis homi
nibo. Ne ab eis quiſqᷓ; occidat᷑ nõ mihi placet oſiliũ:niſi
foꝛte ſit miles: aut publica functione teneat᷑. vt nõ ꝓſe
hoc faciat.ſed ꝓ alijs accepta legittima poteſtate:ſi eiꝰ
ↄgruat ꝑſone.¶ Item ſi dicat᷑ ſicut ↄtingit in violatõne
ſabbati.q neceſſitas facit licitũ:qdð als eſſet illicituʒ.Et
ideo neceſſitas vitandi moꝛtem excuſat.Contra.ꝗ dixit.
non mechaberis: dixit nõ occides in decalogo. Si ergo
neceſſitas nõ excuſat in vno:ergo nec in alio. Item iᷓ;⸗

uis aliquis impetat᷑ ad moꝛtem a muliere vt cognoſcat

ipſam. tamen tenet᷑ ipſam nõ cognoſcere.ergo qᷓuis ali⸗
quis impetat᷑ ad moꝛtem ab aliquo: tenetur ipſum non
occidere.q! IJtem quedam bona ſunt in ſummo vt virtu⸗
tes.quedam in medio vt naturalia.quedam in infimo vt
tꝑalia.Si ergo nõ licet deſtruere melioꝛa pꝛo deterioꝛi⸗
bus ↄſeruandis:nõ licet interficere furem ſiue diurnum
ſiue nocturnũ. Sol.quidam diſtinguũt neceſſitatem
euitabilem ⁊ ineuitabilem. Si ſit euitabilis neceſſitas
ſcʒ qꝙ; poſſet aliter euadere vt fugiendo vel alio mõ: ho⸗
micida eſt talis ſic interficiens.⁊ peccat ↄtra illud man
datum.non occides.Si vo ſit ineuitabilio:ꝙ non poſſit
euadere niſi interficiat: aut occidit motus ira. aut libi⸗
dine vindicte.aut cum doloꝛe euadendi neceſſitate.ꝓꝓut
dicit auguſ.in queſtionibo ſuper Math̊.Cum homo ab
homine occiditur: multum diſtat vtrum vlciſcendi cupi
ditate.vel iniuſte aliquid auferendi. ſicut fit ab inimico
ſicut a latrone. vel obediendi oꝛdine ſicut a iudice. vel
euadendi:vel ſubueniendi neceſſitate. Pꝛimo modo oc⸗
cidens homicida eſt. ſco ⁊ tercio modo nõ iudicabitur
aliquio homicida qᷓ;tum ad culpam: qᷓuis iudicet᷑ qᷓtuʒ
ad irregularitatẽ.q¶ Sed ↄtra obijcitur.Nã dicit canon
NMicolai pape.di.l. De clericis quibo cõſuluiſti.ſ.qui ſe
defendendo paganũ occiderunt.ſi poſtea ꝑ penitentiam
pñt ad pꝛiſtinũ ſtatum redire:aut ad altioꝛem aſcendere
ſcito nos nullam occaſionem dare nec vllam tribuere li
centiam eis quẽlibet hominẽ quolibet modo occidendi.
ergo in nullo caſu licet clericis occidere.q! Ad idem ca⸗
non Martini diſt. eadem. Si quis homicidij aut facto
aut cõſilio aut pꝛecepto:aut defenſione poſt baptiſmum
ↄſcius fuerit: ⁊ per aliquam ſubreptionem ad clericatũ
venerit deijciatur.⁊ in fine vite ſue ↄmunionem tm̃ acci⸗
piat.¶ IStem canon extra de concilio erledeñ.de clericis
qui in obſidione poſiti ſunt ſtatutum eſt: vt qui altario
miniſtrant:⁊ xpᷣi coꝛpus ⁊ ſanguinem tradunt: ab om⸗
ni humano ſanguine etiam hoſtili ſe abſtineant.ꝙ ſi in
hoc inciderint purgati per penitentiam officio ⁊ ↄmu⸗
nioni reddantur. Si ergo neceſſaria penitentia:in occi⸗
tendo fuit culpa. Pꝛopter hoc quidam pfectius diſtin⸗
xerunt inter clericos ⁊ laycos.Clericis nulla neceſſita⸗
te licet. laycis vpᷣo cum pᷣdicta neceſſitate licet cum euita⸗
bilis ſit neceſſitas ⁊ nulla libido vindicte.ſed ſola intẽ⸗
tio ↄuerſationis ꝓpꝛie ſalutis ſᷣm ↄceſſionem. Sed quia

ex lege nature nõ eſt diſtinctio layci ⁊ clerici:iſtud auteʒ

eꝛem) alonſle (76 aα .

—

)ſi N * —b f*⸗ G t⸗ — 690 (1 2400
— . . 7 . ) —.

—X
) ſie

p̃ceptum eſt legis nature:ideo ſi pꝛobibeãtur clerici ab
occiſione in caſu ↄceſſo layco:boc nõ erit ex pꝛobibitõne
huius pᷣcepti:ſed eccleſiaſtice inſtitutõis.ideo diſtinctõ
iſtoꝛum reſpicit eccleſiaſticam inſtitutõnem nõ tenoꝛem
huiꝰpꝛecepti.¶l Ad illud ergo augu.dicunt ꝙ hoc dicit.
quia raro ↄtingit ſine peccato.peccat em̃ ſi inteꝛficit ſui
amoꝛe nimio vel alterius odio.Et ideo dicit interroga⸗
tiue.quõ peccato ſunt liberi. Ad ſcdᷣm dicunt.qꝙ in ca
ſu pᷣdicto efficitur interficiens legis miſter.quia occidit
iuſticia ⁊ ex ↄceſſione legis. differẽter tamen in iſto ⁊ in
iudice.iQam iudex occidit ex iuſticia ⁊ officio.iſte auteʒ
ex iuſticia non ex officio. Sicut eſt in ſacerdote ⁊ layco
quo ad baptiſmum vterq; poteſt baptiʒare. Sacerdos
ex officio ⁊ ↄceſſione.Laycus nõ ex officio ſed ex ↄceſſio⸗
ne in neceſſitate.¶ Ad tercium dicunt.ꝙ loquit᷑ auguſ.
in caſu euitabilis neceſſitatis.quando.ſ.facultas fugiẽ
di datur.Et q;tuʒ ao hoc dicit.quomodo inculpati poſ⸗
ſint eſſe non video. Et in eodem caſu dicit augu.in eodẽ
Nuomodo apud diuinam pꝛouidentiam peccato liber
ti ſunt:qui pꝛo bis rebus quas ↄtem ni opoꝛtet humana
ſunt cede polluti.Videtur ergo mihi legeʒ iſtam que po
pulo regendo ſcribitur:recte iſta permittere ⁊ per diui⸗
nam pꝛouidentiam vindicari.4¶ Ad quartum dicendũ.
ꝙ tres cõditiones ponũtur ad hoc ꝙ liceat in neceſſitate
interficere. Vna eſt ꝙ non pꝛo ſe:hoc eſi pꝛo ꝗꝓpꝛia vindi
cta. Alia eſt ꝙ eius perſone ↄgruat.vt.ſ.non clericꝰ ſed
layca perſona ſit. Tercia ꝙ publica functione teneat᷑.
Et hoc conuenit in pꝛedicto caſu:quia ex conceſſione le⸗
gis efficitur miniſter legis. Vnde ambꝛo.in li.de para⸗
diſo. Nec is qui homicidium aliqð inuitus fecerit extꝛa
miſterium eſt.ſiquidem lex ait de eo.ꝙ deus dedit cũ in
manus eius. Aldanus ergo eius diuine vltioni miſteriũ
p̃ᷣbuerunt.4 Ad aliud dicendũ ꝙ non eſt ſiłe de mechia
⁊ de occiſione. Nam ſicut dictum eſt dare vitam ſolius
dei eſt: nec p̃bet eain ꝑ miſterium alicuius. Cognoſcere
vo non eſt ſolius dei imediate:ſed potius dedit viro vn⸗
de potentiam illam oꝛdinaret in ſuam. Aiuere em̃ eſt ĩ⸗
mediate a deo.coire autẽ nõ.Ecõtrario vᷣo eſt quia occi⸗
dere ex ↄceſſione diuina ꝑ legem ad ipᷣm oꝛdinata eſt in
miĩſterio in caſu neceſſitatis ineuitabilis. ¶Dechari vᷣo
ſeu ↄgnoſcere alienam nulla lege diuina vel bumana ad
diuinam oꝛdinata ꝑmiſſum vel cõceſſum eſt. 4¶ Ad vlti⸗
mum do dicendum. ꝙ in neceſſitate ꝓ tuendis tꝑalibus
qᷓuis ↄcedatur lege humana interficere furem: nõ tamẽ
lege diuina: que diſlinguit inter diurnũ furem ⁊ noctur
num. ſ Locturnus vᷣo quia nõ põt diſcerni vtꝝ cauſa fu⸗
randi vel occidendi venerit: ꝑmittit᷑ occidi a quolibet.

diurnus vᷣo non. .
Nueritur poſtea .S. ij.

an ille g interficit nõ ex ꝓgoſito ſ̊ caſu.facit ↄtra h̊ pꝛece
ptum. Ao qð ſic. Geñ.iij. Lamech credẽs interficẽ be⸗
ſtiam interfecit hoĩem:⁊ reputatũ ẽ ei in bomicidiũ ma/
gis ᷓ Chaim. vñ ibi ſequit᷑ Qui interfecerit Chaim ſe⸗
ptuplũ puniet᷑. Si ̊ homicidiuʒ Chaim fuit recte ↄtra
illud pᷣceptũ:̊ ⁊ homicidiũ Lamech:qð fuit nõ ex ꝓo⸗
ſito i̊ er caſu.¶ Iteem. xxj.exo.dicit᷑.ꝙ ſi quis ꝑcuſſerit
mulierẽ pꝛegnantẽ ⁊ fecerit aboꝛtiuum:ſi puerꝑium fue
rit aĩatum:reddet aĩam ꝓ aĩa.Sed ſine ꝓpoſito ⁊ inten
tione poteſt iſtud ↄtingere caſu:ergo caſuale homicidiũ
imputat᷑.ſed nõ niſi ↄtra hoc pceptum.¶¶ Item canones
plures interfectionẽ puniũt que fit caſu diſtincti.l. Sed
pena nõ imponitur niſi pꝛo reatu culpe.ergo ⁊7. Cõ⸗
tra.Que fiunt caſu nõ fiunt voluntate.que nõ fiunt vo⸗
luntate nõ ſunt culpabilia:qꝛ vt dic aug. Peccatũ adeo
eſt voluntariũ.qð ſi non ſit voluntariũ:nõ ſit peccatum
ergo nulla occiſio que fit caſu eſt peccatum. 4I Item au⸗
gu.ad Publicolam. Paulus aplus fecit notas preſidi
ſibi inſidias pꝛeparatas.ob hoc accepit armatos. Si.
in illos inimicos incidiſſet Paulus: nũquid in effuſiõe

—

6 2 C 2 E le. *) „ Nn

⸗ð

41 *

n
ing
ceic⸗
o1i
aun
lyin
eſce
eſi⸗
gn.
ſe
poß⸗
de
ber
na
90
i⸗
K
N
ſ
eat.
nelo
Panr
tann
tein
ſtrin
chia
Mus
lee
n⸗
ki⸗

2

5d0
⸗
ius
tame
voctut
nſaſp
libet

*△

Nueſtio

ſanguinis eoꝝ ſuũ crimẽ agnoſceret: abſit.⁊ tñ fieret ca⸗
ſu homicidiuʒ. 4 Item augu.ad Publicolam. Ablit vt
ea que ꝓpter bonũ actũ facimus.ſi quio ꝓpt᷑ ̊ pꝛeter no
ſtram voluntatẽ cuiqꝙᷓ; mali acciderit:nobis imputetur.
Sed poteſt ↄtingere nobis licito oꝑe vacãtibo.ſicut po/
nitur caſus decretalis.v.li.ti.de bomicidio. de ſie acerdo⸗
te qui ꝓpter moleſtiam coꝛpoꝛis equum aſcendit:⁊ equ
pꝛeter ſeſſoꝛis arbitrium:freno rupto.quẽdam puerum
oppꝛeſſit. ergo 7. Sol. hic diſtingnit 'm decretalem
quia interficiens caſu aut dabat operam rei licite: aut il
licite.Si rei illicite: reputat᷑ homicida ↄtra illud pꝛece⸗
ptum. Si vo rei licite:tunc diſtinguendũ ᷣm canonem.
E aut adhibuit diligentiam quã debuit.aut nõ. Si ſic
non reputat᷑ homicida. Si non:reputat᷑ homicida.ln⸗
e dicit canon.di.l.Sepe ↄtingit dum quis oꝑi neceſſa⸗
rio inſiſtens arboꝛem incidat:vt aliquis ſubtus ipᷣaʒ ve
niens depꝛimat᷑.Et idcirco ſi voluntate vel negligentia
incidentis arboꝛem factũ eſt.vt homicida penitentie de⸗
bet omnino ſubmitti. ſi nõ:hec eum ſententia ↄſtrin⸗
git. ¶¶ Ad illud vo qð obijcitur de Lamech m boc rñde
tur:quia nõ adhibuit diligentiã quã debuit.⁊ ideo ei eſt
imputatũ:nõ tamen magis qᷓ; Chaim:licet dicat᷑ ꝙ plus
punitꝰ eſi.quia nõ ſequit᷑.ſi plus punit᷑ tempoꝛaliter ꝙ;
maius ſit peccatum.4l Ad illud qð obijcitur de muliere
pꝛegnante.dicendũ ꝙ ꝑcutiendo nõ dat oꝑam rei licite:
ideo imputat᷑ ei bomicidium ſequens.⸗l Ad illud qð
obijcitur ꝙ canones puniũt interficiẽtes caſu.dicenduʒ
eſt ꝙ boc ẽ quãdo dant opeꝛã rei illicite:vel nõ adhibent
diligentiam quã poſſunt vel debent.ałs non puniũt.vn⸗
de Nicolaꝰ papa di.l.Si aliqua culpa vel neglectu ali⸗
cuiꝰinteritꝰ homĩs cognoſcit᷑ adueniſſe ꝑpetratũ eſt ho⸗
micidium.Et decretalis Inno.in pꝛedicto caſu de ſacer
dote dicit. ꝙ cũ idem capellanꝰnec actu nec voluntate ꝑ⸗
petrauit:nec dedit operam rei illicite:nõ impediat᷑ quo
minus diuina poſſit celebꝛare. Ad illud vo qð ex op⸗
poſito pꝛimo obijcitur.quia qð eſt inuolũtarium nõ eſt
peccatum. dicendũ ᷣm Joh̊.dama. ꝙ inuolũtariũ ſim⸗
pliciter hoc quidẽ eſt ꝑ ignoꝛantiã.hoc ꝑ violentiã.In⸗
uoluntariũ ꝑ violentiã eſt cũ tota cauſa actus defoꝛis ẽ
nibil cooperãte illo qui patitur. Inuolũtarium vo per
ignoꝛantiã.cum non ipᷣi trihuimꝰcauſam ignoꝛãtie: ſed

ita ↄtingit.vnde ſi ebꝛius homicidiũ fecerit ignoꝛãs qui

dem facit nõ tomen volũtarie. Cauſam em̃ ignoꝛãtie.ſ.
ebꝛietatẽ ipᷣe fecit.Siłꝛ ſi quis in aſſueto loco ſagittans
patrẽ tranſeũtem interficit. Scom boc ergo dicendũ.
qñ caſui ſequẽti nos nõ tribuimus cauſaʒ aliquo mö..
oꝑando vel negligẽdo dicit᷑ inuolũtariũ.Quãdo aũt ca⸗
ſui ſequẽti aliquo mõ cauſam damus:nõ eſt inuolũtari⸗
um.ql As aliud patet ſolutõ ex iam dictis.

Articulus teꝛcius

Onſequẽter querẽduʒ eſt vtꝝ iſto pᷣeepto pꝛo
hibeant᷑ occidere illi qui habent ſpũalem po
teſtatem vt ſacerdotes. Ad qð ſic.exo.xxxij.
Moyſes fecit a leuitis interfici.xxiij milia hominũ:qui
adoꝛauerant vitulũ ↄflatilem. Item umeri. xxv. Phi
nees interfecit iſrahelitam coeuntẽ cũ madianitide. Itẽ
j· Meg. xv. Samuel interfecit Agag regẽ amalech. Itez
iij. Reg. xviij. Delyas interfecit ſacerdotes baal. Item
ECypꝛianꝰ dicit ꝙ pᷣcepti legis memoꝛ mathathias.inteꝛ
fecit illũ qui ad ſacrificãduzʒ acceſſerat.j.mach.ij. ſi
ante aduentũ xp̃i hec pᷣcepta ſeruata ſunt: quatomagis
poſt aduentũ xpᷣi.ergo ſᷣm hoc ſacerdotibo noue legis li⸗
citum eſt reos occidere. Ad hoc dicũt quidã ꝙ ſacer⸗
otibus veteris legis licebat: ſacerdotibo noue legis nõ
Et ratio huiꝰeſt.quia cũ ſᷣm augu.differẽtia legis ⁊ euã
gelij ſit timoꝛ 1 amoꝛ. miniſtri legis debuerunt eſſe mini
ſtri ſeueritatis ad timoꝛẽ: ſed miniſiri euãgelij debent eẽ
miniſtri pietatis ad amoꝛem. Quia ergo illi debebãt ar
cere a malis ꝑ timoꝛem: congruebat eis maleficos inter

/
An1 * Frnr S qhana

Qa n ſo ſu G mi&

E

AA

vxxxuij.

ficere.Et quia iſti debent attrabere ꝑ amoꝛeʒ nõ ogruit
eis interficere. ¶ Sed otra hoc ſic obijcit Joh. criſo. ſu
per Math.omel.xvij. Occidit phinees hominẽ:2 repu⸗
tatum eſt illi ad iuſtieiam. Petrus vᷣo geminũ fecit ho⸗
micidium.in Anania.ſ.⁊ Saphira.Act.v. cum fuerit
opus ſpũale qð factum eſt.i.nõ manuale.q¶! Item gꝛeg.
in dyalogo. Petrus qui Tabitam moꝛtuam ſuſcitauit
Act᷑.viij. Ananiã ⁊ Saphirã mẽtientes increpãdo moꝛ
ti tradidit.ꝗ¶ Item Hieꝛo.ad Ripariũ.Legi vindictaʒ
phinees.auctoꝛitatẽ Helye.ʒelum Symonis chananei
qui in duos magos zaroe ⁊ arphaxat ignitos ſerpẽtes
retoꝛſit. Item Petri ſeueritatem Ananiam ⁊ Saphirã
trucidanteʒ. Hauli ↄſtantiã:qui Elimã magum eterna
ſeueritate dãnauit.nõ eſt crudelitas crimina pꝛo deo pu
nire ſed pietas.vnde in lege dicit᷑. Si frater tuus ⁊ ami
cus ⁊c̃.voluerit depꝛauare veꝛitatem effundes ſanguinẽ
ipſoꝝ.Ex hoc ergo relinquit᷑.ꝙ q;tum ad iudicium occi
ſionis pares ſũt ſacerdotes noue legis ⁊ veteris.4! Ytẽ
cum crimina punire pꝛo deo ſit pietas:nõ erit cõtra mi⸗
niſterium pietatis maleficos punire. ¶ Item dicit au⸗
gu. Süma religionis eſt imitari eum quẽ colis. Sʒ ipſe
eus auctoꝛitate interficit:iudex miniſterio.ergo mini⸗
ſterium occiſionis maxime ↄgruet ſacerdoti:qui debz eẽ
dei pꝛecipuus imitatoꝛ.4 Item Leo quartꝰ ſcribit Tu⸗
douico.xxiij.q.viij. Quidã in romanoꝝ poꝛtum ſarace⸗
nos venturos eſſe dicebant:pꝛo quo pꝛecipimꝰ noſtrum
ↄgregari populum. Item idem in eadem. Qunquid ab
aliquibo noſtros hbomines ſinimus oppꝛimi.ſed ſi neceſ⸗
ſitas vlla occurreret:pñtialiter vindicamus.quia noſtꝛi
gregis vltoꝛes eſſe debemus:⁊ pꝛecipue adiutoꝛes.Si g̊
canonice ⁊ regulariter fecit illud Leo papa.ſ.occurrit
inimicis:⁊ pñtialiter vindicauit:eadem ratõne poſſunt
hoc facere alij epiſcopi ⁊ ſacerdotes canonice.⁊ illud qð
ſequitur ad ſumptionem armoꝝ.ſ.pugnare ↄtra hoſtes
interficere.4 Item ſicut dicitur.xxiij.q.viij.beatꝰ Gre
go.ciuibus tuſcie vt contra Congobardos arma para
rent mandauit. 4l Item eccleſia oꝛdinat ſecularem pote
ſtatem vt papa imperatoꝛem. ergo tradit ei auctoꝛitatẽ
ad ſuum officium. Si ergo auctoꝛitas imꝑatoꝛis ẽ inter
ficere maleficum.⁊ a papa accipit auctoꝛuatẽ: ergo au⸗
ctoꝛitate pape interficit.Sʒ ille facit cuiꝰ auctoꝛitate fit
ergo 7c. ¶¶ Item ep̃i habent p̃poſitos ⁊ balliuos in cau⸗
ſis ſanguinis. Sed illi balliui nibil agunt auctoꝛitate
ſua.ergo auctoꝛitate epoꝝ fundunt ſangninem malefi⸗
coꝛum. Contra.beatus Ambꝛo.aduerſus milites go⸗
thos.lacrime mee arma ſunt.talia enim munimina ſũt
ſacerdotis.aliter nec debeo nec poſſum reſiſtere.q. Iteʒ

canon ex concilio toletano. Sacerdotes qui ad miniſte⸗/

rium ſalutis electi ſunt.ibi conſentiant regibus fieri iu⸗

dices:vbi ſuplicij indulgentia pꝛomittitur:non vbi ſen⸗

tentia diſcriminis pꝛeparatur.ſi quis contra hoc fecerit
ſit reus effuſionis ſanguinis apud xpᷣm:⁊ apud eccleſi⸗
am perdat pꝛopriuz gradum.xxiij.q.viij. ¶¶ Item canon
Micol.pape di.l.Cum diſcreti ſint milites ſeculi a mili
tibus eccleſie: non conuenit militibus eccleſie militare
ſeculo:per quod ad effuſionem ſanguinis neceſſe ſit per⸗
uenire. ¶,ᷓà Btem beatus Berñ. ad Eugeni.li.iiij.de con⸗
ſideratione. Aggredere ſubditos: ſed verbo non ferro.
quid denuo vſurpare gladium temptes:quem ſemel iuſ⸗

ſus es reponere in vaginam.ſcilicet in Petro eui dietuzʒ

eſt mitte gladium tuum in vaginaʒ.4 IStem. j. ad Thi.
üij. Opoꝛtet epᷣm ſine crimine eſſe non vinolẽtum nõ peꝛ⸗
cuſſoꝛem. Sol.ſicut dietum eſt. hoc pꝛecepto pꝛobibe
tur quilibet occidere ſua auctoꝛitate.quia ergo miſtris
veteris teſtamẽti ↄmiſſa erat auctoꝛitas: miſtris vᷣo no⸗
ui teſtamẽti nõ eſt ↄceſſa auctoꝛitas vt ꝑ ſe interficiant:
ideo ex ↄſequẽti iſto pᷣcepto pꝛohibent᷑ interficere in cau
ſa iuſticie.Ratio aũt q̃re eis negata eſt auctoꝛitas ẽ du⸗
plex. Ana eſt quia miniſtri noue legis debent eſſe mini⸗
ſtri manſuetudinis ⁊ amoꝛis.ad aliciendum homines

7

7

. — 4 „ 1* R . 10 „ * L
”äl Gαοα

42 K

5 H5
RN—α ORR U ſe

57. „ „

ð 5 ae C 6

ſetet

3)

ar

. J
NX 1* 2 O t9 0

11—1

? 20

X

ie
* X

Q 1
10 ſer

ad bonũ. Vnde eis dicit᷑.v.math̊. Mon reſiſtẽ malo ⁊c̃.
Et ibidẽ ſequit᷑. Diligite inimicos veſtros.⁊ benefacite
bis qui oderunt vos.qð intelligit᷑ faciendũ a miſtris no
ue legis:nõ ſolũ in voluntate animi:ſed etiã in oſtenſio
ne ſigni. Alia eſt ratio.quia miĩſtri noue legis ſunt mini
ſtri ſacramẽti vnionis.ſacramentũ em̃ altaris repꝛeſen⸗
tat vnionem xp̃ᷣi ⁊ eccleſie: quam ſignificat vnio anime
ad coꝛpus. Sicut em̃ anima coꝛpus viuificat: ita xpᷣe ꝑ
hoc ſacramentuʒ viuificat eccleſiam. vnde qui diſſoluit
vnionem coꝛpoꝛis ⁊ anime:ſacramẽti illiꝰvnionis vnio⸗
nem in ſe non poteſi demonſtrare.⁊ ideo irregularis eſt
ad huiꝰſacramẽti miniſterium exequendũ.quẽadmodũ
bigamus qui carnem ſuam diniſit cum vxoꝛibo pluribo.
Et ſicut dicit canon.xv.q.ij. Quedam ſunt que⁊ ſi non
imputent᷑ ad penam: tamen impediunt ſacramẽti ſigna
culum.⁊ introducit᷑ auctoꝛitas DHieronimi:qui dicit de
illo qui ꝓpter diſciplinam caſu occidit.q́;tum ad culpã
innocens eſt:q;tum ad legem reus eſt.legem dico ſacra⸗
menti. Inde eſt ꝙ cum alij oꝛdines eccleſie ad ſacramen
tum altaris referant᷑: quia omnes oꝛdinati aut ↄficiunt
ſacramentũ:aut deſeruiunt ↄficienti:debent carere diui
ſione que oꝑonit᷑ ſacramento vnitatis.⁊ ideo nõ licebit
miniſtris eccleſie interficere.ſanguinẽ effundere.mẽbꝛũ
mutilare. Miniſtris vᷣo veteris teſtamenti:qui erãt mi
niſtri timoꝛis ad cohercendũ a malo:⁊ ꝑ ↄſequẽs miſtꝛi
diuiſiõis animaꝝ a malis.ↄpetebat auctoꝛitas⁊ execu⸗
tio interfectionis. vnde ptʒ ſolutõ ad pꝛimas auctoꝛita⸗
tes obiectas de miniſtris veteris te.¶ Ad illud vᷣo bea⸗
ti Cypꝛiani:ꝙ poſt aduentũ xpᷣi pcepta iudicioꝝ ſangui
nis ſeruanda ſunt.ↄcedendũ ꝙ tꝑe gratie ſunt ſeruanda
ſed nõ a miniſtris ſpũalium ⁊ ſacramentoꝝ:qui ſũt mi
niſtri miſcdᷣie ⁊ mãſuetudinis ⁊ repᷣſentatoꝛes vnionis.
ſed vt pꝛicipibo mũdanoꝝ qui ſeueritatis legalis imita⸗
toꝛes ſunt miniſiri ſeparatõnis ⁊ cohertionis a malis.
Ad illud Criſo.dicendũ ꝙ impꝛopꝛie dicit᷑ Petrꝰ ho⸗
micidiũ feciſſe.hic em̃ dicit᷑ res fieri illo tropo quo ĩ ſcri
ptura fieri dicit᷑. cum pꝛedicit᷑:vel innoteſcit. Petrꝰeꝛgo
dicitur Ananiã ? Saphirã interfeciſſe.quia eoꝝ moꝛ⸗
tem qaã dy abolꝰefficere debebat:pᷣdixit ⁊ cauſam.ſ.cul⸗
pam patefecit.vnde ĩ actibo dixit Saphire.Ecce pedes
eoꝛum qui ſepelierunt virum tuũ ad hoſtium ſunt:⁊ effe
rent te.⁊ ſtatim expirauit. Ad illud aũt beati Gꝛego.

dicenduʒ ꝙ aliud eſt increpando moꝛti tradere:⁊ alinds

interficere. Tradere em̃ moꝛti eſt pluribo modisno
modo tradere moꝛti inferende ab homine.⁊ hoc mõ pe⸗
trus nõ tradidit Ananiã ⁊ Saphirã. Alio modo trade
re moꝛti inferende a demone.⁊ illud tràdere eſt excoĩca:
re.⁊ hoc modo tradidit Paulus ⁊ etiam Petrus ſatha
ne:ſed nõ intentione occiſionis:ſed intentione punitio⸗
nis ad coꝛrectioneʒ alioꝝ ſicut Petrus:vel ad coꝛrectõ
nem eoꝛundem ſicut Paulus.j.ad Thi.j.vbi dicit. O:
Hymeneũ alexandrũ tradidit ſathane.vt diſcant non
blaſphemare.Et.j.coꝛin.v.De foꝛnicatoꝛe iudicaui euʒ
qui ſic operatus eſt tradere ſathane in interitum carnis
vt ſpiritus ſaluus fiat.¶ Ad illud vo beati Hiero.di⸗
cendum ꝙ differentia eſt inter miniſtros veteris legis ⁊

noue:nõ ſolum in his que dicta ſunt q;tum ad differen⸗

tiam ſeueritatis ⁊ miſcdie:quia illi pꝛincipaliter ſeueri
tatis.iſti miſcðie ſunt miſtri:ſed etiam in iudicio ſeueri
tatis.quia iſti gladio ſpũali.illi ᷣo gladio materiali iu⸗
dicia exequũtur.iſti verbo.illi ferro.ᷣſti verbo qð ẽ gla
dius ſpũs ad diuiſionẽ aĩe ⁊ ſpũs.i.inoꝛdinatõis ſenſua
litatis a rectitudine ratõnis ad Hebꝛe.iiij. Ili vᷣo ferꝛo
id eſt materiali gladio ao diuiſionem anime ⁊ coꝛpoꝛis
hoc eſt vite aĩialis. Vnde nota ꝙ ſicut pꝛius eſt qð aĩale
eſt. deinde qð ſpũale.j.coꝛin.xv.⁊ vita aĩalis pꝛiuſq vi⸗
ta ſpũalis. Vitam aũt animalem dico que eſt in vnione
anime ⁊ carnis.vitam vo ſpiritualẽ in oꝛdinatione ſen⸗
ſualitatis que dicitur anima:⁊ rationis que dicit᷑ ſpiri⸗

tup:ita miniſteriuz diuine iuſticie diſtributũ ẽ miniſiris

kadn.) Kat. „

. —
* Aere VE /

„ V“

veteris teſiamenti in gladio materiali in ſeꝑationẽ aĩe
⁊ carnis.Miniſtris vᷣo noui teſtamenti in gladio verbi
ſpũali ad diuiſionẽ anime ⁊ ſpiritus. In illo miniſierio
eſt ratio timoꝛis. in iſto ratio amoꝛis. hinc dicentibus
aplis.ecce duo gladij.Reſpondit dñs. Satis eſt.⸗.Ad
illud beati augu.Sũma religionis eſt imitari quem co⸗
lis.dicendum ꝙ tria ſunt genera operum diuinoꝛum.ſ.
oꝑa ſapientie.potentie.bonitatis. In operibo potentie
vt creationis ⁊ miraculoꝝ: non querit deus imitatoꝛem
vnde lucifer quia voluit eſſe ſilis in potentia deo:pᷣcipi⸗
tatus eſt Yſa.xiiij. Sil? nec in archanis ſapientie.Ande
adam quia voluit eſſe ſilis in ſcientia:de paradiſo eiectꝰ
eſt. Geñ · iij. Eritis ſicut dij. Operum vᷣo bonitatis alia
ſunt pietatis ⁊ miſcðie in quibo vult ꝙ omnes imitẽtur
eũ.math.v. Eſtote miſericoꝛdes ſicut ⁊ pater veſter ⁊c̃.
Alia ðo ſunt punitõnis ⁊ vindicte:⁊ in his non vult vt
ꝑfecti imitent᷑ eum ꝓpter duo. ꝓpter ſacramẽtũ vnionis
ↄmendãduʒz:qð requirit mĩſtros ↄgruos in quibo nõ in

ueniat᷑ opoſitõ diuiſionis. Alia ratio eſt ꝓpter ↄmendã
dam gclementiã ſue miſeratõis.vt in hoc innuat ꝙ quaſi

7
4
X
1 4
1 4
1
.

coactus punit.ſicut dicit᷑.ij. Lren.i?õ ex coꝛde ſuo hu
miliauit ⁊ abiecit filios hominũ.⁊ introducũtur verba
dñi puniẽtis quaſi plangẽtis.IJla.j. Heu ↄſolaboꝛ ð ho
ſtibus meis.vt ſit eius ꝓpꝛium de hoſtibo miſereri.ideo
miniſtri noue legis qui debent eſſe in ꝑfectioꝛi imitatõe
dei:debent ipᷣm imitari in opere pietatis:nõ in diſtrictõ
ne ſeueritatis.q Ad illud Leonis ⁊ Gꝛego.dicendum
ꝙ hoc nõ dicitur ꝓpter hoc ꝙ liceat ſacerdoti vel pape aꝛ
ma arripere:ſed quia poſſunt ſeculari pꝛincipi cui mate
rialis gladius ↄmiſſus eſt:armoꝝ ſumptionẽ cõtra ma⸗
leficos ſuadere.ſicut illi qui habent minoꝛibꝰ ⁊ maioꝛi
bus diuinas leges exponere ⁊ pᷣdicare.in quibo pꝛeci⸗
pitur ſecularibo poteſiatibo.maleficos non patieris vi⸗
uere. Exo.xxij.⁊ deut.xiij. Si audieris in vna vꝛbium
tuarum quas dñs deus tuus dabit tibi ⁊c. Et poſt ſeqꝗ⸗
tur. Si inueneris certum eſſe qð dicitur ⁊ abbominatõ
nem hanc opere ꝑpetratam:ſtatim ꝑcuties habitatoꝛes
illius in oꝛe gladij. ¶ Ad alind qð obijcit de imperato⸗
re ꝙ oꝛdinat᷑ a papa.dicenduzʒ ꝙ verum eſt ꝙ recipit po⸗
teſiatem a papa ad puniendũ maleficos.executionẽ aũt

poteſtatis accipit a lege a deo.ergo ꝑ papã recipit aucto

4

yr alv aenf“ n Pu maleſuoh
A Paf⸗ G Dn:N)
. Iiͤn 00

. WRE EοESa
2«e

† apa

— .

ritatem vt ſit miniſter legis ⁊ iuſiicie diuine.ſed ab ipᷣa
lege auctoꝛitatem vſus miniſterij iuſticie. Vnde aug.in
queſtionibo leuitici.Cum homo iuſte occidit᷑ lex occidit
non tu:dicit iudici ſeculari.¶ Si aũt obijcit᷑ ꝙ ille facit
cuiꝰauctoꝛitate fit. Unde papa ⁊ ep̃i qui habent pᷣpoſi⸗
tos iudices ſanguinis vident᷑ occidere.dicendũ ꝙ eſt au

ctoꝛitas iubendi.⁊ eſt auctoꝛitas inuendi. In auctoꝛita

te iubendi ſequit᷑·ille facit cuiꝰauctoꝛitate fit. In aucto
ritate ᷣo ĩnuendi non ſequit᷑.Eſt autẽ auctoꝛitas iuben⸗
di occidere maleficos penes im ꝑatoꝛem. Auctoꝛitas vðo
innuendi penes papam ⁊ ſacerdotes. Eſt aũt iſta ĩnui⸗
tio diuine legis (vt dictum eſt) p̃dicatio: ⁊ vt pꝛincipes
legi diuine obediant exhoꝛtatio.vnde Merñ.in.iiij.li. de
ↄſideratõne ad Eugenium.oſtendit qualiter vterq; gla
dius eſt eccleſie materialis ⁊ ſpũalis.⁊ ꝙ a ipᷣam perti
net gladius materialis 2 ſpũalis.⁊ ꝙ ad ipſam peꝛtinet
gladius materialis non qtum ad vſum vel ꝙtuz ad iuſ⸗
ſum. ſed qᷓtum ad nutum. Inde dicit hoe modo ad Eu⸗
ge. Qu gladium materialem tuum negat:non ſatis mi
hi videtur attendere verbum dñi dicentis.oↄuerte gladi⸗
um tuum in vaginam.tuus ergo ipᷣe tuo foꝛſitan nutu
⁊ ſi nõ tua manu euaginãdus. Alioquin ſi nullo modo
ad te ptineret. dicentibo aplis ecce duo gladij:nõ reſpon
diſſet dñs.ſatis eſt.ſed nimis eſt. Vterq; ergo gladiꝰ ec⸗
cleſie eſt ſpũalis ⁊ materialis.ſed is quidem pꝛo eccleſia
ille vo ab eccleſia exercendus. ille ſacerdotis:is militis
manu.ſed ſane ad nutum ſacerdotis ⁊ ad iuſſum imꝑa⸗
toꝛis.Et ꝑ hoc ſoluũtur omnia obiecta.

. *

3

e
in
lis

Nueſtio

Membrüũ terciũ

Eſtat querẽ de genẽ occiſionis que ĩ hoc pᷣ
cepto ꝓhibeat᷑. Et ex pᷣcedẽtibo videt ꝙ
bibeat᷑ occiſio coꝛpalis: que ẽ in ſeꝑatõne
aĩe a coꝛꝑe. 4¶ Sʒ qrit᷑ viꝝ ꝓbibeat occi⸗
ſio quocũq; mõ dicta. videlicet coꝛꝑalis 2 ſpũalis. Ad
qð ſic.aug.ſuꝑ pᷣs. Moli putare te nõ eſſe bomicidã:qn
fratri tuo malũ ꝑſuades. Si fratꝛi tuo mala ꝑſuades oc
cidis. 7 vt ſcias qꝛ occidis: audi pſalmiſtã dicẽtem. Nilij
hominũ tentes eoꝝ.arma? ſagitte ⁊ lingua eoꝝ gladi⸗
us acutꝰ. ¶ Item exo. xx. ſuꝑ illud.nõ occides.glo.Aſda
nu vel mẽte:vel ſubtrahẽdo ſubſidiũ vite ei cui debes da

re.¶ Item. v. deut. ſuꝑ illud nõ occides. Glo. re vel vo⸗

luntate.qui em odit fratrẽ ſuũ homicida ẽ: vel ſubtrabẽ
do qð potes pᷣſtare.Ex his igit᷑ relinquit᷑ ꝙ hic ꝓbibet᷑
homicidiũ ſpũale:qð ẽ in odiendo.ſeu malũ ↄſulendo.⁊
homicidiũ dicit᷑ nõ ſolũmodo in ↄmittẽdo.ſ.in inferen⸗
do moꝛtẽ:ſed etiã in omittendo.ſ.in ſubtrabẽdo benefi⸗
cium ad ↄſeruationẽ vite ꝓrimi.q Pꝛeterea querit᷑ vtx
iſto pcepto ꝓhibeatur occiſio quolibet modo dicta.Ad
qð ſic.v.ſapie.Os quod mentit᷑ occidit animã.mendaci
um igitur eſt occiſio anime. Si ergo hic ꝓhiberet᷑ queli
bet occiſio ſpũalis: ꝓbiberet᷑ hic mendaciũ.⁊ pari ratõ
ne quodlibet peccatũ moꝛtale. nam omne peccatũ moꝛ⸗
tale occiſio eſi aĩe. Si vᷣo diceret᷑ ꝙ non ꝓhibet᷑ hic occi
ſio ſpũalis niſi illa qne eſt ꝓximi.Contra.hic pꝛohibet᷑
occiſio coꝛꝑalis ſui ⁊ pꝛoximi ſicut ſupꝛa dictũ eſt.ergo
ſi hic pꝛohibet᷑ occiſio ſpualis: pꝛohibet᷑ ⁊ ſui ⁊ pꝛoximi
⁊ ita quodlibet peccatũ.qð qꝛ eſt falſum:relinquit᷑ ꝙ nõ
pꝛohibet᷑ hic niſi occiſio coꝛꝑalis.q¶ Item querit᷑ vtruʒ
iſtud pᷣceptũ ſit generale ad pluꝛa pᷣcepta.Ad qð ſic.au⸗
gu.ↄtra IFauſtũ in li.j.qꝛ iudei nõ intelligebant homici⸗
dium niſi coꝛꝑis humani: ꝑ qð vita pꝛiuaret᷑. Aperuit
dñs omnẽ iniquũ motũ ad nocenduʒ fratri in homicidij
genere deputati. Sed in furãdo.falſuʒ teſtando.⁊ hmõi
eſt iniquus motus ad nocendũ pꝛoximo:ergo furta.fal⸗
ſa teſtimonia ⁊ hmõi eſt iniquus motus ad nocendũ ꝓ⸗
ximo.ergo debẽt in homicidij genere deputari.ergo cuʒ
omne genus homicidij hic pꝛobibeat᷑:erit hoc mandatũ
generale ad alia: quibo pꝛohibet᷑ pꝛoximo nocumẽtum.
4SZtem omnis pᷣuaricatio contra pꝛeceptum quodlibet
ſcde tabule:aut eſt ↄtra innocẽtiaʒ inferendo nocumẽtũ
aut ↄtra beneficentiã ſubtrahendo beneficiũ.Sʒ ᷣm au⸗
gu. hic pꝛohibet᷑ nocumẽti illatõ:ſilꝛ pꝛohibet᷑ ſubtractõ
beneficij ſicut glo.dicit.Et ſicut dicit ambꝛo.in li.de of⸗
ficijs.Paſce fame moꝛienteʒ.quiſquis em̃ paſcendo ho⸗
minem ſeruare poteris:ſi nõ paueꝛis occidiſti.ergo iſto
pꝛecepto pꝛohibet᷑ omnis pᷣuaricatio que eſt cõtra aliqð
pꝛeceptoꝝ ſcde tabule.ergo eſt generale ad pᷣcepta ſcðᷣe
tabule.¶ Item Hieꝛo.ſuꝑ yſa. Emnis iniquitas ⁊ op⸗
pꝛeſſio ⁊ iniuſticia iudicium ſanguinis eſt.⁊ licet gladio
non occidas:voluntate tamen interficis.Sed iniuſticia
iniquitas generalia ſunt ad furtũ.falſum teſtimoniũ.
mechiã.⁊ hmõi.ergo iſta ſunt iudicium ſanguinis.eꝛgo
⁊c̃.¶ Item omnis iniquitas eſt iudiciũ ſanguinis.Om
ne peccatũ eſt iniquitas:ergo omne peccatũ iudiciũ ſan⸗
guinis eſt hm verbum Hieꝛo.Eſt igitur hoc preceptum
generale.¶ IZtem in epła Clemẽtis. homicidioꝝ tria ge
nera dicebat beatus Petrus. Sicut em̃ homicidas in/
terfectoꝛes fratrum:ita detractoꝛes eoꝛum: eoſq; odien⸗
tes homicidas eſſe manifeſtabat. Detractio igitur ẽ ho⸗
micidium. Sed omne falſum teſtimonium eſt detractio:
ergo ⁊ homicidium eſt. Eſt igitur hoc pꝛeceptum pꝛohi⸗

beno falſum teſtimoniũ. Contra. Illud pꝛeceptum cõ⸗

numeratur cum ceteris ⁊ eſt vnum de decem verbis. er⸗
go nõ ↄpꝛehendit alia. Sed ſi extenderet᷑ ad homicidiũ
ſpũale.ↄpꝛehẽderet alia.ergo nõ extendit᷑ niſi ad homi⸗
cidium coꝛꝑale. Item ſcandalũ eſt bomicidiũ ſpũale.
quia pꝛebet alij occaſioneʒ moꝛtis ſpũalis.ſicut dicit᷑ ad

Ro. xiiij. Scandeliʒ ati ꝓpter eſcam noli deſiruere opns
cei. ¶ Item. j. ad Coꝛin.viij.in eodẽ caſu dicit. Si quis
viderit illũ qui habet ↄſciam recũbentẽ in idolio edifica
bitur ad manducãdũ.⁊ peribit in tua ↄſcia frater ꝓpter
quem xpᷣe moꝛtuus eſt. Si ergo ſpũale homicidiũ pꝛohi
beretur hic.pꝛohiberet᷑ hic ſcandalũ.Sed ſcandalũ põt
eſſe peccatũ ydolatrie qð eſt ↄtra pꝛimũ pᷣceptũ.⁊ periu/⸗
rium:qð eſt ↄtra ſcõm.⁊ violatio ſabbati:qð eſt ↄtra teꝛ
cium.⁊ inhonoꝛatio:qð eſt cõtra quartum.⁊ ſic de alijs.
Sic ergo pꝛohibet᷑ hic omnis pᷣuaricatõ alioꝝ pꝛecepto
rum: qð falſum eſt. Relinquit᷑ igitur ꝙ nõ pꝛobibet᷑ hic

niſi coꝛpoꝛale homicidiũ. 4¶ Item querit᷑ vtrũ pꝛohibea

tur hic t̃ homicidiũ manus.⁊ cum dicant auctoꝛitates
ꝙ lex pꝛohibebat manũ nõ animũ. Sed hoc non erit in
pꝛohibitione niſi bomicidium manus. Contra.auguſ.
Periculoſe decipiunt qui exiſtimant eos tm̃ homicidas
qui manibo hominẽ occidunt:⁊ nõ potius eos: ꝑ quoꝛũ
conſilium ⁊ fraudem ⁊ exhoꝛtationẽ homines extinguũ
tur.ij am iudei nequaq; ꝓpꝛijs manibo dñm occiderunt
ſicut ſcriptũ eſt.Qon licet nobis interficere quẽqᷓ;. ¶lda
thei. xxvij.¶ Item augu. ANoꝛs xp̃ᷣi iudeis imputatur:
quia ipᷣi linguis interfecerũt dicentes. Crucifige.cruci⸗
fige.vnde vnus euãgeliſta dicit dũm cruciſixũ hoꝛa ter⸗
cia.alius ſexta:quia iudei crucifixerunt euʒ hoꝛa tercia
lingua.milites hoꝛa ſexta manibo. 4 IStem canon Aldaꝛ
tini pape di.l.dicit.ꝙ homicidium ↄmittitur facto.pꝛe⸗
cepto.conſilio.Si dicatur ꝙ manus quã pꝛohibet lex.ẽ
omnis opeꝛatio exterius expꝛeſſa:⁊ ita operatio quecũq;
vel cooꝑatio ad moꝛtem alicuiꝰ hic pꝛobibet᷑. Queritur
vtrum pꝛohibeat᷑ voluntas.⁊ ſi pꝛohibetur:quare nõ ex
pꝛimitur ſicut circa mechiã ⁊ furtum. aũt pꝛobibea⸗
tur expꝛeſſe dicit glo.xx.exo.ſuꝑ illud.non occides.glo.
voluntate.¶¶ Item cum non omnis qui odit fratrem:ve
lit ei inferre moꝛtẽ:vel ꝙ ab alio illi inferatur:quare di⸗
cit.j.iohᷣ.ij. Qui odit fratrem ſuũ homicida eſt. So
lu.occiſio hominis vel homicidiũ dicitur duobo modis
vere.ſ.⁊ interpꝛetatiue. Interpᷣtatiue duobus modis
Omittendo ſi non ſubuenit:cum videt pꝛoximuʒ in ne⸗
ceſſitate extrema. Nugu.ↄtra Fauſtũ.j.li. IJſtud pᷣceptũ
qð eſt.non occides:nõ ſeruas.Non em̃ das eſurienti pa
nem.verum ſi incurras in eum famelicũ:qui moꝛi poſſʒ
niſi poꝛrigendo cibuʒ ſubuenia:iam tu homicida tene⸗
beris. Cõmittẽdo coꝛde.oꝛe.oꝑe.Coꝛde odiẽdo.j.ioh.
iij.Qui odit fratrẽ ſuũ ⁊c. Oꝛe duobo modis.detrahen⸗
do. ſicut dicit beatꝰ Petrus.Detractoꝛes homicidas eẽ.

Aalum ſuadẽdo ſicut dicit beatus augu. Si fratꝛi tuo
mala ꝑſuades occidis. Ille qui in ſua ↄſcia occidit:quia

vellet non eſſe aut non bene eſſe quem odit.detractoꝛ oc⸗
cidit pꝛorimum in conſcientia aliena: in qua viuebat ꝑ
bonam opinionem.mali perſuaſoꝛ occidit eum in ↄſcien
tia eiuſdem in qua viuebat per bonam voluntatẽ:⁊ poſt
moꝛitur per peccatum. Opere ſcandaliʒando per malũ
exemplum. AUnde beatus Gꝛego.de pꝛelatis. Tot moꝛ⸗
tibus rei ſunt:quot ad poſteros perditionis exẽpla traſ
mittunt. 4. ere ↄmittitur homicidiũ in coꝛpoꝛis ⁊ ani⸗
me diuiſione:qð contingit tribus modis. neceſſitate.ca
ſu.voluntate.ij eceſſitate euitabili vel ineuitabili.Caſu
dando operam rei licite vel illicite.⁊ ſi licite:aut adhibi
ta diligentia debita.aut non adhibita diligentia.Et pa
tet ex pꝛedictis quomodo imputatur.⁊ quomodo non.
Et quomodo fit contra hoc pꝛeceptum. quomodo nõ.
Voluntate autem iuſte ⁊ iniuſte. Juſte quando debita
cauſa iuſlus oꝛdo.iuſtus animus iudicis occidentis.et
non eſt in hac pꝛohibitione. Iniuſte quando aliqð iſto⸗
rum trium deeſt.⁊ fit tribus modis.Conſilio.pꝛecepto.
facto.ſicut dicit canon MNartini.⁊ iſtud homicidiũ vni⸗
uerſaliter ⁊ diſtincte ⁊ pꝛopꝛie hic pꝛohibetur.4 Cum
ergo queritur vtrum pꝛobibeatur hic occiſio quolibet
modo dicta.dicendũ ꝙ pꝛopꝛie hic pꝛohibet᷑ occiſio coꝛ⸗
poꝛalis. Impꝛopꝛie vᷣo ⁊ ex conſequẽti ⁊ interpꝛetatiue

Weoze
onas 1112
— ——
. ne fahe

. Üν
„ MNit In rertl
X ⸗
Voli h
J

2miRIAG

occiſio ſpũalis.Si em̃ aĩa melioꝛ coꝛꝑe:⁊ vita aĩe meli⸗
oꝛ vita coꝛꝑis:⁊ moꝛs aĩe peioꝛ moꝛte coꝛꝑis. Qui g̊ ꝓ⸗
hibet inferendã moꝛtẽ coꝛꝑalem:multomagis ꝓhibet in
ferendã moꝛtẽ ſpũalem.nõ tamẽ ꝓpꝛie poteſt dici ab ali⸗
quo inferri moꝛs ſpũalis alicui: quẽadmodũ moꝛs coꝛ⸗
poꝛalis.Aſdoꝛo em̃ coꝛꝑalis infert᷑ alicui ꝑ cauſaʒ ⁊ vio
lentiam. Aſdoꝛs vo ſpũalis culpe non põt inferri alicui
ab aliquo:niſi ꝑ occaſionẽ: qꝛ culpa nõ põt fieri ĩ nobis
niſi nobis volentibo ⁊ cõſentientibo:quis occaſio poſſit
eſſe in verbo ⁊ facto.⁊ ideo occiſio ſpualis dicit᷑ inferri
ĩpꝛopꝛie ⁊ interpᷣtatiue: quia ꝑ occaſionẽ non ꝑ cauſam
Ao illud qð obijcitur de mendacio ? quolibet pecca⸗
to moꝛtali ꝙ occiſio ẽ.dicendũ ꝙ quodlibet peccatũ moꝛ
tale effectiue dicit᷑ occiſio ſpũalis:qꝛ ex quolibet aĩa oc⸗
ciditur:ſed nõ foꝛmaliter:niſi ſoluzʒ illa que ſunt occaſio
alteri peccandi.i.ſpũaliter moꝛiendi.ſicut ẽ mali ꝑſua⸗
ſio.vel factũ minus rectũ pᷣbens alteri occaſionẽ ruine:
vel ꝙ moꝛiat᷑ in ↄſcia ꝓpꝛia ꝑ odium.vt ibi nõ viuat per
amoꝛẽ.vel ꝙ moꝛiat᷑ in ↄſcia alterius ꝑ detractioneʒ. vt
ibi nõ viuat ꝑ bonam opinionẽ.¶ Ad illud vo qð queri
tur.vtrũ illuo pᷣceptum ſit generale.dicendũ q; nõ:imo

eſt ſpeciale. Et ad illud aug. ꝙ homicidiñ intelligit᷑ oĩs

motus ad nocendum: intelligendũ cum determinatõne
quo.ſ.nocet ꝑſone:nõ quo ad res ꝑſone: ſed quo ad eſſe
ipᷣius ꝑſone.⁊ ideo nõ obſtat qð obijcit de furto:⁊ falſo
teſtimonio ⁊ alijs.¶.. Sitꝛ ad aliud qð dicit ꝙ ſubtractõ
beneficentie pꝛohibet᷑ hic ⁊ nocumẽtuʒ generaliter.patʒ
de nocumẽto. De ſubtractione vo beneficẽtie ſiłꝛ dicẽdũ
ꝙ nõ intelligit᷑ generaliter:ſed ſubtractio ſolũ debiti be⸗
neficij in caſu neceſſitatio ex quo moꝛs ↄtingit.4! Ad il⸗
lud aũt qð obijcit de iniquitate ⁊ iniuſticia ſilꝛ dicendũ
qð illud nõ dicit᷑ generaliter:ſed ſolũ de iniuſticia ⁊ ini
quitate:qua ꝑ oppᷣſſionẽ alicuiꝰinfertur moꝛs vel accele
ratur. Ad homicidiũ em̃ ꝑtinet inferre ſtatim moꝛtẽ vel
accelerare moꝛtem. ¶ Ad illud vᷣo beati Petri iam ptʒ
reſponſio.Qam detractio nõ dicit᷑ moꝛs niſi interpᷣtati⸗
ue ⁊ ĩpꝛopꝛie. Ad ſequẽtia vᷣo ptʒ rñſio.i am ꝓhibet᷑
Fm intentionẽ legis homicidiũ volũtatis ⁊ oꝑis:vel co⸗/
oꝑationis: qᷓ;uis ſᷣm intellectũ carnaliũ iudeoꝝ intelli⸗
geret᷑ ſolum de homicidio operis vel cooꝑationis.⸗ Ad
vltimum dᷣᷣo qð queritur.ſ.quare nõ eſt pꝛohibitio volũ/
tatis diſtincta circa occiſionem ſicut circa mechiã ⁊ fur
tum. reſpõſum eſt ſupꝛa queſtione de numero pꝛecepto⸗
rum.⁊ infra ampliꝰdeclarabit᷑

Nueſtio. xxxv. de ſexto

pꝛecepto.i on mechabeꝛis.

Ranſeundũ eſt ad

ſextũ pᷣceptũ:quo dicit᷑.nõ mechaberis
Circa qð inquirẽda ſunt pluꝛa.Pꝛimo
vtx fit pᷣceptũ pᷣme tabule vel ſcðe. Se
cundo vtꝝ ſit pᷣceptũ moꝛale legis natu
re:vel moꝛale diſcipline.Lercõ vtꝝ coitꝰmaris ⁊ femi⸗
ne nullo addito ſit ꝓbibitꝰhoc pᷣcepto.Quarto vtꝝ ↄcu⸗
binatꝰ ꝓhibeat᷑. Quito vtꝝ coitꝰ foꝛnicariꝰ. Sexto vtꝝ
coitꝰinceſiuoſus.Septimo vtꝝ bigamia.Octauo vtruʒ
coitus ↄiugalis inoꝛdinatꝰ.Nono vtrũ mechia mẽtalis
vel coꝛpoꝛalis pꝛohibeat᷑ hoc pᷣcepto.Decimo de ↄꝑatio
ne huiꝰpꝛecepti ad alia.

Membꝛũ pꝛimum

Ad pᷣmũ obijcit᷑ ſic.deut.v.ſuꝑ illud.non
mechaberis.glo. Adulteriũ ꝓhibet carna
le vel ſpuũale.Et iteꝝ.ſpũalis foꝛnicatõ eſt
ydolatria ⁊ ſcripturaꝝ expoſitõ pᷣua. Sʒ
ↄſiat ꝙ ꝓhibitõ y dolatrie ꝑtinet ao pmũ pᷣceptũ pᷣme ta

bule:1 ꝓbibitõ pᷣue expoſitõis ſcripturaꝝ ad ſcᷣm pce⸗

ptũ pᷣme tabule.nõ aſſumes nomẽ tci tui i xanũ:qꝗ̊ illud
pᷣceptũ extẽdit᷑ ad pᷣceptũ illð pᷣme tabule.q Itẽ yſi. Foꝛ

õ

nicatõ carnis adulteriũ l. ſoꝛnicatõ animi ſeruitꝰydolo
rum ẽ.etiã ſpũalis foꝛnicatõ de qua dicit dñs.Qui vide

rit mulierẽ ad ↄcupiſcẽdũ eã ⁊c. Cũ igit᷑ hic generaliter

ꝓhibeat᷑ foꝛnicatõ:⁊ ydolatꝛia ſit foꝛnicatõ animi:ydo
latria hic ꝓhibet᷑.¶ Si dicat᷑ ꝙ pᷣceptũ illud põt accipi
lr̃aliter ⁊ allegoꝛice. Allegoꝛice acceptũ ꝑtinet ad pᷣmã
tabulã:in qua ꝓhibet᷑ ydolatria ⁊ hereſis: que ſunt foꝛ⸗
nicatio ſpũalis.Lraliter & intellectũ eſt p̃ceptũ ſcðe ta⸗

bule. Contra.j.ad coꝛin.vj.iſeſcitis qm membꝛa veſira

templũ ſunt ſpũſſ.⁊ in eadẽ epła.c.iij. Si quis templuʒ

i violauerit diſperdet illũ deus. Inde arguit᷑. Si vio⸗

latio templi exterioꝛis ẽ ſacrilegiũ: ⁊ ↄtra pᷣceptũ prime
tabule in quo pᷣcipit᷑ honoꝛ dei: ̊ multomagis violatio
templi interioꝛis ⁊ ſpũalis erit ſacrilegiũ ⁊ ↄtra pᷣceptũ
pꝛime tabule.Cum ergo foꝛnicatio coꝛpoꝛalis templum
dei ſpũale polluat: erit ſacrilegium ⁊ ↄtra pᷣceptum pꝛi⸗
me tabule. ¶ Item in pceptis ſcðe tabule pꝛohibet᷑ leſio
⁊ iniuria pꝛoximi.Sed in ſimplici foꝛnicatõne nulla eſi
iniuria pꝛoximi.quia eſt cũ ſoluta:que non eſt alicuius
Aꝛia:ſed ſue poteſtatis.nec inde aliqua ẽ querimonia:
ergo nõ eſt ꝓhibitio illiꝰpꝛecepti ſcðᷣe tabuie. Sol.ſi⸗
cut dicit᷑ in.ij.Ezech.Liber ſacre ſcripture ſcriptus eſt

intus ⁊ foꝛis. Intus qtuʒ ad ſpũalem intelligentiã. Io

—

ris qtum ad lr̃alem. Si ergo illud pᷣceptũ attendat᷑ qᷓtũ
ad intelligentiã ſpũalem:⁊ hoc ĩpꝛopꝛie:erit illud pꝛece
ptum idem pꝛimo pᷣcepto pꝛime tabule:quo ꝓhibet᷑ ydo
latria.vel ſcðo quo ꝓhibet᷑ hereſis:que dicunt᷑ foꝛnicatõ
nes. Oſee.ij. De ſy nagoga ⁊ hereſi auferat foꝛnicatões
ſuas a facie ſua:⁊ adulteria ſua de medio vberum ſuoꝝ
Si autem attendatur illud pꝛeceptum ſcdðᷣo modo ⁊ pꝛo
pꝛie:pꝛohibetur hic foꝛnicatio coꝛpoꝛalis.⁊ hoc modo ẽ
pꝛeceptum ſcðe tabule.De iſta aũt foꝛnicatõne que ſic ꝓ
hibetur in hoc pꝛecepto dicit᷑.j.ad coꝛin.vj.Coꝛpus aũt

non foꝛnicationi ſed dño.4 Et ſi obijciatur ꝙ pꝛecepta

cæcalogi lr̃alia ſunt ⁊ non allegoꝛica: ⁊ ideo pꝛeceptum
illud ſolum lale erit ⁊ non allegoꝛicũ.Dicendũ ꝙ pꝛece
pta decalogi duplicem habent reſpectũ. AUnũ ad legem
lr̃alem:que eſt lex naturalis cuiꝰexplicatio ſunt.⁊ G̊ mõ
ſolum ſunt l̃alia.Aliũ ad legem figuralẽ que ẽ lex moy
ſi.in qua explicita ſunt.que eſt lex vmbꝛe ⁊ imaginaria.
ſicut dicit᷑ ad Hebꝛe.x.⁊ hoc modo allegoꝛicã interpꝛe⸗
tationem recipiunt.¶! Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ in ↄtrariũ
de violatione templi.dicendũ ꝙ nõ eſt ſiłe de templo ma
teriali ⁊ ſpũali.i Qam tem plũ materiale nõ honoꝛat᷑ ni⸗
ſi ꝗꝓpter cultum dei.⁊ ideo violare illud eſt iniuriari deo
Apꝛie.pꝛoximus vo honoꝛat᷑ ⁊ quia pꝛoximꝰ:⁊ quia dei
templũ.vnde iniuria pꝛoximi quia ẽ pꝛoximus:nõ eſti ꝓp⸗
pꝛie iniuria dei. Iniuria vᷣo quia templũ dei.methapho⸗
rice dicit᷑ iniuria:quẽadmodũ homo vel coꝛpꝰhomis di
citur templũ.⁊ ideo metha phoꝛice dicit᷑ ſacrilegiũ ⁊ im⸗
pꝛopꝛie.¶ Ao vltimuʒ qð obijcit. dicendũ ꝙ in ſimplici
foꝛnicatione fit iniuria pꝛorimo: quia nomine pꝛoximi
intelligit᷑ homo in vtroq; ſexu. vnde qᷓuis mulier ſit ſo⸗
luta:⁊ etiam velit hoc: nihilominꝰ tamen ei fit iniuria:
quẽadmodũ ſi de voluntate tua eſſet ꝙ ego interficerem
te:nihilominꝰtamẽ ſi ego interſicerẽ te: facerem tibi in⸗
iuriam.vnde qᷓuis nuliꝰ ↄquerat᷑: nihilominꝰ tñ vterq;
leditur:quia vterq; ſpũaliter interficit.⁊ qᷓuis non lede
retur alius ſicut ↄtingit in peccato molliciei: illa eadem
pꝛohibitione qua pꝛohibetur pollutio alterius:pꝛohibe
tur pollutio ſui:quẽadmoduʒ in pꝛecepto quo pꝛohibet᷑
occiſio alterius pꝛohibetur occiſio ſui.

Membꝛũ ſecũdũ

Einde queritur vtrum iſtud pꝛeceptuʒ ſit
moꝛale legis nature: aut moꝛale diſcipli/
ne.Ad qð ſic.ambꝛo.in li.de patriarchis
Dixit Sara ad abꝛaham:ecce nunc cõclu
ſit me dominus ne parerem.intra ergo ad ancillam mea
B9Geñ.xvj· Conſidera pꝛimum ꝙ abꝛahaʒ ante legẽ moy⸗

— 3 J yeEH

9) 9 5 . —
. „ ! o e „ p. Lan N 00

J

† 4 .Y „R
wi tE FennX vrt,aà wνανυ⅜ Bfarte eß
. .

— ——

=S S=. –a

— =S =–
S= ö

no
i

☛

Nueſtio

ſi ⁊ ante euangelium fuit.⁊ ſequit᷑.nõ ergo in legem cõ⸗

miſit abꝛaham:ſed legem p̃uenit.¶¶ Item idem in eodẽ.
Deus in paradiſo ↄiugium laudauerat:non adulteriuʒ
damnauerat. Ex bis eꝛgo relinquit᷑ ꝙ adulteriũ ex lege
eſi da nnabile:ante legem vᷣo nõ erat damnabile. Eſt igi
tur malum quia pꝛohibitum er lege. Eſt igit moꝛale di⸗
ſcipline. Contra. ad Ro. ij. Cum gentes que legem noõ
babent naturaliter ea que legis ſunt faciunt: ſtendunt
opus legis ſcriptum in coꝛdibo ſuis. ↄſtat ꝙ opus legis
ſeriptum nõ poteſt intelligi de pᷣceptis ceremonialibus:
nec de pꝛeceptis iudicialibo pluribo que ſunt ex in ſtitu⸗
tione.ergo hoc intelligit᷑ de pꝛeceptis decalogi moꝛalibo
ergo omnia pꝛecepta decalogi ſunt moꝛalia legis natu⸗
ralis.4 Item ſicut ibidẽ dicit glo. Lex naturalis eſt ne⸗
mini iniuriã inferre.nibil alienum priꝑe:alieno ꝰ iugio
nõ inſidiari: Sed omnis adulter inſidiat᷑ alieno bingio
ergo peccat ↄtra legem naturalẽ. Item ibideʒ dicit᷑ vt
bꝛeuiter dicat. Lex naturalis eſt nolle alij facere qð ti⸗
bi nõ vis fieri. Sed nullus vellet vt ad ſuam aliquis ali
us accederet voluntate oꝛdinata. ergo quicũq; adultera
iur tranſgredit᷑ legem naturall. cõcedendum eſt.
4 Ao ulud aũt qð pꝛimo obijcit. dicendũ ꝙ illud qð di⸗
cit ambꝛo. de abꝛabã:q nõ ↄmiſit in legem coeundo cuʒ
agar: verum eſt ꝙ hoc nõ fecit ſua auctoꝛitate ſed diuia
diſpenſatione. Pꝛeterea hoc dicit ambꝛo. ad excuſatio:
nem illius facti abꝛabe. cuiꝰintentio eſt dicere.ꝙ abꝛabã
nõ peccauit ↄtra legem poſitam: que adbuc nõ erat: ⁊ B
eſt qʒ dicit nõ in lege ↄmiſit ſed legem pᷣuenit. Item non
peccauit ↄtra legem naturalem. quia nõ affectu implen⸗
cæ libidinis hoc egit:ſed querende poſteritatis ⁊ multi⸗
plicationis humani generis:qð pꝛocedebat de dictami⸗
ne legis naturalis. maxime cũ nõdũ eſſet multiplicatio
bominũ ad dei cultum.⁊ hoc eſt qdð dicit.nõ ardoꝛe aliid
ſuccenſus libidinis ↄiugalem poſipoſuit thoꝝ ancille cõ
tubernio: ſed ſtudio querende poſteritatis ? agande
ſobolis.Adhuc em̃ poſt diluuium raritas erat humani
generis. Item non peccauit ↄtra legem ſeu ius ratõnis
vnde ibidem dicit ambꝛo.ꝙ ſtudium poſteritatis erat tẽ
poꝛe illo religionis: ne quis non reddidiſſe videretur de
bitum nature. Jus autem rationis dictat vt reddatur
vnicuiq; qð ſuuin eſt.¶ Ad illud qð obijcitur.ꝙ deꝰ an⸗
te legem adulterium non damnauerat. dicendum ꝙ eſt
damnatio q;tum ad culpam ⁊ ad reatum pene eterne.⁊
eſt damnatio q;tum ad crimen ⁊ reatum pꝛeſentis pene
Et eſt diſfferentia inter culpaʒ ⁊ crimen.i Lam culpa eſt
peccatum quodcũq;. Crimen vo non niſi illud quod eſt
dignum accuſatione ⁊ pꝛeſenti punitõne.Pꝛimo modo
adulterium ſemꝑ fuit danabile.Scðo modo a tꝑe legis
qua pꝛecipiebatur puniri adulterium. Vnde ambꝛo.an
te legem nõdũ interdictũ adulteriũ videbat᷑.pena crimi
nis ex tꝑe legis erat que crimen inhibuit.nec ante legeʒ
ylla eſt dam natio ſed ex lege.

Membrũ terciũ

AVeerit᷑ poſtmodũ vtꝝ coitꝰ maris ⁊ ſemĩe
nullo addito ꝓhibeat᷑ hoc pᷣcepto. d qð
ſic.dicit aug. E ſicut ſe habet ciba ad ſa⸗
lutẽ hoĩs ſic coitꝰad ſalutẽ hũani generis.
Sed ſic ſe habet cibo ad ſalutẽ hoĩs ꝙ cibi ſumptio ſem
per eſt licita ⁊ non pꝛohibita:ergo coitus maris ⁊ femi
ne qui eſt ad ſalutem humani generis licitus erit ⁊ non
pꝛohibitus.i Item quod pꝛohibet᷑ in pꝛeceptis decalo⸗
gi eſt malum Fm ſe. Sed coitus nõ eſt m ſe malũ.q̊ ⁊c.
ꝓbatio medie.nullꝰ actus nature pᷣm ſe malꝰ eſt. Coitꝰ
vo actus eſt nature.ergo ⁊c.¶ SItẽ nullus actus qui nec
ex determinatõne circuſtantie:nec ex materia debita eſt
vituꝑabilis:eſt malum vel ex genere vel circũſtãtia.Coi
tus aũt eſt hmõi. Contra.j.ad coꝛin.vj.Qui foꝛnica⸗
tur in coꝛpus ſuũ peccat. Glo. In foꝛnicationis oꝑe to⸗
tus homo abſoꝛbetur a carne:vt iam dici non poſſit ipᷣe

——

—
bhhan JNunα yp-ſhe av/ſin A

R„

B . 1

22 7 Lvp

xxxv.

animus ſuus eſſe:ſed ſimul totus bomo dici poſſit caro
Sed opus foꝛnicationis qtum ad hoc non plus efficit
ꝙᷓ coitus non foꝛnicarius. coitus igitur de ſe eſt actꝰ in⸗
oꝛdinatus.ergo malum.ergo alicubi pꝛobibituʒ:ſed nõ
alibi qᷓ hic.4. Item dicunt ſancti ꝙ in opere ↄiugali nõ
datur ſpirituo/ phie ꝓpter captiuationem ratõnis.Coi.
tus igiiur maris ⁊ femine facit vt homo non ſit in ꝑtici⸗
patione gratie.ergo malum. Vnde hiero.ſuper math.
Tempoꝛe quo ↄiugales actus gerũtur pᷣſentia ſpũſſan⸗
cti non dabitur:⁊a ſi ꝓphia vere dicatur:qui officio gene
rationis obſequitur. 4 Item dicit aug.ꝙ ſanctioꝛa ſunt
ↄiugia pari voto ↄtinentiuʒ.⁊ dicit ad ediciam. Loanto
ſanctius ↄiuges manebatis.quanto ſanctioꝛa ↄcoꝛditer
placita ſeruabatis:ſicut fuit ↄpiugium Marie ⁊ ioſeph.

Ex quo relinquitur.ꝙ receſſus a carnali copula in cõiu

gio eſt acceſſus ad ſanctificationem. ergo acceſſus ad co
pulam eſi malum.ergo coitus m ſe eſi malũ.ergo ꝓhi⸗
bitum.ſed nõ alibi q; hic. ¶ IJtem omne qð excuſatione
indiget ſm ſe eſt vituꝑabile.Sed coitus ad hoc ꝙ fiat li
cite:neceſſe eſt ꝙ ꝑ matrimoniũ excuſetur. vt dicit aug.
in ſermone de verbis apoſtoli. ergo ſm ſe eſt malum:ſi⸗
ue in genere. ¶ Item ſi aliquis actus addita circũſtan⸗
tia eſt licitus: ipſa vᷣo remota non eſt licitum eſt malũ in
genere. Sed coire ſolum addita circũſtantia iſta cũ ſua
ſen ↄiugaliter eſt licitum. remota non.ergo ⁊c. Solk.
dicendum ꝙ coitus maſculi ⁊ femine quãtum eſt de ipo
actu bonũ eſt nature ĩ ſe. In genere vo moꝛis indifferẽs
ſicut comedere ⁊ bibere. quia põt bene fieri ⁊ male.ñ
aug.in li.ↄtra Jouinianũ.Vſue naturalis ⁊ licitꝰeſt ſi⸗
cut in ↄiugio.⁊ illicitꝰ ſicut in adulterio.ↄtra naturam
ſemꝑ illicitus. Sed notandum ꝙ indifferẽs dicit᷑ duob⸗
modis.Vno modo ꝙ cum de ſe nõ ſit malum indifferen

ter poteſt fieri:quẽadmoduʒ ↄmedẽ. am bulare.alio mõ/

indifferens dicitur qð cum ſit bonũ põt bene ſieri ⁊ ma
le.non tamen indifferenter põt exerceri:niſi addita debi
ta circũſtantia.ſicut iurare qð non eſt licitum fieri niſi
exigente vel interueniente debita cauſa.tale indifferens
eſt coire:qdð non eſt licitum fieri:niſi cum ſua ↄiuge.Et
ratio huiꝰ eſt quia quidam actus reſpiciunt ſiatum ſin⸗
gularis perſone:quidam vᷣo actus reſpiciunt ſtatuʒ na⸗
ture vel cauſe vłis. Pꝛimi actus indifferẽter pñt exerce⸗
ri non addita circũſtantia indebita:quales ſunt qqui di⸗
cti ſunt ambulare 7 ↄmedere. Secũdi actus nõ poſſunt
indiſſerenter exerceri niſi addita debita circũſtantia. et
boc eſt pꝛopter excellentiam actus reſpicientis cauſam
vniuerſalẽ. ſicut iurare:qð reſpicit cauſaʒ vniuerſalẽ.ſ.
pꝛimã veritatẽ.⁊ coire:qð reſpicit couſam vniuerſalẽ.ſ.
multiplicationẽ ſpeciei. Item notandum ꝙ indifferens
dicitur vno modo nõ habens maioꝛem inclinationẽ ad
bonum ꝙᷓ ad malum vel ecõuerſo.vt ambulare.alio mõ
dicitur indifferens qð poteſt bene ⁊ male fieri:tñ magis
inclinatur ad malum ꝙᷓ; ad bonum vt iurare. cuius fre⸗
quentia ſepe vertitur in periculum periurij poſt pecca⸗
tum.ſimiliter coire ratione ↄcupiſcentie fomitis magis
trahit ad moꝛd inationẽ libidinis q; ad bonum fecũdita
tis poſi lapſum homĩs.4 Ad illud ergo qð pꝛimo obij⸗
citur.ꝙ omnis coitus eſt actus inoꝛdinatus. dicendũ ꝙ
coire poteſt dicere actũ abſolute virtutis generatiue ad
multiplicationẽ ſpeciei.⁊ ſᷣm hoc nihil ponit inoꝛdina⸗/
tum pꝛout eſſet in ſtatu nature bene ↄſtitute.alio modo
poteſt dicere actum cui cõcreata eſt coꝛruptio.Et ſic ra⸗
tione actus non dicit aliqð inoꝛdinatũ: ſed naturale bo
num. Ratione vᷣo coꝛruptionis cõcreate que eſt ei cõna⸗
turalis poſt peccatum:ita ꝙ ↄuerſum ſit vicium in natu
rom: ⁊ ↄcomitatur actum inoꝛdinatio.nõ tamen ſequit᷑
ꝙ omnis talis actus ſit inoꝛdinatus: ſed ꝙ nullus eſt ſi
ne inoꝛdinatõne.4¶. Ao ſcdᷣm ꝑ hoc idem ptʒ reſponſio.
quia ꝙ donum ꝓphetie ſubtrabit᷑ ꝑ coitum coniugalem:

gS — L —
=ð Dud 9 nmoN

hoc non eſt pꝛopter inoꝛdinationẽ ſeu maliciam actus:

ſed pꝛopter inoꝛdinationem delectationis annexe.vnde

2 —

„

1—„
—

—

7 — .
O 2RsS We P 1

L dH Iicze e p IuZ2NZ

2 ä
J 4 1.

IRN L

—2——–
eee *) G„α

— JE N

—

EX

nõ ſequit᷑ ex ̊ ꝙ coire ſit malũ:ſedð qꝛ ẽ cum malo.i Ao

aliud ſilꝛ rñdendĩ.ꝙ ↄiugiũ ſanctiꝰ dicit᷑ in ↄtinentia a
carnali copula.nõ ꝓpter elongationẽ ab actu qui ẽ natu⸗
ralis:ſed ter elongationẽ a coꝛruptione libidinis:qui
eſi in naturalis ᷣm quẽ modũ ꝑfectius dicit᷑ non iurare
ꝙ iurare ex debita cauſa.nõ ratõne elongatõis ab actu:
ſed ratõne elongatõis a periculo ꝑiurij.q¶ Ao aliud ſitꝛ
patet rñſio.quia ꝙ coitus poſt lapſum indiget excuſatõ
ne:hoc eſt ratõne delectatõnis ãnere.nõ ratõne actꝰrati
one cuiꝰſolum indiget debitis circũſtantijs.Et ideo ĩ ge
nere moꝛis eſt indiſferẽs.⸗ Ad vltimũ ex pᷣdictis patet
rñſio.iQam ꝙ coire nõ ſit licitũ niſi adhibita debita cir
cũſtantia. hoc nõ eſt ꝓpter inoꝛdinationẽ actus in ſe:ſed
Apter excellentiã oꝛdinis actus qui reſpicit nõ tm̃ ſtatũ
ſingularis ſed ſtatũ nature vłis.⁊ ideo qꝛ reſpicit ſtatuzʒ
reipublice:nõ poteſi indifferẽter exerceri niſi adiuncta
tbita circũſtantia:ſicut infra declaꝛabit᷑.

Membꝛũ quartũ
J Bſtea querit de ↄcubinatu.vtrũ ꝓhibeat᷑
eſt aũt differẽtia ⁊ m leges hũanas ⁊ di⸗
uinã.inter ↄiugẽ. ↄcubinã.meretricẽ.i ã
ↄiunx ẽ que aſſumit᷑ ĩ indiuiduã vite ↄſue/
tudinẽ. Cõcubina que accipit᷑ ſeꝑabilit.ſ.ad tpᷣus ad q̃

rendũ ꝓlẽ. Aſeretrix que accipit᷑ ſolũ ad explẽaã libidi

nem. Scðm hoc querit᷑ vtrũ coitꝰↄcubinariꝰ ꝓhibeatur
hic.¶¶ Ao qd arguit᷑ ꝑ exẽplũ abꝛabe Geñ.xvj. qui ꝓpt
ſterilitatẽ vxoꝛis ſue ingreſſus ẽ ad agar egiptia ↄcubi/
nam:vt ex ea filiũ acciꝑet.Sed in h̊ laudat᷑ abꝛabã.eꝛgo
⁊c. ¶:.q SItem exemplo iacob qui habuit plures ↄcubinas
Halã ⁊ Zelphã ãcillas Lye ⁊ Rachelł.ſicut dicit᷑ geñ.
xxvj.vnde Geñ.xxxv. dicit᷑ Ruben doꝛmiuit cũ Ba⸗
la ↄcubina patris.q¶ Item exemplo dauid qui legit᷑ pla
cuiſſe doo habendo ↄcubinas.de quibo dicit᷑.ij. Reg.xvj
Ingreſſus ẽ Abſalon ad ↄcubinas patris ſui coꝛazʒ eni⸗
uerlo iſrahel. 4 Item ante inſtitutioneʒ mr̃imonij inter
adam ⁊ euam.de quo habet᷑.ij.geñ.Dixit dñs ad adam
⁊ euam BGeñ.j. Creſcite ⁊ multiplicamini.ergo er pꝛece
pto oñi habuit adam euam vt ſociam ꝓpagande ſobolis
ante inſtitutionẽ mr̃imonij.ergo habuit eam vt ↄcubinã
4¶ Item nullus faciens ſᷣm pᷣceptuʒ dñi peccat. Sed vir
ↄcubinariꝰcum ſua ↄcubina coiens ꝗpter ꝓlem multipli
candam facit ſm illud p̃ceptum.creſcite ⁊ multiplicami
ni.ergo nõ peccat:ſed facit qð licitum eſt.¶ Item de le⸗
ge naturali eſt.vt qð in nullius bonis eſt occupanti ↄce⸗/
datur.vnde ↄmedere illud qð nullius iuris eſt ſimplici⸗
ter ẽ licitũ.ergo coire cũ illa que nulliꝰiuris ẽ eſi ſimpli⸗
citer licitũ.ſ.cũ illa que ſoluta eſt a lege ↄiugij. ¶ Item
aug. VUti re ad illud ad qð eſt:eſt recte vti.ſicut vii cibo
ꝓter ſuſtentationẽ coꝛpoꝛis eſt recte vti.qꝛ ad hoc ẽ.er⸗
go vti coitu ad ꝓcreationẽ ꝓlis eſt recte vti:qꝛ potentia
ad hunc actum.ſ.vis generatiua ꝓpier hoc data eſt.ergo
ſimpliciter licitus eſt coitus ↄcubinariꝰ pꝛout ſupꝛa de⸗
terminatus eſt. 4¶ Item coitus cum ſoluta aut pꝛobibe
tur quia m ſe malum eſt.aut nõ quia malum:ſed ꝓpter
aliqð bonũ vt ꝓpter bonũ obediẽtie ade non ↄmedere de
ligno ſcientie.Si pꝛimo modo. ergo erit ↄtra legẽ natu⸗
ralem.qꝛ omne malũ m ſe eſt ↄtra dictamen legis natu
ralis.Contra.lex naturalis determinat coeũduʒ maſcu
lum cum femina ꝓpter multiplicãdaʒ ſpẽm:nõ aũt deter
minat ſuã vel non ſuaʒ. Relinquit᷑ ergo ꝙ coire non eſt
contra legem naturalẽ:⁊ ita nõ ſm ſe malũ. Si ſcdðᷣo mõ
cum nõ pꝛohibeat᷑ in decalogo:qꝛ nõ dicit᷑ nõ coibis cnʒ
femina:ſed dicit᷑. nõ mechaberis.hoc ẽ nõ coibis cũ alie
na.nec in alia ſcriptura.ergo ſimpliciter ẽ licitũ.licitum
em̃ eſt qð nullo iure pꝛobibet᷑.¶ Item cum ilſta poſſit ſe
dare ad ſemꝑ iſti ad actum coitus: cum ſit ſoluta pote⸗
rit ſe dare ad tempus.ergo poteſt ſe dare iſti in cõcubi⸗
nam. 4 Item quare ↄſenſus ad tempus non excuſat coi⸗
tum ſieut conſenſus ad ſemper. Contra.j. Coꝛin.vj.

Pfkreen e , e-

4

Pꝛopter foꝛnicationem vnuſquiſqʒ ſuam habeat.2 vna
queq; virum ſuum babeat. Glo. Pꝛopter foꝛnicationẽ
vitandam vnuſquiſq; bhabeat ſuam nõ alienam. vxoꝛem
non ↄcubinam.ergo coitus ↄcubinarius eſt foꝛnicarius
7 illicitus.¶¶ Item augu.d.r. coꝛdis.Lon mechabeꝛis
id eſt nõ ibis ad aliquã aliam pꝛeter vxoꝛem tnãa.4¶. Itẽ
de lege naturali nõ ſolum eſt liberoꝝ generatio:ſed edu
catio ⁊ hereditatio. Sed educatio filioꝛum ⁊ heredita:
tio nõ pñt eſſe niſi inter parentes ſit indiuidue vite ↄſue
tudo:ergo ler naturalis nõ appꝛobat coituʒ niſi illũ qui

eſt inter ↄinges indiuiduam xite ↄſuetudinem retinẽtes
Repꝛobat igitur coitum ↄcubinarium. 4 Item de lege

naturali eſt.fac alij quod tibi vis fieri: qð debet intelli⸗
gi de ratione oꝛdinata.Sed d ratione oꝛdinata ꝑ natu
ram vult vir ꝙ affectus mulieris cum qua copulatur ei
adhereat inſeꝑabiliter.⁊ ecõuerſo:ergo de lege naturali
tenentur inuicem inſeꝑabiliter adherere. Scðm legeʒ 5
naturalem nõ apꝛobatur coitus ↄcubinariꝰ:in quo nõ
eſt inſeꝑabilis adheſio. Sol. dicendũ m augu. in li.

te bono ↄiugali.Cõcubine ad tempus adhibite:q⸗ etiaʒ

ſi cauſa filioꝝ ↄcubant:iuſtum faciũt ↄcubinatũ.vnde vi
ſtinguenduʒ eſt ꝙ ↄcubinatus dicit᷑ duobo modis. no
modo aſſumpta tꝑaliter ad ꝓlem ꝓducendã. Aſſumpta
tꝑaliter dicit᷑:ad differentià vxoꝛis.ad ꝓlem ꝓducẽdaʒ
ad diſſerentiã meretricis. Geñ.xxij. Cõcubina NMachoꝛ
peperit ei filios.alio mõ ſumpra inſeꝑabiliter ad ſemꝑ.
ſed ↄditionis ſernilis. Pꝛimo mõ ↄcubine nõ ſunt vxo⸗
res.⁊ coitus ↄcubinariꝰeſt ſoꝛnicariꝰ⁊ illicitus ↄtra le⸗
gem naturalẽ ⁊ ſcriptam:ſicut oſtenſum eſt. ⁊ Fm ſe ma
lum.Tum qꝛ eſt ↄotra ius publicũ nature ad ↄſeruatõeʒ
qð dictat filioꝝ pꝛocreationẽ cum educatione ⁊ heredi⸗
tatione:vt in eis ſaluet᷑ genus humanum:qo non poſſet
eſſe niſi eſſʒ copula inſeꝑabilis parentum. Tum qꝛ con⸗
tra ius rationis pꝛiuatũ:qð dictat non facere alij qð ti⸗
bi non vis fieri.⁊ facere alij qð tibi vis fieri. Vult autẽ
quilibet vir vt affectus eius cui copulat᷑ inſe ꝑabiliter ſi
bi adhereat.⁊ ecõuerſo.Scðo modo cõcubine ſunt vxo⸗
res.ſed tamen non dicunt᷑ vxoꝛes ſed ↄcubine:quia non
er ant pᷣncipalea:qᷓuis ſᷣm veritatem eſſent vxoꝛes.vnde
xvj.gen. dicitur ꝙ Sara dedit Abꝛabe agar vxoꝛem. 2
xrx.dicit ꝙ Rachel dedit Dalã ancillã viro in ↄiugiuʒ
vt de ea ſuſciꝑet ꝓlem.⁊ ſᷣm hoc ↄcubinariꝰ coitus ẽ cõ⸗
iugalis.vnde pſᷣm hoc ptʒ rñſio ad illud qð obijciebatur
c exemplis patrũ. Abꝛaham.iacob dauid.⸗ĩ Ad illð
ðvᷣo qð obijcitur ꝙ ante inſtitutionẽ matrimonij dictũ eſt
Creſcite.rñdendũ dupliciter: qꝛ aut illud dictũ eſt ꝑ an
ticipationem vt determinaret᷑ inſtitutio ꝑfecta humani
generis.⁊ tunc nulla eſt obiectio. Aut diſtinguendũ eſt
ꝙ inſtitutio matrimonij qtum ad rem que determinat᷑
cum dicitur maſculum ⁊ feminam creauit eos.⁊ ſequit
creſcite ⁊ multiplicamini.⁊ qᷓ;tum ad ſacramentũ: cum
dictum eſt hoc nũc os er oſſibo meis.⁊ qð pᷣceptũ eſt an⸗
te inſtitutionem matrimonij. Creſcite ⁊ multiplicamini
dictum eſt non ꝙ ante inſtitutioneʒ fieret ſed poſt.¶ Ad
illud qð obijcitur. ꝙ foꝛnicatoꝛ facit ſᷣm illud p̃ceptum
ci.creſcite ⁊ multi.⁊c.dicendũ ꝙ ante multiplicationẽ
humani generis fuit pᷣceptum.non quibuſcũq;:ſed ↄiu⸗/
gibus vt Adam ⁊ eue:qui fuerunt coniuncti per matri⸗
monium ſtatim poſt foꝛmationeʒ eue tæ latere viri. VUn⸗
c ſiatim dixit adaʒ. Hoc nũc os ⁊c̃.ꝓpter boc reliquet
homo patrem ⁊ matrem ⁊ adherebit vxoꝛi ſue. Et geñ.
ix. oe ⁊ filijs cum vxoꝛibus ſuis. Poſt multiplicatio⸗
nem vᷣo humani generis 2 ꝑfectionem in incarnatione
xpᷣi nõ eſt pceptum ſed indulgentia.j.Coꝛin. vj. Reuer⸗

—

nimini in idipſum.⁊ ſequitur.hoc autem dico ᷣm indul

gentiam nõ m imperium. 4! Ad illud qð obijcitur. qdᷣ
in nullius bonis eſt occupanti ↄceditur.dicendũ ꝙ non
intelligit᷑ de quibuſcũq; reb. Qon em̃ intelligit᷑ de rebo
naturali iure coĩbo:vt ſunt aqua ⁊ aer ⁊ littoꝛa:que ſũt
naturali iure publica.nec de rebns ↄmunibo iure buma

— JNmN ir ſer H 0NN , v ) Or 4
α½ ln ormt11*) H

L

—

ur

Ar

no: vt de rebo vniuerſitatis. vt ſunt in ciuitatibo teatra
ſiadia ⁊ bmõinec de reboſacris ⁊ religioſis·qð em̃ di
uini iuris eſt in nulliꝰbonis eſt. Sed intelligit ſolum de
rebo axpꝛopꝛiabilibo. vt terra que a nullo fuit poſſeſſa: et
fere:⁊ aues. ſicut dicit hũana lex.ij.li·inſiitutionuʒ.de
rerum diuiſione. Unde ꝑſona ratõnalis excipit: que ad
dei imaginẽ ↄdita eſt. Geñ.j.⁊.ij.⁊ ſui arbitrij ⁊ ptatis.
Ecxci.xv. Reliquit eum in manu ↄſilij ſui diuini iuris et
ſui.unde nõ ↄcedit᷑ occupanti niſi diuino iure ⁊ ꝓpꝛia vo
lũtate interueniente in ↄſenſum ↄiugalem. ita non eſt
ſile de comeſtione rei que in nulliꝰ bonis eſt: ⁊ de coitu
cum ſoluta a lege ↄiugij.qᷓuis em̃ ſit ſoluta: tamen eſt di
uini iuris ſicut templum ſanctum:quia ad imaginẽ dei
2 ſui iuris quia liberi arbitrij ⁊ poteſtatis.¶ Ao illud
augn.ꝙ vti re ad illud ad qð eſt ẽ recte vti. dicendum ꝙ
nõ eſt generaliter verum:niſi cum vtimur re ad illud ad
qð eſt licito ⁊ debito modo. Alicitus aũt modus eſt vti
coitu nõ ↄiugaliter.⁊ quis ꝗꝓpter pꝛolem fiat nõ erit lici
tum. VUnde augu. de bono ↄiugali. Sicut ſanctiꝰeſt mo⸗
ri fame qᷓ idoloticis veſci:ita ſanctius defungi ſine libe
ris:qᷓ er illicito coitu ſtirpem querere.¶ Ad illud quod
poſt querit an ſit malum m ſe.dicendũ ꝙ ſic.⁊ cũ obij⸗
cit ꝙ nõ eſt ↄtra legem naturalem.diſtinguendum ꝙ eſt
lex naturalis a natura generis ſicut dicit IAido.i Qatu⸗
rale eſt qdð natura docuit omnia aĩalia. vt maſculus cuʒ
femina.⁊ hoc modo verũ eſt. Item ẽ lex naturalis a na⸗
tura ſpeciei.ſ.rationalis.vt non facias alij: qð tibi non
vis fieri.⁊ fac alij ⁊c̃.⁊ hoc modo eſtↄtra legem natura
lem:vt ſupꝛa dictum eſt. Circa aũt legem ſcdᷣo modo di
ctam que eſt dictamẽ ratonis accidit malicia ⁊ peccatũ
Ad illud qð obijcit ꝙ ſolnta mulier poteſt ſe licite da
re ad ſemꝑ.ergo ⁊ ad tempus.dicenduzʒ ꝙ non ſequitur
quia dare ad ſemper eſt ſᷣm legem naturalẽ ratõnis.Sʒ
ſe dare ad tempus ẽ ↄtra legẽ naturalẽ ⁊ diuinaʒ vt ſupᷣ
dictũ eſt.¶ Ao vltimũ ptʒ ſolutõ ex iam dictis.

Membꝛũ quintũ

Verit᷑ ↄſequenter vtꝝ foꝛnicatõ ſimplex ꝓ
hibeat᷑ iſto legis pᷣcepto.⁊ qᷓ;uis videat᷑ re⸗
linqui ex pᷣcedẽtibo:tñ obijcit᷑ in hũc modũ
Nullꝰactꝰnaturalis ꝓhibet᷑ lege decalogi
ſed ſolũ actꝰ vicioſus ꝓhibet᷑ ⁊ virtuoſus pᷣcipit᷑. Sʒ foꝛ⸗
nicatio ẽ actꝰ naturalis. Ro.j. ANutauerũt naturalem
vſum in eũ qui eſt ↄtra naturã. Glo. MQaturalis vſus ẽ
viri cũ muliere.ergo nõ ꝓhibet᷑ in decalogo.¶ Item ſi⸗
cut dicit aug. Decalogꝰẽ renouatio legis naturalis.Sʒ
actus foꝛnicariꝰ eſt m legẽ naturalẽ. ⁊c.¶ Item geñ.
xxxviij.Cum thamar remiſit iude que dederat ei ꝓpter li
bidinẽ ſuã explendã:dixit.iuſtioꝛ me eſt:qꝛ non ꝓſtitue⸗
rat ſe niſi cauſa ꝓlis ꝓpagande.¶ Item Oſee.j. Pꝛece⸗
pit dñs. ꝓphe facere filios foꝛnicationũ ⁊ acciꝑe foꝛnica
riam. Sed dñs nõ pᷣcepit peccatũ:nec ſᷣm ſe malũ.i Iſtẽ
Fm ius naturale oĩa coĩa.ergo ſᷣm ius naturale põt gli⸗
bet vti qualibet.ergo foꝛnicatõ nõ eſt ↄtra ius naturale
Itẽ in his que a iure naturali ꝓcedunt nõ ↄtingit pec
care.Sed oiunctio maris ⁊ femine ꝓcedit a iuꝛe natura
li. Sð ⁊c.¶¶ Item.j.ad Thi.iiij. Exerce teipᷣm ad pietatẽ.
Ambꝛo. Omms ſentẽtia diſcipline xp̃iane in pietate et
miſcðdia ↄſiſtit. quã aliquis ſequẽs etiam ſi lubꝛicũ car⸗
nis patiat᷑ ſine dubio vapulabit ſed nõ peribit.ergo nõ
eſt moꝛtale pctjm. ̊ nec ꝓbibet᷑: c omne ꝓhibitũ moꝛta⸗
le ſit. Nã veniale pctm nõ ꝓhibet᷑.¶ Itẽ aug.in queſtio
nibus ſuꝑ exo.xx. Dis mechia foꝛnicatõ dicit᷑ etid ĩ ſcri⸗
pturis. ̊ vtꝝ oĩs foꝛnicatio mechia poſſit dici in eiſdem
ſcripturis nõ mihi interim occurrit expᷣſſuʒ lectionis ex
emplũ.Sed ſi oĩs foꝛnicatio mechia dici nõ põt: niſi ſit
in decalogo ꝓhibita:illa foꝛnicatio quã faciunt qui vxo⸗
res nõ habent:cum feminis que viros nõ habent:an in
ueniri poſſit ignoꝛo. Contra. Hebꝛe.vltimo. Foꝛnica⸗
toꝛes ⁊ adulteros iudicabit deus. Sed iudicare ibi acci

pitur ꝓ adẽnare. Si ꝭ foꝛnicationis ⁊ adulterij eſt ſilis
dãnatio:⁊ ſilis ꝓhibitio.q cũ iſto pᷣcepto ꝓhibeat᷑ adul⸗
terium: ꝓhibet᷑ ſiłꝛ ⁊ foꝛnicatio.⸗¶ Itez deut. xxiij. Qon
erit ſcoꝛtatoꝛ de filijs iſrabel.⁊ ↄſtat ꝗ; iſia ꝓhibitõ ẽ mo
ralis.ergo emanat a pcepto decalogi. Sʒ nõ niſi ab iſto
ergo ⁊c. ¶ Item foꝛnicariꝰ actꝰ dicit᷑ coitꝰ libidinoſus.
Sed oĩs talis actꝰpm ſe eſt culpabilis. Item ad idẽ ſũt
ratõnes ſupꝛa poſite. Sol.ſᷣm aug.ſuꝑ exo.xx. IFurti
noie bene intelligit᷑ oĩs illicita vſurpatio rei aliene. 1265
em̃ rapinam ꝑmiſit qui furtum ꝓhibuit. ſed vtiq; a par
te totum voluit intelligi quicquid illicite rerum ꝓrximi
aufert. Sic pꝛofecto noĩe mechie oĩs illicitus coitus at⸗
q; illoꝝ membꝛoꝝ non legittimus vſus ꝓhibitus debet
intelligi.Ex quo patet foꝛnicationẽ eſſe ꝓhibitã hoc pꝛe
cepto.¶. Ad ea ergo que pᷣmo obijciũtur notandũ ꝙ foꝛ⸗
nicatio in coitu cũ ſoluta fit duobo modis. Uno mõ in⸗
tentione explẽde libidinis in nõ ſua.Alio mõ intentõne
ꝓagãde ꝓlis in nõ ſua.⁊ vtroq; mõ foꝛnicatio eſt actus
vitioſus.ſed pᷣmo mõ dupliciter. um ex inoꝛdinatõne
actus circa materiã. Lum ex inoꝛdinatõe circa finem.
ſcdo mõ ex inoꝛdinatõe actꝰcirca materiã ſolũ. Interi⸗

menda g eſt ꝓpoſitio qua dicit᷑ ꝙ foꝛnicatõẽ actꝰnatura

lis.¶¶ Ad illud ᷓ qð obijcit. ꝙ naturalis vſus ẽ viri cuʒ
muliere: ptʒ rñſio ex pᷣdictis: qꝛ a natura generis veꝝ ẽ
Fm quã ẽ ius qð natura docuit oĩa aĩalia:vt maſculꝰ cũ
femina.a natura ſpẽi que ẽ rationalis nõ erit naturalis
vſus niſi ſit viri cũ muliere ſua.vñ foꝛnicatõ nõ eſt natu
ralis actꝰhoc mõ.peccatũ po ſodomiticũ ↄtra naturã eſt
vtroq; mõ.⁊ ideo nephandiſſimum ⁊ ꝑ hoc ptʒ rñſio ad
ſcðᷣm.¶j Ad terciũ qð obijcit.ꝙ dixit iudas de thamar.
iuſtioꝛ me ẽ.dicendũ eſt ꝙ abuſiua ẽ ↄꝑatio.nõ em̃ ꝑ hoc

tebet intelligi fieri ↄparatio iuſticie ad iuſtici:ſed tro⸗

pice iniuſticie minoꝛis ad maioꝛem.vt foꝛnicatõnis que
eſt ĩ intẽtione ꝓlis:ad foꝛnicatõeʒ que fit ſola volũtate li
bidinis.4! Ad quartũ dicenduʒqꝙ illud qð Oſee dicit᷑.
ꝙ acciꝑet foꝛnicariaʒ:intelligit᷑ duobo modis. Vno mõ
vt intelligat᷑ de acceptõe:que ẽ in ↄiugium.⁊ tũc mulier
que pꝛius foꝛnicaria erat iam ↄiunx effecta ẽ. Alio mõ
evt intelligat᷑ de acceptione mulieris que erat foꝛnicoria
ad filios generandos.⁊ tunc ſoꝛnicatio nõ dicit inoꝛdi⸗

nationem reſpectu finis:ſed defectu materie debite: qu

ſupplet᷑ ex diuina iuſſione.vt nõ ſit vitioſus ſeu illicitꝰta
lis coitus:quõ dicit beatus Herñ.in li.de diſpenſatõne
⁊ pᷣcepto.ꝙ iſtud pᷣceptum recipit diſpenſationem a deo
nõ ab homine ⁊c̃.ſcdðe tabule.Et hoc modo rñdet᷑ im ꝙ
illud verbum ꝓphe intelligit᷑ hiſtoꝛice.Si aũt intelliga⸗
tur parabolice nihil facit ad ꝓpoſitum.4. Ad aliud qð
obijcit᷑.q ſᷣm ius naturale oĩa coĩa.ptʒ rñſio ex dictis ĩ
queſtione pᷣcedente: qꝛ illud non intelligit᷑ de rebus niſi
coĩter ad vſum ↄceſſis:⁊ que nõ ꝑtinẽt ad eſſe rei ſingu⸗
laris oſtituende vt ſunt coꝛpus ⁊ anima:nec ad eſſe ſpẽi
ſaluandum z multiplicandũ: vt ſunt vir ⁊ mulier. Vn⸗
de eadem ratõne qua ſpiritus carnem ? caro ſpiritum.
vir lege ratõnis naturalis ꝓpꝛiam vroꝛem:⁊ mulier de⸗
bet habere ꝓpꝛium virum.¶ Ao illud qð obijcit:ꝙ diu⸗
ctio maris ⁊ femine ꝓcedit a iure naturali.dicẽdũ ꝙ ve⸗
rum eſt:nõ tñ ſequit᷑ ꝙ a iure naturali ꝓcedat ↄiũctio qͥ⸗
libet mõ facta:ſed cũ debitis circũſtãtijs.¶ Ad illud qð
obijcit᷑ de ambꝛo.ꝙ qui lubꝛicũ carnis patit᷑ vapulabit:
ſed nõ peribit.dicendũ ꝙ hoc nõ dicit᷑ ad attenuãdũ pec
catũ foꝛnicatõis:ĩ qua finaliter ꝑſeuerãs incurrit penã
eternã:ſed h̊ dicit ad ↄmẽdationem exercitij pietatis qð
valet ad obtinendã gratiam liberantẽ a lubꝛico carnis.
⁊ qꝛ vix eſt aliquis qui hac intẽtione ſe exerceat:quin ob
tineat gratiam a diuina pietate ⁊ illoꝝ quibo bene facit
ſuffragijs ⁊ oꝛatione: dicit per expꝛeſſionem vapulabit:
ſed non peribit: cum tamen poſſibile ſit ⁊ ↄtingat ſe ha⸗
bere aliter frequenter. ¶ Ad vltimuʒ patet reſponſio ex
iam dictis.quia ꝙ dicit augu.ſe ignoꝛare:an foꝛnicatõ
alicubi in decalogo pꝛohibeatur. intelligit de expreſſa

—

—

„

— rrr

—— == —

—

. E w Sonhae en nphen

4 HZ
/ —

— W . D
ne eH AAH e
LEGE

P bCe voltent GS

J

—

Ner no Peke fomn
0Ee e Kn
— — 4 5. —
— 20αμ143
HB r 2 2
eAye)

—

— — D
Nctaswalen Wob Her Soe 2

. 6SRa A leee Rne

—

ANX

—

o 61 Weh) rS ſoo* AL-

Ve = ih) ſut “ r
92B α½-) W Myre‚his 0 —

—

AXCW 1.

—,— e ſone

pꝛohibitione. ⁊ licet erpꝛeſſe non fiat de ea mentio: pꝛo⸗
hibetur nihilominus cum dicitur. non mechaberis. ſi⸗
cut rapina:cum dicitur.non fuꝛtũ facies.quia ſicut ideʒ
dicit augu.a parte totum intelligitur.

Membꝛũ ſextũ

Onſequẽter querit᷑ vtꝝ hic ꝓhibeat᷑ coitꝰ
inceſtuoſus.dicunt aũt inceſtũ coituʒ ↄtꝛa
legẽ ↄſanguinitatis vel affinitatis vel vo⸗
to caſtitatis ↄmiſſuʒ. Querit᷑ ̊ vtꝝ inceſiꝰ
vłꝛ hic ꝓhibeat᷑. Ad qð ſic.dicit aug.i Qoĩe mechie oẽm
illicitũ coitũ debẽ intelligi.Cũ ergo oĩs inceſtaſit hmõi:
oĩs inceſiꝰhic ꝓhibet᷑.¶ Contra.Inceſtꝰbene potuit fie
ri aliqñ:⁊ adhuc põt caſu ↄtingẽte.ᷓ nõ eſi ̃m ſe malũ.
ergo nec in decalogo phibitũ.ꝓbatio medie.qm̃ inceſtꝰ
eſt coitus cũ ſoꝛoꝛe.Sʒ talis coitus licitꝰ fuit in pᷣmis fi
lijs:̊ aliqñ inceſtꝰnõ fuit malũ. IJItẽ inceſtꝰquẽ dicimꝰ
eſſe ĩ coitu ↄſtitutoꝝ ĩ ſacris oꝛdinibo nõ erat illicitꝰtꝑe
apłoꝝ.ꝗ̊ nõ ſemꝑ fuit malũ.̊ nec ĩ decalogo pꝛohibitũ.
4l Item eccleſie oꝛientalis ſacerdotes ⁊ dyaconi adbuc
habent vxoꝛes:⁊ tñ habẽt eoſdẽ oꝛdines.Inceſtꝰigit᷑ nõ
eſt culpabilis apud oẽs. ergo nõ eſt generaliter malũ.q
nec in decalogo ꝓhibituz. ¶à Htem ſi tꝑe Loth vera eſſet
opinio filiaꝝ: nũquid culpabilis eſſet inceſtꝰfiliax cum
patre:iAã cũ neceſſitas multiplicatõnis hũani generis
fecit:ꝙ coitꝰfratris cũ ſoꝛoꝛe eſſet licitꝰin filijs ade:ergo
⁊ ſilis neceſſitas faciet licitũ eſſe coituʒ filie cum patre.
l Itẽ ambꝛo.in li. de patriarchis. Loth ſancti filie hãc
cauſam querẽde poſteritatis habuerũt.ne genꝰ deficeret
bumanũ.⁊ ideo publici muneris gratia pꝛiuatã culpaʒ
pᷣtexuit.¶ Sed ↄtra hoc vltimo obijcit BGBeñ.ij. Pꝛopteꝛ
hoc relinquet hõ patrem ⁊ matrẽ a adherebit vxoꝛi ſue.
ab initio ↄditionis illicita ẽ copula filij cum matre ⁊ fi
lie cũ patre.g in decalogo ꝓhibet᷑. Sol.dicendũ ꝙ ĩ
ceſtus generaliter dicit᷑ coitꝰtrãſgrediẽs limites circa ꝑ
ſonas oꝛdinatas ad multiplicãdaʒ naturã.ponũt᷑ aũt li
mites lege naturali.lege diuina.ſanctione eccleſiaſtica.
Cege naturali poſiti ſunt limites vt excluderet᷑ pater et
mater. Geñ.ij. Pꝛopter hoc relinquet homo patrẽ ⁊ ma
trem ⁊c. Lege diuĩa poſtmodũ.Aeuiti.xviij. vt exclude⸗
rentur non ſolũ pater ⁊ mater: ſed frater 2 ſoꝛoꝛ ⁊c.vſq;
ad. xj.ꝑſonas.Sanctione eccleſiaſtica excluſe alie perſo
ne ratione ↄſanguinitatis vſq; ad talẽ gradum ſicut an⸗
tiquitus vſq; ad ſeptimũ gradũ.nunc do vſqʒ ad quintũ
Suniliter ratõe amnitatis ⁊ voti caſtitatis excepte ſũt
alie ꝑſone tꝑe gratie. Pꝛimi ergo limites excludũt pau⸗
cas ꝑſonas:⁊ hoc ꝓpter neceſſitatem multiplicande na⸗
ture. Secũdi limites excludunt plures ꝓpter honeſtatẽ
multiplicande nature. Tercij limites excludunt pluri⸗
mas: iam non neceſſaria multiplicatione pꝛo amplian⸗
da caritate: ⁊ ſacramentoꝝ honeſtate: pꝛo quo tempore
dicit aplus. Vellem omnes eſſe ſicut ego: ⁊ bonũ eſt vi⸗
ro mulierem nõ tangere.j. Coꝛin.vij. ¶ Ad pꝛimũ ergo
qð obijcit. dicendũ ꝙ inceſtus dicit actum inoꝛdinatum
videlicet coitum ↄtra honeſtatem multiplicande nature

⁊ ideo dicit ſm ſe malum:⁊ hoc pᷣcepto ꝓhibituz. coitui

aũt fratris cũ ſoꝛoꝛe accidit ꝙ ſit inceſtus: ⁊ ideo nõ ſe⸗
quitur. coitus talis aliqñ fuit licitus qꝛ nõ erat inoꝛdi⸗
natus. & inceſtus ẽ licitus. ĩmo eſt ſopbiſma accidẽtis.
4 Ad illud qð obijcit de inceſtu ↄſtitutoꝝ in ſacris oꝛdi
nibus.dicenduʒ ꝙ in ſpãli nõ ꝓbibet᷑ decalogo nec lege
naturali: ſed ſanctione eccleſiaſtica: que eſt euangelica.
Seo in generali ꝓhibet᷑ inqtuʒ ꝓhibet᷑ omnis illicitus
coitus ſiue ſit ↄtra nature oꝛdinẽ:ſiue ↄtra honeſtatẽ na
ture. Ad illud qð obijcit de ſacerdotibo oꝛientalis ec⸗

cleſie.dicendũ ꝙ nõ eſt inceſtus:quia eis nõ eſt limes po

ſitus.q Ad illud vᷣo qð querit᷑ de filiabo Loth.dicendũ
ꝙ coitus filie cũ patre vel filij cũ matre eſt ↄtra oꝛdineʒ
legis nature.⁊ ideo ſemꝑ eſt coitus inceſtuoſus⁊illici⸗
tus.⁊ cauſa eſt: quia oꝛdo nature diſtinguit qð eſt a pᷣn⸗

“S .

5

29 ,

b.

1¹1 1AR * )

)

— AX'G

cipio generationis a comite generatõnis. A pᷣneipio ge
neratõnis filiꝰ ⁊ filia.Comites generatõis pater 1 mr.
Si gcopularet᷑ filiꝰmatri:vel filia patri: ↄfundẽt᷑ oꝛdo
nature.qꝛ qð eſt a pᷣncipio generatois eſſet comes gene⸗
rationis:nec diſtinguerẽt᷑ oꝛdines nature.vnꝰ qui Epn⸗
cipij generatõnis ad id qð ẽ de illo.Aliꝰqui ẽ pᷣncipij ge⸗
neratõnis ad comitẽ generationis.4¶. Ad illud qð dicit
am bꝛo.in li.de patriarchis.ꝗ publica muneris gr̃a pri
uatam culpam pᷣteruit.intelligendũ eſt:peccatuz bic di⸗
minuit: non totaliter euacuauit. Quia em̃ gr̃a humani
generis ꝓpagandi qð credebant defeciſſe cum patre coie
runt:ideo excuſant᷑ a tanto nõ a toto.

Membꝛũ ſeptimũ

Oſt querit᷑ de coitu cũ pluribo.vtꝝ hic ꝓ⸗
hibeat᷑. Et querũt᷑ circa hoc duo. Pꝛimo
generalit vtꝝ habẽ plures ꝓhibeat᷑ deca⸗
logo. Scðo ſpãliter de facto abꝛahe ⁊ Ja⸗
cob:qui plures habuerunt.
Articulꝰ primꝰ
Irca pꝛimũ querit᷑ vtꝝ coire cũ pluribo vxo⸗
ribus ſit mechari.qð nõ videt᷑: cum legamꝰ
ſanctos patres.ſ.iacob ⁊ moy. ⁊ dauid plu⸗
res habuiſſe vxoꝛes. Sʒ ſi hoc: ̊ Lamech nõ peccauit.
4 Contr a.glo.Pꝛimꝰ Lamech ↄtra naturã moꝛẽ adul
teriũ ↄmiſit. Pꝛopter hoc queritw᷑ an habere pluꝛes ſit
ↄtra ius naturale:⁊ ↄtra illud p̃ᷣceptũ nõ mechaberis.et
videt᷑ ꝙ nõ.qꝛ ſi habere vnicã eſſet de iure naturali:ſem
per fuiſſet peccatũ habere plures.qꝛ cõtra ius naturale
nullꝰpõt diſpẽſare.nec etiam teus.qꝛ nõ põt facere ↄtra
ſuam bonitatẽ.4¶ Item aliqñ fuit licitũ ⁊ meritoꝛiũ ha⸗
bere plures:vt in ſanctis patribo. Sed qð ẽ ↄtra ius na
turale nũꝙᷓ; põt bene fieri.ꝗ̊ nec meritoꝛie.¶ Jtem aug. ĩ
Beñ.xxix.Obijciũt᷑ iacob quatuoꝛ vxoꝛes.Sʒ qñ mos
erat erimẽ nõ erat.nũc aũt crimẽ eſt qꝛ mos nõ eſt:ꝙᷓ ha-
bere plures malũ eſt ſolũ qꝛ eſtↄtra ↄſuetudinẽ.ꝗ̊ nõ eſt
malum ᷣm ſe. Contra.vox omniũ ẽ vox nature. Sed
omnes dicũt bonũ vnicã eſſe vnius. ᷓ vnicã eſſe vniꝰ eſt
de iure naturali.̊ vnũ habere plures ẽ ↄtra ius natura
le.ᷓ ſᷣm ſe malũ.ꝗ ꝓhibitum non niſi in decalogo.̊ ⁊c.
4 Item ratio dictat ꝙ maioꝛ debet eſſet cõtinẽtia in ho⸗
mine:qᷓ in aliqua volucre.Sed turtur hmõi ↄtinentiaʒ
ſeruat.qꝛ vnꝰnõ habet niſi vnã.q̊ᷓ ratio dictabit h̊ in ho⸗
mine.ꝗᷓ ſeruãdũ.qᷓ facere ↄtra ſemꝑ fuit ↄtra dictamẽ ra
tionis.⁊ ita malu. 4 Itẽ ratõ naturalis dictat.ne ſaci⸗
as alij qð tibi nõ vis fieri.Sʒ vir nõ vult ꝙ mulier diui
dat carnẽ ſuã cũ multis.q̊ nec ipᷣe debet diuidere carneʒ
ſuã cũ multis mulieribbd. Sol.ad pꝛimũ dicẽdũ.ꝙ ba
bere plures adulteriuʒ fuit Lamech duplici de cauſa. ſ.
qꝛ ↄtra ius naturale ſiue dictamẽ ratõnis:⁊ qꝛ ↄtra mo⸗
rem hoc eſt ↄtra ↄſuetudinẽ.⁊ etiã ↄtra moꝛẽ:quia ↄtra
ĩmoderãtiã.ex incõtinẽtia em̃ ĩmoderata plures habuit
NQuia ↄtra ius naturale fecit peccauit ĩ ceũ.qꝛ ↄtra mo
rem ſcãdaliʒ auit ꝓximũ.Sancti vᷣo patres nõ ↄmiſeꝛũt
adulteriũ:nec peccauerũt ↄtra ius naturale:qꝛ cũ eis oc
culta inſpiratõne fuit diſpenſatũ:ſicut patebit infra.nec
ↄtra moꝛẽ᷑:qꝛ iam erat in ↄſuetudinẽ tractũ.Si aũt que
ratur diſpẽſatõis cauſa.dicendũ triplicẽ fuiſſe cauſam.
Pꝛima ꝓpter multiplicatõeʒ cultꝰdei.qꝛ tꝑibo illis pau
ci erãt cultoꝛes dei. Scðᷣa cauſa fuit ꝗꝓpter figurã. Cõiu⸗
giũ em figurabat ↄnubiũ yp̃i ⁊ eccłie: qᷓ multiplicat᷑ per
actiuos ⁊ ↄtẽplatiuos filios:⁊ mercẽnarios.qð figura⸗
tun in vroꝛibo iacob liberis ⁊ ãcillis.tercia fuit ꝓꝑt mo⸗
crantiq ⁊ tꝑantiaʒ. Moderate em̃ appetebãt antig pa⸗
tres couũ:⁊ ꝓpter ſolã ꝓpagationẽ ad cultũ dei. Et ideo
dicu augu. Qñ mos erat peccatuʒ nõ erat.vt mos dica⸗
tur non ſolum ꝗpter ↄſuetudinẽ:ſed etiaʒ ꝓgter modera⸗
men. Et ꝑ hoc ſoluit᷑ pꝛimuʒ: ⁊ qualit᷑ fuerit contra boe
p̃ceptum ? qualiter nõ.4. Ad illud ergo qð ſcðo querit᷑

3

9 . — —
N71απ pe OR 111. AAH

nr.
de
e⸗
dici
ap
icd
man
ecoi⸗

e

c.
,

lul
it
,et
ſen
ale
tra
ha⸗
N
gi
1

11G 12 0 . ”

an ſit ↄtra ius naturale. diſtinguendũ eſt. ꝙ ius natura⸗
le dicit tripliciter. Cõmu niſſime lex creaturaꝝ que ↄſi⸗
ſtit in oꝛdine naturaꝝ ⁊ diſtributõe mutua.m q vnum
elementũ non põt eſſe ſine alio.⁊ ſᷣm ꝙ augu.dicit ꝙ iu⸗
dicium ſüme largitatis eſt ꝗ quelibet creatura cõpellit᷑
dare ſeip̃am. Cõmuniter dicitur ius naturale m Yſið.
qð natura docuit oĩa aĩalia:vt maſculꝰ cũ femina. Spe⸗
cialiter ꝓpꝛie dicit᷑ ius naturale:qð dictat naturaliter
ratio faciẽ di. Contra ius naturale pᷣmo mõ dictũ mhil
eſt. Cõtra ius ſcdðᷣo mõ dictũ eſt pcẽm ſodomiticũ.Cõtꝛa
ius naturale tercõ mõ dictũ ẽ om̃e illud qð ẽ ↄtra natu⸗
rale dictamẽ ratõis.dicendũ ̊ ꝙ ſalua diſpẽſatõe maio
ris h̊ ẽ dei habẽ plures fuit ↄtra ius naturale tercio mo

— —

dictũ.⁊ in ſe malũ.q¶] Ad illud ꝗ̊ qð obijcit ꝙ ſi fuit con

tra ius naturale ſꝑ fuit pctẽm. dicẽdum ꝙ; nõ ſequit᷑.ali/
quid em̃ ẽ ↄtra ius naturale eo ꝙ ẽ malũ m ſe.hẽ ꝙ nul
la cauſa põt bene fieri vt foꝛnicari.mẽtiri.⁊ iſtud nunqᷓ
põt nõ eſſe pctm. Aliud ẽ ↄtra ius naturale eo ꝙ ẽ malũ
in ſe:qð ſimpliciter nõ põt bene ſieri:tñ ex cauſa in caſu
bene põt fieri ⁊ etiã meritoꝛie:vt occidẽ.⁊ tale eſt h.ſ.ha
bere plures.il Ad illud qð implicabat᷑:ꝙ nõ põt deus
facere ↄtra ius naturale.dicẽduʒ ꝙ de iure naturali eſt
virtus ⁊ opus virtutis.Contra & ius naturale ſᷣm ꝙ exi
ſtit penes eẽntiã virtutis:nõ põt eſſe diſpẽſatio.qꝛ h̊ eẽt
ↄtra dei bonitatẽ ⁊ iuſticiã. Circa opus vᷣo virtutis põt
eſſe diſpẽſatio diuina.opus em̃ virtutis ẽ mutabile.ipſa
vᷣo ĩmutabilis.⁊ ꝑ boc etiã ſoluit᷑ ſeòo obiectũ.q¶ Ad il
lud ꝗ̊ qð obijcit᷑ im augu.ꝙ qñ mos erat: nõ erat pctẽm.
dicẽdũ ꝙ h̊ ñ dicit᷑ ſolũ ꝙ habẽ plures ĩ patribo nõ erat
pctm:qꝛ nõ erat ↄtra ↄſuetudinẽ:ſed qꝛ ſupponit᷑ cũ ipᷣis
fuiſſe diſpenſatũ.⁊ ideo ꝓpter diſpenſatõeʒ nõ erat ↄtra
ius naturale.In hmõi em̃ dictat ratõ que nõ facienda:
ſalua tamen auctoꝛitate ſuꝑioꝛis.

Articulus ſecũdus

Verit᷑ poſtea de abꝛaham vtrũ ↄmilſit adulte
rium:cũ viuente vxoꝛe ad ancillã ingreſſus ẽ
Et videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ hoc qð dicitur geñ. Adhere
bit vroꝛi ſue:a erũt duo in carne vna.Non dixit vxoꝛibo
ſed vxoꝛi:nec dixit. erunt tres in carne vna ſed duo tm̃.
⁊ hec lex ↄiugij a pꝛincipio. Item aut Agar ſuit ducta
in vxoꝛeʒ:aut nõ. Si fuit ducta in vxoꝛẽ & in indiuiduã
copulã.ergo peccauit abꝛahã dimittẽdo ip̃am. Si dica⸗
tur ꝙ hoc fuit inſpiratione diuina. ergo non erat vxoꝛ.
Si em̃ eſſet vroꝛ quomodo fieret inſpiratio ad diuoꝛtiũ
cum deus coniuges ↄiungat. Item ſi fuit vxoꝛ. ̊ Abꝛa⸗
ham ↄmiſit bigamiam habendo plures ergo adulteri⸗
um . ſicut dicit᷑ de Lamech.geñ.iiij.ꝙ habẽdo plures cõ⸗
miſit adulteriũ.Si nõ fuit vxoꝛ.ergo coiuit cuʒ nõ ſua.
ergo foꝛnicatus eſt:⁊ peccauit.q Item Rabanꝰexcuſat
⁊c adulterio abꝛahaʒ in glo.ſuꝑ illud Geñ.xvj.Igitur
Sara vxoꝛ abꝛahã ⁊c̃.vbi dicit.ꝙ nõ ẽ adulter abꝛahã:
ſi viuente vxoꝛe ancille iungit᷑:quia nõdũ ꝓmulgata eſt
lex euãgelij vniꝰvxoꝛis.⁊ genꝰſuũ multiplicandũ audie⸗
rat:ſed ꝑ quã mulierem neſciebat.quia Saram ſterileʒ
nonerat:nõ fuit in coitu libidinoſa voluntas:ſed pꝛolis
habende pia caꝛitas.Ex hac glo.oñdit᷑ ꝙ abꝛabã nõ pec
cauit.¶ Sʒ ↄtra iſtaʒ glo.opꝓponit᷑.qꝛ in legẽ nature(q̃

eſt inſcripta ↄſcie cuiuſlibet)ẽ. ꝙ vna debet eſſe vniꝰ.⁊ q

nullus coeat niſi cũ ſua.ergo ſi agar fuit vxoꝛ abꝛabam:
peccauit ipᷣe ↄtra legẽ nature: inqtum dictat vnã eẽ vniꝰ
Si nõ ſuit vxoꝛ:peccauit ↄtra legem nature: inqᷓtum di
ctat nõ coeundũ eſſe cum nõſua. Sol.ſᷣm quoſdaʒ di⸗
cendum. ꝙ boc factũ eſt inſtinciu ſpũſſancti ⁊ diſpenſa⸗
tione:nõ libidine ⁊ ꝓpꝛia voluntate.q¶! Sed obijcit. Aut
cognouit eam maritali coitu:aut foꝛnicario.Si foꝛnica
rio:nũꝙᷓ ↄſenſit ſpũſſanctus: quia oĩs coitus foꝛnicariꝰ
ſemꝑ eſt malus. Si maritali. fuit vxoꝛ. Ad hoc reſpon
dent ꝙ nec ſic nec ſic: ſed affectu maritali cognouit ancil
lam: hoc eſt generandi filios ad cultum dei: ⁊ iſte affectꝰ

)

— - —

— e iir une Ne P* 1 e
———— A2 — 70
even h α Prr be nr⸗
Nae .οσ IZSyn a t L0 Pern 111 K

—

AH eten x Pee P

, . *
the g neen ane

xxxv.

eſt qui debet eẽ in viro ⁊ vxoꝛe.nõ tamẽ ex hoc ſequit᷑ ſiẽ
dicunt:ꝙ fuerit vxoꝛ. Sed ↄtra eos ẽ tex.geñ.vbi dicit᷑.

cxdit eam viro ſuo vxoꝛẽ.Sed ip̃i hoc ita exponũt.dedit

vxoꝛem hoc ẽ loco vxoꝛis cognoſcendã.4! Sed iteꝝ obij⸗
citur.qꝛ ſi vxoꝛ nõ fuit:coitus ille fuit cũ nõ vxoꝛe. foꝛ⸗
nicarius. Affectus em̃ nõ põt de foꝛnicario coitu facere
nõ foꝛnicariũ.¶ Pꝛopter hoc dicendũ eſt ſine pᷣiudicio:
ꝙ fuit vxoꝛ ſicut dicit lr̃a:⁊ ſicut innuit Rabanꝰin glo.
dicens.ꝙ nõdũ erat diuulgata lex euãgelij vmꝰ vxoꝛis.
Exquo innuit ꝙ habuit abꝛahã pluꝛes vxoꝛes.Dicẽduzʒz

ergo.ꝙ plures habẽ vxoꝛes ſine diſpẽſatõe ⁊ intentione

explẽde libidis ſemꝑ fuit pcẽm ⁊ ↄtra ius naturale. Cũ
diſpẽſatõe vᷣo dei:⁊ cauſa/ꝓlis ad cultũ dei nõ fuit ↄtra

ius naturale.Scðm em̃ ius naturale:qð dictat vnã eſſe

vniꝰ: nõ plures:ſemꝑ excipit᷑ auctoꝛitas ſuꝑioꝛis.ſ.dei
¶ Ad illud aut qð obijcit᷑ de eiectione.dicendũ ꝙ fuit in
ſigura ⁊ auctoꝛitate dei.ſicut dicit᷑ Geñ.xxj.Qon tibi
durum videat᷑ ⁊c.Et ad Gał.iiij. Hec ſunt ꝑ allegoꝛiaʒ
dicta.⁊.v. Sʒ quid dicit ſcriptura. E ce ancillã ⁊ fili⸗
um eius. 4 Eodem mõ põt queri de Jacob ꝗ plures ha
buit.ſed rñdet᷑ ſicut de abꝛahã.ꝙ hoc fecit ex diſpẽſatõe
2 inſtinctu ſpũſſancti.amoꝛe ꝓlis:non libidis explende
cauſa.Vlñ aug.in glo.ſuꝑ gen.xxix.dĩc.ꝙ Jacob non fe
cit ↄtra naturã:qꝛ nõ laſciuiẽdi:̊ gignẽdi cã illis mulie
ribus vtebat᷑.Qec ↄtra moꝛeʒ:qꝛ illis tꝑibo fiebat illud
ĩ alijs terris.Qec ↄtra pᷣceptũ:qꝛ nulla lege pꝛohibebat
2 appellat naturã legem nature:vel exigentiam nature.
Pꝛecepta vᷣo appellat: que ſunt legis ſcripte: moꝛes vᷣo
ↄſuetudines hominũ appꝛob andas.. Si aũt queratur
quare cum mulieribo non fuit diſpenſatũ:vt plures ha⸗
berent viros ſicut cum viris vt plures haberent vxoꝛes.
hoc ſolutum eſt in tractatu ſupꝛa queſtiõe.xxvij. de lege
naturali.vtrum de dictamine legis naturalis ſit vnicaʒ
eſſe vnius.

Mliembꝛũ octaunz

Einde querit᷑ de coitu ↄiugali.Volũt aũt
beretici oẽm ↄiugalẽ coitũ oñdere eſſe illi⸗
citũ:⁊ ita ↄtra illud pᷣceptũ. Ad qð indu⸗
cũt plures auẽtes.pᷣmo illud.j.ad coꝛin.
vij. Honũ ẽ viro mulierẽ nõ tangẽ·ex quo arguũt.q̊ ma⸗
lum eſt tangere. 4¶ Item infra eo.dicit᷑. Aolo hoĩes oẽs
eſſe ſicut ego.Et infra eo. Reliquũ eſt vt qui habẽt vxo⸗
res tanꝗᷓ nõ habẽtes ſint.i Item ad ephe.v. Viri dili⸗
gite vxoꝛes veſtras:ſicut ⁊ xpᷣc dilexit eccłiam. Sed xpᷣe
nunqᷓ dilexit eccłiaʒ ad opus carnale.q̊ ⁊c. 4¶ Stem. v.
math̊. Qui viderit mulierẽ ad ↄcupiſcendũ eã ⁊c. Sed
nõ vetermĩat quã mulierẽ.ↄiugem vel nõ ↄiugẽ.ſed gene
raliter dicit.qui viderit mulierẽ.g̊ᷓ de omnibo generalit᷑
intelligit. ⁊ ita de ↄiugibo.¶ Item hoc videt᷑ ex auctoꝛi⸗
tate beati am bꝛo.xxxij.q.j.Quptie.Expletis ſinguloꝝ
dierum operibo vidit deus ꝙ eſſet bonũ. In ſcdo vᷣo die
hec oia ſubtraxit nobis intelligẽtiã derelinquẽs: nõ eſſe
bonum numerũ: qui ab vnione diuidat ⁊ pᷣfiguret fede
ra nuptiarum. nde in archa noe quecũq; aĩalia bina
ingrediũtur: imunda ſunt.Geñ.vij. Contra.BGeñ. j.
Henedirxit dñs adam ⁊ euam dicẽs.Creſcite ⁊ multipli
camini ⁊c̃. Geñ.ix.q Itẽ.j.ad Coꝛin.vij. Vxoꝛi vir de⸗
bitũ reddat.ſilꝛ ⁊ vxoꝛ viro. Mulier em̃ ſui coꝛꝑis pt̃ᷣa
tem nõ habet.nec vir ſimiliter.4.4 Ytem in eodem.ioli
te fraudare inuicem niſi foꝛte ex ↄſenſu ad tempus. Et
iterũ. Reuertimini in idipᷣm ne temptet vos ſathanas
pꝛopter incontinentiam veſtram.¶ INieem.j. ad Thi. ij.
Saluabitur mulier ꝑgenerationẽ filioꝛum. 4l Item in
eadem epła.v. Volo iumoꝛes nubere filios pꝛocreare
⁊c̃.ex quibus manifeſte relinquitur nec coitum coniuga
lem qui ſit ꝓpter pꝛolẽ vel cauſa reddendi debiti.vel cau
ſa vitandi incontinentiam eſſe pꝛohibitum. Ad illud
ergo qð pꝛimo obijciunt dicendũ.ꝙ cũ dĩic apłs. Honũ
eſt viro mulierem nõ tangere.loquit᷑ pꝛo ſtatu ante con⸗

—

VErſls õ

g õäü

5

7
Nyn 10 Q2 E ALA

———

4A22

Afehn (N

iugium.⁊ qᷓtum ad illum ſtatum dicit. Gonum eſt non
tangere.poſt ↄtractum vᷣo matrimonium dicit eſſe debi
tum.vnde dicit.lxoꝛi vir debitum reddat.Et qð obijci
tur ꝙ nõ tangere eſt bonum.ergo tangere malum.nõ ſe⸗
quitur.ſed tangere illicite.⁊ bene ſequit᷑ ꝙ non tangere
melius eſt qᷓ tangere m ꝙ dicit augu. de bono coninga⸗

(( u8 li. Gona quedam nobis donata ſunt a deo que ꝑ ſe ſunt

appetenda.vt ſapientia ſalus ⁊ amicitia.quedam vᷣo ꝓ⸗
pter aliud ſunt neceſſaria.vt cibus.coniugium.quicũq;
vo his que pꝛopter aliud ſunt: non ad id vtitur pꝛopter
quod inſtituta ſunt peccat.quicunq; vᷣo his vtitur ad il⸗
lud pꝛopter quod inſtituta ſunt:bene facit.qui vᷣo abſti⸗
net melius.⁊ per hoc patet intellectꝰ auctoꝛitatis ſequẽ⸗
tis apoſtoli:qua dicit.volo omnes homies eſſe ſicut ego
Loquebatur enim pꝛo tempoꝛe ante coniugium. ¶1 Ad
illud autem qð dicitur. qui habent vxoꝛes ſint tanqᷓ; nõ
habentes.dicendum ꝙ apoſtolus illis verbis non debi⸗
tum cõiugale ſed ſolicitudinẽ ſubtraxit.vnde infra dixit
Volo vos ſine ſolicitudine eſſe: qui ſine vxoꝛe eſt ſolici⸗
tus eſt quomodo placeat deo.qui cum vxoꝛe eſt ſolicitus
eſt quomodo placeat vxoꝛi ⁊c.¶ Ad illud qð obijcitur.
viri diligite vroꝛes veſtras ⁊c.dicendum ꝙ non ponitur
ſimilitudo q;tum ad actum coniugaleʒ:ſed q;dtum ad ca⸗
ritatis officium vt vir vxoꝛem diligat: ſicut dilexit vpᷣe
eccleſiam.paratus animam ſuam pꝛo ipſa tradere ſi ne⸗
ceſſe eſt:ſicut ⁊ xpᷣc pꝛo eccleſia tradidit.ſicut ibidem di⸗
citur.¶! Ao illud quod obijcitur.qui viderit mulierem
ad concupiſcendum eam ⁊c̃. dicendum ꝙ per mulierem
vxoꝛ pꝛorximi intelligitur ſᷣm intentionem decalogi quẽ
explicat ſermo xpᷣi. In decalogo autem exo.xx. dicit᷑ ex⸗
pꝛeſſe.Qon concupiſces vxoꝛem pꝛoximi tui.Si autem
intelligeretur de vxoꝛe pꝛopꝛia:adulterium eſſet copula
coniugalis:nec conceptus in tali copula a deo pꝛomitte
retur:nec conceptus in matris vtero ſanctificaretur.qð
patet eſſe falſum in Johãne baptiſta Luce.j.cuius con⸗
ceptus eſt parentibo a deo pꝛomiſſus:⁊ ipſe in vtero ma
tris ſanctificatus dicente angelo.Spirituſancto reple⸗
bitur ex vtero matris ſue.¶ Et ad illud qð obijcitur de
am bꝛo.dicendum ſicut exponitur.xxxij.q.j.quia hoc di⸗
xit ambꝛo.ad exhoꝛtationem non ad neceſſitatem ſeruã⸗
de virginitatis: que vt idem dicit am bꝛo.ſuaderi pote ſt

ne debiti carnalis:quã non ſᷣm imperium pꝛecepti veni
am concedit apoſtolus:vt etiam pꝛeter cauſam pꝛocreã⸗
di ſibi miſceantur.¶ Item augu.in eodem. Si ↄiuges
pꝛaui moꝛes ad talem cõcubitum impellunt: nuptie ta⸗
men ab adulterio ſeu foꝛnicatione defendunt. Solu.
coitus coniugalis alius eſt licitus.alius ꝑmiſſus.alius
pꝛohibitus.Licitus ſicut dictum eſt: eſt coitus coniuga
lis triplici de cauſa. Permiſſus vᷣo eſt coitus ex fragili⸗
tate ſeu infirmitate carnis pꝛoueniens:in quo queritur
coniugalis delectatio:ſed ſub deo:vt dei amoꝛ pᷣponat il
li delectationi.⁊ iſte coitus venialis eſt: q́uis non fiat
cauſa pꝛolis:nec reddendi debitum:nec vitande foꝛnica
tionis:ſed cauſa delectationis talis in coniuge pꝛopria
non in aliena. Unde dicitur.xxxij.q.ij. iuxta auctoꝛi⸗
tatem auguſ.⁊ apoſtoli.Inſtitutio coniugij extra para⸗
diſum facta eſt. vt infirmitas pꝛona in ruinam turpitu⸗
dinis honeſtate exciꝑetur coniugij. Et auguſ.de adulte⸗
rinis coniugijs. Vſus naturalis ſi vltra modum pꝛola⸗
bitur:in vxoꝛe quidem eſt veniale.in meretrice dᷣo dam⸗
nabile. Pꝛohibitꝰconiugalis coitus eſt qui ex volun⸗
tate ſubdita libidini contra honeſtatem ↄiugij ⁊ oꝛdinẽ
rationio pꝛocederet: vt illud qð fit ad ſatiandã libidinẽ
per meretricias blanditias:ſᷣm quem modum dic Hie⸗
ro.Qihil fedius:q; vxoꝛeʒ amare quaſi adulterã.¶ Ad
illa ergo que dicit Hiero.patet rñſio.qm̃ intelliguntur
de coitu tercio modo dicto.q¶j Ad illa vo que dicit aug.
patet ꝙ intelligant᷑ ſcðõo modo. Tamen ad plenioꝛẽ in⸗
telligentiam notandũ.ꝙ libido voluptatis aliqñ pᷣuenit
voluntatem.aliqñ pᷣuenitur. Cum pᷣuenit.cũ diſtinctõe
que pᷣdicta eſt: coitus ex illa ꝑte pꝛocedens eſt ꝑmiſſus.
Cum vo pᷣuenit᷑ libido a voluntate.vt.ſ.cũ quis de indu
ſtria vtitur calidis ⁊ incentiuis.vel cum excitat in ſeipᷣo
motus libidinis ꝓpter ſatietatem libidinis ſeu delecta⸗
tionis:coitus eſt pꝛohibitus ⁊ illicitus. Sed querit᷑
vtrum ex alijs cauſis ſit ꝓhibitus coitus ↄiugalis. Ad
qð ſic.Augu.de adulterinis ↄiugijs.Coitus ↄtra natu⸗
ram execrabiliter fit in meretrice ſed execrabiliꝰĩ vxoꝛe.
4 Item augu.ↄtra Jouinianũ.j.li.Coitus ↄtra naturã
ſempꝑ illicitꝰeſt.ergo ex modo indebito hoc eſt in natura
li eſt illicitus coitus ↄiugalis.ergo ⁊ hic ꝓbibitꝰ.¶ Itẽ
Iſido.Sunt mulieres:que ſicut aĩalia abſq; vlla diſcre

non imꝑaꝛi.res magis eſt voti qᷓ; pꝛecepti.Ex his igituꝛ
E relinquitur. ꝙ coitus oiugalis licitus eſt triplici de cau

tione indeſinẽter libidini ſeruiunt.has eloo nec mutis
0 ee α ciab) C 2.. ſa. videlicet cauſa pꝛolis: 1 m hoc eſt in officium multi⸗

pecudibo ↄparauerim. Pecoꝛa em̃ cum cõcipiunt vltra
nõ indigent maribo ad copulam ſui.ergo coitus cũ pↄiu⸗

plicande nature. vnde.j.ad Thi. v. Volo iunioꝛes nu⸗
2 bere:filios pꝛocreare. Item cauſa reddendi de bitum:et
Fm hoc eſt opus iuſticie.j.ad Coꝛin.vij.vxoꝛi vir debitũ
reddat. Iem cauſa foꝛnicationis vitande.⁊ m hoc eſt
in remedium concupiſcentie.j.ad Coꝛin.vij. Vnuſquil⸗
q; pꝛopter foꝛnicationem:ſuple vitandam: ſuam vxoꝛẽ
habeat.pꝛima cauſa oꝛdinat coitum coniugalem ad de⸗

um.ſcdᷣa ad pꝛoximum.tercia ad ſeipſum.

Bed queritur S. ſ.

vtrum remotis his tribus cauſis.ſ.pꝛolis habẽde.⁊ de⸗
biti reddendi.⁊ foꝛnicationis vitande pꝛohibeat᷑ coitus
coniugalis iſto pꝛecepto:quo pꝛohibetur coitus illicitꝰ.
¶ Ado qð ſic. Hiero.xxxij.q.iiij. Oꝛigo. Qihil intereſt ex
qua honeſta cauſa quis inſaniat. vnde ſextus pictagoꝛi
cus ait. Adulter eſt inquit in ſua vxoꝛe ardentioꝛ ama⸗
toꝛ. Ged quicũq; cognoſcit vxoꝛem ex libidine nõ ex cau
ſa rationabili:ẽ ardentioꝛ amatoꝛ:eꝛgo adulter.4! Steʒ
hiero. In aliena quippe vroꝛe omnis amoꝛ turpis eſt:in
ſua nimius.ſapiens iudicio debet amare coniugem non
affectu: non regnat in eo voluptatis affectus vel impe⸗
tus:nec pꝛeceps fertur ad coitum. Ex quo relinquitur.
ꝙ pari culpa cenſetur coitus cum aliena vxoꝛe ⁊ coitus
cum pꝛopꝛia ex libidine vel nimio amoꝛe. Sed talis eſt
coitus coniugalis exceptis pꝛedictis cauſis.q̊ ⁊c. Cõ⸗
tra.augu.de bono coniugali.In ipſa ĩmoderata exactõ

WS Aoluf „ v Lvalun

ge poſt ↄceptum eſt ↄtra ratõnem.ergo illicitꝰ⁊ pꝛohibi
tus.4 IJtem Hieꝛo. Qui dicunt cauſa reipublice ⁊ gene
ris humani ſe vxoꝛibus coniũgi:imitentur ſaltem pecu⸗
des: ⁊ poſtq; venter vxoꝛis intumuerit: non perdant fi⸗
lios:nec amatoꝛes ſe exhibeant vxoꝛibus:ſed maritos.
ergo coitus cuʒ vxoꝛe pꝛopinqua partui eſt illicitꝰ.¶¶ Itẽ
Leuiti.xviij. Ad mulierem que patitur menſtrua nõ ac

cedes.ſuper quẽ locum augu. eceſſario vtriq; ↄtinen⸗

tia indicitur. ¶¶ Item ibidem in eodem. Ita cũ bic ſuffi⸗
cienter dixiſſet in ſuꝑioꝛibo. hic etiam repetit ne in ſu⸗
perioꝛibo foꝛte figurate videret᷑ accipiendum. 4! Itez ſu
per illud Eʒech.xviij. Si ad mulierem menſtruatã non
acceſſerit:vita viuet.dicit gle. Pꝛecipit᷑ ergo vt viri non
ſolum in alienis:ſed etiaʒ in ſuis vxoꝛibo modum ⁊ tꝑa
ſeruent. 4 Item ſuꝑ illud Yſa.lxiiij. Oẽs iuſticie veſtre
quaſi pãnus menſtruate. Hieꝛo.Tunc viri debẽt abſti⸗
nere ab vxoꝛibo.tunc em̃ cõcipiũtur membꝛis damnati.
ceci.claudi.lepꝛoſi.vt quia parentes nõ erubuerũt in cõ
claui ↄmiſceri: eoꝛum patenter peccatum ⁊ aperte a cũ⸗
ctis redarguatur in paruulis.ergo tempoꝛe menſtruoꝛũ
coitus ↄiugalis eſt illicitus.¶ Item dicit Hieꝛo. ꝙ tꝑe
quo veſcũtur carnes agni abſtinẽdũ eſt.¶¶ Item. ij. reg.
xj·dixit. Vrias regi dauid.non ſibi liceret doꝛmire cum
vxoꝛe ſua:qᷓdiu archa domini erat in caſtris.ex quibus
relinquitur ꝙ illicitus eſt coitus coniugalis in ſolenni⸗
tatibus ⁊ tempoꝛibo ieiunioꝝ: que ſunt indicta cuilibet

0πT— re

— VoAE ð
☛ vin P“
C Lv c&αι

nn unhhe

J N is FN e) pe
2

7O
7

H

D

lin⸗
ugt
gil⸗
Itur
akil
figt
nica
pri
ton⸗
Ie⸗
tn⸗
te
97
.

6
⸗
le.
n
o
t⸗
it
o

14

P Num-

*

k.) Baſ 9 & CEbenh ee
u 2510 En

Queſtio

xpᷣiano ad oꝛandum et ad militandũ cõtra carnalia de⸗
ſtgeria. Contra. ſm ius naturale quilibet poteſt vti
re ſua ſicut vult. Cum ergo vxoꝛ viri ſit: poteſt vti ea vt
vult. ergo ĩ ea delectari: dvum tñ ſub deo quocũq; modo
vult. YItem. . ad coꝝ. vij. Sxoꝛi vir debitu reddat a eco
uerſo. qñcunq; petat debitũ vir ab vxoꝛe dz reddere
ecõueꝛlo. ¶ Itẽ in eodẽ. AMuliernõ habet poteſtatem ſui

coꝛpoꝛs: ſed vir. et ecõuerſo. ergo vir poteſt vti coꝛpoꝛe

vxoꝛis qñ vnlt et qũo vult. ¶ Si viſtinguat ſicut ſolz di
ſtingui ꝙ eſt dr̃ia in coitu cõiugali in petendo et in red
dendo.in omibo pꝛedictis caſibo peccatũ eſt in petendo
et nõ in reddendo:ſi petat affectu ſatiande libidinis vel
mõ vel ſtatu vel tꝑe indebito.Cont᷑. Ro.j.Qon ſoluʒ ꝗ
faciunt:ſed qui conſentiũt. Glo.Dicitur cõſentiꝛe q ma
nifeſto facinoꝛi deſinit obuiaꝛe. Cuʒ ergo ille qui reddit.
tempoꝛe indebito nõ obniet cõſentit.erge pꝛeuaricatux
Item furioſo petenti gladium etiã ſi iuraſſem:non te⸗
neoꝛ reddere gladiũ:cum quo vult interficere ſe. mul⸗
tomagis nec viꝛo petenti tempoꝛe vel modo indebito caꝛ
nale vxbitũ tenetur vxoꝛ reddere:cum in ipᷣo interficiat
ſe ſpũaliter.i¶ Itẽ ſi diceretur ꝙ vxoꝛ teneretur reddere
ſi pꝛeſumat vel opinet᷑ ꝙ foꝛnicabit᷑ ſi nõ reddat.Cõtra.
magis innitendum eſt ſcĩe qᷓ opinioni.Sed ipᷣa ſcit ꝙ ſi
reddat ipᷣe peccabit moꝛt aliter. nõ aũt ſcit ꝙ foꝛnicabit᷑
cum ſit contingens de futuro.ergo magis tenet᷑ cauere
ne ipe peccet coeundo cum ipᷣa temꝑe vel mõ indebito:
q ne foꝛnicet᷑ cum alia.i Item in re dubia et incerta me
lius eſt interpᷣtandũ.ergo cum virũ foꝛnicaturũ ſit con
tingẽs et incertũ:debet in melioꝛẽ ꝑtem interpᷣtari.eꝛgo
nec foꝛnicaturũ.Non ergo tenebit in pꝛedicto caſu red
dere debitu. ¶ Item querit᷑ vtrum ſicut tenet᷑(vt dicũt)
reddere om̃i temꝑe:vtrũ ſimiliter teneat᷑ reddeꝛe om̃i lo
co:et videt᷑ ꝙ ſic.qꝛ ſicut in nullo temꝑe habet poteſtatẽ
ſui coꝛpoꝛis:ita nullo loco. Solutio.cõcedendũ ſicut
— eſt:ꝙ coitꝰ cõiugalis eſt ꝓbibitus cũ eſt ꝓxt᷑
atiandã libidinẽ ꝑ meretricias blandicias.et cũ ſit pꝛe
ter naturalem modum.Tum in ſtatu pꝛohibito vt cum

vxoꝛe vicina partui vel exiſtente in fluru menſtruo. Lũ

in temꝑe inhibito.tum in loco indebito.Et om̃s iſti mo
di reducũtur ad mechiã:in cuius ꝓhi bitõne vt dic aug⸗
pꝛohibetur om̃is illicitus coitus. Ad illud eꝛgo quod
obijcitur. ꝙ quilibet poteſt vti re ſua.verũ eſt ad illð ad
qð ſibi cõcedit᷑. Añ aug.de bono cõiugali.Lantũ valʒ
oꝛdinatio creatoꝛis et oꝛdo creature.vt in rebo ad vten⸗
dum cõceſſis.etiã cum modꝰ excedit᷑ lõge tolerabiliꝰ fit
q̃ in eis que cõceſſa nõ ſunt:vel vnus vel rarus exceſſus
hoc eſt dicere.in membꝛis ad hoc cõceſſis qᷓ; in mẽbꝛis
ad hoc nõ cõceſſis. Vnde in eodem Aug. Peſſimũ ma⸗
lum quod cõtra naturã fit:vt ſi vir membꝛo mulieris ñ
ad hoc cõceſſo voluerit vti.q¶ Ad illð vᷣo qð obijcit.dðm
ꝙ in om̃ibus pꝛedictis caſibo peccat petendo. In reddẽ
do aũt diſtinguenduʒ eſt.quia aut petit cõiugaliter: ant
meretricaliter.ſi meretricaliter nõ tenetur reddere.ſi cõ
iugaliter vt vtatur ea ſicut vxoꝛe:et excludit᷑ cõtra natu
ram modus. Camen adhuc reſeꝛt de loco vtꝝ ſit ſacer.
vel nõ ſacer. publicus vel pꝛiuatus.et dicunt ꝙ nõ tenet᷑
in loco ſacro pꝛopter reueꝛentiam dei que debet pꝛepo⸗
ni.⁊ facile poteſt diuerti. Item nec in loco publico
pꝛopter ſcandalum pꝛoximi. Si vᷣo ſit locus nõ ſacer2
pꝛiuatus.adhuc refert de temꝑe et ſtatu mulieris. vt ſi
ſit in teꝑe menſtruoſo. vel vicina partui.qꝛ tũc eadem ẽ
in his ratõ.Et ẽ diſtinguẽdũ.qꝛ aut tũc credit ꝓbabilit
ꝓ tunc adulterabit᷑ nin reddat debitũ. aut nõ. Si non
nõ debet reddere. Si ſic: debet reddẽ. ¶ Ad illud vo qðᷣ
obijcit:q; cõſentit facinoꝛi quia nõ obuiat.dðm ꝙ nõ eſt
verum.nõ em̃ cõſentit actõni viri que illicita eſt: ſed paſ
ſioni ſue q̃ debita ẽ cũ petit᷑ a viro.nec etiã debʒ obuiare
quia ſi obuiaret accideret peius. Ad illð qð obijcit de
ſcĩa ⁊ opione.dðm ꝙ ſiue reddat ſiue ñ reddat:ſcit ipᷣim
tngredi ſ̊ ſi reddat t᷑nſgꝛedit᷑ rõne tꝑis indebiti:vł ſtatꝰ
tñ cũ cõiuge ſᷣm actũ.Si ðo nõ reddat ſcit ipᷣm trãſgre⸗

—

=
ocb) 9ααυυbz ANlent

—
9⁴)

.„ △ „
8

4 Dl 2 —. S Li

1

växxvj.

di: ſicut eſt poſſibile ſm voluntatẽ et affectum adulterã⸗⸗

di et ꝓbabiliter p̃ſumit ipᷣm adulteraturũ m affectum
et iſiud ſecũdũ grauiꝰ ẽ qᷓ; pumũ.et ideo nõ peccabit:nõ
ꝓbibendo malu minus ꝓpter euitandum maius. 4Ad
aliud qd obijcit ꝙ dubium debet interpᷣtari in melius.
doõm ꝙ verũ eſt niſi pꝛobetur ↄtrariũ.Sed in hoc ꝙ ipe
etit obſtinate.pꝛobat᷑ eius incõtinẽtia:ſicut cũ poſſibi⸗
e eſt. Ad vltimũ qð querit᷑. vtrum in omi loco teneat᷑
debitum reddere:ſicut in om̃i tempoꝛe.dvᷣm ꝙ nõ:pluꝛi
bus ex cauſis.pꝛimo quia locus eſt menſura ꝓpꝛiatõis
et cõtaminatõnem recipit ab actu.tempus vᷣo cõis men
ſura eſt:nec recipit cõtaminatõem. Item plura tempo⸗
ra non poſſunt ſimul eſſe ſicut mita loca.Vñ ſi petit in
ſacro loco ſtatim poteſt diuertere ad aliũ locum ſine pe
riculo.ſed erpectare vſq; ad aliud tempꝰ nõ poterit ſine
periculo. Item qꝛ in omi tempoꝛe poteſt fieri ſine ſcãda
lo:ſed nõ ſic in om̃i loco.q Conſequẽter querendũ eſſet
vtrum pꝛohibeatur mechia coꝛpoꝛalis aut ſpũalis:ſed
iſtud determĩabit᷑:qñ queret᷑ de vltĩo pᷣceptoet et ſimili

ter de comparatõne mechie ad alia p̃cepta.

D

Nueſtio. xxxv..de ſepti⸗

mo pꝛecepto.Non furtum facies.

Oſt pꝛedicta tꝛãſe /

undũ eſt ad ingꝗſitõem ſeptimi pꝛecepti
tecalogi:quo dicit᷑ nõ furtũ facies.Ciꝛ
ca qð querimꝰ quinq;. Pꝛimo ꝗd pꝛo⸗
hibeat᷑ nonne furti.Secundo an om̃is
rapina ſit hic ꝓhbibita.Tercõ.an furtũ ⁊ rapina ſint in
aliquo caſu licita.Quarto.an vſura ſit pꝛobibita bic.
NQuinto.qualiter furtũ et rapina interpᷣtatiua ſint hic

pꝛohibita.

Mlembꝛum pꝛimum

D pmũ ſic y ſidoꝛꝰ. Iurtũ dicit᷑ a furno.i.
nigro.eo ꝙ clam et obſcure fiat.ꝙ̊ nomĩe
furti intelligit᷑ rapina ꝓhbiberi.q¶ Itẽ ſi no
mine furti intelligit᷑ rapina.Sed ſic dicit
Ambꝛo. emo dicat ꝓpꝛiũ qð ↄmune eſt.pluſq ſufficit
ad ſumptus violẽter obtentũ ẽ.ergo hẽre ſuꝑflua diuiti

bus rapina eſt. Sed cõſtat ꝙ iſtud hr̃e nõ eſt cõtractare

rem alienẽ ⁊c.ergo noĩe furti nõ tm̃ intelligitur contra⸗

etatio rei aliene.¶ Item dicũt ꝙ furtũ ẽ contractatio reꝛ
aliene ĩuito dño.⁊ ſic compᷣhẽdit rapinã. Et ĩ hac rõne
hic ꝓhibet᷑. Sʒ cõtra.Si furtũ ẽ cõtractatio rei aliene
⁊c̃.qꝗ ſi furer rem meã impignoꝛatã nõ cõmittã furtũ.qꝛ
nõ cõtracto rẽ alienã.Sʒ h̊ nullꝰ dicet.ſcʒ ꝙ nõ ↄmittã
furtũ.̊ furtũ eſt nõ ſolũ in ↄtractatõne rei aliene.⸗ Itẽ
cũ cõtingat ſuꝑabundantiã vſure dari vſurario volente
Dñno:qꝛ placet ei vt mediocrẽ vſurã accipiet: qꝛ ei mutu⸗
at:videt᷑ ꝙ nõ ſit hic vſura noĩe furti ꝓhibita.¶ Itẽ que
rit᷑ vtrũ noĩe furti intelligat᷑ ↄtractatio tm̃ reꝝ irꝛõnabi
liũ poſſeſſoꝝ:qð videt᷑ relinꝗ ex pᷣdictis.qpne de diſtin⸗
ctõne pᷣceptoꝝ.vbi dr̃.ꝙ hoc pᷣcepto ꝓhibet᷑ iniuria ꝓxi
mi in rebus poſſeſſis. Contra. Exo.xxj.Siꝗs furatꝰ
fuerit hoieʒ:ↄuictꝰ moꝛte moꝛiet᷑. Solo. Furtũ dicit᷑
ꝓpꝛie coĩter.interpᷣtatiue.ꝓpꝛie dẽ cõtractatio rei aliene
ignoꝛãte dño otra ſuã voluntatẽ:nec opoꝛtet addere ali
ud.vt dicat᷑ ſic voluerũt ꝗdã:rei aliene mobilis.qꝛ intel
ligit᷑ noĩe cõtractatõis. Res em̃ immobilis ↄtꝛactari nõ
pt.et ſᷣm ̊ diſtinguit᷑ a rapina ⁊ vſura.nã rapina ẽ con
tractatio rei aliene ſciẽte dño ↄtra eius volũtatẽ.vſura

eſt ↄtractatio rei aliene ſciẽte dño ↄtra ei abſolutã:ſ̊ nõ

otra oimodã volũtatẽ. Coĩter vo furtũ dẽ om̃is illicita

ic Aug.in li.q.exo.xxij.IFur
ti noĩe bñ intelligit᷑ oĩs illicita vſurpatio rei aliene.2õ
eĩ rapinã ꝑmiſit ꝗ furtll vbiburerbapte totũ ĩtelligẽ vo
luit qcqd rexꝝ illicite ꝓxi aufert. Et m Ij noĩe fuꝛti itel

ligr rapia 2 vſura. Intpᷣtatie vo dẽ furtũ oĩs illicita re
2 poſſeſſio. Aug.ad macedoniũ.Qõne oẽs ꝗ ſibi videẽt᷑

„
ia R 4 Hic
r PIn 4X
Pyr PInb

Ra 3BN
.— J
— ſuzn ℳ

—

— . — 7
DLEPLRe Ft-

„

1

„.„α. α (a y

Dſin „ fe ab uede n

—

gaudere licite ↄquiſitis:eiſq; vti neſciũt:alienũ poſſide⸗
re cõuincunt᷑. Hoc.n.recte alienũ nõ eſt. qd iure poſſide
tur. boc aũt iur̃ qð iuſte.et hoc iuſte qð bñ. Omne igit
quod male poſſidetur alienũ eſt. Male aũt poſſidet qui
male vtitur. Et ꝑ hoc patet rñſio ad pᷣmũ obiectũ et ſe⸗
cundũ.¶ Ad tertiũ dðm. res impignorata nõ eſt ple
ne ꝓpꝛia: ĩmo quouſq; ſoluatur pecunia vel mutuum ꝓ

5 10 Mrrn

Te X . 2t0

quo obligata eſt:manet nõ ꝓpꝛia.et ideo ↄtractatio illiꝰ

erit furtũ.¶ Ad quartũ dom.q vſura datur volente do
mino voluntate ↄditionali nõ abſoluta.abſolute em̃ vel⸗
let Itis ſibi mutuum erhiberi.ſᷣ anqᷓ nõ ſibi exhibeat᷑:
vult dare.vñ ĩuito dño voluntate abſoluta ſemꝑ recipit
vſura.¶ Ad vltimũ doᷣm ꝙ furtũ ĩtelligit᷑ ↄtractatio cu
iuſq; aliene rei inꝙᷓtuʒ tnſit in poſſeſſionem ſiue ſit rõna
le ſeu irrõnale.ſed ſine intentione poſſeſſionis nõ intelli
gitur hic furtũ homĩs. Exo. xj. AUnde ibi dicit᷑. Si quio
furatus fuerit hominem et vẽdiderit.qdð.n.vendit᷑ vt reſ
ꝓꝛia poſſidet᷑.i Iõndũ aũt ꝙ ſᷣm canones et leges hu⸗
manas furtoꝛũ quedã retinẽt nomẽ generale. Quedam
recipiũt nomẽ ſpeciale.ã ſicut di Nug.ſuꝑ Johᷣ.xij.

ſidendũ:ſeu ad delectandũ. Et ſᷣm hoc cõpꝛehendit ra⸗
ptum. Itẽ dicit᷑ ꝓpꝛie ↄtractatio ad poſſidendũ.⁊ ſᷣm G̊
non ↄpꝛebendit raptũ. Pꝛeterea in raptu duplex eſt pꝛe
naricatio. nam ĩqᷓtum ad action pertinet ad rapina.⁊
ꝓhibet᷑ hic.qᷓtum ad intentionem pertinet ad mechiam
et, ꝓhibetur cum dicitur non mechaberis.

Mlembꝛumtercinum
Onſequenter queritur vtꝛũ furtuʒ vel ra⸗
pina ĩ aliquo caſu ſint licita.et ponitur q̃⸗
druplex caſus. Pꝛimus in cauſa neceſſita
tis. Secundus in cauſa pietatis.Terci⸗
us in cauſa iuſticie.Quartus in euentu inuentionis.

tum ad pꝛraimum .·S. .

queritur vtꝛum ille qui furatur neceſſitate famis vel ſi⸗
tis vel alicuius hmõi compulſus: faciat contra illud p

ceptum.ꝙ non vr:quia in neceſſitate omnia ſũt commu

nia.ergo iſte ĩ neceſſitate conſtitutus non accipit quod
alienum eſt:ſ̊ quod ſuum.ergo non peccat.exemplo di⸗
ſcipuloꝛum qui neceſſitate famis ſpicas vellentes excu⸗
ſantur a domino Math. xij. 4 Item idem pꝛobatur exẽ
plo DBauid:qui neceſſitate comedit panes pꝛopoſitõnis
ſicut ipᷣe dominus dicit.¶ Item diues ille qui dominus
eſt rei quam iſte furatur tenetur ex pꝛecepto domini ei
ſubuenire.vnde paſce fame moꝛientem quem ſi non pa⸗
ueris occidiſti:ſicut dicit glo.ſuper illud deut.non occi⸗

.Kocge an Judas fur erat et ſacrilegus qꝛ fur ſacroꝛũ. vñ ſacrilegi des. Contra eſt decretalis.v.li.ti.de furtis.ex penitenti
eNeſ . um furtũ rei ſacre. Item ĩ furto Jude fuit pecłatus.pe⸗ ali Iſydoꝛi. Si quis per neceſſitatem famis aut nudita
23 4 v culatꝰ aũt ðꝛ furtũ de re publica. xxiij. ca.qiiij. urtu dos&. a a pen deccſſitatem ama a
PAr SDieeb Yꝓ.m. Jurtuʒ tis furatus fuerit cibaria:veſtẽ:vel pecus:peniteat eb⸗
. gene ebi⸗ dicit᷑ abigeatus. Iurtũ vero hois dicit᷑ pla- domegas tres. So. dicendum. ꝙ refert in neceſſitate
n ſeteree 83 eene glan ab ſurti habes qtuoꝛ appꝛo⸗ an ſit leuis vel vebemens. Et ſi vebemens: aut alio mo
pnata. giu. peculatu. abigeatus. plagium. do relenabilis qᷓ; furando aut non. Si leuis ſit alio mo
Membꝛum ſe ccund um do releuabilł ꝙᷓ furando. non excuſabit a tranſgreſſio⸗
Einde qri 3s ne buius pꝛecepti: ꝙᷓtum ad totum. Si ſit vehemens et
inde qritur an omnis rapina ſit ꝓbibi nullo alio modo releuabilis:excuſat a toto:nec ᷣm veꝛi⸗
ta h pcepto. Ad qð ſic Aug. ſuꝑ exo. xxij. tatẽ ẽ furtũ:qꝛ ĩ tali neccitate oĩa ſunt cõia.DBecretał vᷣo
Penale ẽ occulte auferre.multo maioꝛis iĩponit penitetiã ꝓt ãbiguũ. ne ſit ꝓnus ad fuꝛtũ.
pene eſt viſibiliter eripere. Auferre ꝗ̊ vio⸗ „ ier e een..
lenter ſen occulte ſeu maifeſte habet ſuũ pceptum. Furti Demde queꝛitur. §. y.
aũt noie bene intelligit. ¶Cõtra. xiij. exo. ilij iſrael exi in caſu pietatis de illo qui furatur rem vſurarij vel aua⸗
turi de egypto ſpoliauerũt egyptios:⁊ a vicinis ſuis ac⸗ ri:vt inde faciat elemoſinam vtꝛum peccet.contra hoc pᷣ
ceperunt et abſtulerũt vaſa argentea ⁊ aurca. er quibuſ ceptum.xvidetur ꝙ nõ:quia imitatur Job dicentem. Cõ
edificauerũt poſtea tabernaculũ dño. rapina ſeu ſpoli terebam molas iniqui: et de dentibus illius auferebam
atio in ſimili caſu ñ eſt ꝓhbibita. Ite rapina dẽ coĩiter pꝛedam. xxjx. 4 Contra. Ro. iij. Faciamus malum vt
ad rapinã reꝛũ ⁊ ad raptũ mulierũ ſic habet᷑.xxxvj.q · j. eueniant bona:abſit.¶ IJItem Aug. Quis dicet furemur
KRapia duplr fieri or. Aliqũ.n.ipᷣa res rapit᷑aliqñ ipiꝰ diuitibus:vt habeamus quid demus paupeꝛibus:qua⸗
vel vſus violent eripitur. ſRes ipſa tũc rapit᷑ cũ violent ſi dicat nullus.¶ Item aug. de talibus dicit. Huius co
dño eripit᷑ vt ĩppetuũ teneat᷑.Aliqñ nõ res ipᷣa affecta⸗ gitatio dy aboli calliditatem ſurripit. Qam ſi totum tꝛi
tur:ᷣ vſus eius dño ꝓhibente violent vſurpat᷑. Raptuʒ buat quod abſtulerat. auget plus peccatum ꝙ minuat
ergo admilit qui floꝛẽ virginitatis puelle renitetis vio⸗ quia aufert ſibi copiam reſiituendi. Peccatum ergo eſt
lent eripuit.Sʒ raptus dicit᷑ eſle ſpẽs foꝛnicatõis gene⸗ furari vſurarijs. Sʒ quod peccatum?non niſi furtum.
ralit᷑ dicte:ſic ibidẽ dr. Ioꝛnicatio licet videat᷑ eſſe genꝰ ¶Item queritur ſimiliter de muliere que furatur viro
cuiuſſlibet illiciti coitus qui fit extra vxorẽ legittima :tñ ſuo pecuniam vel aliquid aliud vt inde faciat elemoſi⸗
ſpalit intelligit᷑ in vſu viduarũ vel meretricũ vel ↄcubi⸗ nam:vtrum peccet.videur ꝙ ſic.Gñ.iiij. dicitur mulieri
narũ.ſic̃ ſtuprũ ꝓpꝛie virginũ ẽ illicita def ioꝛatio: ⁊ ad⸗ Sub viri poteſtate eris.vnde accipitur ꝙ vxoꝛ votum
ulteriũ alieni thoꝛi violitio.et ĩceſius ↄſanguineaꝝ vel continentie vel abſtinentie non poteſt emittere ſine con⸗
affiniũ abuſꝰ.Raptus vo cũ puella violent᷑ a domo pa ſenſu viri.ergo multofoꝛtius nec dare elemoſinam.
tꝛis ducit᷑ vt coꝛrupta ĩ vroꝛẽ habeat᷑. aliq dr̃ia rapine So. ad pꝛimum dicendum. ꝙ furari alicui vt de furto
eſt:que nõ ꝓhibet᷑ hoc pᷣcepto:ſ̊ illo.non mechaberis vt ſubueniatur alij:peccatum ẽ. IJlla vero auctoꝛitas Yob.
raptꝰ. So. Rapina m ſuã rõen- ꝓpꝛi q ẽ ↄtractatõ per quam videbatur pꝛobari contrarium: intelligitur
rei aliene violẽta.et ↄt᷑ volũtatẽ poſſidẽtis ĩ omni caſu hG̊ de iudicibus:quoꝛum intereſt vt fures puniant et furta
pᷣcepto ꝓhibet᷑. ¶ Ad illud qð obr de filijs iſrael.doᷣm reſtitui faciant. 4l Ad illud quod ſecundo queritur de
ꝓpꝛie nõ ↄmiſerũt rapinaʒ. Añ Augꝰ.in qõnibo ſuꝑ vrxoꝛe.dicendum.ꝙ ſi vxoꝛ habet res de patrimonio pre
exo.xi. Dirit dñs ad Moyſen. Metat vir ꝛ⁊c. Non hinc ter dotem: de illis inuito domino poteſt facere elemoſy⸗
quiſq; furãdi exemplũ putare det ad expoliandum iſto nam.De rebus autem viri vt de pane et alijs:que de bo⸗
modo pximũ.hoc eni iuſſit deus ꝗ nouerat:ꝗd quemq; no moꝛe ſolent ad mulierum diſpoſitionem pertinere:
pati opoꝛteat. nec iſraelite furtũ fecerũt.ſᷣ deo iubẽti mi⸗ poteſt et debet facere elemoſynam.moderate tamen ſᷣm
. 2 niſteriũ tribuerũt. ¶ Ad ſecũdũ doᷣm ꝙ rapina dicit᷑ cõ⸗ facultates viri ſui: et debet ſemper ſibi formaꝛe conſciẽ⸗
.* .. munit quelibʒ ↄtractatio rei aliene violenta.ſeu ad poſ⸗ tiam ꝙ non diſpliceat marito.

Nueritur conſequẽ.S. in.
ter cirea caſum iuſticie. pꝛimo de his que rapiuntur in
bello.ſecũdo de his q̃ rapiunt᷑ ab infidelibꝰ. Mã i iuſio
bello vidẽ rapina licita m Ambꝛ.ĩ li.ð pꝛiarchis vbi
Dic.dicat aliꝗs cũ ipᷣe vicit qð dixit abꝛa:ad rgẽ ſodomo

)

AA. Q Ont ſi Vir

ſpn

0d

0

10
et

6

ni
at

n
o
1
l

4

6

in
ſo
bi
0

D

QNueſtio

rum.geñ.xiiij nibil ſumam abste.cum pꝛeda vtiq; fuẽit
in poienate victoꝛis:docet militantem diſciplinã vt re⸗
gi ſeruentur om̃ia:qð intelligendũ eſt alijs diſiribuẽdo
ꝓ qualitate laboꝝ.¶ Contra.Aug.de vᷣbis dñi tracta⸗
tu.xix. Militare nõ eſt delictũ:ſed ꝓpter pꝛedam milita
re peccatuʒ eſt. Solutio. dom ꝙꝙ refert an bellum ſit
iuſtum vel ininſtũ. In bello iniuſio indiſtincte eſi phi⸗
bitum. In bello vᷣo iuſto tranſfert᷑ dominiũ rerũ illoꝛuzʒ
qui iuſte xæbellant᷑ iniuſte debellantes. ipᷣa lege iuſticie
pꝛincipis interuenite auctoꝛitate. refet tñ an aliꝗs de⸗
pꝛedetur in iuſto bello intentione cupiditatis vel ſeueri
tate iuſticie.pꝛimo mõ rapina eſt ꝙᷓtuʒ ad affectũ: quis
nõ ꝙᷓtum ad actũ.ſcdᷣo mõ nõ eſt rapina. Item queri
tur q raptis ab infidelibo. Qam rape ab illis videt᷑ lici
tuʒ. Unde aug. ad vincentiũ. Res quecunq; terrena nõ
recte a quoꝙᷓ; poſſideri poteſt:niſi iure diumo: quo cun⸗
cta ſunt iuſioꝝ.aut iure hũano qð in poteſlate eſt regũ
terre. Ideoq; res falſo apellatis veſiꝛas:quas nec iulie
poſſidetis:et ſᷣm leges terrenoꝛuʒ regum amittere iuſſi
eſtis. Coquitur hereticis donatiſſis. ¶ Item idem ĩ eod
Fruſtra dicitis.nos in eis congregãdis laboꝛamꝰ: cum
ſcriptum legatis.Laboꝛes impioꝝ iuſti edent.¶ Item
dug: contra peiulianũ. AUo omms iniquos vox illa dni va
let. Math. xxij. Auferetur a vobis regnum dei et dabit
genti facienti fructum ſeu iuſticiam eius. IQon fruſtra
ſcriptum eſt. Laboꝛes impioꝝ iuſti edent. Pꝛopter qð
magis mirari betis:ꝙ adhuc tenetis aliquid.qꝙᷓ ꝙ ali
quid amilſiſtis.l Iẽtem qug. in epła ud vincentium. Si
conſideremus qð ſcriptum eſt in li.ſapᷣ.x. Ideo iuſti tu
lern nt ſpolia impioꝝ. Item quod legitur.xiij. ꝓuerbi.
Theſauri jant᷑ iuſtis diuitie impioꝝ. Alia littera vide
bimus non eſſe querendum:qui habeant res bereticoꝝ

ſed qui ſint in ſocietate iuſloꝝ. Ex bis ergo videtur re⸗

linqui.ꝙ tam beretici qᷓ iudei:qᷓ; ſaraceni rebuo quas

babent: licite potuerunt ſpoliari.quod quidam indiſtiĩ
cte concedunt. ¶ Sed contra.pꝛeceptum eſt iuris natu⸗
ralio. Qon facias alij quod tibi non vis fieri. ergo hboc
ſemper cum omnibus obſeruandum. Sed nos nolle-

mus ab eis expoliari:ergo cum ſpoliamꝰ eos facimus
contra boc pꝛeceptum. Solutio. dicendum ꝙ refert

vtꝛum iülle qui infideles expoliat babeat auctoꝛitatẽ rei

publice vel non.ſi non babet:expoliando cõmitiit rapi⸗

nam: ſicut homicidium committit qui malefi cũ interfi⸗

cit ſua non ſuperioꝛis auctoꝛitate. Si babet auctoꝛita⸗
tem diſtinguũt quidam inter iudeos et alios.nam de iu

is pꝛeceptum eſt eccleſie in p. Qe occidas eos ne q;

obliuiſcantur populi mei et etiam quia ſcriptũ eſt. Reli⸗

quie conuertentur. Ro.x.et yſa.vj. De hereticis dᷣo ⁊ ſa

racenis pꝛeceptũ eſt Exo. xxij. Maleſicos ñ patieris vi
uere. Exrquo ergo iuſte poſſunt occidi et iuſte potuerũt

expoliari. iudei vᷣo quia ꝑmitti debent vineꝛe ſpoliariñ

debent rebus vite neceſſarijs.ſed a pꝛincipibus expolia,-
ri pñt oibus p̃ter neceſſarijs..Deutro.xxviij. Aduena ꝗ⸗
tecum verſatur in terra aſcendet ſuper te:eritq; ſublimii
oꝛ. Tu aũt deſcendes et eris inferioꝛ. ipe fenerabit nibi
et tu nõ feneraberis ei.Ex quo oſtendit᷑. ꝙ nõ debeãt ꝑ⸗

mitti fenerare rpianis.Et ſequitur.ſeꝛuies inimico quẽ?

nuria. ¶ Ad illud quod obijcit.nõ facias alij quod tibi

immittet dñs tibi fame et ſiti et nuditate aiſ uan⸗ pe
i

Poſtmodum que .

reddat.

non vis fieri. dicendum ꝙᷓ ſic intelligendum eſt. Quod
nbi non vis ſieri.ſcʒ vis iuſte tibi non fieri.
ritur in caſu inuentionis. Ad quod ſic aug in quadam
omel. et recitatur. riij c. q. v. Si quid iueniſti et nõ red
didiſti: rapuiſti.¶ IJtem Hiero.ſuper leui. ¶ Dulti ſine
peccato putant eſſe ſi alienũ quod inuenerint teneãt: di⸗
ſcant hoc peccatum ſimile eſſe rapine:ſi quis inuenta ñ
ddat. Kontra. Dicit lex in h inſtitutionum te rerũ
oiuiſione. Quiſqs theſauros in ſuo loco inuenerit: adri

anus naturalem equitatẽ ſecutus ei conceſſit qui iucne

7

gE Dune 16, oh „.5 om

Ja e

1

Inzf Pn Kn totr T

vxxxvf.

rit: ac ſi quis alieno in loco nõ data ad boc opera:h̊ foꝛ⸗
tuitu inuenit: dimidium inuentoꝛi.dimidiũ dño ſoli cẽ⸗
ceſſit. ergo nõ eſt verum generaliter ꝙ rem inuentã reti⸗
nere ſit rapere. Ad hõoc ꝗdam reſpondẽt ꝑ diſtinctõʒ
dicentes. ꝙ ſi quis inuenerit rem habitam ꝓ derelicta:
licet habuerit animũ furãdi:non tamen furtuʒ cõmiſit:
quia nõ erat cni fieret. Item ſi credit ꝙ bhaberetur ꝓꝑ de⸗
relicta:et tamẽ nõ eſt derelicta.nõ cõmittit fuꝛtum. Iteʒ
ſi non habeat᷑ ꝓ derelicta nec credatur derelicta: eo tñ
aĩmo accipit vt domino reſtituat: non cõmittit furtum.

ſi vo aliqð iſtoꝛum non concurrat dicunt ↄmittit furtũ.
De theſauro vᷣo dicunt ꝙ babetur ꝓ dxrelicto.4 Cõtra

hoc ſic obijcitur.ſicut dicit aug.in pꝛedicta omeł. Deus

coꝛ interrogat non manum. Si ergo aliquis inuenerit

rem que habetur ꝓ derelicta:et accipiat animo furandi
committit furtum. Quod concedendum eſt. Pꝛopte⸗

rea diſtinguendum eſt in rebus inuentis:et animo inue⸗

nientis. In rebus.quia quedam res in nullius bonis

ſunt et occupanti concedũtur.et boc eſt dupliciter. nam

quedam ſunt res que nunqꝙᷓᷓ fuerunt poſſeſſe: de quibus

dicit lex in li. conſſitutionum de rerum diuiſione. La⸗
pilli et gemme ⁊c que littoꝛe maris iueniuntur:iuꝛe na
turali ſtatim inuentoꝛis fiunt. Item ſunt quedam res qᷓ
aliquando poſſeſſe fuerunt:ſed derelicte ſunt vt theſau⸗
ri in pꝛedicto caſu.et dicitur theſaurus pecuĩa ab igno
tis dominis vetuſtitioꝛi temꝑe abſcondita. Alie vᷣo res

ſunt que in alicuius bonis ſunt. In primis duobo caſi⸗
bus inuenta retinere non eſt rapere. In vltimo vo diſti

guendum aut creduntur derelicte. aut non credũt᷑. Si

creduntur:ignoꝛantia que eſt facti excuſat.Si non cre,

duntur:contractatio eſt rei ahene et furtum.

Mem bꝛum quartum

Gnſequẽter queritur.an hoc pꝛecepto in⸗
telligatur vſura pꝛohibita.Et pꝛimo que
ritur vtrum pꝛohibeatur vſura q;tum ad
affectum. Secundo an pꝛobibeatur vni⸗

uerſaliter ꝙ̃tum ad actum.

Articulus pꝛmunus
OD pꝛimuʒ ſic Luce.vj. Date mutuum nihil
inde ſperantes.Obi dicit glo. ꝙ hic pꝛohibe⸗
tur vſura.ergo ſola ſpes aliquid accipiendi

ßter ſoꝛtem faocit vſurarin. 4 Ytem ſola volũtas interfici
endi hoĩem facit homicidium.ſola voluntas foꝛnicandi

facit ſoꝛnicatõem:ſicut dicitur in quinto Math. Qui

vigerit mulierem ad cõcupiſcendum ⁊c̃.quare ergo ſilłr
ſola volũtas accipiẽdi pᷣter ſoꝛteʒ facit vſurariũ. Ao

hoc dicũt aliqui q: ſola volũtas nõ facit vſurariũ niſi in

terueniat pactũ. Sed cõtra.Eſto ꝙ iſte timoꝛe eccleſie
nõ facit pactum: ſed tñ babet voluntatẽ. Alius vult 2 fa
cit pactum. Inde ſic. ꝓuer.xvj. Spirituũ ponderatoꝛ ẽ
dñs.i.volũtatũ.ſed talem habet volũtatem iſte: qualem

ille.ergo ſi volũtas illius facit vſuroꝛiũ:et volũtas iſſiꝰ

ſilr faciet vſurariũ.qð aliqui concedunt.4 Sed cõtra.

Quilibet tenet᷑ eſſe gratus ad beneficia.ergo mutuũ ac
cipiens debet eẽ gratꝰ mutuãti.ergo dñs pt ſperare ali
quod beneficiũ ab eo qui mutuat.eꝛgo ⁊ aliquã ſuꝑabũ
dantiã.¶ YJtez ex dono gꝗs licite pt᷑ ſperare donũ.q̊ ex mu
tuo mutuũ pt ſperare. Solo.dðm ꝙ cũ diueꝛſe ſcĩe di
uerſas hñt ↄſideratões a diuerſis ſciẽribo idem diuerſi
mode conſiderat. Hinc ẽ ꝙ ſm leges hũanas ſola volũ

tas ñ facit vſurariũ:qꝛ lex bũana manũ cohibet:nõ ani⸗

mũ. Scðm vo legem dinam que aĩm cobibet ſola volũ⸗
tas facit vſurariũ.¶¶ Ad pꝛimũ ergo obiectũ reſponden
dum.ꝙ mutuãs poteſt ſperare ülud ad qð tenetur acci⸗

piens. quia in cõſimili caſu. ſcʒ neceſſitatis tenetur ac⸗

cipiens mutuũ illi ꝗ dat dare:ſiłr etiã ſi nõ dediſſet pꝛiꝰ
vnde poteſt illud ſperare mutuãs a recipiẽte:nõ tñ ex vi
mutui:ſed ex caritate recipientis mutuum. Mutua em̃
beneficia accendũt caritatẽ.et q̃ etiã ex pꝛecepto dei de⸗

Diaenfe

R, ſoſs volin 6) ſanas

14 ſictaα 14

. .
.„V l teab⸗ nriens

bet indigenti mutuũ daꝛe. Et ꝑ hoc ſoluit᷑ ſecũdũ.He
ne em̃ cocedendũ eſt ꝙ mutuãs pt᷑ ab eoꝗ recepit ĩ ſili
caſu ſperare mutuũ:q; ad hoc tenetur aliꝰ.tamẽ ſi hae
intentione tradit ſibi mutuum nõ eſt meritoꝛium: quia
non ponit deum finem. Jdeo dicit dominus. Date mu⸗
tuum nihil inde ſperantes. ſcilʒ ab homine: ſed a deo
retributionem.

Articulus ſecundus

Equitur querere.vtrũ vſura qtum ad actunʒ
vniuerſaliter ſit ꝓhibita boc pcepto. Ad qð
ſic.põ.Qui pecuniã ſuã nõ dedit ad vſuram
q̃ſi dicat.qui dat ad vſurã nõ habitabit in tabernaculo
dñi.Dare ergo ad vſurã vniuerſaliter eſt malũ.ergo ꝓ⸗
hibitũ nõ niſi iſto pᷣcepto.ergo ⁊c̃.¶¶ Item Eʒech.xviij.
NQui vſuram et ſuꝑabundantiã nõ acceperit vita viuet.
ergo ꝑ contrarium qui acceperit moꝛiet᷑.ergo maluʒ: et
inde vt pꝛius.¶ Item exo.xxij.Si pecuĩam dederis pau
peri:nõ vꝛgebis q̃ſi exactoꝛ:nec vſuris oppꝛimes.i Itezʒ
Luce.vj. GSate mutuũ nihil inde ſperantes.Ecce ex his
patet ꝙ dare ad vſuram:et ſperare aliquid pᷣter ſoꝛtem
generaliter eſt ꝓbibitũ. Contra. Deut. xxiij. ¶Lon fe
neraberis fratri tuo:ſed alieno.ergo licet fenerari alie
no. 4 Item. Ambꝛo. Aſuras exigas ab eo cui iuſie no⸗
cere deſideras.¶ Item maius peccatũ eſt occidere qᷓ; da⸗
re ad vſnram. Sed in aliquo caũ nõ ſolum licet occideꝛe
immo eſt meritoꝛiũ.ſicut eſt in iuſio iudice:qui malefi⸗
cum iuſte damnat ad moꝛtẽ.ergo et ſimilit᷑ dare ad vſu⸗
ram in aliquo caſu erit licitũ.¶ Item ex pᷣcepto dñi lici
te aſpoꝛtauerũt iudei vaſa egiptioꝝ exo.xij.ergo ſimili
rõne ex pᷣcepto dñi poteꝛit ꝗs ſicite dare ad vſuram ⁊ ali
quid accipere pᷣter ſoꝛtem. Minus em̃ malum ẽ parteʒ
accipere qᷓ totũ. Item lex iuſtiniani ꝑmittit vſuras cẽ
teſimas et quadrageſimas.et ſupponenduʒ eſt qm̃ bñ ꝑ⸗
mittit. ¶¶ YIem iſte ꝗ accipit mutuũ poteſt rem ſuã dare
vſurario et ſic et vult.et dicit ei.Ego do tibi iſtam pecu⸗
niam pᷣter ſoꝛtem. igitur iſta ſuꝑabundantia eſt ꝓpꝛia
vſurarij iuſte:qꝛ eſt ex dono illius qui habet ius dandi.
ergo vſurarius nõ vlurpat ſibi rem alienã manentẽ alie
nam. ¶ Item eſto ꝙ ſic fiat cõtractus.Mutuo tibi pecu
niam iſtã vt des mibi tantuʒ pᷣter ſoꝛtem.ergo ſᷣm hanc
foꝛmam ſuꝑabundantia quã accipit vſurarius data eſt
ſibi. ergo ſua eſt. ¶ Item licet cõcedere domum.equũ.va
ſa aurea ꝓ lucro. Quare ſimiliter nõ dare pecuniam ꝓ
lucro. Solutio.ddᷣm.ꝙ dare ad vſurã in ſe ſm ſe ma
lum eſt et ꝓhibitũ.¶¶ Ad pꝛimo obiectũ in ↄtrariũ dõm
ꝙ nunqᷓ fuit iudeis licitũ fenerare alieno. Sed permil⸗
ſum fuit illis:ſicut dare libellũ repudij:ꝓpter duriciam
coꝛdis ſui.peccabãt tñ moꝛtaliter fenerãdo alieno.hᷣ ꝑ⸗
mittebat᷑ eis duplici cauſa.ſcʒ ne facerent peius.i.ne
fenerarẽtur fratriba ſuis.Et qꝛ duri erant et paulatim
trahendi ad ꝑfectionẽ. Et ex hoc trabit᷑ aꝛgumentũ.ꝙ ſi
nõ poſſumus obtinere ab vſurarijs vt totũ reddant:de⸗
bemꝰ facere vt ſaltem ꝑtem reddant. Ad ſecunduʒ di⸗
cunt quidã in nullo caſu vſurã eẽ exigendã. Et qð dicit
Am bꝛo.intelligũt nõ de vſura ꝓpꝛie:vᷣ de nimia penſio⸗
ne:⁊ de tributo ab infidelibus exigendo:vt tali onere p⸗
grauati cõuertant᷑ ad fidem. Alij vo illud intelligũt di⸗/
ctum eſſe ao Fam:ꝙ exquo iuſtum bellũ mouet᷑ ex edi/
cto pꝛincipis:ab hoſtibo licite vſura exigit᷑.dum tñ non
fiat vicio cupiditatio:ſed zelo caritatis.vt ſic macerent᷑
vſuris ꝗ nõ pñt domari armis.ſaã cũ eos poſſumus oc⸗
cidere:et oĩa eoꝝ poſſumꝰ nr̃a facere iure belli.et hec vi
cetur eẽ intentio Ambꝛoſij.vñ ſtatim ſequit. Ab eo vſu
ram exige:cui iure inferũtur arma.huic legittime infe⸗/
rũtur vſure quẽ bello vincere nõ potes.Ab hoc vſuram
exige:quẽ nõ ſit crimẽ occidere.tñ ꝓpꝛie loquẽdo in hoc
ſenſu nomen vſure trahit᷑ a ꝓpꝛia ſigmficatione:qꝛ nõ ẽ
viurpatio rei aliene.i¶ Ad terciũ dõᷣm.ꝙ qᷓuis occidere
ſit peccatũ in ſe:non tñ eſt peccatuʒ ſᷣm le.Dare aũt ad
vſuram eſt peccatũ in ſe et Fm ſe:ſicut poſt patebit.⁊ iõ
nõ eſt ſiłe.¶ Ad quaꝛtũ dõm.ꝙ filij iſꝛabel ſeruieꝛũt egi⸗

—— —

——

„ 1

Qur N l-ſhrane Prlt ſhn

ptijs: et merces nõ erat eis reddita.et ter hoc dñs ꝗẽ
vere dñs oĩm tranſtulit dñium vaſoꝝ illoꝝ ad iudeos
et ſic iudei accipiẽtes ex pᷣcepto dñi nõ peccauerũt:quia
nõ cõtractauerũt rem alienam inuito dño:immo ſuaʒ.
Accipere pᷣo vſuram eſt cõtractare rem alienã manentẽ
alienam: et facere vt de ſua.boc aũt eſt malũ m ſe et cõ⸗
tra ius naturale.ſieut cognoſcere vxoꝛem alienã ſcienteꝛ
malũ eſt in ſe ⁊ m ſe.et ideo illud deus nõ pᷣciꝑeret:cuʒ
illius ſit optima adducere cum ſit optimus.i Ad aliud
vᷣo quod obijcitur de lege Juſtiniani.dðᷣm ꝙ ꝑmiſit vſu
ras leuiſſimas exigi ne accideret peius:quia eꝛãt bomi
nes pꝛoni ad dandum vſuras:elegit iudicãs minus ma
lum.ſcʒ leues vſuras ſuſtineri qᷓ; graues:ſicut de libello
repudij fuit. Camen quidã excipiũt quoſdam caſus in
quibo permiſſa eſt vſura.vt in fideiuſſoꝛe qui ſoluit vſu⸗
ras creditoꝛi poteſt eas repetere a debitoꝛe ꝓ quo fide⸗
iuſſerat.ſed recte aduertẽti nõ eſt hec vſura: quia nõ in⸗
tendit fideiuſſoꝛ acciꝑe pᷣter ſoꝛtem. Similiter et in mo⸗
ra vt ſi deberes mihi centum ſoluere ad certũ terminũ.
qð quia nõ feciſti opoꝛtuit me illaʒ pecuniã accipere ad
vſurã. tu teneris mihi reſtituere illas et ſeruare indem⸗
nem. ſed planum eſt ꝙ in tali caſu reſtituere non ẽ vſura

ſicut pꝛius.¶ Ad illud dðᷣm. ꝙ ille qui accipit mutuum
nõ habet ius dandi vſurario.quia dñs omniũ ↄtradicit

ſcilicet deus.ſicut ſi aliquis haberet feudum ab aliquo
teꝛreno domino:non poſſet traſſerre dominium ũᷣliꝰ fen
di domino cõtradicente.Cum ergo dñs omnium cõtra⸗
dicat:nullus poteſt dare vſurario ſuꝑabundantiam pꝛe
ter ſoꝛtem.¶¶ Ad aliud dicendum. ꝙ quibuſcũq; verbis
mutetur cõtractus:nihil mutatur in cõtracto.ic ſem⸗
per eſt ꝑuerſa vſuratoꝛis feneratio qua cupit rem alie⸗
nam manentem alienam facere ſuam. et poſtea ſi quis ti
moꝛe qui poſſet cadere in conſtantẽ virũ diceret non con
ſentiẽs animo.accipio te in vxoꝛem: iudicaret᷑ nulluʒ eẽ
matrimoniũ:ſimiliter cum iſte neceſſitate coactꝰ dicat.
ego do tibi tantũ pꝛeter ſoꝛtem et diſſentit animo iudica
bitur nulla eſſe donatio.ergo nihil datum eſt vſurario.
ergo detinet rem alienam inuito domino. 4 AUd vltimuz
dm. ꝙ eodem modo quo licet concedere equum ꝓ lu⸗
cro ſi ſic poſſet concedi pecuĩa non eſſet vſura: ſi conce⸗
dens aliquid acciꝑet p̃ter ſoꝛtẽ. In locatione vᷣo nõ trãſ
fertur dominiũ.et ideo totũ ꝑiculum eſt in locante ſi res
pereat. Impꝛopꝛie vo locat᷑ pecuĩa:łᷣ ꝓpꝛie mutuat᷑. Qð
em̃ locat᷑ nõ traſſert᷑ in dominiũ eius cui locat᷑. Pꝛeteꝛea
pecunia non deterioꝛatur per vſum. et quantum eſt de ſe
nullam parit vtilitatem vtenti. ſicut facit equꝰ et domꝰ
que ſunt locata ꝓpꝛie.In mutuo vo pecumie tranſfertur
dominium. vnde mutuum dicitur quaſi de meo tuum.⁊
ideo periculũ rei mutuate ꝑtinet ad euʒ qui mutuat. cõ
tra ius naturale eſt vt aliquis percipiat emolumentum
æ vſu rei que non eſt ſua. Ideo ergo vſura eſt peccatuʒ
et intelligitur pꝛohibita hoc pꝛecepto.¶¶ Nota Em greg.
triplicem differentiam inter mutuũ et locatũ. Pꝛima ẽ
qꝛ in mutuo tranſfertur periculũ in accipientẽ. In loca⸗
to in eum qui dat.Secũda eſt quia mutuũ ꝓꝛie ñ dete
rioꝛat᷑ ꝑ vſum vt pecunia.ᷣ locatũ vt domus vel equus.
Tercia cauſa eſt quia mutuũ quẽtũ eſt de ſe nullã vtili
tatẽ parit vtẽti. Locatũ do parit.vt ager vel equꝰ vel do
mus. Et hoc intelligitur de mutuo pecunie.

Mem bꝛum quintum

Einde qu eritur de furto interpꝛetatiuo
vtrum hic pꝛohibeatur. Contingit autem
furtum tale multipliciter committi.ſcilicʒ
in detinendo.in expendendo. in aꝑpꝛopꝛi
ando.in emendo.et vendendo.

Articulus pꝛunus

Irca pꝛimnm queritur vtrũ diuites ꝗ nolũt
ſubuenire pauperibo in neceſſitate:de beent
interpꝛetari fures et raptoꝛes.Ad quod ſic.
Ani bono poſſunt opponi plura mala · vt lar⸗

. HM QNumnpiend rertu⸗ P 9 111 1000 Qenid „ſare

Mial.— 2

—

den

iuo
ſen
iig
opn

it
nt
..
n

Eln,

Nnueſtio

gitati ꝓdigalitas et auaricia. Sed pluribus bonis non
opponit᷑ vnum malũ:qꝛ malum pluꝛis diuiſionis ẽ q; bo
num.ergo vni pꝛecepto oponent᷑ plures pᷣuaꝛicatõnes.
Sed pluribo pceptis nõ opponet᷑ vna pᷣuaricatio.Cum
ergo ſubtractio beneficij temꝑe neceſſitatis ſit ↄtra hoc
pᷣceptũ.nõ occides:ſicut ſupꝛa dictũ eſt:iuxta illã aucto
ritatẽ. paſce fame moꝛłẽtẽ ⁊c.ñ erit ↄtra illud pꝛeceptũ
nõ furtum facies.ergo nõ erit interpᷣtandũ furtũ velra⸗
pina.q Contra.Eccł.iiij.lfili elemoſinã pauꝑis ne de⸗
fraudes.et ſequit᷑. Redde illi debitũ tuum.ergo diuites
debent elemoſinas pauꝑibo. Si ergo nõ reddunt neceſ⸗
ſitatis temꝑe:quia tunc eſt tᷣus reddendi debitũ: quid
aliud qᷓ; raptoꝛes ſunt:vtputa rem alienam.ſcʒ pauꝑuʒ
violẽter retinẽtes.¶ Iem Ambꝛoſiꝰ.iQon eſt minoꝛis
crimĩs qᷓ; habenti tollere:qð cum poſſis et abũdans ſis
indigentibo denegare.Eſurientiũ panis eſt quem tu de⸗
tines. Viduarũ indumentũ qð tu recludis. Miſeroꝛũ
redemptio et abſolutio pecunia quã tu in terra refodis
Tot ergo te ſcias bona inuadere:quot poſſes pꝛeſtare.
Item Ambꝛoſius. Iemo ꝗꝓpꝛium dicat qð cõomuneẽ.
pluſq ſufficit ad ſumptus violenter obtentũ eſt. Ygitur
diuites qui ſuꝑflua et vltra ſumptus neceſſaria retinẽt:
cum ſciant et videant pauꝑes indigere:rapinã cõmittũt
NQuod ↄcedimꝰ. Intellige tñ ſalua neceſſitate ſm ſta⸗
tum ꝑſone.plura em̃ ſunt neceſſaria regi qᷓ comiti.et co
miti q; militi.Neceſſariũ aũt eſt regibo theſauriʒare:vt
inſeuientibo hoſlibo in regnũ habeat vnde poſſint militi
bus in defenſione regni ſſipẽdia mĩſtrare.¶ Ad illð qð
obijcitur.dðᷣm ꝙ vna pᷣuaricatio nõ opponit᷑ duobo pꝛe⸗
ceptis.Sed vnius actionis pt᷑ eẽ duplex pᷣuaricatio.vt
in illo ꝗ deſtoꝛando virginẽ interficit.qꝛ inquãtũ deſflo⸗
rat:facit ↄtra illud pᷣceptũ.nõ mechaberis. Inquãtũ in⸗
terficit:facit cõtra illud pꝛeceptũ nõ occides. Sitr ſub⸗
tꝛactio beneficij inquãtũ nõ coĩcatur bona pauꝑi temꝑe
neceſſitatis:eſt ↄtra hoc pꝛeceptũ.nõ furtum facies. In
quãtũ vᷣo ex defectu pauꝑ perit:eſt cõtra illud non occi⸗
des.

Articulus ſecundus

Equitur de interpᷣtatiuo furto ĩ expẽdendo.
Circa hoc querit᷑ de clericis: ꝗ patrimoniuʒz
crucifixi pauꝑibo debitũ in illicitos vſus.ſcʒ
pom pis ſecularibo.cõmeſatõnibo.et hmõi expendunt.
vtrũ ſint raptoꝛes:et peccent ↄtra hoc pꝛeceptũ. Videt᷑
ꝙ ſic.qꝛ cõtractãt rem alienã inuito dno.Ait em̃ hiero.

Muicgqd habent clerici pauperũ ẽ. Ilud ergo qð expen

ditur extra paupꝑes ꝗd niſi rapina ẽ?:¶ Itẽ idem. Eccle⸗
ſiam fraudare ſacrilegiũ ẽ.pauꝑibo erogãdũ et inde ali
quid ſubtrahere omniũ pᷣdonũ crudelitatẽ ſuꝑat.⸗ Itez
conciliũ tholetanũ. Si illi ꝗ nulla ex rebo ſuis pauꝑibo
xpᷣi diſtribuerũt eterni iudicis voce damnabũtur:quan
tomagis qui auferũt pauꝑibo qð nõ dederũt.¶! Itẽ bea
tus berñ. Clamãt nudi.clamãt famelici.cõqueꝛunturet
dicunt. Dicite põtifices in freno ꝗd facit aurũ.Qunqd
a freno expellit frigus aut famẽ:i Loſtrũ eſt ꝗeꝗd expen
ditis.A nobis extrahit᷑ crudeliter:qð cõſumitis inani⸗
ter. Ex bis relinquit᷑ ꝙ clerici ꝗ in malos vſus bona ec⸗
cleſie expendũt ſunt raptoꝛes. Qↄcedimꝰ pᷣm ber’.
ſcribentẽ ad quẽdam canonicũ ſic. Concedit᷑ tibi ſi alta⸗
rio ſeruias:vt e altario viuas.nõ tñ ꝙ emas frena de⸗
argentata.griſea variaq; pellicea.quicqd pᷣter neceſſari
um victum 2 veſtitũ de altario retines tuũ non ẽ.rapina
eſt. ſacrilegium eſt.¶ Sed nungꝗd tenent᷑ ad reſtitutõem
ſi habẽt aliunde vnde poſſint reſtitueꝛe? aliud nõ video:
qꝛ nõ dimittit᷑ peccatũ niſi reſtituat᷑ ablatũ.⸗ Sʒ queri⸗
tur de his ꝗ cõſumũt in cõſanguineis ditandis et in po/
tentibo etia ſeruiẽdis. Qam dicit᷑.j.ad thi.v. Si ꝗs ſuo
eſlicoꝝ curã nõ habet:

rum et maxime domelli habet: fidẽ negauit
et eſt inf. i ericr pus qui nõ fa⸗
cit bonũ nepotiba ſuis guiſſime peccat.Contꝛa ſunt pꝛe
dicte auctoꝛitates ſanctoꝝ.q Solutio.Conſanguineis

— BrVriirH

7 O 24 Ny

Ern *
CnRNR B

Cone wue Ji 11) 1.,9 PnSN

rxxxvj.

dare q; indigentes ſunt: oꝛdinate caritatis eſt. Conſan.

guineis dare vt ditent᷑ et vt datoꝛes ꝑ eos in

,

tur de rebo panperũ rapina eſt. 4 Ytem querit᷑ de illig q
bonacccleſie inmeceffariis expendũt.ſed iñ nõ deſeruiũt
nöneſunt roptonco? Alo hoc em̃ dant᷑ eis b e
ſie vt laboꝛent in ecclia dei. Si igit᷑ nõ laboꝛent non de⸗
Enn babere Qui em no laboꝛat i macwot: S ei agri
cole daret᷑ pecunia vt in agro laboꝛaret. et ipᷣe acciꝑet 2
iſtis. Iem Hiero. ccleſiã fraudare ſacrilegiũ ẽ. Sed
ipi fraudant eccleſiam. Ad hoc em̃ dant᷑ beneficia ec⸗
leſie vt ſeruiant eccleſijs.ergo ſunt ſacrilegi et raptoꝛes
Ouod r eleliſeergalt

Articulus tercius

Oſtmodũ queritur. de furto interpᷣtatiuo in
appꝛopꝛiãdo.Circa qð querit᷑ vtrũ cleꝛici ap

. .
ere „ ,

ꝛiando ſibi bona eccleſie ↄtractent rẽ ali

pꝛopꝛiando a ecch⸗ Eal
enam. Ad q! eAug. Si pꝛiuatim qᷓ nobis ſufficiunt
poſſidemus:nõ ſunt illa noſtra ſed pauperũ:quoꝝ ꝓcu
ratõem quodãmodo gerimus.iaQam ꝗꝓpꝛietatẽ nob vſur
patione damnabili vendicamꝰ.¶ Item Hiero. de cleri⸗
cis.Qui dominũ poſſidet:et cũ ꝓphᷣa dicit:pars mea do
minus:nihil extra dñm pĩ babere:ꝙ ſi quiſpiã aliquid
p̃ᷣter dñũm habuerit:pars eiꝰ nõ erit dñs.verbigr̃a. Si
aurũ:ſi argentuz:ſi poſſeſſiones:ſi varia ſuppellectilia:
cum iſtis ꝑtibo dñs non dignat᷑ fieri ꝑs eius. Reſpõ
dent ꝗ clerici pñt habere ꝓpꝛiũ. vo dicit᷑.ꝙ ñ poſſůt:
intelligit᷑ ſm ſlatum pꝛimitiue eccleſie.Actu.iiij. ¶ Aihil
Apꝛium aliquis credentiũ poſſidebat:ſed erãt oĩa coĩia.
vel loquit᷑ de religioſis ꝑſonis. Vel pt dici ſine pᷣiudicõ
ꝙ clerici ea que habẽt iure ſucceſſioĩis vt de patrimonio
ſuo poſſunt hr̃e ꝓpꝛium et de illis facere teſtamentũ.Si
militer et de his qᷓ ſunt eis donata nõ intuitu eccleſie: ſᷣ
pſone.et de his que aliqua arte vel laboꝛe acquiſierũt.
Ea nᷣo que habẽt de eccleſia cõmunia habent cum pau⸗
peribo. Uñ Ambꝛo.Cõuenioꝛ ipᷣe a comitibus vt ꝑ me
baſilice fiat natura traditio.dicentibo imperatoꝛeʒ iure
ſuo iuſſiſſe tradi de bere:vtpote in cuius poteſtate eſſent
om̃ia.Reſpondi.ſi a me peteret qð meum eſt.i.fſfundum
meũ argentũ meũ hmõi me nõ refragaturũ quaqꝙᷓ omia
que mea ſunt pauperũ ſint.verũ ea que diuina ſunt.im/
peratoꝛie poteſtati nõ eſſe ſubiecta:ſi patrimoniũ petit:
inuadite.ſi coꝛpus:occurrã.q¶ Itẽ Pꝛoſper.õ ſũt pꝛo
pꝛie h̊ cõmũes facultates eccleſie.xij.c.q.j.¶ IOeẽ Hieꝛo.
ad Damaſum papã.Quicꝗd habent clerici pauperum
eſt. et domus illoꝝ om̃ibo debent eſſe cõmunes. ſuſcepti⸗
one ꝑegrinoꝝ:et hoſpitum inuigilare deberent.

Articulus quartus

Verit᷑ poſtea de futuro interpᷣtatiuo in ven⸗
dendo et emendo vt de ſymonia. vtrum pꝛo
hibeat᷑ iſio pᷣcepto.Et cuʒ ſymonia ſit in ven
dendo vel emendo ſpũale vel ſpũali annexum. Ex h̊ aũt
cõmittit᷑ iniuria ↄtra deũ ꝑ ſe:nõ cõtra ꝓximũ:videtur
ꝙ ſymonia ꝓhibeatur in pᷣceptis pꝛime tabule nõ ſecun
de. ergo nõ ꝓhibetur hoc pᷣcepto.¶ Contra. Symonia
cõmittit᷑ ex intentione cõtractãdi rem alienam iniuſte.
Sed ois talis cõtractatio ꝓhibet᷑ hic.ergo et ſymonia.
pꝛimũ patet.Qam ſymoniacꝰ rem quã accipit venden⸗-
do ſpualem tenetur reſtituere.ergo cõtꝛactat rem alienã
Solutio.dðm ꝙ in ſymonia duo ſunt vendere ſiue
emere. et recipere. tum ad venditõem vel emptionem
rei impᷣciabilis que eſt dĩina:omittit᷑ iniuria cõtra deum
et eſt peccatum ↄtra diuinũ cultũ:et contra pꝛimũ pꝛece⸗
ptum prime tabule.tum vᷣo ad receptionem pecunie
vel rei tꝑalis:que nõ pt᷑ poſſideri iuſie peccat᷑ ↄtra iſtud
pᷣceptũ.qꝛ ſiẽ dic aug.ad macedoniũ.Om̃e qð male poſ
ſidet᷑ alienũ eſt hoc ẽ ꝓ alieno ẽ reputãdũ.et hboc modo
ïtum ad hoc ſymonia eſt furtum:ſᷣm ꝙ trabit᷑ ad ſpãle
nomen ſacrilegij.

12 4 —1 2:0

l Cr

— — —

4 . . = .
[c2. 0 bonhS

=

2 ůͦäü ſem .: Aeta

Dueſtio. xxxvij de octa
Oſt pꝛedicta ad in⸗

quiſitõem octaui mandati eſt ꝓceden⸗
dum. quo dicit᷑ Exo.xx.⁊ Deut.v.Nõ
loqueris ↄtra ꝓrimũ tuũ falſũ teſtimo
. niũ.Circa quod querũt᷑ plura. Pꝛi⸗
mo vtrũ iſta ꝓbibitio ꝑtineat ad pꝛim tabulã vel ſecũ
dam. Secũdo quid intelligat᷑ ꝓhiberi ꝑ falſum teſtimo
niũ.Tercio vtrũ ꝓhibeat᷑ hic locutio falſitatis.Ouar⸗
to vtrũ ꝓhibeatur taciturnitas ↄeritatis: cum veritas
requiritur. Quinto vtrũ ꝓhibeatur hic mendaciũ. Se
xto vtrum mendacium ſit hic vniuerſaliter ꝓbibitũ.ita
in nullo caſu ſit licitum.

Mlembrum pꝛimum

DOpꝛimũ ſic ꝓcedit᷑.Cum teſtis nõ recipi
atur niſi iuratꝰ:teſtari eſt iuramẽto fideʒ
facere.ergo falſum teſtimoniũ eſt ꝑiuꝛium
Ao idem ergo pꝛeceptuʒ ꝑtinet ꝓhibitio
ꝑiurij et falſi teſtimonij. Cum ergo ſecũdo pᷣcepto. ſcilʒ
nõ aſſumas nomẽ dei tui in vanũ.ꝓhibeat᷑ ꝑiurium ſiẽ
dicit glo.v.deut᷑.ſuꝑ illud nõ aſſumes.ergo eodẽ ꝓhibe
tur falſum teſtimoniũ.i Item ſi dicat᷑ ꝙ nõ abſolute ꝓ⸗
hibet᷑ hic falſum teſtimoniũ:ſ¶ cum determĩatione. ſcilʒ
cõtra ꝓximũ.vnde ꝓhibet᷑ falſum teſtimoniũ ſᷣm ꝙ eſt
in pꝛorimi nocumentũ.et ideo cũ in ſecũda tabula deca
logi qð eſt in pꝛoximi nocumentũ ꝓhibeatur:nõ ĩ pᷣma:
debet falſum teſtimonium ꝓhiberi.Contra. Contingit
dicere teſtimoniũ falſum ad ꝓximi ꝓfectũ:ſicut menti⸗
ri.et conſtans eſt ꝙ iſtud eſt peccatũ:et nõ niſi rõne falſi

4

tatis teſtimonij.Vñ hieꝛo.ſuꝑ epłam ad philemonẽ. Si

quis ſanctũ dicit nõ ſanctũ:et rurſum nõ ſanctũ aſſerit
ſanctũ:abhoĩabilis eſt apud deũ.Relinquit᷑ igit᷑ ꝙ pꝛo⸗
bibet᷑ abſolute falſum teſtimoniũ:etiam ſi nõ ſit contra
pꝛoximũ. Item ſicut dicit Aug.ij.li.cõtra IFauſtuzʒ.et
ſiłr pꝛimo de ci.dei.Regula diligẽdi ꝓximuʒ regulatur
Fm dilectionẽ que eſt ad ſeipᷣm:cum dicit᷑.diliges pꝛoxi⸗
mum tuü ſicu t teip̃ᷣm. vnde illo eodem pᷣcepto quo ꝓhi⸗
betur nocumentũ ꝓximi: ꝓphibetur nocumentuʒ ſui.vñ
cum dicit᷑.nõ occides.intelligit᷑ te vel aliũ.ergo ſimilit᷑
eodem pᷣcepto ꝓbibet᷑.nõ falſum teſtimoniũ dices ↄtra
te vel ↄtra ꝓximũ. e ergo ponit᷑ determinatio iſta.ſcʒ
ↄtra pꝛoximũ in ꝓbibitione falſi teſtimonij:non coarta

bit pᷣceptum:quin abſolute ꝓhibeat᷑ falſum teſtimoniũ.

nõ pꝛohibet᷑ ergo rõne pᷣdicta quin illud ſit ꝓbibitũ ſe⸗
cundo pᷣcepto.i Item actuũ.j.Eritis mihi teſtes dicit
vñs apłis.Ex quo accipit᷑.ꝙ cõtingit teſtificari ꝓ deo
ſicut ꝓ ꝓximo.ergo ꝑ oppoſitũ ↄtingit falſum teſtioniũ
ↄira veũ ſicut ↄtra ꝓximũ:ſicut faciũt heretici et apoſta
te. Si ergo omis inoꝛdinatio ↄtra deũ ꝓhibet᷑ in pꝛima
tabula:ſic omis inoꝛdiatio cõtra ꝓximũ in ſecũda:pꝛo⸗
hibitio falſi teſtimonij erit pꝛime tabule ſicut ſecunde.
¶ Item ad idem eſt illud apti.j.ad coꝝ.xv.Si xpᷣc non
ſurrexit ĩuenimur falſi teſtes aduerſus deũ ⁊c. Ex quo
colligit᷑.q aduerſus deum poteſt quis dicere falſũ teſtio
nium.cet inde vt pꝛius. Contra. Sicut dicit Aug.in
ench̊. Verba pꝛopterea ſunt inſtituta vt ꝑ ea quiſqᷓ ĩ al⸗
terius noticia cogitatõnes ſuas pꝛoferat: non ꝑ que ho
mines ſeiniicem fallant.ergo oĩs veritas ſermoĩs oꝛdi
nat᷑ ad ꝓximũ:et oĩs fallacia ſermoiĩs eſt ꝑ inoꝛdinatõʒ
ad ꝓximũ.Sed oiĩs talis inoꝛdinatio ꝓbibet᷑ ſecũda ta
bula nõ pꝛima:ergo oĩs fallacia ſermoĩs ꝓhibet᷑ ſecun⸗
da tabula.ergo et falſũ teſtimoniũ quocũq; mõ dictuʒ.
Solo.Cũ ſit veritas creata et increata: veritas crea
ta reſpectu vtriuſq; rõnalis creat᷑a efficit᷑ debitrix. aʒ
veritati increate debet reuerentiazʒ. veritati vᷣo create q̃

eſt ipius ad deum. iſiam pꝛopter oꝛdinem ip̃ius ad pꝛo⸗
ximum. Ideo ↄtra illam eſt iuramentũ factum ꝓ nibilo

qꝛ in hoc irreuerenter aſſumit᷑ increata veritas in teſti⸗
monium ſue locutionis.cõtra iſtam vo eſt falſum.t.in q̊
nõ obſeruat᷑ pꝛoximo debitũ veritatis. Pꝛopterea dðm
ꝙ iſtud pꝛeceptũ in quo pꝛohibetur falſum teſtimoniuʒ
eſt ſecũde tabule. ¶ Ad pꝛimũ eꝛgo quod obijcit᷑.dᷣm ꝙ
cum iuratur teſtificãdo:duplex eſt debitũ.ſeʒ reuerẽtie
veritati increate:vi non noĩetur in vanũ in iurando.Et
cebitũ obſeruantie veritatis ad ꝓximũ. vt ſcʒ ſermone
noſtro ꝗ ad hoc oꝛdinatus ẽ: vt ſignificet qð in nr̃a men
te eſt: ꝓximus nõ fallat᷑. Inde eſi ꝙ peioꝛado in teſtimo

mnio dupliciter peccatur cõtra pꝛeceptũ ſecũde tabule ꝑ
falſum teſtimoniũ.et cõtra ſecũdũ pᷣceptum pꝛime tabu

le ꝓpter ꝑiurium. Accidit aũt iuramento teſtimonium
et teſtimonio iuramẽtum. Mam iuramentũ aliqñẽ pꝛo⸗

miſſoꝛiũ:nõ aſſertoꝛiũ.et tunc iurare nõ eſt teſtificari ſᷣ

ꝓmittere. Similiter aliqñ ꝓfert᷑ teſtimoniũ ſimplicit᷑.

vt eſt eſt:nõ non.qð facit fidem ꝑ veritatem que ĩ nobis

eſt:nõ ꝑ veritatem que deus eſt.ꝑ veritatẽ que ẽ ſeruan⸗
da:nõ que eſt honoꝛãda.⁊ tale teſtificari nõ eſt iuꝛare:ſᷣ
ſimpłr aſſerere.i¶ Ad ea vᷣo que obijciebant᷑ cõſequẽter
ꝙ determinabat᷑ illud pꝛeceptũ ſecũde tabule:quia ĩ ꝓxi
mi nocumentũ. dðm ſicut oſtendebat᷑.ꝙ nõ ſolum ex H̊
eſt ꝓbibitio falſi teſtimonij ꝙ noceat pꝛoximo: ſed ex h
ꝙ; nõ ſeruetur debita veritas pꝛoximo. Ad vltimo vᷣo
obiecta quibo obijciebat᷑ ꝙ nõ ſolũ cõtra ꝓximũ:ſed cõ⸗
tra deum poteſt dici fallum teſtimoniũ.dðõm poſſumꝰ
reſpicere qð teſtificamur:a cui teſtificamur.Si reſpici
amus ad illud quod teſtificamur:contingit illud eẽ veꝛi
tatem increatam vel veritatẽ creatam. Zdeo falſa teſtifi
catio gemĩatur ſᷣm boc.et cum eſt hoc cõtra veritatẽ in⸗
creatam:erit cõtra ſecũdũ pꝛeceptũ pꝛime tabule.Cum
vo eſt cõtra veritatem creatã quã habemus in conſcien⸗
tia de reb creatis ⁊ deſignat᷑ ſermone:peccat᷑ ↄtra iſtð
pꝛeceptũ.Qon falſum teſtimoniũ dices.Si dᷣo reſpicia
mus illud cui teſtificamur:ille eſt pꝛoximus nõ deus.ſi⸗
ue ei teſtificemur de veritate creata ſiue de increata. et
ideo ſemꝑ falſũ teſtimoniũ.ſᷣm hunc reſpectũ eſt ꝑ inoꝛ⸗
dinatõem ad pꝛoximũ.et ita pꝛecepto ſecũde tabule pꝛo
hibetur materialiter.ergo falſũ teſtimoniũ pt᷑ ponẽ in⸗
oꝛdinatõem que eſt ↄtra deũ et proximũ. Foꝛmaliter ðᷣo
ponit inoꝛdinatõem ad ꝓximũ.et ideo ſimpliciter ꝓpꝛie
dicendo ꝓbibet᷑ in ſecũda tabula.

Membꝛum ſecundum

Onſequẽter querit᷑ quid intelligat᷑ ꝑ falſũ
teſtimoniũ ꝓhiberi.Qam ſuꝑ illud deut᷑.
v. Non falſum teſtimoniũ dices.dicit glo.
Peſſimũ genus mendacij.qðcunq; igitur
mendaciũ nõ ꝓhibetur bic.ſed illud qð eſt peſſimũ. ſcʒ
in atteſtando falſum. 4 Item Leuit᷑.xix.dicit᷑.Nõ fur⸗
tum facies.nõ mentiemini.nec decipiat vnuſquiſq; ꝓxi
mum ſuũ:ſic̃ abſolute dictũ eſt ibi generalit nõ mentie⸗
mini.poſſz hic dici.ſ̊ ſpãlit dictũ ẽ.ñ falſũ teſtioniũ.di⸗
ces. Cõt᷑.leuit.xix.i 2cõ mẽtiemĩ ⁊c̃.gl.aug. Oꝛ dictũ ẽ
nõ mẽtiemĩ:ne calũniã faciatis.In h̊ pcepto vr̃ ↄtineri
nõ falſũ teſtĩioniũ dices.qꝛ calũnia ſine mẽdacio fieri nõ
pr.qð falſo teſtionio ↄcludit᷑.gꝗ generalit ꝓhibet᷑ h men
daciũ.¶ It aug.ĩ li.de mẽdacõ.Quibo placʒ nõ eẽ men
tiendũ młtofoꝛtiꝰ agũt vtẽtes eo teſtionio:qð ĩ decalogo
ſcriptũ ẽ.nõ falſũ teſſioniũ dices.q genẽ cõplectit᷑ omne
mẽdaciũ.Quiſꝗs em̃ aliꝗd enũciat. teſtioniũ ꝑhibʒ aĩo
ſuo. Solo.dðm pᷣm aug.ꝙ ſiẽ noĩe furti intdicit oĩis
illicita vſurpatio rei aliene.⁊ noĩe mechie oĩs illicitꝰ cõ
cubitꝰatʒ illoꝝ iñbꝛoꝝ ñ legittiꝰvſꝰ:ita noĩe ſalſi teſtio
nij itelligẽ ꝓhiberi oẽ mẽdaciũ generałr. De q̊.j.ſap· dẽ
Os quod mentitur occidit aĩam. Et in ps. Perdes om

nes qui loquuntur mendaciũ:quod intelligit᷑ indiſtĩcte

„ . — mente rationali concipit᷑ debet obſeruantiam illã.ergo indiſtie
de mendacio malignitatig.q Ad illð ꝗ̊ qð pꝛio obijcit

.. P 9 debet honoꝛare iſtam:ſeruare illam ꝓpter oꝛdinem:qui
“ (XGAER

,, „D ben) oa .

le aſ. eſliv⸗ P σ „O we ne

106
le
K
mig
n
ei⸗
mone
hnen

lle
il
lum
o⸗
15
t.

.
.

—

=S =

— =☛m e =

—

Nnueſtio

diſtinguendũ ꝙ cũ mendaciũ dicat᷑ tripliciter.iocoſum
officioſum et ꝑnicioſum. Jocoſum qð fit intentõe iocã⸗
di. Officioſum qð fit intentõe ꝓfitiẽdi ꝓximo/ Pernici
oſum quod fit intentõe nocẽdi ꝓximo:qð qr̃ mendaciũ
malignitatis. Pernicioſum peſſimũ ẽ:et illud intelligi
tur ꝑ falſum teſtimoniũ. VUñ ſignãter dr. õ falſum te⸗
ſtimoniũ ↄtra ꝓximũ dices.vt intelligatur ꝓhiberi vni
uerſaliter mẽdaciũ.qð ẽ in ꝓximi nocumẽtũ.nõ tñ exci⸗
pit᷑ mendaciũ qð ẽ in detrimentũ ſii.qꝛ ſiẽ dicit aug.j.
e ciui.dei. Falſum inquit teſtimonium nõ dices aduer

ſus ꝓximum tuũ.i cõ iõ tñ ſi aduerſus ſe quiſqᷓ falſum

teſtimoniũ dixeꝛit:ab hoc ſe putauerit crimĩe alienum.
quia regulã diligẽdi ꝓximũ a ſeipᷣo accepit.qũ ſcriptuʒ
z. diliges ꝓprimũ tuũ ſicut teip̃m.¶ Ao ſecũdũ dom. ꝙ
lex decalogi poſita ẽ populo iſrahelitico vt in ſtatu inci
piẽtis.Lex vᷣo leui.vt in ſtatu ꝓficientis. et iõ ꝑfectioꝛi
mõ et magis explicite tradunt᷑ qᷓtum ad foꝛmã dicendi
moꝛalia in leuitico qᷓ; in decalogo:ſicut et ĩ libris ſequẽ
tibus legis.ſ.numeroꝝ.deut᷑. Muis g̊ intellectꝰ ſit idẽ
in ꝑfectioꝛi mõ dictũ eſt.nõ falſum teſlimoniũ dices.q̃ᷓ
nõ mentiemini.vel decipiat vnuſꝗſq; ꝓximũ ſuũ.⁊ iſtð
explicatio ẽ illiꝰ.

Miembrum tercium

Einde querit᷑.vtrũ iſto pcepto ſit ꝓhibitõ
falſitatis. Ad qð ſic.v.deut.ſõ falſum
teſtimoniũ dices.glo. Jalſitatem interdi
cit.¶.. SOtem IYſido.ibidẽ.Octauũ manda
tum crimen mẽdacij et falſitatis abbhominat᷑.et ſequit᷑
Pꝛimũ mandatũ ꝓhibet ſubreptõem.ſecũdum erroꝛẽ
terciũ ſeculi amoꝛẽ.quartũ impietatẽ.quintũ foꝛnicatõ
nẽ.ſextũ crudelitatẽ.ſeptimũ rapacitatẽ.octauũ falſita⸗
tẽ.nonũ cogitatoem adulterij. Decimũ cupiditatẽ mun
di.Locutio igit᷑ falſitatis ⁊ credulitas ꝓhibet᷑ hic.¶¶ IiP
falſitas credit᷑ et falſitas dicit. Si ergo culpabile ẽ fal⸗
ſitatẽ dicere ſicut dicit᷑.v. Ia.Vle ꝗ dicitis bonũ malũ
⁊c̃.młtomagis erit culpabile falſitatẽ credere:ſicut di⸗
cit auctoꝛitas.Lingua nõ facit reũ ſ̊ rea mens.(ſ Iteʒ
canon Damaſi.xj.c.q.iij.iſaõ ſoluʒ ille reus ẽ ꝗ falſum
de aliquo ꝓfert:dᷣ etia is q̃ aurẽ cito crinibo pᷣbet.il Itẽ
canon hiero.in eodẽ.Si quis hoĩem qui ſanctus nõ eſt
ſanctuʒ eẽ crediderit:et dei eum iunxerit ſocietati:xpᷣm
violat cuius mẽbra ſumus.ẽ credere d aliquo malo ꝙ
ſit bonus culpabile eſt. Sed nõ niſi quia cõtra p̃ceptuʒ
quo interdicitur falſitas.ergo qui ſic credit: peccat con
tra illud pᷣceptum.¶ Item aug.in ench. Jpᷣe ꝑ ſeipᷣm eꝛ
roꝛ autẽ magnũ in re magna:aut ꝑuum in re ꝑua:tamẽ
ſemper eſt malum. Quis em niſi errãs maluʒ neget ap⸗
pꝛobare falſa ꝓ veris:aut impꝛobare vera ꝓ falſis:aut
babere incerta ꝓ certis.aut certa p incertis. Contra
aug. in ench. Iemo ſane mentiẽs iudicãdus ẽ qui dicit
falſum qð putat eẽ verum:quãdo quãtum in ipᷣo ẽ non
fallit ipe ̊ fallit᷑. õ itaq; mẽdacij ſᷣ aliquãdo temeri⸗
tatis eſt arguẽdus.qui falſa incautus credit ac ꝓ veris
babet.ergo ſi nõ incaute nõ ẽ arguendus mendacio nec
temeritate.̊ nõ peccabit aliquo mõ.4l Itẽ aug. ĩ ench.
In quibuſdãa rebus nihil inteꝛeſt ad capeſcẽdum regnũ
dei vtrũ credant᷑ an nõ.et vtrũ vera putent᷑ an falſa. In
bis ꝗ̊ aliud ꝓ alio putare nõ eſt arbitrãdum eſſe pecca
t · aut ſi e minimũ atq; leuiſſimũ... Iẽ aug.in eodem.
Si quiſqꝙᷓ bonnm hominẽ putando qui malus eſt ab eo
aliquid patiat᷑ mali fallit᷑: ĩ illũ nõ cadit illa ꝓhibita
vteſtatio.ve ꝗ dicitis malũ bonũ ⁊c̃.¶ Itẽ augĩ eodẽ.
Illud. ꝓpheticũ Yſa. v. Ve qui dicũt ꝙ malũ eſi bonum
x ißis rebus quibo hoĩes mali ſunt:nõ de hominibus
intelligendum eſt dictum eſſe.vt qui adulterium dicẽ bo
nũ recte arguit᷑ illa voce ꝓhetica. Solutõ.ſᷣm anß.
in li.de veritate. Neritas dz multipliciter.ſ.veritas rei.
veritas cognitõis.et veritas ſignificatõis.vñ ⁊ ſᷣm hoc
falſitas dicetur multipliciter.ſ. falſitas rei:cũ res axpa

P .

xxxvij.

ret eẽ qꝗð non eſti. vt homo pictus falſus bomo. Falſitas
cognitois.cum res putat᷑ eẽ quod nõ eſt.vt ab epicuris

beatitudinẽ eẽ voluptatẽ. Et ẽ falſitas ſignatõnis cum

dr̃ eẽ quod nõ eſt.ſicut cũ dicit hominẽ eſſe aſinũ.Quã⸗
do ergo d a glo. et ab IYſidoꝛo.ꝙ octauo pᷣcepto ꝓhibet᷑
falſitas.nõ intelligit᷑ de falſitate rei:ſ̊ intelligit᷑ de fal⸗
ſitate ſignificatõis.que vtraq; falſitas ponit᷑ in dictõe
qnia dicere eſi duobo modis.et dictio ſimiliteꝛ.ſ.in coꝛ
xx et oꝛe.Quãdo ergo dicit᷑ nõ falſum teſtimoniũ dices
ꝓhibetur dictio falſitatis:nõ quocũq; mõ. Eſt em̃ fal⸗
ſa dictõ duobus modis.aut a falſitate dicẽtis aut a fal
ſitate dicti. Itẽ a falſitate dicẽtis differẽtia c. ¶ Qam aut
ſe alſitas ꝑnicioſa eſt.aut iocoſa. aut officioſa. pᷣmo mõ
falſitas dicẽtis ꝓhbibet᷑ bic.ſecũdo mõ et ſi nõ ꝓhibeat᷑
tñ repꝛobãda onditur. Falſitas aũt dicẽtis hic attẽdit᷑
tũ ad mẽdaciũ.et hoc ẽ ꝗqð dicit aug.ĩ ench.qᷓtũ in ipᷣo
c ille mẽtit᷑qui dicit verũ qð putat falſum.qᷓtũ ad ani⸗
mũ eius attinet.quia nõ qð ſentit hoc dicit.nõ verũ di
cit.qᷓuis verũ inueniat᷑ hoc eẽ qð dicit.(¶ Item a falſita
te dicti differẽtia ẽ. ¶ Aã ſicut dicit augꝰ.in ench. Aldale
fallit᷑ homo cũ nõ credit quod ad vità ducit eteꝛnã. Ial
litur etiã hõ cũ falſum ꝓ vero appꝛobãdo incidit in mo⸗
leſtias tꝑales.velut ſi quiſqᷓ bonũ hoĩeʒ putando ꝗ ma⸗
lus eſt aliquid ab eo patiat᷑ mali.ex quo accipit᷑ ꝙ falſi
tas in rebus que ꝑtinẽt ad ſalutẽ credita vel dicta dam
nabilis eſt.nõ tamen dicet᷑ eẽ ↄtra illud pᷣceptum. ſʒ cõ⸗
tra ſecũdũ pᷣceptũ.qͥ phibetur erroꝛ. Ifalſitas vo ĩ his q̃
nõ ꝑtinent ad ſalutẽ indifferẽs ẽ qtum ad boc qð male
et nõ male dici põt.vñ aug.in ench. In quibuſdam re⸗
bus nihil intereſt ad capeſcendum regnũ dei vtꝝ credã
tur vera vel falſa.Et ꝑ hoc patet reſponſio ad pꝛtimum
qð obijciebatur ſᷣm gio.et Iſidoꝛũ.¶ Ad ſecunduʒ qð
obijcit de credulitate falſitatis cũ diſtinctõne pᷣdicta di
ctõnis et falſitatis.dðm ꝙ nõ extendit᷑ qᷓtum ad ſoꝛmã
pᷣcipiẽdi iſtud mãdatũ ad ꝓhibitõem falſitatis in dictõ
ne interioꝛi.que ẽ in falſo iudicio.qꝛ nõ põt dici dictio
interioꝛ teſtimoniũ.Pꝛeterea pceptõi euangelice ꝑfectõ
nis r̃ſeruatur qð dicit᷑ Math.õvij. Nolite iudicare ⁊c.
Muis qtum ad rõem pᷣcepti poſſit reduci ad illlud pᷣ⸗
ceptum ᷣm illam rõem qua ponit canon Damaſi.quod
obijciebatur in tercio loco in ſtatu recipientis teſtimo⸗
niũ ſicut in indice.vñ aug.in li.de penitẽtia. Muis ve⸗
ra ſint.quedã tñ iudici nõ ſunt credenda:niſi certis iu⸗
dicijs demonſtrent᷑. Vñ canon damaſi de iudice intelli,
gitur cũ dicit.ꝙ reus eſt ille qui aurẽ cito crinibo pᷣbet.
ga fauet falſis teſtibo.¶ Ad illud vᷣo hiero.qð dicit de
incredulitate illius ꝗ nõ ẽ ſanctus.ꝙ ſit ſanctus.nõ in⸗
telligit᷑ de credulitate ſimplici.ſᷣ de credulitate q̃ ẽ cum
aſſertione.vnde poſtqᷓ dixit.ſi quis bominem qui nõ ẽ
ſanctus ſanctum eſſe crediderit ⁊c̃.ſubdit.qui ĩ xpᷣi coꝛ⸗
poꝛe errat aſſerens ſanctum mẽbrum eius cum non ſit
vel non eſſe ſanctum cũ ſit.in equali crimine noxius fi⸗
at. Ia.em̃ dicit.Ae qui dicunt dulce amarum ⁊ amaꝝ
dulce.on ergo ꝙ ſᷣm hiero.Credulitatis falſitas cuʒ
aſſertõne de perſonis culpabilis eſt. Scõm vᷣo aug.cre
dulitas ſimplex in bonis nõ eſt culpabilis.in rebus vᷣo
que pertinent ad ſaluteʒ ſm aug.falſi credulitas culpa
bilis eſt. vnde hiero.le qui dicunt amarum dulce ⁊c̃.
Dulce puto eſſe ſanctimoniam. Amarum vᷣo quod cõ⸗
trarium eſt. In rebus vᷣo que non peꝛtinent ad ſaluteʒ
indifferens eſt. Ad vltimum quod obijcitur ꝙ erroꝛ ꝑ
ſe malum eſt.dicẽdum.ꝙ eſt malum culpe:et eſt maluʒ
pene.in bis que ad ſalutem pertinent malum culpe eſt
in his ergo que ad ſalutem nõ pertinent malum peneẽ
Vnde augꝰ.in euch.In falſitatibus quibus ſalus fide
que in deuʒ eſt fallimur:et via derelicta que ad illũ nos
ducit erramus:et ſi erroꝛes pecccata nõ ſint: tamen in
malis huius vite deputandi ſunt.

N„ „ 0
— L
m RX

HWKZä

Brmen

f Ortae ſr afftob Oriet

—

☚

DBaatwr † ve ely a n Jeſj

Airg DN

.⸗ . .2
2 weIne ſA Bn 2

Membrum quartum

Oſtmodũ querit᷑.vtruʒ hic ꝓhibeat᷑ taci⸗
turnitas veritatis cũ veritas requiratur.
Ad qð ſic aug.ad Caſſulanũ. Reus ẽ ꝗ
veritatẽ occultat:⁊ qui mẽdaciũ dicit. ꝗa
ille ꝓdeſſe nõ vult:⁊ iſte obeſſe deſiderat. Sʒ qui mẽda
ciũ dicit reus peccat cõtra illud p̃ᷣceptũ: g̊ et ꝗ veritatẽ
tacet.qꝛ idẽ ẽ reatus.qꝛ ðↄ obſeruãtiã debite veritatis ꝓ
ximo. Itẽ ioh.criſo.iQõ ſolũ ille ꝓditoꝛ ẽ veritatis ꝗ
tranſgrediẽs veritatẽ palã mendaciũ loquit᷑. ſ̊ etiã ille
qui nõ libere ꝓnũciat veritatẽ quã libere ꝓnũciare oʒ.
aut qui nõ libere veritatẽ defendit:quã libere defendeꝛe
ↄuenit. Cõtra.aug.in li.ↄtra mẽdaciũ.i2õ ẽ hoc oc⸗
cultare veritatẽ qð ꝓferre mẽdaciũ. Muis em̃ oĩs ꝗ mẽ
tit᷑ velit celare qð verũ ẽ:nõ tñ oĩs qui vult celare qð ve
rũ ẽ mentit᷑. Plerũq; em̃ veꝛa nõ mentiẽdo occultamus
Hᷣ tacẽdo.neq; em̃ mẽtitꝰẽ dñs dicẽdo. Aſolłta habeo vo
bis dicere vᷣ̊ nõ poteſtis poꝛtare mõ.vera tacuit nõ fal⸗
ſa locutus ẽ. Solutio.dðm.ꝙ quis iſta negatiua in⸗
cludat᷑ affirmatiuo qua pᷣcipit᷑ obᷣuãtia veritatis ad ꝓ⸗
ximũ:nõ tñ ſiłis ẽ rõ in affirmatõe ⁊ negatõe.iQã nega
tio qua ꝓhibet᷑ deceptõ falſitatis obligat ſemꝑ et ad ſꝑ
affirmatio vᷣo obligat ſemꝑ ̊ nõ ad ſemꝑ:vᷣ ꝓ tꝑe et cà.
Cauſa g̊ facit taciturnitatẽ veritatis eẽ culpabileʒ ſᷣm
aug.að Caſſulanũ. Quiſquis metu cuiuſq; poteſtatis
veritatẽ occultat:iram dei ſuꝑ ſe ꝓuocat.qꝛ.ſ.magis ti
met hoĩem q; deũ.¶¶ Itẽ cã et opoꝛtunitas facit tacitur⸗
nitatẽ eẽ licitã.Iñ aug.de mẽdacio.icet pᷣdicatoꝛi re⸗
rũ eternarũ :narratori reꝝ tꝑaliũ ad edificatõeʒ ꝑtinẽ⸗
tiũ occultare in tꝑe quicquid occultãdũ videt᷑. mentiri
aũt nũiᷓ licet

Membrũ quintum

Verit᷑ poſtea.vtrũ hic ꝓhibeat᷑ mẽdaciũ.
Ad qð ſic.deut.v.Crimẽ mẽdacij ꝓhibʒ:
cũ dr.nõ falſum teſtimoniũ dices. IJtem
aug.in li.de mẽdacio.Qð in decalogo di
ctũ ẽ.nõ falſum teſtimoniũ dices.cõplectit᷑ ome menda
ciũ.¶ IJtẽ aug.in eodẽ arguit ſic.Qð ẽ ð veritatẽ iuſtuzʒz
eẽ nõ põt.Eſt aũt ↄtra veritatẽ oẽ mẽdaciũ. NQullũ igit᷑
iuſtũ põt eẽ mẽdaciũ.q̊ ẽ ᷣm ſe malũ:̊ ꝓhibitũ.nõ niſi
hoc pᷣcepto.¶ Itẽ aug.in.j.li.de doctrina xpᷣiana. Dĩs
qui mẽtit᷑ inique facit.⁊ ſi cuiqᷓ videt᷑ aliqũ vtile eẽ men
daciũ:põt videri aliqñ vtilẽ eẽ iniquitatẽ.i emo ei mẽ⸗
tiens in eo ꝙ mentiẽs ſeruat fidẽ.naʒ h̊ vtiq; vult vt cui
mentit᷑ fidẽ ſibi adhibeat.quã tñ mentiẽdo ei nõ ſeruat
Omnis aũt fidei violatoꝛ iniquus ẽ.¶¶ Itẽ aug.ĩ ench.
Verba ꝓpterea inſtituta ſunt.vt quiſq; in alterius no⸗
ticiã ſua verba pferat.verbis ̊ vti ad fallatiaʒ:nõ ad q̃
inſtituta peccatum eſt: ſed nõ niſi ↄtra aliqð pᷣceptum
⁊ nõ niſi ↄtra iſlud.⸗. Item in pᷣs. Perdes omnes qui
loquũtur mẽdaciũ.Et ſapᷣ.j.Os qð mentit᷑ occidit ani
mã.qᷓ malũ.et inde vt pꝛius. Item aug.de mendacio.
Nuis dixerit eẽ integrũ animũ mentiẽtis.etem̃ ipᷣa libi
do recte diffinit᷑ apetitus animi quo eternis bonis tꝑa⸗
lia ꝓponunt᷑.NQemo itaq; põt ouincere aliqñ eẽ mentien

dũ:niſi qui poterit oſtẽdeꝛe eteꝛnũ aliquod bonũ obtinẽ

dũ eẽ mendacio.ſed cũ tanto quiſq; ab eternitate diſce⸗
dat:qñ a veritate diſcoꝛdat.qui aũt mẽtit᷑ a veritate diſ
cedit:abſurdiſſimũ ẽ dicere diſcedẽdo inde poſſe aliquẽ
ad bonũ aliqð ꝑuenire.q̊ᷓ mentiẽdo non põt veniri niſi
ad malũ.g ꝛc.et inde vt pꝛius. Ex bis ergo patet men⸗
daciũ eẽ malum. Exquo relinquit᷑ ꝙ hic ſit ꝓhibitum.
Cõtra.aug.ĩ li.ð mẽdacio.De ipᷣo teſtimonio nõ ab⸗
ſurde querit᷑:apud quẽ quiſq;ʒ ſit teſlis.nõ em̃ apud qͥſ⸗
cũq; loquimur teſtes ſumus:ſed apud illos quibo erpe
dit et debent ꝑ nos cognoſcere aut credere veritatẽ.ſicu
ti eſt iudex.ne in iudicando eꝝet.aut qui docet᷑ doctꝛina
religionis ne erret in fide. Cũ ergo aliquis interrogat

Mienn⸗ n) ln, &bos) A

—

5 4

Nesaltkwet. ,„ Liie

Meaa LE rH 1t

0☚.— Nir „ Pene

rem que ad ipᷣm nõ pertinet. aut qð noſce non expedit.
non teſtem ſed pꝛoditoꝛem requirit. Itaqʒ ſi mentiarisꝰ

foꝛtaſſe a falſo teſtimonio alienus eris.ſeo a mendacio

ꝓſecto nõ eris.Ex quo relinquitur ꝙ ↄtingit eſſe men⸗
daciũ ſine falſo teſtimonio.q̊ nõ ꝓhibetur bic mendaci
um./: It vt habetur ab aug.ↄtra mẽdaciũ.Pꝛiſciliani⸗
te heretici arguũt ex illo verbo pᷣs.Qui loquit᷑ veritatẽ
in coꝛde ſuo.Si &̊ pᷣciſe dictũ ẽ de illo qui ↄlequit᷑ falutẽ
in coꝛde ſuo retinendũ eſſe verum:et oꝛe ad alios loqui
falſum:nõ erit peccatũ.¶q Item Leuit.xix.¶ õ mentie⸗
mini ⁊c. Aug. Omnia que ꝓhibẽtur cõmitti cõtra ꝓxi⸗
mũ ad hoc referũtur.nõ nocebis ꝓximo.Si ergo cõtin⸗
git mentiri multotiẽs ſine nocumẽto ꝓximi:nõ videtuꝛ
hic ꝓhibitum eẽ mẽdaciũ niſi quod eſi ĩ ꝓrimi nocumẽ⸗
tu. ¶ Item ẽ mendaciũ in doctrina religionis. et cõſtat
ꝙ illud cõmittitur ↄtra honoꝛẽ dei. Sʒ quicquid cõmit
titur coutra honoꝛem dei pꝛohibetur in pꝛima tabula:
ergo mendacium huiꝰpꝛohibet᷑ in pꝛima tabula.⁊ nõ h
Solutio.ſᷣm aug.ſuꝑ illud.ꝑdes omnes qui loquũ
tur mendacium.vbi dicit. DOuo ſunt geneꝛa mendacio⸗
rum in quibus nõ eſt magna culpa. ſed tamen nõ ſunt
ſine culpa:vt cũ iocamuꝛ:aut ꝓximo ↄſulendo mẽtimuꝛ
illud pꝛimũ quod in iocando eſt.non eſt ꝑnicioſum. ꝗa
nõ fallit.nouit em̃ ille cui dr iocãdi cauſa fuiſſe dictum
Secũdũ vo pdeſt/mẽdaciũ.ꝗ intelligitur ꝓhibitũ.qð ẽ
ꝓnicioſum: hoc ẽ ad graue ꝓximi detrimentuʒ. vñ ſicut
ſupꝛa tactũ ẽ:ſignãter dicitur.nõ cõtra ꝓximum falſum
teſtimonium dices.et ĩ hoc ſenſu intelligẽde ſunt aucto
ritates et rões quibo aſtruit᷑ mendacium eẽ ꝓbhibitum.
Cum em̃ ſit culpa venialis et culpa moꝛtalis:culpa ve⸗/
nialis nõ dicitur eẽ in ꝓhibitõe:ſed ſolum moꝛtalis.in⸗
ſinuatur tñ eſſe fugienda ꝑ ꝓbibitõnem moꝛtalis.⁊ hoc

quia veniale diſponit ad moꝛtale. Iuit tñ opinio quo⸗

rũdã.qꝙ omnis culpa ſiue moꝛtalis ſeu venialis eſſet p⸗
hibita.et ſicut ſunt quedã mãdata que nõ implent᷑ ĩ via
et omiſſio impletõnis illoꝝ nõ eſt damnabilis: ſicut eſt
illud pᷣceptum. Diliges dñm deum tuũ ex toto coꝛde ⁊c
vt dicit aug.ita ẽ ꝓhibitio quoꝛundã.que q;uis ſeruari
nõ poſſit nõ erit trãſgreſſio damnabilis.et hoc modo di
cunt venialia ꝓhibita in his que ſunt m ſe mala. et h̊ͥ
mõ dicunt omne mendacium ꝓbibitum eẽ ſiue ſit venia
le ſeu moꝛtale.quia eſt ᷣm ſe malũ. Vñ dicit aug.ſuper
illud Leuit᷑.xix.iſ2õ mentiemini.Nũquid exquo in lege
dictũ ẽ nõ mentiemini.ex illo tꝑe non licuit in tali caſu

vel cauſa mentiꝛi.ſed magis quia iniuſtum erat menda

— „»

ciñũ ideo pꝛohibitũ.nõ quia ꝓhibitũ ideo iniuſtuʒ.4 Ad

illud ergo quod pꝛimo obijcitur.ꝙ videtur dicere aug.
ꝙ omne mendaciũ nõ ſit falſum teſtimoniũ.dðm ꝙ non
dicit hoc aſſerendo ſeo querendo. vnde ibidem ſequi⸗
tur in li.de mendacio.Saluo eo quod nũꝙᷓ licet falſum
teſtimoniũ dicere.queritur vtruʒ liceat mentiri. Aut ſi
falſum teſtimoniũ ẽ omne mendacium.videndũ ẽ vtruʒ
recipiat compenſatõnem. Diſtinguendum ergo ꝙ teſti
monium dicitur large et ſtricte. Large quicũq; ſermo
qui atteſtatur de animo dicentis. vnde dicit aug. in li.
mendacio. Quiſquis aliquid denũciat teſtimonium
perhibet animo ſuo.et m hoc falſum teſtimonium dici
tur de omni mendacio. Stricte dicitur teſtimoniũ ſer⸗
mo nõ apud quoſcũq;:ſed apud illos qui debent ꝑ nos
cognoſcere aut credere veritatem.ſicut eſt iudex ne ĩ iu
dicando erret.aut ſicut ille qui docetur in doctrina ſa⸗
lutis ne erret in fide:ſicut dicit aug.in eodẽ li.ꝗ¶ Ad il:
lud quod pꝛiſcilianite heretici ogponũt rñdet aug.Di⸗
cunt pꝛiſcilianite in eoꝛde retinẽdũ eſſe quod verũ ẽ.oꝛe
aũt ad alienos pꝛoferre falſum nullum eſſe peceatũ.ꝗa
ſcriptum eſt.Qui loquitur veritatẽ in coꝛde ſuo.taqᷓ; B
ſatis ſit ad iuſticiã:ſi loquat᷑ quiſꝗᷓ in oꝛe mendacium:
quãdo nõ ꝓximus ſed alienus hoc audit. Pꝛeteꝛea pu⸗
tant Paulum apoſtolũ cũ dixiſſet. loquimini veritateʒ
ſtatim addidiſſe vnuſquiſq; cuʒ ꝓximo ſuo.que ſentẽtia

„◻

1

— 2
. 6 „0 L⸗ — 2 (E
enabt yHNR„⅓ O. ſpat WBu⸗

₰

reneege

Nueſtio

ſanctos martires exhonoꝛat. ĩmo aufert ſancta marti⸗

ria. Juſtius em̃ ſapiẽtiuſqʒ facerẽt ᷣm iſtos ſi ꝑſecutoꝛi
bus ſuis nõ ſe eẽ xpᷣianos faterent᷑:ne eos ſua ofeſſione
facerẽt homicidas. ꝓpterea ñ facit ad ꝓpoſitũ qð dicũt
beretici.qui loquũtur veritatẽ in coꝛde.quia ſtatim ſeg
tur.et nõ egit dolũ in lingua. Qni em̃ mentit dolũ facit
in lingua quia aliud loquit᷑ et aliud intendit. ꝗ Ad ali
ud ðdᷣo quod obijcitur poſtea de verbo augꝙ nõ oẽ men
daciũ eſt in ꝓxum nocumentũ.dom ꝙ et ſi nõ noceat tẽ
poꝛaliter:tñ in eo ꝙ fallit fit cõtra ꝓximum.quia null
vult falli.et ideo fit alij quod nolemus nobis fieri:men
tiendo. MMendaciũ em̃ ẽ falſa ſignificatio vocis cũ inte

tõne fallendi.vt dicit aug.in li. de mẽdacio.¶ Ad vlti⸗/
mũ dm.ꝙ mendaciũ in doctrina religionis duplicem

ponit pᷣuaricatõem ↄtra den:⁊ ↄtra ꝓximũ. Cõtra deuʒ

quia ẽ cõtra honoꝛificentiã ſue religiõis.Cõtra ꝓximũ
quia fallit eũ inqtum mẽdaciũ ẽ.quia ſicut dicit aug.ĩ
ench.ſqʒ adeo rõnalis creatura refugit falſitatẽ ⁊ ꝙ⸗
tu poteſt deuitat erroꝛẽ.vt falli nolint et quicũq; amãt
allere.

Membrum ſextum

Ltimo querit᷑ ad maioꝛẽ euidẽtiam vtrũ
mẽdaciũ in oĩ caſu ſit ꝓhibitũ. qᷓuis vide
atur relinqui.Ex pᷣdictis em̃ ſᷣm ꝙ large
ꝓhibitio ſe extendit.non ſolũ ad moꝛtale
ſed etiã ad veniale. Ad quod ſic aug.in li.cõtra menda
cium. MDendacioꝛũ genera multa ſunt.que quideʒ vni
uerſaliter odiſſe debemus.nullum em̃ mẽdaciuʒ ẽ quod
nõ ſit cõtrariũ veritati.ergo vbi pᷣcipitur obſeruãtia ve
ritatis pꝛohibetur mendacium quod eſt contrarium ve
ritati.ergo iſto pᷣcepto ꝓhibetur vniuerſaliter menda⸗
cium.¶¶ Item aug.in eodem. Sicut lux et tenebre.pie⸗
tas et impietas.iniuſticia et iniquitas:ita inter ſe ſunt
veritas et mendacium cõtraria. vnde quãtum amamꝰ
iſtam:tantum illud odiſſe debemus.inde arguitur vt pᷣ⸗
us. Item aug.in li.de mendacio. Cum doctrina ſalu⸗
tis ꝑtim credendis partim intelligendis rebus conſtet
nec ad ea que intelligenda ſunt ꝑuenire poſſit.niſi pꝛiꝰ
credenda credantur. quomodo credendum eſt ei qui pu
tat aliquando eſſe mentiendum: ne foꝛte tunc mẽtiatur
cum pᷣcipit vt credamus. Erxr quo relinquitur ꝙ in nul⸗
lo caſu eſt mentiendum.4 Item arguit aug.in li.cõtra
mendacium.qꝙ ꝓ nulla vtilitate eſt mentiẽdum. vñ diẽ
NQuomodo erit vllum ex veritate mendacium Johan⸗
ne apoſtolo reclamante.Omme mendacium nõ eſt ex ve
ritate. on eſt ergo verum aliquando eſſe mentienduʒ
et quod non eſt verum nemini eſt ſuadendum. 4 Jtem i
li.cõtra mendacium. Quiſquis dicitur ꝓ periclitantis
hominis ſalute coꝛpoꝛali vel ſpirituali eſſe mentiendũ
vt ſi quiſqᷓ; baptiʒ andus in poteſtate eſt impioꝛum con⸗
ſtitutus.ad quem perueniri non poſſit vt baptiʒetur ni
ſi deceptis mendacio cuſtodibus:monſtratur a verita
te exoꝛbitare.Et poſt ſubiungit. Quomodo iubet veri⸗

tas vt bomo baptiʒetur eſſe mentiendum: ſi non iubet

caſtitas vt homo baptiʒet᷑ eẽ mechandum.Si ergo nõ
docet veritas facere ꝓpter hominem baptiʒandum qð ẽ
cõtrarium caſtitati.non docebit ꝓpter hominem bapti⸗
zandum facere quod eſt contrariũ veritati.4 Itẽ aug.
in eodem.iQon eſt ſubueniendum bomini per ſtuprum
quod eſt contrarium caſtitati.nec erit ſubueniendũ ho
mini per mendacium quod eſt contrariuʒ veritati.¶ J9R
aug.in codẽ li.de mendacio.Odiſti domine omnes qui
oꝑantur iniquitatem. ꝑdes omnes qui loquuntur men
dacium:tanto peius eſt mendacium iniquitate: quãto⸗
grauius poſitum eſt:perdes q odiſti.¶ Itez.j. ſap. Os
quod mentitur occidit animam.quomodo ergo non p⸗
uerſiſſime dicitur vt alter coꝛpoꝛaliter viuat: debere al⸗

terũ ſpiritualiter moꝛi.¶ Item aug.in eodem li. Sile⸗

ctio ꝓrimi ex ſua cuiuſq; dilectione terminum accipit.

—

xxxvijn.

Diliges inquit pꝛoximum tuum ſicut teipᷣm. quomo⸗
do ergo eum diligit ſicut ſeipᷣm.cui vt pꝛeſtet vitam tem
poꝛalem ipᷣe amittit eternam. Mon eſt em̃ hoc diligere
ſicut ſeipᷣm:ſed pluſꝙ ſeipᷣm. quod ſane doctrine regu⸗
lam excedit.Cum igitur mentiendo vita eterna amitta
tur:nũqᷓ; pꝛo tempoꝛali alicuius vita eſt mentiendum.
Item aug.in eodem. Quid ſi furto noſtro vel adulte⸗
rio poſſet aliquis de moꝛte liberari. Ydeo mechandum
eſt aut furandum.cur animam ſuam quiſq; coꝛrumpet
vt alter viuat in coꝛpoꝛe.¶ Item aug. in eodem videtur
ita queri.vtrum pꝛo alterius ſalute aliquis mentiri de⸗
beat:ac ſi quereretur vtrũ pꝛo alterius ſalute quis im⸗
quus eſſe debeat:ꝙ ſi reſpuit anime ſalus.quid ĩ̃ſtat q;
dubitare de beamus nunqꝙᷓ; omnino eſſe mẽtiendũ./ Itẽ
aug.in li.contra mentientem. IJpm mentis imperium
cui debet omnis motus inferioꝛ mentis obedire:digno
non carebit opꝛobꝛio.quando fit quod fieri non opoꝛ⸗
tet.Si ergo mentiri non opoꝛtet:nõ excuſabitur animꝰ
mentiendo. ¶ Item aug.in li.ð mendacio. Aut non eſt
credendum bonis:aut credendum eſt eis quos credimꝰ
cebere aliquando mentiri.aut non eſt credendũ bonos
aliquando mentiri. Doꝛum trium pꝛimum pernicioſũ
eſt. ſecundum ſtultum. Reſtat ergo vt nũq; mentiantur
boni. Item aug.iu eodem. Quid ſi ad xpᷣianum ho⸗
micida confugiat.et de hac reinterꝛogetur:mentienduʒ
eſt.dicturus ergo es falſum teſtimonium: et occiſurus
animam tuam ne occidatur homicida.4 Item quid ſi
ipᷣe iudex iniquus ad ſupꝓplicium querat innocenteʒ.fal
ſus teſtis an pꝛoditoꝛ eris.quantofoꝛtius dices. nec ꝓ:
dam nec mentiaꝛ. Fecit hoc epiſcopus chagreſteñ.eccle
ſie NHrmus nomine.iIam cum homo qnereretur iuſſu
imperatoꝛis.reſpondit querentibus nec mentiri ſe poſ
ſe:nec hominem pꝛodere.Ex his igitur relinquitur vni
uerſaliter omnibus:et omne pꝛohibitum eſſe mendaci⸗
um.ql Item aug.per inductõnem pꝛobat in li.de mẽda⸗
cio omne mendacium eſſe illicituʒ.diſtinguens octo ge⸗
nera mendacioꝛum.pꝛimum quod fit in doctrina religi
onis ſiue fidei vt heꝛeſis et infidelitatis. Secunduʒ qð
obeſt alicui ⁊ nulli pꝛodeſt.vt mendacium fallſi teſtis in
cauſa cꝛiminali. Lerciũ quod alicui obeſt vt pꝛoſit alij
vt mendacium falſitatis in cauſa pecuniaria. Qusꝛtuʒ
quod fit ſolum mentiendi libidine.quod vt dicit: mirũ
mendacium eſt.quia ſcʒ mirum eſt ꝙ aliquis mentitur
ſine aliqua intentione vlterioꝛi. Quintum eſt quod fit
placendi cupiditate:vt mendacium adulatõis.Sextuʒ
eſt quod nulli obeſt et pꝛodeſt pecunie alicuius conſer
uande.velut ſi quiſpiam pecuniam alicuius tollendaʒ
ſciens vbi ſcit.neſcire ſe mentiatur. Septimũ quod nul
li obeſt et pꝛodeſt vite alicuius conſeruande. vt ſi quis
nolens hominẽ ad moꝛtem qneſituʒ pꝛodere mentiatur
Octauum eſt quod nulli obeſt et pꝛodeſt caſtitati alicu
ius conſeruande.vt ſi quis queſitam ad ſtupꝛandũ viꝛ
ginem ſciens ſe neſcire dicat. Oſtendit ergo aug. nullo
genere mendacij eſſe mentiendum. Pꝛimo enim genere
mentiendum non eſt.quia mentiri in doctrina pietatis
magnum ſcelus eſt. Nec ſecundo.quia nulli facienda ẽ
iniuria.iQec tercio.quia nulli cum alterius iniuria eſt

conſulendum. Mec quarto pꝛopter mentiendi libidinẽ.

que per ſeipᷣam vicioſa eſt.iQec quinto.quia nec ipᷣa ve
ritas cauſa placendi hominibus enuncianda eſt.quãto
minus mendacium. Item nec ſexto quia ⁊ recti teſtimo
nij veritas pꝛo cuiuſlibet rei tꝑalis cõmodo non debet
coꝛrumpi.iec ſeptimo.quia nullius ſalus tempoꝛalis

fidei pᷣponẽda eſt.nec ectauo quia ĩ bonis caſtitas ani⸗

mi pudicitie coꝛꝑis pᷣfertur. Ex verbis igitur aug.vide
tur relinqui vniuerſaliter ĩ oĩ caſu mẽdaciũ eẽ ꝓhibitũ
Cõtra.ambro.Qõ ſolũ in vᷣbis:ſ̊ et᷑ in oꝑibo ſimula
tis mẽdaciũ ẽ.Qã xpᷣianũ ſe eẽ dicẽ ⁊ oꝑa xpᷣiani ñ facẽ
mẽdaciũ ẽ.Si ̊ mẽdaciũ in oꝑiba ſimulatis pt fieri lici
te. et in verbis. in oꝑibo ſimulatis põt fieri licite:

Oo J ve „SAaA„

ſe säsl

— ————

—

nN Sann
.

patet peꝛ biero.ꝗ dicit.Simulatio bona ?:⁊ in tꝑe aſſa
mẽda.⁊ hoc ꝓbat exemplo Jeu.ꝗ ſimulauit ſe velle co⸗
lere baal:vt ſacerdotes interficeret.iiij.reg.x. Itẽ exem⸗
plo Dauid.qui ſimulauit ſe furioſuʒ coꝛã achis.j.reg.
xxj.Et Joſue qui ſimulauit fugã vt facilius cõpꝛebẽde⸗
ret habitatoꝛes hay. Joſue.vij.Et dñs finxit ſe longiꝰ
ire.luc.vlt᷑.Ex quo relinquit᷑ licituʒ eẽ mẽdaciũ in oꝑi⸗
bus ſimulatis. ſiłr in verbis falſis poterit eẽ licitum.
Itẽ diſputãtes multotiẽs ꝓponũt qð ſciũt eẽ falſum. et
ita mẽtiunt᷑.tñ nõ peccãt.qꝛ bono fine faciũt.ſ. ꝓpter in
ueſtigatõem veritatis.ꝗ̊ ſimiliter mẽdaciũ qð fit ꝓpter
ſeruãdã caſtitatẽ vel vitã hoĩis:cũ fiat bono fine:nõ erit
peccatũ.i¶ Itẽ in ſcripturis ꝓponunt᷑ locutõnes que ſᷣm
ſnĩam lr̃e in mẽte cuiuſlibet falſa ſunt ⁊ incõpoſſibilia.
vt illud iudic̃.ix. venerũt ligna ad rãnũ:⁊ dixerunt
imꝑa nobis.⁊ in cant. Caput tuũ auꝝ optimũ dic ſpõ⸗
ſa.⁊ in ꝑabolis dñs in plibo locis euãgelij. q̊ ĩ talibus
caſibo licitũ ẽ mendaciũ.q¶ Itẽ idẽ ꝓbat᷑ exemplis.pᷣmo
exemplo abrahe.geñ.xxij.qui ꝓcedẽs vt filiũ ĩmolaret
dixit pueris.Expectate hic cũ aſino.ego autem ⁊ puer
poſtq; adoꝛauerimus reuertemur ad vos.⁊ tñ babebat
in mẽte vt filiũ ĩmolaꝛet.ſᷣm hoc ̊ᷓ mẽtitus cẽ.q¶ Itẽ geñ.
xx.ideʒ abrahã dixit de ſara vxoꝛe ſua. Soꝛoꝛ mea ẽ.et
ſimiliter yſaac geñ.xxvj.de vxoꝛe ſua.g mentiti ſunt.⁊
iſti iñ patriarche in oĩbo cõmendant᷑. ̊ mẽdaciũ illoꝛũ
fuit licitũ.q¶ Itẽ ad idẽ obijcit᷑ exemplo YJacob.gꝗ menti⸗
tus ẽ ſe eẽ Eſau.geñ.xxvij.nec tñ reprehẽdit᷑ ̊ comẽdat᷑
et mẽtitus ẽ quia dixit ſe eẽ eſau:cũ ñ eẽt.¶ Si vᷣo dicẽt
ꝙ loquebat᷑ allegoꝛice.Ego ſum Eſau.i.ille cui debetuꝛ
ius pꝛimogeniture. In cõtrariũ ẽ quia intẽdebat patri
ꝑſuadere ꝙ eẽt Eſau ꝑſonalit.vñ pelliculas edoꝝ cir⸗
cũdedit manibo.ꝗᷓ cũ intẽderet patri ꝑſuadere eẽ Eſau
ꝑſonaliter,et vſus ſit his verbis.ego ſum Eſau: videt᷑
ꝙ plane mentitus ſit.¶ IR ad idẽ facit illð Joſeph qui

dirit fratribo geñ.xlij.ↄgnoſcẽs eos.exploꝛatoꝛes eſtis

Et. xliiij. Cũ poſuiſſet ſciphuʒ in ſacco benyamin dixit
diſpenſatoꝛi.Dicito eis:ſciphũ quẽ furati eſtis:ipᷣe ẽ in
quo bibit dñs meꝰ.¶ Itẽ ad idẽ arguit᷑ de exẽplo obſte⸗
tricũ que mẽtite ſunt pharaoni.vt ſaluarẽt ꝑuulos he⸗
breoꝝ.⁊ ſequit᷑ ibi ꝙ bene fecit dñs obſictricibo. Juer̃t
remunerate ꝓpter piũ mẽdaciũ. illaꝝ mẽdaciuʒ fuit
licitũ.¶ Si dicat᷑ ſicut dicit.b.greg.ſuꝑ illũ locũ.ꝙ cul
pa mẽdacij merces que eis ĩ eterna vita debuit retribui
in terrenã recõpenſatõem ẽ declinata.Ex quo accipituꝛ
ꝙ cũ retributio eterna ſit eis negata prer mẽdaciuʒ/ꝙ
mẽtiendo damnabiliter peccauerũt.Cõtra.Hiero.ſuꝑ
yſa.verſus finẽ dicit. O dñs pᷣparauit obſtetricibo do⸗
mos eternas./ Iteʒ ad idẽ arguit᷑ exemplo iudith.q̃ vt
dr.c.xj.multa falſa dixit.in quibo mẽtita fuiſſe videtur
Ad boc volũt quidã dicere ꝙ eſt mẽdaciũ veniale et
moꝛtale.Et veniale dicũt mẽdaciũ iocoſuʒ et officioſuʒ.
Aſdoꝛtale vᷣo dicũt generale ꝑnicioſum. Dicũt &ᷓ ꝑnicio⸗
ſum mẽdaciũ ſimpliciter ꝓhibitũ. Jocoſum vᷣo et offici
oſum ꝓhibitũ quodã mõ et quibuſdã.videlicet viris ꝑfe

ctis.imꝑfectis vᷣo dicũt eẽ ꝑmiſſum.⁊ hoc ꝓbãt auctoꝛi⸗

tate aug.ſuꝑ illudp̃s. Perdes oẽs qui loquunt᷑ menda
ciũ.vbi dicit.iQullus arbitretur ꝑfectũ ⁊ ſpũalẽ hoĩem
ꝓ iſta tꝑali vita mẽtiri. Sʒ quoniã aliud ẽ mentiri.ali
ud ẽ falſum dicere.aliud verũ tacere. Si quis foꝛte ve⸗
lit hominẽ ad moꝛtem pꝛodeꝛe.vir ꝑfectus ꝑatus eẽ de⸗
bet veruzʒ occultare nõ falſum dicere.vt neq; ꝓdat neqʒ
mentiatur neq; occidat aĩam ſuã ꝓ coꝛꝑe alterius. Pᷣm
hoc ergo viro ꝑfecto damnabile ẽ mendaciũ officioſum

get iocoſum. Item im ꝑpfecto tale mendaciũ ꝑmiſſum di

cunt ſicut veniale.ſicut dicit aug.ibidẽ.Duo ſunt gene
ra mendacioꝝ.in quibus nõ eſt magna culpa:nõ tamẽ
ſine culpa:cũ aut iocamus aut ꝓximo cõſulendo menti
mur.⸗ Si bhoc dicatur.Cõtra.Si mẽdacium iocoſum
damnabile eſt viro ꝑfecto et nõ imꝑfecto. & peioꝛis eſt
cõditõnis vir ꝑſectus qꝙᷓ; imꝑfec:us.¶¶ Item ſi mendaciũ

— —

damnabile eſt ꝑfecto mendacium dico iocoſum.hoc nõ
ẽ niſi quia ꝑfectus.ergo pefectio eſi circũſtantia in infi
nitũ aggrauãs.quod oſtẽditur eẽ falſum. Eſto eĩ ꝙ foꝛ⸗
nicent᷑ duo ꝑfectus et imꝑfectus.nõ in infinituʒ peccat
magis perfectus imperfecto.quia nõ in infinitum ma⸗
ioꝛem penã meretur. Qulla ergo videtur pᷣ̃dicta diſtin⸗

ctio. Pꝛeterea dõm.ꝙ cum cõtingat mentiri ex libi⸗

dine veniali et ex libidine moꝛtali. Libido moꝛtalis ab
aug.recte diffinit᷑ in li.cõtra mendaciũ. appetitus ani⸗
mi quo eternis bonis quelibet tꝑalia pᷣponũtur. Libi⸗
do do venialis eſt appetitus inoꝛdinatus ſeu ſenſualita⸗
tis vel rationis.quo nimis diligitur tꝑale aliquod: ta⸗
men ſub deo. Cum ergo ſit mendacium ꝑnicioſum qð
obeſt.officioſum quod pꝛodeſt.iocoſum quod telectat.
ꝑnicioſum mendacium ſemper eſt ex libidine moꝛtali.
officioſum dᷣo et iocoſum poſſunt eẽ ex libidine moꝛtali
et veniali. Ex libidine moꝛtali officioſum mendacium
ẽ. vt cũ aliquis ꝓpter ſeruaudazʒ vitam alicuius mentit᷑
ex amoꝛe pᷣſentis vite illius ſupꝛa deũ. Jocoſum vo ex li
bidine moꝛtali ẽ. cum ex amoꝛe delectatõis ioci quã di⸗
ligit aliquis ſupꝛa deuʒ. Ex libidine vᷣo veniali eſt offi⸗
cioſum mendacium.quod fit ex amoꝛe vite ſub deo.Si
militer iocoſum quod ex amoꝛe delectationis ſub deo.
Scõðm boc ergo dicẽdum ꝙ vniuerſaliter ꝓhibitum eſt
iſto pᷣcepto mendacium ex libidine moꝛtali ſiue ꝑnicio⸗
ſum.ſiue iocoſum.ſiue ofũcioſum.Ex libidine vᷣo venia
li officioſum ⁊ iocoſum nõ.ſicut nec in alijs pꝛohibetur
culpa venialis.Et hoc modo intelligende ſunt ratiões
aug.et illud quod dicit ꝙ in nullo caſu mentiẽdum eſt.
intelligitur ꝙ mendacium m ſe maluʒ eſt et moꝛtale et
ſeꝑat a veritate diuina.veniale ðᷣo diſponit ad ſeꝑatõʒ
et ideo vniuerſaliter vitandum eſt illuo ſicut dãnabile:
iſtud ſicut diſponens ad reatum damnatõnis.4 Ad il
lud vᷣo quod obijcit de viro perfecto ꝙ nõ debet mentiꝛi
ne dum vitam alterius ſeruat:aĩam ſuam perdat.intel
ligunt quidam nõ de quocũq; perfecto:ſed ð perfecto ꝗ
vouiſſet ꝙ in nullo caſu mentiretur. vnde talis moꝛta⸗
liter peccat quomodocũq; mentiatur. Sed cõtra boc ẽ
quia idem eẽt de imꝑfecto ſi voniſſet. Pꝛopterea dicen
dum.ꝙ nõ intendit aug.dicere.ꝙ perfectus ſemꝑ moꝛ⸗/
taliter peccet:ſed ꝙ ſemper debeat vitare mendacium:

iA ne pꝛo alicuius vita ſaluanda cõmittat diſcrimini ani⸗
&ρnE6αmam ſuã. Mam pter veniale citius veniret ad moꝛta⸗

le.Et hoc eſt qð dicit.ne dũ vita alterius ſeruat.ſuꝓple
veniali mendacio:animã ſuam ꝑdat.i.cõtingat aliquã
do ꝑdere pꝛopter mendacium moꝛtale. Pꝛeterea.quia
neſcitur an mendaciũ ꝓueniat ex radice veniali vł moꝛ
tali.ideo in dubio ponit dicens.ne foꝛte ⁊c.nec aſſerit
ꝓpter boc ꝙ ſemper perdat animam ſuam.4! Ad obie⸗
cta vᷣo ꝑtis cõtrarie.dicẽduʒ pꝛimo ad pꝛimũ quod obij
citur de ſimulatõne.Qotandũ eſt ꝙ quadruplex ẽ ſimu

latio.Cautele.qualis fint in Jeu.nij. reg/x.vt interfice

ret ſacerdotes baal.Et in Joſue qui ſimulanit fugam.
Joſue.viij. Et eſt ſimulatio doctrine.ð qua luc.vltimo
Finxit ſe dominus longius ire.vt inſtrueret et moueret
diſcipulos ad oꝑa miſcricoꝛdie et boſpitalitatis.Et eſt
ſimulatio ſignificatõnis.qualis fuit ſimulatio YJacob.
geñ.xxvij.quãdo ſimulauit ſe Eſau:in quo ſignificauit
ꝙ minoꝛ populus p̃ferendus erat maioꝛi.ſ.gentilis iu⸗
daico.Eſt etiam ſimulatio duplicitatis.qualis ẽ ypo⸗
criſis.et hoc dicitur a beato ambroſio. Adendaciũ em̃
dicitur tripliciter. Large.et ſic omne peccatum dicituꝛ
mendacium.vnde aug in li.cõtra mendacium.ſQomen
mendacij pꝛo peccati nomine accipitur.vñ eſt ilud.oĩs
homo mendax.i.omnis homo peccans.Et illud ad ro.
Si autẽ veritas in meo mendacio habundanit. Itẽ mẽ⸗
dacium dicitur cõmuniter.et ſic accipitur pꝛo peccato
duplicitatis.cum alind eſt in mente et aliud doloſe ſi⸗
mulatur in oꝑe m illud pᷣs. Mendaces filij hominum
in ſtateris vt dcipiant. IJtẽ ſumitur ꝓpꝛie.et tunc ſicut

8) —) 1 „ =Wèò
—— e Ae Iewſin) oſfinojl- 57* r

— Aude vne 2„ 9* 2 . le

— neZRANY 4 . X*
Sdwelr en ) pont d weor te.
4.

t
na⸗
in⸗
ibi⸗
ab
lbe⸗
ltn⸗
at.
i.
U

—

Nneſtio

dicit aug.in li. de mendacio dicitur falſa ſignificatõ vo
cis cum intentõne fallendi.Dicendum ergo generaliteꝛ
ꝙ mendacium de ſe dicit vituperabile et cõtrarium ve⸗
ritati.et ideo nõ poteſt recte fieri.ſiue ſit in voluntate ſi
cut pꝛimo modo.ſiue in facto ſicut ſecundo modo.ſiue
in dicto ſicut tercio modo.Soluendum ergo per inter⸗
emptõnem cum dicit ꝙ mendacium poteſt eſſe licitum
in operibus ſimulatis.nõ eſt em mendacium ſimulatio
cautele vel doctrine.vel figure in facto:ſed illa que ẽ du
plicitatis et fallacie.i¶ Sed ſi obijceretur ſic. In opere
poteſt ſimulari facto quod nõ eſt.ergo et ſermõe poteſt
ſimulari quod nõ eſt. Dicẽdum ꝙ nõ ſequitur. et ratio
eſt.quia factum nõ eſt inſtitutum ad ſignificandum mẽ
tis cõceptum.ſermo autẽ ad hoc inſtitutus eſt vt ſit nü⸗
cius mentis et interpꝛes.Ad boc eniʒz ſermo inſtitutus
eſt vt homo ſignificet alij quod apuo ſe eſt.Cum ergo ſi
gnificet alij quod apud ſe non eſi:abuſio eſt ſermonis.
Pꝛeterea ſermo ad hoc inſtitutꝰeſt vt in audiente aſtꝛu
atur veritas.que apud loquentem inſtituta eſt. Mẽda⸗
cium autem q;tum in ſe ẽ fallit ⁊ deſtruit veritatẽ.⸗.Ad
ſecundum dicendum.ꝙ diſputantes nõ mentiuntur ꝗa
nõ dicunt falſum conſentiendo:ſed ſupponendo.vt deau

cant ad incõueniens ſuper quoo nõ poteſt ſtare intelle⸗

ctus.et cogatur reſpondens redire ad cõſenſum verita
tis.ſicut apoſtolus.j.coꝝ.xv.Si xpᷣc nõ reſurꝛexit inue
nimur falſi teſtes ⁊c. ¶ Ad tercium reſpondet aug.i li.
contra mendacium dicens. De pꝛopheticis dictis et
factis putant beretici habere quod pꝛoferãt.quia ſigu⸗
ras pᷣnunciatiuas putant eſſe mendacia. eo ꝙ menda⸗
cijs ſunt aliquando ſimilia.Sed cuʒ referuntur ad eas
res.pꝛopter quas ſignandas ita facta vel dicta ſunt:re
periuntur ſignatõnes eſſe veraces.et per hoc nullo mo
do eſſe mendacia.iQon em̃ eſt falſa ſignificatio verbi ſi
aliud ex alio ſignatur.verũ eſt tamen quod ſignatur ſi
recte intelligitur. vnde augꝰ. in eodem li.de mendacio.
Quicquid figurate fit aut dicitur:non eſt mendacium.
Om nis enim enunciatio ad id quod enunciat referen⸗
da eſt. Omne autem figurate aut factum aut dictũ hoc
enunciat.ꝙ ſignificat eis quibus intelligendum pꝛola⸗
tum eſt. ¶ Ad aliud quod obijcitur de verbo abrahe. qd
dicit vadens ad imolandum filium. poſtꝙᷓ; adoꝛaueri⸗
mus reuertemur ⁊c̃.dvᷣm ſᷣm alchuinũ.ꝙ habebat ceꝛ/
tam fidem de filio ſuſcitando.quia ꝓmiſſum ei fuerata
dom ino qui mentiri non poteſt.qꝙ in yſaac vocaꝛetur ei
ſemen in quo benedicerentur omnes gentes. vnde cre⸗
derent ipᷣm ſurrecturum poſt imolationem:pꝛopter qð
non eſt mentitus. Ael ſi dicatur fjm Ambro. in li. de pa
triarchis.ꝙ ipᷣe ſolus ĩmolato filio pꝛoponebat redire
dicendum ꝙ non determinate diſponebat:ſed ſub con⸗
ditione niſi dominus aliter oꝛdinaſſet.ſi ubintelligendũ
ergo eſt.ſi dominus voluerit.¶ Ad aliud quod obijci⸗
tur ꝙ mentitus eſt abraham dicens Saraʒ ſoꝛoꝛem ſu⸗
am:reſpondet aug.in queſtionibus ſuper geñ.ꝙ abra⸗

bam cum dixit ſoꝛoꝛem ſuam: veritatem voluit celare.
non mendacium dici. Soꝛoꝛ em̃ dicitur quia filia fra⸗

tris erat.Et in hoc oſtenditur ꝙ nemo debet tem ptare
dominum.dum habʒz quod rationali conſilio faciat. fe
eit quod potuit.quod non potuit domino commiſit.Si
autem interꝛogatus illam vroꝛem ſuam diceret. duas
res domino cõmitteret.et vitam ſuam et vxoꝛis pudici⸗
tiam. ¶ Ad aliud vᷣo quod obijcitur de Jacob. reſpon⸗
det ſimiliter aug.in eodeʒ dicens Jacob dicendo ſe eſſe
Eſau pꝛimogenitum non eſt mentitus. Qon enim di⸗
xit ſe eſſe pꝛimogenitum naſcendo.ſed ius pꝛimogenitu
re illo vendente recte adeundo.ſicut xpᷣc Johannẽ dixit
eſſe helyam non peꝛſonam ſed imitatoeʒ virtutis. mat᷑.
xj.Tranſumptiue ergo et nõ pꝛopꝛie locutus eſt dicẽs.
Ego ſum Eſau.non perſonaliter ſed iure pꝛimogenitu
re. Quod ergo obijcit ꝙ intendebat ꝑſuadẽ ꝙ eẽt Eſau
perſonaliter.dicendum ꝙ et ſi intẽdebat facere aliquid

xxxviij.

quo facto Iſaac crederet ipſum eſſe Eſau. occaſionali⸗
ter inten debat hoc.i Aã pꝛincipaliter intendebat bene⸗
dictionem ſibi debitam vendicare. verbum vo ſimplici
ter verum erat.quia allegoꝛice et trãſumptiue erat enũ
ciatum. ¶¶ Ad illud ſimiliter quod obijcitur de Joſeph
reſpondet aug.ĩ li.queſtionum geñ.ꝙ verbum JYoſeph
ſupꝛa dictum non ſerio ſed ioco dictum eſt vt exitus do⸗
cuit.et ideo non eſt habendum pꝛo mendacio.menda⸗
cia enim a mendacibus ſerio dicuntur non ioco. Cum
autem que non ſunt tãꝙ ioco vicuntur:non reputantuꝛ

mendacia. Et hoc intelligendum eſt ſᷣm ꝙ mendacium

dicitur falſa ſignatio vocis cũ intentiõe fallendi.¶¶. Ea

men ſi obijciatur ꝙ nibilominus videtur mentitus fu⸗
iſſe adminus iocoſe. dicendum. ꝙ non eſt veꝛum ſicut di
cit aug.in li.contra mendacium.vbi ait. Non ſoluz qð
fecit et dixit Jacob vt benediceretur: ſed neq; illud qð
Joſeph velut illudendo dixit fratꝛibus.nec cetera bu⸗
ius mendacia indicanda ſunt.ſᷣ̊ locutiones actioneſqʒ
pꝛophetice ad ea que vera ſunt intelligenda referende.
Ao illud vᷣo quod obijcitur de obſtetꝛicibus.dicendũ
earum mendacium potuit eſſe moꝛtale et veniale.ꝗa
ſi radix fuit moꝛtalis.ſcʒ libido qua diligerent vitaʒ tẽ

poꝛalem hebreoꝛum ſupra deum: moꝛtale fuit et menda

cium.et in illo caſu loquitur Gregoꝛius.Si fuit radix
venialis et amoꝛ vite ſub deo:ſic fuit mendacium venia
le et ſic loquitur hieronimus.ſupponens eas ex pietate
mentitas fuiſſe.ſub deo tamen dilexiſſe vitam infantiũ
et ideo meruiſſe vitam eternam. Ad vltimum quod ðᷣ
iudith obijcitur reſponſio eſt in glo. ſuper. xj. Judith.
vbi dicitur. Apud holofernem quicquid de aduẽtu ſuo
et iudeoꝛum futuro iudicio loquitur:non dicit adulato
rie mentiendo:ſed futura pꝛophetice pꝛedicando.

QNueſtio. xxxviij. de vlti

mis duobuo pꝛeceptis decalogi.

Oſt pꝛedicta que

rendum eſt de duobus vltimis manda
tis decalogi.nono et decimo. de quibo
dicitur exo.xx.⁊ deut.v.Non concupi

ſces rẽ ꝓximi tui.nec deſiderabis vroꝛç-

rem eius.Qualiter autem iſta pꝛecepta cõnumerentur
cum pꝛecedentibus dictum eſt ſupꝛa queſtione de diſti⸗

cctõe decalogi.Mũc aũt querẽduʒ ẽ an iſta pᷣcepta ſint

pᷣcepta legis nature.Secũdo vtrũ ꝓhibeat᷑ hic ↄcupiĩa
generalis aut ſpãlis.Tercio vtrũ iſtis pᷣceptis ꝓhibea⸗
tuꝛ actꝰinterioꝛ ꝗẽ ĩ pꝛimo motu:aut delectatõe ⁊ ↄſen⸗
ſu. Quarto ſuppoſito q ꝓhibeat᷑ h ↄcupia qᷓtũ ad ↄſen⸗
ſum voluntatis.q̃rit᷑ vtrũ ad idẽ pᷣceptũ ꝑtineat ꝓhibi⸗
tio volũtatis et oꝑis.Quo ſuppoſito.q̃rit᷑ vlteriꝰvtrum
maioꝛ ſit pᷣuaricatio in oꝑe q; in volũtate. AVltio q̃ritur
ſuppoſito ꝙ ꝓhibeat᷑ h actꝰinterioꝛ volũtatis.iĩ qͥ ẽ ſuꝑ⸗
babundantia euangelice ꝑfectioniæ.

F
Membrũu pꝛunum
O pꝛimũ ſic Ro.ij. Gẽtes q̃ naturalit᷑ ea
q̃ legis ſũt faciũt:oñdũt opꝰlegis ſcriptũ
ĩ coꝛdibo ſuis.Sʒ ĩ coꝛde ſcriptũ ẽ nõ ma
lũ ↄcupiſcẽ ſiẽ nec malũ facẽ.⁊ qð eſt ſcri
ptum in coꝛde ẽ legis naturalis.ergo ex lege naturali ẽ
ñ ↄcupiſcẽ ⁊c.¶ Itẽ ad idẽ ẽ quod ibi dicit glo. Opus
ſcripum in coꝛdibus.i.firmiter infixum rõni.dum illa
oꝑa laudant que lex iubet.illa damnat q̃ ꝓhibet.⸗Cõ⸗
tra.Cõcupiſcẽtiam neſciebam niſi lex diceret.nõ cõcu⸗
piſces.vij.ad ro. Sʒ ea que ſunt legis naturalis:ſunt
nobis indita et nota.ergo cum cõcupiſcentiam neſciꝛet
apoſtolus niſi lex diceret non concupiſces:videt᷑ ꝙ iſtð
pꝛeceptum non ſit legis naturalis. Ad hoc dicendũ.
ꝓ iſta pꝛecepta:pꝛecepta ſunt legis naturalis.4l Ad il⸗
lud autem quod obijcitur quod dicit apoſtolꝰ. ↄcupĩaʒ

— 00— W
l 9 % 21¹ 2

neſciebam ⁊c̃.dõm ꝙ neſciebat eſſe peccatum.vł ſi ſcie⸗
bat neſciebat eẽ tamgraue quãtum ẽ.vł dðm. ꝙ loquit᷑
aplus in ꝑſona diuerſoꝝ hoĩm. In quibuſdã em̃ hoĩbo
ler naturalis intãtũ obſcurata fuerat.qꝙ neſciebãt vtꝛũ
ↄcupilcẽtia eẽt peccatũ.⁊ qᷓtum ad illos dicit glo. Qe⸗
ſciebã peccatũ eẽ.Alij aũt erãt in quibo non obſcurata
erat.qui bene ſciebãt eẽ peccatũ:pᷣ̊ nõ tãgraue.Et qᷓtuʒ
ad illos dicit glo. Eel tamgraue.

Membrum ſecundum

Einde querit᷑ vtrũ hic ꝓbibeat᷑ cõcupiſcẽ
tia generalis. Ad qð ſic Ro.vij. Cõcupi
ſcẽtiam̃ neſciebã ⁊c. Glo.hic elegit apłus
qð ẽ generale peccatũ.ſ.cõcupiſcẽtiaʒ.vñ
oĩa mala veniũt.Ex quo relinquit᷑ ꝙ ꝓphibet᷑ hic concu
piſcẽtia generalis.¶ Cõtra. ꝓbibet᷑ hic ↄcupiſcẽtia.ſʒ
nõ abſolute:ĩmo cũ determinatõe.qꝛ dr.nõ cõcupiſces
vxoꝛẽ.et nõ cõcupiſces rẽ ꝓximi tui.Sʒ ↄcupiſcẽtia de⸗
terminata ad vxoꝛẽ ⁊ rẽ ꝓximi nõ ẽ generalis.q̊ nõ ꝓhi
bet᷑ hic ↄcupiſcẽtia generalis.i¶ I. vij. ad Ro. Aiſi lex
diceret ⁊c. Glo. Hona ẽ lex que dũ ↄcupiſcẽtiã ꝓhibet
oĩa moꝛtalia ꝓhibet. Si ̊ ſm h̊ dicat᷑ ꝓhiberi ↄcupiſcẽ
tia maloꝝ oĩm.ſiue ꝓhibitio omniũ maloꝝ:tũc illud pᷣ⸗
ceptũ nõ erit ꝑticulare: ſ̊ generale ad ꝓhibitõeʒ om̃is
mali. Itft ſuꝑ illud pᷣs. Incenſa igni ⁊c.dicit glo.ꝙ du
plex ẽ radix omnium maloꝝ.ſ.timoꝛ male humiliãs:et
amoꝛ male accendẽs.q̊ deberẽt magis ꝓhiberi qᷓ ipᷣ̃a cõ
cupiſcẽtia:q cedit ſolũ i vnã ꝑtem.ſ.in amoꝛẽ male inflã
mãtẽ. ¶ Itẽ ſi dicat᷑ ꝙ ꝓbibet᷑ ↄcupiſcẽtia ſpecialis.Sʒ
cũ ſit tꝛiplex ↄcupiſcẽtia radicalis.ↄcupiſcẽtia oculoꝛũ
ſiue diuitiaꝝ.ↄcupiſcẽtia carnis.⁊ ↄcupiſcẽtia bonoꝛũ
que ꝑtinent ad ſuꝑbiã vite:̊ debuit ſpecialiter ꝓhiberi
ↄcupiſcẽtia honoꝛis.ſicut ↄcupiſcẽtia vxoris ⁊ reꝝ ꝓxi
mi. SBñſio. ſᷣm foꝛmã pᷣcepti ꝓhibet᷑ ↄcupiſcentia ſpã
lis.ſᷣm vᷣo virtutẽ pᷣcepti ꝓhibet᷑ ↄcupiſcẽtia generalis.
cuius ſignũ ẽ:qm̃ geminat᷑ verbũ ↄcupiſcẽdi. ꝓpterea ĩ
illis duabo ↄcupiſcẽtijs intelligitur generaliter oĩs ↄcu
piſcẽtia.Nã oẽ ocupitũ extraẽ.⁊ boc dupliciter. aut eĩ
ẽ cõmunicãs nobiſcũ:aut nõ cõmunicãs.Si ↄmunicãs
intelligit᷑ ꝑ vxoꝛẽ ſᷣm modũ decalogi ꝑ ſynodochen a ꝑ⸗
te totũ. Si nõ cõmunicãs:intelligit᷑ ꝑ rẽ ꝓximi.vñ ꝑ HG̊ᷣ
ſoluit᷑ vltimũ.Qã cũ ꝓhibet᷑ ↄcupiſcẽtia rerũ ꝓximi in⸗
telligit᷑ ꝓhiberi ↄcupiſcẽtia honoꝛis.vñ poſtmodum ad
explicãdũ addit᷑.nõ ſeruũ.nõ ancillã.vt inſinuet᷑ ꝓhibe
ri ↄcupiſcẽtia dñandi. ꝓpterea in cõcupiſcẽtia ꝑticulari
intelligit᷑ generalis.⁊ iõ ex ↄſequẽti ꝓbibet.¶ Ad illð
ðᷣo qð obijcit.patet iã rñſio.õ em̃ eſt hic ꝓhibitio ge⸗
neralis ſicut nec ĩ alijs pceptis.ſʒ ꝑticularis ↄcupiſcen
tie vxoꝛis ⁊ rerũ ꝓximi. Quare aũt iſtoꝝ plus qᷓ alioꝝ
determinatũ ẽ ſupᷣ qõne de diſtinctõe pᷣceptoꝝ decalogi
Ad illud ðᷣo quod obijcit de timoꝛe male humiliãte 2
amoꝛe male accẽdente.dðᷣm ꝙ radix pꝛcipalis omniũ

maloꝝx ẽ cõcupiſcẽtia.i.impꝛoba voluntas. ſecundaria

vᷣo timoꝛ male humiliãs:amoꝛ male accendens.vt ſicut
ſunt due ꝑtes iuſticie.vna declinare a malo cuius pꝛin
cipiũ ẽ timoꝛ.alia facere bonũ cuiꝰpꝛĩcipiuʒ ẽ amoꝛ.ita
ſunt due ꝑtes iniuſticie.declinare a bono cuiꝰ pꝛincipi⸗
um ẽ timoꝛ male bumiliãs:⁊ facere malũ cuiꝰpꝛĩcipiũ
immediatũ ẽ amoꝛ male accẽdẽs.⁊ vtraq; radix reducit᷑
ad ↄcupiſcẽtiã:ſic in tractatu de vitijs et peccatis decla⸗/
ratum eſt.

Mlembꝛum tercinum

Equit᷑ querere vtrũ hic ꝓhibeat᷑ actus in
teꝛioꝛ ↄcupiſcẽtie ĩ pꝛimo motu:aut ĩ dele⸗/
ctatõe:aut ↄſenſu.Et cũ ĩ pꝛimo motu in⸗
ueniat᷑ pᷣmo ↄcupiſcere:videbit᷑ alicui pꝛi
mus motus ↄcupie ꝓhiberi.¶ Cõtra. Pꝛimꝰmotꝰ nõ ẽ
ĩ ptate nr̃a.⁊ dic hiero. Anathema ſit ꝗ dicit deũ aliqð
impoſſibile pᷣcepiſſe. Relingꝗt᷑ igit ꝙ n phibet᷑ ↄcupia ĩ

pᷣmo motu. Itẽ nullus trãſgredit᷑ ĩ eo qð vitare ñ pt
vt dicit aug. Cũ igit᷑ pꝛimꝰmotꝰ vniuerſaliter nõ pocht
vitari.̊ in ᷣmo motu nõ erit tranſgreſſio.videlʒ pcepti
diuini. Kän io.Zripliciter pt accipi ↄcupĩa.vno mõ
appetitꝰ vegetabilis.⁊ talis ↄcupĩa inoꝛdinataẽ a fomi
te mouẽte h̊ ẽ a coꝛruptõe oꝛiginał culpe.Alio mõ ↄcu⸗
piſcẽtia ẽ appetitus ſenſibilis.⁊ ꝓut ẽ inoꝛdinata: eſta
mouẽte ſenſualitate cũ fomite.tercio mõ ↄcupiſcẽtia eſt
appetitus rõnalis.et ſic ẽ a mouẽte li.ar.volũtate.Dicẽ
dũ ꝗ̊.ꝙ pꝛimo mõ ↄcupĩa ẽ in ſuggeſtiõe.ſecũdo in dele⸗
ctatõe.f᷑cio in ↄſenſu.Rñdendũ igr.ꝙ ꝑ ſe ↄcupiſcẽtia
ꝓut ẽ ĩ ↄſenſu rõnis vł volũtatis ꝓhbibet᷑. Concupiĩa ðᷣo
q ẽ ĩ deleetatõe ſenſualitatis vel ex ſuggeſtione fomitis
in actu vegetabił ñ ꝓhibet᷑ ſimpliciter: niſi ſᷣm qd vt di
ctũ ẽ.qꝛ nõ ẽ ꝓhibẽdũ ne ille concupĩe ſint in nobis:qꝛ H
ẽ nobis impoſſibile:ᷣ ꝓhibet᷑ nob ne ſequamur eas ſᷣm
ꝙ dr ecci.xviij. Poſt concupias tuas nõ eas. re at eſt
ↄſentire. Ouas aũt ↄcupiſcẽtias ſuggeſtionis ⁊ delecta⸗
tõis nõ ẽ ꝓhiberi ꝓpꝛie: ̊ ex ꝓhibitõòe oſtẽdunt᷑ male et
vitande.ſicut ſupᷣ dictũ ẽ.

Membrum quartum

Oſtmodũ querit᷑.vtrũ ad idẽ pᷣceptũ ꝑti⸗
neat ꝓhibitio volutnatis ⁊ oꝑis. Ad qð
ſic Ro.j.Repletos oĩ iniꝗtate ⁊ homici⸗
dijs ⁊c̃. Glo. Mene dicẽ homicidijs plura⸗
liter.qꝛ pła ſũt homicidia.volũtatis.ſ.⁊ oꝑis.q̊ ad pła
p̃cepta ꝑtinet ꝓhibitio ⁊ volũtatis et oꝑis. Item pᷣs.
Appone inigꝗtatẽ ſuꝑ inigtatẽ eoꝝ. Glo.Qui malũ opꝰ
addit volũtati:iniquitatẽ addit iniꝗtati.¶ Item circa
mechiã et furtũ diuerſe ſũt ꝓhibitões oꝑis ⁊ volũtatis
q; ꝓpter opꝰdicit.nõ mechaberis.nõ furtũ facies. ꝛo⸗
pter voluntatẽ po dẽ.nõ ↄcupiſces vxoꝛẽ ⁊ ñ ↄcupiſces
rem ꝓximi. Itẽ diuerſa ſunt volũtas et actio exierioꝛ
mdiuerſis debẽt ꝓhiberi pᷣceptis. Cõtra.actio exteri
oꝛ ñ ẽ culpabilis niſi a malicia volũtatis.qꝛ ſicut dicit
dam̃.Actus inuolũtarij ñ ſunt culpabiles.Et dic aug.
ꝙ peccatũ adeo ẽ volũtariũ.ꝙ ſi nõ ſit volũtariũ nõ eſi
peccatũ.qᷓ vnaẽ trãſgreſſio volũtatis et oꝑis.ᷓ vna erit
ꝓhibitio. ¶ Itẽ idẽ ẽ finis malꝰvolũtatis ⁊ oꝑis.⁊ ideʒ
pꝛincipiũ mouẽs.ſ.libido. idẽ malũ.¶ Ieẽ vnꝰẽ otem⸗
ptodei ĩ volũtate et oꝑe.ꝭ idẽ reatotrãſgreſſiõis.̊ eadẽ
pꝓhibitio.¶ Itẽ ſi dicat᷑ idẽ pᷣceptũ erit ſi uꝑftua ꝓphibitõ
q̃ dr.nõ ↄeupiſces vxoꝛẽ:⁊ non cupiſces rẽ ꝓximi. exq̊
dictũ ẽ.nõ mechaberis.nõ furtũ facies.¶ Itẽ ſi volun⸗
tas ꝓ facto reputat᷑:vt dicit anctoritas. q; qᷓuis tibi ꝓ
facto reputat de ſi nõ potes:⁊ h̊ in bonis.⁊ in malis
volũtas ꝓ facto rputabit᷑. idẽ reputabit᷑ reatꝰ. eadẽ
erit ꝓhibitio vtriuſq;. Solutio.dðm.ꝙ refert cũ vo⸗
lũtatẽ ſequit᷑ opꝰ.et cũ non ſequit᷑.Cũ aũt opus ſequit᷑
duplex ẽ ↄſideratio. Aut em̃ volũtas ⁊ opus referũtur
ad radicem.aut cõſiderantur in ſe.Contingit ergo pec⸗
catũ eẽ in volũtate nõ ſequẽte oꝑe.e ergo iudei caꝛna
les et rudes extimarent ſolam culpam eſſe cuʒ opus co
iungitur voluntati. ſepaꝛatim pꝛobibenda fuit mala vo
luntas. Item ſi conſideretur voluntas in ſe et opus ex⸗
terius in ſe.alie ſunt circũſtantie boni debite actui exte
rioꝛi qᷓ voluntati.quia diuerſificãtur modus. locus tẽ⸗
pus.et quedam alie circũſtãtie:quis circũſtantia finis
ſit eadem. Si ergo vt dicit aug. peccatum eſt actus inci
dens ex defectu boni.alius aũt ẽ defectus actus bincin⸗
c. ergo ᷣm hoc aliud peccatum. Gemmanqda ergo erit
pꝛohibitio voluntatis et operis vt illud iudicaret. Si
aũt attẽdatur voluntas et opus ſequens in radice. li/
bidine et intentione:idem erit.Lex igitur dei Em ratio
nẽ lationis ꝑfecta vtrũq; docuit.Nam in aliquibus ꝓ⸗
pter vnitatem radicis qua vnum ſunt voluntas et opꝰ:
vna ſola pꝛohibitõne vtrũq; interdixit. vt in homicidio
et falſo teſtimonio. In aliquibo vo differẽti pᷣcepto pꝛo⸗
pter defectum et inoꝛdinatõem: ⁊ in vtroq; diflerentem

9
.

Nneſtio

vtrũq; ꝓhibuit vt in mechia ⁊ furto.Que aũt ſit ratio
quare iſta pluſqᷓ alia: dictũ eſt ſupᷣ qõne de diſtinctõne
pᷣceptoꝝ decalogi.Rñdendũ igit ell.ꝙ pctm volunta⸗
tis ⁊ oꝑis vnũ ſunt ĩ radice ⁊ intentõe.bᷣ duo pcta ĩ de⸗
fectu inoꝛdinatõis.⁊ iõ cũ volũtatẽ ſeq̃tur opꝰ: magis
dupler per̃m dr qᷓ duo vel vnuʒ.nec ſuꝑfluit ꝓbibitio:
ſiẽ oſtenſuʒ ẽ. Et ꝙ dr.volũtas/p facto reputat᷑:hᷣ ñ in⸗
telligit᷑ niſi de volũtate plena. SPlena at᷑ volũtas eſt qᷓ
qntuʒ ĩ ipſa ẽ exiret in opꝰ:ſi daret᷑ facultas.Pꝛetẽa ⁊
ſi reputat᷑ ꝓ facto talis volũtas qtum ad reatuʒ radi⸗

cis:nõ tñ oĩno ideʒ ẽ ᷓtum ad defectũ inoꝛdinationis:

er hoc ꝙ nõ eſt cũ tebitis circũſtantijs.4:. Deinde qᷓren
dum eẽt vtrũ eſſet maioꝛ reatꝰ volũtatis qᷓ; oꝑis: Bill
terminatũ eſt ĩ tractatu te vicijs qõne de ↄꝑarõe pec
catoꝝ. NQuerit᷑ tñ ſi ꝓphibet᷑ actus coꝛdis cũ dr.no

ↄcupiſces.in qͥ ſuphahũdat euãgeliuʒ a lege.⸗ Item ſi

hec nõ eſt vera dria q̃ poſuerũt ꝙ lex cobibet manũ nõ
aĩm:euangeliũ ᷣo aĩm.¶ Ad qð intelligẽdũ.ꝙ lex bic
ꝓhibet actũ coꝛdis.niſi em̃ eẽt in lege ꝓhibitũ:putare⸗
tur eẽ ↄceſſum. Conpiaʒ em̃ neſciebã eſſe pctm: niſi lex
diceret nõ ↄcupiſces. Ro.vij. Suꝑbabũdat tñ euãgeli
um a lege ĩ generalitate ꝓbibẽdi ⁊ expᷣſſione. In gene⸗
ralitate:qꝛ inoꝛdinatõ ᷣm actũ cordis in ꝓximũ gene⸗
ralius ꝓbibet᷑ in euãgelio qᷓ; hic. Quinto em̃ mat᷑.ꝓhi⸗/
betur actꝰcoꝛdis inoꝛdinatꝰ:⁊ ſᷣm vim iraſcibilẽ ⁊ ᷣm
vim ↄcupiſcibilem: bic aũt tm̃ ſᷣm vim ↄcupiſcibilem.
vñ abundat enãgeliũ in generalitate ꝓhibẽdi. In expᷣſ
ſione etiã abundat.qꝛ expᷣſſiꝰꝓhibetur inoꝛdinatõ coꝛ
dis iĩ euangelio qᷓ; in lege. In lege em nõ ꝓhibet᷑ niſi i⸗
oꝛdinatõ affectõis cum dr.iõ ↄcupiſces.In euãgelio
vᷣo phibeẽ᷑ intentõ cogitatõis..aloath.v.vbi dẽ. Si vi⸗
deris mulierẽ ⁊c.hoc ẽ ſi oculũ hẽat intentõe coꝛdis in
mulierẽ cogitãdo vt cõcupiſces eam:iam mechatus es
⁊c.Et hoc infra pleniꝰ declaꝛabitur.

Nueſtio.xxxix.de erxpla

natione vecalogi.

Voniã ᷣm apoſto

lum dicentẽ. Sumꝰ ſapientibo ⁊ inſi⸗
pientibo debitoꝛes.pꝰ diſputatõeʒ pᷣce
ptoꝝ decalogi q̃ ꝑtinent ad ſiudiũ ſa⸗/
pientũ:dicenda ẽ bꝛeuiter explanatio
pᷣceptoꝝ ad inſtructiõeʒ fimpliciũ.Ad quorum expla⸗
nationẽ quedaʒ p̃ambula ſunt dicenda:vt cetera clariꝰ
videãt᷑.ſ.Quid pᷣceptuʒ ⁊ q̃ diuiſio pᷣcepti generaliter.
NQue diuiſio pᷣceptoꝝ legis nature.Que diniſio pꝛece⸗
ptoꝛuʒ legis ſcripte.Que diſtinctio pꝛeceptoꝛum legis
moſayce.Qualis inteiligentia ſinguloꝝ pꝛeceptoꝛum
legis vecalogi.

Membrum prunũ

Irca pꝛimũ notandũ.ꝙ pᷣceptuʒ ẽ iuſſio
vel imperiũ ſaciẽdi aliꝗd:vel nõ faciendi
Faciendũ aũt dr qð ẽ debitũ vt honoꝛaꝛe
pr̃em.i2õ faciendũ at᷑ qð ẽ debitũ nõ ſie⸗
ri:vt mechari.Juſſio vel imperiũ ẽ ſuꝑioꝛis: ſicut obe/
dire minoꝛis.vñ ſic põt deſcribi. Juſſio ẽ volũtatis ſu⸗
perioꝛis expᷣſſio ð faciendo vel nõ faciendo ei ꝗ inferi⸗/
oꝛ ẽ. Ptz generalr poſita rõ pᷣcepti. Mꝛeceptuũ eſt ⁊c.
4lMotandũ aũt ꝙ pᷣceptoꝝ aliud ẽ affirmatiuuʒ:qð ẽ
de faciẽdo.vt honoꝛaꝛe pr̃em. Aliud ẽ qdð ẽ negatiuum
qð ã de nõ faciendo:vt non occides. Et dat᷑ iſia diuiſio
Em rõnem cauſe foꝛmalis pᷣcipiendi.Differũt ̊ effectu
pᷣceptũ affirmatiuũ:qð reſtricto noĩe ſolet dici pᷣceptuzʒ
⁊ pᷣceptum negatiuũ:qð. ꝓhibitõ dr.qꝛ affirmatiuũ ob
ligat ſemꝑ.i.in om̃i tꝑe:ſᷣ nõ ad ſemꝑ.i.nõ ad om̃e tꝑs
Zegatiuũ aũt obligat ſemꝑ ⁊ ad ſemꝑ. Et boc intelli⸗
ge de pceptis decalogi.i.iuris natuꝛalis.vbigr̃a.hono

ra pr̃em pᷣceptũ eſt affirmatiuũ:qð obligat me ſemper

/ (o

3

xxxix.

quia ſemper teneoꝛ ad honoꝛandum patrem: ſed tamẽ
nõ ad ſemꝑ honoꝛandũ.Qon em̃ eſt poſſibile nec expe⸗
diens:vt ſemꝑ honoꝛẽ eum:ſᷣ cum tpᷣs reqrit.i Aegati⸗
uum pceptũ ſemꝑ obligat:ſicut nõ mechaberis.qꝛ ſem
per teneoꝛ et quocũq; tpe non mechari. Iem pꝛece/⸗
ptoꝛum aliud nature.aliud diſcipline. aliud legis ſcri⸗
pte. Pꝛeceptũ nature eſt neceſſitatis diſcipline debiti.
Cegis ſcripte honeſtatis:ſicut patebit.

MNlembrum ſecundũ

Receptũ nature d̃ duobus modis.Ael
qð ẽ datum ꝓpter naturam. vt creſcite et
mitiplicamĩ Geñ.ix. Vel qð ẽ ſᷣm dicta⸗
men rõnis faciẽdũ: vt nõ facias alij qð ti
bi nõ vis fieri. ho.iiij.¶ Item natura driam bʒ ante
petm cum erat bñ inſtituta:et pꝰpctm cũ eſt coꝛruꝑta.
Et iterũ pꝰpctm dr̃.anteq eſſʒ multiplicata:⁊ poſſcᷓ ẽ
multiplicata.Scðm boc pꝛecepta nature recipiut diui
ſionem.iQam quedã reſpiciũt naturã bene inſtitutam
ſᷣm ꝙ omnia eſſe ↄmunia dicitur eſſe pꝛeceptum natu⸗
re ſiue iuris naturalis a ſanctis.Quedã vo reſpiciunt
naturam bñ̃ inſtitutã et coꝛruptam ante multiplicatio
nem. vt creſcite et multiplicamini.Quedam naturam
ſm omnẽ ſtatum.ſ.añ coꝛruptõeʒ ⁊ pꝰ. Añ multiplica
tionẽ ⁊ poſt. Uñ nõ facias alij ⁊?c.· Diidamꝰꝗ pꝛece
ptum nature. aut eſt datũ. aut innatũ. Si eſt datum:
aut eſt datum ꝓpter naturã ↄſeruandã ᷣm actũ nutriti
ue. vt geñ. ij. De om̃i ligno paradiſi comede.Aut pro⸗
pter naturã multiplicandã ᷣm actũ generatiue. vt cre⸗
ſcite et multiplicami Geñ.ij.⁊.ix.Si innatũ.iuxta il⸗
lud Ro.ij. Si gentes naturalr ea que legis ſunt faci‚⸗
unt:eiuſmodi legem nõ habentes ipſi ſibi ſunt lex: qui
oſtendñt opꝰſcriptũ ĩ coꝛdibo ſuis. Hec ſcriptura inna
ta eſt cuilibet. Pꝛeceptuʒ & inſitum eſt ↄſcie cuiuſlibet
Fm dictamen rõnis de faciendo vel nõ faciendo:hoc vᷣo
recipit diuiſionẽ.am aliud ẽ oꝛdinatum in cxũ ſicut

diligere creatoꝛẽ ſuꝑ om̃ia:et obedire ei in omibo⁊ ſu⸗

per om̃ia: qdð eſt inſitũ cuiuſlibet ↄſcie. Aliud ẽ manife
ſtatiuũ ordinis in ꝓximum.et boc duobo modis.ſ.ſᷣm
viã innocẽtie.vt illud Tho.iiij. Oð ab alio odeꝛis tibi
fieri ⁊c̃. Et ſᷣm viã bñficentie.vt ẽ illud math.vij. Que⸗
cunq; vultis vt fociãt vobis boĩes:vos eadẽ facite illł.
Hec ẽ igitur dr̃ia pᷣcepti nature ſiue legis naturalis.
Preceptuʒ vᷣo diſcipline generałr eſt pᷣceptuʒ datum
ad ꝓbationẽ. vt hõ ſciat deo ſe debere obedientiaʒ:non
tm̃ in expedientibo vel honeſtis:ſᷣ etiã in indiffeꝛentibo
⁊ hoc recipit diuiſionẽ.Naʒ aliqð pᷣceptũ diſciplie da
tum eſt ad ꝓbatõeʒ obediẽtie.vt illud pceptũ negatiuũ
datum ade geñ.ij.De ligno ſcie boni ⁊ mali non come⸗
ces. Quoddã ad ꝓbationẽ fidei.vt illud datuʒ abꝛabe
Beñ.xxij.Tolle filium tuum quẽ diligis yſaac: et ẽ p⸗
ceptum affirmatiuum.

Membrum tercium

Kenotata eſt dr̃ia pᷣceptoꝝ legis natuꝛa
lis nunc ꝓſequamur dram legis ſcripte.
qᷓ;dtum ad moꝛalia:quia q;tuʒ ad alia pla
num eſt ꝙ quidam poſuerunt in duobo.
ſcʒ in obligatõne ⁊ fine.In obligatõne qꝛ pᷣcepta legis
naturalis non tenemur implere ex caritate.pᷣcepta vᷣo
legis diuie tenemur implẽ ex caꝛitate.Et h̊ dicũt ꝓpteꝛ
illud.j.ad thi.j.Nnis pᷣcepti ẽ caritas.⁊ implẽtibo pᷣce
pta ꝓmittit᷑ vita etna.Ex q̊ ſegtuꝛ ꝙ in oĩ pᷣcepto legis
ſcripte includit᷑ modꝰgr̃e.ſ.ex caꝛitate.In pᷣcepto natu
re includit᷑ modꝰnature.ſ.vt fiant ex naturali pietate.
nam põt aligꝗs facè alij qdð ſibi vult fieri ex dolo vel ꝓdi
tõne. Eñ reſingꝗtur ꝙ cointelligit᷑ ex natali pietate iĩ oĩ
pᷣcepto iuris naturalis.⸗ Iteʒ motꝰnature ſemꝑ refle⸗
ctitur in ſeipᷣm.ſ.ↄmodũ ꝓpriũ.vñ he q̃ ex lege natura⸗

li ꝓcedũt oꝑatões tendũt in bonũ expediẽs ⁊ ↄſentaneũ

7 1 22
RXrf
—. ſu 'Pa pt⸗ 1QAαν

—

C /

9
Nestabe

Ar re ſl⸗ Prer

E e Benn
—

PeW . San

—

—

nature:motus vo gratie ſemꝑ eſt idem. Qam pꝛecepta
legis ſcripte quoꝝ impletio ſm tenoꝛẽ ſuũ manat a g⸗
tia:qð piʒ ꝗa finẽ hñt caritatẽ tendunt in bonũ: qð dr
honeſtũ m ſe.⁊ ideo ſupᷣ aſſignata eſt rõ illiꝰdiuiſiõis
p̃ceptũ nature.diſcipline.⁊ legis ſcripte.ꝗa pᷣceptũ na
ture.ſm ſe expediens.diſcipline indifferens. legis ſcri
pte honeſtũ.¶¶ In fine etiã differũt:qꝛ pᷣcepta legis ſcri
pte data ſunt ad merendũ vitã eternã pꝛimo ⁊ ꝑ ſe.pꝛe
ceptum ðvᷣo nature ad habilitandũ ad vᷣtutes polliticas
vt ꝑ uᷣtutes polliticas diſponat᷑ homo ad vᷣtutes theo⸗
logicas:q̃ faciũt dignũ vita eterna.Sic em̃ eſt ↄueniẽs
ordo:vt homo ꝑ pᷣncipia iuris naturalis deſcripti ĩ cõ
ſcia habilitet᷑ ⁊ exerceat᷑ ad vᷣtutes polliticas.Et ſic fa
ciẽti hoĩ qð ĩ ſe eſt: ſic diſpoſito infundat᷑ ga et vᷣtutes
q̃ faciũt gratũ deo.ᷣ illud diſputatõnis ẽ: ideo põt po⸗
ni dr̃ia certioꝛ. Dicamꝰꝗ̊ ꝙ differũt ꝑ explicitũ ⁊ ĩpli⸗
citum:ſicut pᷣceptũ legis moꝛale ⁊ euangelij.naʒ quod
lex naturalis q eſt inſita cõſcie cuiuſlibet hʒ implicite:
lex ſcripta decalogi hʒ explicite.verbigra. lex naturał
dicit.nõ facias alij ⁊c. lex ſcripta explicat non occides
⁊c.Fᷣm ꝙ dicit aug.

Nlembrum quartũ

Iſtinctio pᷣceptoꝝ veteris legis ponit᷑ ſiẽ
ſupᷣ oſtenſum eſt: in moꝛalia.iudicialia.
cerimonialia.Doꝛalia ſunt vt q̃ in deca
logo.Judicialia ſunt vt que in deciſione

cauſaꝝ inſtituta ſunt. vt ea de quibo Exo. xxj. Hec ſũt

iudicia q̃ ꝓpones eis.Cerimonialia in figurã futuroꝛũ
inſtitue bant᷑.vt ea oĩno q̃ de ↄpoſitõne tabernaculi:⁊ ð
ſacrificijs:⁊ hꝰ mõi.Cuiꝰdiuiſionis ratio ſic põt ſumi.
Nð iubet᷑:aut iubet᷑ ꝓpter ſigẽndũ quo ad intellectum.
7 ſub hac ratõne oĩa cerimonialia iubent᷑.aut iubet᷑ ꝓ
pteꝛ opandũ quo ad effectũ.Et hoc duobo modis.quia
aut ẽ oꝑpanduʒz ſimptr vłr ⁊ ?m om̃e tpᷣus: ⁊ ſic moꝛale

ſimplr dico:qꝛ nulla determinatõe addita faciendũ vł

nõ faciendũ eſt.vt honoꝛa pr̃em. i¶ 2õ occides.vlłr dico
q̊ͥ ad omes:qꝛ ᷣm dictamen coĩis rõnis faciendũ vel nõ
faciendũ eſt.ſᷣm om̃e tpᷣs ꝗa nullũ tpᷣus eſt in qͥ nõ obli
gent᷑ ad faciendũ vel nõ faciendũ:qᷓuis nõ ꝓ quocunq;
tꝑe.Aut h̊ eſt oꝑandũ Fᷣm ꝗqd ꝑticulariliter. ⁊ qdtum
ad aliqð tpᷣs:⁊ ita iudiciale.vt qui furatꝰſuerit reddet
quadruplũ aut ꝗntuplũ.xxij.Ero. m ꝗd dico: quia ĩ
caſu.nã ſi ↄtingeret ꝙ aliꝗs in extrema neceſſitate fuiſ
ſet furatꝰpanẽ aut veſtes.⁊ hoc cõſtaꝛet cũctis.nunꝗd
cũ tali hmõi iudiciũ exequendũ eẽt:conſtat ꝙ nõ prece
ptum g iudiciale reſpicit cãm. Et ideo ſᷣm qd oꝑandũ
vel nõ oꝑandũ demõſtrat᷑ ꝑ pᷣceptũ iudiciale.Paꝛticu
lariter dico.ꝗa nõ qͥ ad om̃es eſt iſtud iudiciuʒ.ĩmo in
terꝛa illa vbi fures ſunt latrones:̊ eſt inteꝛfectoꝛes ho
minũ vt eos ſpolient.iudiciũ eſt vt ꝗ furat᷑ ſuſpendat᷑.
Nuo ad tps dico.i Iam apud eoſdẽ hoĩes.ſ.iudeos ð
eodẽ iudiciũ variat᷑.vt fur in lege puniebat᷑ vel quadꝛu
plo.Exo.xxij.vel ꝗntuplo vel ꝗnte ꝑtis additõe.vt nu⸗
meri.v. Poſtea vᷣo crelcente malicia hoĩm iudiciũ agẽᷓ

uatũ eſt.vt, ꝓuerbᷣ.vj.vbi dr.qui furat᷑ dephenſus red

det ſeptuplum.¶¶ Diſtinguunt᷑ legis pᷣcepta rõne latio
nis ipſoꝝ pᷣceptoꝝ:ſiue iniũctõnis.qꝛ cerimonialia la
ta ſunt pᷣncipaliter in figurã pᷣceptoꝝ.moꝛalia ⁊ iudi⸗
cialia in demonſtratõeʒ faciendoꝝ vel nõ faciendoꝛuʒ.
Sed differenter. qꝛ moꝛalia demonſtrant facienda ᷣm

ſe ⁊ ᷣm om̃e tempus.iudicialia facienda ex cauſa:⁊ ſᷣm
aliquod tempus.

Membrum quintũ

Vnc reſtat intendere circa expoſitõnem
5pceptoꝝ decalogi.⁊ accipiamꝰipſa verba
ꝓut ſcripta ſunt in Exo.xx. Sciendũ ꝗ̊
ꝙ ipſi decalogo pᷣponit᷑ quaſi titulo tłis.

Ego ſum dñs deus tuꝰ ꝗ eduxi te de terꝛa egipti de do⸗

Re N X cal. Be 4. Pnt „02

4 ¹.

mo ſernitutis. In quo oſtenduntur duo. Quis loqua⸗
tur in decalogo.et cui loquat᷑.Loqꝗtur deꝰ? trinitas.vnꝰ
in eſſentia: trinꝰin ꝑſonis:et h̊ eſi qð dr.Ego ſum dñs

deus tuus.ioĩe dñi intelligit᷑ potentia: in q̃ magnifi-

catur pater.oĩe dei ꝗ interpᷣtat᷑ theos grece.i.vidẽs
intelligit᷑ ſapia in qua magnificat᷑ filiꝰ. In/ ꝓnoie poſ⸗/
ſeſſiuo qð loco determinatõnis addit᷑ſ.tuus inſinuat᷑
bonitas ꝑ cui ꝑticipatõeʒ efficit᷑ meus vel tuus: ĩ qua
magnificatur ſpũſſcts. Inſinuat᷑ & ꝑ iſta tria vocabu⸗
la dñs deus tuus:pateꝛ? filiꝰ ⁊ ſpuſſcts. Enitas vo eſ⸗
ſentie ꝑ hoc ꝙ ſingulariter dr. Ego ſum. Ecce pʒ quis
logꝗtur. Cui loꝗtur inſinuatuꝛ:qꝛ illi gło ꝗ eductus
erat de egipto.vñ dixit. Qui eduxi te ⁊c. In qͥ attendẽ⸗
dum eſt ꝙ pcepta decalogi ſunt innata ↄſcie cniuſlibet
rõnalis creature.ſunt etiaʒ data expᷣſſis vocibo ſicut h

dicit᷑. Sciendũ ꝙ; pᷣcepta ſᷣm ꝙ innata reſpiciũt oms

Im data tm illu ꝓylm. quia tm illi populo verbis ex⸗
pſſis dabant᷑ quẽ dns eduxit de egipto ad lĩrſam. Tam
ſpũaliter effectꝰtriplex rndens apꝛopꝛiatis trinitatis

tangit. cũ dicit.eduxi. te ⁊c. Educere em̃ eſt potentie.ð
terꝛa egipti ſapie.de domo ſeruitutis.bonitatis. Egi.

ptus em̃ tenebꝛe interp̃tatur in qͥ erꝛoꝛ infidelitatis:do⸗
mus ſeruitutis.reatꝰpct᷑i.ꝗ em̃ facit pctm ſeruꝰ eſt pcti
Dicit ᷣ. ego dñs ꝗ te eduxi.ſ.ꝑ potentiã.deus ꝗ te edu⸗
ri de terꝛa egipti.i.ð tenebꝛis erꝛoꝛis 2 infidelitatis ad
intelligentia veritatis.ego tuus ꝗ eduxi de domo ſerui
tutis.i.reatu pcti ⁊ pꝛauoꝝ moꝝ ad libertatẽ gre ⁊ af
fectionem bonitatis. *

Bequitur poſt titu .S. j.
lum decalogi.Pꝛimũ mandatũ eſt.nõ hẽbis veos alie
nos ⁊c.⁊ non facies tibi ſculptile ⁊c. Et continet duo.
pᷣceptionem:et cum ↄminatione ꝓmiſſionem. In pꝛece
ptõne vᷣo ↄtinentur tres clauſule. Pꝛima eſt non babe
bis deos alienos:in qua ꝓhibetur ad litterã ydolatria
qua colitur creatura ſpualis.vnde Oꝛig.in glo. AUnge
los quibus gentes cõmiſit excelſus deos apyellat ſcri⸗
ptura.deos quaſi a deo datos. VUnde.ego dixi dij eſtis
Secunda clauſula eſt.non facies tibi ſculptile:in qua
pꝛohibetur ydolatria:qua colebt imagines alicuius
rei naturalis et ſpecificat cum addit.neq; eoꝛum que i
celo ſunt:vt ſolis ⁊ lune:et que ĩ terꝛa vt hbominis ⁊ bo

uis et ſimilium.et que in aquis ſub terra.id ẽ piſcium.

Sed dubitat aliquis ꝓpter hoc ꝙ dicitur aqua ſbᷣ teꝛ
ra:cum terꝛa n aturaliter vt grauiſſima teneat locuʒ i⸗
ferioꝛem mundi.id ẽ centrum. ꝓuerbi.xxv. Celum ſur
ſum.terꝛa deoꝛſum.⁊ intelligit᷑ aqͥs ſub terꝛa dici ꝓpter
aquas que recipiuntur in venis terꝛe.vnde erumpunt
fontes ⁊ flumia.et rõne illaꝝ aquaꝝ dicit᷑ terꝛa ſupeꝛ
aq̃ͥs. Silr in p̃ᷣs. Qui firmauit terꝛã ſuꝑ aq̃s.Reſpctu
aut oceani ꝗ circuit totã terꝛã: ⁊ ſuꝑeminet:vt nata mi
nus grauis non dicit᷑. Dubitabit etiã te hoc ꝙ dr.non
facies ſculptile nec omnẽ ſimilitudinẽ: ergo xpᷣiani qui
faciũt imagines ſunt ydolatre. Rñ/ ꝑ determinatio
nem ſequentis textus.non adoꝛabis: neq; coles.quaſi
non facies ad adoꝛandum vel colendum. Xpᷣiani autẽ
non faciunt ad adoꝛandum vel colendum: ſed ad mẽo⸗
randum.et omnis ille honoꝛ qui exbibetur imagini ad
pꝛothotipum refertur:ſicut dicit dam.j.ad pᷣncipalem
foꝛmã.i.ad illam rem cuiꝰẽ repntabilis. Nonoꝛ autẽ ꝗ
exhibet᷑ ſctis vel bre virgini ẽ honoꝛ dulie ⁊ non latrie.
Dulia em̃ eſt honoꝛ debitꝰcreature inqᷓtum eſt aliquid
diuine bonitatis ꝑticipatiua. Latria aũt eſt honoꝛ ſo⸗
li dro debitus inꝗtum eſt pꝛincipium creans ⁊ conſer⸗
uans:⁊ pꝛincipium omnis rei.¶ Nota differ entiaʒ in⸗
ter colere et adoꝛare.nam colere eſt actu interioꝛi ſcili⸗
cet affectu. Adoꝛare eſt actu exterioꝛi.vnð glo. Poteſt
quis inuitus adoꝛare adulando regibus vel toꝛmenti
metu cum ſciat ꝙ y dolum nihil eſi. Colere vo eſt his
affectu et ſtudio mancipari. Utrunq; ergo reſecat vt

la⸗
n
Ne
Dn
nice
po
huct
iqn
tabn
eh
is
etn
ence⸗
ſlbet
tuth
ofñ⸗
er,

QNueſtio

nec affectu coles:nec ſpẽ adoꝛes.Collige ergo omnem

driam latrie ex his clauſulis. IJdolatria eſt exhibitio
honoꝛis ſoli deo debiti creature. Aut &̊ exbibet᷑ actu ĩ⸗
terioꝛi:ꝓpter qð dicit᷑non coles.Aut exterioꝛi: ꝗꝓpter
qð dicit᷑.nõ adoꝛabis.¶ Item honoꝛ exhibitſiue hoc
modo ſiue illo aut ẽ exhibitus creature ſpũali.vñ non
habebis deos alienos. aut coꝛꝑali. 7 H̊ duptr. aut ima
gine ficta:qᷓ nulliꝰrei eſt repntatiua vnð nõ facies ſcul
ptile.aut imagie vera.i.alicꝰrei repntatiua.vñn dic.ne⸗
q; omnẽ ſimilitudinẽ celeſtiũ.terreſtriũ.aquatiliuʒ.· et
noĩe celeſtiü aues pñt accipi.quia aer celũ dr.vn aues
celi.xiij. mat᷑hec ſᷣm ſuꝑficiẽ lſre ꝓhibet pᷣmũ madatũ.
Adbuc amplius video in iſto pᷣcepto m ratiõeʒ bꝰ
pcepti allegoꝛicã.pꝛima clauſula oñdit iudeos ⁊ ſarꝛa⸗
cenos ydolatras.ſcðᷣa hereticos.tercia xpᷣianos pecca
toꝛes. Pꝛima eſt nõ hẽbis deos alienos. Habẽt ſarꝛa⸗
ceni ⁊ indei deos.Machometũ ſarꝛaceni.MMeſſiaz fu⸗
turũ iudei.i.antixpᷣm. Sarꝛaceni machometum fuiſſe
ſuũ ꝓpham credũt. Judei ſuũ meſſiã maximũ foꝛe inſa⸗
niendo ↄtendũt. Hñt ꝗ̊ eos alienos.i.ꝓphas.pbete
em̃ dicunt᷑ eo ꝙ ad illos ſermo dei factus ſit. Johᷣ.x. il⸗
los dixit deos ad quos ſᷣmo dei factꝰeſt.Cõuincuntur
& de ydolatria:qꝛ deos hñt alienos.i.ꝗꝓphᷣas.. Scða
clauſula ẽ. Non facies ſculptile. Faciunt heretici ſcul
ptilia:cũ fingũt deũ eſſe qð nibil eſt.non em̃ de deo cre⸗
dũt niſi qd imaginatiõe ⁊ fantaſia ↄfingũt.yſa.xl.Cui
ſilem feciſtis den:aut quã imaginẽ ponitis ei: nũquid
ſculptile?: Tercia clauſula ẽ. Mon facies ſiłitudineʒ

eoꝝ q̃ in celo ſũt ⁊c̃.Ifacit xpᷣianꝰ pctor ſiłitudinẽ:quã

colit vt deuʒ. Siẽ em̃ dicit hiero. Qð quis plłꝰvenerat᷑
amat:hoc illi deꝰẽ.Colit ſuꝑbus ⁊ ambitioſus ſimi⸗
litudinẽ eoꝝ q̃ in celo deſuꝑ.qꝛ ſuꝑ omia diligit pꝛela⸗
turã.Dañ.xj.Oeũ maoʒim in loco ſuo veneꝛabit᷑.dici
tur de antixrpᷣo.qm̃ ambitioſiſſimꝰmaoʒim babitaculũ
foꝛtitudinis eoꝝ.Colit cupidꝰſimilitudinẽ eoꝝ que in
terꝛa.Col.iij. Nuaricia ẽ ydoloꝝ ſeruitꝰ.Colit carna⸗
lis ſilitudinẽ eoꝝ q̃ in ags.i.delicijs. Phił.iij. Quoꝛũ

devventer eſt:⁊ gloꝛia in ↄfuſioneʒ eoꝝ.Ecce habes pᷣ/
mi mandati pꝛeceptionem. Sequitur cum ↄminati

one ꝓmiſſio.Ego ſum dñs.et pꝛimo ↄminatio cum dĩ
Yoꝛtis zelotes.vt augeꝛet᷑ timoꝛ tranſgꝛeſſionis.ſecun/
do ꝓmiſſio ibi. Jaciẽs miſcdiaʒ vt augeret᷑ timoꝛ obe/
ditõnis.Cõminatio vo eſt vindicte iniquitatis patꝛuʒ
in filios vſq; ad terciã ⁊ quartã generatõeʒ.4! De q̊ du
bitabit aliquis ꝓpter illud verbum Eʒzech.xviij· Filius
non poꝛtabit inigtatem patris ⁊c. Ad quod reſponde
tur ꝑ ſequentẽ determinatõem textus:q̃ dicit.eoꝝ qui

oderũt me ꝑ imitatõeʒ paterne malicie. Lerciam vo ⁊

uartã generatõeʒ ponit:gꝗa tantũ ſolent viuere pr̃es.
9 6. „*2* 94 — „» 0
Punit᷑ ̊ in filijs toto tꝑe vite ſue:ad quos exemplũ ini

quitatis trãſmiſerũt.Dꝛomiſſio aũt miſcdᷣie ẽ ĩ millia

id ẽ in infinitũ diligentibo ⁊ cuſtodientibo p̃cepta:in q̊
oſtendit᷑ inqᷓtum miſedia excedat iuſticiã.

Becundũmanda S. ij.

tum ⁊.iQõ aſſumes nomẽ tei tui in vanũ. Cõſiat ꝙ ſic

ſup oſtenſuʒ ẽ.hoc pᷣceptũ oꝛdinat ad reuerentiã verita
tis ſumme.Ideo /ꝓhibet᷑ hic iurare ſine cã:vel peioꝛaẽ
Vterq;ʒ em̃.ſ.ꝓ nihilo iurãs ⁊ falſo iurãs aſſumit no⸗
men dei ĩ teſtimoniũ.ſue locutõis:łᷣ in vanũ.qꝛ ille ſine
cã noĩando ſummã veritatẽ:iſte noĩatam ↄtẽnendo.tñ

qꝛ idẽ eſt iuraꝛe qð nomẽ dei aſſumẽ.notandũ bꝛeuiter

ꝙ iurare ẽ nomẽ dei aſſumẽ in teſtimoniũ ſue locutõis.
qð fit duobo modis.ſ.vel aſſerẽdo de pñti vel de p̃teri⸗
to:vel ꝓmittẽdo de futuro.vñ diſtinguit᷑. iuramẽtũ ali
ud aſſertoꝛiũ.aliud ꝓmiſſoꝛiũ.In vanũ inrare ꝓhi⸗
betur hic. Juramentũ aũt vanuʒ determinari põt:qð
caret aliq illaꝝ triũ ↄditionũ:q̃ ponunt᷑ hiere.iij. Ju⸗
rabitis viuit dñs in veritate ⁊ iuſticia ⁊ iudicio. Dicit
ibi glo.interlinearis. Hos tres comites dʒ habere iu⸗

xxxix.

ramentum. Et ſumitur veritas ex parte iurantis.iuſti
cia er ꝑte eius qð iurat᷑:iudiciũ ex ꝑte circũſtantiaruʒ
vtriuſq;. Veritas em̃ debet eſſe in ↄſcia iurãtis:vt cre/
dat ita eſſe vt iurat:vt in iuramento aſſertoꝛio.vt iuro
ꝑ deum me ita vidiſſe.vel vt ꝓponat ita facere vt iurat
vt in ꝓmiſſoꝛio.vt iuro ꝑ deum me daturũ tibi decem.
Juſticia debet eſſe in eo qð iuratur. Opoꝛtet em̃ ꝙ ta⸗
le nõ repugnet iuſticie:hoc eſt ꝙ ſit licituʒ.Si em̃ eſſet
ↄtra legem dei vel p̃ᷣceptum eccleſie:iam non eſſet iuſti
cia in eo qð iurat᷑. In circũſtãtijs ᷣo attendit᷑ iudiciũ.
ſcʒ diſcretõnis:vt diligẽter attendat᷑ et cauſa ꝓ qua iu⸗
ratur ⁊ modus.Si em̃ deſit cauſa iam dteeſt iudicium
diſcretõnis in circũſtantijs iuramenti. Seterminat᷑ er
go iurare ĩ vanũ.iurare vel ſine veritate:vel ſine iuſti⸗
cia:vel ſine iudicio.qð planiꝰerit.⁊ quid ſit in vanũ iu
rare.ſi ponamꝰcauſas ꝓpter q̃s licet iurare.q Qotan⸗
dum & ꝙ cauſa mali iurat᷑:⁊ cã boni. Cauſa boni mł⸗
tipliciter. vel veritatis.vel pacis.vł amicitie vel obedi
entie. Cauſa veritatis dupłir iurat᷑.vel cã veritatis ſũ⸗
me credende.cuiꝰcauſa iurat paulꝰcũ dicit. Teſtis eſt
mihi deꝰ.Et ipᷣe dñs. Amẽ amẽ dico vobis.vt veritas
credendoꝝ quã pᷣdicabat aſtrueꝛet᷑ in coꝛdibo auditoꝝ
Vel iurat᷑ cã veritatis create:ſic̃ iurant teſtes ĩ cauſis
ꝓ veritate alicꝰfacti maĩfeſtanda.deut.xix. In oꝛe du⸗
oꝝ vel triũ ſtabit om̃e verbũ.¶ Rõne vᷣo pacis refoꝛan
de iurat᷑ vt iacob ⁊ labã.Geñ.xxxj. Jurauit g iacob la
ban ꝑ timoꝛeʒ pr̃is ſii yſasc.Cauſa ðᷣo amicitie refoꝛ⸗
mande iurat᷑ vt iherarite.Geñ.xxvj. Sit iuramẽtum
inter nos ⁊ ineamꝰfedus. Rõne obie fit iuramentuʒ
triplex.vel iuramẽtũ fidelitatis qð faciũt pᷣncipes regi
⁊ rex pᷣncipibo cũ inungit᷑.ij. Reg.v. Venerũt ſeniores
iſrael ad regẽ in ebꝛon:et ꝑcuſſit cũ eis fedus coꝛã dño
Uel fit iuramentum ſubiectõis:ſic̃ abbates ep̃is:⁊ epᷣi
metropolitanis.⁊ ꝓ ſu biectõis recognitõne. Sudic̃.xj.
Oñs ꝗ audit ipſe mediatoꝛ ẽ ac teſtis:ꝙ nr̃a ꝓmiſſa fa
ciemꝰ.iurauerũt pᷣncipes galaad ad iepte.Oel iuram̃/
tum obſeruatiõis:vt iurãt canonici:cũ dat᷑ canonia ꝓ
ↄſuetudinibo ſeruãdis.Exo.xx. Poſtq; dñs ꝑ moyſen
legem ꝓmulgauit iurauerunt ſe ſeruaturos ea. Et iſta

tria iuramẽta fiũt ꝓpter bonũ obie ſeruandũ:ſic igi᷑ in

ratur rõne boni.q¶ Rõne nꝛali iurat᷑ dupłr. vel ratione
mali vitandi.vel rõne mali expuꝛgandi.Kõne mali vi
tãdi ſic q fit ſacr̃m de calũnia: qð fit ĩ pᷣncipio cãꝝ ne
aliq̃ ꝑſonaꝝ int q̃ͥs lis ẽ calũniole aliã ĩpetat: nec alta
calũnioſe ſe defendat.Rõe mali expurgadi vt cũ iurat᷑
ꝓ expurgãda infamia.SDeu.xxj.Si ĩueĩat᷑ in terra ca⸗
dauer occiſi hoĩs:⁊ ignoꝛet᷑ reus:egredient᷑ ſenioꝛes ⁊
maioꝛes natu ⁊c̃.Lauabũt manꝰ ſuas ⁊ dicẽt. ¶Danꝰ
noſtre nõ effuderũt ſanguinẽ hũc ⁊c. Sic igit᷑ manife⸗
ſte ſunt cauſe: ꝗpter q̃s licet iurare et aſſumere nomen
dei in teſtimoniũ ſue veritatis. Nis ꝙ̊ demptis iurare
eſt aſſumere nomẽ dei in vanũ: ſilr peierare ẽ aſſumere
nomẽ dei in vanũ: qð nõ tñ fit tripliciteꝛ.vel iurando
ↄtra ↄſciam.vel iurado illicitũ:vel veniendo otra iura⸗
mentum. Mota illud pᷣceptũ nõ ſolũ intelligi ſᷣm p̃ᷣ⸗
dictã rõneʒ lr̃alem:ſ̊ etiã ſᷣm exceſſionẽ moꝛalẽ:cum dr
on aſſumes nomẽ dei tui in vanũ. Aſſumit᷑ em̃ nom̃
tei multipłr in vannʒ.aſſumit᷑ coꝛde.aſſumit᷑ oꝛe.aſſu⸗
mitur oꝑe.Coꝛde aſſumit᷑ dupłr.fſide Ro.x. Pꝛope eſt
verbũ in coꝛde tuo.hoc ẽ verbũ fidei qð pᷣdicamꝰ.⁊ ſac
menti baptiſmi ꝑceptõe.quotqͥt em̃ baptiʒati eſtis xpᷣs⸗
induiſtis.vñ auguſ.At ab vncto vncti ⁊ a xpᷣo dicatur
xpᷣiani.Aſſumit᷑ aũt in vanũ fide nomẽ dñi a pagaĩs ⁊
hereticis.Aſſumit᷑ in vanũ ſacramẽti ꝑceptiõe a falſis
xpᷣianis. Aſſumit paganꝰnomẽ dñi fide credẽs qꝛ deꝰ.
ſᷣ in vanũ.qꝛ dĩnitatis naturã credit ineſſe creature.et
iõ in vanũ. Ro.viij. Flanitati ſbicta ẽ oĩs creatura.ſi⸗
militer hereticꝰcredit eẽ dei filiũ ꝗ dei vbũ ⁊ nomen eſt
Joh.j.ſ̊ credit eũ eẽ purã creaturã.⁊ iõ in vanũ.ecci.
j.Vanitas vanitũ et omia vanitas. Item aſſumit ma⸗

4A285

lus xp̃ianus nomen dei in ſacramenti baptiſmi ꝑcepti
one:led in vanũ.qꝛ nec mentẽ xpᷣiani nec vitã gerit pᷣs.
Coꝛ eoꝝ vanũ eſt. Lu aũt fidelis aĩa non aſſumes no
men dei in vanũ nec fide nec ſacramenti ꝑceptõe:quẽ⸗
admodũ dictũ eſt.¶ Item aſſumit᷑ nomen dei in oꝛe q̃⸗
drupliciter.in iurãdo.in vouendo.in pᷣdicãdo.in oꝛan
do. Et in vanũ totidẽ modis. In vanũ em̃ aſſumit᷑ in il
la iuratõne q̃ ſine cã eſt:ſine ipſiꝰiuramenti violatõne
ſicut dictũ eſi. In vanũ etiaʒ ſumit᷑ in voti tranſgreſſi⸗
one.xxiij. deut. Dð ſemel egreſſum ẽ de labijs tuis ob⸗
ſeruabis ⁊ facies.ſicut ꝓmiſiſti dño deo tuo.Vñ bec ẽ
dria inter votum ⁊/ ꝓmiſſoꝛiũ iuramentũ. ꝙ in voto al⸗
ſumit ꝗs nomen dñi vt ſe obliget pᷣme veritati.in iura
mento vᷣo ꝓmiſſoꝛio vt ſe obliget cuicũq; ꝑ illã ſcʒ ꝑ pꝛi
mam veritatẽ. Aſſumit᷑ etiã nomen dñi in vanũ in pꝛe
dicatõne.q̃ fit vana intentõne.Vñ math.vij.õne in
noĩe tuo ꝓphauimꝰ⁊c̃. Item in vanũ aſſumit᷑ nomẽ di
in indeuota oꝛzone. Vñ math.xv.SPopulꝰhic labijs me
honoꝛat:coꝛ aũt eoꝝ longe eſta me. Item aſſumit᷑ no⸗
men eiꝰin oꝑe. nomen eiꝰſᷣm ꝓclamationeʒ ſeraphin.
Sanctꝰſct᷑s ſcẽs yſa.vj.Qui qᷓ ip̃am ſanctitatis foꝛaʒ

in exemplo oꝑis accipit:nomen dei accipit.ſ̊ in vanuʒ

ypocrita:ꝗ illud ſumit in ſimulatõne oꝑis exterioꝛis.
nõ in puritate coꝛdis.in vanũ vtiq;:quia tales vt dici
tur.vj.math.receperũt mercedẽ ſuam. .

Mlemento ꝙ diezS. üj.

ſabbati ſanctifices. Lerciũ pꝛeceptũ qð eſt inductiuuʒ
ad ꝑticipiũ bonitatis dei. in qͥ pcepto ſunt tres clauſu⸗
le. Pꝛima pᷣcepit ſanctificatõeʒ cũ dr. ¶Memento ꝙ diẽ
ſabbati ſanctifices.Scða ſex dierũ oꝑatõeʒ.ibi.ſex di
ebus ⁊c̃. Tercia interdicit omnẽ oꝑationeʒ in die ſab⸗
bati:cum dr. Qon facies ⁊c̃. AUt aut haꝝ ꝑticulaꝝ ex
poſitio pateat:querit᷑ quare huic pᷣcepto addit᷑ verbuʒ
ↄmemoꝛatõnis:⁊ nõ alijs pᷣceptis.dðm ꝙ in pᷣcedenti
ſcriptura mentio facta fuerat ipſis iudeis de obſeꝛuan
tia ſabbati.Geñ.ij.et Exo.xvj.ideo ſpãliter d de iſto
memento? nõ de alijs.¶¶ Item querũt an illud pᷣceptuʒ
ſit moꝛale:vel cerimoniale.⁊ ponunt᷑ rõnes ad vtꝛanq;
ꝑtem.et ſoluentes varia opinant᷑. Dicamus aũt q;uis
pleniꝰſupᷣ diſputando dictũ ſit.ꝙ in pᷣcepto iſto ẽ qͥddã
ſimpłr moꝛale.quoddã ſimpłr cerimoniale.quoddam
dᷣo ꝑtim moꝛale ꝑtim cerimoniale. Tria em̃ ſunt ibi.
ſanctificatõ tꝑis.aſſignatio.obſeruatio. Sanctificatõ
vo eſt ipᷣa que eſt ad deũ vocatõ oꝛando.colendo.medi⸗/
tãdo.Et hoc ẽ pure moꝛale. Cꝑis aſſignatõ.i.ſeptime
diei pure cerimonialis.Vñ dam̃. Sabbatũ quideʒ ſe⸗
ptima dies vocat᷑.Significat em̃ requiẽ.hic numerus
apud iudeos honoꝛabilis ẽ deo iu bente honoꝛaꝛi ipᷣm
ſeꝗtur.Qon ſimpttr hec iuſſit:ſed ꝓpter quaſdã a ſpũ
alibo viris intellectas cauſas miſtice. Obſeruantia at᷑
ſabbati ꝑtim moꝛalis ꝑtim cerimonialis.qꝛ ſi ↄſideret᷑
cauſa inſtitutõnis inuenit᷑ ꝙ inſtitutuʒ ſit ad ſiaẽndum
quietẽ mentis:⁊ pacẽ aĩaꝝ.lñ dam. Gr̃a que ẽ ad deũ
vt vel ibi paruiſſimã vite ꝑticulã tribuãt:⁊ regꝗeſcant ⁊
ſeruꝰ ſubiugale.Dam̃.Sabbati obſeruatio excogita⸗
ta eſt ꝑuulis et ſub ełis mundi ſeruis.Et ſeꝗtur.ij os
non adhuc ſub lege ſ̊ ſub gratia:non adhuc ꝑticularit᷑
ſeruientes deo in timoꝛe:ſed om̃e tpᷣs ei offerꝛe de bemꝰ
Vnge manifeſtũ eſt ꝙ ratõne inſtitutõnis ſigndi ceri⸗
monialis eſt obſeruatio ſabbati.rõne inſtitutõnis ope
randi:quod eſt in aliquo genere virtutis moꝛalis.par
tim ergo moꝛalis eſt: ꝑtim cerimonialis. His itaq;
intellectis redeamus ad pᷣdictaꝝ clauſulaꝝ expoſitio⸗/
nem. ¶NDemento vt diez ſabbati ſanctifices ⁊c. Pꝛima

—

p̃cepit ſanctificatõeʒ ſabbati.i.vacatõnẽ ad deũ. San

ctum enim ᷣm Oꝛig.dicitur a ↄmuni vſu ad cultuʒ dei
ſeparatum. Pꝛeceptum ergo ſanctificationis eſt de ſe⸗
parando a curis ſuperfluis animum mancipando cul⸗
tui diuino.et hoc eſt vacare deo. Quod facimus tribo

modis.generaliter.ſpecialiter.ſpecialiſſime. Generali
ter ſeparando nos a vicijs et intentionem noſtram ad
ſabbatum habẽtes.et exponit glo.id eſt ad requiẽ eter
nitatis.Et ſpecialiter temꝑibo determinatis:vt hoꝛis
et diebus vacatõni diuine intendentes oꝛando.meditã
do.et ſeꝑantes nos ab vtilibus ⁊ neceſſarijs operibo.et
hec eſt ſabbati ſanctificatio. Specialiſſime vt eſt in vi⸗
ris ↄtemplatiuis qui ab omnibus mundanis ſe ſeꝑant
vt totaliter deo vacent. Pꝛima ſanctificatio neceſſaria
ſcða debita.tercia ꝑfecta. In pꝛima ſeꝑatio fit a vicijs
in ſcda a licitis.in tercia a ſollicitudinibo.¶ Secunda
clauſula pᷣcipit operari:cum dicit᷑. ſex diebꝰ oꝑabeꝛis
⁊c̃. Quod eſt acciꝑe duobo modis ad litteram.vt pꝛeci
piatur hic cuilibet oꝑari tempoꝛe determinato contra
ocioſitateʒ.vel ſpũaliter:vt pᷣcipiat᷑ oꝑatio ſᷣm ſex oꝑa
miſericoꝛdie ↄtra immiſericoꝛdiaʒ. Tercia clauſula
interdicit oꝑationem in ſabbato:cum dicit. Non faci
es opus ⁊c̃.quod eſt acciꝑe duobo modis.ad litterã va
care a corꝑalibus operibo que impediunt vacatõeʒ ad
deum in ſolennitatib.vt negociatio et hꝰmõi.Ct ideo
non tm̃ de rõnabilibo:ſed etiã de irꝛõnabilibo iniungi⸗
tur.vt geſcant.ꝗa nõ laboꝛant irꝛatõnalia ſine ducatu
rõnaliũ hominũ.ideo vt ꝑfecte interdicat᷑ in ſolennita/
tibus coꝛpoꝛalis negociatio vtrũq; interdicit. Vnde ſu
mitur ꝙ ducentas q̃drigas in feſtis ſine ſacerdotis di⸗
ſpenſatõne:⁊ negociãtes peccãt.Vlel ſpũaliter accipia
tur quies iſta ꝑ deſignatõeʒ quietis a vicijs.¶ Nota g
q;mirabiliter illud pᷣceptũ oꝛdinat in ſummã bonitate˖
Pꝛima clauſula iniũgit ↄuerſionẽ ad ſummã bonitatẽ
qua pᷣcipit᷑ ſanctificatio.Scða iniũgit imitatõem:que
eſt ꝑ opus miſcðie.vñ.Eſtote miſericoꝛdes:ſicut pateꝛ
veſter miſericoꝛs ⁊c. Non em̃ eſt illa bonitas ocioſa:ĩ⸗
mo diffundit radios bñficioꝝ ſuper bonos et malos.
Aſath. vij. Solem ſuũ facit oꝛiri ⁊c. Lercia oĩs mali
cie declinatõeʒ:qua pᷣcipit᷑ quietudo a vicjs. „

Honoꝛa patrem .S.iiij.

7 matrẽ:ſcdᷣa tabula.Nota ꝙ honoꝛ aliqñ eſi actus re
uerentie.et idem honoꝛare qð reuereri.Fᷣm quem mo⸗/
dum exponitur Leui.xix.Vnuſquiſq; patrẽ et matreʒ
timeat.id eſt reuereatur.ſᷣm quem modum dicit apłs.
Honoꝛe inuiceʒ pᷣuenientes.Aliqñ bonoꝛ eſt actꝰobe⸗
dientie. et ſic honoꝛare idem eſt qð obedire.ſᷣm quã ſi⸗
gnificatõeʒ erponitur hoc pᷣceptum deut.xxj. Si inue⸗
nerit homo filium ↄtumacem:ꝗ non audiat pr̃is ⁊ ma
tris imperium.et cohercitus obedire ↄtempſerit apꝑpꝛe
hendent eum. Aliqñ honorare dicit᷑ actus obedientie:
Fm ꝙ dominus exponit illud pᷣceptum Math. xv. vbi
dominus arguit ſcribas qui filios hebꝛeoꝝ docuerant
vt vouerent res ſuas cro:⁊ ſic ſubtrahberent a beneficõ
parentũ.cum dicit᷑.Deus dixit.honoꝛa patrẽ et mr̃em
vos autem dicitis. Quicũq; dixerit patri et matri mu
nus quodcunq; eſt ex me tibi ꝓderit:⁊ non honoꝛifica
uerit patrem ſuuz ⁊c.et irꝛitum feciſtis mandatum dei
ꝓpter traditionem veſtram. Ponit ibi dominus veꝛbũ
quod ſcribe ⁊ phariſei docuerãt filios iudeoꝝ:vt patri
bus indigentibo rñderent:vt poſtulanti patꝛi bñficiuʒ
filius rñderet.ADunus quodcũq; eſt ex me tibi ꝓderit
quaſi diceꝛet.Quicꝗd poſſum dare ex me:hoc eſt munꝰ
quod eſt ex me tibi ꝓderit.i.ad vtilitatẽ tuaʒ erit.et ꝑ⸗
fectũ et bñplacitũ. hoc aũt dicẽtes ſp inferebãt ſe nibil
poſſe dare cum om̃ia deuouiſſent.¶ Item nota.ꝙ ẽ pa
ter ſpũalis tem ꝑalis.et eſt pater tꝑalis ſecularis.⁊ eſt
pater natuꝛalis. Pater ſpũalis temꝑalis vt p̃latꝰ:cleri
cus:cui debet᷑ honoꝛ. Ro.xiij. Cui honoꝛẽ bonoꝛẽ. r
tꝑalis ſecularis pᷣnceps laicus.cui debet᷑ honoꝛ.j.pet.
ij. Regẽ honoꝛiſicate.r̃ naturalis ꝗ generat.cui etia
cebet᷑ honoꝛ:ſᷣm ꝙ dictũ eſt. Lot g̊ modis accipit᷑ ho
noꝛa patrem.

Nueſtio

Non occides. AIn S. v.

iſto p̃ᷣcepto explicite ꝓhibetur homicidiũ. implicite vo
om̃is motus ire ↄtra ꝓximum:Fm ꝙ ipſe dñs explicat
Math. v. ſiue motu coꝛdis tm:vñ ibi dicit. Om̃is qui
iraſcit᷑ fratri ſuo reus erit iudicio:ſiue motu oꝛis vt in
otumelia: ⁊ hec occulta ſen nõ plane expſſa: vt racha.
vel manifeſta:vł plane expᷣſſa:vt fatue.vel ĩ motu oꝑis
vt in ꝑcuſſione circa moꝛtẽ: ſiue vſq; ad moꝛteʒ. 4 Sed
opponũt heretici ex iſto loco:et ex math.v.vbi dr. Qon
reſiſtere malo.2 ex ̊ ꝙ dictuʒ eſt petro. Om̃is ꝗ acce⸗
ꝑit gladiũ gladio ꝑibit.⁊ ex alijs locis ſilibo aꝛguẽtes:
ꝙ nõ liceat occidẽ ptatibo ſecularibo ĩ aliqͥ caſu.4¶ Ad
qð rñdetur.qꝙ illud pᷣceptũ tm̃ ꝓhibet occiſionẽ homĩs
iniuſtã. Iniuſta aũt eſt triplr. vel qa cã iniuſta. vel ꝗa
oꝛdo iniuſtus.vel ꝗa iniuſtꝰanimꝰ. Iniuſta ẽ cauſa ĩ il⸗
lo ꝗ occidit᷑ ſine merito.ꝗa ſeʒ nõ meruit occidi. Iniu⸗/
ſtus ẽ oꝛdo:cum ille ꝗ non ẽ miniſter legis occidit.vt ſi
ſacerdos euangelicꝰin aliquo caſu occideret. Illi eniʒ
in ꝑſona petri dr. Om̃is ꝗ acceꝑit giadiũ ⁊c. Omnis
inquã ꝗ petrus ẽ officio.iſ Zaz de pᷣncipe ſcłari illud nõ
accipit᷑ſic ꝓbat᷑ ex.xiij.ad Ro.vbi d.NQon ſine cã gla

inoꝛdinatꝰcoitus:q̊ vinculũ

xxxix.

vagam libidinem ſequitur.et ſm bunc modum mere/
tricium eſt vage libidinis inſectatio.vaga auteʒz libido
dicitur ad differentiã foꝛnicatõis.in qua eſt libido de⸗
terminata reſpectu vnius ꝑſone:vt cum vna extra ma⸗
trimonium adheret vni extra matrimoniũ dico: vel qð
libet aliud p̃dictoꝛum. Alio modo dicit᷑ meretrix cuiꝰ
publice venalis eſt turpitudo:et ſm hunc modum me⸗

retricium eſt mulieris ſolute publice venalis ↄcubitꝰ.

Adulterium ðᷣo eſt inoꝛdinatus ↄcubitus:quo coniu
galis thoꝛus violat᷑. VUnde adulteriũ dicitur quaſi ac⸗
ceſſus ad alienum thoꝝ.¶ Stuprum pvo eſt inoꝛdinatꝰ
ↄcubitus:quo virginalis integritas coꝛrumpit᷑ ¶¶ Sa⸗
crilegium vᷣo ſᷣm nomen ſuum non aſpꝛopꝛiat᷑ differen
tijs luxurie. Sacrilegiũ em̃ eſt leſio ſacre rei.tamen ꝓ⸗
ut diſtrahit᷑ ad differentiã luxurie dicit᷑ ſacrilegiuʒ:tñ
ꝓpꝛius ⁊ melius dr vel diceret᷑ ſacrilegꝰↄcubitus inor
dinatꝰↄcubitꝰ:quo ↄtinentia deo ſacrata ledit᷑:ſeu vio
latur.ↄſecratã dico ↄtinentiã in monialibo religioſis
in his ꝗ receperũt ſacros oꝛdines vel emiſerũt ↄtinẽtie
votum:oĩm taliũ ↄcubitꝰſacrilegiũ eſt.4¶.!. Snceſtꝰdo eſt
oſanguinitatis vel affini⸗
tatis vel prnitatis rumpii Pekm ſodomiticnz eſt
inoꝛdinatꝰcoitus:qͥ naturalis vſus in illũ puertit᷑ ꝗ eſt

dium portat:vinder em̃ eſt dei in iraʒ in his qui male
agũt. Iniuſtꝰaũt eſt animꝰcũ miniſter legis iudex ſcła
ris occidit libidine vindicte nõ amoꝛe iuſticie. Sed ſic
accipit᷑ in expoſitõne dñi math.v.vbi ipᷣe dñs cũ deter

ↄtra naturã. ¶ Libidinoſus vo coit oiugalis multiplr Gnt
accipit᷑. IYdeo notandũ ſm ꝙ diſtinguũt mgr̃i. Coitus —. E
ↄiugalis alius ẽ licitꝰ.aliꝰfragilis.aliximpetuoſus.Ci och) iugnkh⸗ 1 Nteh .

α

— — 0°

minatõne iſtiꝰ ꝓbibet irã:q̃ſi dicat.ij ·õ occides ex ira
ſeu ex rancoꝛe animi ſiue ex libidine vindicte:⁊ illð de⸗
claratũ eſt ſupᷣ diſputando. Ad plenã aũt h intelli⸗
gentiã nota.qꝙ homicidiũ eſt occiſio hoĩs ab hoie fcta.
Mam ſi nõ eẽt hoĩs ⁊ ab hoiĩe nõ diceꝛet᷑ homicidium.
diſtiguit᷑ aũt homicidij duplex genꝰ:verũ.ſ.X interpᷣta⸗
tiuũ. Herũ aũt hbomicidium dr materiale ſeu coꝛꝑale.
interpᷣtatiuũ pᷣo ſpũale.Interpᷣtatiuũ fit duobo mõis

omittendo ⁊ ↄmittẽdo.Omittendo vt cũ ꝗs videt aliũ
in extrema neceſſitate ⁊ nõ ſubuenit ei:interpᷣtatiue dẽ

eum occidiſſe.Cõmittẽdo fit tripłr coꝛde.oꝛe.oꝑe.Coꝛ
de odiendo. Oꝛe duptr.ſ.detrahendo ⁊ malũ ↄſulendo
AVterq; em̃ ſeu detrabens ſeu maluʒ ↄſulens interpᷣtat
ꝓrimũ occidẽ.ſᷣ̊ detrabens occidit eum in aliena con⸗
ſcientia in q̃ ille cui detrabitur viuebat ſᷣm opinionem
ꝑ bonã famã.Conſulens aũt malũ occidit in ꝓpria cõ⸗
ſcientia: qꝛ faciens eũ peccaꝛe ſeꝑat eum a vita ſua deo
Ope vᷣo fit interpᷣtatiuuʒ bomicidium malo exemplo.
MNui em̃ malo ſuo exemplo pᷣſtat alij occaſionẽ peccãdi
moꝛtatr:interpᷣtat᷑ eum occidiſſe. Ferũ aũt homicidiũ
fit tripłr.caſu.neceſſitate.volũtate.Caſu vt ſi aligs. ꝓ⸗
ijcit lapidẽ ad auem:⁊ reꝑcuſſione interficit᷑ aligs:nec
aliqͥ modo erat in intentone iacientis:talis occiſio fit
caſu.Aeceſſitate ᷣo fit homicidiũ: vt cum aliꝗs ne in⸗
terficiatur interficit. Eloluntate vo fit homicidiũ: cuʒ
fit intentione ſine aliqua impellente vel cogente cauſa

Non mechabeꝛis. .S. vj.
Mota ꝙ in hoc pᷣcepto nõ tm̃ phibet᷑ adulteriũ ſicut ſo
nat verbuʒ mechandi:mechari em̃ eſt adulterari. Oĩs
mechus eſt adulter.imo ſicut dicit aug. ꝓhibet᷑ omnis
ilucitus coitus:⁊ illoꝝꝛ membꝛoꝝ omnio illegittimus
vſus.Omnẽ autem illicitum cõcubitum teterminat ꝑ
ſeptem drias.foꝛnicationẽ.meretriciũ.ſtuprum.adul⸗
terium.ſacrilegiũ.inceſtum.peccatũ ʒodomiticũ.poſſʒ
aũt addi ⁊ octaua differentia: que poſſet ꝑ circũlocuti
onem nominari libidinoſus coitus ↄiugalis.que poſ⸗
ſunt ſic diffiniri.¶ Joꝛnicatio eſt inoꝛdinatus ↄcubitꝰ
qno ſolutus ſolutã naturali vſu cognoſcit. et intelligit
ſolutus ⁊ ſoluta a vinculo ↄiugij ⁊ cõſangumitatis.oꝛ
dinis.religionis:ſen voti atinẽtie. Naturalis vo vſus
intelligit᷑ ad differentiam illius qui eſt ↄtra naturam.
Alderetriciuʒ dᷣo dicitur duobus modis: quemadmo
dum et meretrix. Meretrix enim dicitur vno modo:q

ama
— „ NmieLRa
— N0 WEan) coike 1101 Slen
RWichru⸗
AAs e

51 ſhiOH
— 9 1*

Pirr) z U

4

— LiKozh V1 ) 9 RE.

citus tripłr. Cauſa ſuſcitande ꝓlis ad cultũ dei.vel cã
reddendi debitũ.vel cauſa foꝛnicatõnis vitande. Pri⸗
mus eſt theoſebie virtutis.ſ.pietatis q̃ oꝛdinat ad cul⸗
tum dei.ſcðs iuſticie.tercius cautele.Et in his dicunt
nullũ eſſe peccatũ. IFagilis vᷣo determinat᷑ ꝗ ex fragi
litate ꝓuenit:et in vxoꝛe ↄiugalem delectatõnem queꝛit
quia non cauſa ꝓlis.non cauſa reddendi de bitum.nec
cauſa vitande foꝛnicatõnis:ſed cauſa delectatõnis ta⸗
lis in ↄiuge.Circa hoc diſtinguunt quia amoꝛ illiꝰdele
ctatõnis aut pꝛeponit᷑ deo:aut poſtponit᷑.ſi pꝛeponituꝛ
ↄſtat ꝙ moꝛtale peccatũ eſt hoc ẽ ſi diligatur pluſꝙ de⸗
us.ſimiliter et concubitus ꝓueniens ex tali amoꝛe. Si
vᷣo poſtponatur ita ꝙ deus ſemꝑ plus diligatur venia
le eſt:⁊ ↄcubitus pꝛoueniens ex tali amoꝛe venialis eſt
boc eſt ꝓpter gratiã ſacramenti.¶¶ Jmpetuoſus vo ẽ
qui ex ſola libidine ꝓueniens metas honeſtatis ⁊ ratio
nis tranſcendit:et ideo ſemper mortale. Quod fit ꝗn⸗
q; modis. SPꝛimo cum fit cauſa ſatiande libidinis peꝛ
meretricias blandicias. Scðo cum fit ↄtra naturaleʒ
modum. Tercio cum fit in tem pore ꝓhibito. Quarto
cum in loco ꝓhibito. Quinto cum accedit᷑ ad pꝛegnan⸗
tem vicinam partui:vel que eſt in fluru menſtruo.⁊ ita
determinatum eſt pꝛius.

Nõ furtũ facies. S. vyj.
ota ꝙ in hoc precepto ꝓhibetur om̃is ↄtractatio rei
aliene ex cupiditate ſicut dicit aug. ex cupiditate dico
Aam eſt ↄtractari rem alienã ex obediẽtia ſic filij iſra⸗
hel vaſa egiptioꝝ.Erxo.xij.Et ex cautela. vt qui furat
gladium furioſo ne ſibi vel alijs noceat. Contractatio
vᷣo omnis rei aliene ex cupiditate ꝓhibetur: que deter/
minatur ꝑ ꝗqnq; differentias:que ſunt.beneficij ſbtra⸗
ctio.rapina.furtũ.vſura.ſymonia.que ſic poſſunt diſ⸗
finiri. Beneficij ſubtractio eſt ↄtractatio rei aliene cõ⸗
municande tꝑe neceſſitatis.Cum eniʒ aliquis habens
ſubam mundi buiꝰvidet ꝓximum in extrema neceſſita
te poſitum:⁊ nõ ſubuenit ei:rem eiꝰotractat: ꝗa in tali
neceſſitate om̃ia ſunt munia. Rapina vᷣo eſt vſurpatõ
rei aliene violenta ⁊ manifeſta. AUſura vo eſt ↄtracta⸗
tio rei aliene acqſite ꝑ mutuum vltra ſoꝛtem. Iurtum
vo eſt ↄtractatio rei aliene fraudulenta ⁊ occulta. Sy⸗
monia vᷣo vſurpatio rei aliene ꝑ venditioneʒ vel empti
onem ſpiritualis.

Non falſuz teſti..S. vnj.

moniũ dices.Sicut pᷣdicto pᷣcepto ꝓbibetur om̃is alie
ne rei ↄtractatio:ita iſto pᷣcepto ꝓhibetur om̃e genꝰmẽ
dacij.ſicut dic aug.Oñme aũt genꝰ mendacij determina
tur ꝑ tres dr̃ias.qꝛ eſt mendaciũ ꝑnicioſum. officioſuʒ
iocoſum.Pernicioſuʒ ẽ qd nocet. Officioſuʒ qð iuuat
Jocoſum qð delectat. Eſt aũt mendaciũ generattr fal⸗
ſa ſignificatio vocis cũ intentione fallendi:ſiẽ dĩc aug.
falſa aũt ſigtio dr duobo modis.actiue ⁊ paſſiue.Acti
ne ym ꝓꝙ eſt ſigntis.et tunc falſa ſiqtio eſt vbi qð dr eſt
veruʒ.⁊ tñ a dicente credit᷑ eẽ falſum.⁊ ſic accipit᷑ bic.
Paſſiue vᷣo ſᷣm ꝙ eſt ipſiꝰſiẽti.et ſic non accipit᷑ hic in
pᷣ̃dicta diffinitõne. Aliter diſtinguunt᷑ ab aug.genera
mendacioꝝ ꝑ octo dr̃ias:ſicut dictũ eſt ſupꝛa.

Non concupiſces S. ix.

vxroꝛem.õ ↄcupiſces domũ ⁊c. Solet queri q̃ ↄcupĩa
bic ꝓbibet᷑.⁊ q̃re determinet᷑ h ꝓbibitio ꝑ ↄcupiĩaʒ car
nis ⁊ oculoꝝ.⁊ q;uis pateat ex pdictis: notandũ tamẽ
ꝙ ↄcupiĩa dr multis modis.generalr apꝓpetitꝰcuiuſlibʒ
vis appꝛehẽſiue.nazʒ ꝓpꝛie loq ndo in illis q̃ nõ appᷣhen⸗
Dunt:nõ dr̃ eſſe ↄcupia.Generatr g̊ ↄcupĩa d̃ cuiuſli:
bet vis apꝛehẽſiue aꝓpetitꝰ:ſeu ſᷣm ↄpꝛebenſionẽ vnde
rõnalis dr̃ ↄcupiſcere verũ.acupiſcibilis pᷣcognitũ bo⸗
num.iraſcibilis głioſum.ſenſibilis appetitiuã delecta⸗
bilem. Spãliter vᷣo ↄcupĩa dr multis modis.nam dici
tur appetitꝰoꝛdinatꝰet inoꝛdinatꝰvel indifferẽs. Oꝛdi⸗
natus dr cõcupia innata ſuꝑioꝛis ꝑtis ſeu ſindereſis:
Fm quã dicunt᷑ etiã mali ↄcupiſcere btitudinẽ. Inoꝛdi⸗
natus m ꝑtem inferioꝛẽ:q̃ eſt ſenſualitas ex coꝛruptõ⸗
ne fomitis ꝓut dr̃.v.ad Gał.Caro ↄcupiſcit aduerſus
ſpm̃. Indifferẽs laꝛge et ſtricte.Stricte aꝑetitꝰvis con
cupiſcibilis naturałr mote. Large appetitꝰ rõnalis q̃ ẽ
liberi arbitrij.Cum ꝗ̊ dr.Qon ↄcupiſces: ꝓhibet᷑ libe
rũ aꝛbitriũ ab appetitu illicito ſᷣm veꝛitatẽ pᷣcepti:quis
Fm carnalẽ intelligentiã iudeoꝝ coartaret᷑ ⁊ diceretur
ↄcupia ꝓhibeꝛi.q̃ aliquibo ſignis ⁊ actibo poterat iudi
cari.Sʒ iſtud intelligebat᷑ de ↄcupĩa q poterat puniri
ꝓ iudiciũ legis:qð attendebãt in iudicio hoĩs ⁊ nõ dei
NQuare aũt terminet᷑ hic ꝓhibitio ↄcupĩe qᷓtuʒ ad il,
la duo:dictũ eſt pꝛiꝰ.iQam ad hec duo maxie inclinat᷑
natura coꝛrupta:ſicut oſtenſuʒ ẽ qõne de numero pꝛece
ptoꝝ.Zamen pᷣm regulã bti aug.ꝑ ſynodochẽ intelli⸗
gende ſunt pᷣceptõnes ⁊ ꝓhibitõnes decalogi:vt cuʒ dr
nõ mechaberis:ꝓhibet᷑ om̃is illicitꝰcoitus.nõ furtum
facies:om̃is ↄtractatio rei aliene. Similiter cũ dicit᷑.
nõ ↄcupiſces.intelligit᷑ vłr ꝓhiberi ↄcupĩa voluntatis
male q;uis ad aliqua determinetur.

Explanatis ſingu .S.x.

lis pᷣceptis decalogi generałr.querit᷑ an in pᷣceptis de⸗
calogi pᷣcipiat᷑ om̃e faciendũ ⁊ in ꝓhibitõnibo ꝓhibeat᷑
om̃e nõ facienduʒ. Oꝛ ſi nõ:nõ eſt ꝑfecta oꝛdinatio vite
hũane ꝑ pᷣcepta decalogi ad ſalutem.⁊ ſic nõ erit veruʒ
qð dicit dñs. Si vis ad vitam ingredi ſerua mãdata.
Si ſic:querit᷑ quibo pᷣceptis ꝓhibeant᷑ ſeptem capita⸗
lia:et nõ eſt aſſignare.q! Item querit᷑ vtrũ pᷣcipiantur
actꝰvirtutũ theologica ꝝ ⁊ cardinaliũ.⸗] Iteʒ cũ oꝛdĩa
ri opoꝛteat non tm̃ quo ad deũ ⁊ ꝓximũ: pſ etiã quo ad
ſeipᷣm.nõ ſufficiẽter oꝛdinat᷑ vita hoĩs ꝑ decalogũ: cuʒ
nullũ pᷣceptum detur homim ꝓpter oꝛdinẽ ad ſeipſum.
Ad quod dm. ꝙ faciendũ vel nõ faciendũ dr duo⸗
bus modis.Eſt em̃ aliꝗd faciendũ quia natura ſua bo
num: vt diligere deũ.honoꝛare patrẽ.et hmõi.eſt auteʒ
aliquid faciendũ quia pꝛeceptũ tm̃:vt pꝛeceptũ de ſacꝛi
ficijs.et huiuſmodi.facienda iudeis quia pꝛecepta. ali
ter non in differentia. Similiter non faciendum duo⸗/
bns modis.Eſt enim aliquid non faciendum quia na
tura ſua malum: vt occidere et mechari.et iſta pꝛohibi

Ne tn N

ta quia mala. Et eſt aliquid non faciendum ſolum ga
pꝛohi bitumn:quia ð natura ſua indifferena. vt comede
re t ligno ſcientie.et hoc malum quia ꝓhibitum. Sciẽ
dum ergo ꝙ omne faciendum quia bonum de natura
ſua in genere pᷣcipitur in vecalogo. Omne non facien⸗
dum quia de natura ſua malum eſt:boc eſt ſᷣm ratõem
generalem: qua eſt oꝛdinari ex caritate pꝛobibetur.
4l Ad illud vᷣo quod queritur vbi ꝓbibeantur ſeptem
capitalia vicia.dicendum ꝙ non habent deteꝛminatas
ꝓbibitõnes. Sicut enim ſup dictum eſt determinatio
pᷣceptoꝛum non eſt ᷣm oppoſitõnem ad vicia capitalia.
NQuedã tamen manifeſte ꝓbibent᷑ vt auaricia ibi.non
furtum facies.ira ibi.non occides.luxuria ibi.nõ me⸗
chaberis.Quedam ſub generali ratõne qua pꝛohibet᷑
omne peccatũ. In pꝛimo pꝛecepto in q̊ͥ probibet᷑ auer⸗
ſio a deo ⁊ ↄuerſio ad creaturam:quemadmodum ſupᷣ
expoſitum eſt.ideo ſuꝑfluum eſt determinatas ꝓhibiti
ones inquireꝛe reſpondẽtes peccatis. Similiter dicẽ
dum ad illud quod querit᷑ vbi pꝛecipiant᷑ actus virtu⸗
tum. Mam actus quarũdam virtutum p̃cipiunt᷑ expꝛeſ
ſe vt actus fidei pꝛimo precepto.nõ habebis deos alie⸗
nos ⁊c̃. Et iuſticie ſᷣm actum beneficẽtie et innocentie
in multis pᷣceptis:vt honoꝛa patrem. non occides ⁊c̃.
Actus ðᷣo temꝑantie ibi.non ↄcupiſces. Aliaꝝ autem
virtutuʒ actus pꝛecipiunt᷑ tercio pᷣcepto.in quo ſub ge⸗
nerali rõne pᷣcipimur omnis actus virtutis. Actus em̃
virtutuʒ quibo mouemur immediate in deum: vt fidei.
ſpei.⁊ caritatis pᷣcipiunt᷑:cum dicitur.ſabbata ſancti⸗
fices. Per has em̃ tres virtutes quietat᷑ anima ſᷣm ſu
as vires in deum:ſicut patebit ſuo loco.et boc ẽ ſabba
tum pectoꝛis ſeu ſanetificatio ſabbati. Actus vᷣo virtu
tum cardinalium ᷣm quas eſt oꝑari in his que ſũt ad
finem domini:pᷣcipiuntur ſub ratõne perfecta:que ĩtel⸗
ligitur in ſenario:cum dicit᷑.ſex diebus opeꝛaberis.nõ
eſt ergo querẽ pᷣcepta reſponſpondentia virtutibo: nec
ꝓbibitõnes reſpondẽtes vicijs. Qam ᷣm aliud ⁊ alið
multiplicant᷑ virtutes ⁊ vicia et p̃cepta. am numerꝰ
virtutum ſumitur ſᷣm numeruʒ potentiaꝝ:ſeu virium
anime:quas pficiunt ⁊ habilitant ad motus in deum:
vt dicetur in ſuo loco. Qumerns vᷣo capitalium vicio⸗
rum ſumitur ᷣm actus pꝛimos viriũ anime ⁊ inoꝛdiati
onem amoꝛis in ipſis. Qumerus vo p̃ceptoꝝ ſᷣm actꝰ
conſequentes ſcilʒ compoſiti.i.hominis ꝓut diſtingui⸗
mus actum coꝛdis oꝛis et oꝑis. ꝓut ſᷣm ipſos eſt meꝛe
ri.hoc eſt ꝓut ſᷣm ipſos eſt oꝛdinari ex caritate ad deũ
et ad ꝓximum.4! Ad vltimum vo dicitur et bene:ꝙ nõ
eſt neceſſe dare pᷣcepta oꝛdinatiua hominis ad ſeipſuʒ
cum ꝑ eadem per que oꝛdinatur ad deuʒ oꝛdinet᷑ ad ſe⸗
ipſum. Item vt dicit aug.regula diligendi ꝓximuʒ ſu⸗
mitur a dilectõne ſui.In hunc ̊ modum terminat᷑ ꝑs
de pꝛeceptis moꝛalibo decalogi:que ſunt moꝛalia neceſ
ſitatis.Oe moꝛalibo vᷣo voluntatis ſupꝛa que fundant᷑
leges votoꝝ de quibo Leuiti.xxvij.⁊ Qume.vj.⁊.xxx.
dicetur domino ↄcedente:cum de ꝑfectione euangelica
diſputabitur:vbi plenius inquiretur.

QNueſtio. xl. de legibus iu/

dicialibo qtum ad ꝑſonam iudicis.

Rocedendum eſt

aſequenter ad inquiſitõnem mandato
rum indicialiũ. Circa que notandum
ꝙ quedaʒ ſunt mandata iudicialia ï⸗
tuʒ ad ꝑpſonas:que requirunt᷑ in iudi
cio ſicut iudex: ꝓ quo dicit᷑ Deut.xvj. Judices et ma⸗
giſtros ↄſtitues.Actoꝛ cui dĩ Leuit.xix.Non eris cri⸗
minatoꝛ ⁊c.Et iteꝝ. on ſta bis ↄtra ſanguinẽ ꝓximi
tui. Et iteꝝ · Qon oderis fratrẽ iuũ in coꝛde tuo:vᷣ pu⸗
blice argue. Et iteꝝ. MQõ qᷓres vlnonẽ ⁊c. Et reus.qͥ
dr exo.xxij. Maleficos nõ patieris viuẽ.Et iteꝝ.xxiij.

N
1
lut.
epten
tnatne
inuce
gulig
NNon
höͦne
dhit
guen⸗
nſoz
Nbit
dic
th⸗
neſ
ie⸗
tie
.
en
ein
dei.
neti⸗
enſu
ſetbe
Cirtn
ito
eſtel
o.5
ehee
alid
jer?
um
me
io⸗
t
e
i
mer
N
ſin

.

uneſtio

Inſontem et iuſtum non occides. Teſtis ꝓ quo dicit
Keuiti.xir. Non ſtabit teſtis vnus ↄtra aliquẽ quicad
peccati vel facinoꝛis fuerit:łᷣ in oꝛe duoꝝ ⁊c 4 Yteʒ q⸗
dam ſunt mandata iudicialia qᷓtum ad pſecutõem iu⸗
dicij: ꝓ quo dicit᷑ deu.j iudicibo. Audite illos: ⁊ quod
iuſtũ eſt iudicate ſeu ciuis ſit:ſeu ꝑegrinus: nulla erit
diſtantia ꝑſonaꝝ. Ita paruũ audietis vt magnum. Et
iterũ deut. xvj. Juſte qð iuſtum eſt pſequeris. Et iterũ
Ceui.xix. Juſte iudica ꝓximũ tuum. Quedam vo ſunt
mandata iudicialia determinantia ſnĩas iudicioruʒ.2
hoꝝ quedaʒ ↄſiſtunt in ꝑmiſſionibo vt in repudio.xxij.
ut. Si vuxerit vir vroꝛeʒ: 1 poſtea 1c. Queda in ab⸗
ſolutõnibo:vt in manumiſſione ſeruoꝝ.xxj.Exoð.Si
emeris ſeruũ bebꝛeũ ſex annis ſeruiet tibi 7c̃. Quedaʒ
in punitõnibo.⁊ hoc multipłr variat᷑:ſicut infra pate⸗
bit. vt exoð.rrxj. Qui ꝑcuſſerit hominẽ volens occidere
moꝛiat᷑.Et ibideʒ. Oculũ ꝓ oculo.dentem ꝓ dente. Et
iterũ. xxij. exo. Qui furatus fuerit bouẽ: ꝗ nq; boues ꝓ
vno reſtituet: et hmõi. Circa igit᷑ pcepta iudicialia
legis hoc oꝛdine ꝓcedex᷑. Pꝛimo queꝛet᷑ de pᷣceptis iudi
cialibo:que reſpiciũt ꝑſ. onas:que requirunt᷑ in iudicio
Scdo ð pceptis ꝑtinẽtibo ad ꝓgreſſuʒ iudicij. Lercio
de pceptis que reſpiciũt ſententias iudiciox.tuʒ ad
pꝛimũ queret᷑ pꝛimo de iudicialibo qᷓtum ad ꝑſonã iu/
dicis. Scðo qẽtum ad ꝑſonam rei qui ↄuenit᷑. Tercio
q;ẽtum ad ꝑſonam actoris. Quarto q;dtum ad ꝑſonam
teſtis.Quinto qtum ad pſonas otingentes: vt ẽ aduo⸗
catus ⁊ aſſeſſoꝛ ⁊c. tum ad iudicem querunt᷑ plu⸗
ra.Pꝛimo an hõ poſſit eſſe iundex bominis. Scdo an ĩ⸗
ferioꝛ poſſit iudicare ſuꝑioꝛem. Tercio an ſuꝑioꝛ ma⸗
lus poſſit iudicare inferioꝛẽ. Quarto que ↄditiones re
quiruntuꝛ ad hoc ꝙ aliquis poſſit eſſe oꝛdinate iuder.

Quinto de differentia iudicũ.Serto quod iudicis offi
cium.

Miembrum primũ

pꝛimũ ſic Deut.xvj. Judices⸗ magi⸗
ſtros ↄſtitues in om̃ibus portis.¶ Item
deut. j. Tuli de tribubo veſtris viros ſa⸗
. pientes: 2 oſtitui eos pꝛincipes tribunos
⁊c· et pcepi eis.Audite illos:⁊ qð iuſtũ eſt iudicate ⁊2c
Item. . ſapien. Diligite iuſticiam ꝗ iudicatis terrã.
Item. j. yſa. Reſtitua iudices tuos vt fuerunt pꝛius.
Item ad Rom̃. xiij. Qon ſine cauſa gladiuʒ poꝛtat.
d de iudice:miniſter eĩ dei ẽ ⁊c. Item. j. ad Cori.vj.
Neſcitis qm̃ ſcti de hoc mũdo iudicabũt.¶ Item ibidẽ
Secularia iudicia ſi habueritis otemptibiles qui ſunt
in ecclia illos ↄſtiiute ad iudicandũ. Ex his omnibus
patet.ꝙ hõ põt hoieʒ iudicare. Contra.Rom̃.rxiiij.
Eunꝗ es ꝗs indicas alienũ ſeruũ: ſuo dño ſtat aut ca⸗
dit. .¶ Item.j.ad Corin.iiij. olite añ tpᷣs iudicare:qͥ⸗
aduſq; dñs veniat ⁊c. ¶ Ieeʒ math.vij.i Lolite iucicaꝛe
⁊ nõ iudicabimini.¶¶ Itez math.xiij. de ʒiʒanijs 2 triti
co. Sinite vtraq; creſcẽ vſq; ad meſſem. Aldeſſis at con
ſummatõ ſcli. Ex his videt᷑ relinꝗ. ꝙ nõ ↄcedit᷑ hoĩ eẽ
iudicẽ hoĩs ꝑ nouũ teſtm̃:quis ↄcederet᷑ ꝑ retãꝰ. So
lutio.fm aug.in omeł.de pnia. et ẽ in glo.j.ad Coꝛi.v.
Si ꝗs ſuꝑnoĩatur frater ⁊c. Hoc dicẽdo noluit hoĩez
ab boiĩe iudicari ex arbitrio ſul picatõnis vel eroꝛdina
rio vſurpatoq; iudicio:ſ potiꝰex lege dei ᷣm ordinẽ ec⸗
cleſie:ſine vltro ↄceſſum ſen accuſatũ ⁊ ↄuictũ. Diſtin⸗
guendũ ꝗ̊. ꝙ ẽ iudiciũ temerariũ: et ẽ iudiciũ oꝛdinaiũ
ym legẽ dei. Judiciũ oꝛdinatũ ↄcedit᷑ hoĩ et hoc duob⸗
modis ẽ. Eſt em iudiciũ diſcretõis.et eſt iudiciũ coꝛre⸗/
ctõnis. Yudiciñ diſcretõnis in manifeſtis2 certis ↄce⸗
ditur hoĩ.vñ.j.ad Coꝛi.ij Spũalis hõ iudicat:2 ipſe a
nemine iudicat᷑. Judiciuʒ coꝛreectõnis ↄcedit᷑ platis in
puictitz vel afeſſis: ð quo in p̃ᷣ. Erudimini ꝗ indicatis
terꝛã. Judicium vᷣo temerariũ vlr interdicit᷑ hoĩ. ¶Eſt
aut temerariũ iudiciũ ex ꝑte iudicantis:7 ex ꝑte rei iu

J enznzeen r vN Bir tonn
Biten

S Q. /
R „Qu „ eE Be „

☛☚4 be- 1 4

Cobeko

xl.

dicate. Ex paꝛte iudicantis temerarium iudicium eſt
tribus modis.ꝑ vſurpatõnem.ꝑ indignita tẽ. ꝑ ignoꝛã
tiam. Per vſurpatõnem:ſicut dic glo. ſuꝑ illud. nolite
iudicare.glo.Lemerarie.Judiciuʒ em̃ temer ariũ eſt:
qñ quibo nõ eſt ↄmiſſum iudicant.ſᷣm quem modũ di⸗
cit auguſ.iuxta illð apłi ad Ro.xiiij. Tu gs es ꝗ iudi⸗
cas ⁊c. Moluit inquit aug.hoĩem ab hoĩe iudicari ex/
traoꝛdinario vſurpatoq; iudicioſEt ꝓpter indignitatẽ.
ſicut dr̃ ad Ro.ij. In quo alteruʒ iudica teipᷣm ↄdem
nas.eadem em̃ agis que iudicas.Et math. vij y pocri⸗
ta quid vides feſtucã in oculo fratris ꝛc Ytez pꝛopter
ignoꝛantiã ſᷣm ꝙ dicit᷑ Bañ.xiij. Sic fatui filij iſr knõ
iudicantes neq; qð verũ eſt ↄgnoſcentes ↄdem naſtis fi

liam iſrael. His ꝗᷓ tribus modis temerariũ eſt iudicin.

ex ꝑte iudicantis.¶ Ex pꝑte pᷣo rei iudicate ſimiliter eſt
temerariũ iudiciũ tribus modis. Cum iudicatur pſo⸗
na itum ad euentũ futuruʒ: vel cum iudicat᷑ intentio:
vel cum iudicat᷑ factũ occultũ/Cum iudicat᷑ perſona qᷓ
tum ad futurũ euentũ temerariũ eſt iudiciũ. Unð ſuꝑ
illud. nolite iudicare. glo. eſcimus q̃lis futurus eſi
qui nũc apparet malus. d cuiꝰcoꝛrectõne deſpaꝛe teme
rarium iudicium eſt. Otem temerarium iudicium eſt
cum iudicat᷑ intentõ incerta:ſicut dr ſuꝑ illud Aath.
vij.nolite iudicare. Sũt quedã incerta quo aĩo fiant:ð
quibo iudicare temerariũ eſt. Vñ ad Ro. riiij. Aſãdu
cans nõ mãducantẽ nõ iudicet Temerariũ iudicinʒ ẽ
iudicare dæ facto occulto iudicãti.ſᷣm quẽ modũ dr̃.j.
ad coꝛin.iiij. olite añ tpᷣs iudicare quouſq; dñs veni
at ⁊c. Et aug.dic ꝙ noluit hoĩem iudica ri ex arbitrio
ſuſpitõis/tum vo ad circũſtãtias iudicij nõ ſolũ te⸗
meraꝛiũ dr ł̊ iiuſtũ.et h̊ tripłr.ex ꝑuerſitate animi. ex
ꝑuerſitate oꝛdinis.ex puerſitate cauſe:ſiẽ iuſtuʒ dẽ ex
aĩo.ex cã.⁊ oꝛdine:ſiẽ infra patebit. Ex bis igit ptʒ ꝙ;
hõ nõ põt eſſe iuder homis ĩ occultis ⁊ ĩ incertis. qꝛ de
his intelligit᷑ illð ioh.v. Pz om̃e iudiciũ dedit filio:nec
in his q ad ipᷣm nõ ꝑtinẽt ꝗ iudicat. Et ꝑ H pʒ rñſio ad
p̃dicta obiecta.Qam ille auẽtes q̃ onñdunt ꝙ hõ pt eſſe
iudex hoĩs: intelligunt᷑ de indicio ordinario ſᷣm leges
dei. Auẽtes vᷣo ↄtraꝛie de iudicio temerario.

Mlembrum ſecundũ

Oſtea querit᷑. an inferioꝛ poſſit iudicare
ſuperioꝛem. Ad quoo ſic. Deutro.j. Cõ⸗
ſtitui ex tribubus veſtris pᷣneipes.tribu⸗/
nos.et centuriones:qui populum iudica
rent. ergo ex lege dei ſuꝑioꝛes habent iudicaꝛe ſubdi⸗
tos et nõ ecõuerſo.¶ Item pᷣs.Tibi ſoli peccaui. Glo.
MKex non habet hoĩem ꝗ facta ſua diiudicet.¶ Item. j.
ad Thi.iiij. Senioꝛẽ ne increpaueris.Glo. Seniorez
etate vel dignitate.ergo inferioꝛ ſi uꝑioꝛem nõ debet in⸗
crepare:ergo nec indicare.¶ Item ſuꝑ illud pᷣs. Tibi
ſoli peccaui dicit glo. Rex omnium ſuperioꝛ eſt. A ſo⸗
lo ergo deo erit iudicadus.¶ IJtem ſuꝑ illud.j. Regu.
xxiiij. vbi dicitur.ꝙ dauid pᷣſcidit oꝛam clamidis ſ aul
Breg. Facta pᷣpoſiti a ſubditis oꝛis ferienda gladio ñ
ſunt:qtumcũq; repꝛehenſibilia videant᷑.¶ Iteʒ hiero.
ſuꝑ epiſtolam ad Gal.ij. vbi dicit᷑. ꝙ paulus petro re⸗
ſtitit infa. Paulus petrũ repꝛehendit:q non audeꝛet:
niũ ſe ñ imparẽ ſciret.q̊ ſubditꝰ ꝗ ſcit ſe eſſe imparẽ nõ
Axbet pꝛelatũ arguere vel iudicare. Contra. Neo pa
pa quartus.xxiij.q.vij.ſcribit ludouico imperatoꝛi ſic.
Nos ſi incõpetẽteꝛ aliquid egim us: et in iubditis iu⸗
ſte legis tramitem non ſeruauimus:veſtro ac miſſoꝛuz
veſtroꝝ cuncta volumus emendare iudicio.ergo papa
miſſoꝛum ab im ꝑatoꝛe volebat ſubire iudiciũ. ¶ Jtem
in canonica Petri ſcdᷣa ſcdo. Balaam qui mercedem
iniquitatis amauit: coꝛreptorem habuit ſue veſanie
ſubiugale mutum. Si ergo animal mutum angelica
virtute pꝛophete inſipientiam redarguit:multomagis

4 54 . ℳ

Q 101 9₰ X 4* „) ANA

Ruv 1. Recsde⸗ 1„

* ⸗ 4
5 er 722 benn

— 4
— „E
ta Q. eae Crn 7ANLAA4 7

27

3 lL. 9. * c M. -ſe
ſan W0D10 SℛR

9

„ t eE le AUA) N2

7
. 5 . 0 .
ee ee e * eC
a .
P e
—

2

7

r̃ianuʒ. Coꝛneliꝰcenturi

ſubditus poſſet aꝛguere pꝛelatum. ¶¶ Item xpc qui erat
paſtoꝛ paſtorũ de quibo dicit MWMath. rv. 1206 ſum mil⸗
ſus niſi ad oues qᷓ ꝑierunt:inter obpꝛobꝛia qᷓ patiebat᷑
ab eis: vni dixit· Si male locutus ſum teſtimoniũ ꝑbi⸗
be de malo. Et iobã.viij · Quis ex vobis arguet me de
eccato? Ex quo ptʒ.qꝙ; ipſe argutõni iudicio iudeoꝝ
kubmiſit ſe: ꝙᷓ̊ multofoꝛtiꝰquilibet aliꝰ. ¶¶ Ieʒ. ij. Reg.
xij. legit. ꝙ redarguit nathan dauid cũ omiſiſſet adul⸗
terium. 4 Item dañ. xiij. Baniel nulla legittima pote⸗

ſtate ↄſtitutus iudices de falſo teſtimonio ↄuicit ⁊ con⸗

uictos iudicauit.Ex quo relingtur ꝙ nullã poteſtateʒ
babentes poſſunt iudicare poteſtatibus ſublimatos.
Item in actibo cũ petrus intraſſet ad coꝛneliũ:ↄque
ſti ſunt fratres ꝗ erant in iudea:a repᷣhenderũt euʒ ꝗa
ad gentilẽ diuertiſſet: ſpditi pñt repᷣbendere pꝛelatũ.
Item biero. ad heliodoꝝ. ſon omnes ep̃i ſunt ep̃i.
Attendis petrũ:iudam ↄſidera. Stephanum ſuſcipis
Nicolaum reſpice. Mon facit eccleſiaſtica dignitas te
io adhuc ethnicus ſpũſſancti
dono mundatt᷑. Daniel p̃biteros iudicat.infatuatũ ſal
ad nibil valet: niſi vt ꝓijciat᷑ foꝛas:et a porcis ↄculcet᷑
Ex q̊ relinqtur.ꝙ boni ſubditi pnt malũ pꝛelatũ repꝛe
bendere. 4 Item greg. Januario epo paulus dic. Be⸗
nioꝛẽ ne increpaueris.ᷣ hec eius regula tũc eſt ſeruan⸗
da:cũ culpa ſuꝑioꝛis ad interituʒ non trahit coꝛda mi⸗
noꝝ. vbi aũt ſenioꝛ exemplũ ad interitum pꝛebet: indi
ſcreta increpatõne feriend?eſt. ¶ Item iob. xxxj. Si cõ
tempſi ſubire iudiciũ cum ſeruo meo: cum diſceptaret
aduerſus me ⁊c̃.inde vt pꝛius. Solutõ.iudicare dr
ꝓpꝛie et impꝛoprie.ꝓprie dr ex auctoꝛitate ſuꝑioꝛi ĩ ex
aminãdis factis arguendis ⁊ puniendis.hoc mõ iudi
care ſuꝑioꝝ eſt reſpectu inferioꝝ.nõ ecõuerſo.lñ.vj.
ſapie. d. Audite reges ⁊ intelligite: diſcite indices fi⸗
miũ terꝛe. Et hoc mõ iudicare eſt ex poteſtate ſeu ex au⸗
ctoꝛite. Alio modo iudicare dr cõmuniter extenſo vo⸗
cabulo ad arguere:coꝛriꝑe:monere.Et arguere Apꝛie
eſt ſuꝑioꝝ reſpectu inferioꝝ. Vnð thimotheo dic apo⸗
ſtolꝰ. Argue cũ oĩ imperio.Corriꝑe eſt reſpectu pariũ
Mathei · xviij. Si peccauerit in te frater tuus coꝛripe
eum. Monere vo elſt inferioꝝ reſpectu ſuꝑioꝝ· ber.ad
eugeniũ. Moneo te:nõ arguo. Dicendum ergo ꝙ iudi
care ex auctoꝛitate ſicut dictũ eſt. in examinando meri⸗
ta arguendo ⁊ puniendo: nõ eſt inferioꝝ. ſed iudicare
ex caritate extenſo vocabulo in monẽdo bonoꝝ ſubdi⸗
toꝛũ eſt reſpectu maloꝝ p̃ᷣlato x.¶¶ Ad obiecta Evtriuſ
qʒ ꝑtis rũdenduʒ ad pꝛimũ iam ptʒ:quia iudicare ſᷣm
prie dicitur. ſolum pᷣlatoꝝ eſt.vnde dom. ꝙ illð qð
dicit᷑ ꝙ rex nõ bʒ hoiem qui facta ſua diiudicet nec ſu⸗
perioꝛẽ: intelligendũ eſt in ſuo oꝛdine. Eſt em̃ oꝛdo pta⸗
tnm duplex. oꝛdo ſcʒ ptatum ſeculariũ. ⁊ oꝛdo ptatum
ſpũaliũ. In oꝛdine poteſtatuʒ ſeculariũ nullꝰeſt maioꝛ
rege vel imꝑatoꝛe:quẽadmodũ in oꝛdine pratuʒ ſpũali
um nullꝰeſt maioꝛ papa. tñ collatõne facta ptatis ſpi⸗
ritualis ad ſecularẽ: ptas ſpũalis eſt ſuꝑ ſeculareʒ: ſiẽ
ſpũs eſt ſup̃ coꝛpꝰ.vñ et bier.j.dĩ.Ecce ↄſtitui te ſupeꝛ
gentes 2 regna. Et oſtenſum eſt. ij. parał.xxvj.in Ozia
q voluit ſibi vſurpare ſacerdotalẽ dignitatẽ: ⁊ ꝑcu ſſus
eſt lepꝛa.4l Ad illud apli.ſenioꝛeʒ ne increpaueris 76˙.
dicendũ ꝙ ex inerepatone qᷓ eſt ex aucte cũ obiurgatõe
nõ eſt increpandꝰſenioꝛ diſcretus etiã a ſuꝑioꝛi. vñ ibi
dicit glo.iſe increpaueris ꝓ etatis honoꝛe:ne indigne
ferens ſe a minoꝛe coꝛreptũ.magis exaſperet᷑ ꝙᷓ ꝓficiet
ſ obſecra vt patreʒ:ſicut dr.j.pe.v.Senioꝛes ꝗ in vob
ſunt obſecro. Si vo ſtulti ſint ſenes: increpatõne que ẽ
ex auẽte etiam cum obiurgatõne a ſuis ſuꝑioꝛibo incre
pandi ſunt.vñ dicit ibi glo. Senioꝛ tñ ſtultus vt ait. b.

Breg. vehementer eſt increpandꝰ. Increpatõne vo q̃ ẽ

ex caritate inferioꝛ poteſt increpare ſuperioꝛem eo mo⸗
do quo dictũ eſt.¶¶ Ad illud quod obijcit ð hoc qð dici⸗
tur ſuper illud.tibi ſoli peccaui.Rex omnium ſuperioꝛ

elt. iam patet reſponſio: quia ſuperioꝛ eſt in oꝛdine po⸗
teſtatum ſeculariũ: non tñ ↄferendo poteſtatem ſecła⸗
rem ſpũali:vt dictum eſt.¶¶ Vd illud qð obijcitur 5 da,

uid qui pᷣſcidit oꝛam clamidis ſaul. dicenduʒ ꝙ ꝑ ſaul

pᷣlati intelligunt᷑:ꝑ dauid ſubditi ſaul ventrẽ purgans

illos ſignificat: qui maliciã intus ↄceptam foꝛis oſten⸗
dunt in ope. ſed in pᷣciſione clamidis non ſignificat᷑ re⸗
pꝛehenſio peccati. ꝑ clamidem enim regni poteſtas in⸗
telligitur. banc pᷣſcidit qui pᷣlatum ſententia ↄdemnati
onis ferit: qð nulli ſubditoꝝ licet. Unde cum a beato
BGrego. dicit᷑.ꝙ facta prepoſiti a ſubditis oꝛis gladio
ferienda non ſunt: intelligit᷑ gladius oꝛis ſententia dã
nationis. 4 Ad illud quod obijcit. ꝙ paulus petruʒ re/
prebendit: dicit᷑ ꝙ petrus ſ icut dicit᷑ ad Gał. cogebat

gentes iudaiʒzareꝛet ſuo exemplo a veritate euãgelij re

cedere.paꝛi aũt modo repᷣbendendus eſt qui non ſoluʒ

ſe a fide exoꝛbitat:ſed etiã qui alios exemplo vel verbo

ceuiat. Hoc ergo exemplo nõ ꝓbantur pᷣlati nõ arguẽ⸗
di a ſubditis:ſi a fide exoꝛbitauerit:vel alios exoꝛbita

re fecerint. Et quod obijcitur. ꝙ petrum paulus nõ re⸗-

pꝛebenderet:niſi ſe non imꝑarem ſciret. intelligendum
nõ de paritate que eſt in officio eccleſ iaſtice dignitatis
ſed de paritate que erat in puritate vite et noticia veri⸗
tatis. Qam qtum ad dignitatem pᷣlationis petrointeꝛ
aplos non bhabebat parem. Ad obiecta vo alterius

partis: quibus indiſtincte oſtenditur inferioꝛes poſſe
iudicare ſuperioꝛes: Rñdendum eſt. et pꝛimo ad illud

quod obijcitur de leone pa pa.dicendũ ꝙ leo papa illo
fecit ꝑfectionis cõſideratõne:non rigoꝛe coactus diſci⸗
pline: ſicut beatus gꝛego.dicit de ſeipſo. Si quis ſuper
his nos arguere voluerit:vel extra auctoꝛitateʒ nos fa
cere ↄtenderit:veniat ad ſedem apoſtolicam: vt ibi an⸗
te ↄfeſſionem beati petri apłi mecum iuſte decertet: q̃te

nus ibi vnus ex nobis ſententiam deferat ſuam. Ex B

ergo non ſegtur ꝙ diſciplina iuris ſubditi babeant in
dicare pꝛelatos.¶ Ao illud quod dicitur de balaam.
dicendũ ꝙ ꝑ aſinam bene ſi ubditi intelligunt᷑: ꝑ balaaz

mali plati: non tñ ex hoc pbant᷑ pꝛelati arguendi a ſb- 5

Ditis: ſed ſubditis tĩ foꝛma datur bu militer renitẽdi
pᷣlatis:ſi foꝛte eos ad malũ cogere voluerint. Ad illð
qʒ obijcitur de xpᷣo.dðm ſicut pꝛius.ꝙ aliud eſt qð de

rigoꝛe cogimur ſeruare diſci pline. aliud eſt qð admit⸗
titur ꝑfectõnis ↄſideratõne.Xpᷣc ergo iudeos ad ſe aꝛ

.

guendum immiſit ↄſideꝛatione ꝑſectionis: non ſeueri
tate iuris. Si enim legis rigoꝛe eſſent admiſſi. bac au⸗
ctoꝛitate ſceleratiſſimi ⁊ infames ad accuſatõnem reli⸗

gioſoꝝ eſſent recipiendi:quod iniquuʒz eſt. ¶¶ AUd illud
quod obijcitur de natban dicendũ ꝙ due ſunt perſone

quibo mundus regitur. regalis et ſacerdotalis.⁊ ſicut
reges pᷣſunt in cauſis ſeculi:ſic ſacerdotes ĩ cauſis dei.

Kegum ẽ coꝛꝑalez irrogare penã. Sacerdotũ ſpnaleʒ
inferꝛe vindictam. Dicenduʒ ergo qᷓtum ad ſtatum le⸗
gis. et ſi regalis vnctio ſacerdotibus et ꝓphᷣis perat in

cauſis ſcłi: tñ ſuberat eis ĩ cauſis dei. vn reges a ꝓphis
2 ſacerdotibo vngebant᷑ athan vpha cu regẽ aꝛgu
it ſuum executus ẽ officiũ in quo erat rege ſuꝑioꝛ.non
vſurpauit regis officiũ ĩ qͥ erat rege inferioꝛ. ANDonuit
em ꝙ ꝑ pnĩaʒ pctm expiaret:nõ tulit in eũ ſniaʒ q̃ tan⸗
qᷓ adniter ⁊ bomicida m legẽ interiret.¶ Ad illud qð
obijcit᷑ ð Dañ. dõm ꝙ miracula veteris teſtamẽti ſunt

admiranda: nõ in exemplũ nr̃e actõnis trabenda. Un⸗

ð daniel ꝙ iudicauit ſenioꝛes h fuit ptate ſuꝑioꝛis ſpi
rituſſancti accepta occulte. vnð ibi dr. Suſcitauit dñs

.— A

ſpm̃ pueri iunioꝛis.ſiẽ dr.ij. Exo.Quis te ↄſtituit iu⸗

dicem ſuꝑ nos.glo. Arguebat eos moyſes ex prate oc⸗

culta data ſibi a deo que poſtea maileſta fuit.¶ Ad il⸗
lud qð obijcitur.ꝙ arguebãt iudei petrum. quia intra

uerat ad Coꝛnelium. dom m beatum greg. Petr ?po⸗

teſtatẽ regendi acceperat. 7 tñ idem apłoꝝ pꝛimꝰ que
rimonie ↄtra eũ a fidelibus facte cur ad gentes intraſ⸗
= —

„ . „
aD n anceſer ien 09

“ “ͦðͦͦJMUã 1KNNIE

Mueſtio

ſet non ex poteſtate officij qua poſſi dici oues paſtoꝛeʒ
ſuum nõ rephenderant: ſed aucte diuine virtutis:qua
Gentiles acceꝑant ſpmſanctũ:rñdi t. Ad duo ſequen-
tia ſancti Hier.⁊ grego.ptʒ iam rñſio ex pᷣdictis. ſᷣ ta⸗
men ad illud hiero.qð dicit.ꝙ non om̃es epi ſunt epi.
dicenduʒ ꝙ eſſe eßᷣm digne eſt eſſe eṽm ꝑ auẽtem ſpũa
lis poteſtatis:et ꝑ meritũ ſanctitatis. O: g dicit 5 ma⸗
lis ep̃is dicit de ipſis ꝓpter defectũ ſa nctitatis:nõ pro⸗
pter defectũ poteſtatis vel oꝛdinis qdiu ab ecclia tole·
rantur.4l Ad vltimuʒ qð obijcitur de iob. dicendum
illud dicebat de perfectione huilitatis nõ debito iuris.

Nlembrum tercium

Oſtea querit᷑ vtruʒ pꝛelatꝰ malus poſſit
iudicare inferioꝛẽ ſeu ſubdituʒ iuſte.Ad
qð ſic.Gts am bꝛo.ſuꝑ pᷣs. Beati imma
culati.Yudicet ille de alteriꝰ erꝛoꝛe:ꝗ nõ
habet qð in ſeipᷣo ↄdemnet. Indicet ille ꝗ nõ agit eadẽ
que in alio putauerit punienda: ne cũ de alio iudicat.ĩ
ſe ferat ſniam:ex quo pʒ ꝙ malo p̃lato nõ licet iudica⸗
re. ¶ Nem grego.in moꝛalibo exponẽs illud iohᷣ.ꝗ ſine
pctᷣo eſt pꝛimꝰmittat in eam lapidẽ. Ad aliena quippe
peta punienda ibant: ⁊ ſua reliquerant. reuocent itaq;
ad ↄſciam vt pꝛiꝰ ꝓpꝛia coꝛrigant. ⁊ tũc aliena repᷣhen⸗
dant. ¶ Item greg. ſuꝑ illud iudicũ.vbi dicit viri ga

baa interfecerãt vroꝛẽ Leuite ↄgnoſcendo:dicit.Cum

tribo beniamin in carnis ſcelere fuiſſet obꝛuta: collectꝰ
om̃is iſrael vlciſci inigtatẽ voluit:ſᷣ tñ ſemel et iterũ in
belli certamie ipſe pſtratoeſt:a ſubdit. Quid eſt ꝓĩ vl⸗
tione ſceleris iſrael inflãmat᷑: 1 tñ pꝛius ipſe ꝓpſiernit
niſi ꝙ ipſi pꝛiꝰpurgandi ſi unt:ꝑ quos alioꝝ culpe feriũ
tur.vt iam mundi ꝑ vltionẽ veniant q alioꝝ vicia coꝛri
gere feſtinãt. Ex hoc arguit᷑ ꝙ pᷣlatus miſi mundꝰſit:ñ
væbet immũdos iudicare:¶ Itez greg. Poſtulatꝰdñs
iudicare peccatricẽ nõ ſtatiʒ dat iudiciu: ſed pꝛiꝰſe in
clinans deoꝛſuʒ in terꝛa digito ſcribebat.nos ty pice in
ſtruens:vt cum q̃libet ꝓximoꝝ erꝛata cõſpicimus:non
antea rephendendo iudicemꝰꝙᷓ ad ↄſciam noſtri reuer
ſi digito diſcretiõis:quid in ea ↄditori placeat:quidue
diſpliceat examinemus.iuxta illud apli.Conſidera te⸗
ipſum:ne et tu tempteris. Item gꝛeg. in eodẽ. Qui ſi⸗
ne peccato eſt ⁊c.i.pꝛimo vos ipſi iuſticiam implete: 2
ſic innocẽtes manibo ad lapidandã ream ↄcurꝛite.Ex
bis videt᷑ ꝙ malus aligꝗs non debet alium iudicaꝛe:vel
iudicis ꝑſonã aſſumeꝛe. Contra.ſaul cuma domino
eſſet repꝛobatꝰ.dei ꝓpłin iudicabat:⁊ eiꝰiudiciũ vniuer
ſus populus expetebat.Eñ dicit dauid poſt repꝛobati
onem ꝓfitens ipm eſſe iudicẽ a dño: ꝗpicius ſit mihi do
minus: vt nõ extendã manũ in xpᷣm dñi. j. Reg.xxiiij.
Item dauid cũ eſſet adulter 2 bomicida interꝛogatꝰ
a ꝓpha ſniam in diuitẽ xdit:ꝗ ouem pauꝑis rapuit di
cens. Judiciũ moꝛtis eſt viro huic ouẽ reddet in q̃dra⸗
plũ. IJtem ſalomon cũ amoꝛe mulieꝝ deos gentilium
coleret:ſicut dr.iij. Reg.xj.tñ vniuerſus iſrael ad eius
iudiciũ ofluebat.¶ Item math. xxiij. de malis pꝛelatis
iudeoꝝ dicebat dñs. Que dicũt facite ⁊c̃.¶ Iteem. j. pe.
ij. Serui ſubditi eſtote ĩ ome timoꝛe dominis nõ tm bo⸗
nis ⁊ modeſtis:ſᷣ etiã diſcolis.ex quibo r̃lingtur ꝙ ma
loꝝ pᷣlatoꝝ ſnie eſt parend uz a lubditis. ipi legalr
pnt ſubditos iudicare. Solo.dðm ꝙ eſt iudicare de
officio ptatis.⁊ ẽ iudicare de idoneitate ſiue merito po
teſtatis. pᷣmo mõ mali pllati pñt ſubditos iudicare. ſe⸗
cundo mõ nõ niſi boni.pꝛimũ ſine ſcdᷣo damnabile ẽ in
qicanti.tñ ſalubꝛe ẽ ſubdito obtemꝑanti. Unde auẽta⸗
tes pᷣmo poſite oñdunt.qꝙ mali paſtoꝛes dum ſnĩia iuſti
xamis alios feriũt ſibipſis nocẽt.qꝛ ſicut dr ad Ro.ij
In qͥ alios iudicãt ſeipos ↄdemnãt.Anẽ tes pᷣo in con⸗
riũ obiecte aſtruũt ꝙ dum ab ecclia tolerant᷑: eoꝝ iu⸗
dicium ſubterfugere nõ eſt licitũ et obtemꝑare eſt pfi⸗
cuum.Et ꝑ hoc pʒ rñſio ad obiecta.

Nlembꝛmmn quartũ

nſequẽter querit᷑ que ↄditõnes reqrũ⸗/
tur ad hoc ꝙ aligs poſſit eſſe ordinate iu
dex. Mam deut.jj. dicit moyſes. Dixi vo⸗
bis. date ex vobis viros ſapientes 2 gna⸗
ros quoꝝ ↄuerſatio ſit ꝓbata in tribubus veſtris. Et
ſeqtur. Zuliqʒ eos vt ꝓplm iudicarent. Ex hoc & relin
quit᷑.ꝙ ſᷣm legem dei ꝗ nõ eſt ſapiens et gnarus iuris.
non poterit eſſe iuder. illi ꝗ ſunt minoꝛis etatis non
pñt eſſe iudices.ſiłr nec natura ſurdi nec ꝑpetuo furi⸗
oſi.iij · q. vij. infamis. ¶ Item cuʒ iudices debeãt eſſe de
tribubo populi Sdi.ᷓ hereticꝰnõ poterit eſſe iudex vel ĩ⸗
ſidelis et hoc eſt qdð dicit canon.xxij.q.j. Hereticꝰ ca⸗
tholicum vtpote ſuꝑioꝛem ſe maledicere nõ valet.ĩ alie
num a fide tanqᷓ in ſibi coequalem ſententiaʒ daꝛe non
poteſt. ¶ Item ↄſimili ratõne ꝓbat᷑.q excoicatus nõ pr
eſſe iudex. Scðm etiaʒ ꝙ dicit decretalis titulo de iudi
cijs.vbi dicit᷑.ꝙ licet excoĩcatus non poſſit ſtare ĩ iudi⸗
cio per ſe:tamen poteſt cogi per alium rñdere.⸗ Item
ex hoc ꝙ dicit᷑ ↄuerſatio iudicis ꝓbata debet eſſe. vide⸗
tur ꝙ ſuſpectus nõ poſſit eſſe iudex. Unð canon Mico⸗
lai.iij. q v. Oꝛ: ſuſpecti.poſt me.Liceat ei qis ſuſpectũ
iudicem ſibi putat eſſe anteqᷓ; lis inchoet᷑ recuſaꝛe ⁊ ad
aliũ recurꝛere.nam quodãmõ naturale eſt ſuſi pectoꝛuzʒ
iudicũ inſidias declinare et inimicoꝝ iudiciũ velle re⸗
fugeꝛe. ¶ Item ꝑ hoc ꝙ dicit. quoꝝ ↄnerſatio ſit ꝓbata
in tribubus vris.oñditur ꝙ alienigena ſeu extraneꝰ iu
dex eſſe nõ poſſit:Fm ꝙ dicit canon ſtephani pape.nul⸗
lus alienigena aut accuſator fiet aut iudex. vnde et de
Toth ſcriptũ eſt. Ingreſſus es vt aduena nunꝗd vt iu⸗
dices? ¶ Item ꝑ hoc ꝙ dicit᷑.⁊ ↄſtituam eos pꝛincipes:
oſtendit᷑ ꝙ ille ꝑſone que rõne ſue ↄditõnis ſunt ſubdi
te ⁊ ſubiecte iudices eſſe non poſſunt vt mulieres et ſer
ui. vnde de mulieribo dicit ambro.in li.q. ve.et no.teſ.
Adulierem ↄſtat ſubiectã eſſe viri ſui dominio:⁊ nullã
auctoꝛitatẽ habere:nec docere poteſt nec teſtis eſſe:nec
fidem dare. Item de ſeruis ⁊ alijs pꝛedictis dicit canõ
ſancte Romane eceleſie ſynodi. iij: q. vij. Infamis.S.

ria ſunt quibo alig impediunẽ᷑ ne iudices fiant.i Za

tura ſurdꝰet mutus et ꝑpetuo furioſus impubes: ga
iudicio carent ⁊ lege:vt ꝗ a ſenatu amotꝰeſt ſi upple pꝛo⸗
pter aliqð crimen moꝛibo femie et ſerui: nõ qꝛ ñ beant
iudiciũ ſcʒ ga pᷣceptũ eſt vt ciuilibo nõ fungant᷑ officijs
Verũ ſi ſeruus du putaret᷑ liber ex delegatione ſenten/
tiam dixit:qᷓuis poſtea in ſeruituteʒ depulſus ſit:ſnĩa
ab eo dicta rei iudicate firmitatem tenet. Ex his ergo
vident᷑ plures ꝑſone excludi:ne iudices ſint. Sed 3
hoc obijcit.⁊ pᷣmo ↄ hoc qð dictũ ẽ de pueris ⁊ mĩoꝛib⸗
etate.iſã hieremias adhuc puer ↄſtitutꝰ ẽ iudex a ðᷣo.
Vñ.j.hiere.poſtqᷓ dixit.neſcio loꝗ: qꝛ puer ego ſuʒ.di
xit ei dñs. Conſtitui te ſuꝑ gentes ⁊ regna vt euellas 2
deſtruas ⁊c.¶ Item daniel puer inſpiratõne diuĩa fa⸗
ctus eſt iudex ſenioꝝ ꝗ volebant pꝑdeꝛe ſuſannã. ¶ YIeʒ
in aliquibo pueris malicia ſuplet etatem. eadẽ ratõne
in aliquibo ſcia pᷣuenit adultam etatem. Si eꝛgo non
eſt eauſa quare minoꝛ etate non debeat eſſe iudex: niſi
defectꝰin iudicãdo.q̊ hmõi minoꝛes poterũt eẽ iudices
Iem obijcit᷑ ↄtra boc qð dictũ eſt: mulier nõ debz
eſſe iudex.qꝛ.v.iudic.legit᷑ delboꝛa indicaſſe iſrahel.et
ptꝰdatã legè a deo.q non eſt ↄtra legã datã a deo mulie⸗
rem eſſe iudicem. ¶ Item mulieres legunt᷑ multe pᷣdite
ſpũ ꝓphᷣie vt Maria ſoꝛoꝛ moyſi. xv. Exo. Item anna
ꝓhetiſſa:de qua legit᷑.ij.Luce. Si O mulieres ꝑ ſpiri⸗
tum ꝗꝓphetie aſſumpte ſunt ad denunciandũ iudicia di
uina:multomagis poſſunt aſſumi ad denunciandũ iu⸗
dicia humana. ¶¶ Item obijcit ↄtra hoc qð dictuʒ eſt de
ſeruis.qꝛ dicit᷑.ij.ad gał.i Lon ẽ iudeꝰneqʒ grecꝰ.non
eſt maſculꝰneqʒ; femia ⁊c. Oẽs em̃ vos vnũ eſtis in xpᷣo
ihu. fuilis ↄditõ in xpᷣiana religiõe ñ differt a ſibera

( „ . . 2° Drto

—

„ . 9

ergo ſeruus poterit eſſe iudex.i¶ Item queritur ratõ q⸗
re ſic ẽ:et ꝗs numerꝰꝑſonaꝝ:in quibo nõ eſi idoneitas
ad boc vt iudices fiant. Solo. Fᷣm ꝙ dicit. j. deutr.
Judicibus xi iudiciũ eſt:vñ homo iudex gerit vicẽ iu
dicis vei in iudicando.ideo in tribo dzʒ cõſoꝛmari deo:
ꝗ iudex eſt. in ptate.veritate 2 bonitate.ſᷣm ꝙ dr exo.
xviij. ꝛouide de om̃i plebe viꝛos potentes 2 timentes
uʒ. ecce ptas.in quibo ſit veritas:ecce veritas. Etꝗ
oderint auariciã. ecce bonitas.Ptas in auẽte.veꝛitas
in iudicio ſiue diſcretõne. Monitas in rectitudine ani⸗
mi ⁊ vite.lnð.xvj· deut. Judices ⁊ mgr̃os ↄſtitues in
omibo poꝛtis.ecce auẽ tas ptatis. vt indicẽt ꝓoylin iuſto
indicio.ecce iudiciũ veritatis.nec in alterã pſonã decli
nent ꝛc.ecce rectitudo animi ſeu vite. Stem bec tria ſi⸗
militer ondunt᷑ in pdicto verbo deut.j. Date ex vobis
viros ſapientes 21 gnaros. ecce diſcretio veritatis. qrũ
ↄuerſatio ſit ꝓbata.ecce rectitudo bonitatis.vt ponam
eos pᷣncipes:ecce auẽtas ptatis.qQotandũ ꝗ̊ ꝙ que⸗
Den dam plone inidonee ſunt ad aſſumendã ꝑſona iudicis
quia nõ ſunt idonee ad ſuſceptõeʒ auẽtatis:ſeu ratõne
ulxX ſexus vt mulier. cui poſt petn dictũ eſt. Sub viri pra⸗
te cris. Vñ.j.ad coꝛin.xnij.dicit apłs. Mulieres ĩ ec⸗
(cleſia taceant.nõ em̃ ꝑmittit᷑ eis loqui:ſed ſubditas eẽ
8 „₰(Aut rone ↄditõnis foꝛtune vt ſeruus.vñ.j.pet.ij. Ser⸗
29 ni ſubaiti eſtote in omi timoꝛe Alie vᷣo ꝑſone quia nõ
ſunt idonee repellunt᷑ ab officio iudicis. qa non ſunt
idonee ad iudiciũ veritatis:et hoc pluribo modis.lel
ꝓpter inpedimentũ ꝑmanens vel ꝗpter impedimentũ
tranſiens. IJtem ꝓpter impedimentũ ꝑmanens:aut in⸗
H. „ natum aut ptingens. Pꝛopter impedimentũ manens
.. . . innatũ ꝓhibet᷑ iuder eẽ ſurdus ⁊ mutus. Pꝛopter im⸗
„pegdimentũ ꝑmanens 2 otingẽs ꝑpetuo furioſus.Et ⸗
fuinsſ) pter impedimentũ tranſiẽs minoꝛ etate. Item alie ꝑſo
&ταcπ ne excludunt ꝓpter defectũ appꝛobatõnis vite ſeu boni
„ tatis.qð ↄtingit triplici de cauſa.vna ẽ repꝛobatõ vite
hn) vel ꝓyter crime erꝛoꝛis:vt in bereticis. Aut ꝓpter ſcan⸗
)vfhmdalum auer ſatõis. vt in his q ſunt infames. Aut pter
Wan) dtagium coionis: vt in excoĩcatis.Alia caula eſt igno⸗/
9 V rantia ↄditõnis ꝑſone:vt in extraneis.Tercia vᷣo cau

Alie n nqſa ẽ ſuſpicio ꝓbabilis malicie ꝑſone.vt ſi ſit inimicus

vel declinatõnis a rectitudine iuſticie.qua rõne ꝓhibẽ⸗
tur om̃s ꝗ ſunt ex ↄſanguineis auctoꝛis vel inimici rei
vel aliq̃ iuſta cã ſuſpecti.iij.q.v.¶l Ad illud ̊ qð obijci
tur de hiere.⁊ daniele.dm ꝙ illud ꝑtinet ad puilegiũ
gre ſingularis:nõ ao exemplũ imitatiõis.ſicut ⁊ quod

em ad) J ner 6 14¼ kdi l mhiere. . oicit. Anteq exires de ventre ſanctificaui te.

qð dr. xiij. dan. O ſuſcitauit dũs ſpm̃ pueri iunioꝛis
aiuilegia aũt paucoꝝ nõ faciũt legẽ ↄmunẽ.4 Ad il⸗
ud vᷣo qð obijci. ꝙ in aliquibo ſcia pᷣuenit etatẽ adul⸗
tam.dm ꝙ iura q debent regulare geneꝛalitatẽ hoĩm
nõ aptant᷑ bis q̃ raro ↄtingunt:h his q̃ frequenter aut
ſemꝑ.nec his q̃ ↄtingũt in paucis:̊ in his q̃ ↄtingunt
in pluribo. mRaro at᷑ ↄtingit ⁊ nõ niſi ꝑ pᷣuilegiũ ſuꝑne

gre :ꝙ in pueris talis ſcia inueniat᷑: qlis et qᷓnta in iu⸗
dicibo reꝗrit᷑. Reꝗrit᷑ em̃ ſapia iuris:⁊ cuʒ hoc erꝑien⸗

tia iudicij.vñ ꝓter hᷣ ſignater dictũ eſt. j. deut. Date ex
vobᷣ viros ſapientes ⁊ gnaros.ſapientes.ſ.ꝑ iuris ⁊ le/
gum noticiam:gnaros ꝗꝓpter exꝑientiaʒ. Item inde eſt

qð moyſi dicit᷑.xj.numeroꝝ. Cõgrega ſenes ꝓpli qͥs tu

noſti ꝙ ſenes ſint ꝓpłli ac mgr̃i:vt ſuppoꝛtent onꝰtecum:

⁊ nõ tu ſolus graueris. Hinc etiã eſt ꝗꝙ ꝓpter exempllũ
imitationis iudex omniũ.Xpᷣc ad actus plationis non

ꝓceſſit niſi in etate ꝑfecra triginta annoꝝ pꝰ baptiſmũ

ſicut hĩr̃ ex luc.iiij.¶ Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ de Delboꝛa
ꝙ fuit iudex iſrael.dðm m illud.j.ad Coꝛ.x. Omnia

illis ↄtingebãt in figurã. Elñ qð in veteri teſtamẽto di

citur de delboꝛa. factũ eſt in eccłie figura. ꝓFigure auteʒ
veteris teſtamenti nõ trabunt᷑ in nouo teſtamẽto in au

etoꝛitatẽ erxempli.Eñ ꝙ hboc nõ ſit ad imitatõneʒ ĩ no⸗
uo: oſtenditur.j.ad Lhi.ij. docere mulieri nõ ꝑmitto:

nec dominaꝛi in virum. 4 Ad illud dᷣo quod obijcitur.
ꝙ aſſumunt᷑ ad gram ꝗꝓphie. ̊ multomagis ad iudicia
bumana poterunt aſſumi.dm ꝙ nõ ſeqatur nec eſt ſiłe
quia gr̃a ꝓphᷣie nõ dat auẽteʒ mulieri ſuꝑ virũ:nec mu
tat legem ſubiectionis qua iure diuino tenet᷑ mulier eẽ
ſub viro:quia geñ.iiij.dicit᷑. Sub viri poteſiate eris:⁊
ipſe dñabitur tui.Sed auẽtas iudicij daret dominiuzʒ
mulieri ſuꝑ virum: quod repugnat diuine inſtitutõni
MQuare autẽ aſſumpte ſunt ad gram ꝓphᷣie dicitur.iiij.
iudicũ.ſuꝑ illud.eꝛat aũt delboꝛa ꝓphes.ibi glo.Ada⸗
mantij. Pꝛeſlat in hoc ↄſolationeʒ muliebꝛi ſexui:ne ꝓ
infirmitate deſperet ſe ꝓghᷣie gram poſſe ſuſcipere ſed
credat ꝙ ↄfert hanc gratiam mentis puritas:nõ ſexus
diuerſitas. .
Mlembrum quintum
L Oſtea querit᷑ de dr̃ia iudicũ. Differẽtia
aũt iudicis ſᷣm iura triplex eſt.Qam alij
ſunt oꝛdinarij.alij arbitrarij.alij delega⸗
ti. Judices oꝛdinarij ſunt ꝗ ab apoſtoli⸗
co vt eccleſiaſtici.vel imꝑatoꝛe vt ſcolares legittimã po
teſtatem accipiunt. Arbitrarij ſunt qui nullaʒ poteſta⸗
tem habentes cum conſenſu litigantiuʒ in indices eli⸗
guntur: ſicut habetuꝛ.ij.q.vj. Judices vo delegati ſunt
quibus vna vel plures cauſe ab eo qui habʒ iuriſdicti
onem oꝛdinariam vel extraoꝛdinariam vel a pꝛincipe
ↄmiſſam ↄmittuntur. 4 In pꝛimis ergo queritur vnde
ex lege diuina hec differentia iudicum ſumat auctori
tatem. Qam ſicut lex diuina moyſi et euangelij extra-
pitur a lege eterna: ita lex ciuilis extrahitur a lege mo
yſi: et lex canonum a lege euangelij. ¶ Iem cum iudi⸗
ces oꝛdinarij diſtinguantur ſᷣm ꝙ dicit Hugo. de ſan⸗
cto vict.in li:de ſacramentis.ſcða parte.In laicis ad
quoꝝ pꝛouidentiam ea que terꝛene vite neceſſaria ſunt
ꝑptinent: poteſtas eſt terꝛena. In clericis ad quoꝝ offi⸗
cium ſpectãt ea que ſpirituali vite ſunt bona:poteſtas
eſt diuina.illa poteſtas ſecularis dicitur. iſta ſpiritua
lis. In vtraq; poteſtate diuerſi ſunt gradus et oꝛdines
poteſtatum. Terꝛena poteſtas caput habet regẽ. Spi
ritualis poteſtas ſummum pontificem caput babet.
Queritur ergo vtrum a lege diuina hec differẽtia ſu⸗
matur oꝛdinarie poteſtatis. Item vtrum in poteſtate
et iudicibus oꝛdinarijs vtriuſq; poteſtatis poſſint eſſe
plures in eodem gradu vt duo ſummi pontifices. duo
epiſcopi eiuſdem loci.duo imꝑatoꝛes. duijo reges terre
eiuſdem non ſubalternati.quod videtur.quia duo poſ
ſunt eſſe iudices delegati a poteſtate vnius gradus. er⸗
go pari ratõne et duo iudices oꝛdinarij in eodem gra⸗
du.¶ Item luce.j.ſuper illud.factum eſt vt ſacerdotio
fungeret᷑ ⁊c.dicit glo. Ambꝛo.et bede.e ꝓpter ampli
ationem cultus dei a dauid ↄſtituti ſunt.xxiiij. ſummi
pontifices:qui per vices ſuas miniſtrent. ergo in eodẽ
gradu ſacerdotij ſummi plures erant a Dauid ꝓpbeta
oꝛdinati.ꝗ. Item luc.iij.dicitur.ꝙ ſub pꝛincipibus ſa⸗
cerdotum anna et caypha factum eſt verbũ domini ſu⸗
per ioh.⁊c̃. Et ex boc habet᷑ ꝙ duo erunt pꝛincipes ſa⸗
cerdotum. Contra.nemo poteſt duobo dominis ſer⸗
nire. Fᷣm gᷓ ſententiã ſaluatoꝛis non eſt oꝛdinata ſubie⸗
ctio ad duos pᷣſidentes in eodem gradu ptatis.4¶ Itez
xiij.ad Ro. Omnis anima poteſtatibo ſublimioꝛibus
ſubdita ſit.Et ſeqtur.qui poteſtati reſiſtit dei oꝛdinati
oni reſiſtit. Scdᷣm ergo oꝛdinatõnem diuinam ptates
oꝛdinant᷑ ᷣm ſuꝑius et inferius.aliter nihil eſſet dictu
poteſtatibo ſublimioꝛibo ſubdita ſit.ergo in eodeʒ gꝛa
du non erit eadem ſublimitas plurium poteſtatum·
4 Item om̃is oꝛdo ꝗ ↄmendatur qtum ad gradũ pᷣnci
patus in irꝛatõnabilibo eſt oꝛdo ᷣm inſtinctum nature
et ſm dictamen rõnis. Sed i apibus ↄmendat᷑ vnitas
pᷣncipatus:qꝛ in apibo pᷣnceps vna eſt.in gruibus vni⸗
tas ducatꝰ. qꝛ vna dux eſl. vnam em̃ ſequuntur.ergo ð

—
—

X .
/. und 5 – nivſt
. Q 114 AX
S/3 . CuW △

— . — — —

.cçẽ ,

Lneſtio
inſtinctu nature:et ve dictamine ratiõis eſt vnitas p̃ᷣn⸗
cipatus et ducatus.q̊ in eodem gradu non poſſu nt eſſe
duo principes vel duo duces.¶ Item ex lege dei ſolus
vnus ſummꝰſacerdos inſtitutꝰeſt vt aaron: vel ſucceſ
ſoꝛ eius:ſicut legi᷑ Qume.xx.Et vnus ſolꝰrex inſtitu/
tus eſt in ꝓplo dei. vnde ⁊ in Oſee repᷣhenduntur reges
ccem tribuũ:qui fecerũt diuiſionem in regno.vnð dr
viij · Oſee. Ypſi regnauerũt:⁊ non ex me.pᷣncipes exti⸗/

terunt:et non cognoui. Item querit᷑ cum vuplex ſit

pĩos oꝛdinaria.ſ.ptᷣas ſpũalis et ſecularis.vtrum oꝛdi
nata ptate vna peminat alteꝛi. Ad qdð — illnd p̃s.
Tibi ſoli peccaui.glo. Quia rex omnibo eſt ſuꝑioꝛ:et
ideo tm̃ a deo ꝗ eſt maioꝛ eo puniendus:ſi ꝗs de pplo er
rauerit deo peccauit regi.rex vᷣo non habet hominez
qui eiꝰfacta diiudicet.̊ ſummus pontifex non põt iu⸗
dicare imꝑatoꝛem ſeu regem. ¶ Item hug. de ſan. vict.
in li.de ſacramentis. Spũalis ptas non ideo preſidet
vt terꝛene in ſuo iure pᷣiudicium faciat ſicut ipſa terre⸗
na poteſtas qð ſpũali debetur nũꝙᷓ ſine culpa vſurpat.
ergo in iudicija terꝛenoꝝ non eſt ſubiectus imꝑatoꝛ in
dicio ſummi pontificis.¶ Item.j. pe. ij. Subiecti eſto⸗
te om̃i bumane creature ꝓpter deum ſeu regi tanqᷓ pꝛe⸗
cellenti.Si & rex pcellit:nõ eſi ſubditus alicuius iudi⸗
cio. .¶ YVoꝛte diſtinguet᷑ ſicut diſtinguit Gratianꝰvt ſupᷣ
dictũ eſt:ꝙ ſicut reges preſunt in cauſis ſeculi:ſacerdo⸗
tes in cauſis dei.i Iathan vo ꝓpheta cum dauid redaꝛ⸗
guit:exercuit ſuum officium in quo erat rege ſuperior
non regis vſurpauit officiũ: in quo erat rege inferioꝛ.
Scðm hoc ergo ſi in cauſis ſpuᷣalibo ſubiectus eſt im⸗
peratoꝛ ſummo pontifſici:in cauſis ſecularibo ſubiectꝰ
erit ſummus pontifex imꝑatoꝛi.¶ Contra.ſicut ſecula
ria oꝛdinant᷑ ad ſpuũalia: ita poteſtas ſecularis ad pote
ſtatem ſpũaleʒ. Sed ſecularia ſubſunt ſpũalibus oꝛdi⸗
ne rõnis et diuino: poteſtas ſecularis ſubeſt poteſta
ti ſpirituali.ergo imꝑatoꝛ ſummo pontifici. Item di
cit Hug.de ſancto vict.in li.de ſacramentis. Aita ter⸗
rena bonis terꝛenis alit᷑.vita ſpũalis ſpũalibus bonis
nutrit᷑. Ad poteſtatẽ regis ꝑtinent que terꝛena ſunt et
ad terꝛenam vitam facta ommia. Ad poteſtatem ſum⸗
mi pontificis ꝑtinent q̃ ſpiritualia ſunt et vite ſi piritu⸗
ali attributa vniuerſa.quantuʒ dᷣo vita ſpiritualis di⸗
gnioꝛ eſt ꝙᷓ terꝛena ⁊ ſpiritus qᷓ; coꝛpus: tantũ ſi pũalis
poteſtas ſecularem poteſtateʒ honoꝛe ac dignitate pꝛe⸗
cedit..¶ Ytem hug.de ſancto vict. in eodem. ꝙ ſpiritua⸗
lis poteſtas ꝙᷓtum ad diuinã inſtitutieneʒ pꝛioꝛ ſit tem
poꝛe ⁊ maioꝛ dignitate:ex veteri teſtamento manikfeſte
cclaratur: vbi pꝛimũ a deo ſacerdotiũ inſtitutum eſi:
poſtea pᷣo ꝑ ſacerdotium iubente deo regalis poteſtas
oꝛdinata: ſicut legitur.j. Reg.ix. ¶ Jem hugo. ad idẽ
In eccleſia dei ſacerdotalis dignitas regalem poteſta
tem ſacrat 2 ſanctificat ꝑ benedictõeʒ. Si g ſicut dici

tur ad heb.vij.ſine ↄtradictõne maioꝛ eſt g benedicit q;
qui bñdicitur: cõſtat abſq; dubitatione ꝓ terꝛena ptas

que a ſpũali benedictõnez accipit iure inferioꝛ extima⸗
tur. IYtem querit᷑ vtrum ſupꝛema poteſtas ſpiritua⸗/
lis:que eſt ſummi pontificis poſſit habere aliquã hũa
nam que ipſaʒ diiudicet.¶ Ad qð ſic.refert Hiero.in
libꝛo viroꝝ illuſtriuʒ. & damaſus papa a ſubditis de
adulterio accuſatus cuʒ. xlij.ep̃is ſe purgauit. ſi ꝗ̊ pur
gatio ꝑtinet ad ſententiã iudicioꝝ videt᷑ ꝙ poterat in⸗
dicari.¶¶ Iem beatus BGꝛego.papa de ſeiplo.Si quis
nos arguere voluerit veniat ad ſedẽ apłicam vt ibi me⸗
cum iuſte vcertet quatenꝰibi vn ex nobis ſa ententiã de
ferat ſuã. ¶ Item aug. Qui nec regiminis in ſe ratõnẽ
habuit: nec ſua delicta deterſit: nec filioꝝ crimen coꝛre
xit canis impudicus dicendus eſt magis i ep̃s. Si er⸗
go talis poſſit eſſe ille qui eſt papa ↄſtitutus:videtuꝛ ꝙ;
poſſit a ceteris epiſcopis iudicari vt non ep̃s. ¶ Item
paulus coꝛrexit petrum eo ꝙ non recte am bularet ad
euangelij veritatem Gal. ij. Et dicit glo. ꝙ Petrocui a

xl.

domino ter dictum eſt. paſce oues meas Joh. vltio. ob⸗
iurgationeʒ poſterioꝛis paſtoꝛis ꝓ ſalute gregis liben⸗
tiſſime ſuſtinebat.ᷓ papa ꝗ ẽ ſucceſſoꝛ petri ſi a verita⸗

te deuiet: poterit a poſterioꝛibus paſtoꝛibus iudicari.

Contra. Hug.de ſancto vict.ſcdða ꝑte de ſacramen/
tis. Ptao ſummi pontificis a deo pꝛimũ inſtituta eſt:2
cum duiat a ſolo deo iudicari poteſt: ſicut ſupꝛa ſcepᷣtũ
j·ad Coꝛin.ij. Spiritualis iudicat omnia:et ipſe a ne⸗
mine iudicatur. 4 Item dicit canon Gelaſij.ix. q.iij.
Cuncta per oꝛbem nouit eccleſia:ꝙ ſacroſancta eccle⸗
ſia romana fas de omnibo habest iudicandi:neq; cui⸗
ꝙᷓ de eius liceat iudicare iudicio.¶ Iem innocen. ĩ eo⸗
dem. emo iudicabit pꝛimam ſedem. Neq; eniʒ ab au
guſio neq; ab ommi clero:neq; a regi bus:neq; a popu⸗
lo iudex iudicabitur.¶ Item ſymachus in eodem. Ali
oꝛum hominum cauſas deus voluit per bomines ter⸗
minare:ſed ſedis illius pꝛeſidem ſuo ſine queſtione re⸗
ſeruauit aꝛbitrio.replicabo dictum. tu es petrus 2 ſu⸗
per hanc petram edificabo eccleſiam meam:et quodcũ
qᷓ; ſolueris ⁊c. Soſutio.notandum ꝙ auctoꝛitas oꝛ⸗
dinarioꝛũ iudicum in poteſtate ſecłaꝛi accipitur Exo.
xvijjvbi dicit᷑. ꝙ moyſes electis viꝛis ſtrẽnuis de cũcto
iſrael ↄſtituit eos pꝛicipes populi:tribunos et centuri
ones:quinquagenarios et decanos:qui iudicarent po

pulum domini. Auctoꝛitas iudicum ordinarioꝛum in

poteſtate ſpirituali accipitur er numeris.iij. vbi poni⸗
tur gradus ſummi ſacerdotis Aaron.et minoꝝ ſacer⸗
dotum ſubminiſtrantium aaron. vnde dicit᷑. IFunctiq;

n urinr V. .2 α½ e
— 5 4 . “

ſunt ſacerdotio eleaʒar et ythamar coꝛam aaron.⸗ ite

rum ſubminiſtratio leuitaꝛuʒ m gradus differentes.
vnde ibi dicitur. Dabis leuitas Aaꝛon et ythamar co⸗
ram Aaron et filijs eius:quibus traditi ſunt a filijs iſ
rahel in miniſterio.et ibi dr. Quõ filij Jerſon eꝛant ſb
pꝛincipe eliʒaphat.ſimiliter filij caaph erant ſbᷣ pᷣncipe
Elizaphan.⁊ pꝛinceps pꝛincipum leuitaꝝ eleaʒaꝛ filiꝰ
Aaron ſacerdotis.¶ Ex nouo vo teſtamento qtum ad
diſtinctionem poteſtatis ſacerdotalis ſicut dĩc Hugo.
te ſancto Aict.pꝛeſbiteri vicarijſi unt. lxxij. diſcipuloꝝ
qui pcedebat dominũ in omnẽ ciuitatẽ ⁊ locũ quo erat
ipſe venturus ſicut dicit Luce.vij.Epᷣi ſucceſſoꝛes apo⸗
ſtoloꝝ qui eligunt᷑ a deo.vij.Luc.x.math. SGummꝰpõ
tifex vicarius petri:cui ↄmittit᷑ plenitudo poteſtatis ĩ
clauibus.xvj.math̊. Tu es petrus ⁊c.⁊ tibi dabo cla
ues. et vłis cura gꝛegis.ioh.vltimo. Si diligis me pa⸗
ſce oues meas. Sub poteſtate vo pꝛeſbiteroꝝ eſt pote⸗
ſtas ſeu oꝛdo dy aconoꝝ:qui in archidyaconibus ba⸗
bent iudiciariam poteſtatem. quod ſumptum eſt.j.ad
Thi.iij. vbi poſt deſcriptionem epiſcopi dicit. Oyaco⸗
nes ſi bene miniſtrauerint: graduũ bonum ſibi acqrent.
Bradus vo ſecularis poteſiatis accipiunt᷑ de pᷣma epi
ſtola petri.vbi dr. Subditi eſtote omi hũane creature
⁊c̃. ſeu regi tanqᷓᷓ pꝛecellenti.ſeu iudicibus tanqꝙᷓ ab eo
miſſis.Et Roma.xiij.vbi dicit. Omnis anima poteſta
tibus ſublimioꝛibus ſubdita ſit. Ex his igitur ptz q̃li⸗

ter ey nouo et veteri teſtamẽto accipitur auctoꝛitas iu⸗
icum oꝛdinarioꝝ:ſeu ſecularium: ſeu ſpiritualium.

¶ Item auctoꝛitas iudicis arbitrarij poteſt accipi ex
Exo.xxj.vbi dicitur lex de illo qui ꝑcutit muliereʒ pꝛe⸗
gnantẽ:que facit aboꝛtiunzʒ.ſᷣ ipſa viuit.a dr ꝙ ſi ꝑtus
nondũ viuificatꝰſuit in vtero ſubiacebit dãno q̃ntũ ma
ritus petieꝛit:⁊ arbitri iudicauerint.4 Iteʒ anẽtas in
dicum delegatoꝝ accipitur ex Exo.xxiiij. vbi aſcendẽs
MWoyſes in montem ſenioꝛibus ait.habetis Aaron et

. . X
4 —–
„* „*e* L*%

77

„

—R rC 620 "Aε⁸

5
* Sl . .
Dicr . 4 l

Hur vobiſcum.ſi quid natum fuerit queſtionis refere

tis ad eos. Et ex Abdia pꝛopheta. vbi dicitur. audi⸗
tum audiuimus a domino legatum ad gentes miſit.Et
per hoc patet reſponſio ad duo pꝛimo queſita.4 Ad
illud quod queritur. vtrum poſſint eſſe plures iudices
ordinarij in eodem gꝛadu. Sicendum pᷣm beatuz Hie
ronimum ad Ruſticum monachum. In apibus pꝛin⸗

D
1
—

1

. P 9 c½

.

„

N 2

.J.5 ee⸗

ceps vna eſi.grues vnam ſequuntur. Imperatoꝛ vnns
iudex vnꝰ ꝓuincie.Roma aũut ↄdita duos fratres ſimt
regeos br̃e nõ potuit. in Rebecce vtero eſau iacob geſ
ſerũt bella Geñ.xxv.Singuli eccłiaꝝ epᷣi.ſingli aꝛchi/
epᷣi.ſinguli archidyaconi.⁊ om̃is oꝛdo eccleſiaſticꝰſu⸗
is rectoribus vtitur.Exr quibus relinquitur. ꝙ in eo⸗
dem gradu reſpectu eoꝛundẽ nõ eſt peminentia pluriũ
poteſtatũ.⸗!. Ad iilud ergo quod obic̃ de iudicibo dele⸗
gatis.dðm ꝙ nõ eſt ſimile.nã cum plures delegant᷑ ab
vno oꝛdinario:ambo gerũt vicẽ vnius: nec alter plena
rie gerit vicem ſed ambo ſimul.⸗ Ad illud vo qð obij⸗
citur.ꝙ · xxiiij.erũt ſummi ſaceꝛdotes inſtituti a dauid
verũ q;tum ad miniſteriũ cultꝰtempli:ſ̊ tñ vnꝰerat ꝗ pᷣ
erat ſuꝑ alios in auẽte iudicij.ſicut cayphas dr pon⸗
tifex anni illiꝰin ioh.xj.¶ Nd illud vᷣo qð obijcit᷑ de an
na 2 caypha.ddm.qꝙ nõ ſimul pᷣerant pᷣ vnꝰ perat ĩ pᷣn⸗
cipio pᷣdicatiõis iohis.poſtea aliꝰſucceſſit ei.⁊ ideo ſb
am bobo deteꝛmiant᷑ tpᷣs pᷣdicatõnis iohis.il Ad illud
qð querit᷑ vtrũ ptᷣas ſecularis ſubdita debeat eſſe ptati
ſpũali.dðm ſᷣm ꝙ dicit hug.de ſancto victo. Spualis
ptas terꝛenam ptatem inſtituere hʒ vt ſit: 2 iudicare ſi

bona nõ fuerit:ſicut ſeriptũ eſt.j.ad coꝛin i. Spialis⸗
illua

iudicat om̃ia: 2 ipſe a nemine iudicat᷑.4l Að illud qð
pᷣmo obijcit᷑ ex auctoꝛitate aug.ſuꝑ pᷣs.ꝙ rex nõ hʒ ho⸗
minẽ qui eiꝰfacta diiudicet ⁊c. facienda ẽ vis in h̊ ꝙ dr
nõ hʒ hoĩeʒ.ſpũalis em̃ ptas nõ iudicat Fᷣm hoĩem:vel
ſᷣm humanã legem: ̊ inqꝙᷓtum reſidet vice dei: ſicut dr
aplis mathei.x.Qui vos audit me audit.et ſicut dicit
apłs.ij.ad Coꝛĩ.v. Pꝛo xpᷣo legatõne fungimur. et ᷣm

ptatem ad vindictã ſpũalem nõ coꝛꝑalem. Fᷣm 5 . —
g. vij. ꝙ regũ eſt exercere penã coꝛꝑalem: ſacerdotũ ſpi⸗

ritualem inferꝛe vindictã. VFnð am bꝛoſiꝰim ꝑatorẽ ex⸗
coĩcauit archadiũ:⁊ ab ingꝛeſſu eccłie ꝓhibuit. Sicut
em̃ index terꝛenꝰnõ ſine cã gladiuʒ poꝛtat.ſicut dr.xiij.
ad Ro.ita nõ ſine cã claues ecclelie ſacerdotes accipi⸗

unt.ille poꝛtat gladiũ ad vindictã malefactoꝝ: laudeʒ

ðo bonoꝝ.iſti claues hñt ad excluſionẽ excoĩcandoꝝ ⁊

d P10) — = reconciliatõneʒ penitentiu. Expone igi a deo tin e rex

puniendus ſupple materiali pena.Et iteꝛũ nõ hʒ bomi

nem ꝗ eius facta diiudicet:ſupple ad coꝛꝑalem penã in·

ferendã.4¶:. Ald ſcdᷣm vo qð obijcit᷑ de verbo bugo. dom

Hꝓſpũᷣalis ptᷣas ſi iudicet terꝛenà rõne delicti:cũ.ſ.abu⸗

—

titur ptate:non p̃ᷣindiciũ facit.ĩmo ſicut ſpũs ↄſtitutus
eſt ad dirigendũ coꝛpus:ita ſpũalis poteſtas ↄſtituta
eſt ad dirigendũ terꝛena. QOð vo dicit hugo. de iudicio
nõ inferendo terꝛene ptati a ſpũali:dicit rõne terꝛenaꝝ
poſſeſſionuʒ:q̃s hʒ eccłia ſen ptᷣas ſpũalis:q̃ ſicut dicit
Hugo. nunqꝙᷓ pñt ita a regia ptᷣate elongari:ꝗn ſi ra⸗
tio poſtulaueꝛit ⁊ neceſſitas:⁊ ipſis poſſeſſionibo terꝛe
na ptᷣas debeat patrociniũ:⁊ illi ipſe poſſeſſiones debe
ant in neceſſitate obſequiũ.Sic em̃ regia pt̃as patroci
niũ qð dʒ alteri dare nõ põt:ſic ipᷣa poſſeſſio a ꝑſonis
eccleſiaſticis obtenta obſequiũ qð regie ptati ꝓ patro⸗
cinio debet᷑ iure negare nõ põt. ſicut ſcriptũ eſt math.
xxij. Reddite q̃ ſunt ceſaris ceſaꝛi.⁊ que ſunt dei deo.
Ad illud qð obijcit᷑ de canonica Petri:ꝙ rex pᷣcellit

verũ eſt in ſuo oꝛdine.ſ.ad coꝛꝑalem vindictã exercen⸗

dam:q̃ vindicta ſi delinquat:non bʒ ꝗ eum puniat niſi
deuz. ¶ Ad illud qð dic gratianꝰ. ꝙ ſacerdotalis ptᷣas
in aliqͥ erat regali inferioꝛ.dðᷣm ꝙ hoc veꝝ ſᷣm ſtatum
veteris teſtamenti:ſ̊ nõ ſᷣm ſtatum noui.Sacerdotiuʒz
em̃ ve.teſla.carnale erat:⁊ ꝑ caꝛnalẽ ꝓpagatõeʒ ſucce de
bat:quis eſſet oꝛdinatũ ad ſpũale obſequiuʒ.ſ.diuinũ
cultũ et figuram ſpũalis ſacerdotij noui teſtamẽti qui
nõ eſt ꝑ ſucceſſioneʒ carnalẽ. ꝓpterea in illa ꝑte in qua
car nale crat? terꝛenũ:ſubiectuũ erat terꝛene ptati.ſ.re⸗
gali. Sicut em̃ dicit beatus aug. Ideo dicit᷑ vetus te,
ſtamentũ ꝓpter pmiſſionem terꝛenã que ꝑtinet ad vete⸗
rem hominẽ.ideo in teſtamento veteri ſumma erat po⸗

teſtas terꝛena. In nouo aũt teſtamẽto non.vbi eſt ſpũ⸗

X

ale ſacerdotium ⁊ ꝓmiſſio ſpiritualium. In nouo eniʒ
teſtamento nõ ꝓmittunt᷑ terꝛena in mercedẽ: ſed addũ
tur ad ſuſtentatõez et neceſſitatem. Math. vj. Primũ
querite regnum dei et iuſticis eius: ⁊ bec omia adijciẽ⸗
tur vobis. 4 Ad illud qð querit᷑.vtrũ poſſit eſſe aliqua

humana poteſtas q̃ habeat diiudicare ſummũ pontifi⸗

cem.ddᷣm ꝙ ſicut oſtendebat.ſummꝰ pontifex non põt

ab alio qᷓ; a deo iudicari:ſicut dicit.ix.q.iij.Facta ſub⸗

ditoꝛuʒ a nobis iudicant᷑ noſtꝛa pᷣo a dño iudicant᷑.Ex

quo accipitur.ꝙ ſummus pontifex iudex eſt oꝛdinari⸗
us ſinguloꝝ et nullus ẽ qui eum iudicat niſi deꝰ.¶¶ Vd
illud vᷣo quod obijcit de dama.⁊ greg.ſimiliter ⁊ ad il⸗

lud quod obijcit᷑ de petro: qui ſuſtinuit repᷣhenſionem
pauli.dm ꝙ illud dicit᷑ factũ ad exemplum bumilita

tis nõ ex neceſſitate iuris.vñ ad gał.ij.ſuꝑ illð.dixi ce⸗

phe coꝛazʒ om̃ibus.dicit glo. YJpſe petrus qð a paulo fi⸗
ebat vtiliter libertate caritatis pietate humilitatis ac,

cepit.atq; ita exemplum poſteris tribuit:ꝙ non dedi⸗
gnarent᷑ maioꝛes vbi foꝛte iuſti tramitẽ reliquiſſent:a

poſterioꝛibo coꝛrigi.Laus itaq; iuſte libertatis in pau

lo a ſct̃e hũilitatis in petro emicuit:⁊ ſili mõ dom ĩ da
maſo ⁊ gꝛego.¶ Ao illud vo qð dicit aug. ð malo epᷣo
ꝙ canis impudicꝰdicendꝰeſt: intelligenduʒ eſt ſi babet

ſuꝑioꝛẽ poſiqꝙᷓ eſt ꝑſnĩiam ↄdemnatꝰ. vel illud dr ꝓpter

meritum cxite: nõ ꝓpter gradum potentie.

Mlembrumſextum
“ Verendũ eſt poſtmodum de officio iudi
cis iuxta legem q̃ dicit᷑xvj. deut. Zudi⸗
ces et mgr̃os ↄſtitues in omibus poꝛtis
tuis.vt indicẽt ꝓpłlin iuſto iudicio:nec in
alteram ptem declinẽt: nõ accipies ꝑſonam nec mune⸗
ra:iuſte qð iuſtum eſt exequeris.

Articulus primus
DdDO pꝛimã ꝑtem legis.iudices et mgros ↄſti⸗
tues querunt᷑ duo. PPꝛimo vtrũ ad iudicem
Ppvppgſſint aliaꝝ ꝑpſonaꝝ que intrant iudiciuʒ

officia ptinere: vt in eadeʒ cauſa ſit iudex? teſtis 2 de⸗

fenſor et hmõi. Scðdo vtrũ iudex aliquis poſſit de ſub⸗/
dito alterius iudicis iudicare.

Ad primum ſic dicit.S. j.

canon Monifacij .iiij. q. iiij. ¶ QAullus vnq preſumat ac⸗
cuſatoꝛ ſimul et iudex eſſe et teſtis.quoniam in omi in
dicio quatuoꝛ perſonas neceſſe eſt eſſe. YJudices elctos
accuſatoꝛes idoneos.defenſoꝛes congruos atq; teſtes
legittimos. Judices debent vti equitate.teſtes veritate
accuſatoꝛes intentione ad amplificandum cauſaʒ. de⸗
fenſoꝛes attenuatione ad diminuendum cauſaʒ. 4 Itẽ
Auguſti. in omel. de penitentia. Quis ſibi vtrunq; au
det ſumere.vt cuicũq; ipſe fit accuſatoꝛ ⁊ iudex. Cõ
tra.danieł.xiij. Daniel fuit accuſatoꝛ iniquitatis ſeni
oꝛum et iudex eoꝛũdem:ergo ſimul poteſt eſſe officium
accuſatoꝛis et iudicis.¶ Item.iiij. Geñ. fuit dominus
accuſatoꝛ Caym:cum dicit.ecce vor ſanguinis ⁊c. Iu
it etiam iudex inferens penam: cum dixit. Maledictꝰ
eris ſuper terꝛam ⁊c. ¶ Item dicit per hiere.xxix.ego
ſum iuderx et teſtis. Si ergo iudex bomo debet aſſimi⸗
lari iudici deo:idem poteſt eſſe iudex et teſtis. Solun
tio.Fᷣm canonez damaſi pa pe·iiij.q· iij. Accuſatoꝛes et
iudices non idem ſint.ſed per ſe accuſatoꝛes.ꝑ ſe iudi⸗
ces.ꝑ ſe teſtes.per ſe accuſati.vnuſquiſqʒ in ſuo oꝛdie.
Ratio autem quare ſudex non poteſt aſſumere ꝑſonaʒ
accuſatoꝛis vel defenſoꝛis eſt:quia eſt ꝑſona media:⁊ ĩ
nullam ptem debet declinare.ſimiliter nec ꝑſonam te⸗
ſtis poteſt aſſumere ne babeatur ſuſpectus de impoſi⸗
tione culpe:cum ad ipſum ꝑtineat ſnia inferende pene
4 Ad illd qð obijcit᷑ ð daniele. doᷣm ꝙ daniel illo fa⸗
eto gerebat ꝑſonam diuinã ⁊ hũanã diuinã ĩ accuſãdo

Lueſtio

vns ibi dicit᷑. ꝙ ſuſcitauit dñs ſpiritũ pueri iunioꝛis.
Humanã in iudicãdo ᷣm legeʒ dei.quia ouicit eos da
niel er oꝛe ſuo falſuʒ dixiſſe teſtimoniũ.qð aũt factuʒ ẽ
inſpiratõne diuina nõ eſt trabẽdũ ad oſequẽtia.4 Ad
alia vo que obijciũt᷑ dm. ꝙ nõ eſt ſimile de deo ⁊ hoĩe
in iudicâdo. a iudicans deus nõ põt a iuſticia decli-
nare. pᷣterea ipſe ſemꝑ iudicat ᷣm veritateʒ interioꝛcʒ
mentis:nõ m faciẽ vel intuitũ.vt dicit·j.reg.xvj..õ
iuxta intuituʒ hoĩs ego indico. Homo.n.videt ea que
parent: deus aũt intuet᷑ coꝛ.⁊ ideo diuino iudicio con
gruit vt ipſe ideʒ ſit accuſatoꝛ. iudex.2 teſtis. on ſic
aũt eſt de homĩs iudicio.ſicut dictũ eſt. ,,

BGecundo queritur. S. ij.

Vtꝝ iudex aliquis poſſit de ſubdito alterius iudicaẽ.
Ad qð obijcit᷑ dicit Grego.ſuꝑ illam legeʒ deut᷑.xxiij.
Si intraueris ſegetem amici tui franges ſpicas.falce
aũt nõ metes. JFalcem iudicij mittere nõ potes in eã ſe
getem: que alteri videt᷑ eſſe cõmiſſa. Sʒ licut ibi dicit
manu ſpicas ↄterere ⁊ manducare.hoc eſt ꝑ affectũ bo
ni oꝑis frumẽta dñica vicioꝝ paleis expoliare:⁊ ĩ ec⸗
cleſie coꝛpus amouendo ↄuertere:⁊ ꝑſuadendo q̃i ma⸗
ducando ↄterere.al Contra.ſicut dicũt iura ⁊ canones
quilibʒ ſoꝛtit᷑ foꝛũ ratõne delicti.ſi &̊ aliquis de aliena
dyoceſi delinquat in alia: ſoꝛtit᷑ foꝛum iudicij illiꝰ qui
preſidet loco in quo delinquit. Oð ↄcedendum eſt.
vnde dicit canon concilij apud ↄpendiũ.vj.q.iij. Pla⸗
cuit ꝓ cõmuni vtilitate vt nullus epiſcopoꝝ grauit fe
rat: ſi eius parochianũ ꝓ depredatõis caula alter epi
ſcopus excoĩcauerit.¶ Suꝑ boc aũt obijciũt de exem⸗
ptis:qui immediate ſubſunt apoſtolice ſedi.vtꝝ delin⸗
quentes poſſint ab epiſcopo ſuo iudicari.⁊ cũ exempti
ſint a iuriſdictõe epiſcopoꝝ:ſi epiſcopos ipſos iudicet
mittit falceʒ in alienam meſſeʒ. Sed in ↄtrariũ ẽ: quia
ſicut dicit᷑.xj.q.iij.pᷣuilegiũ meret᷑ amitti rõne delicti.
Solo. diſtinguendũ ꝙ ſi pᷣuilegiatus deliquit circa
rem nõ exemptaʒ.vt in ↄtractu emptõnis ⁊ venditõis
vel in maleficio:ſicut homicidio vel adulterio.tale de⸗
lictum poteſt epiſcopus vindicare:quia etſi ꝑſona ex⸗
empta ſit:tamen res in qua delingt nõ eſt exempta.Si
vᷣo delinquit cirea rem exemptaʒ.vt male gerendo ſuũ
officiũ.vel alienando res eccie. in his a ſolo papa põt
puniri. OQñ q̊ factum exempti preiudiciũ affert in rebo
vel factis non exemptis: iudicabit eũ epiſcopꝰ loci.qñ
non affert preiudicium non iudicatur ab epiſcopo:ſed
a ſolo papa.

Articulus ſecũdus

Oſtea querit᷑ ꝙᷓdtum ad aliã ꝑteʒ legis:que
eſt.vt iudicent populũ ⁊c. Primo.vtꝝ poſ⸗
ſint indicare ſᷣm ſuã conſciaʒ. Secũdo.vtꝝ
poſſint ſine accuſatoꝛe iudicaꝛe.Tercio.vtruʒ poſſint

ſine ↄuictione ↄdemnare. .

Ad pꝛimum ſic. S. j.

Deut᷑.xvij.de iudicibus qui preſunt loco iudicabũt iu

dicij veritateʒ. Si ꝗᷓ iudex ſciat eſſe verũ qð in iudicio
accuſat᷑ vel ꝓonitur:Fm conſcientiã debet iudicaẽ q;
uis nõ ꝓbetur. 4 Yem dicit lex alia deut. xiij. de ydo⸗
latria vindicanda in aliqua ciuitate.ꝙ diligent rei ve⸗
ritate ꝑſpecta ſi inueniat᷑ certũ eſſe: deleat᷑ in oꝛe gla⸗
dij. ̊ ſimili modo ſi iudex ſciat certiſſime aliqueʒ pec⸗
caſſe:poterit ipᷣm iuſto iudieio ſᷣm ↄſcientiaʒ iudicaẽ.
¶ Ztez ſi iudex debeat iudicare ſᷣm audita ⁊ nõ ſᷣm cõ
ſcientiaʒ veritatis.̊ iudex poteꝛit innocentẽ ↄdemna⸗
cum Fm allegata ⁊ falſa teſtimonia que deprehẽdi
non pñ̃t poſſit reus ꝓbari.qð tñ ꝓhibitum eſt in lege
exo. vbi dici *. Innocentẽ ⁊ iuſtum nõ occides.⸗ Item
xj. ſa.dicit᷑ de dño.Non ſm viſioneʒ oculoꝝ iudica⸗
bit:neq; ſᷣm auditũ auriũ ⁊c.ꝙᷓ nec iudex hõ ſiłr debet

xl.

iudicare 'm audita. Cõtra.pᷣmo deut᷑. Precepi eis
dicens.audite illos:⁊ qdð iuſtuʒ eſt iudicaie.ita parnũ
audietis vt magnũ.q̊ jm audita debet iudicare:nõ ſʒ
oſcientiã.¶ Item amb.ſuꝑ pᷣs.bĩi immaculati.Monꝰ
iudex nibil paratũ ⁊ meditatuʒ de domo refert: ſed ſic
audit iudicat:⁊ ſicut ſe habet cauſa decernit. 4¶ Item
ambꝛo.in eodẽ. Ponus iudex nihil ex arbitrio ſuo fa⸗
cit:ſᷣ iuxta leges ⁊ iura ꝓnunciat.Si g̊ ſm leges ⁊ iu⸗
ra ea que audiunt᷑ ⁊ ↄuincũt᷑ iudicant᷑:iudicis non eſt
iudicare ſᷣm conſcientiaʒ. 4 Iteʒ augꝰ.in omeł.de pe⸗
nitentia.Aſdulti coꝛigunt᷑ vt petrus: multi tolerãtur
vt iudas:multi neſciunt᷑ donec veniat dñs:qui illumĩa
bit abſcondita tenebraꝝ. Mos vᷣo a coĩone quẽqᷓ; ꝓhi⸗
bere non poſſumꝰ: niſi aut ſponte ↄfeſſum: aut in aliq̃̊
ſeculaꝛi vel eccleſiaſtico indicio noĩatuʒ aut conuictũ.

vm hoc iudex non poterit ſᷣm ↄſcientiã iudicare non

conuictum. Iteʒ.xxiiij.Leuit᷑.ſuꝑ illud qð dicitur ð
blaſphemo. Miſerũt eum ĩ carcerẽ ⁊c.dicit b. Greg.
ADoy ſes querelas populi ſꝑ ad dñm referebat. nos
inſtruens vt non ex coꝛde noſtro: ſed ex precepto dĩno

ↄdemnatõis vel iuſtiſicatõnis ſententiaʒ ꝓferamus.g
noõ debet pᷣm conſcientiaʒ iudicare. Solutio.dicẽdũ

ꝙ eſti ↄſcientia iuris:⁊ eſt ↄſcientia facti.Conſciĩa iuris
eſt que foꝛmat᷑ ex lege diuina.Conſciĩa facti eſt que foꝛ⸗
mat᷑ ex ipſa facti opinione vel ſcientia. Dicenduʒ g q;

iudex nõ tebet iudicare ſm ↄſcientiaʒ facti:ſ̊ ſᷣm ↄſci⸗
entiã iuris excluſo erroꝛe.quia ↄtingit eẽ erroꝛeʒ cuca
vtrãq; ↄſcientiã iuris ſcʒ ⁊ facti. Sudicare aũt ſᷣm cõ⸗

ſcientiaʒ iuris rectaʒ nõ erroneam:eſt indicare Fm al
legata diligẽter diſcuſſa.¶ Ad illud & qð primo obij⸗

cit.dðm ꝙ iudicare iudicij veritateʒ aliud eſt ꝙᷓ iudica
re veritateʒ. Veritas.n.eſt reſpectu facti vel rei que ẽ
vel nõ eſt. Veritas iudicij eſt reſpectu cõuictiõis vel ꝓ⸗

bationis legitime facti vel rei.Ex illa igit᷑ lege nõ cõ⸗
cludit᷑ ꝙ iudex debeat iudicare ſᷣm ↄſciam veritatis: H
Em veritateʒ iudicij.i.ↄuictionis ⁊ ꝓbatõnis legitime
facti.vnde dicit᷑. Yudicabũt iudicij veritatem:⁊ facies
quecũq; dixerint iuxta legeʒ.⸗l! Ad ſecũdũ dðm.ꝙ illa
lex que ſecũdo opponit᷑ loquit᷑ in caſu vbi precedit ac⸗

cuſatio:⁊ ſequit᷑ poſimodũ legitima facti ↄuictio. ñ

ibi dent.xiij. Si audieritis in vna vꝛbiuzʒ ſupple aligba

accuſantibo aliquos dicentes. Eamus 2 ſeruiamꝰ dijs

alienis ⁊c. Quere ſollicite:⁊ diligent rei veꝛitate ꝑſpe

cta ſi inueneris certũ eſſe qð dicit᷑:⁊ abominatõez hãc

oꝑe perpetratam:ꝑcuties habitatoꝛes ⁊c̃.4! Ad illud

qð obijcit.ꝙ ſi iudicat ſᷣm allegata:aliqñ ſciens cõdẽ

nare poterit innocentẽ.dvᷣm ꝙ ſicut dicit augꝰ. Judex

cum punit ad moꝛteʒ non dicit᷑ occidere:ſᷣ ipſa lex.ita

iudex cũ punit ſᷣm legeʒ nihil omittendo de ↄtingenti⸗
bus legis nõ ↄdemnat:bᷣ ipᷣ̃a lex. Lex aũt que poſita ẽ
ad iudicandũ ea que pñt cõuinci vel ꝓbari: nullo mõ
reprehenſibilis eſt indicando cõuicta vel ↄfeſſa.Qam
lex eterna qua deus iudicat.nõ hoc mõ iudicat:ſed ſᷣm
ipſam reꝝ veritateʒ que ei patet. Lege aũt que poſita
eſt ad boc ꝙ ſᷣm illaʒ homo iudicet: nõ põt ſe extẽdere
ad illa.qꝛ multa de illis ſunt ei occulta ⁊ incerta.Sic̃
enĩ dicit aug. Multa neſciũt᷑ qaduſq; veiat dñs ꝗ illu⸗
mĩabit abſcondita tenebraꝝ.⁊ illa ſunt dei iudicio re⸗
linquenda.4l Ad illud ꝗ̊ qð obijcit᷑ ꝑ aliã legeʒ. inno⸗
centẽ ⁊ iuſtũ nõ occides.dðm ꝙ ſi iudex la boꝛet q̃ntuʒ

põt ſalua iuſticia ad repellẽdũ accuſatõeʒ eius quẽ ſcit

innocentẽ ⁊ ad repellenda teſtimonia: ſi tñ̃ ↄtingat ꝙ;
nulla exceptõne iuris poſſit repelli accuſatio vel teſti⸗
moniũ:nec aliqua occaſione ſniĩa differri aut ſubtrabi
ↄſiliũ eſt vt remitteret ipᷣm iudicandũ ſuꝑioꝛi:cui ⁊ ſi⸗
gnificaret veritatẽ quã ſcit:⁊ pbatõzʒ quã audiuit.Su
pioꝛ aũt ptãs que nulli ſubeſt de plenitudie auẽtis pᷣt
iuris ſnĩaʒ mitigare ſeu remittere. Si tñ ſine ſcanda⸗
lo iudiciũ nõ poſſet differri:dicũt ꝗa ſi ↄdẽnaret inno⸗
centẽ:cũ doloꝛe tñ.q; ſic eũ opoꝛteret facẽ nõ eſſet reus ·

quia iudicaret ↄuictũ nocentẽ nõ innocentez. Sʒ quia
videꝛet᷑ m G̊ ꝙ potuiſſet iuſte dam nare iuder aliquis
Stephanũ.qꝛ accuſabat᷑ de pᷣuaricatõe legis. Dicẽdũ

eſt indiſtincte vt prius.quia ſi ptãs inferioꝛ eſt: ⁊ con

ſtat ſibi ꝙ accuſatus innocẽs eſt: dʒ ipᷣm ad ſuꝑioꝛem
remittere.ſi ᷣo ſuꝑioꝛ ſit nulli ſubiectꝰ: ⁊ ſcit innocẽtẽ
accuſatũ:dʒ eü abſoluere.qj Ad illð qð obijcit.ꝙ dñs
nõ ſm auditũ auriũ arguet.doðm ꝙ nõ eſt ſile ð hoĩe.
qꝛ ſi hõ ſolũ ſᷣm ↄſcĩaʒ teneret᷑ iudicaẽ: poſſet ꝑuerſus
iudex reos abſoluere.⁊ ita periret iuſticia.

. 7 K. *₰
Poſtea queꝛitur. S.ij.
Vtꝝ iuſto iudicõ poſſit iudex ſine accuſatoꝛe iudicaẽ.
Ad qð ſic.Amb.ſuꝑ.j.ad coꝝ.v.exponẽs ſnĩam apli
de foꝛnicatoꝛe iudicis in qua nõ eſt ſine accuſatõe dã⸗
nare.qꝛ dñs iudam cũ fuiſſet fur:qꝛ nõ eſt accuſatꝰ mi
nime abiecit.¶. Iteʒ. ij.q.j.dicit canon Eleutherij.Qi
hil ↄtra quẽlibʒ accuſatuʒ abſqʒ legitimo ⁊ idoneo ac⸗
cuſatoꝛe fiat.nazʒ ⁊ ipſe dñs ihs xpᷣs iudam furẽ eẽ ſcie
bat.ᷣ qꝛ nõ eſt accuſatꝰ:ideo nõ eſt eiectus. Cont᷑.
BGeñ.iiij. Nox ſanguinis fratris tui ⁊cibi glo.Euidẽ
tia patrati ſceleris accuſatoꝛe ñ eget. põt iudicare de
manifeſtis ſine accuſatoꝛe. Iteʒ ambro. ¶Manifeſta
accuſatione nõ indigent. So.vm diſtinctõʒ b. amb.
Aut.n.ita eſt ꝙ; crimẽ eſt manifeſtũ ⁊ euidẽs:aut non.
Si eſt euidẽs:ſicut nõ ſunt querẽdi teſtes ad ꝓbatõʒ:
ſic nec accuſatoꝛ ad denũciatõneʒ. Vñ amb.j.ad coꝝ.
qnto.De foꝛnicatoꝛe cognito oꝑe pellendũ illũ apłs ð
cetu fraternitatis cenſuit. Omẽs.n.crimen eiꝰ ſciebãt
⁊ arguebãt.publice.n.nouercã ſuã loco vxoꝛis bẽbat.
in qua re neq; teſtibo opus erat: neqʒ tergiuerſatõe ali
qua crimen tegi poterat. Si vᷣo nõ ſit crimen euidens
nõ poterit ſine accuſatoꝛe iudicare. Vñ aug.ſuꝑ illud
Math.xxvj. VUnus ex vobis me traditurꝰ ẽ. bñ dirxit
ex vobis 2 nõ ex nobis.Ex vobis.n.eſt a quibo ꝑ iudi⸗
ciariã ptãteʒ oↄfeſſus aut ↄuictus nõ eſt.tale eſt ac ſi di
ceret.Etſi ego ꝑ occulti iudicij ſnĩiaʒ eũ habeo damna⸗
tũ:vos tñ adhuc ꝑ tolerantiã ſuſtinete. .

Nueritur poſtea. .S. ii.
Vtꝝ iudex poſſit ſine ↄuictõne ↄdemnare.Ad qð ſic.
BDicit augꝰ. os in quẽꝙᷓ; ſnĩam ferre nõ poſſumꝰ niſi
cõuictum aut ofeſſum.¶ Iteʒ canon Euariſti pape.ij.
q.j.Qullũ ante veram ⁊ iuſtam ꝓbatiõʒ iudicare aut
damnare debemꝰ: manifeſte Paulo aplo dicẽte Ro.
xiiij. Lu quis es qui iudicas alienũ ſeruũ: ſuo domĩo
ſtat aut cadit.¶l SItẽ exo.xxj.Qui furatus fuerit hoĩeʒ
⁊ vẽdideꝛit eũ ↄuictꝰ noxe moꝛte moꝛiat᷑.vñ accipit᷑ lex
hũana canoniʒata.⁊ eſt Cõſtantini. Juder cꝛiminoſuʒ
diſcutiens:nõ añ ſnĩam ꝓferat qᷓ; aut reũ ipſe ſe ↄfitea
tur:aut ꝑ innocẽtes teſtes ↄuincat᷑.¶ Foꝛte diſtinguet᷑
iuxta precedẽteʒ queſtionẽ ſicut diſtinguit Gratianus
ꝙ quedã ſunt manifeſta iudici: quedã occulta ⁊ inno⸗
ta. De occultis ⁊ innotis indiſtincte nõ hʒ qui iuder ẽ
iudicare.vñ canon Euariſti pape ex auẽte geñ.xix.di⸗
cit.Deus omnipotẽs vt nos a precipitãte ꝓbatõe ſen
tẽtie ↄpeſceꝛet:cũ omĩa nuda ⁊ aꝑta ſint oculis eiꝰ:ma
la tñ ſodome noluit audita iudicare priuſqᷓ; manifeſte
cognoſceret que dicebant᷑. VUñ ipſe ait.Deſcendã ⁊ vi⸗
xexbo vtꝝ clamoꝛẽ ꝗ venit ad me oꝑe ↄpleuerint.vt no/
bis exempla daret: ne pᷣcipites in diſcutiẽdis ⁊ exequẽ
dis negocijs eſſemus:⁊ ne mala ꝓrimoꝝ pꝛius pᷣſumat
gſẽ credere q; ꝓbare: aut temere aut indiligent indi⸗
ſcuſſa quoqͥ modo temere iudicare.dicẽte veritate.iQo
lite iudicare ⁊ nõ iudicabimĩ Mathᷣ.õvij. ¶/ Iteʒ ĩ ma⸗
nifeſtis diſtinguendũ.ſQam quedã manifeſta dicũt᷑ qꝛ
nota iudici:bᷣ incognita alijs.Alia ſunt maiĩfeſta alijs
⁊ igta iudici. Quedã vᷣo nota ſunt iudici ⁊ alijs.Que
ignota ſunt iudici 2 tñ nota ſunt alijs.nõ poſſunt a iu⸗
dice iudicari niſi prius ↄuicta ⁊ ꝓbata. AUnde canon

Melchiadis pape. Primo ſemꝑ omiĩa diligẽt᷑ ingrite
neminẽ ↄdemnetis ante verum iuſtũq;ʒ iudiciũ.nulluʒ
iudicetis ſuſpitõis arbitrio.̊ primũ ꝓbate:⁊ poſtea
caritatiuaʒ ꝓferte ſnĩaʒ.⁊ qd vobis nõ vultis fieri a⸗
lijs facere nolite Thob.iiij. ¶ Iteʒ que iudici tm̃ nota
ſunt: ſine examinatione puniri non poſſunt.quia duʒ
accuſatoꝛis ꝑſona aſſumit᷑: iudiciaria ptãs amittit᷑.ĩ
vna ⁊ eadeʒ cauſa nullus ſimul poteſt eſſe accuſator 2
iudex.vnde aug.Quis vtrũq; audet ſumere:vt cuiuſqᷓ
ipſe ſit accuſatoꝛ ⁊ iudex. ¶ SItẽ ſi crimen manifeſtũ e
iudici ⁊ alijs:ita aliqñ eſt ꝙ reus inficiatur factum.vt
ſi quis negaret ſe interfeciſſe eum queʒ in oculis iudi⸗
cis ⁊ multoꝝ conſpectu interfeciſſet. Aliqñ vo eſt ꝙ cõ
fitetur factum. Orimo modo cum negat ſe eſſe reum:
ſine examinatione puniri nõ poteſt. Secũdo vo modo
conuictum per propriam confeſſionem punire poteſt.
4 Si hoc dicatur. Contra.aliquis qui euidenter ꝑpe⸗
trat ſcelus ſicut patet er precedenti: ſine accuſatoꝛe 2
teſtibus poteſt iudicari.ſieut ille foꝛnicatoꝛ quem iudi
cauit apoſtolus.ergo talis ſi inficiaret᷑ factum: nõ ali
ter conuictus qᷓᷓ per rei euidentiam poſſet iudicari.
Item ille qui delinquit in conſpectu iudicis ſub ocu
lis multoꝝ:nõne patrat ſcelus euidens. Solo. Eſt
confeſſio ſeꝛmonis:a confeſſio facti.Confeſſio facti eſt
vbi publicũ factum eſt.⁊ tunc euidẽtia ipſa oꝑis reum
eſſe teſtat᷑:quia oꝑe publico crimen ↄfitet᷑.vñ qᷓuis ne⸗
get verbo ſicut Cayn:qui dixit.neſcio dñe: cũ ipſa fa⸗
cti euidentia cõfitet᷑.ſicut ibi dr. Vox ſanguĩs fratris
tui clamat ⁊c. Ad illð vo intelligẽdũ ꝙ illð qð diẽ
Bratianꝰ intelligit᷑ qñ aligs delinꝗt coꝛã iudice nõ ſe⸗
dente loco iudicis:⁊ coꝛã paucis duobo vł tribo. ꝓpter
q̃ᷓs ñ dr factũ publicũ:qꝛ iudice abſente adhuc nõ poſ⸗
ſet iudicari ſine ꝓbatione.

Articulus tercius

Verit᷑ poſtea ꝙᷓ̃tũ ad aliã ꝑtem legis:q̃ d.
nec ĩ alterã ꝑtẽ declinẽt:nec ꝑſonã accipies
nec munera. Primo querit᷑.vtꝝ iudex poſ-⸗

ſit pſone miſerabili in iudicio ↄdeſcendẽ. Scðo.vtrũ

poſſit pecuniã vel munꝰ acciꝑe.

Ad pꝛimum ſic. S. .

Exo.xxiij.iõ declinabis ĩ iudiciũ pauꝑis.q JStẽ pau
peris ñ miſereberis ĩ iudicio.q¶ Iteʒ Leui.xix.õ cõ
ſideres ꝑſonã pauꝑis:nec honoꝛes vultũ potẽtis ⁊c̃.
Cont᷑.Ecẽ̃i.iiij · In iudicando eſto pupillis miſeri⸗
coꝛs vt pater. ¶ Itez Yla. j. reprehenduntur iniꝗ iudi
ces:qui pupillo non iudicant. Rñſio. Eſt miſereri
ↄtra iuſticiam:a eſt miſereri ſalua veritate ⁊ rectitudi
ne iuſticie. Leges que dicũt ꝙ nõ eſt miſerendũ pau⸗
peris in iudicio: intelligunt᷑ declinãdo a veritate iuſti⸗
cie.Vñ leuit.xix.pᷣcepit.Nõ facies quod iniquum eſt.
Alie vᷣo que dicunt ꝙ miſerendũ eſt:intelligunt᷑ ſalua
veritate iuſticie.4¶ Iteʒ querit᷑.vtꝝ poſſit iudex munꝰ
acciꝑxe: qð manifeſte ꝓhibet᷑ in predicta lege.nõ acci⸗
pies munera: ⁊ vbiq;ʒ in ſcriptura.4 Contra.xij.q·ij.
Memo cogit᷑ ꝓprijs ſtipendijs militare. ſi 8 iudices ali
qui delegati ſunt ⁊ indigẽt:pñt ſtipendiũ acciꝑe.¶ Itẽ
pñ̃ft ne xenia reciꝑe: lidet᷑ ꝙ nõ.cũ vniuerſałr dicat᷑:
nõ accipies munera.¶ Iteʒ in ecci.xx. Xenia ⁊ dona
excecãt oculos iudicũ ⁊c. ¶ Iteʒ querit᷑.ſi recipiat ↄt᷑
legem iudex munera:conſtat ꝙ iniuſte recipit.quia ſic
dicit Augꝰ.ad Macedoniũ.iQon licet iudici vendere

iuſtum iudicium.q̊ ſi recipiet munus tenet᷑ reſtituere.

Item ſi tenetur reſtituere:cui reſtituet: Maʒ ſy mo⸗
niacus in recipiendo pecuniam non debet reſtituẽ illi
qui dedit:quia turpiter dedit ⁊ ↄtra legeʒ.& ſimilit ñ
tenebitur iudex reſtituere pecuniã receptã illi ꝗ dedit.
Solutio.Dicendum ꝙ nullus iudex põt reciꝑe pe⸗
cuniaʒ pro iudicando: immo ſiẽ̃ de pᷣdicatione? alijs

eeeeeee

Queſtio
ſpũalibo officijs dicit᷑. Sratis accepiſtis gꝛatis date.ꝛ
ita gratis ⁊ ſine intentõe precij debet iudicac.tñ ſic de
p̃dicatõne dicit᷑ math.x. Wignus eſt oꝑarius mercede
ſua. i. ſuſtentatõne. ita iudex: tñ cũ diſſiinctõe. Sũt eni
iudices oꝛdinarij: iudices delegati. Judices oꝛdinarij
cum ratõne ſue dignitatis habeãt ſufficiẽtes redditus
ſibi aſſignatos: nibil debeẽt oĩno reciꝑe. vnde ad illos
extendit᷑ illud verbũ Johis baptiſte luc.iij. Contenti
eſtote ſtipendijs veſtris: qð verbũ ſic gloſant auguſti.
⁊ ambꝛo.ſde inquiũt dum ſumptus querit᷑ p̃do cralſ⸗
ſetur. Judices vo delegati pñt expenſas petere mode⸗
ratas: ⁊ nibil vltra a ꝑtibo.quia ſicut dicit augꝰ. Me⸗
mo cogit᷑ ſuis ſtipendijs militare.Dicũt tñ quidaʒ.ꝙ;
ſi ipſe delegatus nõ ſit ſufficiens põt petere ꝓ aſſeſſoꝛ
bus:quoꝝ conſilio vtit᷑ in cauſa:duʒ tamen nullã pꝑteʒ
ꝓpter hoc acceptet:nec aliꝗd faciet in fraudeʒ. ⁊ B di⸗
cut iurta decretaleʒ titulo de vita ⁊ hone.cle.que h di⸗
cit.ꝗl Ad illud quod querit᷑.vtꝝ iudices poſſint xenia
reciꝑe.dicũt quidaʒ.qꝙ moderata xenia ſponte oblata
pñt reciꝑe.iQam ſicut dicit canon Leonis pape diſtin
ctõne.xviij. De eulogijs ad ſacra ↄſilia deſerendis ni⸗
bil muenimꝰ a maioꝛibo terminatũ.ſᷣ ſicut vnicuiq; pᷣ⸗
ſbitero placuerit que nõ ſuntvt aꝛbitroꝛ)rõnabiłr re⸗
quirenda:nec vltro delata reſpuenda.Eulogia autem
ſunt munera que deferũt ſubditi prelatie ſuis.Dicen⸗
dũ tñ ꝙ a litigatoꝛibo non debent iudices reciꝑe renia
etiaʒ ſponte oblata ꝓpter ſuſpicatiõʒ vitandã a ꝑtibꝰ.
tenent᷑.n. vitare ſuſpitõʒ.¶l Ad illud qð querit᷑.vtruʒ
teneant᷑ iudices reſtituere que iniuſte recipiũt.dðm ꝙ;
indiſtincte iudex tenet᷑ reſtituere pecuniã quaʒ accipit
ꝓ iudicando.Sʒ ad illud qð querit᷑: cui debeat reſti⸗
tuere.diſtinguendũ eſt. quia aut accepit pecuniam vt
iudicaret inique: vel vt iudicaret iuſte. ſi vt iudicaret
inique vel vt nõ iudicaret:nõ tenet᷑ reddere ei ꝗ dedit:
cum turpiter dederit.ſᷣ ei in cuiꝰiniuriaʒ recepit.ſicnt
etiã tenet᷑ reſtituere ⁊ plenarie ſatiſſacere ei qui leſus
eſt ꝑ iniquaʒ ſnĩaʒ. Si vo accepit vt iudicaret iuſte.di

ſtinguendũ: quia aut dans tedit bona intentõne.ſ.vt

ius ⁊ quieteʒ ſibi ↄſeruaret: aut vt aĩm iudicis ſibi ſb
ſpecie certitudinis inclinaret: ⁊ ita indirecte ipᷣm coꝛ⸗
rumꝑe intendebat. Primo mõ tenet᷑ reſtituere ei ꝗ de
dit.ſcdðᷣo modo nõ:qꝛ turpiter dedit.ſᷣ debet dare pau⸗
peribo iuxta arbitriũ eccleſie.

Articulus quaꝛtus
Oſtea querit᷑ ꝙᷓ̃tuʒ ad vltimã ꝑtem legis q̃
dicit᷑. Juſie qð iuſtum eſt ꝑſequeris.vtrum
iudex poſſit ſine miſcdᷣia elinquentem pu⸗

nire. Ad qð ſic. Amb.in li.d offieijs.Eſt iniuſta miſe F

ricoꝛdia.deniq; in lege ſcriptũ eſt.i2õ miſereberis il⸗ꝰ.

ſri 1..

xlj.

modo intelligunt᷑ ille auctes amb. ꝙ nõ eſt miſerendũ
ꝑſone in detrimentũ multoꝝ. 4 ec eſt in ↄtrariũ qð
obijcit᷑: iudiciũ ſine miſcdia ⁊c.qꝛ officiũ miſcdie tene⸗
tur exhiberi oꝛdinate prius multitudini qᷓ; ꝑſone.Iteʒ
in ꝑſona attendendũ eſt. vtꝝ ſit penitens:vel ĩ malo ꝑ⸗
ſiſtens.Et tũc ſicut dicit augꝰ. Sic iubemur inimicos
diligere ⁊ miſereri eoꝝ: vt de eoꝝ ꝑditõne doleamꝰ: ⁊
eoꝝ ſaluteʒ deſideremꝰ.nõ vt ꝑtinaces ⁊ in malo perſi
ſtentes li bertati donemꝰ ⁊ impunitati.4. Ad illud vᷣo
qð dicit᷑.noli eſſe nimis inſtus.rñdet augꝰ.q ꝑ h̊ erga
penitentes nõ ſeueri:ſ̊ miſicoꝛdes eẽ monemur.

Nueſtio.xlj. de ſona rei.
Dnſequenter que

rendũ eſt de ꝑſona rei ſeu ꝑſone iudi⸗
cande.Circa quã querunt᷑ plura.Pri
mo generałr.vtrũ mali ſint puniendi
ſeu indicãdi. Scdo.vtꝝ abſentes ſint
iudicãdi. Teꝛcio.vtꝝ młtitudo peccans ſit punienda.
NQuarto.vtꝝ innocẽtes ⁊ inuoluntarij circa actus ſint
iudicandi.Quinto.vtꝝ delinquentes in iudicẽ ab eo⸗
cz poſſint puniri.
— „ . 37
Membꝛũ pꝛimum
Irca primũ qrit᷑.vtꝝ mali om̃i tꝑe fue⸗
rint puniẽdi:⁊ ſpẽałr vtꝝ tꝑe gẽe ſint pu⸗
niendi. Ad quod ſic. Aug. de baptiſmo.
Arrogantie iactatio eſt:vt ſi ꝗs poſſe fa⸗
cere credat qð nec aplis ↄceſſit dñs.vt ziʒ ania.ſ.a fru
mento credat ſe poſſe decernere.cũ dictũ ſit math.xiij.
Sinite vtraq; creſcẽ vſqʒ ad meſſem. Scðm h̊ videt᷑ ꝙ
nulli ↄceſſuz ſit iudicare.qð ẽ malos a bonis ſeparaẽ ·
4¶ Iteʒ Greg. Mdiu ĩ hac vita ſubſiſtitis:ſi boni eſtis
eq̃nimit᷑ tolerate malos.nã quiſꝗs malos nõ tolerat:
ipᷣe ſibi ꝑ intolerantia teſtis ẽ᷑:qꝛ bonꝰ ñ eſt.Abel.n.eẽ
rẽnuit:quẽ Cayn malicia nõ exercet.. Iteʒ mali aut
ſunt pᷣdeſtinati:aut preſciti. Si pᷣdeſtinati ſunt: ꝙ̊ ſine
coꝛectõe ſaluabũt᷑. Si pᷣſciti ad moꝛtẽ: int᷑ flagella de⸗
terioꝛes fiũt:vtʒ in phaꝛaone.q̊ pᷣdeſtinatis coꝛectõ ſu
ꝑflua: p̃ſcitis inutilis inuenit᷑ ¶ Iteʒ dicit auguſti. ꝙ
NMabuch̊.pnĩaʒ meꝛuit fructuoſaʒ:cũ poſt innumeꝛas
impietates flagellatus penituit: ⁊ regnũ ꝑditũ rurſus
accepit Dañ.iiij. Pharao aũt in ipſis flagellis durioꝛ
effectus eſt:⁊ perijt. Mitũ ad naturã ambo hoĩes erant
q̃tũ ad dignitateʒ am bo reges.qᷓtũ ad cãm ambo ca⸗
ptiuũ dei pylm poſſidebat.qtũ ad penaʒ ambo flagel⸗
lati. Si gᷓ iſte in flagellis penituit: ille nõ.que hꝰ cã fu
it. niſi ꝗa iſte pᷣſcitus:ille pdeſtinatꝰ: vt ꝑ penã emẽda⸗
ret᷑. Solus igit᷑ deꝰ ꝗſcit ꝗs ꝑ penaʒ poſſit emẽdari vł

lius.Et in li.reg.legit᷑q Saul peccauerit: gꝗa miſer⸗ ſj N coꝛigi:poterit punire.¶ Itez augꝰ. de vᷣbis dñi.bonꝰ

tus eſt Agag.j.reg.xv.queʒ ꝓhibuerat dĩna ſententia
ſeruari.¶ Iteʒ amb.in eodeʒ. Si quis latroneʒ fſilijs

depcantibo motus ⁊ lacrimis ↄiugis eius inflerus ab⸗

ſoluendũ putat cui adhuc latrocinãdi aſpirat affectꝰ:

nonne innocentẽ tradet exitio: qa liberat multoꝝ exi⸗
tia cogitantẽ. talis puniẽdus erit ſine miſcdia.⸗. Itẽ

Amb. in eodeʒ.MNQonne cũ iudex vni indulget indigno
ad ꝓbibitõis ↄtagiũ ꝓuocat vniuerſum. facilitas enĩ
venie incentiuũ tribuit delinquendi. Cont᷑. Jaco. ij.
IJudiciũ ſine miſcdia fiet ei qui nõ ſecerit miſcdᷣiam.
IYteʒ ecci. vij. Qoli eẽ nimis iuſtus:ſᷣ iniuſtus ẽ cuiꝰ
iuſticia eſt ſine miſcdᷣia. Solutio.ſᷣm aug. DOuo iſta
nomiĩa cũ dicimꝰ hõ peccatoꝛ: nõ vtiq; fruſſꝛa dicunt᷑.
qꝛ peccatoꝛ eſt: coꝝipe.qꝛ bomo eſi: miſereꝛe.nec oĩno
liberabis hoĩeʒ:niſi cum perſecutus fueris peccatorẽ.
nulli homiĩ claudẽda ẽ miſcðdia: nulli peccato impuni⸗
tas relaxanda. Dicendũ & ꝙ miſericoꝛdit punit᷑ vnus
vt ſaluent᷑ multi. ſicut mikgiter abſcindit᷑ vnũ mẽbrũ
Futridũ ne ſana pars coꝛꝑis coꝛꝛũpat᷑ vel ledat᷑. Ex H

tolerat malũ:nã ? xpᷣs cũ ſciret fuꝛeʒ toleramt:ad pᷣdi⸗
candũ miſit ¶Dath.x. eiq; cũ alijs eukaꝛiſtiã dedit ma⸗
thei.xxvij.inde vt priꝰ. Cõt᷑.pcipiũt leges puire ma
los.ANaleficos ñ patieris viuẽ dr.xxj.exo.¶ Itẽ Heli
repꝛobatꝰ ẽ qꝛ filios ñ coꝛipuit.⸗ Itẽ. xviij· math. Si
peccauerit in te frat tnꝰ coꝛꝛipe cũ ⁊c.Et ad rom̃.xiij.
de indice.iõ ſine cã gladiũ poꝛtat.¶ Itez qrit.vtruʒ
tpꝑe gre mali ſint iudicãdi ⁊ puniẽdi.Ad qð ſic.a⸗
thei:v.diciũ eſt antigs.oculũ ꝓ oculo ⁊c. Dico vobis
nõ reſiſtere malo.g̊ mali non erũt puniendi.¶ Item in
veteri lege coꝛꝑalis pena ſtatuta eſt. in lege euãgelij ho
mini penitẽti ꝑ pnĩam ꝑmittit᷑ venia.⸗! Item lex vetꝰ
a terroꝛe incipit exo.xx. Ego ſum deus ʒelotes vindi⸗
caus ⁊c̃. Lex euangelij a lenitate manſuetudis ⁊ miſe
ricoꝛdie ita inquiens. Pti pauꝑes ſpũ ⁊c.¶¶ Item Le⸗
nit. xx. Qui feceꝛit vel illð moꝛte moꝛiat᷑· In euang.
dᷣo dꝛ. Gaudiũ eſt ſuꝑ vno pctoꝛe pnĩaʒ agente.luc.xv.
iteꝝ.õ veni vocare iuſtos ſ̊ pctoꝛes mat᷑ix. 4: Itẽ

BGrego. ſuꝑ illud euangelij.xxij.math. Sile eſt regnuzʒ

486 R

celoꝝ homĩ regi ⁊c.dicit.Cum in lege ſcriptũ ſit: dili⸗
ges amicũ ⁊ odio habebis inimicũ.accepta tũc licẽtia
iuſtum fnerat vt dei ſuoſqʒ aduerſarios quãta poſſent
rirtute ↄprimerẽt:eoſq; iure gladij ferirent.qð ĩ nouo
teſtamento compeſcit᷑ cũ veritas predicat dicens. dili⸗
gite inimicos ⁊c. Ex quibo videt᷑ relinꝗ ꝙ maloꝝ vin
dicta deo ſit relinquẽda: nec ſint tꝑe gratie punienda.
Cont᷑.j.ad coꝝ.v.Auferte malu ex vobiſipſis:dixit
aplus d foꝛnicatoꝛe. 4l Iteʒ in eadez epła.nij. Quid
vultis in nirga veniam ad vos.⁊ virgã vocat ptãtẽ iu⸗
diciariã. ¶¶ Iteʒ augꝰ. Vincẽtio donatiſte. ¶ õ omĩs ꝗ
parcit amicus eſt:nõ omĩis qui verberat inimicꝰ.meli⸗
oꝛa ſunt vulnera amici ꝙᷓ oſcula inimici. So. Sũt
quedaʒ ſalubri ãmonitõòe coꝛipienda: quedaʒ vᷣo fla⸗
gellis coꝛpalibo 2 penis ſpũalibo punienda. Dicendũ
ꝙ vniuerſalit miali ſunt coꝛꝛipiẽdi ꝑ ãmonitõʒ: ſed nõ
vniuerſalr puniendi ꝑↄdemnatõʒ. vniuerſalr cor⸗
ripiendi ãmonitõe dicit augꝰ.exponens illud ꝓpbete.
Recedite immũdũ ne tetigeritis. Qos ingt iſia receſ⸗
ſioneʒ ſpũaliter intelligimꝰ de contactu coꝛdis: nõ coꝛ
poꝛis.Quicqd ꝙ inter vos maloꝝ noſtis quantuzʒ po⸗
teſtis impꝛobate vt coꝛde recedatis.⁊ redaꝛguite vt ex⸗
eatis inde.⁊ nolite ↄſentire vt immũduʒ nõ tangatis.
¶MER dðo ſint puniendi generalit᷑ notãdũ. ꝙ mitis mo
dis ↄtingit ꝙ pena inferri nõ debet malis:nec ↄdẽnati
onis iudicin.⁊ hoc vel qui a nõ ſunt veſtri iuris:vł ꝗa
illoꝝ crimina etſi nobis nota ſunt:manifeſtis indicijs
ꝓbari nõ pñt.vel qꝛ niſi cũ maioꝛi ꝑiculo diſciplinam
exercere nõ poſſumꝰ. De his ðdᷣo qui foꝛis ſunt diẽ apo
ſtolus.Quid mihi attinet de his ꝗ foꝛis ſunt.de his eĩ
dñs iudicabit. Itez ſuꝑ illð pᷣs. Faciet dñs iudiciũ
iniuꝛiaʒ patientibo.Augꝰ. ab his qui nõ ſunt ſui iuꝛis
negt diſciplina exerceri.¶ Itez de his quoꝝ crimĩa ũ
ſunt nota nec pññt ↄuinci: dicit augꝰ.in omel. de pnĩa.
Aulti tolerant᷑ vt iudas: ⁊ multi neſciũt᷑ quoaduſqʒ
oñs veniat ⁊ illuĩabit abſcõdita.. Itez de bis ꝗ ñ pñt
ſine maioꝛi ꝑiculo coꝛigi dicit aug'. ↄtra epłaz Per⸗
meniani.Cum quiſq; rpᷣianoꝝ in aliquo peccato fue⸗
rit deprehenſus vt anathemate dignus habeat᷑: fiat h
vbi ꝑiculũ ſciſmatis nullũ eſt.⁊ in his caſib loquunt᷑
auẽtes obiecte quibo videbat᷑ ꝓbari 2 mali nõ eẽnt pu
niendi. Auẽtes po ↄtrarie intelligunt᷑ in opoſitis caſi
bus quibo ꝓbat᷑ malos eẽ puniendos ⁊ iudicãdos con
currentibo tribo.ſ.iuriſdictõne ↄuictione ⁊ pace.ſalua
vnitate eccleſie.¶¶ De iuriſdictiõe dicit augꝰ.ſuꝑ illud
pꝛima ad coꝝ.vj.De his qui foꝛis ſunt dñs iudicabit.
In his qui intus ſunt.i.fidelibo putredo eſt reſecãda.
De ↄuictõne dicit augꝰ.ſuꝑ illð.j.ad coꝝ.xij.Qui mã
ducat indigne ⁊c.ibi inꝗt augꝰ.nõ tibi ſane ſi iudex es
ſi apud te accuſat᷑:ſi veris documẽtis teſtibuſqʒ cõuin⸗
citur.coerce.coꝛipe.excoĩca.degrada.De pace eccleſie
dicit augꝰ.in eplłla ↄtra epłlam Permeniani.Quando
cuiuſꝙ; crimen notũ eſt ⁊ omnibo execrabile apparet: ñ
tales habeat defenſoꝛes ꝑ quos poſſit ſciſma ↄti ngere
nõ doꝛmiat ſeueritas diſcipline. 4 Ad illud tñ qð obij
cit᷑.ꝙ caſſa eſt coꝛectio cũ coꝛipiendi pꝛedeſtinati ſint
aut preſciti. Dicendũ ꝙ non ſequit᷑: qꝛ hocipſuʒ prede
ſtinatũ eſt vt predeſtinati ꝑ penam coꝛigant᷑. quemad
moduʒ ⁊ de orone que fit ꝓ ipſis.vt dicit b. Srego.in
dy alogo.Ea q ſancti viꝛi oꝛãdo efficiũt:ita predeſtina
ta ſunt vt precibo obtineant᷑.ſilr de coꝛeptõe intelligẽ
dum eſt. ¶ Ad illud pᷣo qð obijcit᷑ ð abuchodonoſoꝛ
7 pharaone.dðᷣm ꝙ nõ eſt inputandũ diuine pdeſtia⸗
tioni vel pᷣſciẽtie: ̊ li.ar.q aligꝗs nõ coꝛꝛigit᷑ exr pena.
vnde aug“. de nabuch.⁊ pharaone dic̃. Quis fines eo
rũ fecit eẽ diuerſos: niſi ꝙ vnus dei manũ ſentiẽs ĩ re⸗
dargutõe ꝓprie inigtatis ingemuit.alter ↄtra dei miſe
ricoꝛdiſſimã veritateʒ libero pugnauit aꝛbitrio.⁊ iteꝝ
augꝰ. Vaſis ire nũq deus redderet interitũ:ſi ñ ſpon⸗
taneũ inueniret᷑ homo habere peccatũ.nec inferret irã

niſi homo er predeſtinatione decidiſſet in culpã. Si

aũñt obijcit᷑ qꝛ neſcitur qui ſint predeſtinati vel pꝛeſciti
Apter ꝙ nullus eſt coꝛigendus.Dicendũ ꝙ hoc ñ ſeg⸗
tur.immo ꝗpter h̊ omẽs ſunt coꝛꝛigendi. qꝛ incerti ſu⸗
mus an ſit predeſtinatũ ꝙ ꝑ coꝛectõeʒ ſit ille ꝗ peccat
ſaluandus. Ad illud vo qð querit᷑:an temꝑe gratie
mali ſint iudicandi.Dicendũ ꝙ ſic dum tñ indiciũ vel

conectio nõ procedat ex odio ſeu libidine vindicte. vñ
dicit augꝰ.ſuꝑ illud Lu.ix. Vis vt dicamꝰ vt deſcẽdat

ignis te celo ⁊c.diſcipuli ñ recepti a ſamaritaĩs ignẽ
celitus ſuꝑ eos deducere voluerũt.ſᷣ̊ audierũt. MNelci⸗
tis cuiꝰ ſpũs eſtis.ex caritate vᷣo ⁊ amoꝛe iuſticie coꝛe
ctio eſt facienda.vnde dicit aug.in ſermone de monte.
Perfectio dilectõis ipſius dei patris nobis imitanda
ꝓonit᷑:cum dicit᷑ Math̊.v.Diligite inimicos rꝛos.⁊
tñ de ipſo dicit. Queʒ diligit dñs coꝛigit.flagellat au
teʒ omẽʒ filium quem recipit ad Hebre.xij. Et iteruʒ
ipſe dicit in luca. Seruus ſciens voluntateʒ dñi ſui ⁊
non faciens plagis vapulabit multis. Ex ̊ ̊ pcepto
quid relinquit᷑ niſi vt ipſe vindicet cui oꝛdine rerũ po⸗
teſtas eſt data:⁊ ea voluntate vindicet: qua pr̃ flagel⸗
lat paruulũ filium:queʒ tñ ꝑ etateʒ non poteſt odiſſe.
⁊ hoc modo intelligendũ eſi qð dicit᷑ de nõ iudicando
in nouo teſiamẽto ſeu nõ puniendo.

Membꝛũ ſecũdũ

Onſequent᷑ querit᷑.vtꝝ reus abſens polſ⸗
ſit iudicaꝛi.Ad qð ſic. Deut᷑.j.ſuꝑ illud.
Precepi eis audite illos ⁊c.interliearis
Zemo iudicandus niſi prius auditus.
4l Itez b. Coꝛnelius.iij.q.ix. Omia que aduerſus ab⸗
ſentes: in omni negocio aut loco agunt᷑ aut iudicãtur
oĩno euacuant᷑.quia abſenteʒ nulla lex damnat.⸗ Itẽ
beatus Felix in eodeʒ. Abſente aduerſario nõ audiat᷑
accuſatoꝛ:nec abſente alia ꝑte ſententia a iudice dicta
vllam obtinebit firmitateʒ. Cont᷑. Qume. xvj. Mo
yſes iudicauit dathan ⁊ abyron abſentes.4! Steʒ.j.ad
coꝝ.v.apłus iudicauit foꝛnicatoꝛeʒ abſentẽ ſicut ipſe
met dicit. Ego aũt abſens coꝛꝑe ⁊ẽ7. So. doõm ꝗy eſt
abſens ex ↄtumacia:⁊ eſt abſens ex impotẽtia ſiue cau
ſa iuſta.Abſens ex ↄtumacia eſt:qui citatus cõtemnit
apparere.qualis fuit dathan ⁊ ſimilit abyron.vñ dici
tur Mume.xvj. O vocati a AMoyſe dixerũt.non veni
mus.⁊ talis poteſt abſens iudicari. Lalis etiam erat
foꝛnicatoꝛ:ꝙ ꝙᷓuis iſtud non ſcribat aplus monuerat.
⁊ ſic contumaceʒ ꝓpter euidentiam patrati ſceleris iu
dicauit. Abſens vo ex impotẽtia ſeu cauſa iuſta qᷓ ꝓ⸗
hibet᷑ coꝛã iudice ↄparere:nõ põt legitime iudicari.vñ
dicit Seuerinꝰ papa.iij.q/ix.Abſens nemo iudicetur
qꝛ ̊ diuine ⁊ hũane ꝓhibẽt leges.

Membꝛüũ terciũ

Oſſea querit᷑.vtrum multitudo peccans
ſit punienda.Ad quod ſic Mathei.xiij.
de ziʒanijs dicũt ſerui.vis imus ⁊ colli⸗
gimus ea? ⁊ rñdet dñs.iſQe foꝛte ſimul
eradicetis triticũ:ſinite vtraq; creſcẽ ⁊c.ibi glo. Mul
titudo ñ eſt excoĩcanda:nec pᷣnceps głi.¶ Itez Aug.

Honifacio.Vbi ꝑ graues diſſenſionũ ſciſſuras nõ hꝰ

aut illius homĩs eſt ꝑiculũ ſ̊ pploꝝ ſtrages iacent: de⸗
trahẽdũ eſt ſeueritati vt maioꝛibo malis ſaluãdis ſin⸗
cera caritas ſubueniat.q¶¶ SIteʒ augꝰ. li.ij.ↄtra epiſiolã
permeniani.Cuʒ ↄtagiũ peccati multitudinẽ inuaſit:
diuine diſcipline ſeuera miſcðᷣia neceſſaria eſt.Ex qui⸗
bus videt᷑ relinqui ꝙ multitudo peccans nõ eꝛit ↄdem
nanda. Contra.Exo. xxxij. Aldoyſes propter pecca
tum ydolatrie occidi precepit multitudinem vſq; ad
xxiij· milia bominum. ¶ IStem Helyas.iiij. Regum. j.
Zelo iuſticie igne celeſti duos quinquagenarios cuʒ
ſuis quinquaginta condemnauit. Vñ amb. excuſans

LNueſtio

aplos qui petierũt vt ignis de celo deſcenderet ſuꝑ ſa⸗
maritanos dicit. Samaritani citius crediderũt a ꝗbo
ignis arcet᷑:nec diſcipuli peccãt qui legeʒ ſequũt᷑. Sci⸗
ebant.n.q phinees reputatũ eſt ad iuſticiã ꝙ foꝛnicã⸗
tes interfecit.¶ SItez deut. vij. precipit᷑ filijs iſrael vt ſe
pteʒ gentes que erãt in terra ꝓmiſſionis ꝑcuterẽt vſqʒ
ad internitõeʒ. qð deus iuſtiſſimꝰ ñ preciꝑet niſi iuſtũ
eſſet peccantẽ multitudinẽ humano iudicio ↄdemnaꝛi.
So.ᷣm aug.ↄtra fauſtũ.Crimia inꝗt ſunt punien⸗
da:qũ ſalua pace eccleſie feriri pñt. in quo tñ diſcretõ
eſt adhibenda. Aliqñ.n. delinquẽtiũ multitudo diu ꝑ
patientiã eſt expectanda. aliqñ in paucis eſt puniẽda
vt eoꝝ exemplo ceteri terreat᷑: ⁊ ad pniaʒ prouocent᷑.
Et ꝝꝑ hoc pʒ rnſio ad illud qð primo obijcit᷑ de ʒiʒa⸗
nijs.ibi enĩ faciendũ nõ eſt vbi timet᷑ ne ſimul eradicet᷑
triticũ.vnde ſᷣm aug.qñ multitudo eſt ĩ ſcelere: nec ſal
ua pace eccleſie mali puniri pñt:tolerãdi ſunt potiꝰ ꝙᷓ
violata pace eccleſie puniendi.⸗l Ad illud vᷣo qð obij⸗
cit᷑ de moyſe ⁊ helya iam pʒ rñſio.qꝛ ſicut dicit augꝰ.
Exemplo ſuo docuerũt in hoc ꝙ peccatuʒ ydolatrie in
paucos vindicauerũt moꝛte paucoꝝ expiari ⁊ aboleri
peccata multoꝝ.. Ad vltimũ vᷣo qð obijcit᷑ de gentibo⸗

terre ꝓmiſſionis:rñdet b. Grego.dñs.ibi patient to⸗

lerandi ſunt mali: vbi aliq inueniũt᷑ boni.qð qꝛ ñ erat
in gẽtibo illis: vłr dĩno iudicio deſtructe ſunt.

Mlembrũ quaꝛtũ

Verit᷑ poſtea.vtꝝ innocẽtes ⁊ inuolũta⸗
rij circa actus ſint iudicandi. Circa qðᷣ
primo querit᷑ vtꝑꝝ vnus debeat vel poſſit
puniri ꝓ alio.Scðo.vtꝝ ignoꝛãtes pu⸗
nir ba Rnt. Tercio.vtꝝ coacti. ſcʒ qui inuiti faciunt
aliquid.

Articulus pꝛimus

D primũ ſic obijcit᷑. Cum pena inferat᷑ de⸗
linquẽti rõne culpe:⁊ culpa vni in aliũ nõ
tranſeat. ꝗ de iuſticia nec pena debet trãſi⸗
re.l Iteʒ augꝰ.Quis locus innocẽtie relinquit᷑:ſi ali
enũ crimen maculat neſcientẽ? ¶ Iteʒz ler canoniʒzata
dicit.Crimen vel pena paterna nullã maculã filio in⸗
ferre põt.qꝛ vnuſquiſq; ex ſuo ↄmiſſo pene ſubijcit᷑: nec
alieni criminis ſucceſſoꝛ conſtituit᷑.¶ Iteʒ deut.xxiiij.
Mon occidẽt᷑ patres ꝓ filijs nec filij ꝓ fratribo: ſᷣ̊ vnꝰ⸗
quiſq; ꝓ peccato ſuo moꝛiet᷑. ¶ Iteʒ Eʒech.xviij. Nia
que peccauerit ipſa moꝛiet᷑.⁊ ibideʒ dicit᷑. Filiꝰ ñ poꝛ⸗
tabit iniquitatẽ patris ⁊c. ¶ Iteʒ hꝛego.in moꝛalibo
ſuꝑ illud Yꝓob. Homiĩs qui ſilis eſt tui ⁊c.ibi Grego.
Huana impietas ei nocet qð ꝑuertendo inꝗnat.Si g
nõ inqnat nõ noeet. Ex his videt᷑ relinꝗ ꝙ nullꝰ eſt pu
niendus ꝓ peccato alteriꝰ. Cont᷑.exo.xx. Ego ſum
eus zelotes viſitans peccata patꝝ in filios vſq; ĩ ter⸗
ciã ⁊ quartam generationeʒ.ſuꝑ qð dicit aug. In ter⸗
cia ⁊ quarta generatõe ↄminat᷑ ſe filijs reddituꝝ: ñ in
equ alitate iudicij vt alij peccent alij puniant᷑:ſ̊ magni⸗
tudine clemẽtie:dũ ſemꝑ expectat penitentẽ.qð in ge⸗
neratione prima delinquit᷑ nõ prius emendat niſi ter⸗
cia ⁊ quarta generatio venerit.¶ Itez ꝓ culpa origi⸗
nali ade puniũt᷑ omẽs filij eiꝰ.vñ.j.ad coꝝ.xv. Omẽs
in adaʒ moꝛiunt᷑.¶¶ Iteʒ Cham peccante Chanaan fi
lius eius maledictus eſt 2 ſeruituti additus Geñ.ix.
Iteʒ ꝓ peccato Gieʒzi lepꝛa trãſmittit᷑ ad poſteros.
iinj. reg. v. ¶ Itez iudeis clamantibo.ſanguis eius ſuꝑ
nos ⁊ ſuꝑ filios nꝛos.math.xxvij.relige eoꝝ pene moꝛ
tis xp̃ᷣi addite ſunt vel ſubiecte. Item ꝓ peto Achoꝛ
plebs iſraelitica in manibo hoſtiũ tradita ẽ Joſue. vij.
¶ Iẽ ꝓ peccato filioꝝ Heli ꝓpls in ↄſpectu philiſti⸗
noꝝ coꝛꝛuit.j.reg.iiij. ̊ iuſto dei iudicio vnꝰ punit᷑ ꝓ
peccato alteriꝰ.ꝗa iudice poterit vnus puniri ꝓ alio,
il Si dicat᷑ ꝙ nõ eſt ſimile de iudicio diuino ⸗ hũano.

ipſe. Si gi
ſimilit facere poterit. Itez m iura canones infe/
runt᷑ pene ſine culpa in pluꝛibo caſibo.vt ꝓpter paupta

Cont᷑.ſuꝑ ioſue.vij.dicit augꝰ.ſupꝑ illud. peccauit po⸗
pulus ⁊c. Hoc peipit bomĩ iudici deꝰ in his qᷓ ad hũa⸗

nũ iudiciũ ꝑtinẽt in iudicãdis: qð in ſuo iudicio facit

pſe punit vnũ ꝓ peccato alteriꝰ: 2 hõ iudex

tem eccia que ↄſueuit habere epiſcopũ ꝑdit ipᷣm. Iteʒ

Apter homicidiũ vel ꝓpter odiũ ciuiũ ↄtractũ eo ꝙq oc⸗
cideꝛũt duos epos ſucceſſiue:vel alia cauſa ita enoꝛmi

eccleſia ꝑdit ſuum epᷣm. xxv.q.ij. Iteʒ ꝓpter fauoꝛẽ vt

alexandrina eccia in fauoꝛeʒ oſtantinopolitane ciuita

tis: quã Conſtantinꝰ ↄſtituit: primũ honoꝛeʒ poſt Ro

maã amiſit. diſtinct. xxij. Itez Ipter viciũ lepre remoue
tur quis ab admiſtratõe eccleſie. vt dicit decretalis.⁊
ita punit᷑ eccia pena alterius. Itez ꝓpter ſcelus patris
punit᷑ filius vt ꝓ crimine leſe maieſtatis: ⁊ oẽs illegi⸗
tiime nati ꝓ peccatis parentũ ſuoꝝ. vñ ⁊ in deut.xxuij.
dicit᷑. Mon ingrediet᷑ manzer.i.de ſcoꝛto natus ĩ eccle
ſiam dñi vſq; in decimã generatõʒ. ⁊? ſilr ꝓ ſcelere dñi

punit᷑ familia interdicto vel ciuitas.xvj.q.iiij. Itẽ ꝓpt
oꝛdinẽ ſacerdotij dño ſeruus aufert᷑ ſm canones. Sex

igit᷑ ſunt caſus 'm iura in quibo punit᷑ aligs ſine cul⸗

pa.l Iteʒ querit᷑ ſi ꝓ peccato oꝛiginali vnꝰ pena actu
ali punit᷑ ꝓ culpa alterius: quare nõ ꝓ culpa actuali.

¶ Itez dicit aug.ſuꝑ ioſue.xij.i õ eſt credendũ in pe⸗

nis que poſt moꝛteʒ irrogant᷑ aliũ ꝓ alio poſſe dãnari
ſ̊ in his tm̃ rebus hic irrogari penam que fineʒ fuerãt
habiture.qᷓ ſolum pena temꝑali vnus iuſte punitur
alio. ̊ iniuſta ẽ damnatio ꝓ culpa oꝛiginali.aut ſi iu⸗

ſta eſt:iuſie punit᷑ vnus ꝓ alio tẽꝑaliter eternaliter.

So.·ꝓ diſtinctiõʒ beati aug.ſuꝑ ioſue.vij.Eſt pena
nocens ⁊ nõ ↄferens:⁊ eſt pena nõ nocens ̊oferẽs ad
ſaluteʒ. Pena prima nũq deus punit vnũ ꝓ alio. Pe
na dᷣo ſecũda punit deus ex cauſa vnũ ꝓ alio. In pᷣma

pena debet homo iudex cũ imitari.in ſecũda inferen⸗

da nõ niſi cũ diſtinctõne que poſtea ponet᷑. ⁊ hoc ẽ qð

dicit augꝰ. Secretioꝛi iudicio viſibiles afflictiões ho⸗

minũ vel moꝛtes nouit dñs.quẽadmodũ quibuſcunq;

iuſte diſpenſat:etiã cũ alioꝝ peccata in alijs videt᷑ vl⸗

ciſci:qm his quibo ingerunt᷑ obeſſe ⁊ ꝓdeſſe pñt.De

nas vᷣo inuiſibiles que nocẽt ⁊ nõ ꝓſunt: ita nullꝰ deo
iudice ꝓ alienis peccatis luit. ſicut hoĩe iudice nullus

luere niſi ꝓ ſua culpa iſtas viſibiles penas dʒ.¶¶ Ad il

lud ꝗ qð primo obijcit᷑. ego ſum deus zelotes ⁊c. dðᷣm

ꝓ iſtud intelligit᷑ de filijs ꝗ ſunt imitatoꝛes malicie pa

tris.vñ ibi ſequit᷑.his ꝗ oderũt me: h̊ eſt in illis qui in

odiũ mei ſunt ſectatoꝛes paterne malicie. Ad ſecun⸗
dũ dõm.ꝙ in peccato oꝛiginali nõ punit᷑ vnꝰ ꝓ pecca⸗
to alterius ſolum: immo ꝓ peccato ꝓprio. Erat enim
vnus oꝛiginaliter cũ linquente parente.⁊ ideo quia
vnus eꝛat cum illo ⁊ in illo a quo traxit qñ ↄmiſſuz eſt
peccatũ.ideo ⁊ in ipſo oꝛiginalit᷑ peccauit.ſicut dicit
aplus ad roma. viij. de adam:in quo inquit oẽs pecca⸗
uerũt.¶ Ad alia vᷣo que obijciũt᷑ de chanaan ⁊ de po⸗
ſteris Gieʒi ⁊ de filijs iudeoꝝ qui occiderũt xpᷣm. Di⸗
cendũ ꝙ ex his exemplis nõ ꝓbant᷑ aliqui puniri pro
peccatis alioꝝ niſi ſint imitatoꝛes malicie eoꝝ.tamen
penam diuina ꝓuidentia iuſtiſſima ſuſtinuerunt hi 2
alij temꝑaliter ꝓ culpa aliena ad vtilitatẽ ꝓpriã. Pu
nit.n.deus ad vtilitateʒ ꝗnqʒ de cauſis. Primo ad ꝓ⸗
bationeʒz ⁊ ꝑfectõʒz virtutis:vt Job ⁊ thobiaʒ. Secũdo
pter ↄſeruatõʒ gꝛatie ⁊ hũilitatis:vt Paulo dedit an
gelũ ſathane ne magnitudine reuelatõonũ ſuꝑbiret.ij.
ad coꝝ.xij. Tercio ꝓpter pnĩam peccati: vt mariaʒ ſo
roꝛẽ moyſi numeri.xij. Quarto ꝗpter eruditõzʒ: vt fili⸗
os iſrael bonos:de quibo dicit hiere.Alia tranſlatõ ꝑ
omne flagellũ erudieris hierkm. Quinto ꝓpter gloꝛiã
di manifeſtanda:vt cecũ natũ Jo. ix.de quo dic dñs.
QAeq; hic peccauit neq; parentes: ſ̊ vt manifeſiet᷑ glia
dei in illo. ¶ Lon eſt igit᷑ ex his cauſis incõueniens vnũ

K

”õ

puniri a deo peceante alio. Ad illud vᷣo qð obijcit
te achoꝛ.rñdet augꝰ.ꝙ pena temꝑali diſpenſatõne di⸗
uina punit᷑ aliꝗs triplici de cauſa.Prima eſt excitatõ
ſollicitudinis caritatis.vnde dicit aug. qꝙ ꝑ hoc ꝙ pꝛo
peccato achoꝛ punitus eſt plus:oñſum eſt vt nõ ſoluʒ

ſe quiſqʒ curet in pplło: bᷣ̊ inuiceʒ ſibi adhibeant diligẽ

tiam:⁊ tanqᷓ; vnius coꝛꝑis ⁊ vniꝰ hoĩs alia ꝓ alijs ſint
mẽbꝛa ſollicita. Scða ratio eſt oñſio vnitatis ꝗᷓ dʒ eſſe
int hoĩes qtũ ad vinculũ ſocietatis.vñ augꝰ. Silr oñ
dit᷑ quantũ ↄnexa ſit in ꝓpli vnitate ipᷣa vniuerſitas:vt
nõ in ſeipſis ſinguli:ſᷣ tanqᷓ ꝑtes in toto eſtiment᷑.vnð
ꝓ peccato vniꝰ ꝑſone tm̃.ſ.achoꝛ dictũ ẽ: peccauit po⸗
pulus ⁊c. Tercia rõ eſt deteſtatio peccati ſeu oſtenſio
magnitudinis ſceleris.vñ augꝰ. Simul etiã ſignatuʒ ẽ
quantũ malũ fieret ſi vniuerſa multitudo peccaſſʒ: qñ
vnus ita potuit vindicari:vt ab eo ceteri nõ poſſent eẽ
ſecuri. Ad illud qð poſtea obijcit᷑ de filijs Heli. dðʒ
ꝙ in h ꝙ filij iſrael puniti ſunt ꝓ peccato filioꝛũ Heli.
exprimit᷑ qꝛ ᷣm b. Greg. Deritis prelatoꝝ deprauat᷑
vita ſubditoꝝ.quia p̃latis ſuis ſubditi fauent ad malũ
cũ eis ſimul coꝛꝛuũt.ſicut filij irael diu fauẽtes pecca⸗
tis ſacerdotũ tandeʒ cũ eis ceciderũt in manibus bo⸗
ſtiũ. Similit᷑ dm eſt.ꝗa dauid płin numerauit. ꝓ pec
cato gladius dñi deſeuit in ꝓpłm: quia in h̊ peccato eiꝰ
fauebat.Dretea in hoc punitus ẽ ipᷣe qui peccauit: q;
in multitudine plebis dignitas regis eſt:⁊ in paucita
te plebis ignominia prĩcipis.ſicut dicit᷑ in ꝓueꝛ.xiiij.
I Ad illud qð poſtea obijciebat᷑. ꝙ homo iudex debet
facere in ſuo iudicõ ſicut deus in ſuo.pʒ rñſio ꝑ diſtin⸗
ctõeʒ S.poſitã au.ſuꝑ ioſue.vij.¶lj Ad illõ qdð poſtea
obijciebat᷑.ꝙ ᷣm iura inferunt᷑ pene ſine culpa ⁊c.di⸗
cendũ ꝙ eſt pena damni ⁊ pena flagelli. Pena damm
eſt in ſubtractiõe alicuiꝰ boni. hec pena infert iuſte ab
homie iudice ſine culpa:ſᷣ nõ ſine cauſa.⁊ Goſiderati⸗
one vtilitatis coĩs ⁊ publice ſalutis:quã de oꝛdine po⸗
teſtatis ſibi ↄceſſe dʒ pferre vtilitati ⁊ ſaluti cuiuſq; ꝑ⸗
ſone.2 in h̊ genere ſunt omẽs pene canonũ que inferũt᷑
ſine culpa. Pena vo flagelli dupler eſt. coꝛꝑalis 2 ſpi⸗
ritualis.Spũalis vt excõmunicatio.coꝛꝑalis vt muti

latio occiſio.iQeutra vo põt inferri ſine culpa. De pe⸗

na ſpũali que eſt excõmunicatio dicit au.ad aureliũ
ep̃m.Mon imputant᷑ filijs peccata parentũ q poſt eoꝝ
natiuitatẽ a parentibo ↄmittũt᷑: nec ꝓ peccatis parẽtũ
ſpũ ali pena tilij ſunt plectendi.⁊ hoc intelligit᷑ de pena
ſpũali que eſt excoĩcatio maioꝛ:q̃ ſeꝑat a ſuſfragijs ec⸗
cleſie ⁊ ꝑticipatõe ſacramẽtoꝝ ſpũalia ſacram̃tali: nõ
de pena ſpũali que dicit᷑ interdictuʒ:que ſeꝑat a ꝑtici⸗
patõne ſacramẽtali:nõ ſpũali ſacramentoꝝ:qua ꝓ bo⸗
no cõmuni peccàte dño interdicit᷑ familia vel ciuitas.
Ad illð qð querit᷑ de peccato actuali 2 oꝛiginali. di
cendũ ꝙ hũana iuſticia inqᷓtũ põt diuinaʒ iuſticiã imi
tat᷑. Punit aũt diuina iuſſicia culpã aetualeʒ ⁊ culpã

oꝛiginaleʒ.⁊ banc.ſ.oꝛiginalẽ finalit punit pena dam

ni.i.ſubtractõe gloꝛie. Actu alẽ vo pena ſenſus in infli
ctione gehenne. Sitłr iuſticia hũana ꝓ culpa parẽtis
pena dam ni punit filiũ.vt/ꝓ crimĩe leſe maieſtatis ex⸗
heredat filiũ.⁊ ꝓ foꝛnicatõe vel adulterio parentũ ef⸗
ficit᷑ infamis filius:qui de adulterio ⁊ foꝛnicatõe ẽ na⸗
tus. Pena vo ſenſus vel flagelli nullũ punit niſi ꝓ pec
cato actuali.ſᷣm ꝙ dicit augꝰ.ſuꝑ ioſue.vij. Hoĩe iudi
ce iſtas viſibiles penas nullꝰ niſi ex ꝓria culpa debet
luere.Que aũt ſit rõ in iuſticia dĩna ⁊ in iuſticia hũa⸗
na:dicit augꝰ.ad Honifaciũ. Jaʒ cũ homo ĩ ſeipᷣo ab
eo qui genuit alter eſt effectꝰ: peccato alteriꝰ ſine ſua
ↄſenſione nõ teneat᷑ obnoxius.Traxit gᷓ reatum quia
vnus erat cũ illo ⁊ in illo a quo traxit qñ admiſſuʒ ẽ.
Mon aũt trahit alter ab altero:qñ ſua vnoquoq; pꝛo⸗
pria vita viuente:iam eſt verificatuʒ.aĩa que peccane⸗
rit ipſa moꝛiet᷑.¶ Ad illud qð dr̃ de aug.vltimo:patʒ
ſolo ex predictis.Qam ꝓ peccato oꝛiginali non ſoluʒ

punit᷑ quis ex culpa aliena:immo ꝓ culpa que fit ei p
pria.Ex culpa.n.prima Ade ꝑſonali coꝛꝛupta eſt na⸗
tura que tota erat in illo ⁊ eua. Et ideo oĩs ꝑſona que

AIYpagat er ſic viciata natura conumpit᷑:⁊ coꝛuptõe ꝓp
pria ſicut ei ꝓpꝛia fit natura.⁊ ſᷣm modũ ſuſceptibilis
eſt ratio coꝛuptionis.ideo quia ꝑſona ſuſceptibilis ?

eulpe coꝛumpit᷑ ꝑſona conuptiõe culpe ꝑ ſimilitudinẽ
principij coꝛꝛuptõis:que fuit ꝑſona culpabilis.

Articulꝰ ſecũdus

Oſtea querit᷑.vtꝝ ignoꝛantes ſint iudican⸗
di. Ad qð ſic. AUmbro.ſuꝑ Luẽc.vbi dicitur
ꝓꝙ nauicula iactabat᷑ fluctibus. Lurbatur
inquit nauicula petri in qua erat iudas:qui ſuis me⸗
ritis erat firmus turbatur alienis.&̊ pꝛo peccato iude
ꝑiclitabat᷑ petrus qui ignoꝛabat peccatuʒ iude.⸗! Itẽ
peccato ciuiũ theſauri hierico anathematizati legunt᷑
Joſue.vj. 4¶ Itez peccato amalechitarũ aialia eorum
iuſſa ſunt interfici.j.reg.xv.quibus quia Saul peper
cit:audiuit Samueleʒ. neſcitis quia peccatum ariolã
di ⁊c. ¶ Item ꝓ peccato iſraelitaꝛuʒ archa dñi phili⸗
ſteis tradita eſſ.j.regũ.iiij. ¶ Item pro peccato egipti
oꝛum poſſeſſiones eoꝝ grandini ſunt tradite Exo.ix.
Si g que ſenſu carent vt archa? theſauri hierico ana
thematiʒ antur:vel hoſtibus tradũtur:vel deuaſtant᷑.
Item ſi ea que vim intelligendi non habent pctis ho⸗
minũ moꝛti tradũtur:relinquit᷑ foꝛtioꝛi rõne ꝙ; ignoꝛã
tia nullum debet a reatu criminis excuſare. Itẽ ¶u
meri.xvj.paruuli pro peccato dathan ⁊ abyron cũ pa
rentibus perierũt.vnde ibi dicit᷑.ꝙ egreſſi ſtabant cuʒ
vxoꝛibus ⁊ filijs in introitu papilionũ.¶ Item puuli
ſodomitarum perierũt cuʒ ſodomitis peccato ſodomi⸗/
tarũ: ⁊ tamen habebant ignoꝛantiam inuincibilem.
Contra.Dicit augꝰ.Quilius crimen maculat neſci
entem. 4 Itez Jo. damaſ. Actus inuoluntarij indulgẽ
tia digni habent᷑. Inuoluntariũ aũt ſicut ideʒ dic du⸗
plicit ẽ.hoc quideʒ ꝑ ignoꝛantiã:hoc ꝑ violentiã.q̊ qð
ignoꝛant fit dignum eſt indulgentia.i26 ꝗ̊ puniri de⸗
bet ignoꝛans.. Iteʒ geñ. xx. dixit abimelech. Qum gẽ
tez ignoꝛantẽ interficies. ¶ Item deut᷑.j. Nilij ꝗ hodie
boni ⁊ mali ignoꝛant diſtantiam:ipſi intrabũt:⁊ ipᷣis
dabo terram ⁊c. Rõne q̊ ignoꝛantie ꝑuulos iſraelita⸗
rũ nõ iudicauit dñs ꝓ incredulitate parentũ.⸗ Item
aliqñ ignoꝛantia ↄtingit rõne inſirmitatis.vt in ꝑtur⸗
batis.alienatis.⁊ ebrijs. Aliqñ rõne etatis.Vnde in⸗
fans qñ nõ eſt dolicapax excuſat᷑.ſicut dicit᷑ cauſa.xv.
q:j.Qñq; rõne deceptõis.vt cũ aliꝗs deceptus ꝑ frau
dem vel dolũ alter ius:vel ꝑ erꝛoꝛeʒ facti ꝓbabile. Aut
igit᷑ ignoꝛantia vniuerſalit᷑ excuſabit omẽs iſtos. aut
ſi aliq̊s excuſat aliqͥs nõ:que ignoꝛantia excuſabit ⁊ q̃
nõ.⁊ ꝗs ꝑ ignoꝛantiã delinquẽs puniẽdus erit:⁊ quis
nõ. So. dom ꝙ eſt ignoꝛantia negatõis.pᷣuatõnis.
⁊ diſpoſitõnis.Ignoꝛãtia negatõis ẽ q̃ negat᷑ ſciẽtia:
nec ponit᷑ debitũ ſciendi.⁊ hec ſimpłr excuſat. Jgno⸗
rantia priuatõis eſt qua negat᷑ ſcientia ⁊ ponit᷑ aptitu
do ſeu debitũ ſciendi.⁊ bec in eis que ꝑtinent ad ſalntẽ
a tanto excuſat:h̊ nõ a toto. Ignoꝛãtia diſpoſitiõis eſt
que ponit erroꝛeʒ ſeu ↄceptioneʒ ↄtrariaʒz ſciẽtie recte.
7 illa in his que ꝑtinent ad ſaluteʒ accuſat:⁊ non excu
ſat.ſili mõ affectus ſiue volũtas neſciendi.d q̃ in pᷣs.
Moluit intelligẽ vt bñ ageret. Scðᷣm h̊ ̊ dom.ꝙ igno
rans pꝛimo mõ ex ignoꝛantia ñ meret᷑ puniri.ignoꝛãs
ſecũdo mõ meret᷑ puniri:ł̊ cũ mitigatõe.ignorans ter
cio mõ meret᷑ puniri cũ ſeueritate. ¶ Ad uülud quod
obijcit᷑ de petro.ꝙ ꝑiclitabat᷑ ꝓpteꝛ peccatũ iude.dðm
ſicut pʒ er dictio.ꝙ ex cauſis ↄuenientibo diuine ꝓui‚⸗
dentie meritis multotiens maloꝝ iuſti a deo tem ꝑalr
puniũt᷑.ᷣ tñ in hoc iudiciũ hũanũ nõ debet imitari di⸗
uinũ.ſicut dicit aug.ſuꝑ ioſue.vij.vt S.dictũ eſt.Et rõ
hꝰ eſt. quia cũ duplex ſit iudiciũ diuinũ.occultũ ⁊ ma⸗

uneſtio

nifeſtum. Occultũ iudiciũ eſt in pena temꝑali bonoꝝ.
Aanifeſtũ in pena maloꝝ. Humanũ iudiciuʒ qð ẽ ex
manmifeſtis cauſis debet imitari iudiciũ dei manifeſtũ
non occultum.4.l Ad illud qð poſtea obijcit· dᷣm ꝙ ĩ⸗
ſenſibilia ⁊ irrõnabilia peccato hoĩm anathematizan
tur vel perdunt᷑ nõ ꝑticipatõne peccati:ſed cauſa rati
onabili que aſſignat᷑ triplex.ſ.ratio ſacramenti. dete⸗
ſtatio peccati.flagellum delinquẽtis. Ratio ſacꝛamẽti
cauſa eſt in theſauris hierico ⁊ alijs aĩalibo amalechi⸗/
taꝝ. hierico.n. interpretat luna: 1 ſignificat mũdanã
cupiditateʒ. amalechite interpretant᷑ lingẽtes ſangui⸗
nem. ⁊ ſignificãt carnaliũ deſideꝛioꝝ voluptatẽ. Lbe
ſauri g̊ hierico anathematiʒ ant᷑ ad ſignificandũ dam
natõneʒ cupiditatis. Nialia amalechitaꝝ iubent᷑ int⸗

fici ad ſigndũ moꝛtificatõeʒ motuũ carnalis volupta⸗

tis. Itẽ deteſtatio peccati cauſa eſt vt pʒ in actibo: vbi
ꝓpter peccatũ Sy monis pecunia eius damnata eſt di
cente petro.pecunia tua tecũ ſit in ꝑditionẽ ⁊c. Itẽ fla⸗
gellum delinquẽtis cauſa eſt vt in aialibo egiptioruʒ ⁊
oſſeſſionibo grandine ꝑcuſſis: vt in illis punirẽt᷑ qᷣrũ
elicitate letabant᷑. 4 Ad illud qð obijcit᷑ de paruulis
dathan ? abyron ⁊ ſodomitaꝝ.ddm ꝙ ꝓ paterno ſce⸗
lere puniti ſunt ꝙuis ignoꝛantes a deo ſine culpa: ſ̊ ñ
ſine cauſa.qꝛ diuina ꝓuidentia que preſcit ⁊ preuidet
qualis quiſq; debeat eẽ futurus:puidebat eos ſi ꝑman
ſiſſent paterni ſceleris imitatoꝛes futuros.⁊ iõ ꝑ H̊ ma
ioꝛ pena illis diminuta eſt: quibo ſucceſſio paterni ſce⸗
leris eſt adempta. Ad obiecta vo partis alterius.
Motandum ꝙ eſt ignoꝛantia facti: ⁊ ignoꝛantia iuris.
Ignoꝛantia facti alia eſt eius qð nõ opoꝛtuit euʒ ſcire
qui ignoꝛat:ſicut dicit apłs.j.ad coꝝ.viij. Si ꝗs infi⸗
deliũ vocat vos:quicꝗd axpoſitũ fuerit comedite nihil
interrogantes ꝓpter ↄſciam. Alia eſt facti qð opoꝛtuit
eum ſciꝛe:ſicut ignoꝛantia iudeoꝝ.quia que a ꝓghetis
te indeis fuerint ꝓlata adhuc ignoꝛant eſſe completa.
Prima ignoꝛantia exculat.ſecũda nõ. Iteʒ ignoꝛãtia
iuris:aut eſt iuris naturalis: aut iuris diuini legis ⁊
euangelij:aut iuris canonici vel ciuilis. Ignoꝛãtia iu⸗
ris naturalis nemineʒ excuſat hñteʒ vſuʒ rõnis. Igno
rantia iuris diuini in his que ꝑtinent ad ſalutẽ.vt ſũt
precepta decalogi:⁊ articuli fidei:non excuſat.in alijs
vo excuſat ſimplices: q;uis non excuſet prelatos ⁊ ſa⸗
cerdotes:qui tenent᷑ rationeʒ reddere de ea que in eis
eſt fide ⁊ fide. JIgnoꝛantia vᷣo iuris canonici ⁊ ciuilis
nõ excuſat iudices:q;uis excuſet alios ſimplices.⁊ vᷣm
banc diſtinctõneʒ intelligunt᷑ auctoꝛitates Auguſti.2
BGeñ.4l Ad illud pᷣo Jo.damaſ.dicendum ꝙ inuolun⸗
tarium ꝑ ignoꝛantiam duobus modis eſt.ſimplicit᷑: 2
Fm quid.Simpłr cum non ipſi tribuimꝰ cauſam igno⸗
rantie.vt qñ mihil omittimus de contingentibo: ſed ꝗa
ita contingit.hoc modo qð per ignoꝛantiaʒ fit inuolũ
tarie fit ſimpłr. Scdðm quid vᷣo cum ipſi tribuimꝰ cau
ſam ignoꝛantie:vel cum omittimꝰex ↄtingentibo actus
ſicut tribuit cauſam ignoꝛantie ebrius qui homicidiũ
facit.ignoꝛans quideʒ occidit:non tñ omimodo inuo⸗

luntarie.cauſaʒ.n.ignoꝛantie ſcʒ ebrietateʒ ipſe fecit.

Ex contingentibo dᷣo actus omittit ille qui in loco non
conſueto ſagittans patreʒ ignoꝛanter occidit.⁊ idᷣo nõ
omni modo inuoluntarie.quia non adhibuit diligen⸗
tiam quam debuit vt non interſiceret ſagittãdo. Igno⸗
rantia primo modo:que ſcʒ in nobis cauſam non ha⸗
bet:nec ipſam comitatur negligentia ex parte nr̃a:vel
omiſſio.qualis eſt in paꝛuulis ⁊ in alienatis peꝛpetuo
excuſat actus dt non puniant᷑. Ignoꝛantia vo ſecundo
modo dicta:cuiꝰ ſcʒ cauſa in nobis eſt vel ꝑ operatõeʒ
vel per omiſſioneʒ nõ excuſat a toto: etſi aliqñ excuſat
a tanto. 4¶ Ad illud quod obijcit᷑ de deut. de paruulis
intraturis terram promiſſionis:iam pʒ rñſio.Notan
dũ tamen ꝙ eſt ignoꝛantia ſimplex.ignoꝛantia craſſa.

ignoꝛantia affectata.gnoꝛantia ſimplex prinat ſci⸗

entiam nee ponit debitum ſciendi: nee ↄtemptum ſcien
di vel affectum neſciendi: que in paruulis eſt qdiu nõ
babent vſum rationis: ⁊ in oĩno alienatis. Ignoꝛãtia
craſſa priuat ſcientiaʒ: ſed ponit debitum ſciendi ⁊ cõ
temptum.⁊ ideo non excuſat. IJIgnoꝛantia vᷣo affectata
priuat ſcientiam ⁊ ponit affectum ſeu deſideriũ neſci⸗
endi.⁊ iſta maxime accuſat ignoꝛantes.¶. Ad vltimuʒ
ex iam dictis patet rñſio. Lamen circa ignoꝛantiam
illam triplicem diſtinguendum eſt. Zam in paruulis
ignoꝛantia ante vſum rationis oĩno excuſat.poſt vſuʒ
rationis ante adoleſcentiaʒ a tanto excuſat ſed non a
toto in his que pertinent ad ſalutem. Iteʒ ignoꝛantia
que prouenit ex infirmitate.vt in furioſis oĩno aliena
tis diſtinguũti. aut ex culpa ſua in illam ignoꝛantiã ce⸗
ciderunt: aut non. Pꝛimo modo non excuſant᷑ a tan⸗
to delinquentes ignoꝛanter.⁊ hoc quia tribuũt cauſaʒ
ignoꝛantie. Secũdo modo excuſant᷑ a toto.tamen ꝗa
iundicio humano vix poteſt deprehendi an ex culpa ꝗs
in ignoꝛantiã ceciderit.ideo non iudicaret delinquen⸗
tem ex tali ignoꝛantia niſi vbi cauſam culpe fuiſſe dep
henderet ſicut in ebrijs. Iteʒ circa deceptos vel ignoꝛã
tiam deceptoꝝ diſtinguendũ ſicut prius.aut eſt igno⸗

rantia facti:aut iuris.Si iuris eſt nõ excuſat ignoꝛã⸗

tia delinquenteʒ in his que ꝑtinent ad ſaluteʒ. vgno⸗
rãtia vᷣo facti aut vincibilis ẽ aut inuincibilis. Inuin⸗
cibilis ignoꝛantia tunc dicit᷑:cum ignoꝛans facit quic⸗
quid in ipſo eſt ad hoc ꝙ ſciat qð debet ſcire.ſᷣ tñ non
põt ſcire factũ qð vtile eſſet ſcire.⁊ hec excuſat. Vinci⸗
bilis vᷣo ignoꝛantia eſt que homiĩe faciente quod in ipᷣo
eſt põt remoueri.⁊ hec nõ excuſat in facto qð opoꝛtuit
eum ſcire.ſicut eſt ignoꝛantia infideliũ de deo hůana⸗
to.Ex his igit᷑ manifeſtuʒ erit qũ ignoꝛantes ſint pu⸗
niendi:⁊ qñ non.

Articulus tercius
Aleleerit᷑ poſtea. vtꝝ coacti ſint puniendiꝓ eo
qð coacti faciũt.Ad qð ſic. JSo.damaſ.
inuoluntariꝰ actus miſcòia extimandus ẽ
dignus. Inuoluntariũ aũt ẽ qð ꝑ ignoꝛantiã ſeu vio⸗
lentiã fit.̊ qð fit ꝑ violentiã ẽ indulgẽtia dignũ.ſta⸗
lia ſunt q̃ faciũt coacti.̊ coacti erũt miſedia digni.nõ
ᷓ puniendi.q¶ Iteʒ coactio ⁊ libertas opponũt᷑.libtas
aũt quam hʒ rõnalis creatura:ex hoc ꝙ eſt ꝑ liberum

arbitriũ operans dña ſui actus.pʒ ꝙ ſi operat᷑ bñ di⸗

gna eſt premio.ſi male digna eſt ſupplicio. ̊ coactio q̃
remouet libertateʒ ⁊ dñiuʒ actus: efficiet ꝙ actus nõ
erit dignus premio vel ſupplicio.g coacti non erũt pu
niendi. Contra.Dicit Auguſti.ꝙ coacta voluntas
voluntas eſt. ſed volũtate exiſtente reſpectu actꝰ: actꝰ
eſt vituꝑabilis:ſi malus eſt ⁊ dignus punitõne.ſi bo⸗
nus eſt laudabilis ⁊ dignus premio.ergo coactiõe in⸗
terueniente reſpectu actus:erit actus nibilominus di
gnus remuneratione vel punitione. coacti iudicãdi.
4Item ſi quis timoꝛe moꝛtis neget dñm deuʒ:vel im⸗
perio tyranni occidat patrem dolens: conſtat ꝙ volun
tarius ⁊ timoꝛe coactus operatur.⁊ tamen nullus re⸗
cte rationis tales diceret innocentes.aliogn Petrus
innocens fuiſſet cum negauit xpᷣm. Relinquitur ergo
ꝙ coacti delinquentes erunt puniendi. So.doõm ꝙ
ſunt actus qui oĩno ſunt in poteſtate noſtra ad facien⸗
dum ⁊ dimittendũ.vt actus interioꝛes anime ſubiecti
rationi.vt conſentire.eligere.velle.ꝓponere.⁊ hmõi.
Itez ſunt actus qui non ſunt in poteſtate nr̃a vt actus
naturales.vt eſt appetere alimentuʒ. retinere.⁊ hmõi.
nec q;'tũ ad actõz:nec q;tũ ad dimiſſioneʒ. Itẽ ſunt actꝰ
qui ꝑtim ſunt in ptãte noſtra partim non.ſicut motus
mem broꝛũ coꝛpoꝛis in operando.in gradiendo.in po
teſtate noſtra ſunt cum non eſt defectus oꝛgani vel ꝓ⸗
hibens. In poteſtate vᷣo noſtra non ſunt vel cum defi⸗
cit oꝛganum:vel aliquid interuenit ꝓbibens oꝛganuʒ

S

S
1

ab actu.⁊ hoc q;tũ ad faciendũ ⁊ dimittendũ. Itẽ ſunt
actꝰ ꝗ ſunt in poteſtate noſtlꝛa oĩno qᷓtũ ad dimittẽduʒ
ſᷣ nõ oĩno in ptãte noſtra q;tũ ad agendũ ſicut loꝗ.loq
eniʒz in ptãte noſtra eſt totalit᷑ vt nõ fiat: ita ꝙ nõ põt
cogi loquens ad loquendũ: ſicut põt cogi ad motũ ma
nus aut pedis.ſ̊ põt ꝓhiberi ne fiat: ⁊ B qꝛ fit ꝑ orga⸗
nũ.Actus vᷣo primo modo dicti ſemꝑ ſunt voluntaꝛij.
7 ideo vituperabiles ſi mali ſunt: laudabiles ſi boni.

Actus ſecũdi ſunt ſimpłr inuoluntarij.⁊ ideo ñ lauda

biles nec vituꝑabiles.⁊ ideo nec puniendi. Actus vᷣo
tercij inqtuʒ volũtarij:laudabiles ⁊ vituꝑabiles.inqᷓ
tum vᷣo inuoluntarij ſimpłr nec laudabiles nec vitupe
rabiles.nec puniendi nec vituꝑandi. Silr ⁊ de q̃ꝛtis
intelligendũ eſt. Iteʒ diſtinguendũ ꝙ violentia ſeu coa

ctio duplex eſt.ſimplr:⁊ ſᷣm ꝗd.Simpłꝛ coactio ſeu vi

olentia determinat᷑ a Damaſ.cuiꝰ principiũ defoꝛis ẽ
nihil yferente pᷣm ꝓpriuʒ impetũ vim paſſo.hoc ẽ cuiꝰ
cauſa efficiens extra eſt totalit:⁊ nibil cooꝑat᷑ ille qui
patit᷑ oĩno.⁊ hec coactio dicit᷑ ſufficiẽs. Scðʒ quid vo
coactio ſeu violentia eſt cũ cauſa mouens defoꝛis ẽ in⸗
ducens vel impellens cooꝑante illo qui patit᷑. Primo
modo coactio poneret᷑ in caſtiſſima virgine: que oĩno
ↄtra ſuam voluntatẽ vi coꝛumꝑet᷑. Scðo modo dicere
tur coactio in illo qui timoꝛe impellente vehem̃ti:vt ti
moꝛe moꝛtis xpᷣm negaret. Prima coactio oĩno excu⸗
ſat a reatu pene.ſecũda nõ excuſat a toto ſ̊ a tanto.pꝛi
ma coactio nõ hʒ locũ in actibo ſimpłr volũtaꝛijs ⁊ ex⸗
iſtentibo in ptãte noſtra. ſ̊ hʒ locũ ĩ alis inqtũ ñ ſunt
in ptãte noſtra. Scda vᷣo coactio locum hʒ in actibus
ſimpłr inuoluntarijs. Vnde h̊ mõ intelligit᷑ quod diẽ
augꝰ.ꝙ coacta voluntas volũtas ẽ.Et per hoc patʒ re
ſponſio ad primũ.q¶j Ad ſecũduʒ ſimilit᷑ pʒ.qm̃ qui ti
moꝛe moꝛtis negat:nõ dicit᷑ inuolũtariꝰ:q;uis actꝰille
nõ placeat abſolute:ſᷣ tñ placeat ↄſideratone mali:qð
plus timet᷑ſicut iactantes ea que in naui ſunt in maꝛi
ꝓpter naufragiũ ñ ſũt muolũtarij ĩ iactãdo.Ex his igi
tur pʒ qñ coacti ſunt puniẽdi:⁊ qñ nõ.

Membꝛũ quintũ
Ltimo querit᷑.vtꝝ iuder reos in ſe delin
quẽtes debeat punire.Ad qð ſic. Greg.
in quadaʒ omel. Ea que in nobis ↄmit⸗
tunt᷑ facile poſſumꝰ dimittere.ea vᷣo que
in deũ ↄmittunt᷑ cũ magna diſcretõne.nec tñ ſine peni⸗
tentia poſſumꝰ relaxare.¶¶ Iteʒ beatus Pe.ꝗ cuʒ alijs
audierat. Heati eritis cũ maledixerint vobis homĩes
ↄtumelias ſibi illatas cũ gaudio ſuſcipiebat. Peccata
dᷣo que in deũ ↄmittebant᷑ acerbe puniebat.ſicut patʒ ĩ
Anania ⁊ Sappira act᷑.v.4l Iteʒ paulus ꝑ totam epi
ſtolam ſecũdam ad coꝝ.pia amonitõne ꝑↄtemptũ de⸗
linquẽtes in ipᷣm ad ſui amoꝛẽ reuocat. Elymã vᷣo ma
gum qui ceteros a fide retꝛahebat cecitate ꝑcuſſit.xiij.
act. Contra. Amb. Ad preces Helye ignis deſcen
dit de celo vt vindicaret᷑ ꝓphete iniuria.¶ Iteʒ canon
beati Silueſtri.xxiij.q.iiij. Guiliʒariꝰ.⁊.j. ADiſerunt
me in exiliũ.ego tñ nõ dimiſi officiũ meũ:łᷣ eos qui ta
lia erga me egerũt anathematiʒaui.Ex quibo videt᷑ ꝙ
licebit iudici ꝓriam iniuriã vindicare. So.Intu⸗
itu honoꝛis vel amoꝛis ꝓprie ꝑſone nõ põt iudex vin⸗
der eſſe ꝓprie iniurie.vnde dñs volens iniuriã ꝗpꝛie ꝑ
ſone tolerare:iniuriã vᷣo dei nõ inultaʒ relinquere:ait
diſcipulis.iQAeſcitis cuiꝰ ſpũs eſtis.⸗. Ad illud vᷣo qð
obijcit᷑ de Helya.dom ꝙ in iuria illa ꝓphete non alia
qᷓ iniuria dñi intelligit᷑. Elnde ꝑ hoc ꝙ ignẽ de celo po
ſtulauit:nõ cuiꝰ meꝛiti eſſet apud deũ voluit oñdẽ:vᷣ q;
ille eẽt verus deus quẽ colebat.4 Ad illud qð obijcit᷑
de facto Silueſtri.dðm ꝙ in illo anathemate puniuit
iniuriantes ſibi nõ intuitu ꝑſone: ſᷣ intuitu dei ⁊ eccle
ſie cuiꝰ erat paſtoꝛ.

accuſatoꝛis.

Naquirendumeſt

poſtea de ꝑſona accuſatoꝛis: ꝓ q̃ dãt
pluꝛes leges iudiciales.xix.leuit.iõ
facias calummã ꝓrimo tuo.⁊ iteꝛuʒ.
125 ſtabis ↄtra ſanguinẽ ꝓximi tui:2
multa alia.¶ Querit᷑ &̊ prio.an quis teneat᷑ accuſaꝛe.
Secũdo.an ſubditi pñt ſuos prelatos accuſare.Ler⸗
cio.an mali poſſint accuſaẽ.Quarto.an oẽs boni poſ⸗
ſint eẽ accuſatoꝛes.Quinto.que ↄditõnes regrũt᷑ ad h̊ͥ
ꝙ aligꝗs poſſit accuſare. Sexto.qñ ⁊ qũo debeat quis
alium aceuſaꝛe.

Membꝛũ prinũ

D prunmũ ſic.Leuit᷑.v.Si peccaueꝛit aĩa
2 vocẽ iurantis audierit: teſtis fuerit ꝙ
aut ipſe vidit:aut ↄſcius ẽ.niſi indicaue⸗
rit poꝛtabit inigtateʒ ſuã.Ex quo ſicẽ dicẽ

. aug'. vide? lex dicere peccare hoĩeʒ:qui ſcit aliquẽ fal⸗
ſum iurare ? tacet.q̊ tenet᷑ accuſare. Iteʒ aug.in regu

la ſua.õ vos iudicetis eẽ maliuolos qñ crimen alte
rius indicatis.magis quippe innocẽtes eſtis indicãdo
crimen:qᷓ ſi fratres veſtros quos indicãdo coꝛꝛigẽ po⸗
teſtis:tacendo perire ꝑmittatis.ſᷣ̊ quilibʒ tenet ꝓcura⸗
re ſalutẽ fratris. ipᷣm accuſare vt coꝛigat᷑.¶ Iteʒ au⸗
guſti.in eodeʒ. Si frater tuus vulnus hʒ in coꝛꝑe: qðᷣ
velit occultari cum timet ſecari:nõne crudelit᷑ a te ſile
ret᷑ ⁊ miſcditer indicaret᷑ quanto ̊ potius debes ma
nifeſtare ne deterius putreſcat in coꝛde.i Itẽ augꝰ.ad
Vincentiũ donatiſtã. Atilius eſurienti panis tollit᷑:ſi
de cibo ſecurꝰ iuſticiã negligebat: q; eſurienti paĩs frã
git᷑ vt iniuſticie ſeductus acꝗeſcat.(¶l Yteʒ ꝗ freneticuʒ
ligat:⁊ litargicũ excitat:ambobo moleſtꝰ ambos amat.
Itez gs nos põt amplius amare ꝙᷓ deꝰ: ⁊ tñ nos nõ
ſolũ docere ſuauit᷑: verũetiaʒ terrere ſalubrit᷑ ñ ceſſat.
Ex quibo relinquit᷑ rõne ↄſiłi.ꝙ ex caritate ẽ accuſare
fratrẽ ad coꝛꝛectõʒ.tenemur at᷑ ad oꝑa caritatis. Itẽ
amb.in quodaʒ ſᷣmone.i2õ oſculat᷑ pr̃ ſꝑ filiũ:ſed ali⸗
qñ caſtigat.̊ qn caſtigat᷑ qui diligit᷑ ciꝛca eũ pietas ex
ercet᷑. Si q̊ tenemur ad oꝑa pietatis ĩ ꝓxim:tenemur
ad accuſatõz vt caſtiget.i¶ ISteʒ idẽ in eodẽ. Hʒ amor
plagas ſuas que dulcioꝛes ſunt cũ amariſe inferunt.
Dulcioꝛ eſt.n.religioſa caſtigatio q; blanda remiſſio.
vñ ait Salomon. Melioꝛa ſunt vulnera diligentis qꝙᷓ
fraudulẽta odiẽtis oſcula.xxvij.ꝓuerbᷣ.inde vt prius.
Contra.in ꝓuer.xj.Qui ambulat fraudulẽt reue⸗
lat archana:ꝗ aũt fidelis eſt celat amici ↄmiſſuʒ.¶ Itiẽ
in ꝓuer.xxv.Que viderũt oculi tui ne ꝓferas ĩ iudicõ
cito:ne foꝛte emẽdare ñ poſſis ⁊c̃.¶ Stẽ de lege natuẽ
tenemur non facere qð nobis nollemus fieri.ſᷣ nullus
vellet accuſari.̊ nullꝰ dʒ aliũ accuſaẽ. So. dicẽdũ
qꝙ aliud ẽ ex caritate alioꝝ crimia indicare:vt q̊s ſecre
ta coꝛꝛectõe ñ poſſumꝰ coꝛꝛigere: ↄuictos iudicis ſnĩa
coꝛꝛipiat.atq; aliud inſidiãdo ſalſa obijcere.vel inſul⸗
tãdo vera ꝑ ↄtumeliã expꝛobrare: ſiue pᷣtermiſſo iuris
oꝛdine in accuſatõʒ ꝓrumꝑe.IJllud primũ caritatis ẽ:
reliqua vᷣo impietatis ſeu iniꝗtatis officiũ.vñ de impo
ſitõe falſi dr ĩ ꝓuer.xij. Qui qð nouit loꝗt᷑ index iuſti⸗
cie ẽ.ꝗ aũt mẽtit᷑ teſtis ẽ fraudulẽtꝰ.⁊ ad h̊ ẽ illa ꝓhi⸗
bitio.iQõ facias calũniã ꝓxĩo tuo.Calũnia ẽ falſi cri⸗
mis impoſitio.Et iteꝝ in ꝓuer. Verba impioꝝ inſidi
ant᷑ ſanguini ⁊c. De impꝛoperatõe ſiłr dr ĩ pᷣdicta au⸗
ctoꝛitate ꝓner. Que viderũt oculi tui ne ꝓferas ĩ iudi⸗
cio.Et h̊ mõ intelligit᷑ canon b. Anacleti.Sũma inigꝗ⸗
tas eſt fratres detrahẽ ⁊ accuſare.De omiſſione oꝛdis
iuris ĩ driũ dꝛ Math̊ᷣ.xviij. Si peccauerit ĩ te frat tuꝰ
coꝛipe ipᷣm inter te ⁊ ipᷣm ſolũ.

Queſtio. xlij. de perſona

.
4
..
N

rerrn

Queſtio
Mlembꝛũ ſecudnzʒ

. Oſtea querit᷑.vtꝝ ſubditi polſint platos
accuſare.Ad qð ſic. Ofus fabianꝰ.ij:.q.
vij · Qualis damnatio illis imineat ꝗ in
patres peccant: diuina ſcriptura oñdit.
Si enĩ Cham qui nõ cooꝑuit pudenda patꝛis maledi
etus eſti.ix. geñ· multo amplioꝛe ↄdemnatõe digni ſunt
qui patribo legatõe fungetibo ↄtumeliaʒ inferut. 4 Si
dicat᷑ ꝙ illud intelligit᷑ de falſa impoſitõe. Contra.ca⸗
non beati Anacleti · q. eadeʒ. Snia cham filij noe da⸗
nant᷑ qui ſuoꝝ prepoſitoꝝ vel doctoꝝ culpã produnt.

4 Itez b. Zepherinꝰ in eodeʒ. Meioꝝ quiſpiã mino

rũ accuſatõibo nõ impetat᷑.¶ IMez b.anacletus arguit
exemplo dñi.Sũmi ſaceꝛdotes.iiep̃i a xeo ſunt iudicã
di: ſ̊ ab omĩbo fidelibo poꝛtãdi:ipſo dño dante exem⸗
plũ ꝗ ꝑ ſeip̃m ⁊ nõ ꝑ aliũ vendẽtes ⁊ emẽtes eiecit ð tẽ⸗
plo. xxj.Math.¶ Itẽ idẽ b.anacletꝰ.Nullꝰvt reoꝛ int
nos innenit᷑ qui velit ſeruũ ſuũ ab alio ꝙᷓ a ſe iudicaꝛi.
qð ſi preſumptũ fuerit multa indignatõe iraſcit᷑. vñ 2
dñs de ſacerdotibo ꝑ ꝓphetã ait. Qui vos tangit:tan⸗
git pupillã oculi mei:. ¶ Itez b. Theleſphoꝛꝰpapa.vxj.
q:j. Dei oꝛdinatõʒ accuſat: qui eos qui ab eo ↄſtituũt᷑
accuſat ſacerdotes. 4 Iteʒ canon bii Pij eadeʒ · Dues
paſtoꝛeʒ ſuũ nõ reprebẽdãt. plebs.n.epᷣm ſuũ ñ accu⸗
ſet:ſᷣ nec vulgus eũ arguat.qꝛ nõ eſt diſcipulus ſupra
magiſtuꝝ. x. Math. ¶ Itez legit q Maria ſoꝛoꝛ Aa⸗
ron que poſt tranſitũ maris rubꝛi hymnũ cantaẽ me⸗

ruit.poſtea accuſans moyſen eo ꝙ ethiopiſſaʒ duxiſſet

vxoꝛẽ:lepra ꝑcuſſa eſt Nume.xij..¶ Itez dauid ꝑcuſſit

coꝛ ſuũ eo ꝙ precidiſſet oꝛam clamidis Saul.Ex ꝗbo

videt᷑ ꝙ ſubditi nõ pñt ſuos pᷣlatos accuſare:lʒ etiam
boni ſint ⁊ prelati mali. Cont᷑. Greg. Sicut lauda
bile ⁊ diſcretũ eſt ⁊ reuerentiã ⁊ bonoꝛẽ prioꝛibo exhi⸗
bere:ita rectitudinis ⁊ dei timoꝛis ẽ ſi qua in eis indi⸗
gent coꝛectõe: nulla diſſimulatõe poſtponere: ne totũ
(qð abſit) coꝛpus moꝛbus inuadat: ſi lãguoꝛ non fue⸗
rit curatus in capite.i Itẽ b. Gelaſius.ij.q.vij.ſcribit
quibuſdã ſubditis.Si ꝗd in eccĩia damni pontificẽ ve⸗
ſtrũ videritis admittere:mox nr̃is auribo relatione ſi⸗
gnate:vt qꝗd fieri debeat cenſeamꝰ.4 Iteʒ Greg.ĩ eo⸗
eʒz aꝓpꝛobat ꝙ quidã epᷣs inter alia mala coꝛꝑalia cri
mine lapſus a ſuis clericis accuſatꝰ atq; ↄuictꝰ: epᷣali
ſnia depoſitus ẽ. So.vᷣm quoſdã dm.ꝙ ſunt ſubdi⸗
ti crimioſi:⁊ ſunt ſubditi boni.Subditi crimiĩoſi ꝓhi⸗

bent᷑ ab accuſatõe prelatoꝝ.boni vᷣo nõ.vñ aug.dicit.

Preſumũt prelati non debere ſe repᷣhẽdi vel accuſari
ꝓ eo ꝙ canones paſſim ñoſtituũt eos accuſandos:qð
tm̃ negat᷑ ſolis cꝛimioſis:cũ ðᷣ repᷣhendẽdo veꝛitas ipᷣa
ↄſtituat. Si male locutus ſum teſtioniũ ꝓꝑhibe de ma⸗
lo. 4¶ Sʒ opponit᷑.Qam canones determinãt in qͥ caſu

ſint paſtoꝛes a ſubditis accuſandi.&̊ ĩ nullo alio caſu

poterũt accuſare.Caſus aũt eſt cũ exoꝛbitãt a fide.vñ

Euſebiꝰ papa.ij.q.vij.Oues q̃ paſtoꝛi ſuo ↄmiſſe ſunt:
nequeũt repᷣhendẽ:nec vllatenꝰ accuſare pñt niſi a fide

exoꝛbitauerit. ¶ So.dðm ꝙ ẽ accuſatio facta ex affe⸗

ctu fraterne caritatis:⁊ ẽ accuſatio ex affectu maligni

tatis. Itẽ ẽ accuſatio facta a crimioſis:⁊ ẽ accuſatõ fa⸗
ota a bonis.Dicẽdũ ̊ ꝙ ex affectu caꝛitatis a bonis li
cita ẽ accuſatõ pᷣlatoꝝ.Ex affectu ᷣo malignitatis ⁊ a
crimĩoſis ꝓhibita ẽ.⁊ ſᷣm hãc diſtinctõʒ intelligũt᷑ oẽs
canones:ꝗbo videt᷑ ꝓbiberi accuſatio pᷣlatoꝝ.vnð Ca
liſtus papa.ij.q.vij. Hi ꝗ ñ ſunt recte fidei⸗ ↄuerſati⸗
onis: ⁊ qͥꝝ vita ẽ accuſabit᷑: ⁊ qͥꝝ fides ⁊ vita 2 libtas
neſcit᷑:ñ ꝑmittũt᷑ maioꝛes natu accuſaẽ: neqʒ viles ꝑ⸗
ſone ĩ eoꝝ recipiat᷑ accuſatõe.. Ex q̊ ſumit᷑ alia diſtin⸗

ctio.qꝛ ſunt accuſatoꝛes ignoti ⁊ noti. Ignoti ꝓhibẽẽ

accuſare pᷣlatos.noti cũ diſtinctõe p̃dicta.q¶. Ad illud

qð pᷣmo obijcit᷑ de Cham ꝗ fuit maledictꝰ. dᷣm ꝙ ꝑ H̊

intelligit᷑ ꝙ p̃lati ñ ſunt accuſandi a ſubditis eroꝛdĩa⸗

rie.G ẽ de crimĩbo q̃ ñ pñt ꝓbari.⁊ iõ ſignant᷑ diẽ bꝛus

xlij.

Zepberinꝰ.ꝙ cham vituꝑat᷑ qꝛ verẽda pꝛis ñ operuit
Hſ ridẽda mõſtrauit:q ſcʒ ſolꝰ viderat.i¶ Ad alia vo ob
iecta ꝑ diſtinctões ſuppoſitas rñdẽdũ ẽ.qꝛ auẽtes ille ĩ⸗
telligũt᷑ de accuſatõe qᷓ fit affectu malignitatis:ñ cari⸗
tatis:vel de accuſatõe qᷓ fit a crimĩoſis.ql Ad illud vᷣo
qð obijcit᷑ de moyſe ⁊ maꝛia.dðm ꝙ ꝑ moyſen p̃lati in⸗
telligunt᷑ ꝑ ethiopiſſam pctoꝛes. Aoyſes in vxorem
ethiopiſſam ducit:cũ ꝗlibet pᷣdicatoꝛ pctoꝛeʒ ſibi copu
lat:vt deo prolẽ bonoꝝ opeꝝ de eo gignẽ valeat. Hãc
copulã dũ maria.ſ.ſubditꝰ ꝗlibʒ rephendit: lepꝛa pct᷑i
inficit᷑. Ex hac ̊ auẽte ñ ꝓhibẽt᷑ ſubditi ab accuſatiõe
platoꝝ:ſ̊ monẽt᷑ ne repᷣbendãt miſericoꝛdẽ ↄpaſſiõʒ eo
ruᷣ.: Ad illud vo qð obijci᷑ de dauid.dom ꝙ ĩ ̊ ñ dat᷑
foꝛma accuſandi pᷣlatũ de crimie qð ab vno ſolo ſcit᷑.
qð deſignat᷑ ꝑ H̊ ꝙ in abſcõdito in ſpelũca pᷣcidit oꝛaʒ
clamidis. Vel ſm b. Grego. illud intelligi de iudice
nõ de accuſatoꝛe.vnð dic̃.ꝙ oꝛam clamidis pᷣcidit qui
ſnia damnatõis pᷣlatũ ꝑcutit.qð nulli ſubditoꝝ licet.
14l Ad vltimũ vᷣo qð obijcit᷑ ↄtra diſtinctõʒ aug.dicẽtis
ꝙ canones in ꝗbo ꝓhibet᷑ accuſatio pᷣlatoꝝ:intelligũt
de ſubditis crimioſis.⁊ tñ canon Euſebij videt᷑ deter⸗
miare caſum in qͥ tm̃ reprehẽdẽdus ẽ pᷣlatꝰ.ſ.pt᷑ exor⸗
bitatõʒ a fide. Dicẽdũ ꝙ 'm aug.canon Euſebij ð cri
minoſis ⁊ infamibo intelligit. Oues vᷣo crimioſe 2 in⸗
fames paſtoꝛẽ ſuũ accuſare ñ pñt: niſi a fide exoꝛbita⸗
uerit.Ceteꝝ ſi a fide exoꝛbitauerit:tãta ẽ labes illiꝰcꝛi
miĩs:ꝙ ad eiꝰ accuſatõʒ pᷣui aduerſus dñm:⁊ glibʒ cri
mioſi aduerſus quẽlibʒ admittũt᷑

MNlembrũ terciũ
Verit᷑ poſtea.vtꝝ mali poſſint eẽ aceuſa
toꝛes.Ad qð ſic. ¶Dat᷑.vij. pocrita eij⸗
ce trabẽ ð oculo tuo:⁊ poſtea videbis eij
cæ& feſtucã de oculo fratris.⁊ ꝑ trabẽ figu
rat᷑ crimẽ moꝛtał culpe.pꝑ eiectõʒ feſtuce accuſatõ mĩio⸗
ris culpe ĩ alio.4¶ IJtẽ canon Stephani pape.iij.q.xj.
Megãda ẽ accuſatoꝛibo licẽtia crimiandi pᷣuſꝙ; crimẽ q̊
p̃mũũt᷑ exuerit. Itẽ b. anacletꝰ.iij.q.iij. Lrãſgꝛeſſoꝛes
ſpõte legis ſue eiꝰ q; violatoꝛes apoſtate noĩiant᷑. ODis
enĩ apoſtata refutãdꝰ ẽ añ reuerſiõʒ ſuã:nec ĩ accuſati
one recte agẽtiũ ſuſcipiẽdꝰ. Cõẽ.Sap.iiij. Ex inigs
oẽs filij ꝗ naſcũt᷑ teſtes ſunt neꝗcie aduerſus ꝑentes:⁊
filij dicũð imitatoꝛes negcie.j iniꝗ filij pñt teſtificaꝛi ðᷣ
neꝗcia ꝑentũ.̊ ⁊ accuſac.q¶ INẽ ĩ mat᷑.xij.d ꝙ viri ni⸗
niuite ſurgẽt ĩ iudicõ ⁊ ↄdẽnabũt generatõʒ iſtã: ꝑ cõ⸗
ꝑatõz ſupple mioꝛis mali. So.dðm ꝙ ĩ accuſatõe re
grit᷑ eq̃litas vł maioꝛitas accuſantis reſpectu accuſati
vt ſꝑ accuſans ĩ ↄueꝛſatõe par vel ſuꝑioꝛ accuſato inue
niat᷑.ſᷣ paritas intelligit᷑ qᷓtũ ad fidẽ: ſuꝑioꝛitas qtuʒ
ad vitã.q; ꝑitas regꝗrit᷑.iõ diẽ canõ Gaij/ij.q.vij. ꝙ pa
gani vlł hetici ſeu iudei ñ ꝑñt rpᷣianos accuſaẽ.De ſu⸗
ꝑgioꝛitate at vite diẽ canõ Stephãi.iij.q.xj.iQõ ẽ cꝛedẽ
dũ cũ aliqͥs eoꝝ ↄfeſſiõi ꝗ crimĩboĩplicat᷑:niſi ſe pꝛiꝰꝓ
bauerint innocẽtes.⁊ Gᷓ intelligit᷑ ĩ pari vel minoꝛi cri
mine.Et ꝑ h̊ ſoluũt᷑ obiecta.

Mlembꝛũ quaꝛtũ
Einde q̃rit᷑.v.oẽs bõi pñt eẽ accuſatoꝛes
q̃rit᷑ de mõachis.v.poſſint eẽ accuſato⸗
res.Ad qð ſic.dic̃ adrianꝰpᷣpa.ij.q.vij.
. Placuit eoꝝ ſacerdotes accuſãdi? teſti⸗
ficãdi ĩ eos vocẽ obſtruẽ q̊s ñ hũanis vocibo ſ̊ diuinis
moꝛtuos eẽ ſcimꝰ:ꝗa funeſtã vocẽ potiꝰ ĩterdici qᷓ; au⸗
diri oꝑtʒ.q¶ Itẽ ociliũ calcedoneñ.pᷣcipit vt ecciaſticas
actões mõachi t᷑etaꝛe ñ pᷣſumãt.Ex his religt᷑ ꝙ mona
chi ꝗ ſũt moꝛtui mũdo vl ꝗlibʒ religioſi ñ pñnt eẽ accu⸗
ſatoꝛes. Cõt᷑.hiero.Scta ruſticitas ſolũ ſibi ꝓdeſt:⁊
q̃ntũ edificat ex vite merito ecciaʒ xpᷣi:tãtũ nocet ſi de⸗
ſtruẽtibo ñ reſiſtat.4: Itẽ b. Jo.baptiſta cũ hẽmiticaʒ
vitã ducẽt:ſcribas ⁊ pheos ad ſe veniẽtes dure redar⸗
guebat.Qui at᷑ redarguẽ pᷣt:pᷣt ⁊ accuſaẽ.q¶ IJcẽ canon

beati Eleutherij.ij.q.vij.¶ Zegligẽ cuʒ poſſis ꝑtuꝛbare
ꝑuerſos: nihil aliud ẽ qᷓ fouere.nec caret ſcrupulo ſo⸗
cietatis occulte:qui manifeſto facinoꝛi deſinit obuiaẽ.
So.oↄtingit accuſare duobo mõis. Vno mõ ex pre⸗
ſumptione temeritatis. alio mõ ex necitate caritatis.
Aſdonachi ðᷣo ex pᷣſumptõe accuſare ñ pñt. ex caritate
vo vbi ĩminet ꝑiculũ ſalutis pñt.Vnñ ex canonibo dif⸗
finit᷑ ꝙ illi ſacerdotes accuſare pñt: qui ad eũdem gra
dũ aſcendere valent. Conſtat aut ꝙ monachi ⁊ religio
ſi ad ſacerdotij gradũ laudabilit pnt aſcendere. cõſiat
ꝙ ppñt accuſare ſaceꝛdotes:⁊ multomagis alios.Ca
nones nõ ꝓhibent eos ab accuſatõne: niſi ab accuſa
tione que eſt ex temeritate.

Membꝛum quintuʒz

OSPſtea querit᷑ que ↄditõnes reqrant᷑ ad h
ꝙ aliquis ſit legitimꝰ accuſatoꝛ. Ad qð
breuit nõndũ eſt. ꝙ ad legitimaʒ accuſa
tioneʒ requirit᷑ pᷣmo diſcretio iudicij.eo
ꝙ terribilr dr math̊.vij. In qua mẽſura menſi fueritis
remetiet᷑ vobis. Inde eſt ꝙ ſᷣm leges ab accuſatione re⸗
pellit᷑ mulier ⁊ ꝑuulus ꝗꝓpter de fectũ diſcretõis geneꝛa
liter:niſi in quibuſdã caſid.⸗ Itezʒ requirit᷑ zelus ca⸗
ritatis ad coꝝectõz fraternã.qð reſpicit illa ꝓhibitio
leuit.xix.ſ2õ oderis fratreʒ tuũ in coꝛde tuo:lᷣ publi⸗
ce argue eum. qua rõne repellunt᷑ ab accuſatõe odioſi
ſeu inimici vel ſuſpecti de inimicitijs. vñ dicit Anacle
tus. e accuſatoꝛes eẽ nõ pñt ꝗ añ heſternũ diẽ inimi⸗
ci fuerũt. Hac eadeʒ ratõne ercludũt᷑ amici.ↄſangnei
familiares.aduerſarij.⁊ vniuerſalłr ꝗ de coꝛuptõne.
affectõe. amoꝛe. vel odio. vel timoꝛe. vel pcio ſunt ſuſpe
cti.q; ſicut diẽ b. Oreg. Quatuoꝛ modis indiciuʒ bu⸗
manũ ꝑuertit᷑. Timoꝛe dũ metu ptãtis aliquẽ ꝑtime⸗
ſcimus. Cupiditate dũ p̃ᷣmio alicuiꝰaĩm conꝛumpimꝰ.
Odio dñ ↄtra quẽlibʒ aduerſariuʒ mollimur. Amore
dum amico vel ꝓpinquo ↄtendimꝰ pꝛeſtare. Inde etia
eſt.ꝙ ꝓpter ſuſpitõneʒ coꝛꝛuptiõis animi q̃tuoꝛ geneꝛa
hoĩm ab accuſatõe excludũt. Inimici ꝓpter ſuſpitiões
odij.amici aduerſarij ꝓpter ſuſpitõʒ mali amoꝛis.Seꝛ
ui ꝓpter ſuſpitõʒ timoꝛis ſᷣm legem canoniʒata.ij.q.·
Cupidi turpis queſtus:vt qui ꝓpteꝛ pecuniaʒ accuſant
aliqueʒ. ſicut dicit᷑ in eodez. 4 Stez requirit᷑ in accuſa⸗
toꝛe verbũ veritatis.vñ dr.xix.leuit.iõ facies calum
niã. Calũnia eſt falſa crimĩs impoſitio.Inde eſt ꝙ t
ſuſpitiõʒ falſitatis excludũt᷑ ab accuſatõne infideles ⁊
cetractoꝛes. Infideles ꝓpter ꝑuerſionẽ veritatis cirea
dĩna.Vñ canon Pij pa pe.iij·q.iiij. Repꝛobari eoꝛum
opoꝛtet redaꝛgutoʒ:qui in recta fide ſuſpecti ſunt. De⸗
tractoꝛes excludũt᷑ ꝓpt ꝑuerſionez veritatis circa hũa
na.vñ b. Seueꝛinꝰ.iij.q.iiij. Detractoꝛes ꝗ dĩna auẽte
eradicãdi ſunt ſubmouemꝰab accuſatiõe ⁊ teſtimoĩo.
il Itez requirit᷑ innocẽtia ↄuerſatõis ne replicet᷑ ð euʒ
q dicit: ñ mechandũ mecharis.ij.ad ro. Qua rõne in⸗
fames.ↄſpiratoꝛes.anathematizati ab accuſatõne ex⸗
cludunt᷑. Infames crimĩoſi ſunt ꝓpter infamiã bonita
tis.Cõſpiratoꝛes ꝓpter ↄſilia ad ꝑuerſiõeʒ veritatis.
Excoĩcati ꝓpter ↄtemptũ ptãtis.vñ b. Euſebius.iij.q.
v. dicit. Ad accuſatõz nullatenꝰ admittẽdi ſunt ꝗ infa⸗
mes ſunt:qꝛ funeſta ẽ vox eoꝝ. De ↄſpiratoꝛibo b. Ca⸗
lixtus.iij.q.iiij. Cõſpiratoꝛes in nulliꝰ accuſatiõe ſunt
recipiendi.De excoicatis dic̃ b. Tabianꝰ ibidẽ. Omẽs
q̊s ſanctoꝝ patrũ ſtatuta anathematiʒauerũt ab om̃i
fideliũ accuſatõe ſubhmouemꝰ.õ tñ ſᷣm Johez papã
iij.q.iiij. O aliud ẽ excoĩcatio: alið ẽ anathematiʒatõ.
Excoĩcatio a fraterna ſocietate ñ ſeꝑst. Anathemati⸗
ʒatio ab ipſo coꝛꝑe xpᷣi qd ẽ eccia reſcindit.

Mlembꝛũu ſextum

Onſequent᷑ querit᷑ qñ ꝗs debeat aliũ ac⸗
cuſare: ⁊ qͥ oꝛdine.Querit᷑ g. vtꝝ de cri⸗

mine qð ſolus nouit aliꝗs:ꝛ teſtibo ꝓbare ñ valz: pol⸗
ſit aliũ accuſare.Ad qð ſic. Supꝑ illud math.xvuj. Si
peccauerit in te frater ⁊c.ſi ſolus noſti ꝙ peccauit ĩ te
eũ vis coꝛ omĩbo arguere:nõ eris coꝛꝛectoꝛ erroꝛis ſᷣ
ꝓditoꝛ. 4 Itez idẽ augꝰ. in eodẽ. Attende ꝙ iuſtus Jo
ſeph tanto flagitio qð de vxoꝛe erat ſuſpicat tanta be
nignitate peꝑcit: anteqᷓ ſcuꝛet vñ illa ↄciꝑet:ſicẽ diẽ eus
geliũ.Cũ eẽt vir iuſtus ⁊ r ollet diuulgaẽ: voluit occul
te dimittere eaʒ. ᷓ ipſa ſunt coꝛipiẽda coꝛã oĩbꝰ:q̃ pec⸗
cant᷑ coꝛã omĩbo.iĩpla ſunt coꝛipienda ſecretiꝰ q̃ peccã
tur ſecretius.il Itẽ ideʒ.ſAeſcio quẽ homicidaʒ nouit
epᷣus:⁊ nemo alius eũ nouit.ego nolo eũ coꝛiꝑe publi
ce.⁊ tu q̃ris inſcribẽ.q.d.abſit.⁊ poſtea ſubdit.nõ/pdo
nõ negligo:ſᷣ coꝛꝛipio ĩ ſecreto.q Cont᷑.leuit. Aia que
audierit vocẽ iurãtis teſtiſq; fuerit ꝙ ipſe vidit aut cõ⸗
ſcius eſt:niſi indicauerit poꝛtabit inigtatẽ ſuã.g ſi ali
quis ſcit etiaʒ ſolus ꝙ aliꝰ peierat niſi indicauẽit pec⸗
cat. So.In tali caſu quid faciendũ ſit diffinit cõci⸗
liũ.vj.qij. Si epᷣs alieni ſcelẽis ↄſciũ ſe eẽ nouit:qᷓdiu
ꝓbare ñ põt nibil ꝓferat.ſᷣ cũ ipſo ad ↄpunctõz eiꝰ ſe
cretis coꝛꝛectõnibo elaboꝛet.⁊ h̊ etiã eſt qð dicit augꝰ.
Sunt hoĩes adulteri ĩ domibo in ſecreto peccãt nos ñ
ꝓdimus:vᷣ ĩ ſecreto arguimꝰ. vbi ↄtingit malũ ibi mo⸗
riat᷑:nec tñ vulnus illud negligimꝰ.Et ꝑ h̊ ſoluit᷑ obie
ctio que poſſet fieri.iQam cũ ex caritate quilibet tene⸗
atur ad coꝛectõʒ fraternã: videret᷑ ꝙ teneret᷑ accuſare
quilibet peccantẽ vt coꝛigeret᷑.ſᷣ h̊ ſoluit᷑ ꝑ hoc:ꝙ ĩ ſe⸗
creto debet argui ſicut dicit augꝰ.¶ Ad ũlã vᷣo legem
qua videbat᷑ ꝓbari ꝙ qui audit peierantẽ debet accu⸗
ſare:etiã ſi ſolus ſciat.rñdet augꝰ.ſuꝑ eundẽ locuʒ di⸗
cẽs. Videt᷑ mihi ꝙ ſe a tali peccato exuit: qui talibus
indicat:qui ꝑiuro magis ꝓdeſſe q; obeſſe pñt coꝛigẽ⸗
do ſcʒ vel oꝛando ſi ipſe ↄfeſſionis ſibi adhibeat medi⸗
cinã. Quo aũt oꝛdine debeat quis aliũ accuſac᷑: nõ
ꝙ incidit queſtio de coꝛꝛectõne fraterna ad hoc vt pate
ret quo oꝛdine debeat accuſare.ſᷣ hec queſtio determĩa
bit᷑.j.inquiſitõne de lege euangelij:⁊ pᷣceptis eiuſdeʒ.
Motandũ tñ ꝙ accuſatoꝛ dicit᷑ large nõ ſolũ ꝗq accuſat
de crimine ad penam canonicã ſuſtinendã:ſᷣ etiaʒ qui

denũciat crimen alterius ad pniaʒ agendã.

LNueſtio. xlm. de teſtibꝰ.
Oſtea queꝛitur de

teſte. Circa qð querit. Primo.vtꝝꝗ⸗
libet teneat᷑ ad teſtimoniũ ferendum.
Scðo. de numero teſtiuʒ. Tercio.de
idoneitate teſtiũ. Quarto.de fide te⸗

ſtibus adbibenda. Quinto. vtꝝ in aliquo caſu licituʒ

ſit vendere teſtimoniũ.

4 . / —
Mlembꝛũ pꝛimũ
BBprimũ ſic. Dicit augꝰ. Quiſꝗs metu
cuiuſlibʒ ptãtis veritatẽ occultat:irã dei
ſuꝑ ſe ꝓuocat.qꝛ magis timet bominẽ qᷓ
dxũ. Ex quo relinquit᷑ ꝙ occultare veri⸗
tatẽ ñ excuſat᷑ timoꝛe:ꝗn ſit peccatũ.pᷣ q ſubtrabit teſti
moniũ vᷣitatis occultat viitateʒ. peccat.nec excuſabit
timoꝛe. tenet᷑ ferre teſtimoniũ vitati.¶ Itẽ dicẽ augꝰ.
MQui vᷣitatẽ occultat:? ꝗ ꝓfeꝛt mẽdaciũ vterq; reus ẽ.
ille ga ꝓdeſſe ñ vult:iſte qꝛ nocẽ deſiderat.¶ Itẽ de le⸗
ge naturali ⁊ euãgelij ꝗlibʒ tenet᷑ alij facẽ qð ſibi vellʒ
ſieri.ſᷣ ſi aligs ꝑiciitaret᷑ ĩ ꝑſona ꝓpt᷑ defectũ teſtimonij
vitatis:vel amitteret rẽ ſuã. vellet ꝓ ſe teſtimoniũ dici
g̊ in ſiłi caſu tenet᷑ teſtimoniũ dicẽ ꝓximo.⸗¶ Itẽ ratõ⸗

nalis creatura hũ ana debitrix eſt bonitati. debitrirx eſt

vᷣitati.⁊ ſicẽ dʒ ꝓ loco ⁊ tꝑe laudare bonitatẽ in qᷣcũqʒ
ita dʒ ꝓ loco ⁊ tꝑe ↄfiteri vᷣitatẽ.ſᷣ teſtiſicatõ ñ ẽ alind

q̃ vᷣitatis ↄfeſſio.q̊ glibʒ tenet᷑ ꝓ loco ⁊ tꝑe teſtificariꝓ
qᷣcũq;. Cont᷑.dicit augꝰ.in qõnibo gen.ſuꝑ illud qð

ßY

Queſtio
Abrabam dirit de vxoꝛe ſua. ſoꝛoꝛ mea eſt. Abꝛaham
ingt veritateʒ celari voluit: nõ mendaciũ dici. Soꝛor
enim fratris dicit᷑: quia filia fratris erat. occultare
veritateʒ nõ eſt deũ ꝓuocare.qð videt᷑ dicẽ aug. Pari
rõne nec teſtimoniũ ſubtrahere.4¶ Iteʒ canones pꝛohi
bent ꝙ ſacerdotes ⁊ clerici nõ ferãt teſtimomũ in cau⸗
ſa ſanguĩs. in quacũq; cauſa nõ tenet᷑ glibet ferre te⸗
ſtumoniũ. 4 Item dieit ſynodus Eugenij pape. xij. q.
ij. Mqᷓ teſtimoniũ ſacerdotũ credibile habeat᷑: tam in
ipſis ſecularibo negocijs ꝓ ↄficiẽdis inſtrumẽtis ad te⸗
ſtimoniũ nõ cogent᷑:qꝛ eos talibo rebo intereſſe nõ con

uenit. Solutio. dom ꝙ ofeſſio veritatis ĩ teſtimoĩo

aliqñ requirit᷑ ad purgatiõz innocẽtie. aliqñ ad coꝝe⸗
ctioneʒ culpe.aliqñ ad ↄdẽnatiõzʒ ꝑſone.aliqñ ad recu
ꝑatõʒ rei ſue.In primo caſu ſi ꝓ defectu teſtimonij ve
ritatis ↄdemnaret᷑ innocẽs ꝓ nocente: tenet᷑ quilibet
ferre teſtimoniũ illo pꝛecepto quo dicit. Erue eos qui
ducũt᷑ ad moꝛteʒ:⁊ qui trahunt᷑ ad interitũ liberat᷑ ne
ceſſes ꝓuer.xxiiij. Similit in ſecũdo caſu cum agit᷑ ad
coꝛectõz: vt coꝛam iudice ecciaſtico.ſiłr tenet᷑ quilibet
ferre teſtimoniũ.qꝛ quilibʒ tenet᷑ ꝓ loco ⁊ tꝑe ad coꝛe
ctioneʒ fratris ex precepto dñi Math. rviij. Itẽ ĩ ter⸗
cio caſu qñ agit᷑ ad ↄdemnatõʒ:vt in cã ſanguĩs vk cã
crimiĩali coꝛã iudice ſeculari nõ tenẽt᷑: immo ꝓhibent
vniuerſalit clerici a teſtimonio ferendo: ſicut probi⸗
bent᷑ ab accuſatione.⁊ in hoc caſu intelligit᷑ canon bii
Fabiani.ij.q.vij. Sicut ſacerdotes vel reliꝗ clerici a ſe
culariũ laicoꝝ excludũt᷑ accuſatõe: ita ⁊ illi ab iſtoꝛuz
ſunt ercludendi crimĩatione. Iteʒ in q̃ꝛto caſu vbi eſt
ꝑiculũ pecunie vel poſſeſſionis.ſacerdotes reaſiti a iu⸗
dice ecciaſtico tenerent᷑ ferre teſtimoniũ.⁊ ſitr quelibʒ
ꝑſona:vbi Apter defectũ ꝓbatiõis res ꝓximi amittit.
ałs vᷣo ñ tenent᷑.Et h̊ eſt qð dicit ſynodus ſbᷣ Eugeĩo
celebrata.xiiij.q/ij. Si euentu aliqͥ ſecularibo pactis ĩ⸗
terfuerũt: ⁊ aliqð viderint vel audierint vbi nulle ido⸗
nee ſeculariũ inueniant᷑ ꝑſone ne veritas occultetur:⁊
malus vt bonus eſtimet᷑. in ꝓuidentia ꝓyrnj ſit epi: vt
aut coꝛam ſe ⁊ ↄpetentibo iudicibo: aut alit veritatem
bonoꝛifice teſtificẽt᷑.⁊ ꝑ ̊ pʒ rñſio ad obiecta.

Membꝛũu ſecundu

Einge querit᷑ de numero teſtinʒ. Ad qð
lex Nume.xxxv.Ad vnius teſtimonium
nullus ↄdemnabit᷑. Item deut.xix.on
ſtabit teſtis vnus ↄtra aliquẽ quicꝗd il⸗
lud peccati del facinoꝛis fuerit.Item ſicut ſancti pr̃es
diſti niũt. Aullius ꝑſone cõfeſſiõi fides ẽ adhibẽda niſi
ↄpetentes ꝓbationes adhibeat.vñ.vj.qij.ociliũ car⸗
thaginẽſe. Epus ſi clerico vel laico crimen impoſuerit
educat᷑ in ꝓbatõʒ in ſynodũ. Ex hoc pʒ ꝙ ñ eſt credẽ
dũ epᷣo. nec teſti multofoꝛtiꝰ credendũ erit ſi ſolus ẽ.
4 Cont᷑. Arguit᷑ pplus iſraeliticꝰ eo ꝙ in dinis ꝓmiſ⸗
ſionibo ñ crediderit Moyſi.q̊ ⁊ multomagis arguẽdꝰ
eẽt:ſi in hũanis actibo ñ crederet teſtimonio moyſi.j̊ ĩ
caſu põt ſufficere vnꝰ teſtis. Rñſio. m legẽ dina ⁊
bũanaʒ nõ ẽ credendũ ſoli teſti.¶ Ad illð vᷣo qð obij
eit de moyſe.dðʒ ꝙ ñ arguit᷑ pyłs eo ꝙ ñ credideꝛit ho
mini ſoli:ſ̊ ex H̊ ꝙ ñ crediderit deo ↄfirmãti ᷣba moy
ſi ſequentibo ſignis.vñ ¶ume.xiiij. Uſq;quo detrahet
mihi pyls iſte:vſqʒquo ñ credet mihi in omibo ſignis q̃
feci coꝛã eis dixit dñs ad moyſen. VUñ dic̃ decretał ti.
ð teſtibo.Lʒ plures ſint cauſe q̃ plures ꝙᷓ; duos exigãt
teſtes:nlła ẽ q̃ vniꝰ tm̃ teſtionio valeat termiari:quis
legitimo.Excipiũt᷑ tñ ſᷣm canones duo caſus ĩ ꝗbo cre
dit᷑ teſtimonio vniꝰ.Primꝰ ẽ ĩ baptiſmo.Scðs in ↄſe
cratõe eccĩe.vt tractatu de ↄſectõe.diſ.iiij.c.placuit.⁊
c.ſequẽti.⁊ ĩ oĩbo his ĩ ꝗbo alteri pᷣiudiciũ ñ inſerdᷣ.vt ĩ
caſibo p̃dictis.¶ Itẽ diſtinguit᷑ duplex ſtatꝰ.Unꝰ ẽ in
foꝛma iudicij.⁊ ĩ illo vt dictũ ẽ ñ credit᷑ vniꝰ teſtionio.
Aliꝰ ẽ er̃ iudiciũ.⁊ ĩ illo ſtatu vniꝰ ꝓbate ꝑſone teſti⸗

xliij.

monio credit᷑.ſiẽ habet᷑.lxxxvj·diſ.vbi d q dñs papa
eredidit cuidã abbati de delicto cꝰdã epᷣi:⁊ eũ guit᷑ pu
niuiſſet:niſi ſimplicitati illiꝰ ⁊ ſenectuti peꝑciſſet.

„

Poſtea queꝛitur. S. j.

An duo teſtes vł tres ad ome teſtimoniũ ſufficiat.Ad
qð lex deut᷑.xix. In oꝛe duoꝝ vel triũ ſtabit om̃e vᷣbuʒ.
Itez ſaluatoꝛ iudeis Jo.viij. In lege vra ſcriptũ ẽ: gqa
in oꝛe duoꝝ hoĩm teſtimoniũ verũ eſt.ego ſuʒ ꝗ teſtio⸗
niũ ꝑhibeo de meipſo:⁊ teſtimoniũ ꝑhibet de me ꝗ mi⸗
ſit me pꝛ.¶ Itẽ Heb.x.Irritã ꝗs faciẽs legeʒ ¶NQDoyſi
ſine vlla miſeratõe ſub duobo vel tribo teſtibo moꝛit᷑.
CCont᷑.ij.q.v.canon Silueſtri.Preſul nõ ↄdemnet
niſi cũ.lxxij.teſtibo.Preſbit cardinalis niſi in.xl. Dy
aconus cardinalis vrbis rome niſi in.xxvj. Subdya⸗
conus acolytus niſi in.vij.teſtibo. Teſtes aũt ⁊ accu⸗
ſatoꝛes ſine aliqᷓ ſint infſamia. Ad qð rñdet᷑ ꝙ canõ
b. Silueſtri 2 ↄſimiles intelligũt᷑ de clericis romãe ec⸗
cleſie rõne pᷣuilegij ſpãlis.vel ꝓpt impꝛobitatẽ q̃rũdaʒ
gꝗcũ ñ ſint ſpectate vite ⁊ ſcie in accuſatõʒ miſtroꝝ dei
repente ꝓſiliũt.Quoꝝ vᷣo vita adeo laudabilis eſt: vt
in omibo aꝓpareat imitãda:de qͥꝝ aſſertõe niła dubita
tio naſci põt.eoꝝ teſtimonio duoꝝ vel triũ glibet iure
cõuinci poterit ⁊ damnari.

Membꝛũ terciũ
Einde querit᷑ de idoneitate teſtiũ.Dicit᷑
idonea oĩs ꝑſona ad teſtioniũ ꝑhibẽduʒ:
q̃ iure ñ ꝓhibet᷑. Lege at᷑ dina ñ hẽt᷑ ex⸗
pᷣſſe ꝓhibitõ alicꝰ ꝑſone.q&̊ᷓ ſᷣm legẽ dĩnã
q̃libʒ ꝑſona erit idonea.Cũ g dina lex ſit ſuᷣ huanaʒ:
nõ poterit hũana lex aliquã ꝑſonã inidonea facẽ ad te
ſtioniũ ferẽdũ.¶ Cõt᷑.Fᷣʒ canones ⁊ leges hũanas plu
res ꝑſone ꝓhibẽt᷑. Pꝛohibẽt᷑.n.inſideles ꝑ ↄciliũ tole⸗
tanũ.ij.q.vij.vbi ſic arguit᷑.õ pᷣt erga hoies eẽ fideł
a deo extitit infideł. Judei ̊ q dudũ xpᷣiani effecti ſũt:
7 nũc ĩ xpᷣi fide pᷣuaricati ſũt:ad teſtioniũ feꝛẽdũ admit
ti ñ debẽt. qꝛ ſic ĩ fide xpᷣi ſuſpecti ſũt:ita ĩ teſtionio hu
mano dubij habẽt. ¶ Ieẽ i eodẽ. Infirmari oꝑtz eoꝝ te
ſtioniũ ꝗ ĩ fide falſi docẽt᷑:nec eis credẽdũ ẽ ꝗ vᷣitatis ſi
dẽ a ſe abiecer̃t.¶ Itẽ ꝓhibẽt᷑ infames.vñ b. g· de ex⸗
amĩatiõe teſtiũ dic.ij.q.j.vbi dic.E ſi viliſſimi teſtes
ſunt exhibiti Z epᷣm:nulliꝰ ſunt mom̃ti. Quales at᷑ vel
cuiꝰ opionis ad teſtioniuʒ admittẽdi ſunt: płime leges
ondũt.vñ lex canoniʒzata.ff.dic̃. Si teſtes oẽs eiuſdezʒ
honeſtatis ⁊ extimatõis ſint:ſequẽda ſunt oĩa teſtimo⸗
nia.iiij . ꝗq. ij. Itẽ ĩ eodẽ. In teſtibo fides.dignitas.mo⸗
res. uitas oↄſiderãda ẽ. ¶ Ieẽ ꝓhibẽt᷑ mioꝛes etate. di⸗
cit canon.iiij.q.iij. Ad teſtimoniũ infra annũ q̃ꝛtũdeci
mũ etatis ſue ↄſtituti ñ admittant᷑. Iteʒ in eodeʒ · In
criminali cauſa accuſatoꝛ errare nõ debet qui in publi
co crimine reus erit.aut ꝗ minoꝛ.xx.annis erit.n ea
dez aũt que ſtione dicit᷑· Leſtes ad teſtimoniũ admittẽ
tos nõ eſſe cenſemꝰ: ꝗ nec ad accuſatiõeʒ admitti iuſſi
ſunt. 4 Itez ꝓhibent᷑ mulieres. vt.xxxiij.q.v.auẽtas
ambꝛo. ex li.qõnũ ve.⁊ no.teſta.ſulierẽ ↄſtat eẽ ſub⸗
iectã viri ſui dñio:⁊ nullã auẽteʒ hʒ: nec docẽ põt nec
teſtis eẽ: nec fideʒ dare:nec iudicare.IJteʒ decretũ Fa⸗
biani pape.xv.q.iij. Mulieres nec ſacerdotes accuſaẽ
nec in eos teſtifieari valent.4 Iteʒ ꝓhibentur ſerui.
vnde.iiij.q.iij.lex canoniʒata. Liberi teſtes ad cauſas
poſtulantur alienas. Item idonei non videntur eẽ te⸗
ſies quibus imꝑari põt vt teſtes fiant. Cum & ſeruis
poteſt imꝑari vt teſtes fiant: non poſſunt eẽ teſtes ido

nei. 4l Iteʒ ꝓhibent᷑ pauꝑes. vñ b. Grego. j. q. j. De

ꝑſonis teſtificãtibo ſubtilit᷑ querendũ ẽ cuiꝰ ↄditionis

ſint: ⁊ ne inopes ſint.¶ Itẽ ꝓbibent᷑ alienati: qꝛ ſicut

diẽ canon a teſtimonio repellũt᷑ ꝗqrepellũt᷑ ab accuſa⸗
tõne. ab aceuſatione aũt ⁊ iudicio dictãdo ꝓhibẽt ali⸗
enati mẽte.ſicut hẽt᷑.iij.q· vij.4¶ Itẽ ꝓhibẽt᷑ inimici.vñ

beatus Grego.ij.q.j.De ꝑſonis teſtificãtiũ querendũ
eſi: ne foꝛte aliquas inimicitias habuiſſent.i Itez ꝓ⸗
bibent᷑ familiares ⁊ domeſtici.vnð lex canoniʒata.iiij⸗
q·iij.in iure ciuili domeſtici teſtimonij fides impꝛoba⸗
tur. Itez in eodeʒ.q.eadeʒ. Idoneus teſtis pater filio
aut filius patri nõ eſt. Iteʒ canon.q.eadeʒ.TZeſies ad
teſtimoniũ nõ admittendos eſſe cenſemꝰ: quos accuſa
toꝛ de domo ſua ꝓduxit.i¶ Iteʒ ꝓbibet᷑ teſtimoniũ ali
cuiꝰ in re ſua.vnde lex canonizata.iiij.q.iij. Qullꝰ ido⸗
neus teſtis in re ſua intelligit᷑.¶ Iteʒ ꝓhibent᷑ laici Z
clericos ferre teſtimonia: ſicut ⁊ ab accuſatõe.jj.q.vij.
Sed illud intelligit᷑ in cauſa crimiali.q¶l Iteʒ ꝓbibẽt᷑
accuſatoꝛes ⁊ iudices.vnde.iiij.qiiij.Qullus vnqᷓ pꝛe
ſumat accuſatoꝛ ſimul ⁊ iudex eẽ ⁊ teſtis. Ex bis igit᷑
pʒ.ꝙ duodecim genera ꝑſonaꝝ ꝓhibent᷑ a teſtimoĩo.
videlʒ infideles.infames.pueri.mulieres.ſerui.paupe

res.alienati.inimici.domeſtici.idem in re ſua.laici ↄt᷑
clericos:⁊ cum accuſatoꝛibo iudices. Querit᷑ & q̊ rõne

bmõi ꝑſone ⁊ nõ alie ſᷣm canones ⁊ leges nõ idonee ad
teſtimoniũ iudieent᷑.¶¶ Itex obijcit᷑ ð hoc qð vicituꝛ de
ſeruis. Qam dicit᷑.iiij.q.iij. Serui rñſo tũc credenduʒ
eſt:cum alia ꝓbatio ad emendaʒ veritateʒ nõ cẽ. ̊ Fuꝰ
nõ eſt repellendus a teſtimonio generalit᷑.¶ Itẽ obijci
tur ↄtra hoc qð dicit de mulieꝛibo.Qaʒ cum maius ſit

incomꝑabilit eſſe teſteʒ veritatis dinĩe:q; veritatis hbu

mane. Mulieres aũt inueniũt᷑ idonee ad teſtimoninʒ
veritatis dĩne.vt Elyſabeth.Luce.j.⁊ anna.Luce.ij.
⁊ multe alie in veteꝛi teſtamẽto.q̊ multofoꝛtius inueni
ent᷑ idonee ad teſtimoniũ veritatis bumane.4l SItẽ lex

canonizata.xv.q.iij.dicit. Ex eo ꝙ ꝓhibet lex iulia de

adulterio condemnataʒ mulierez teſtimoniũ dicẽ: col⸗
ligit᷑ mulieres teſtimoniũ in iudicio ius dicẽdi habẽ.
4 Itez eadeʒ qõne lex alia. In queſtionibo leſe maie⸗
ſtatis audiunt᷑ mulieres.ↄiuratõeʒ Sergij Catheline
iulia mulier detexit.⁊ MMarcũ Lulliũ conſuleʒ in iu⸗
diciũ eius inſtruxit. Relinquit᷑ igit᷑ pᷣin ſanctioneʒ di⸗
uinam 7 humanã mulieres in teſtimonio idoneitateʒ
babere. 4l Itez obijcit᷑ ↄtra hoc qð dietuʒ eſt de pueꝛis.

Nam b. Bricius voce pueꝛi.xxx.dies ab oꝛtu hñtis ĩ⸗

nocẽs ꝓbatꝰ eſi. ̊ multomagis voce pueri.xij.vel.xiij.
annoxꝝ poterit teſtimoniũ dici. ¶ Stez obijcit de pau ⸗
peribus.i Qam ſi pauꝑes ſunt a teſtimonio repellendi
g̊ ſancti viri ⁊ religioſi:⁊ etiaʒ apoſtoli erũt a teſtimo
nio ꝓhibendi.quia pau ꝑes ſunt nibil babentes.¶ Itẽ
obijcit᷑ ↄtra hoc qð dicit᷑.ꝙ domeſtici nõ ſunt ad teſtio⸗
niũ admittendi. Zaʒ dicit᷑.xxxv.q.vj. Conſanguine⸗
os extraneoꝝ nullus accuſet: vel ↄſanguinitateʒ in ſy
nodo ↄputet: h̊ ꝓpinqui ad quoꝝ noticiã ꝑtinẽt. vt pr
2 mater ⁊ ſoꝛoꝛ ⁊ frater patruus ⁊ auũculus amita ⁊
matertera.ꝙ domeſtici nõ ſunt a teſtimonio geneꝛaliteꝛ
repellendi.4 Yeʒ obijcit de ̊ qð dr.ꝙ laici nõ pñt te
ſtificari ð clericos.Nã xpᷣs ſummꝰ ſacerdos ĩ teſtimo⸗
miũ ſe quẽlibʒ admittebat: cuʒ vni dixit math.xxvj.
Si male locutus ſum teſtimoniũ ꝑhibe ð malo. Sml⸗
tofoꝛtiꝰ ꝗlibʒ ſacerdos ⁊ clericꝰ poterit a quolibet ac⸗
cuſari.! Iteʒz obijcit᷑ de H̊ qð dicit᷑. ꝙ nullꝰ põt eſſe te⸗
ſtis in cã ꝓpria.nã dicẽ̃ decretalis titnlo de teſti.ꝙ cano
nici ñ ſunt i teſtimonio ſuꝑ negocio ſue eccie repellen⸗
di: niſi alia rõnabilis cauſa impediat. Rñſio. doᷣm
ꝙ cũ dicat lex dei exo.xxiij.iõ in iudicio plurimoꝛuʒ
acgꝗeſces ſnie.⁊ iteꝝ deut᷑.xix.Cũ ſacerdotes diligẽtiſ⸗
ſune ꝑſcrutantes inuenerint falſuʒ teſteʒ 5 fratreʒ ſuũ
dixiſſe mẽdaciũ:reddẽt ei ſiẽ̃ fratri ſuo facẽ cogitauit.
Lanones etiã hũane leges rõneʒ legis ↄſiderantes:
oẽs ꝑſonas q pñt hr̃i ſuſpecte de mendacio in teſtimo⸗
nio feꝛendo vel de veritate ſugꝛimẽda inidoneas ad te
ſtimoniũ cenſuerũt.Ad h̊ aũt diſcernendũ oſideraue/
rũt ꝗnq; in ꝑſonis teſtificantiũ.moꝛes.naturã. foꝛtu⸗
nam. aim. ſtatũ. Circa moꝛes ↄſideꝛaueꝛũt duo: ꝓteꝛ
que nõ debebat ſides adhiberi teſtificanti.erroꝛem: ?

maliciazʒ. ꝓpter erroꝛeʒ infideles. ꝓpter maliciam inſa
mes repellendos a teſtimonio ſanctierũt. Itẽ circa na⸗
turam duo ↄſiderauerunt.etatem: ⁊ ſexũ.in pueris de⸗
fectus etatis obnubilat ratõʒ.in mulieribo ſexꝰ emol⸗
lit voluntatezʒ. Inde tam pueros qᷓ; mulieres idoneos
ad teſtimoniũ non cenſuerũt. Iteʒ circa foꝛtunam con
ſiderauerunt duo.ↄditioneʒ ſeruitutis: ⁊ aduerſitatẽ
pauꝑtatis. Seruitus habet annexũ dñatõis timoꝛeʒ.
pauꝑtas temꝑalitatis amoꝛeʒ. que duo maxime ſolẽt
bomiĩes ad mendaciũ inclinaꝛe.Iteʒ ſᷣm canones ⁊ bu
manas leges niſi in caſibus determiatis ſeruoꝛum ⁊z
paupeꝝ teſtimonia repꝛobant᷑. Iteʒ circa aim duo cõ
ſiderauerũt principałr.intellectũ:⁊ affectũ.⁊ in intel⸗
lectu alienatõneʒ ratõis.in affectu libidinẽ volũtatis.
Itez libidinez diſcreuerũt ꝑ libidineʒ ire:que ẽ ĩ odio
⁊ libidinẽ ↄcupie que eſt in deſiderio.Iteʒ libidinẽ ↄcu
piſcentie ↄſiderauerũt dupłr.q̊ͥ ad ſe ⁊ quo ad alios.⁊
Em hanc diſtinctõʒ vicioꝝ ↄtingentiũ ex ꝑte animi te⸗
ſtificantis q̃tuoꝛ genera ꝑſonaꝝ indigna decreuerunt.
furioſos ꝓpter alienatõʒ ratõnis.immicos ꝗꝓpter libi
dineʒ volutatis in iraſcendo ſeu in audiẽdo. ſicut eniʒ
dicit᷑.iiij.q:ũij. ꝓter inimicitias teſies repelli leges pᷣci
piũt. Iteʒ ꝓpter libidineʒ voluntatis in ↄcupia reſpe⸗
ctu alterius inidoneos iud icant domeſticos. ꝓpter vᷣo
libidineʒ ↄcupiſcentie reſpectu ſui iudicãt quelibet te⸗
ſtem inidoneum in re ſua. Iteʒ circa ſlatum conſidera
uerunt duo.ſtatum ꝑſonaꝝ extra iudicium:⁊ ſtatuʒ ꝑ⸗
ſonarum in iudicio. Extra iudiciuʒ conſiderauerunt
ſtatum laicoꝝ ⁊ clericoꝝ.⁊ ꝙ conſueta eſt emulatõ ſta
tus laicoꝝ reſpectu ſtatus clericoꝝ. ⁊ iõ in crimiali cã
remonent᷑ laici ab accuſatione ⁊ teſtimonio clericoꝛuʒ
m diſtinctõeʒ que iam dicet᷑. Iteʒ in iudicio conſide⸗
rauerunt ꝑſonarum diſtinctioneʒ que conſiſſunt in iu⸗
dicio:⁊ conditõnes eaꝝ non ↄcurꝛentes in aliquã vnã
ꝑſonam.ᷣm ꝙ dicie b. Fabianus.iiij.q.iiij. QAullꝰ vnqᷓ
preſumat accuſatoꝛ ſimul eſſe ⁊ iudex ⁊ teſtis. Itcʒ b.
Damaſus.q.eadeʒ. Per ſe accuſatoꝛes:per ſe iudices
per ſe teſtes: per ſe accuſati.vnuſquiſq; in ſuo oꝛdine.

Patet qualiter iuxta legẽ dei canones ⁊ humane le⸗

ges ꝑſonas predictas inidoneas ad teſtimoniũ decre⸗
uerunt.4¶ Diffiniamus igitur idoneitateʒ perſone te⸗
ſtificantis.idoneitas igit᷑ ꝑſone teſtiſicantis eſt digni
tas perſone cuiꝰ verbis debʒ fides adhiberi abſq; om̃i
ſuſpitõne mendacij. Inidoneitas vᷣo eſt defectus digni
tatis in perſona:cuiꝰ verbis non debet fides adhiberi
pter ſuſpitõʒ mendacij.⸗¶ Ad primuʒ g qð obijcit᷑ de
ſeruis.vñdet᷑ ꝑ diſtinctõneʒ.aut.n.ſeruus manet ĩ ſer
uitute:aut manumittit᷑ tranſiens ad libertateʒ. ſi ma⸗

numiſſus eſt:põt recipi in teſtimoniũ eoꝝ que vidit tẽ

poꝛe ſeruitutis pᷣm ꝙ dicũt leges humanc. Si vᷣo ẽ ma
nens in ſeruitute.aut interrogat᷑ de his que ꝑtinent
ad ſuũ dñm:aut de alijs. In pᷣmo caſu nõ eſt recipiẽdꝰ
in teſtimoniũ.vnde.iiij.q.iij. Serui nõ ꝓ dño ſuo: nec
aduerſus dñʒ:ſ/ꝓ facto ſuo intenogari pñt.Eyceptis
tñ criminibo tribo.videlʒ crimĩe adulterij.crimie frau
dati cẽſus.crimĩe maieſtatis.vñ.xij.q.ij. Serui in pa⸗

tꝛonos teſtificaꝛi ñ pñt:niſi ĩ qabhodã caſibo.⁊ poſtea ex⸗

pᷣmũt᷑ ſᷣm legẽ:exceptis adulterij crimĩbo: fraudati cẽ⸗

ſus accuſatõibo: ⁊ crimie maieſtatis:ꝙ ad ſalutẽ prici⸗

pis ꝑtinẽt. Quidã etiã addũt duos caſus.nꝰ ẽ: cuʒ
maritus dicit᷑ occidiſſe vxoꝛẽ.Fᷣm legeʒ bumanã tæ ſic

carijs.Alius eſt cũ agit᷑ de occiſo dño. Si vo interro⸗
gatus Fᷣuus de his que pertinent ad alium qᷓ; ad ſuum
oñm: aut eſt defectus ꝓbationis:aut non. Si eſt defe⸗

ctus recipit᷑ ad teſtimoniũ.vnde.iiij.q.iij. Serui rñſo
tunc credendũ eſt cum alia ꝓbatio ad eruendà verita⸗

tẽ nõ eſt. Si vᷣo nõ ſit defectus ꝓbatõis ñ erit admittẽ

dus. 4 Ad illud qð obijcit᷑ de mulieribo.rñdit ꝙ regu
larit᷑ młier ñ ẽ admittẽda ad teſtioniũ niſi ĩ gbuſdam

caſibus: in quibus etiam mulieri conceditur acceuſac.

e

tal
ſtt

.
2

Nueſtio

vnde diſtinguit᷑ in cauſis.aut em̃ cauſa crimĩalis ẽ.aut
nõ criminalis. Si crimiĩalis nõ admittit᷑ niſi ſuã aut ſu
oꝛum iniuriã ꝓſequat᷑:et ĩ crimie leſe maieſta tis: ĩ gbo
caſibo ꝑmittit᷑ ei accuſatio ſiẽ habet᷑.xv.q.iij. Si vᷣo nõ
ſit crimialis cauſa vt pecuniaria vel matrimonialis ad
mittit mulier in teſtimoniũ.¶ Ad illud vo qð obijcitur
ꝙ mulier in teſtimoniũ admittit᷑ veritatis dine. dom ꝙ
hoc nõ eſt generale nec regulare:ſed ẽ pꝛiuilegiũ gratie
Pꝛiuilegia vo paucoꝝ nõ focit legem cõem. Datus eſt
eſt aũt ſpũs ꝓphetie mulieriba ea roõne: qua de muliere
virgine: de qua natus ẽ xpe:ne ſcʒ cõtemnat᷑ muliebꝛio
ſerus: et ne ꝓpter culpam Eue credat᷑ a dño repꝛobatꝰ
et ideo nõ eſt ad ↄntiam trahendũ ſpãle pꝛiuilegiũ mu⸗
lierũ.¶ Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ de pueris. dom ꝙ pueri
infra. xiiij. annũ nõ ſunt recipiẽdi ad teſtimonium qᷓdiu
ſunt infra illam etatẽ. Cum vo illã ꝑtranſierint poſſunt
lerre teſtimoniũ de his que in minoꝛi etate viderũt:quẽ
admodũ et docere ea que in mioꝛi etate didicerũt.ſic dẽ.
rxxvij.diſ.auctoꝛitate beati clemẽtis. Abſurdũ non eri t
ſi aligd ex eruditõne cõmuni ac liberalibo ſtudijs qᷓ foꝛ⸗
te in puericia attingit ad aſſertõem veri dogmatis infe⸗
rat.¶ Ad illud vᷣo qdð obijeit᷑ de puero.xxx. dieꝝ teſtificã
te innocentiã beati Mꝛiccij.reſpondet᷑. miracula diuina
ſunt admirãda:nõ in exemplũ hũane actõnis trahenda
Ao illud vo qð querit᷑ de pauꝑibo.doᷣm ẽ. ꝙ eſt pauꝑ
volũtate et pauꝑ neceſſitate.Pauꝑ neceſſitate ſoluz eu⸗
pit diuitias.pauꝑ vo ſpũ ſeu volũtarius cõtemnit diui
tias temꝑales ꝓpter eternas. In pꝛimop̃ſei umptio eſt vt
ꝓ pecunia mentiret᷑.et ideo eſt a teſtimonio repellendꝰ.
In ſecũdo vo nulla pᷣſumptio ẽ.et ideo ad teſtimonium
eſt maxime ydoneus:cum de eius fide 2 de veritate ma
xime pᷣſumatur.¶ Ad illud vo qð de domeſticis obijcit
aut ꝙ ydoneus pater filio:vel patri filius teſtis nõ ẽ ge
neraliter:cõcedit᷑ exceptis caſibo tribb.pꝛimꝰ caſus ẽ in
teſtamẽto. vnde pateꝛ pr eſſe teſtis in teſtamẽto filij teſtã
tis.ſecũdus caſus in ſucceſſione. pater em̃ et mater ad⸗
m ittũtur ad ꝓbandũ genus vel etatem filij. pᷣm ꝙ dicit
xcretatł ii.de legitimitate. que ponit caſum quodã:
qui nutriebat puerũ quẽ dicebat eẽ filiũ ſuum nõ legiti⸗
mũ ſed ſpuriũ:pꝛoceſiu temꝑis duxit vxoꝛeʒ quãdã mu
lierem:quã dum nutriret puerũ tenebat in domoꝛet ſu⸗
ſceptis ex ea liberis pꝛedictus puer dicit ſe heredẽ:et cũ
eis bereditatem debere imꝑtiri. Queꝛit qũo illud poſſit
impꝛobari:et reſpondit papa ꝙ credendũ eſſ verbo mu⸗
lieris et viri.tercius caſus eſt in matrimonio. vñ dicit
cretalis ꝙ ꝑentes. fratres.ↄgnati vtriuſq; ſexus in te
ſtimoniũ filij et filie ad matrimoniũ ↄiungendũ ſunt ad⸗
mittendi. 4 Ad illud vᷣo qd obijcitur de laycis ꝙ poſſũt
cõtra clericos teſtificari.intelligit᷑ in cã ciuili.in cauſa
vᷣo criminali nõ admittũtur mii cum diſtinctõe:que ſup
babita eſt qõne de ꝑpſona accuſatoꝛis.mẽbꝛo.ij. vtrũ ĩfe⸗
rioꝛes poſſunt accuſaꝛe ſupioꝛes. ſ Ad illud aũt qð obij
citur ꝙ bomo nõ pr eſſe teſtis in cauſa ſit ua. doõm ꝙ cũ cle
rici introducũtur teſles ꝓ eccleſia ſua:nõ intelligũt᷑ eſſe
teſtes in domeſtico negocio: vel in ꝓpꝛio: ſed ꝓ eccleſia
que mater eſt omniũ pauperũ.et ratio eſſ: quia cauſa ec
cleſie nõ eſt cauſ. a ſinguloꝝ canonicoꝝ: ſed cauſa xp̃i et
pauperũ ſᷣm ꝙ dicit. xriij. q. ij. Poſtea querendũ eſſet
liae Eeſtit ad bige ſen hbec duckio cõpetentiꝰeter
cum quere iudicioꝝ. iõ ad p
ſens ſilentio peereriear dr ckeeſtu luchciot opꝛe

NMlem bꝛum quintum

Ltimo querit᷑ vtrũ licitũ ſit teſti ꝓ teſtifi⸗
cando becuiaʒ recipe. Ad qð ſic Aug.ad
Aacedoniũ.õ debet iudex vẽdere veꝝ
iudiciũ:aut teſtis verũ teſtioniũ.¶ Jtem
aug. ad eundem. Cũ iudicia et teſtimonia:que nec vera
nec iuſta vendẽda ſunt: iniqua et falſa vendũt᷑: multoſce
eratiꝰ pecuia ſumit᷑: qꝛ ſcelerate qᷓuis a volentibo dat.

——

IlCõtra.iiij.q.iij. Lex canoniʒata.vẽturis ad iudiciũ

1/59

xliuj.

accuſatoꝛẽ vt ab bis ꝑ quos fuerũt poſtulati ſumptus
cõpetenter miĩſtrent᷑ etiã ſi in pecuĩaria cauſa teſtes ſũt
ab alterutra ꝑte pꝛoducẽdi. Sed ad boc reſponſio fa
cilis. Qam aliud eſt ꝓ teſtificatõne munus acciꝑe.alið
ſumptus neceſſarios cipere.pꝛimũ em̃ nephas eſt et pᷣ⸗
uaricatio.vñ dicit beatꝰ greg. Si ſpes muneris ſi ubtꝛa⸗
hit᷑ cõfeſtim a cõfeſſione iuſticie recedũt.vnde acceptio
munerũ pᷣuaricatio eſt veritatis vñ ⁊ p iuſto dicit᷑. Qui
excutit ſuas manus ab om̃i munere ilte in excelſis habi
tabit. et hoc idem intelligit de iudice.ſiẽ habet᷑.xj.q.iij.
vñ Deda ſuꝑ Math. Abijt iudas ad ſũmos ſacerdo⸗
tes et cõſtituerũt illi pecuniã ⁊c. Cum ꝓꝑ muneribo fal⸗
ſum cõtra quẽlibet teſtimoniũ dicũ teq; ꝓfecio qui ꝓ pe
cunia veritatẽ negant: dñm ꝓ pecunia vendunt. Iße em̃
dixit. Ego ſum veritas. Secũdũ do licitũ eſt.ſcʒ ſumptꝰ
neceſſarios ꝑcipeꝛe in pꝛedicto caſi u:cũ opoꝛtet ad locuʒ
remotũ ꝓ teſtimonio ferendo ꝓcedere. nemo em̃ tenet
ꝓꝛijs ſtipendijs militare.Si vᷣo querat᷑ an teneatur re⸗
ſtituere ea que ꝓ teſtimonio ferendo recepit:determina
bitur infra cum aget᷑ de reſtitutionibo.

Nueſtio.xluij.de aduo/
Ertractatis queſti

catis.
onibo circa ꝑſonas que quaſi eẽntiales
ſunt in cõſtitutõe iudicij:ↄnter queren⸗
dũ eſt de pſonis que q̃ſi accidentalit al
ſiſtũt iudicio:vt ex ꝑte indicis aſſeſſoẽs
et officiales. ex ꝑte ꝑtiũ aduocati ⁊ pꝛocuratoꝛes. Cir
ca qð plura querũt᷑. Dꝛimo vtrũ aduocatꝰ teneat᷑ ad iu
ſtũ patrociniũ:et iuriſꝑitus ad iuſtũ cõſiliũ indigẽti cõ
ferendũ.Secũdo vtrũ iuriſ ꝑxitus poſſit vendere iuſtum
conſiliũ et aduocatus. Tercio que requirũtur ad legi⸗
timũ aduocatum.

Mlembꝛum peimum

D pꝛimũ ſic. Ambꝛo.in li.de officijs. ꝛã
dis culpa ẽ ſi te ſciẽte fidelis egeat ſi ſcias
eũ ſine ſumptu eẽ:et famẽ tolerare.erum⸗
nas pꝑpeti ꝗ egere erubeſcit:ſi in cãm ceci⸗

Trit aut captiuitatis ſuoꝝ aut calumnie:⁊ nõ adiuues

grandis culpa eſt iuriſpito miſerabilibo ꝑſonis ſubtra⸗

here iuris cõſiliũ:et aduocato ſubtrabere patrocin iuʒ.

¶¶ Item medicꝰ tenetur pauꝑi languido impẽdere curã
et cõſiliũ medicine:Fᷣm ꝙ dicit beatus ſymacꝰ. Qon eſt
grandis differẽtia vtrũ letũ inferas vel admittas.moꝛ
tem em lãguidis pꝛobat᷑ infligere ꝗ hanc cũ poſſit exclu
ere:nõ excludit.lxxxiij.diſ.ergo pauꝑi oꝑpꝛeſſo iniuſte
tenet᷑ aduocatꝰ impẽdere patrociniũ pari rõne.⸗ Item
dicit lex dei. Exo.xxiij. Si occurreꝛis boui aut aſino ini
mici tui errãti reduc eũ. Sed ſiẽ dic apłus.j. Coꝛꝝ.ix.
NMungd de bobo cura ẽ deo:aut ꝗꝓpt nos vtiq; hoc dicit.
Si ergo boui inimici errãti tenemur ſubueĩre:ergo ml⸗

tofoꝛtius iuriſꝑitus pauꝑi ignoꝛãti tenet ↄſulere. 4 Itẽ

dicit lex in eodẽ. Si videris aſinũ odiẽtis te cecidiſſe ſbᷣ
onere:nõ ꝑtrãſibis:ſed ſubleuabis cum eo.Si eꝛgo op⸗
pꝛeſſo aſino inimici tenet᷑ glibet impẽdere adiutoꝛiuin
Im legis lr̃am:ergo multofoꝛtiꝰ oppꝛeſſo pauꝑi tenebit
aduocatꝰ impendere patrociniũ ad tenẽdã cam. ð
abſolute cõcedendũ ẽ. Tenẽt᷑ em̃ miſerabilibo ꝑſonis qᷓ
nõ habẽt ꝗd tribuãt:⁊ ꝓpt defectũ conſi ilij ⁊ patrocinij
amittũt cas ſuau:et grauãt᷑ iniuſte:legiſi ꝑiti ↄſiliũ:⁊ ad
uocati patrociniũ.et h̊ ꝑ legẽ qua tenẽt᷑ ſubuen ire indi⸗
gẽti: ꝑ legẽ naturalẽ et euãgelicã q̃ dr AMath. vij. Que⸗
cũq; vultis vt faciãt vobis hoĩes facite illis.

Mlembꝛum ſecundun

Onſequẽter querit᷑ vtꝝ officiales aſſeſſo⸗
res et qduocati poſſint pꝛo ↄſilio iuris ſeu
dictamie ⁊ patrocinio pecuĩaʒ reciꝑe.Ad
quod ſic.Symonia eſt ſtudioſa voluntas

rU

emendi vel vendendi ſpũale. Si ergo cõſiliũ iuris ſeu di
ctamẽ et patrociniũ ſpũalia ſunt:hec vendere vel ꝓ iſtis
pecuniã ſumere ſymoniacũ erit.¶ Iteʒ m augad Ma
cedoniũ.Non debet iudex vendere iuſtũ iudiciũ:nec te⸗
ſtis verũ teſtimoniũ.ergo nec aduocatꝰ poterit vendere
iuſiũ patrociniũ:vel iuriſꝑitus iuſtũ cõſiliũ.ꝓbatio.ſi⸗
cut em̃ iuſtũ iudiciũ iudici ⁊ verũ teſtimoniũ teſti ẽ gra⸗
tis cõceſſum a deo:et ideo gratis impendẽdũ.iuxta illð
p̃ceptum Aldath. x. Gratis accepiſtis:gratis date.Silꝛ
iuſtũ patrociniũ aduocato:et iuſtũ conſiliũ legiſperito.
Contra.Gꝛeg. Juſtũ eſt vt illi cõſequãtur ſtipẽdium
qui ꝓ temꝑe ſuũ ↄmodare reꝑiunt᷑ obſequiũ.ꝗᷣ cum ad⸗
uocati et aſſeſſoꝛes ſuũ cõmodẽt obſequiuʒ:iuſtũ erit vt
cõſequãtur ſtipẽdiũ.. Itẽ Aug. Sunt pſone inferioꝛis
loci que ab vtraq; ꝑte ñ inſolẽter accipiũt: ſic officialis
cui admouet᷑ officiu.etẽ in epła ad Aacedoniũ.¶ Itez
aug.ad eundẽ.Qõ ideo debet iudex vendere iudiciũ aut

teſtis teſtioniũ: qꝛ vẽdit aduocatꝰ iuſtũ prociniũ:et iu⸗

riſꝑitꝰveꝝ ↄſiliũ. Reſpõ.ſᷣm aug.ad ¶Maceð.dðm de

ꝑſonis ĩferioꝛis loci vt officialibo ⁊ aſſeſſoꝛibo ⁊ aduoca

tis:q; nõ inſolẽter tales ꝑſone accipiũt:⁊ ab his extoꝛta
ꝑ immoderatã impꝛobitatẽ repeti ſolẽt.data ꝑ toleꝛabi
lem ↄſuetudĩem nò ſolẽt:magiſq; repᷣhendimꝰꝗq talia in⸗
uſitata repetierũt ꝙᷓ ꝗ ea de moꝛe ſumpſerũt.qm neceſſa
rie ꝑſone rebo hũanis vel mutant᷑ hmõi ↄmodis vł tenẽ
tur. ¶ Diſtiguimꝰ ergo circa officiales. Aut em̃ habent
certũ ſtipẽdiũ ſibi aſſignatũ aut nõ habẽt. Si habẽr ni⸗
hil oĩno poſſunt reciꝑe ſicut dicit aug.ð verbis dñi.ſuꝑ
illud luc.iij. Leminẽ ↄcutiatis ⁊c᷑. Quicũq; ſlipẽdia pu⸗
blica de certo cõſequit᷑.ſi amplius querit: tanqᷓ calũnia
toꝛ et cõcuſſoꝛ Johis ſnĩa cõdemnatuꝛ. Si vᷣo nõ habet
diſtingnẽdũ.q ſᷣm cõſuetudiem et moꝛẽ reciꝑe pt.ꝑ im⸗
moderatã vᷣo impꝛobitatẽ nõ poterit licite.ñ aug.
extoꝛta p ĩmoderatazʒ impꝛobitatẽ ab his repeti ſolent.
Circa aſſeſſoꝛem vo et aduocatũ diſtinguit᷑ q modera/
tum ſalariũ reciꝑe poſſunt licite.immoderatũ non pñt.
Aoderatũ aũt ſalariũ attẽdi debet ꝑ cõſideratõʒ q̃tuoꝛ
Pꝛimũ eſt quãtitas cauſe.Secũdũ laboꝛ.Terciũ ſcien
tia in aſſeſſoꝛe et facũdia in aduocato. Quartum cõſue⸗
tndo regionis. Secundũ hoꝝ q̃tnoꝛ cõſiderationẽ ſala
riũ maius vel minus debet taxari.Siẽ em̃ dicit beatus
leo.lxi.di. Pꝛo laboꝛibo multis.ꝓp moꝛibo caſtis.ꝓ acti
onibo ſtrenuis pꝛemiũ debet᷑.Et iterũ ſicut dicit ler ca⸗
noniʒata. Arcent᷑ a ꝓfeſſione aduocatoꝝ ꝗ cũ gꝛaui dã
no litigatoꝛis ⁊ depdatõne potẽtes inueniunt᷑.Qota tñ
ꝙ poſtꝙ cã incepta eſt nullũ pactũ dʒ aduocatꝰ facẽ cuʒ
litigatoẽ:ᷣm ꝙ dr ĩ canone.i õ licet aduocato vlli ↄtra
ctũ inire cũ eo litigatoꝛe:quẽ in ꝓꝛiã recepit fidem:nec
ex induſtria iurgiũ ꝓtrahere. Ad illud ergo qð obijci
tur pꝛimo.ꝙ iuſiũ cõſilin et patrociniũ res ſpũales ſunt
dom ꝙ verũ eſt ſm ſe cõſiderata: tñ laboꝛ in diſceptãdo
in diſputãdo de his qᷓ ꝑtinẽt ad iuris cõſiliũ et ad cauſe
patrociniũ coꝛꝑ alia ſunt.Et iõ rõne iſtoꝝ dicit aug.q
aduocatus pt vendere iuſtum patrocinium et legiſperi
tus iu ſtũ cõſi liũ.Si aũt ſine laboꝛe poſſet legiſꝑitus re
ſpondere petenti cõſiliũ:nõ eſt aliqua ratio quaꝛe poſſit
reciꝑe:immo qð gratis accipit debet gratis dare ſᷣm ꝗ;

dicit᷑ Math.x. Gratis accepiſtis gꝛatis date. Ad illð

vo qð obijcit᷑ de indice et teſte:qui nihil pñt reciꝑe:pꝑari
rõne nec aduocatus nec legiſꝑitꝰ.reſpondendũ.ꝙ nõ eſt
ſimile.i Ic ſicut dĩc aug.adð Macedoniũ.Judex⁊ teſtis
int᷑ vtrãq; ꝑtẽ ad examẽ adbibẽt᷑. Juriſꝑitꝰvᷣo ⁊ aduoca
tus ex vna pte ↄſiſtũt:et iõ nõ dʒ iudex iuſtũ vendere iu⸗
Diciũ:aut teſtis verũ te ſtimoniũ:licet aduocatꝰ vendat
patrociniũ iuſtũ:aut legiſpitus iuſtũ ↄſiliũ. ¶ Si autez

obijc iat᷑ q officialis aut aſſeſſoꝛ Im hãc rõnẽ nõ pñ⸗t re⸗
ciꝑe ſalariũ:qꝛ adhibẽt᷑ ad examẽ iudicij int vtrãq; ꝑtẽ.
doðm ꝙ nõ debẽt acciꝑe ſalariũ ſiẽ pᷣciũ iudicij vel exami⸗
nis:ſ̊ ſolũ ſicut ſtipendiũ laboꝛis.inxta illud Math.x.

Dignus eſt oꝑarius mercede ſua.

Membꝛumtercium

Einde queritur que requirũtur ad legiti⸗
mum aduocatum. Ad qð bꝛeuiter notan⸗
dum:ꝙ requirũtur ad officium legitimũ
aduocati ꝑſona congrua. cauſa iuſta.mo⸗

dus debitus affectus pius. Circa pſone cõgruitateʒ

tebet cõſiderari bonitas.ſtatus.gradus. officium. Ipt᷑

xefectum bonitatis ꝓhibent᷑ infames. heretici.pagani

excoĩcati.vñ.iij.q:vij. Infames nõ poſſunt eſſe ꝓcura⸗
toꝛes vel cauſaꝝ patroni. Et iterũ.iij.q.j. dicit cõciliũ.
om̃es infamie maculis reſperſi.i.hiſtriones aut tur
pitudinibo ſubiecte ꝑſone.heretici etiã ſeu pagani ab ac
cuſatõne ꝓhibent᷑pꝛobibent᷑ pari rõne et ab aduocatio
ne. 4 Item Apter defectum ſtatus pꝛobibentur mona⸗
chi. vnde dicit Eugeniꝰ.xvj.q:j. Placuit noſtro cõmu⸗
ni concilio nullus monachus pꝛo lucro terreno nephan
diſſimo aufu de monaſterio exire pꝛeſumat.et ſequitur.
NMeq; in quibuſcũqʒ negocijs ſeſe implicari:ſit clauſtro
ſuo contentus.quia ſicut piſcis ſine aqua caret vita:ita
ſine monaſterio monachus.ſedeat itaq; ſolitarius et ta
ceat:quia mundo eſt moꝛtuus: deo aüt viuus.agnoſcat
nomẽ ſuum. monos em̃ grece latine vnus achos triſtis
inde monachus dicitur.i.vnus et triſtis. Sedeat igituꝛ
triſtis et officio ſuo vacet. Ex hoc intelligitur ꝙ nõ pñt
eſſe aduocati monachi niſi foꝛte in cã ſui monaſterij. et
hoc abbate im ꝑante:ſicut dicit decretalis Inno.extra
e poſt l. c. j. Et idem intelligit᷑ de regularibo canonicis
ſicut dicit᷑ ibidẽ. ¶ Itẽ ꝓpter ydoneitatẽ gradus pꝛobi⸗
bent᷑ clerici in ſacris oꝛdinibo cõſtituti:et etiã in minoꝛi
bus beneficiati.et hoc coꝛam iudiee ſeculari.vnde dicit
conciliũ lateroneñ.Clerici ĩ ſubdyaconatu in oꝛdinibo
etiã minoꝛibo ſi beneficijs eccleſialſticis ſuſtentẽt coꝛam
iudice ſeculari in negocijs ſecularibus aduocati fieri ñ
pꝛeſumant:niſi ꝓpꝛiam cauſam vel ſue eccleſie fuerint
ꝓſecuti:aut pꝛo miſerabili bo ꝑſomis foꝛte que ꝓpꝛias
cãs adminiſtreꝛe nõ poſſunt.er de poſtł. Coꝛam vo iudi
ce eccleſiaſtico dicũt nõ eſſe ꝓhibitos ab aduocatõe ni⸗
ſi ſacerdotes ſolos.Vlñ decretalis greg.x.· Cum ſaceꝛdo
tis ſit nullis nocere:omibo velle ꝓdeſſe:nõ niſi ꝓ ſeipo
et eccleſia ſua:vel ſi neceſſitas ĩmineat ꝓ ꝑſonis cõiun⸗
ctis vel miſerabilibo ſibi eſt licitũ poſtulare.(¶ Itez pꝛo⸗
pter diſtinctionẽ officij ꝓpibetur iudex qꝛ ſicut dicit be⸗
atus Damaſus. Aceuſatoꝛes ⁊ iudices nõ idem ſunt:bᷣ
ꝑ ſe accuſati.ꝑ ſe ſudices.ꝑ ſe teſten.per ſe accuſatoꝛes.
vnuſqſq; ĩ ſuo oꝛdie. Uduocatꝰ at ſtat ĩ cã aut ꝓ ꝑte ac⸗
cuſatoꝛis: aut ꝓ parte accuſati.et hec diſtinctio hẽt ſᷣm
canones. Mota tñ ſᷣm legẽ bumanã canoniʒataz. ff. ti.
e poſi. diſtinctionem aliam. Quidam em̃ ꝓhibentur
omnino poſtulare.vel pꝛopter etates minoꝛes.xviij. an⸗
noꝝ vel pꝛopter caſum vt ſurdus qui pꝛoꝛſus non audit
Alij ꝓhibent᷑ ne ꝓ alijs poſtulent vel ꝓpter ſexum vt fe⸗
mine. vel ꝓpter caſum vt vtroq; lumme oꝛbati: vel ꝓpter

notam infamie et turpitudinis. his perſonis pꝛo ſe alle

gare permittitur. ꝓ alijs poſiulare ꝓhibet᷑:niſi foꝛte ꝓ
certis perſonis:vt ꝓ parentibo pꝛo liberis.pꝛo fratꝛibo
et ſoꝛoꝛibo et hmõi:que determmantur a iure.iij.q/vij.
Hec igitur ſunt attendenda qtum ad congruitatem per
ſone. Ex pte cauſe regrit᷑ iuſticia vt nõ foueat cauſaʒ
iniuſtã. vnde habetur Leuit᷑.xix. on facies qdð iniquũ
eſt. et eccleſiaſtici.iiij. Pꝛo iuſticia agoniʒare. Erx ꝑte
modi debiti requirit᷑ iuſtus oꝛdo.et modeſius ſermo.vt
nõ ꝓducat falſos teſtes vel ſuboꝛnatos: nec falſa inſtru
menta: nec allegare leges falſas:ſed faciat ſicut pꝛecipi⸗
tur iuſte qð iuſum eſt exequeris.in quo pꝛecipitur in⸗
ſtus oꝛdo. ¶ Item modeſtus ſermo requiritur ſᷣm ꝙ pᷣci
pitur. xxviij· e ccleſiaſtici. Nurũ et argentũ tuum coõfla:
et verbis tuis facito ſtateram:et frenos oꝛi tuo rectos.
et attende ne foꝛte labaris ĩ lingua. Itẽ eccliaſtici.xxij.
pꝛopter hoc dicit. Quis dabit oꝛi meo cuſtodiam ⁊ ſuꝑ
labia mea ſignaculum certum: vt non cadam ex ipſis et

—-

—
* 2

Nueſtio
labia mea ꝑdant me. Atem requirit pᷣter p̃dicta affe⸗
ctus pius.vt ſcʒ paupes 7 pupilios opꝓpꝛeſſos tueantur
Fm ꝙ pᷣcipitur yſa.j. Subuenite oꝑpꝛeſſo. defegite vidu
am. Inde ẽ ꝙ pcipit᷑ in legè exo.xxiij. Si videris aſinũ
odientis iacere ſub onere:nõ ptrãſibis ſed ſubleua bis
cum eo. Si ergo hec lex ſeruabat᷑ in aſino odientis op⸗
pꝛeſſo:multomagis erit ſeruãda in ꝑſona pauꝑis:vł pu
pillo ꝑ iniuriã oꝓpꝛeſſo.Ex hac igit lege tenet᷑ aduoca⸗
tus oppꝛeſſum pauꝑem releuare. Sic igit᷑ terminat᷑ hec
pars in qua agitur de ꝑſonis que cõſtituuntur in iudi⸗

Dueſtio. xlv. de pꝛoceſſu
iudicij. —
Rdinis conſequẽ/

tia requirit inquireꝛe de ꝓceſſu iudicij
ꝓpter quod datur lex Leuit᷑.xix. Juſte
iudica:ꝓꝓximo tuo nõ facies qð iniquũ
eſt:nec iniuſte iudicabis. Et ĩ põ. Juſte
iudicate filij hoĩm. in quibo maiĩfeſie ꝓceſſus debitus iu
dicioꝝ pᷣcipit᷑:et iniuſtus ſeu indebitꝰ ꝓhibet᷑. Pꝛeter
aũt p̃dictae ↄditões que tacte ſunt circa ꝑſonas iudicis
rei.et actoꝛis.et teſtis que ꝑtinẽt ad debitũ ꝓceſſum iu⸗
dicij.inquirẽda ſunt iſta. Oe triplici ꝓceſſu iudicij. De
oꝛdine ꝓceſſus iudicij. De ingꝗſitõnibo et purgatõnibo.
De cõfeſſioĩbo.De ꝓbatõnibo in generali. Spsliter de
ꝓbatõne ꝑ teſtes. De ꝓbatõne ꝓpter pᷣſumptõem.

Mlembrum pꝛimum

Rimo de triplici ꝓceſſu iudicij dic Inno.
terciꝰ ĩ cõcilio generali.Ad coꝛrigẽdos ex
ceſſus:vt de notoꝛijs exceſſibo tacẽat᷑:tribo
modis pt ꝓcedi.ꝑ accuſatõem.denũciatio
nem.et inquiſitõem. Et tñ in om̃ibo diligẽs adhpibeatur
cautela:ne foꝛte ꝑ leue cõpendiũ ad graue diſpendiũ ve
niatur. Sicut accuſatõem legitimã ꝓcedere tebʒ inſcri
ptio:ſic denũciatõem caritatiua amonitõ:et inquiſitõʒ
clamoſa inſinuatio pᷣuenire.¶ Sed querit᷑ in pꝛimis ex
quibo ſanctionibo dine legis accipit᷑ iſte triplex ꝓceſſus
i A ſic dic Hiero.ſiẽ illð qdð introducit᷑ ad ꝓbanduʒ fi
dem nõ habet robur niſi ex teſtamẽto nouo vel veteri de
riuet᷑:ita nec iudicialis ſanctio auctoꝛitatẽ videt᷑ habeꝛe
niſi ꝑ nouã vel veterẽ legẽ ↄfirmet᷑.¶¶ Itẽ qua rõne iſte
triplex iudicij ꝓceſſus diſtinguit᷑ merito dubitat᷑.Lam
iuriſꝑiti diſtiguũt ſic.ꝙ ĩ accuſatõe agit᷑ ad degꝛadatõʒ
et iõ accuſatoꝛ debet ſe obligare ad talionẽ. vñ ꝓpter hoc
dicit IOnno.ꝙ accuſatõʒ pᷣcedat legitima inſe criptõ. Iteʒ
in denũciatõne agit᷑ ad pnĩam coꝛrectõʒ.⁊ iõ debʒ pꝛe
cedere caritatiua admonitio. Itẽ in inqñtõe agitur ad
amotionẽ ab admiſtratõe.Sʒ qꝛ in pᷣlatis marie eẽt pi⸗
culoſũ:ſi quecũqʒ delatio ad nittẽt᷑iõ inqſitõʒ dʒ pᷣcedẽ
clamoſa ĩſinuatio:vt ſiẽ dic Inno.falſe et maligne cꝛimi
natõi ianua pcludat᷑. ¶ Sʒ obijcit. Bicit em btus aug.
ĩ indicijs ſeu plectẽdo ſeu ignoſcẽdo h̊ ſolũ bene agit
vt vita hoĩm coꝛrigat᷑.ꝗᷓ ĩ ꝓceſſu accuſatõnis male agit
niſi agat᷑ ad coꝛrectionẽ.õ ergo ↄueniẽter diſtin guũt
ꝓceſſus denũciatõis 7 accuſatõis:qꝛ ĩ ꝰno agit᷑ ad coꝛre
ctõem:ĩ alio ad degradatõʒ. ¶¶ Itẽ dubitat᷑ ſi i ngſitõem
dz pcedere clamoſa inſinuatio.ᷓ inqꝗſitõʒ videt᷑ pcedere
nüciatio. Qõ em̃ videt᷑ differre clamoſa iſinuatõ 2 de⸗
nũciatio.ᷓ in ꝓceſſu inqſitõis includit ꝓceſſus denũci⸗
atõis. Ytẽ qrit᷑ q;t ad ꝗ ĩtelligat᷑ iſinnatio clamoſa.
NMam ſi itelligat cuq; mõ. ad voces vulgi dʒ pᷣlatus
deſcẽgere ad ingſitõʒ: cũ tñ dicãt iura.ꝙ voces vulgi va
ne ſunt. Rñſio.ad pꝛimũ:ꝙ iſte triplex ꝓceſſus iudi⸗
cij accipit᷑ ex legibo noui et veteris teſſa mẽti. Pꝛoceſſus
inqſitõnis ex Luc.xvj.vbi dicit᷑ de villico defamardeſt
apud oñm ſuũ.q̃ſi diſipaſſet bona illius:cui dirit dñs.
NQuid hoc ẽ qdð audio de te.redde rõem villicatõis tue.

Et ex li. geñ. xviij. vbi dicit.Clamoꝛ ſodomoꝝ ⁊ gomoꝛ⸗

— —

X ſu ſ„ Dea: Snan*

xlv.

reoꝝ multiplicatꝰ eſt:deſcendã et videbo vtrũ clamoꝛeʒ
qui venit ad me ope cõpleuerint. Ex ꝗbo maifeſte ꝓbat
nõ ſolum cũ ſubditus: verũetiã cum platus excedit.
ſi ꝑ clamoꝛẽ et famã ad aures ſi uꝑioꝛis ꝑuenerit:dʒ coꝛã
eccleſie ſenioꝛibo veritatẽ diligẽtiꝰ pſcrutari. vt. ff.ſi rei
popoſcerit qualitas canonica diſtrictio culpa feriat de⸗
linquẽtis.¶ Itẽ ꝓceſlꝰdenũciatõis accipit᷑ ex lege Leui.
v. vbi dicit᷑. Nima que audierit vocẽ iurãtis: teſtiſq; fue
rit ꝙ vidit aut cõſcius ẽ:niſi indicauerit poꝛtabit inig⸗
tatem ſuã:ſuꝑ quẽ locũ dĩc aug.ꝙ indicari debet ei ꝗ pt
ꝓdeſſe.et nõ obeſſe.cũ ſcx eſt tale crimẽ:de quo aligs
eſſe teſtis. qð dicit ler teſtiſq; fuerit ⁊c. Et iſta indicatõ 4 ☛☚„
eſt denunciatio qᷓuis iſtud babeat dubitatõem ſic infra
dicet. ¶ Item iſte ꝓceſſus accipit᷑ manifeſte ex Math.
xviij.vbi dicit᷑. Si peccauerit in te frater tuꝰcoꝛripe eu—3
iter te et ipᷣm ſolũ.ſi nõ te audierit adhibe vnũ vł duos.
ꝙ ſi eos nõ audierit dic eccleſie.¶ Item ꝓceſſus accuſa

tõis ey lege accipit᷑. Deut᷑.xxv. Si cã fuerit inter aliqs

et interpellauerint iudices quẽ iuſiũ eſſe ꝑſpexerint illi
iuſticie palmã dabũt:quẽ impiũ cõdemnabũt impieta⸗
tis. ¶ Ad ſecũdũ vo qð querit dõm. ꝙ ꝓceſſus pᷣdictus
diſtinguit᷑ ſic. In ingſitõe em ꝓcedit᷑ ad coꝛrectõʒ er of⸗
ficio ſeu auctoꝛitate iudicis.Iñ Inno.terciꝰ.Denũciã
te fama vel deferẽte clamoꝛe pꝛelatus officij ſui debium J
exequat᷑ deſcẽdendo.ſcʒ ad ingſitõz.¶ In denuciatõe v) 2
et accuſatõe ꝓcedit᷑ ad coꝛrectõem.ſ̊ ex al rert riatone
que fit dupliciter.vel ad coꝛrectõʒ ſᷣm ſeueritatẽ iuſticie
qualis dʒ eẽ in accuſatõe.vel ad coꝛrectõem pᷣm affectũ
miſcdie:q̃lis dʒ eẽ ĩ denũciatõe.Et indeẽ ꝙ accuſatoꝛ qꝛ
coꝛrectõem queꝛit:ſm ſeueritatẽ obligat ſe ad talioneʒ.
denũciatoꝛ dᷣo non:qꝛ coꝛrectionẽ intendit ſm miam ſeu
pietatẽ.¶ Pꝛeterea ĩ inꝗſitõe ↄſiderat᷑ diſcretio verita⸗
tis.in denuciatõne affectus caritatis.ĩ accuſatõe terroꝛ
ſeueritatis. Scoõm hoc ergo dom.qꝙ ĩ hoc triplici ꝓceſſu
ſemꝑ intendit᷑ coꝛrectio delinquẽtis ſi ſit oꝛdiatus ꝓceſ
ſus.q:¶ Ad terciũ dõm.ꝙ clamoſa inſinuatio ⁊ denucia⸗
tio differũt.nã denũciatio fit ꝑ determinatã et certã ꝑſo
nam.Clamoſa vᷣo inſinuatio indeterinĩate ꝑ famã. vñ
ſiẽ in ꝓceſſu denũciatõis ꝑſona denũciãtis eñi loco accu
ſatoꝛis.et in ꝓceſſu accuſatõis ꝑſona accuſantis ẽ loco
actoꝛis:ita ĩ ꝓceſſu ingſitõis loco auctoꝛis eſi fama ſeu
telatio clamoꝛis.vñ dic Inno.terciꝰ. O. in ingſitõe eſi
idem actoꝛ et iudex. Sʒ denũciãte fama vel deferẽte cla
moꝛe pᷣlatꝰ officij ſui debitũ exequat᷑. Ex hoc igit᷑ pʒ q;
ꝓceſſus inꝗſitõis nõ includit ĩ ſe ꝓceſſũ denũciatõnis.
Ad vltimũ vᷣo dõm.ꝙ clamoſa inſinuatio nõ intelligẽ
Fm voces varias vulgi.ſed ſᷣm voces ꝑſonaꝝ grauiũ et
boneſtaꝝ.vñ Inno.terciꝰ.Si exceſſꝰ ꝑ clamoꝛẽ ⁊ famã
ad aures ſuꝑioꝛis ꝑuenerit:nõ quidẽ a maliuolis ⁊ ma
ledicis:hᷣ a ꝓuidis et honeſtis:nec ſemel tm̃ ſed ſepe qð
clamoꝛ inuit Geñ.xviij.et diffamatio manifeſtat Luc.
xvj.dʒ coꝛã ecclie ſenioꝛibo vitatẽ diligẽtiꝰ ꝑſe crutari.

Mlembꝛum ſecundum

Ecundo querit᷑ de oꝛdine ꝓceſſus iudicij.
Circa qð notandũ eſt.ꝙ variat᷑ oꝛdo mul
tipliciter. Aut em̃ factum eſt notoꝛium et
euidens:aut latens.Si euidensẽ:tũc ꝓce
dit᷑ in iudicio ſine accuſatõe accuſatoꝛis: ſicut declara⸗
tum eſt ſupꝛa queſtione de officio iudicis. vtrum poſſit
iudex ſine accuſatoꝛe iudicare.Si vo factum ſit latens:
pꝛoceditur oꝛdine pꝛius determinato. Quia aut defer⸗
tur crimen ꝑ clamoꝛem fame.et tunc ſicut ſupꝛa dictuʒ
eſt.pꝛoceditur oꝛdine inquiſitionis. Aut defertur per
actionem determinate perſone.et hoc vel ſᷣm viam cari
tatis:et tunc pꝛoceditur ꝑ denunciationem quam pꝛece
dere debet caritatiua admonitio.Aut ſᷣm viam ſeueri⸗
tatis.et tunc pꝛoceditur ꝑ accuſatõem:quam debʒ pꝛe⸗
cedere inſcriptio.Vliam ergo denunciationis relinqui⸗
mus inquiſitioni ſequẽti.cum de pꝛeceptis euangelicis
agetur:quia ibi pleniꝰ poteſt inquiri.iã vᷣo inꝗſitõis

õä
7

RKrr

2 2

determinabimꝰ in ſequẽtibo:qꝛ ipᷣa ꝓpꝛie accipit᷑ ex lege
Aldoyſi.ſilr et accuſatõis. In pñti tñ generaliter de
oꝛdine iudicij querit᷑.in quo ſcʒ conſtituit᷑ actoꝛ.reus et
iudex.am ᷣm hũanas ſanctões et canones. oꝛdo iu⸗
diciarius ſic diſpoſitꝰ eſt:vt pꝛimo actoꝛi determinetur
requiſitio iudicis.ſecũdo deteꝛminet᷑ auctoꝛitas iudicis
Tercio ſequat᷑ citatio rei et punitio cõtumacis.quarto

cõcedant᷑ exceptiones.quito cõcedant᷑ recuſatões.ſexto

foꝛmet᷑ libellus.ſeptimo determinẽt᷑ ſatiſdatões.octauo
cõcedunt᷑ dilatõnes.nono ſequit᷑ litis cõteſtatio cũ iura
mento ð calũnia.Deinde vo ſequũt᷑ ꝑtiũ interrogatões

et ſi reus negat introducũt᷑ ꝓbatões.ꝗbo examĩatis ſen

tentia fert.et videt᷑ iſte oꝛdo multiplicit peccaẽ. Pꝛimo
qꝛ fere om̃ia que antecedũt interrogatõem partiũ nõ de
terminantur ĩ iure diuino.et tñ ibi pꝛecipi᷑.Nõ addes

gcẽᷓ vel minues ad verba:que ego loquoꝛ.deut᷑iiij.¶ It
iſta que pꝛecedũt anteqᷓ; poſſit diſcuti veritas: differt᷑

iuſticia:et frequẽtiſſime impedit᷑: vt videat᷑ fere in oĩv⸗

cauſis impletũ illð y ſa.lix. Cõuerſum eſt retroꝛſum iu⸗
diciũ et iuſticia longe ſtetit:qꝛ coꝛruit in platea veritas
et equitas nõ potuit ingredi.¶ Itẽ cum lex dei plena ſit
et ꝑfecta.vñ deut.iiij.d. Hec eſt nr̃a ſapia et intellectꝰ
coꝛã populo.et ſequit᷑.q̃ ẽ alia gẽs vt babeat inſta indi⸗
cia et vninerſam legẽ.ergo ad om̃e iudiciũ terminandũ
ſufficiũt pᷣcepta iudicialia dei.ſuꝑfluere igit᷑ vident᷑ pce⸗
ntia:et ad nocumentũ introducta.¶. Stẽ vnde habue⸗
rũt bomĩes ꝙ ſupꝛa diuinas leges poſſent alias leges
cõdere.iQam in ps.ꝑ repꝛobatõem de antixpᷣo dꝛ. Con
ſtitue dñe legiſlatoꝛẽ ſuꝑ eos.ſciant gentes qm homĩes
ſunt. KReſpõſio.dðm ꝙ qued introducũt᷑ ad oꝛdiem
iudiciariũ ꝓpter neceſſitatẽ.quedã ꝓpter vtilitatẽ.q̃dazʒ
ad repellenda iniꝗtatem. Pꝛopter neceſſitatẽ oꝛdis iu⸗
diciarij introducunt᷑ ea ſine quib nõ poteſt iudiciũ ter⸗

minari.et hec determinant᷑ in lege diuina.vt in pparato

rijs ad iudiciũ requiſitio iudicis et auctoꝛitas iudicis:
et citatio rei cum pena cõtumacis.Oe requiſitione iudi
cis dicit᷑ deut.xvij. Si difficile et ambiguũ iudicium eſſe
ꝑſpereris:venies ad ſacerdotes leuitici geneꝛis ad iudi
cem ꝗ fuerit in loco quẽ elegerit dñs.Et exo.xviij. Cuʒ
acciderit aliqua diſceptatõ veniãt ad me inter eos ⁊t iu
dicẽ.Eſt aũt neceſſaria requiſitio iudicis:qꝛ nullus pt
eẽ iudex in ſua cauſa.De auctoꝛitate vo iudicis hẽtuꝛ in
xvj.deutr. Judices et magiſtros cõſtitues in poꝛtis tuis
⁊c̃. Auctoꝛitas vᷣo eſt ex ipᷣa ↄſtitutõe: ſm ꝙ dẽ ad heb.
v. emo ſibi ſumit honoꝛẽ ⁊c̃.et ex iuriſdictõis det᷑mia
tione. ſm determinatũ locũ.vñ dicit᷑ deut.xvj. In oĩbo
poꝛtis tuis ⁊ ꝑ ſingulas tribo tuas vt iudicẽt populum.
BDe citatõne vo rei et pena ↄtumacis hẽtur nũeri.xvj.
Aiſit moyſes et vocauit Dathan et abyꝛon citãdo eos
vt cõparerent coꝛã ipᷣo in iudicio.ibi etiã expꝛimit᷑ cõtu
macia qua dixer̃t.nõ venimꝰ.et ſequit᷑ pena grauiſſima
qua ad ſnĩam ANoyſi abſoꝛpti ſunt a terra.Citatio aũt
neceſſaria eſt:qꝛ nullus abſens niſi ꝑ contumaciã debet

iudicari.ſiẽ ſupᷣ dictũ eſt..¶ Itẽ in ꝓgreſſu iudicij neceſſa

ria ſunt interrogatio ꝑtium introductio ꝓbationũ.dil⸗

finitio cãꝝ. Inquiſitio neceſſaria eſt ad ſciendaʒ ꝑtium
intentõʒ. Pꝛobatio ad veritatis diſcuſſionẽ. Diffinitio

ad cauſe terminatõem Fᷣm ꝙ dicit᷑ deut. xvij. Cum audi
eris trãſgrediẽtes pactũ et inquiſieris diligẽter:et verũ
eſſe repereris:educes ad poꝛtã ciuitatis ⁊c.ibi etiã ſeꝗt᷑
In oꝛe duox vel triũ ſtabit ome verbũ. ¶ MPMꝛopter vtili
tatẽ vᷣo et ad repellendã iniꝗtatẽ nõ diſcoꝛdantia a lege
ci introducta ſunt ᷣm canones et hũanas leges.quedã
in fauoꝛẽ actoꝛis.quedã in fauoꝛem rei.quedã in ſuffra
Giũ vtriuſq;. In fauoꝛẽ em̃ actoꝛis introducit᷑ modꝰ reꝗ
ſitõnis iudicis:et locus et auctoꝛitas iudicãtis.modus
eitatõis et punitio cõtumacis.que tria quis poſſunt ex⸗
trahi a iure diuino:tñ modificant᷑ a iure hũano. In fa⸗
uoꝛem vo rei introducũt᷑ exceptõnes.recuſatões.libellꝰ
Exceptõnes que elidunt actionẽ actoꝛis pꝛincipalit cõ/
tra malignitatẽ voluntatis. Recuſationes que ſunt de⸗

clinationes iudicis pꝛopter ſuſpitionem oppoſitam con
ta oppꝛeſſionẽ poteſtatis.Libellus qui cõtinet intentio
nem actoꝛis:ne poſſit poſtea ĩmutare cõtra ꝑuerſitatem
veritatis. In ſuffragiũ vᷣo actoꝛis et rei introducuntur
ſatiſdationes. dilatõnes.et in litis cõteſtatõne de calũ⸗
nia iuramentum. Satiſdatõnes que dant᷑ a reo et a pꝛo
curatoꝛibo actoꝛis et rei ꝙ vſq; ad finem litis ꝑmaneat
cõtra iniuſtã declinatõem iudicij. Dilatõnes que pꝛinci
paliter dant᷑ ad deliberandũ cõtra pcipitatõem conſilij.
Juramentũ de calumnia quo iurant partes ſe nõ aimo
calumniandi agere vel reſpondere ↄtra ꝑuerſitatẽ doli
Ao illud quod pꝛimo obijcitur.dicendum ꝙ qᷓuis hec
nõ determinent᷑ in iure diuino.tamen quia ſut conſona
iuri diuino et ad conſeruationem iuſticie:auctoꝛitatem
recipiunt a iure diuino cum per legem pꝛecipitur leuit.
xix. Juſte iudica pꝛoximo tuo. Ad ſecunduʒ vo quod
obijcitur. ꝙ pꝑ iſta contingit veritatez iuſticie impediri.
dicendumi ꝙ hoc non eſt ey aceu pꝛedictarũ conſtitutio⸗
num:ſed eſt ab vſu iniquoꝝ: ꝓ quibo dicit᷑ yſa.j. Qũo
facta ẽ meretrix ciuitas fidelis plena iudicij iuſticia ha⸗

bitauit in ea.nũc gũt homicide argentum tuum verſum

eſt in ſcoꝛiam:vinum tuum mixtum eſt aqua.¶¶ Ad terci

um dom g lex dei ſuffieiens eſt ad omia que ſunt neceſ⸗

ſaria: tamen quia eſt infinita hoim malicia: ideo miſter
legis reliquit ſtatuere et determĩare que ſunt expedien⸗
tia. vñ deut. xvij. Qui ſuꝑbierit nolens obedire ſacerdo
tis imperio et decreto iudicis moꝛiet᷑.¶ Ad quartũ di⸗
cendũ ꝙ miſtri legis cum miniſteꝛio recipiunt poteſtatẽ
eondendi leges de his que expediunt iuſticie.vn ꝓuer.
viij. dicit dina ſapia. Per ine reges regnant: et legum
conditoꝛes iura decernunt. .

iembrum tercium

Onſequenter querendũ eſt de inquiſitõni
bus et purgatõibo. quo aũt oꝛdine ſit a p⸗
lato inqſitio facienda:ex pᷣdictis maĩfeſtũ
eſt. Inqſitõem em̃ debet clamoſa inſinua⸗
tio pᷣuenire ſᷣm ꝙ dicit geñ. xviij. Clamoꝛ ſodomoꝝ veĩt
ad me. et deut. xvij. Cum reꝑti fuerint vir et mulier qui
faciunt malum in cõſpectu dñi et trãſgrediunt᷑ pactum
il lius:et boc tibi fuerit nunciatũ:cum audieris inꝗres
diligẽter. ¶ De purgatione aut notandũ eſt.ꝙ purgatõ
eſt & obiecto crimĩe innocẽtie oſtẽſio. Vnde ſicut inꝗ⸗
ſitio ꝑtinet ad p̃ᷣlatum:ita purgatio ad reum. Purgatõ
nis aũt due ponuntur ſpecies.canonica ⁊ vulgaris. Ca
nonica eſt que fit ꝑ iuramentum et bonoꝝ teſtimoniũ.
vulgaris ẽ que a vulgo ẽ inuẽta vt ferri candentis.aque
feruentis:et monomachie ſeu duelli.q¶ Circa purgatoõʒ
canonicam dubitat᷑ vtrũ vniuerſaliter tebeat fieri ꝑ iu
ramentum:et vtrum ad purgationem poſſit quis cogi.
Ad pꝛimũ introducit᷑ lex eut.xxj.vbi dicit᷑.de inuento
cadauere hominis occiſi in aliqua ciuitate: ꝙ maioꝛes
natu ciuitatis illius venient ad interfectum: et lauabũt
manꝰ ſuas et dicẽt. Manꝰ nr̃e nõ effuderũt hũc ſangui
nem:nec oculi nr̃i viderunt.et hoc ſuꝑ vitulã ceſam. Ex
qua ſege auẽtas purgatõis ꝑ iuramẽtũ maifeſte accipit
Itẽ dicit canon ex ocilio Yleꝛdeſi. ij. q. iij · Pꝛeſ biter ſi a
plebe ſibi omiſſa ĩfamatꝰ fuerit ad ar bitriũ ſui eßi ſeptẽ
collegas ſibi adiũget:⁊ iurabit ĩ ſacro euãgelio coꝛã po
ſito ꝙ crimẽ illatũ nõ ꝑpetrauit.Itẽ ĩ eodẽ. Si mala fa
ma de ̃̈ bitero exierit et accuſatoꝛes vł eiꝰ teſtes lega⸗
les defuer̃t.cũ denoĩatis ſibi vicinis pᷣ biteris qͥs ſcimꝰ
nolle ꝑiurare:ſacramẽto ſuo famam ſu purget. ¶ Con
tra. Canon beati Coꝛnelij. Sacramẽtũ hactenꝰ a ſum
mis ſacerdotibo vel religs exigi niſi ꝙ rata fide mime
cognouerimus:nec ſponte eos iurare reꝑimus.ij.q.iiij.
Item in eodem. Qos ſacramẽtũ ab epis neſcim?obla
tum. Ad quod reſpondetur. ꝙ ex his auctoꝛitatibo
non pꝛohibentur om̃imoda iuramenta fieri a ſacerdoti
bus:ſed tiñ incauta:et ea que pꝛo qualibet cauſa tempo
rali in iudicio offerũtur. Cum aũt populari ĩfamia ſa⸗

Nueſtio

cerdotes oppꝛimũtur: tunc ad innocẽtie ſue oſtenſionem
iuramẽta debent offerꝛe. Vñ gꝛeg. Si quis epus aut gli
bet ſacerdos a pło accuſatus fuerit: et certi teſtes inuẽ
ti nõ fuerint ꝗ crimiĩs illati veritatẽ dicat: iuſiurãdũ in
medio fiat.et illũ teſtem ꝓferat de innocẽtie ſue purita⸗
te:cui nuda et apꝑta ſunt om̃ia. ad hebꝛe. iiij. 4 Itẽ dubi⸗
tat᷑ vtrũ ſit ꝗo að purgatõem ꝑ iuramẽtũ cõpellendꝰ. vi
ſum aũt fuit quibuſdã q nõ ꝓpter religatõem iuramẽti
Item ꝓpt᷑ canonẽ leonis pape.ij.q· ij. Auditũ eſt fratꝛes
qualiter mali homĩes in me grauia crimia cõfinrerũt.
Duãobrem ego Leo põtiſex ſancte romane eccleſie pu
rifico me.hoc aũt facio:non legẽ pᷣcribo ceteris:qua io
facere cogant᷑. Ecce ſũmus põtifex ſeipᷣm puꝛgat:nec tñ

ceterio neceſſitatẽ purgandi p̃ſcribit.vñ dat᷑ intelligi.

ſatiſfactio purgatois i volũtate cõſi iſtit accuſati: nõ ĩar⸗
bitrio iudicis.¶ Cõtra.Canon leonis pape.ij.q.iiij. Sa
cerdos ſi ſuſpitioſus aut incredibilis ſuo epo aut reli⸗
gs ſuio cõſacerdotibo ſiue bonis et iuſtis de ſuo ꝓpło ho
mĩbo fuerit ne in cꝛimĩe aut pᷣdicta ſuſpitõne remaneat:
cum tribo aut quĩq; aut ſex bonis ac vicinis ſaceꝛdotibo
exemplo Leonis pape:qui.xij.epos in puꝛgatõe habuit
ſi ſuo epᷣo viſum fuerit.ac neceſſe eſſe ꝓpter tumultũ ppłi
ꝑſpexerit cũ iuſtis et bonis homibo ſe ſacramẽto coꝛam
pplo ſuꝑ q̃tuoꝛ euãgelia dato purgatum eccleſie reddat.
Reſpõſio.dᷣm.qꝙ ĩ arbitꝛio iudicis nõ in volũtate ac
cuſati cõſiſtit ſatiſſactio purgatõnis.vñ dicit decretalis
Alexãdri tercij.ꝙ ſi de aliqͥ crimie laboꝛat infamia: ac⸗
cuſatoꝛe et teſtibo deficiẽtibo.parochianꝰ ep̃i ad puꝛga⸗
tõem eſt ꝑ ip̃m epᷣm cõpellendꝰ:niſi foꝛte ſuꝑ ipᷣo ad ſu⸗
pioꝛẽ iudicẽ duxerit appellãdũ. vllud vᷣo qð dicit canon
leonis. intelligit᷑ de ſucceſſoꝛibo ſum mi põtificis:qui nõ
habẽt ſuꝑioꝛẽ iudicẽ:ſed reliquũtur dño iudicãdi.⸗ De
fſoꝛma ðvo iuramẽti canonice purgatõis et religs circũ⸗
ſtantcijs:que ſunt regrenda muriſꝑitis p̃ᷣtermittimꝰ.

De vulgan vero §.1.

pargarone merito querendũ eſt. nam illa videt᷑ oꝛtum
ſe ex dina lege.vñ in numeris.v.dat᷑ lex cõtra mulieꝛẽ
ſuſpectã de adulterio:ꝙ offerat᷑ ſacrificiũ ʒelotipie et ob
latio inueſtigãs adulteriũ:et accipiant᷑ aque in quibus
cum execratõne congerant᷑ maledicta:et multa que ibi
determiĩant᷑:et ſic dentur mulieri ad bibenduʒ aque ille
et ſi rea eſt cõputreſcet femur eius.ſi ĩnoxia illeſa erit2
faciet liberos.ex qua lege vident᷑ examiatõnes ꝑ ferrum
candẽs et aquã feruente ꝓbari. Item examiatio furti
achoꝛ facta ẽ ꝑ ſoꝛtes. Jolue.vij.et inqſitio inobedientie
ſeu traſgreſſioĩis Jonathe.j.Reg.xiiij.Ex quo videt᷑ idẽ
ꝓbari. Itẽ ꝓbatio ꝑ monomachiã et ꝑ duellũ appꝛo⸗
bari ꝑ cõflictũ golie et dauid.j.Reg.xvij.4! Itẽ dicit cõ
ciliũ garimanẽle.ij.q.iiij. Sepe cõtingit vt monaſterijs
monachoꝝ furta ꝑpetrent᷑:idcirco ſtatuimus vt qñ ip̃i
fratres de talibo expurgare ſe debẽt miſſa ab abbate vel
ab alio celebꝛet᷑ pnñtibus fratribo.et ſic expleta miſſa oẽs
cõicent in hec verba.coꝛpus dñi ſit tibi ad ꝓbatõem ho
die. ¶ Item in eodẽ dicit canon. Statuit ſancta ſynodꝰ
vt ſi dno de adulterio accuſati fuerint et am bo negaue⸗
rint:et oꝛant ſibi concedi vt alter illoꝛum vtroq; diuino
purget iudicio.Si vnus inde ceciderit ambo rei habeã
tur. Ex bis igit᷑ manifeſte ꝓbari videt᷑. ꝙ deſicientibus
ꝓbationibo et negante reo:poſſint ſi inaleſcit ſuſpitõ cri
mina ꝑ pᷣdicta indicia inquiri.¶ Itẽ rõne arguit᷑: cũ nul
lo modo credendũ ſit aliquo temꝑe eccleſiã erraſſe: nec
in fide nec in decretis iuſlicie.In veteri aũt teſtamento
cõceſſe ſunt hmõi examĩatões ꝑ exempla et leges:et ĩ no
uo teſtamẽto ꝑ canonũ ſanctiones.ergo nõ erit aliqͥ mõ
dicere in examĩatõne iſtoꝝ iudicioꝝ cõtineri erroꝛẽ:nec
erũt ſicut illicita repꝛobãda. Contra. Dicit canon be
ati ſtephani pape.ierri candentis vel aque feruentis
examinatione confeſſionem extoꝛqueri a quolibet ſacri
non cenſent canones:et ꝙ ſanctoꝝ patrum documento
ſancitum nõ eſt:ſuꝑſtitioſa adinuentione nõ eſt pᷣumen

xlv

dum. ij. q.iij . ¶ Item idem ibidẽ. Spontanea cõſeſſione

vel teſtium appꝛobatõne publicata delicta cõmiſſa ſunt

noſtro regimini iudicare:occulta vᷣo incognita illi ſunt
relinquenda:qui ſolus nouit coꝛda filioꝛum hoĩm. Cuzʒ
ergo examinatio ꝑ hmõi iudicia nõ ſit de his que poſſũt
iudicari ꝑ ꝓpꝛiam cõfeſſionem vel teſtium appꝛobatõem
ergo in om̃ibo his iudicijs vſurpamus nobis ea que di⸗

uino iudicio fuerãt reſeruanda: quod eſt temptare deũ:

cum tamẽ ꝓhibitum ſit.vj.deut᷑. Non temptabis dñm
deum tuum. 4¶ Item decretum Nicolai pape in eodem.
Aonomachiã in lege nõ aſſumimus:quam pꝛeceptam
fuiſſe nõ reximus:quã licet inijſſe quoſdã legamus:ſicut
ſeiʒ Dauid ⁊ Goliã ſacra ꝓdit hilloꝛia.j. Reg.xvij. nuſ
en vt ex lege teneat᷑ alicubi diuĩa ſenſit auctoꝛitas: cũ
ic et hmõi ſectantes deum ſolũ temptare videant᷑.ergo
hmõi iudicia ſunt penitꝰ repꝛobãda:et purgatio ꝑ talia
MHõ cõcedendũ eſt ſᷣm decretalẽ Inno.tercij:ĩ qua de

templarijs ꝗ in ſubditos bmõi exercebãt dicit. Natres

templarioꝝ quoſdã ſubditos qñ de aliqͥ crimie infamãt᷑
eos ferri cadẽtis iudiciũ ſubire ↄpellũt.quibo et ſi qua
exinde ſequat᷑ exuſtio ciuilẽ penã infligũt.cum tñ bmõi

iudiciũ ſit penitus interdictũ: vtpote in qͥ deꝰ temptari
xidet᷑.¶ Ad illud ergo qð pꝛimo obijcit᷑ de ſacrificio ze⸗

lotipie.dðm ꝙ lex illa introducta eſt ̃m ꝑmiſſionẽ non

FSm cõceſſionẽ:ſᷣm quã dina lex et huana ꝑmittit mino⸗

ra mala fieri ne fiant ꝑeioꝛa.in quẽ modũ oblatio libelli

repudij introducta eſt ꝓpter ſeuiciã iudeoꝝ qui erant

pꝛoni ad interfection ez vxoꝛũñ.ſimili mõ et lex zelotipie
ne valeſcente ſuſpitõne adulterij ꝑimerent vroꝛes. Oð

daũt ꝑ ꝑmiſſionẽ introductũ eſt.nõ vebet trabi ad imita

tõem.¶. Ad illud vo qð obijcit᷑ oſequẽter de achoꝛ et io⸗
natha et dauid.doõm ꝙ illa facta ſcripta ſunt nõ ad exẽ⸗
plum rei faciẽde.hłᷣ in figurã rei future.j.Coꝝ.x. Dia ĩ
figura cõtingebãt illis. Ynquiſitio em̃ ꝑ ſoꝛtẽ:que facta
eſt ad inueſtigãdũ pctẽm Achoꝛ et inobediẽtiã Jonathe
figurat futurũ et generale iudiciũ qð ex inſperato pec⸗
catoꝛibo ſuꝑneniet:ſicut iudiciũ qð ꝑ ſoꝛtem eſt ab boĩe
pᷣuideri nõ pt.vñ.ij. Pe.iij.Dies dñi veniet ſic fur.Si⸗
militer cõflictus dauid et golie ſignat miſteriũ paſſioĩs

vñnice: in quo ſpũalis dauid xpᷣe de goliat.i.dy abelo ve
lut duelli certamine triũphauit. vnde et omia hmõi fa⸗
cta ſunt dina inſpiratõe in figuram rei future.4 Ad ea

ðᷣo que obijciunt᷑ ᷣm canones reſpondendũ ſicut de ſa⸗
crificio ʒelotipie.q; om̃es illi canones introducti fuer̃t
nõ ſᷣm cõceſſionẽ boni:ſed ſᷣm ꝑmiſſionẽ minoꝛis mali:
ne peioꝛa mala cõtingerent. Inde eſt ꝙ iudicia ferri cã⸗
dentis et hmòi in iudiciũ ꝑ cõmunionem coꝛpoꝛis domi

ni mutauerunt:et maxime quia in culpa erat hominuʒ

multitudo:quam pꝛopter peius vitandum opoꝛtebat

tolerari in minoꝛi malo. vnde et ſm hoc intelligitur ca⸗

non Bꝛegoꝛij. Si vir qui frigide nature eẽ dicitur ꝑ ve⸗
rum iudicium pꝛobare potuerit vxroꝛem ſuam nunqᷓᷓ ſe
cognouiſſe ſeꝑatur ab ea:quod inteiligit de iudicio vul⸗
gari:que tamen poſtea diminuta malicia per ſequentes
canones non ꝑmittuntur.¶ Ad vltimum vo quod obij
citur.dicendum eccleſiam nunꝙ erraſſe:quia nec hmõi
conceſſit vt aꝑꝛobaret:ſed permiſit ne peius fieret.ſᷣm
m ꝙ et ipᷣa lex eterna facit que ꝑmittit multa mala fie⸗
ri.non ſolũ vt ex eis eliciãt bona:ł̊ etiã ne fiant peioꝛa.

Mlem beum quaꝛtum

Onſequens eſt inquirere de conuictione
rei ꝑ confeſſionem:quia pꝛedicto modo ꝓ⸗
cedendum eſt ↄtra reum: cum crimine nõ
proteſi ↄuinci.Cõuincit᷑ aũt duobo modis
aut ꝑ ꝓpꝛiam cõſeſſionẽ aut ꝑ ꝓbatõem.ideo pꝛimo q̃ꝛẽ
dum eſt de cõfeſſione rei vtrũ ꝗs ex confeſſione ꝓpꝛia ſit
damnandus.ð ꝓbatur ꝑ illud quod dicit Joſue ad
Achoꝛ.Confitere atʒ indica quid feceris.Joſ.vij.et fa⸗

cta cõfeſſione furti lapidatꝰ eſt. ¶ Item idem pꝛobatur

Eillud qð legitur.ij.Reg.j.ð puero amalechita:q dixit

ſe interfeciſſe Saul.cui ait Bauid. Sanguis tuus ſuꝑ
caput tuũ.Os em̃ tuũ locutum eſt aduerſum te dicens.
ego interfeci xpᷣm dñi.et iuſſit eum Dauid iterfici. IJ».
in euãgelio dicit dñs ſeꝛuo qui abſcõdit pecuniã dñi ſui
De oꝛe tuo te iudico ſeꝛue nequã.⸗ Item dicit lex huma
na.Confeſſos in iure ꝓ cõuictis haberi placet. It᷑tẽ lex
alia.Cõfeſſus ꝓ iudicato habetur qꝛ quodãmõ ſentẽtia
ſua damnat᷑.cui etiam ↄcoꝛdat euãgeliũ Math.xij. Ex

verbis tuis iuſtificaberis:et ex verbis tuis cõödemnabe⸗

ris. Lontra. Hũanũ iudiciũ quãtũ poſſibile ẽ:debet
imitaꝛi diuinũ. Sʒ ĩ diuio iudicio cõfites cõtra ſe ñ dã⸗
natur:ſed miſciam ſequit᷑.vñ in põ.Dixi cõfiteboꝛ ad⸗
uerſum me iniuſticiãs meam dño:et tu remiſiſti inigtatẽ
meam.Et yſa.xliij.Qarra ſi quid habes vt iuſtificeris
ergo nec in hũano cõſfitẽs cõtra ſe erit cõdemnãdꝰ Itẽ
poteſt aliquis falſo cõfiteri in iudicio hũano.vt ſi aligs
cõſiteat᷑ ſe vnũ homiem occidiſſe ꝗ poſtea aparet viuus
conſtãs eſt ꝙ talis nõ eſſet damnadus.ergo nõ quecũq;
cõfeſſio cõtra ſe facit ad damnatõem.(¶ Itẽ dicit lex bu⸗
mana.ff.de qõnibo.Si ꝗs vltro maleficia cõfiteat᷑. nõ ẽ
ei fides adhbibẽda.iQonnũqᷓ; em aut metu aut aliqua cã
in ſe hoc eſt cõtra ſe cõfitent᷑. Reſpõſio ſᷣm ꝙ dicit ca
non.xiiij.ca.q.ij. Contra ſe quiſq; pt teſtari:ꝓ ſe vᷣo mi⸗
ni me.Dicendũ ergo. exceptis caſibo ꝗ determinãtur
a iure.quilibet poteſt ꝑ ꝓpꝛiam confeſſionem damnari.
Plures aũt caſus ĩ iure excipiũt᷑.vnus ẽ in pueris.aliꝰ
in ignoꝛãtibo ſeu errãtibo.tercius ĩ inuitis.quartꝰ cũ cõ
feſſio fit e ius.et quedã talia.q] Ad illud ergo qð pꝛio
obijcitur.dðm ꝙ nõ eſt in cõtrariũ qð obijcit de cõfeſſio
ne que fit in foꝛo dino. Nam ſiẽ in foꝛo humano diſtin⸗
guitur cõfeſſio in iure ⁊ ex ius.confeſſio facta er ius nõ
inducit damnatõem:ſed ↄfeſſio facta ĩ iure inducit. Ita
ddᷣm.qꝙ cõfeſſio de peccatis que fit in pꝛeſenti extra ius
eſt.quia ante diuinũ iudiciũ qð eſt in moꝛte:vel ante iu⸗
diciũ generale.et ideo iſta cõfeſſio volũtaria et aĩme pe
nitentis meretur miſcdiam.ſ̊ cõfeſſio q̃ fiet poſt moꝛteʒ
vel in futuro iudicio nullã oĩno ↄſequit᷑ miſcdðiam:ſ̊ rea
tum damnotõis oſtendit.de qua cõfeſſione Sap.v. Di⸗
cent intra ſe penitentiã agẽtes ⁊c. Hi ſunt qͥs aliqñ ha⸗
buimꝰ in deriſum.et ſequit᷑. Lalia dixerũt ĩ inferno hi
qui peccauerũt.Siłr qtũ ad hũanũ iudiciũ confitentes
in iudicio damnat:pᷣ cofitentibo extra mdiciũ volũtarie

et cum cõpunctõne parcit.quẽadmodũ cõfitentibo extꝛa

ius ex puerſa gloꝛia penaʒ infert. vñ dicit decretalis de
quodã ꝗ cõfitebat᷑ ſe adulteratũ cũ quadã: ſicut quidaʒ
fatui ſolent interdũ cũ male fecerint gloꝛiari.licet iura
dicãt regulariter cõfeſſionẽ extra ius factã nõ oꝑari pꝛe
iudiciũ cõſitenti:iſte tñ debet ab officio et beneficio ſu⸗
ſpendi.¶ Ad ſecũdum iam patet reſpõſio qꝛ illud ẽ de ca
ſibo exceptis a iure.q Ad illud qð obijcit᷑ vltimo de illo
qui vltꝛo maleficia confitet᷑.dᷣm ꝙ intelligit᷑ de cõfeſſio
ne ꝑ cruciatũ extoꝛta:de qua dicit lex.ꝙ reoꝝ cõfeſſiões
ꝓ exploꝛatis crimĩbo nõ habent᷑.Et dicit canon.xvj.q.
vj. Om̃is cõfeſſio que fit ex neceſſitete fides nõ eſt.Con
feſſio em̃ in tali bo nõ debet extoꝛqueri. Peſſimũ em̃ eſt
de ſuſpitione aut extoꝛta cõfeſſione quẽqꝙ; iudicare: cum
magis coꝛdis inſpectoꝛ ſit deus qᷓ; oꝑis:non poteſt hũa⸗
no condẽnari examine:quẽ deus ſuo reſeruauit iudicio
Illud eꝛgo qð dicit᷑ vltro cõfitet᷑.intelligit᷑ de voluntate
abſoluta:nõ inducta ꝑ metũ vel doloꝛes.Cauſa autẽ eſt
quare talibo cõfeſſionibo nõ credit᷑.qꝛ homiĩes in toꝛmẽ⸗
tis multotiẽs agũtur tanta impatiẽtia: ꝙ magis volũt
mentiri ꝙᷓ toꝛmenta pati.

Membrum quintum

Oſtea querit᷑ de ꝓbatõnibo.Et pꝛimo de
ꝓbationibo in generali.Eſt aũt ꝓbatõ cõ
uictio ꝑ argumentũ rei dubie faciẽs fidẽ.
Serx auũt modis ad faciẽdũ fidem ſumituꝛ
argumentũ ꝓbationis.ꝑ euidentiã facti.ꝑ famam.ꝑ iu
ramentũ.ꝑ inſtrumẽta.ꝑ pᷣſumptionẽ.ꝑ teſtioniũ. Per

enidentiã facti ꝓbatus ẽ Chaim interfeciſſe fratꝛ.geñ.
iiij · Vox ſanguinis fratris tui Abel clamat ad me ð ter
ra.Glo.Euidẽtia patrati ſceleris ñ indiget clamoꝛe ac⸗
cuſatoꝛis.¶ Item ꝑ famã ꝓbat᷑ matrimoniũ cõtractũ.
vnde dicit decretalis.ꝙ ſi fama vicinie habet ꝙ quidaʒ
vir quandam mulierẽ tanqᷓ vroꝛẽ babuit: cum matrimo
nium ſit cõiunctio maria et femine:cogenda ẽ mulier vt
eidem viro affectu ſeruiat cõiugali..( Itẽ ꝑ iuramentũ
eſt ꝓbatio ſeu teſtimoniũ innocẽtie.ſicut dictũ ẽ de pur
gationibo ᷣm legez Beut. xxj. et exoð.xxij.vbi dicit᷑. Si
quis cõmendauerit ꝓximo ſuo aſinũ ſuũ et moꝛtuꝰ fue⸗
rit : iuſiurandũ erit in medio q; nõ extenderit manus ſu
as ad rem pꝛoximi ſui:ſuſcipietq; dñs iuramentũ:⁊ ille
reddere nõ cogetur.¶ Item ad ꝓbatõem ꝑ inſtrumẽtuʒ
legit᷑ in JZere.xxxij.Accepiſſe libꝛũ poſſeſſionis ſignatuʒ
et ſtipulatõnes et rata ad ꝓbatõem facte emptõis.⸗ Jt
de pꝛobatione ꝑ pꝛeſumptiones habetur.iij.reg.iij.vbi
Salomon adiudicauit filium mulieri que compaſſa eſt

interfectioni ipius.¶ De ꝓbatione vᷣo ꝑ teſtes numeri.

xxxv. Homicida ſub teſtibo punit᷑. Hec auteʒ diſtinctio

pꝓpbationũ aſſignatur a iuriſꝑitis. Circa quã pꝛimo

queritur que ſit ratio pᷣdicte diſtinctionis.Qam non vi
etur diſtingui pꝛobatio que eſt ꝑ iuramentũ a pꝛobati
one que eſt ꝑ teſtimoniũ:cum teſtimoniũ non feratur ſi
ne iuramẽto.¶¶ Item dubitat᷑ de ꝓbatõne que eſt ꝑ facti
euidentiam.an interuenienti tali ꝓbatione ſeruandus
ſit oꝛdo iuris:qꝛ ſicut dicit canon.ij.q.j. ¶Danifeſta ac⸗
cuſatione non indigent.Et iteruʒz dicit decretalis.ꝙ in
crimibus notoꝛijs nec accuſatoꝛ nec teſtis neceſſarius ẽ:
cum huiuſmodi crimina nulla poſſint tergiuerſatõne ce
lari:ergo pᷣtermiſſo omni iuris oꝛdine poteſt ſententia
ferri:vbi eſt pꝛobatio per euidentiam facti.q Contra.j.
deut᷑· Audite illos:et qdð iuſtum eſt iudicate.Glo.iQul⸗
lus debet iudicari niſi pꝛius auditus.ergo neceſſe eſt vt
pꝛecedat citatio rei et interrogatio.¶ Item dubitat᷑ de

ꝓbatione que eſt ꝑ famã. Mam ſi ꝑ famam ſufficiẽs eſt

ꝓbatio et iuſta:iuſta fuit damnatio. Saluatoꝛis a pi⸗

lato:cum fama eſſet:et ꝑ pꝛincipes et ſcribas:et plebeʒ

iudeoꝛum:q eſſet malefactoꝛ.quod falſiſſimum eſt. Re⸗
linquitur igitur ꝙ non eſt per famam ſufficiens pꝛoba⸗
tio:nec iuſta condemnatio.¶ Ytem dubitatur de pꝛoba⸗
tionibus per pꝛeſumptiones:et teſtimonium et per in⸗
ſtrumenta. Sed de pꝛeſumptionibus et teſtimonio in⸗
fra ſpecialiter queretur. De pꝛobatione autem ſeu fide
inſtrumentoꝛum:non eſt noſiri negocij:et ideo iuriſpe⸗
ritis relinquendum eſt. Dicendum igitur ad pꝛimuʒ
ꝙ ratio pꝛedicte diſtinctionis eſt:quia omnis pꝛobatio
aut pꝛocedit ex facto.aut ex ſcripto.aut ex verbo. Itẽ ex
facto duobo mõis. ex maiĩfeſto facto aut ex facto pᷣſũpto
Itẽ ex verbis tribo modis.qꝛ aut ẽ ꝓbatio boneſti: aut
innocẽtie:aut maleficij. Scõm h̊ ꝗ̊ accpiũt᷑ pᷣdicte diffe⸗
rentie.Qam pꝛobatio ex facto manifeſto eſt pꝛobatio ꝑ

euidentiam facti.pꝛobatio ex facto pꝛeſumpto eſt pꝛoba

tio ꝑ pꝛeſumptiones.pꝛobatio vᷣo er ſcripto eſt pꝛobatio
inſtrumenta. Pꝛobatio maleficij requirit pꝛobationẽ
teſtimonij. Pꝛobatio innocentie requirit pꝛobationem
iuramenti. Pꝛobatio vᷣo honeſti admittit pꝛobationem
per famam. Ad illud quod obijcit pꝛimo diſtinguitur
Nam pꝛobatio ꝑ iuramentum ſupꝛa diſtinguitur a ꝓ⸗
batõne ꝑ teſtimoniũ:qꝛ ad ꝓbationeʒ admittit᷑ iuramẽ
tum rei ad purgationem innocentie:que non admitte⸗
tur ad pꝛobationem culpe.pꝛobatio vo per teſtimoniũ
quod etiam eſt iur amento firmatum et perſonarũ diffe
rentium ab actoꝛe et reo requiritur ad conuictionem
culpe.ſicut autem purgationem innocẽtie ſequitur ab⸗
ſolutio accuſati.ita ad victionem culpe ſequitur cõdem
natio. Jura autem pꝛonioꝛa ſunt ad abſoluendum q́;
ad condemnandum. Patet ergo qualiter differt pꝛo⸗
batio que eſi per iuramentum a pꝛobatione que eſi per
teſtimonium.4 Ad aliud quod queritur de pꝛobati/

Nueſtio

one queẽ ꝑ facti enidentiã.dðm ꝙ ꝙᷓuis nõ ſit oꝛdo ſer
nãdus qui ẽ ĩ occultis inquirẽdis:ẽ tñ quidã oꝛdo iudi
cuarius ibi ſerusdus: ſicut dicit decꝛetalis.qꝛ reus debʒ
citari et interrogari. 2 eo pññte vel ꝑ cõtumaciãũ abſente
ſentẽtia debet dari.vñ beatus zepherinus.iij.q.ix. Ab⸗
ſens nemo iudicet᷑.qꝛ diuine et humane hoc ꝓhibent le
ges. q intelligit᷑ niſi abſens fuerit er cõtumacia. Pꝛo
pñti nãq; ↄtumacia eũ habere facit:ſiẽ dicit Sratianꝰ.
Si aũt querat᷑ ꝗd dicat᷑ factũ euidẽs.ĩ crimĩbo. diſtĩ⸗
guẽdum.quia ẽ notoꝛiũ iuris et facti Motoꝛiũ iuris eſt
illud factũ de quo ꝗs canonice ↄdemnatus eſt: ſicut dic
xcretalis.i Lotoꝛiũ iuris ẽ ð qͥ aligs canonice ↄdemna
tur.vel qñ crimen notoꝛiũ nõ diffitet. Notoꝛiũ vo facti
Dupliciter.aut pᷣſumpti.aut manifeſti.i Lotoꝛiũ facti pᷣ
ſumpti ẽ.vt paternitas.filiatio.ſicut dicit lex. qꝛ ſempeꝛ
mater certa ẽ etiã ſi virgo cõceperit. pater vpᷣo ẽ quẽ nu⸗
ptie demõſtrant.iQotoꝛiũ vᷣo facti manifeſti ẽ de fama
publica ſuũ pᷣſtat adminiculũ:⁊ ipᷣa rei euidẽtia ꝓteſta
tur:nec põt aliqua tergiuerſatõe celari.ſicut dicit decꝛe

talis.Quocũq; iſtoꝝ modoꝝ crimen notoꝛiũ ſit: põt in

ler ex officio ſuo punmire criminoſum. qᷓuis coꝛã eo nõ
aecuſet᷑:nec teſtibo ↄuincat᷑.¶ Ad vltimuz vᷣo qð obijcit᷑

de ꝓbatõe ꝑ famã.ddᷣm ꝙ ꝓbatõ ꝑ famã nõ admittitur

ad ↄuictõem maleſicij.q ẽ ad ↄdemnatõem: admittit᷑ tñ

ad ꝓbatõem honeſti matrimonij ꝗꝓpter religioſitatẽ. Ju⸗

ra em̃ facilia ſunt ad recipiẽdum ꝓbatõeʒ religioſitatis

27 honeſtatis. Difficilia vᷣo ſunt ad ꝓbatõem recipiendã
turpitudinis:et vñ ſit reatus ↄdemnatõnis. Ideo ſicut

patet ex pdictis ad ↄuincẽda maleficia nõ ẽ admittẽda
ꝓbatio ꝑ famam ſolum. H
Mlembꝛum ſextum
Onſequẽter querit᷑ ð; pꝛobatõe per teſtes
Z Circa quod querũtur duo.Pꝛimo an ad
L pꝛobationem admittatur teſtimonium te
auditu. Secũdo de fide teſtibo adhibẽda.
Articulus pꝛimus
D pꝛimuʒ obijcit᷑. Dicit canon beati calirti.

222

iij.q.ix. Teſtes ꝑ quãcũq; ſcripturã teſtimo⸗

miũ nõ pferat: ̊ ptes de his que viderũt v
nouer̃t teſtimoniũ dicat. nec ꝓferãt teſtionia niſi de his

q̃ ſub eoꝝ pñtia acta eẽ noſcunt᷑.Ex q videt᷑ relinqui. ꝙ

teſtimoniũ de auditu nihil ꝓbatĩ iure. 4Cõtra. leuit. x

Aia que audierit vocẽ iuratis:teſtiſq; fuerit.ᷓ põt ferre

teſtimoniũ de auditu. Itẽ de oĩ eo q ceꝛtiſſime cogno

ſcimus teſtificari poſſumꝰ. Sʒ ſicut ea q̃ videmꝰ ĩ ſctis

certiſſime ſcimus:ita ea q audimꝰin verbis. de verbia
teſtiſcari qᷓ audim poſſumꝰ. Rñſio.audiri dr aligd
ꝑ ſe.aliqd ꝑ accidẽs. Per ſe audimꝰſonos 2 verba. 2 de
his teſtificari poſſumꝰ. vt ſi audiam?ꝙ aligs dicat ver⸗

ba ↄtumelioſa ʒ aliquẽ.vel aliquẽ ↄfiteri pecuniã taleʒ

eẽ ſoluta. vel tonitrua eẽ facta tali die. In hmõi rere qc
cipit ꝓbatio teſtimoni ð auditu. Iiẽ ꝑ accidẽs audimꝰ7

factũ aliqð quod nobis aliquo narrãte refert᷑.⁊ qꝛ non

põt certiſſime ſciri:niſi alio mõ fuerit cognitũ:nõ vale

bit in huius teſtimoniũ de auditu.vñ quẽadmoduʒ di⸗

ſtinguit in li.ad paulinã de vidẽdo ceo. inter ſcire 1 cee⸗

dere: his que ſcimus noſipi teſtes ſi umus. his dᷣo q̃ credi

mus alijs teſtibus mouemur ad fidẽ. In hię gͤque vere
pñ̃t ſciri ꝑ auditũ:valet teſtimomiũ de auditu hoc ẽ iver

bis.qꝛ taliũ poſſumꝰeſſe veri teſtes. In bis ðo q̃ ſolum

alieno teſtimonio ↄgnoſcimꝰ:teſtes eẽ non poterimns.
Ad illud qð obijcit. ꝗ teſtimoniũ lebet ꝓferri de vi

ſu.dðm ꝙ noie viſus intelli

git glibet ſenſus. ſicut dicit

aug.ſuꝑ iohannẽ vltio. Palpate et videte.Exo.xx. Po

pulus videbat voces.

Articulus ſecundus

xv.

Einge querit᷑ de fide teſtib adhibẽda. Cir⸗
ca qð nota qð dicit decretalis titulo te teſti⸗
bus. E diligẽter teſtes ſunt examinandi.2
debent de ſingulis circũſtãtijs pꝛudẽter inquiri. videli⸗
cet de cauſis.ꝑſonis.loco.tꝑe.auditu.viſu.ſcia:vel cre⸗
dulitate vel fama. Hec aũt examinatio iõ faciẽda eſt. vt
ſciat᷑ quãta fides ſit dictis teſtiũ adhibẽda. Muerit᷑
bpꝛumo ð illis que ponunt᷑ derogare fidei teſtiũ.qᷓ ſunt
tria pꝛincipaliter. res.tpᷣus et locus.cũ in bis diſſenti⸗
unt. Res vt cũ vnus teſtificat᷑ de vna re vel ꝑſona alius
d alia.exqͥ em nõ ↄueniũt:nihil ꝓbant.ſicut dicit canõ
xxrv.q.vj.Lpᷣus vt cũ vnus teſtificat᷑ aliquio factuʒ ĩ
vno tꝑe alius in alio.ſicut dicit canon Leonis pape.iij
q.ix. Ceſtiũ voces tãqᷓ; pluriũ nõ admittant᷑ qs tempo
rũ diuerſitas ſimul eẽ ꝓhibuit.Locus vt cũ vnus telli⸗
ficat᷑ aliquid factũ eẽ in vno loco.alius ĩ alio in quẽ mo
dũ repꝛobanuit teſtimoniũ ſenũ ʒ Suſannã.Danieł.xiij
NQuia vnus dixit factũ eſſe ſub pꝛino.alius ſub cino cri
men ſeu adulteriũ qð imponebãt ſuſanne.4: Queritur
qᷓ ſit rõ quare diuerſitas in huiꝰfidẽ teſtimonij excludit.
I nõ videt᷑ diuerſitas tꝑis teſtimoniũ viciaꝛe. nã põt
ferri teſtimoniũ q; vnus dicat factũ eẽ tꝑe ſereno.alius
tꝑe nubiloſo.¶ Itẽ põt ↄtingere ſicut frequẽter accidit
ꝙ recoꝛdabit᷑ de facto et nõ tꝑe.hoc ẽ die vel menſe quo
factũ ẽ. Ad qð rñdendũ ꝙ rõ q̃re pdicta diuerſitas:
̈tum ad rem tpᷣus et locũ.fidem teſtimonij euacuat eſi
ga ſiue diuerſe ſint res:aut diuerſa tꝑa:aut diuerſa lo⸗/
ca.de quibo teſtificant᷑ quilibet de ſe aſſerit ſolummodo
⁊ licut dicit decretalis.ꝙ vbi quilibet aſſerit de ſe: licet
plures fuerint:nõ eſt eis credendũ cũ quilibet ſit in ſuo
teſtimonio ſingłaris.et dicit lex deut.xix.Mõ ſtabit te⸗
ſtis vnus ʒ aliquẽ.¶ Ad ſecũdum dicũt teſtẽ eẽ interro⸗
gãdũ de anno.mẽſe et die celebrati cõtractus.ſ⸗ 3nõ vtꝝ
tp̃ᷣus erat ſerenũ.aut pluuioſum. Si autẽ pfiteat᷑ teſtis
ſe nõ recoꝛdari te tꝑe.nihilominus ei credit᷑. et ſi nnus
dicat hoc eẽ factũ tali tꝑe.alius expꝛeſſe dicat ↄtrariuʒ
tũc neutri eſt fides adhibẽda. Itẽ queꝛit᷑ de diuerſita
te teſtiũ vt ſciat᷑ quibo ſit fides adhibẽda.i ⸗Zã aliquãdo
introducunt᷑ teſtes ↄtrarij.aliqñ diuerſi:et interdũ vnꝰ
vni.plures płlibo.aliqñ teſtis ſibip̃i ẽ ↄtrariꝰ.Queritur
g de teſte qui ſibipᷣi diſſidet.vtrũ ſit ei fides adhibenda
qð videt᷑.Nam ſicut ſupra dictũ ẽ. teſtis interrogat᷑ de
credulitate:et fama.ſed ꝑↄſideratõem diffeꝛentẽ ↄiectu
roꝛũ/ꝓbabiliũ põt moueri ad differentẽ credulitatẽ.dif
ferẽti tꝑe interrogatus.ponat᷑ ꝗ̊ ꝙ idem interrogatꝰ de
credulitate differẽti tꝑe:diuerſa rñdeat. Interrogatus
dæ viſu et ſciẽtia vnifoꝛmiter rñdeat.Cõſtans eſt ꝙ ipſe
rñdet ſᷣm veritatem ↄſciẽtie.ergo ſi ſibip̃i diſſidiat vt di
ctũ ẽ:nihilominꝰerit ei fides adhibenda.⸗ Cõtꝛa.iiij.q.
iij. Qui falſe vel varie teſtimonia dixerint a iudicibus
puniantur.et intelligitur in cauſa criminali.ergo non
ſolum ille qui falſo teſtatur verumetiam ille qui varie
puniendus eſt. Reſponſio dicendum ꝙ pꝛedictus nõ
cbet dici ſibipᷣi diſſidere.quia ſᷣm conſcientiam pꝛofeꝛt
qᷓuis differenter pꝛopter differens tempus et credulita
tem. ſed ſi reſpectu eiuſdem tempoꝛis de ſcientia ſiue vi
ſu ſibi contraria vel diuerſa diceret: teſtimonium eius
omnino non valeret:ſicut dicit canon.iij.q.ix.et eſt am
bꝛoſij in li.de paradiſo.pura et ſimplex teſtimonij ſeri⸗
es intimanda eſt.plerumq; teſtis cum ad ſeriem gello⸗
rum aliquid ex ſuo addicit: totam teſtimonij fidem par
tis mendacio decoloꝛat. Item queritur vtꝛum pluri⸗
bus teſtibus ex vna parte pꝛoductis et ↄcoꝛdãtibo ſit fi⸗
des adhibẽda.qð videt᷑.qꝛ płes ſũt ⁊ ↄcoꝛdãt ſiẽ dic̃ lex
deut. xix. In oꝛe duoꝝ aut triũ teſtiũ ſtabit oẽ verbum.
¶ECoõtra. Pñt teſtes eẽ coꝛrupti ⁊ vnũ et eũdẽ medita⸗
tũ ſermonẽ afferre.qᷓ nõ erit eis credendũ.nã ſicut dicit
canon.iiij.q.iij. Oe teſtibo ↄſiderandũ ẽ qui ſimpliciter
teſtimoniũ dicat.vtrũ vnũ eundẽq; meditatum ſermo⸗

nẽ afferãt. ¶ Rñ deo ?m legẽ bumanã canoniʒatã. ff. de
teſtibo.iiij. q· üj. Si teſtes oẽs eiuſdeʒ honeſtatis ⁊ eſti
matõis ſũt ⁊ negocij q̃litas ac iudicis motus cũ his cõ
currit.ſequenda ſũt omnia teſtimonia. Reꝗrendũ ẽ igi⸗
tur ad oẽs ↄditões q̃ regrunt᷑ ad teſtẽ idoneum de ꝗbus
habet᷑ ſup.q·de idoneitate teſtiũ. vYtẽ qritur ſi ex teſti
bus ꝓductis ꝗda eoꝝ aliud dixerũt.⁊ ꝗdam aliud licet
iĩpari nũero:ꝗbus fides ſit adhibẽda. Rũñ teo ̃m legẽ
ff. canõizatã.iiij.qiij.ꝙ ſi diuerſa ſeu ↄria teſtes dixerĩt
credẽdũ eſt dictis eoꝝ ꝗ dicũt illud quod nature nego⸗
cij ↄuenit: ⁊ qð inimicitie aut gratie ſuſpitõe caret.ↄfir
mabitq; iudex motũ animi ſui ex argumẽtis ⁊ teſtimo
nijs que rei eſſe aptioꝛa ⁊ vᷣitati ꝓximioꝛa eſſe conperit.
4 Itẽ q̃rit᷑ de teſtibus ex vtraq; ꝑte ꝓductis ſibinuicem
ↄtradicentibo ꝗbus adhibẽda ſit fides. Si dicat᷑ ꝙ illi
ꝑti adhi bẽda ſit fides ex q̃ ꝑte ſunt płes. Cõtra.lex.ff.
canonizata.iiij.q.iij.i 2õ ad multitudinẽ reſpici opoꝛtʒ
ſed ad ſincerã fidem ⁊ teſtimonia ꝗbus potius lux veri⸗
tatis aſſiſtit.¶¶ Itẽ poſſibile eſt multos eſſe viles et coꝛ⸗
ruptos ex vna ꝑte:⁊ tamẽ nũero płes.⁊ cõſtans ẽ ꝙ tũc
nõ eſt ſtãdũ taliũ teſtimonio.qꝛ ſic dicit beatus Gregꝰ.
ij.q.j.Si viliſſimi teſtes ſint exhibiti nullius ſũt momẽ
ti. Quales autẽ vel cuius opinionis ad teſtimoniũ ad
mittendi ſunt.habetur.S.q.de idoneitate teſtiũ.q Rũ⸗
co non eſt ſtandũ płalitati:ſed exrimatõi maioꝛi et ho
neſtati. AUnde dicit canon ᷣm legẽ canoniʒatam: vt. S.
dictum eſt.q nõ ad multitudinem reſpici opoꝛtet ſed ad
ſinceram teſtiũ fidem. Inde etiam eſt qð dicitur Exo.
xxiij.õ in iudicio plurimoꝝ acquieſces ſnie:vt a vero
ceuies.nec ſeq̃ris turbã ad faciendũ malũ. Vnde iuxta
hoc dicit lex canoniʒata.ſemper iunioꝛi ſenioꝛem ⁊ am
plioꝛis honoꝛis inferioꝛes ⁊ mares femine:⁊ ingenuuʒ
liberto pᷣferemus.Intellige alijs bonis conditionibus
paribus. Item queritur.ſi omnes teſtes pꝛoducti ex
vtraq; ꝑte ſint eiuſdem cõditionis: boneſtatis et bono
ris:quibus erit credendũ? 4 Reſpõdendũ:quia tunc ſta
bitur pluralitati teſtium: Fᷣm ꝙ dicit decretalis Inno.
iij. titu. de teſtibus.Si teſtes vtriq; pꝛoducti honeſtatis

eiuſdẽ ⁊ extimatõnis extiterint:cũ conſtet teſtes mona
choꝛũ eſſe teſtibus archið. nũero paucioꝛes:ꝓ archið.

ſententiam ꝓferatis.Loquitur in caſu cuiuſdam cauſe
que vertebatur inter qndam archið.ei quoſdam mona

chos.: Iibẽ querit᷑ ſi tot ſint ex ena parte quot ex alia

eiuſdem honeſtatis.et extimationis.Ael ex vna parte
ples et ex alia dignioꝛes.ita ꝙ numero poſſit dignitas
adequari ⁊ ecõuerſo.Quid erit tũc iudici faciendũ.Re

ſpondet᷑ ᷣm decretalem lucij tcij. Si ambarũ ꝑtium te⸗

ſtes ſũt eque idonei.poſſeſſoꝛis ſiue rei ꝑs alteri ꝓfera

tur:cũ ꝓmptioꝛa ſint iura ad ſoluendũ q; ad cõdemnan

dum.pᷣterqᷓ in liberali cauſa in q̃ ſi vtriuſq; ꝑtis teſtes

equales fuerint pꝛo liberali cauſa ſententia pꝛoferatur.
BGeneraliter ergo in iudicijs pꝛo reo ſententiandum eſt

cũ in teſtibo eq̃litas eſt.ſequendi enĩ ſunt teſtes ꝗq ad hu

manã declinãt ſententiã.⁊ hoc niſi fanoꝛabilioꝛ ſit pars

actoꝛis:qꝛ videlicet ſtat ꝓ libtate:vł ꝓp dote: vł ꝓ teſtõ:
vel ꝓ pupillo:vel ꝓ vidua.hec enim declinẽt ad huma

nam ſententiã ꝓpter qð dicit in eccleſiaſtico.iiij. Eſio pu

Piuis in iudicãdo miſericoꝛs vt pater ⁊ ꝓ viro matri il

Membrum ſeptimmm.

Onſequent queritur de ꝓbatione ꝑ pᷣſů⸗

ptiones.Eſt aũt pᷣumptio ↄiectura vnius
facti ꝑ aliud factũ ſeu argumẽtũ ad credẽ
dum vnũ factũ ꝑ ꝓbationẽ alterius facti
NQuerit᷑ ergo vtꝛum in iudicio debeat admitti ꝓbatõ ꝑ

pᷣſumptiones. Et ꝙ ſic oſtendit᷑ ꝑ iudiciũ Salomonis.
uj. Reg. üiij.in quo adiudicauit pueꝝ mulieri.qᷓ cõpaſſa

fuit ipius ĩterfectõi.⁊ ex affectu cõpaſſionis pᷣumptũ ẽ
ſufficienter ꝙ eſſet eius mater.et alterius que ↄpaſſa ñ

eſt ꝙ nõ eſſet mater ipius.¶ IKſẽ ꝓuerbioꝝ.xx.Ex ſtudi
is ſuis intelligetur puer ſi munda ſunt et recta opa eiꝰ
ſuꝑ quẽ locũ dic̃ Hiero.quẽcũq; vᷣtutibo ſtudere cũ mo⸗

deſtia ↄtinẽtie auditioni ſapientie.obſeruantie diuinoꝝ

mandatorũ maxime ſimplicitati et humilitati videris:
huius munda oꝑa ⁊ recta intellige.Ex quo relinquitur.
ꝙ ſicut ex cõpaſſiõe affectus.⁊ ita ex ſtudio:⁊ excitatiõe
intellectus pᷣſumitur de qualitate ꝑſone et actus.il Itẽ
ecẽi.xix.Ex viſu cognoſcitur vir et ab occurſu faciei co/
gnoſcit᷑ ſenſatus.amictus coꝛꝑis et riſus dentium ⁊ in⸗
greſſus hominis enunciant de illo.ex quo relinquit᷑ ꝗꝙ
ex habitu ⁊ modo conuerſatõis pꝛobatur habitus men

tis.¶ Item dicit canon.xxx.j.q.ij. Non eſt pꝛeſumend—un

ꝙ per vnum hominem rex cogeretur ad aliquid facien⸗
dum. Ex quo relinquitur ꝙ pᷣſumitur non coactus:ſed
voluntarius feciſſe.ex oꝛdine igitur ſtatus ⁊ gadꝰ pᷣſũ⸗
ptio ſurgit ad ꝓbandũ ↄditõeʒ actus.q Itẽ dic̃ canon.
xxxij.q.j.Certe i pᷣe ↄcubitꝰ ipe ↄplexus:ipᷣa ↄfabulatio
et oſculatio ↄiacentiũ duoꝝ turpis et fetida doꝛmitio de
dicus crimis ↄfitẽt. Ergo genus ⁊ qualitas actus pᷣſũ⸗
ptionẽ inducũt.¶ Itẽ dicit decretalis beati Grego.ſcri
bens quibuſdaʒ de affꝛica. Qualiter moꝛtalitate ⁊ lan⸗
guoꝛibo naſcet᷑ q̃nto vicinioꝛes eſtis credo ꝙ ſubtiliuſ co

gnouiſtis.Ex quo relinquit᷑ ꝙ pᷣſũptio noticie accipituꝛ

ex loco.¶ Itẽ idẽ beatus Gꝛeg ſcribẽs Victoꝛi epᷣo.a
tere te ĩ vicino nõ potuit.qð ad nos in lõgiquo ꝑuenit.

ex quo relinꝗtur idẽ. ¶ Iem Hiero ſuꝑ illud Olee.viij.
Scribã eis multiplices leges meas:ex pꝛius datis ⁊ ne
glectis aparet ꝙ has negligẽt. Ergo ex circũ ſtantia tẽ⸗

poꝛis pᷣteriti:pᷣſumitur q̃litas ſtatus futuri.¶ Iẽ beatꝰ
HBGꝛegꝰ.ſcribẽs Maxio epo.Ex trãſacta in te vita didi‚⸗
cimus quid de ſubſequenti tua conuerſatione pᷣſuma⸗
mus. Erx his igitur inſimul cõgregatis relinquitur. ꝙ
argumenta ꝓbationũ in iudicio accipiunt᷑ ꝑ pſumptio
nes. tũ ex affectu.tũ ex ſtudio.tũ ex conuerſatõe.tũ ex
gradu.tũ ex actione.tũ ex loco.tũ ex tẽpore:⁊ ſimili mo
do ex alijs circumſtantijs. Si ergo ex talibus ſumunt᷑
argumenta pꝛobationũ. ex talibus eſt iudicandum.
4lCõtra.j.Coꝛ.v.Si quis frater nominatur inter vos
et eſt foꝛnicatoꝛ ⁊c.ſuper illud dicit Augꝰ. Noluit ho⸗
m inẽ ab homine iudicari ꝑ arbitrium ſuſpitionis ſiue
extraoꝛdinario vſurpatoꝛioq; iudicio:ſᷣ legittime ↄui⸗
ctum: aut ſponte ↄfeſſum. Si ꝓbatio q̃ eſt ꝑ pᷣſũptio
nes.q̃ntũ eſt de ſe nõ generat niſi ſuſpuiões facti:ergo ꝑ
p̃ᷣſumptiões nõ erit iudicadum. Item nõne poſſibile ẽ
ſicut legitur de ſocio cuiuſdã ſancti qui nudus cũ nuda:
et in amplerus et in oſcula cniuſdam mulieris ꝓceſſit.
et tamẽ ſicut dicitur animo ſimplici et ĩnocenti:et ↄſtãs
eſt.qꝛ ſiẽ ſupradictum eſt hmõi actꝰ ĩitroducũt vebemen
tiſſimas p̃ſumptiones de coytu et foꝛnicatõe.Cuʒ ergo

pᷣ̃cipiatur in lege iudici:ꝙ iudicet ſᷣm veritatem cũ ↄtin

gat 'm omnes pᷣſumptiones fallere. nõ erit iudicandũ
ꝑ pᷣſumptiones. Rñ deo pᷣſumptio quadꝛuplicit acci⸗
pit᷑. Eſt.n.pᷣſũptio temeraria.violẽta.leuis. ꝓbabil. 2
Hm hᷣ ex pſüptõibo ĩducit᷑ qdꝛuplex ſuſpitiõis genꝰ ſᷣm
eaſaẽ drias.¶ Temeraria pᷣfũptio eſt qñ aparet pie
ctura boni et nõ mali: vt q oia ſigna ſunt boni nulla
mali. ex tali p̃ſũptiõe ſurgit ſuſpitio temeraria:⁊ iudi
ciũ temerariũ: q̃le fuit iudiciũ phariſei.vij. Cuce. Qui
dicebãt ĩtra ſe. Hic ſi eẽt ꝓpheta ſciꝛet vtiq; q̃lis ẽ młr q̃
tãgit eũ qꝛ peccatrix ẽ:iudicãdo xpᷣm qꝛ ꝑmittebat ſe cõ⸗

tingi a mliere. Et ſimili mõ Mathei.ix. Suſpicio ⁊ iu

diciũ ſcribaꝝ dicẽtiũ. Hic blaſphemat:cũ dñs dixerat
ꝑalitico remittunt᷑ tibi peccata tua.i¶ Pꝛelũptio vo vio

ſeta ↄtraria huic ẽ:q.ſ.apꝓparet ↄiectura mali ⁊ nõ bo

ni.qꝛ videlicet oĩa ſigna ſũt mala ⁊ nulla bona.⁊ ex tali
p̃ſũp tiõe ſurgit ſuſpitio violenta.talis fuit pᷣſũptio ĩ iu⸗

dicio ſalomonis.Cuʒz adiudicauit puerũ mulieri q̃ ee
et

tiebat᷑ moꝛti eius.nulla enĩ pᷣſũptio erat ꝙ mater e
pueri in alia muliere imo omnino cõtraꝛia que petebat

„

mrirren

Nueſtio

puerũ interfici.ↄtra hbumanã et naturalẽ pietatẽ nolẽs
ꝙ viueret in manu alterius:dicẽs nec mibi nec tibi ſᷣ di
uidat᷑. Pꝛeſumptio leuis eſt ĩ qua ẽ ↄiectura ꝑua ma⸗
li ſeu facti et magna boni.vt qꝛ multa ſigna boni ſunt. 2
ꝑua tñ aut nulla mali.2 ex tali pſumptoòe ſurgit ſuſpi⸗
cio leuis et indiciũ leue.quale videt᷑ fuiſſe iudiciũ Sa⸗
lomonis.iij.reg.ij. Cũ adiudicauit fratrẽ ſuũ interfici.
qꝛ petiuerat abyſag ſunamitẽ.quis em Salomon ex pꝰ⸗
cedẽti facto añ ſuã in regno ↄfirmatõnem quo adonias
fecerat ſibi currũ ⁊ equites:habuiſſet ſignũ ꝙ voluit re
gnare:tñ poſt ↄfirmatõnem ſuam nõ legit᷑ factũ aliqð.
niſi ſolum ꝙ petijt abyſag ſunamitẽ. ꝓpter qð videtur
Salomon in iudicio ex leui ſuſpitõne fratrẽ moꝛti adiu
dicaſſe. Si tñ aliter videt᷑ nihil derogat pñti intentoni.
Leuis em̃ ſuſpicioẽ ſicut dictũ ẽ.qñ ẽ ↄiectura ꝑua ma⸗
li et magna boni.vt ſi vir bone fame videat᷑ ſemel loqui
cum muliere in loco ſuſpecto. In taliba em̃ dĩ ꝙ dubia
ſunt in melioꝛẽ ꝑtem interpᷣtanda.¶ Pꝛeſumptio vo ꝓ⸗
babilis cõtraria eſt hnic.ſqñ ↄiectura ẽ ex płibo:et fere
oĩboſignis malis.⁊ ꝑua aut exilia ſigna ſunt boni.⁊ ex
tali ſurgit ſuſpitio ꝓbabilis ad cautelã: ⁊ euitatõʒ ma⸗
li.in q̊ caſu dicit dñs ANdath. vij. Attẽdite a falſis ꝓpbe⸗
tis ꝗ veniẽt ad vos in veſtimẽtis ouiũ:intrinſecꝰautem
ſunt lupi rapaces:a fructibo eoꝝ cognoſcetis eos. Fru⸗
ctus aut dicit actus plures.ex ꝗbo ſumit᷑ ꝓbabilis mali
cie ↄiectura:qᷓuis aliquod ſignu appareat ſimplicitatis
aĩe.Ex pᷣſumptõe ergo temeraria q ꝓuenit ex ꝑuerſita⸗
te accuſantis et ex pᷣumptõne leui.q ꝓuenit ex indiſcre
tõe accuſantis.nõ ẽ aꝛgumentũ ꝓbatõis in iudicio:nec
debent talia mouere animũ iudicis:et iuchciũ ex talibo
pᷣſumptõibo phibet᷑ math.vij.Qolite iudicare ⁊c. Ex pᷣ
ſumptõe ꝓbabili:nõ debet induci iudex ad ferendã ſen⸗
tentiã: ſᷣ ad indicẽdã purgatõnem vt dicit decꝛetalis de
purgatõibo.Si ꝗs veriſilibo rõibo de raptu pulſatꝰfu⸗
erit canonice ſe purget.Ex pᷣſumptõe dᷣo vioſẽta ſumit
argumẽtũ ꝓbatõis ad ferendã ſniam:vt in pᷣdicto exem
plo iudicij Salomonis.iij.reg.iij.¶¶ Ad illud ẽ qð obij
cit.ꝙ nullus iudicãdus ẽ arbitrio ſuſpitõis.dðm ꝙ; in
crimibo ſuſpicio violẽta ſurgit ex ſpecie mala:vt ex oſcu
lis et amplexibo ſupᷣdictis:q mala ſpẽs ꝓhibet᷑ ab apło
cũ dicit.j.d theſał.v. Ab oi ſpecie mali abſtinete vos.
Crimen gẽ in luſpitõe.ſj mala ſpẽs in certitudine q pu⸗
nit᷑ multotiens ſicut crimen.et iõ ꝓ ꝓbato crimie mala
ſpẽs q̃ ẽ ſuſpicio violẽta accipit᷑ ⁊ iõ ĩ hmõi nõ eſt ex ar⸗
bitrio iudiciũ ſuſpitõis. Ad illud vo qð obijcit᷑ ð illo
exemplo:dm ꝙ nõ eſt trabendũ adoſequẽtiam:⁊ ꝙ ap
pꝛobata ſanctitas ꝑſone minuit cõtrarias circũſtãnas
iĩ pᷣdicto caſu.vt nõ ſit ex eis pᷣſumptõ violẽta:tñ potius
credendũ ẽ.ꝙ nullo mõ ſcts vir talibo turpitudinibus
ſe exponeret.Et in hũc modũ terminat᷑ ꝑs in q̃ ingritur
de ꝓgꝛeſſu iudicioꝝ ꝙᷓtũ ꝑtinet ad theologicam inquiſi
tionem.

Nueſtio.xlvj. de ſenten/

tia punitionis.

Onſequẽsẽ inqui
rere de ſentẽtijs iudicioꝝ. Dicit᷑ at̃ ſen⸗
tẽtia iudicialis tribo modis. ꝓpꝛie.coĩ⸗
ter et cõmuniſſime. Pꝛopꝛie ſententia
üunununuiuiffinitois. Comuniter ſnia pᷣcepti ſeu
iuſſionis.Cõmuniſſime ſnĩa excoĩcatõis ſeu punuõis.
Snia at diffinitõis ẽ ipa cauſe detminatõ q ↄtꝛoueꝛ
ſijs finẽ impoit ꝓnũciatõe iudicis abſolutõem ↄtinens
⁊ ↄdẽnatõʒ.ſᷣm qð dic̃ lex hũana ⁊ et᷑ diuia.Deut.xxv.
Si cã fuerit inter aliqͥs ⁊ interpellaueꝛĩt iudices quem
iuſũ eẽ ꝑſpererit illi iuſticie palmã dabũt.quẽ ĩpiũ cõ⸗
denabũt ĩpietatis.tũ ad pmã pꝑtẽ legis oñdit᷑ q̃liter
ſnĩa iudicis dẽt ↄtinẽ abſolutõʒ iuſti.qᷓtũ ad ſecũdã em̃
q̃liter ↄdẽnatõeʒ rei. Snĩa vo pᷣceptiſeu iuſſiõis ẽ de⸗

—

välvj.

ſneil ſen madarñ pᷣncipis ſeu ſacerdotis ex auctoꝛitate
ſcete ie poteſtatis. Oe q dent. xvij. Sequeris ſniam
acerdotu 2 iudicis. 1 9 p̃ſunt loco queʒ elegerit dñs. ꝗ
at ſuꝑbierit nolens obedire ſacerdotis imꝑio:⁊ iudicis
creto moꝛiet᷑.¶ Snĩa vo excoĩcatõis ẽ ex auctoꝛitate
iudiciaria. ſepatio a coĩone ꝓpli fidelis.qᷓ ꝓpꝛie qtuʒ ad
ſeꝑatõʒ ſpũalẽ ꝑtinet ad euageliũ.qᷓtũ vᷣo ad ſepatõem
coꝛpalẽ ⁊ in figura ptinet ad legẽ. Seꝑatio aũt iſta pe⸗
naẽ.qᷓ nõ infert᷑ niſi cõtumaci.buiꝰat exemplũ Qume.
nacnbi etermĩata ↄtumacia Bathan et Abyron. peꝛ
anm ert iudex Moyſes dicẽs. Recedite a taberna⸗
is hominũ impioꝝ. nolite tangẽ q̃ ad eos ꝑtinent:
ne inuoluamini ĩ pctis eoꝝ. Sili mõ dðᷣm.ꝙ ſnĩa puni
tois ẽ ex auẽte diuĩe legis pene delinquẽtis determina⸗
tio. Omiſſis igr eis q̃ inquirẽda ſunt circa ſnĩaʒ diffini
tois.q inquiſi tio ꝑtinet ad iuriſꝑitos.⁊ bis q̃ ꝑtinẽt ad
inquiſitõem ſniĩe pcepti.q inquiſitio ꝑtinet ad tractatũ
de obediẽtia. Omiſſis inſuꝑ his q̃ ꝑtinẽt ad inquiſitõeʒ
ſniĩe excoĩcatõis.q inqſitio pꝛie ꝑtinet ad iudicialia no
ue legis. vel ad qſionẽ de clauibo. tum ad pñtem in⸗
qſitõem:ingꝗrendũ ẽ de ſniĩa punitõis.ſeu legibo ꝑ quas
pene materiales deteꝛminant᷑ peccatis:vel ꝑ rõnabileʒ
cõſideratõem ſuſpẽdunt᷑ vt ñ inferant᷑ pctcis. Sciẽdũ
igit ꝙ ĩ lege erãt quedã mala ꝑmiſſa. Quedã mala pu⸗
nita.Et ᷣm hoc variabant᷑ leges iudiciales. ã qdam
erat in ꝑmiſſionibus.Queda iĩ punitõibo. Pꝛimo ergo
qrendũ ẽ de legibo ꝑmiſſiõis.Secũdo ð legibo punitõis
Circa leges ꝑmiſſiõis pꝛimo ĩ genere declarãdum ẽ tri
plex genus ꝑmiſſiõis legis.Secũdo inquirendũ ẽ de le
ge repudij odioſe vxoꝛis.Tercio de lege ʒelotipie ſuſpi
ionis.

Membꝛum pꝛunum

Kiplex aũt malũ inuenit᷑ in lege nõ puni
tũ:h̊ lege ꝓꝑmiſſum. Exactio vſurarum ab
alijs q; a fratribo.deut.xxiij.i2õ feneꝛabe
ris fratri tuo ad vſurã pecuniã: nec quãli
bet aliã rem:̊ alieno.Odioſe vxoꝛis repudiũ. DBeutꝛo.
xxiiij. Si acceꝑit hõ vxoꝛẽ:et nõ inuenerit gr̃am añ ocu
los eiꝰ ꝓpter aliquã feditatẽ:ſcribet libelluʒ repudij ⁊c.
Inueſiigatio ꝑ ſacrificium et maledictio culpe ſuſpecte
vxoꝛis.v.nume. Si ſpũs ʒzelotipie cõcitauerit virũ con⸗
tra vxoꝛezʒ ⁊c̃.offeret oblatõem ⁊c.¶ Circa qð quernnt᷑
duo. Pꝛimo que fuerit rõ huiꝰtriplicis ꝑmiſſionis.Se

cundo an culpa fuerit ꝑmittentis.

7 SNA,
Preuiter qtum S. f.
ad pꝛimũ querit᷑.cuzʒ multa alia mala in illo ꝓplło extite
rũt.quare potiꝰiſta ꝑmiſſa ſunt impunita qᷓ; alia.q¶ Ad
qð obijcit᷑ ſic.Quod ẽ minꝰpeccatũ minus ẽ puniẽdum
Ergo lege iuſticie q̃ ſunt pꝓcta minoꝛa:magis debẽt reli
qui impunita qᷓ; peccata maioꝛa.Cũ gᷓ minꝰ peccatũ fu
it colligere ligna in ſabbato ꝙ; vſura.qð tñ peccatuʒ pu
niuit lex moꝛte.xv.nume.Et fuꝛtũ bouis vel ouis minꝰ
peccatũ ſit qᷓ; repudiũ vxoꝛis.qð ẽ cõtra ſacramentũ fe
deris cõiugalis.et tñ fuꝛtũ punitum ẽ in reſtitutõe in q̃
druplum ꝓ oue:et quintuplũ ꝓ boue.Exo.xxij.Eꝛgo le

—

—

ge iuſticie debuerũt vſure et repudia magis puniri.Er

go iniuſtũ ẽ impunita relinqui: exquo minoꝛa puniunt᷑
Rñſio ꝙ iuſtiſſima rõne ꝑmiſſa ſunt pᷣdicta mala illi
ꝓplo:et in lege nõ punita.Erat em̃ ille ꝓpluo dure cerui
cis Exo.xxxij.et iõ ꝑmittẽda erãt ei minoꝛa mala ne in/
ciderẽt in peioꝛa:ꝑuerſus em̃ erat ille ꝓpłs qᷓ;tum ad ve
bementiã cupiditatis ex ꝑte cõcupiſcibilis.qtum ad ve

bementiã ire ex ꝑte iraſcibilis.qtum ad erroꝛẽ ſuſpitio

nis ex ꝑte rõnabił.inde ẽ qꝛ ſciebat legiſlatoꝛ tãtã eoꝛũ
dẽ cupiditatẽ ⁊ auariciã.vt nec fribo h̊ ẽ bebreis ab vſu
ris ꝑcerẽt. niſi aliẽis ad vſurã daẽ ꝑmitterẽt᷑: ꝑmiſit er
actõʒ vſuraꝝ ab alijs ꝙᷓ a fꝛibo. IM qꝛ ſciebat tatã eoꝝ
dẽ iracũdie maliciã vt vxoꝛes odioſas:cũ ab eis nõ niſi

/

K

0
MWr
„

8 te

. 0
2 Ti H. 5 IuO—τα⅓.

5

1 ETLHNE rr b

2 Nn: l. . V vynd —
ee * N. pr-. 2

ꝑ moꝛtẽ ſeꝑari poſſent: occiderẽt. ꝑmiſit repudiũ odioſe
vxoꝛis. Itẽ qꝛ ſciebat in eiſaẽ tantũ inualeſcere erroꝛis
ſuſpitõem:vt ſola ſuſpitõe adulterij vera ſiue falſa ↄtra
vxoꝛes ĩſurgerẽt ꝑmiſit ĩueſtigatõeʒ criniſ qð niſi dinio
miraculo iueſtigari põt:pter qdð ĩſtitutũ ẽ ſacꝛificiũ ʒe
lotipie:in quo maiĩfeſte miraculoſe dei ᷣtus oꝑabat᷑.vt
illa que culpabilis eſſet ĩflato ventre femoꝛe putrefa⸗
cto ꝑiret:que vᷣo eẽt inocẽs inoxia ꝑmaneret.ecit igit
legil latoꝛ ꝑ hmõi ꝑmiſſiones:ꝙ in tali pplo fieri potuit.
vitelicet ꝑ minoꝝ maloꝝ ꝑmiſſiõʒ:eos a maioꝛibo auẽ⸗
ti.¶ Ad illud ̊ qð obicit.dðm ꝙ legiſiatoꝛ quedã mino
ra mala guiſſime punire pᷣceperit:illa pculdubio de cã
quia licet minoꝛa:freq̃ntius tñ in illo ꝓpło ↄtingebat:⁊
ſua freq̃ntia tranquillitari ⁊ paci illius ꝓpli pluſꝙᷓ alia
maioꝛa nocebãt.⁊ ſine ſcãdalo⁊ diſſidio illius ꝓpłi pu⸗
niri poterãt. Quedã vᷣo maioꝛa mala minus puniri de⸗
creuit vel penitus ĩpunita relinꝗ:aut quia minns paci
et tranquillitati nocebãt q; minoꝛa.⁊ ideo decreuit mi⸗
nus puiri.aut qꝛ ſine ſcãdalo? ſciſſiõe ↄcoꝛdie ⁊ pacis
puniri nõ poterãt.⁊ ideo tecreuit ĩpunita reling diui⸗
no iudicio puniẽda.hoc aũt iuſtũ eſt.ſicut diẽ Aug in
v.de.li.ar. Vlidet᷑ mihi legem iſtã que ꝓplo regendo ſcꝛi
bit᷑ recte quedã mala ꝑmittere: que ꝑ diuinã ꝓuidenti
am vindicant᷑. DHac aũt de cã fenerari alieno: ⁊ repudi
are odioſã vxoꝛem.⁊ ĩueſtigare adulteriũ ſuſpectũ ꝑ di
uinũ iudiciũ a lege relicta ſunt ipunita.

Poſtea queritur S. ij.

vtrũ iſta mala dimittere ĩpunita fuerit culpa ꝑmittẽtis
vt legiſlatoꝛis ⁊ iudicis. Ad qð ſic ad Ro.j.ij ꝛõ ſolũ
qui talia agũt digni ſunt moꝛte.ſed qui ↄſentiũt facien
tibus.Glo.conſentire eſt tacere cũ poſſis redarguere.
4 Item decretalis.dicit᷑ ↄſentire ꝗ maiĩfeſto facinoꝛi de⸗
ſinit obuiare. Cũ ergo pᷣdicta mala ſint manifeſta faci⸗
noꝛa.legiſatoꝛ moyſes dicet᷑ cõſenſiſſe:cũ iſtis facinoꝛi⸗
bus non obuiaret.4 Item dicit auẽtas canonis. Erroꝛ
cui nõ reſiſtitur aꝑꝛobat᷑.Cũ ergo Moyſes cꝰ erat re⸗
ſiſtere p̃dicto erroꝛi ñ reſiſteret aꝑꝛobabat erroꝛẽ ꝗ̊ pec
cabat.¶ Item ad Roma. iij. Faciamus mala vt veniãt
bona:abſit.Si ergo nõ ſunt faciẽda mala vt veniãt bo
na.ergo nec tolerãda ſunt mala vt nõ accidat ſeu eueni⸗
ant mala.4 Item permiſit repudium qð erat peccatum
Gᷓoſenſit fieri pctm. Itẽ ille fac cuiꝰ auẽte fit.Si ̊ au⸗
ctoꝛitate Moyſi fiebat repudiũ.qꝛ ſic ðꝛ Aath. xix.

ADoy ſes mandauit dare libellũ repudij et dimittere.

ergo ip̃e Moyſes ðꝛ feciſſe et ĩtroduxiſſe repudiũ pari
rõne ⁊ vſuras:⁊ fenerari alieno:et ĩueſtigatõʒ adulte⸗
rij ꝑ diuinũ iudiciũ qð eſt temptare deůũ. Rñdeo.cum
pateat ex pᷣcedentibo ꝙ iuſta de cã pᷣdicta mala ĩ illo po
pulo debebãt relinꝗ ĩpunita diuino iudicio puniẽda :ñ
fuit culpa legiſlatoꝛis ſeu iudicis ꝑmittẽtis p̃dicta qꝛ ſi
cut dicit Augꝰ.li.j.de ar. Lex tẽpoꝛałq̃ regẽdo ꝓplo ſcꝛi
it ea iudicãda ſibi aſſumit q̃ ſatis ſint ↄciliande paci
hominibo ĩꝑitis.et quantuʒ poſſunt ꝑ hominẽ regi:illa

adaut ſicut oſienſũ eſt nõ erãt ad cõciliatõeʒ pacis homi⸗‚⸗

num imꝑitoꝝ ſi ꝑ iudiciũ punirent᷑.⁊ iõ erãt ꝑmittẽda
4l Ad auctoꝛitates ̊ q̃s pᷣmo⁊ ſecũdo obicit.dðm ẽ.ꝙ;
iĩtelligunt᷑ illo caſu.qn iudex pᷣlatus poteſt vtilit et ſine
piculo ſciſmatis publici obuiare vel reſiſtire · Moyſes
aũt pᷣdictis facinoꝛibo erroꝛibo nõ poterat vtilit᷑ obui
are:qꝛ multitudo ⁊ coꝛdiũ duritia erat in cã. Reſpicien
do ergo ad pacẽ ⁊ vnitatẽ tribuũ iſrael.que multo meli⸗
oꝛ eſt qꝙᷓ; pax int hanc ꝑſonã vel illã que poſſet tbari ſi ex
odio vxoꝛis vel ſuſpitõe ĩcoꝛrigibili ĩterficerẽt vxoꝛes:
decreuit iuſte vt ꝑmitterent᷑ p̃dicta ⁊ relinquerent᷑ ipu⸗

nita. ſicut in pᷣſenti eccleſia. quia nõ põt vtilit reſiſtere

militibo ꝗ detinent decimas.qꝛ ſi reſiſleret maius malũ
accidẽt ĩ eccleſia.ſ.ſciſſura:ꝑmittit eos decimas detinẽ
4Ad illud qð obicituꝛ tercic dicendum ꝙ non ſequitur
nõ ſunt facienda mala vt ueniant bona ergo non ſunt

9
R.
f †

N
ee
5

oP AV
Pertile4 1
l
= oaUN 22*

ꝑmittenda: qꝛ qui facit mala peccat.ſed nõ qui ꝑmittit
fieri cũ nõ poſſit vtilit reſiſtere:vel cũ ñ debeat ronabili
ex cã reſiſtere:ſicut ipᷣe deus.qui ꝑmittit multa fieri ma
la: tñ ex rõnabili cã:vt.ſ.ex eis eliciat bona. Ad quaꝛ
tum diſtinguẽdũ ꝙ ꝑmiſſio dicit᷑ multiplicit.dicit᷑ eniʒ
ꝑmiſſio ↄceſſionis :qñ licita ↄceduntur:vt cũ religioſo
cõcedit᷑ viſitare patrẽ a ſuo pᷣlato. Itẽ eſt ꝑmiſſio diſpen
ſatõis:qñ nõ licita ꝑ diſpẽſatõem facta licita ↄcedunt᷑.
vt cũ abbas diſpenſatiue ↄcedit ſeu ꝑmittit monacho co
medere carnes. Et eſt ꝑmiſſio ĩdulgentie:qñ aliquid li
citũ cuius opoſitũ melius eſt ↄcedit᷑. vt ſcðᷣe nuptie ab
apoſtolo.⁊ tñ melioꝛ eſſet ↄtinentia vidualis.Itẽ eſt ꝑ
miſſio tolerantie.qñ ſimplicit᷑ illicita ne peius eueniat
tolerant᷑: ſicut in pᷣdictis caſibo repudij fenoꝛis ⁊ ĩueſti
gationis adulterij:⁊ in his nõ ſequit᷑. ꝑmittit ̊ ↄſentit
niſi diceremus ↄſenſum ĩ ꝓpꝛie: ⁊ ſᷣm quid ⁊ ex ↄꝑatõe.
et tũc ꝓpꝛie nõ eſt oſenſus in hoc.ſ.vt faciat repndiũ.fe
nus.ſ.in alio quod eſt ne peius fiat.ſ.occiſio vxoꝛis:fe⸗
nerari fratri.Eſt iteꝝ ꝑmiſſio ſuſtinẽtie.ſicut dicit᷑. De
us ꝑmittere multa mala fieri:vt ex eis eliciat bona ſic
dicit Augꝰ. Qullũ malum ꝑmittit deus fieri in repub⸗
lica niſi ex eo eliciat bonũ. Ad vltimũ dᷣm. ꝙ aucto⸗
ritate Aſdoyſi non fiebat repudiũ:nec ex auẽte legis: Fᷣ
ex auẽte legis et Moyſi ſcribebat᷑ libellus.vt ꝑ hoc de
traberent᷑ a repudio.⁊ hoc eſi quod oſtendit ANug ↄtꝛa
Fauſtũ.illud de vxoꝛe non dimittenda:qð dominus pᷣ⸗
cepit cũ antiꝗs dictũ ſit. Quicũqʒ dimiſerit vxoꝛẽ ſuam
ctt illi libellũ repudij. Dath̊.v. Si diligent itueamur
videbimus nõ eſſe ↄtrariũ:vtiq; nolebat dimitti vxoꝛẽ a
viro:ꝗ hãc ĩterpoſuit vt moꝛam in diſcidiũ aĩus pᷣceps.
et libelli ↄſcriptõe ↄfractus abſiſteret:ſed ꝗd mali eſſet
vroꝛem dimittere cogitaret pᷣſertim quia vt ꝑhibent.a⸗
pud hebꝛeos ſcribere lr̃as hebꝛeas nulli fas erat niſi ſo
lis bebꝛeis ſcribis. Et dicit in eodẽ.libelluʒ vir bonus
pꝛudẽſq; nõ ſcribẽt niſi in aĩio nimis auerſo atq; ꝑueꝛſo
coõſiliũ ↄcordie inuenire nõ valeret.

Mlembrũ ſecundum

Onſequenter inquirẽdũ eſt ſpecialiter de
lege repudij de q̃ dicit᷑ deut.xxiiij· Si ac⸗
ceꝑit hõ vxoꝛem et nõ iuenerit gratiam in
oculis eius ꝓpter aliquã feditatẽ ⁊c. Pꝛe
notandum eſt igitur ꝙ in hac lege duo erãt ꝑmiſſa.duo
pꝛecepta. Permiſſum enim erat vxroꝛem dimittere. vn⸗
ce dicitur ibi dimittet eam de domo ſua. Permilſum e⸗
tiam erat vxoꝛi dimiſſe cũ alio cõtrabere.Vnde ibi di⸗
citur.cum egreſſa alterũ maritum duxerit ⁊c. Item pꝛe
ceptum erat ante repudiũ libellum ſcribere. vnde dici⸗
tur ibi ſcribet libellum repudij.et dabit in manu illius
et dimittet. Pꝛeceptum etiam erat poſt repudium re⸗
pudiatã non recipere in vroꝛem. AUnde ibi ſequitur.nõ
poterat pꝛioꝛ maritus recipere eã ĩ vxoꝛem. 4 Circa er
go partem iſtam queruntur plura. Etuʒ ad pꝛimo per
miſſum. An repudium de ſe ſit peccatum.ſecundo. An
ex lege factum ſit non peccatum. tum ad ſecundo ꝑ⸗
miſſum. An licitum ſit repudiare viro viuente cuma⸗
lio contrahere. An in repudio vir et mulier debeant pa
rificari.et ad paria iudicentur. tum ad preceptum
te libello ſcribẽdo q̃rit᷑ de cais repudij de effectu repu⸗
dij. tũ ad pꝛeceptũ de repudiata nõ rcipiẽda querit᷑
an licitum ſit viro penitenti repudiatam reciꝑe.

Articulus pꝛunus
Veritur ergo pꝛimo. An repudium de ſe ſit
peccatum. Ad quod ſic Math.v. Dico vo⸗
bis ꝙ omnis qui dimiſerit vroꝛem ſuam ex/
cepta cauſa foꝛnicationis.facit eam mechari.ergo cum
repudiãs ꝓpter feditatem dimitteret vroꝛem non cauſa
foꝛnicationis fecit eam mechari.ergo peccabat.il Iteʒ

2 E. KXN 9 a

Deg ſdre Fupen

— —--——

— —— — — — —

— — —

— —

— —

mmnmmn nnmm

Aepud PRan Pq

Nueſtio
aug. cõtra fauſtũ. Illicitũ ẽ ꝙ illa lexr ꝓbibet qua natu⸗
ralis oꝛdo ſeruat᷑.̊ repudiũ ꝓhibet᷑ lege qua naturalis
oꝛdo ſeruat᷑.̊ repudiũ ẽ illicitũ.¶Minoꝛ patet.qm̃ ð le⸗
ge naturali ẽ matrimoniũ in indiuiduã vite ↄſuetudinẽ
Repudium aũt ẽ cõtra indiuiduam vite conſuetdinem.
Itẽ Yo.criſo.Qui ſᷣm legẽ dimittit vxoꝛẽ quatuoꝛ co⸗/
mittit iniquitates.quia qͥ ad deũ exiſtit homicida. et qa
dimittit nõ foꝛnicantẽ.⁊ quia facit eã adulterari:⁊ illũ
cui ip̃a copulatur. Ex quo relinquit᷑ ꝙ repudiũ ſm ſeẽ
moꝛtale peccatũ. Cõtꝛa.math.v.dictũ ẽ. Quicũq; di
miſerit vxoꝛẽ det illi libellũ repudij. Glo. DHabundan⸗
tioꝛ iuſticia.quia ibi licet dimittere.hic nõ niſi cã ſoꝛni
catõis.Si &̊ ſᷣm legẽ licet dimittere.ᷓ dimittere nõ eſt
peccare nec dimilſio peccatũ.¶ Icẽ.vij. Ro.Cex ſancta
et mãdatũ ſanctũ et iuſtũ ⁊ bonũ. Inde arguit. Opans
ſm legẽ ſanctã ⁊ ᷣm ſanctũ mandatũ et iuſtũ nõ peccat
ſʒ repudiãs vxoꝛẽ ſᷣm legẽ oꝑabat᷑ ſᷣm legẽ et mãdatum
legis.&̊ repudians nõ peccabat. Itẽ legem repudij de⸗
dit Soyſes a ſpũſancto.gᷓ qui dabat libelluʒ repudij:
dabat illum ſm legẽ datã a ſpirituſancto. ̊ non pecca⸗
bat. Itẽ qui repudiabat vxoꝛẽ ſcribebat cauſas repu⸗
diatõis ꝓpter quas dimittebat vxoꝛẽ et deferebat ad iu
dicẽ.⁊ ſi iudex indicabat illas cãs eſſe ſufficiẽtes dimit
tebat vxoꝛẽ.Cũ q̊ ᷣm ſnĩam legis iuſtã ꝓ ſe datã a iudi⸗/
ce dimittebat vxoꝛẽ:nõ peccabat dimittendo vel repudi
ando vxoꝛẽ. Itein diuoꝛtiũ in noua lege ex cã ↄceſſa in
eadem lege que ⁊ cã foꝛnicatõis ẽ licitũ.q̊ repudiũ ex cã
oceſſa in veteri lege ẽ licitũ. Rñſio ſᷣm aug.ſuꝑ illuo
ADath.v.dictũ eſt qui dimiſerit vxoꝛẽ ⁊c̃.dictum ẽ ꝙ ſi
vxoꝛ nõ placet viro ꝓpter aliquã feditatẽ dimittet eam:
qð rpᷣc exponit ꝓpter duriciã maritoꝝ.math.xix.ſuper
quẽ locũ dicit Rabanus. AMalluit repudiuʒ indulgere
q́; odiũ et homicidiũ ꝑmanere. Item ioh.criſo.ſuꝑ mat᷑.
v.dicit. ꝑmittendo repudium nõ dei iuſticiaʒ mon⸗
ſtrauit vt q̃ſi ᷣm legẽ agẽtibo peccatũ:nõ videat᷑ eẽ pec⸗
catũ.Ex his ̊ patet.ꝙ repudiũ repudiãti peccatum eſt
Permittenti ᷣo repudium ex ↄꝑatõe maioꝛis mali vi⸗

tadi nõ eſt peccatũ.vt patet ex ſupꝛadictis.¶ Ao illud g

quod pꝛimo obijcit.dðm.qꝙ in lege d licitũ.qð lege nõ
ꝓbibet᷑. Diſtinguẽdum ꝗ̊ ꝙ ẽ licitum ſimpliciter.quod
nulla lege ꝓhibetur.nec naturali nec moyſi.nec euãge⸗
lij.et boc modo repudiatio illicitum ⁊ẽ.quia ꝓhibitum ẽ
ex lege naturali ⁊ lege euãgelij.Et eſt licitũ ſᷣm quid qð
aliqua lege nõ ꝓhibet᷑:et hoc mõ repudiũ dr licitũ:quo
ad legẽ veterẽ.quia ibi nõ ꝓhibebatur.¶ Ao ſecũdum
dðm.ꝙ oꝑari ſᷣm legẽ ẽ dupliciter.ſᷣm legẽ ꝑmittentem
et ſm legem pᷣcipientem. Oꝑari vo ſᷣm legẽ ꝑmittentem
nõ eſt oꝑari bonum.ĩmo potius malum.ſed tamen mi⸗
nus in ↄꝑatione peioꝛis. VUnde dicit Jo.criſo. Permi⸗
ſit moyſes dari libellũ repudij:ne pꝛopter odium repu⸗
dij funderetur ſanguis.permiſit fieri mala ne fierẽt pe⸗
ioꝛa.Oꝑari vo ᷣm legem pᷣcipientem eſt bonũ.quo mo
do nõ oꝑatur qui repudiat:ſed pᷣdicto modo.i Ao ter⸗
cium dom. ꝙ lex de libello repudij quodaã toleꝛabat.ſ.
ſeꝑatõem.et ad quiddam obligabat.tamẽ ſub cõditõne
ſcʒ ad hoc vt ſi vellet quis dimittere xxoꝛẽ non dimitte⸗
ret niſi pꝛopter cauſas ſcriptas in libello repudij. Daꝛe
ergo libellum in pᷣcepto erat ſub conditõe.ſ.ſi vellet di⸗
mittere non ſimpliciter:nõ ſequitur ergo dabat libellũ
repudij ſᷣm legem datam a ſpirituſancto. ergo non pec⸗
cabat. Dabat em m legem ex tolerantia conditõnali.
no ex auctoꝛitate et ſimpliciter a iudice.¶ Ad quartuʒ
dðm. ꝙ non valet bec argumentatio.m ſententiam le⸗
gis datam ꝓꝙ ſe dimittebat vxoꝛem. exrgo non peccabat.
quia iuder nõ dicebat in illa ſentẽtia ꝙ vir poſſet dimit
tere vroꝛem.ſed ꝙ poſſet ſine pena legali.et ponunt ex⸗
emplum.ſicut ſi litigarent ſacerdotes contra milites de
æcimis.iudex nõ daret ſententiaʒ pꝛo militibus. ꝙ ipi
cimas detinerent. ſed diceret ſacerdotibus ꝙ tacerẽt.
et non puniret milites ne fieret ſciſſura.. Ad quintum
dicendum. ꝙ non eſtiſimile de diuoꝛtio in noua lege. et

—

4 . „
.Y n RE 4* 20Pia, Lſ P WI)

„Duy E KE Po l nirle.

NRi

xlvj.

repudio in veteri.quia ĩ noua lege cauſa diuoꝛtij poteſt
eẽ iuſta interueniente zelo iuſticie:ſed ĩ veteri lege cau⸗
ſa repudij ſemper eſt iniuſta.cum cõcernat odium et af⸗
fectum nequitie:et opponatur ſacramento et fidei cõiu⸗
gali.Et ideo repudium ſemper eſt malum ᷣm ſe.

Articulus ſecundus

Oſtea queritur an repudium er lege fiat nõ
peccatum. Ad quod ſic dicit Joh.criſo.ſuꝑ
illud math.v. Quicũq; dimiſerit vxoꝛẽ ſuazʒ
det illi libellum repudij ⁊c̃. Hoc ꝑmittendo nõ dei iuſii
ciam demonſtrauit ſed a peccato abſtulit culpam peccã
di. ergo per legem factum eſt nõ paccatum.4. Jtem ideʒ
ibidem. pmiſſum eſt repudium malum quidem tamẽ li⸗
citum.¶ Item idem ibidem. Hac ratione apoſtoli pᷣce⸗
perunt ſecundas nuptias ꝓpter incõtinentiam hominũ
ꝓmiſit non pᷣcepit.quod ꝑmittimus nolentes pᷣcipimus
quia malas hominũ voluntates ad plenuʒ ꝓhibere nõ
poſſumus.Si ergo ſecunde nuptie ex ꝑmiſſione apoſto
li fiunt ſine peccato: ergo repudium ex ꝑmiſſione legis
factum eſt ſine peccato.¶ Item occidere maluʒ eſt in ſe
ſed tamẽ per legem iudici fit nõ per peccatum cum dici
tur exo.xxij. Maleficos nõ patieris viuere. Eꝛgo q;uis
dimittere ſiue repudiare vxoꝛem in ſe ſit malum. tamẽ
inteꝛueniente lege fiet nõ peccatum.cum dicit᷑.xxiiij.de⸗
utro.Volenti dimittere vxoꝛẽ det illi libellum repudij.
AMaius em̃ malum eſt occidere qᷓ; repudiare: quia op⸗
ponitur maioꝛi bono videlicʒ vnitati nature.que ẽ eẽn⸗
tialis homini.Repudiũ vᷣo opponitur vnitati ſacramen
ti que eſt accidentalis. Cõtra.math.xix. Eſt verbuʒ
domini.⁊ cõmunis animi cõceptio quos deus cõiunxit
homo nõ ſeꝑet.& iure naturali eſt ꝙ illi qui ſunt cõiun
cti auctoꝛitate diuina:nõ ſeꝑentur auctoꝛitate humana
ergo repudium erat cõtra ius naturale.Sed qð ẽ con⸗
tra ius naturale:nõ recipit diſpenſatõnem nec poteſt fi
eri licite.ergo repudium nõ poteſt fieri licite.¶ Itẽ ibi⸗
dẽ dicit dñs ꝙ ad dnriciã coꝛdis iudeoꝝ ꝑmiſit Moy
ſes dimittere vxoꝛes:ab initio aũt nõ ſic. Ergo iudei re
pudiando peccabãt cõtra legẽ dataʒ ab initio.hoc ẽ con
tra legẽ naturalẽ ex quo relinquit᷑ ideʒ. Rũſio.dicen
dũ.ꝙ repudiũ ex lege ñ ẽ factũ licitũ.ĩmo ſicut diẽ aug.
Legẽ de dimiſſione vxoꝛis:xpᷣc exponit ꝓpter duritiam

maritoꝛum datam:vt nõ ↄcedat᷑ diſſidiũ.ſ̊ vt tollat᷑ ho

micidium.i Ad illud ̊ qð obijcituꝛ pꝛimo ꝙ a peccato
abſtulit culpã.Nota ꝙ ꝓpꝛie loquẽdo.aliud eſt dicẽ pec
catum.aliud dicere culpã.Accidentale em̃ ẽ peccato eẽ
culpam.peccatũ em̃ dicit inoꝛdinatõem ↄtra diuinũ mã
datum.Culpa vo dicit inoꝛdinationem puniendam ſᷣm
legem.abſtulit ergo culpam a peccato cum data lege re
pudij non puniebantur pꝛo hmõi peccato.¶! Ad ſecun
dum ſimili modo intelligendum eſt illud quod dicitur
repudium malum:tamẽ licitum vt licitum nõ excludit
reatum eterne pene.ſeo reatum pene legis.¶ Ad terciũ
dicendum.ꝙ in repudio et in ſecundis nuptijs eſt ꝑmiſ
ſio ↄꝑatiua ⁊c̃. Ixo criſo.dicit.ꝙ hac ratione.id eſt cõ
ſimili quodam mõ apoſtoli ſecundas nuptias pꝛecepe
runt:tamen differenter: Mam ſicut patet ex pᷣcedentibo
ſecunde nuptie ꝑmittuntur ꝑmiſſione indulgentie.qua
conceditur licitum imꝑfectuʒ reſpectu ſtatus ꝑfectõꝛis
KRepudium vo permittitur permiſſione tolerantie qua
toleratur illicitum quod eſt minus malum comꝑatiõe
cterioꝛis:Fᷣm ꝙ dicit auguſti.ADelius eſt enim diuidi
boc eſt minus malum eſt repudium fieri qᷓ; per odium
ſanguinem fundi. et ideo Criſoſto.ſuper illud Math.
Per mittit fieri mala ne fierent peioꝛa.⸗ Ad quartum
vᷣo dicendum. ꝙ occiſio et repudium poſſunt comꝑari
dupliciter qtum ad effectum:et qdtum ad cauſam. M⸗
tum ad effectum occiſio magis malum ẽ.ſicut dicit au

guſtinꝰ. MMeliꝰeſt diuidi qᷓ; peꝛ odiuʒ ſangninem fundi

Mtum vo ad cauſam. Repudium ſimpliciter maius

7

ns

un

BDint

–

N„ Ac,en
vU. : N*

ES

ese K n Ov

sä ve200 (

= α

— OH)

30 479

f.. ert. A X n
9

malũ ẽ.quia occiſio põt eẽ ex affectu virtutis et iuſticie.

Repudiũ vo ſemꝑ ẽ ex affectu iniuſticie: ſicut dictũ eſt.
et patebit inferius. Peeterea. occiſio malefici fiebat
auctoꝛitate diuine legis. Repudiuz vo ex ꝑmiſſione le⸗
gis. cã aũt et affectus oꝑi nomẽ imponit qᷓtum ad boni
tatem et maliciam.

Articulus tercius

Verit᷑ cõſequẽter.vtrũ licitũ eẽt ſᷣm legeʒ re
pudiate viuẽte poꝛe viro aliuʒ duceꝛe:qð vi⸗
det. quia dicit lex de repudiata.Deut᷑.xxiiij.
Cũ egreſſa viꝛũ alterũ duxerit.& lex ↄcedit ei maritũ al⸗
terũ ducere.4! Itẽ dicit aug.de duabo vxoꝛibo ꝙ quãdo

mos erat:peccatũ nõ erat.nõ peccabat:eꝛgo vir ducẽdo

aliã vxoꝛem viuente pꝛioꝛe.qn mos erat. Si ergo mos
erat.repudiate a pꝛioꝛe viro:aliũ ducere nõ erat pecca⸗
tũ.4. Ite et ꝑte viri ſecũdam vxoꝛẽ duceꝛe tꝑe legis non

erat malũ m ſe.quia ſancti pres duxerũt ſecũdas vxo

res ſine peccato. Ergo repudiata vxoꝛe nõ erat peccatũ
viro alia ducere. nec mulieri aliũ viꝝ?. Coõtra mat.
v. Qui dimiſſam duxerit adulterat᷑.4 Itẽ lex puniebat
illã que ducebat aliũ maritũ.qꝛ nõ poterat redire ad pᷣ
oꝛem.qꝛ ſicut dicit lex.polluta et abhominabilis facta
7 ducẽdo aliũ.ᷣ nõ erat licitũ ᷣm legẽ aliũ ducẽ. Re
ſpõſio.ddᷣm.; nõ erat licitũ ſᷣm legẽ.ita ꝙ licitũ exclu⸗
dat culpã:et quãcũq; penã:erat tñ licitũ ſᷣm ꝙ licitũ ex
cludit materialẽ penã. Dicẽdum g. ꝙ licitũ erat repudi
ate m legẽ aliũ ducere qꝛ lex nõ puniebat eã materia⸗
liter vt moꝛe adultere lapidaret᷑.ꝛõ erat aũt licitũ ſᷣm
legẽ.qꝛ lex puniebat eã ſpũaliter vt ad pꝛioꝛẽ virũ tãqꝙ;
polluta redire nõ poſſet:cũ a ſecũdo viro repudiata eẽt
ſicut dr dent.xxiiij. Et hoc mõ puniebat lex. aliqñ ma⸗
terialiter. aliqn ſpiritualiter. ¶ Ad illud quod pꝛimo
obijcitur. ꝙ lex ↄcedebat ſibi aliũ virũ ducere.ddðim ꝙ B

erat ↄceſſio ꝑmiſſionis nõ diſpenſatõis vt dictũ ẽ.¶¶ Ad

ſecũduʒ doᷣm.ꝙ illud aug.de pluribus vroꝛib⸗ qñ mos
eꝛat:peccatũ nõ erat.intelligit᷑ qtuʒ ad illas ꝑſonas cũ
quibus diſpenſatũ erat:in bigamia autẽ interuenit di⸗

— 2.2 s . Aril. igamt . ,
nvlerr. Aeſn G ſpenſatio:ſed nũqᷓ; in repudio.et cã eſt.quia ex ꝑte viri

habere plures vroꝛes poterat eẽ ex caritate ꝓlis acqui⸗
rẽde.et ad młtiplicatõem cultꝰdiuini.ſicut fuit in ſan⸗
ctis patribo.ſed in repudio viro habere ſecundam vxo
rem poſi pꝛimã repudiatã nõ poterat eſſe ex caꝛitate.cũ
repudiũ ꝓceſſiſſet ex odio. Et iõ in repudio ex ꝑte viri
nũq; cadit diſpenſatio. Item ex ꝑte mulieris:habẽ pln⸗

res viros nũqᷓ fuit diſpenſatũ.qꝛ deficit cã.ſ.multipli⸗

catio ꝓlis.ſ õ em̃ multiplicatur ꝓles a pluribus viris
in vna muliere ſicut in pluribo mulieribo per vnum xvi⸗
rum.multofoꝛtioꝛi rõe.nec in repudiata curret diſpẽſa⸗
tio:vt poſt pꝛimũ virũ haberet aliũ. Ad terciuʒ dõm.
ꝙ in bigamia manẽt bona matrimonij: et qð diminuit᷑
in vno recõpenſat᷑ in alio in ſanctis patribo.Tria autẽ
ſunt bona.ſides in affectu mutue caſtitatis.ꝓles in af⸗

fectu ipagatõis ad honoꝛẽ tei.ſacramentũ inſeꝑabilita

tis. De bono aũt fidei fiebat diminutio.quia bonum fi
ci requirit vt nõ cum altera vł altero coeatur.quod ex

parte mulieris manebat integrum. Ex ꝑte vᷣo viri ꝓpter

melius ex diſpenſatõe ampliabatur:vt non cum alijs qᷓ
cum ſuis vxoꝛibo coiret.ſed ex ꝑte bone pꝛolis fiebat re
compenſatio ex vehementia affectus multiplicande pꝛo
lis ad cultum dei:quod fiebat peꝛ plures vxoꝛes ampli
us ꝙᷓ ꝑ vnam ſolam.manebat aũt affectus inſeꝑabilita
tis quod eſt bonum ſacramẽti.et ideo bigamia nõ erat
malum vᷣm ſe.ſed recipiebat in ſanctis patribus ratio⸗
nebilem diſpenſationẽ. In repudio vᷣo bona matꝛimo
nij tollebantur cũ cõtrahebat᷑ ſecũdũ cõiugiuʒ. tolleba
tur em̃ bonum fidei ꝑ abolitionem federis cõiugalis ex
affectu odij.Donum pꝛolis pꝛopter affectum libidinis
bonum ſacramenti pꝛopter affectum ſeparatioois.quã
intendebat repudium.intendebat enim ſepaꝛari ab vxo

(

re quod opponitur bono ſacramenti.

Articulus quartus

Einde queritur an in repudio vir et mulier
cebuerunt ꝑificari:qð videt᷑.ꝑ ipᷣm vinculũ
matrimonij quod quaſi in vnũ redigit viruʒ

2 mulierẽ. Juxta illud geñ.iij. Erunt duo in carne vna.

. ☚ aA ¾ e
7 N D GN*

et ip̃a rõ matrimonij que ẽ legittima cõiunctio maris ⁊
femine indiuiduã vite cõſuetudinẽ retinẽs. Ergo quod
erit ius viri ſuꝑ mulierẽ q;tuʒ ad vnitatẽ copule caꝛna⸗
lis et cohabitatõis.idem erit ius mulieris ſuper viruʒ
ergo ſicut vir poterat repudiare muliereʒ quod erat cõ
tra vnitatem vinculi cõiugalis:eadem rõne mulier po⸗
terit repudiare virum. ¶¶ Item hoc idem videtur aſtrui
per legem talionis que habetur.xxiiij.leuit. Oculũ pꝛo
oculo.dentem pꝛo dente reſtituet.qualem influxeꝛit ma
culam:talem ſuſtinere cogetur.¶ Item in nouo teſtamẽ
to iudicãtur ad paria vir et vxoꝛ ĩ cauſa diuoꝛtij que eſt
ꝓpter culpam foꝛnicatõnis.ergo in veteri lege debẽt iu⸗
dicari ad paria in cauſa repudij. Contra.Qon indi
cantur ad paria vir accuſans ſtuprum vxoꝛis. Deut.
xxij. Si duxerit vir vxoꝛem obijciens ei nomen peſſimũ
vxoꝛem hanc accepi et nõ inueni virginem: ſicut ibideʒ
dr.Si falſo accuſat iubetur cedi et mulctaʒ.i.penã pe⸗
cuniariam ſoluere.puella vᷣo ſi culpabilis ſit lapidari
l Item in zelotipia nõ iudicantur ad paria.ſicut patet
ex lege nume.v.vbi dr.ꝙ ſi ſpũs ʒelotipie ↄcitauerit vi⸗
rum cõtra vxoꝛem ſuam adducet eam ad ſacerdotẽ ⁊c̃.
vbi inſtituitur oblatio ad inueſtigatõnem adulterij ſu⸗
ſpecte mulieris a viro.nõ autem econuerſo.Ergꝗo pari
ratione nec ad paria debent iudicari in repudio. Re
ſponſio.ſicut dicit beatus aug.ſuper illam legem deut.
xxij. Si duxerit vir vroꝛem et poſtea odio habuerit ⁊c̃.
apparet quomodo ſubditas viris ſeminas ⁊ pene famu
las lex eẽ roluerit vxoꝛes.quia dicẽs aduerſus vxoꝛem
vir teſtimonium vnde lapidetur illa.ſi veruʒ cõſtat ipᷣe
non viciſſim lapidatur.et hoc eſt quod introducit apo⸗
ſtiolus.j.ad coꝝ.xiiij.ſõ ꝑmittitur mulieribus loqui ĩ
eccleſia.ſed ſubditas eſſe ſicut lex dicit. DHuius autem
ratõ eſt tripler.dignitas nature.reatꝰculpe.robur ſexꝰ
Dignitas nature quia ſicut dicit apłs.j.ad coꝝ.xj. Ca
put mulieris eſt vir: et aſſignat cauſam. nõ enim vir ex
muliere eſt. ſed mulier ex viro.ſicut dicitur geñ.üj. Re⸗
atus culpe. quia per feminam initium peccati. vñ ſub⸗
iectio fuit ei infticta pꝛo penalitate. Gen.ij. Sub viri
poteſtate eris et ipe dñabitur tui. Robur ſexus.qꝛ ro⸗
buſtioꝛ ẽ ſexus virilis qᷓ femineus. Inde ẽ ꝙ maioꝛ pꝛo
nitas ex ꝑte mulieris ẽ.licet maioꝛ feruoꝛ er ꝑte viri.qꝛ
ſexus ille calidioꝛ ẽ et hec ſignat᷑ Señ.ij.cum dixit adã
e vxoꝛe.Hoc nunc os de oſſibus meis:caro de carne.
Pꝛopter dignitatẽ nature nõ iudicati ſunt ad paꝛia
in lege zelotipie.Detulit em̃ lex viro ſicut dignioꝛi.cuʒ
ex z elotipia ſeu amoꝛe ꝓ ſuſpitõnem accuſabat vxoꝛem.
Pꝛopter reatũ culpe nõ iudicati ſunt ad paria:in lege
accuſatõis ſtupri ex odio viri in vxoꝛẽ:qꝛ ſicut dic glo.
ſuper illam legem Deut.xxij. Quia ꝑ feiam initiũ pec⸗
cati q̃ virũ ſeduxit:⁊ dupliciter peccauit.pꝛius in deuʒ
poſtea in virũ.vir vo tm̃ in deũ.In accuſatõe criminis
nõ iudicant᷑ ad paria vir et feia. Pꝛopter vo robur ſe⸗
xus virilis nõ iudicãtur ad parie in ꝑmiſſione repudij
Mã cum mulieris ſexus ſit infirmioꝛ:⁊ maioꝛ ĩ eis pꝛo
nitas. pꝛoniſſime eẽnt mulieres ab repudiandũ viros.
Pꝛetea.cũ robuſtioꝛ ſit ſexus virilis:timẽdũ ẽ malefi⸗
cium viri plus qᷓ; mulieris.Et cũ magis ferueat pᷣſumẽ
dũ ꝙ ex odio interficeret ſibi diſplicentẽ vxoꝛẽ:nõ autẽ
ecõuerſo.¶ Ad illud qð pꝛimo obijcit.dom ꝙ; m legez
natuꝛe et legẽ gr̃e.quo ad ſocietatẽ cohabitatõis et con
iunctõem copule carnalis iudicãtur ad paria vir ⁊ mu
lier. vnde.j.ad coꝝ.vij.dr. Vir non habet poteſtatẽ ſui
coꝛꝑis ſ̊ mulier:et ecõnerſo.tum ðᷣo ad oꝛdint regi⸗

3
) 5 ν S
14 O4 . yacle V 2 % 4

5 eſn⸗ nace

C
— ACLAREeE aA P.

20 L2 7

—

— — leefe FNohi . 22

. 7 Nrrrſ. er. ſPars J ₰. jlneh =

88
a„Kos WM W

1

A&

——2 — — 2 —

/

D 1 Es Vrr Ke Nrrer le P ucl.) P

/

—

—. —

— —

Nueſtio

minis nõ iudicant᷑ ad paria:imo vir eſt caput in ulieris.

ꝓut dicit.j.ad coꝛin. xj. vnde ſm legẽ pcipientẽ nature ⁊
gratie in regimine debet mulier viro eſſe lnbdns nn
tua vᷣo coꝛꝑis ſeruitute par. Scðm vo legem AMdoylii
na foꝛnicatõnis: que opponitur vnitati copule carna⸗
lis iudicant᷑ ad paria: quia adulter ? adultera lapida⸗
bantur. Deut. xxij. In accuſatione vo ſtupꝛi vroꝛis an⸗
te ↄiugium zZelotipia repudio non udicant ad paria
ter cauſas pꝛedictas.imo in accuſatione ꝑeit lex ns
plus qᷓ mulieri per diſpenſationem. In zelotipia pꝛiert

hirum mulieri quaſi ꝑ pꝛiuilegiuʒ. in repudio vcedit vi

gue⸗ eiu in repudio ccan„
ro qð non mulieri ꝑ ꝑmiſſionem minoꝛis mali qð min

nocet in viro qᷓ in muliere publice vtilitati. piz ergo ex

i neſt paritas iuris mulieris ſupeꝛ virum. ? vit
unct maliereu 4 Ao ſcvᷣm dicendum ſᷣm beatũ augu.
ꝙ lex talionis non extenditur ad cauſam viri contra mu
ſierem ſed in alijs cauſis. vt qui teſtimonio falſo alteri
nocere voluit:eadem pena plectitur qua fuerat alteꝛ ple
ctendus:⁊ boc eſt qð dicit augu.ſuper pꝛedictam legem
Beut.xxij.⁊ cauſa eſt:quia nõ ſunt perſone pares vir ⁊
mulier. ¶¶ Ad terciũ dicendum . ꝙ ſicut dicit aplus Ro.
viij. ¶ Oon accepiſtis ſpiritum ſeruitutis iterum in timo

re ⁊c.Lex vetus lex ſeruitutis eſt. ex noua lex liberta⸗
tis. Inde eſt ꝙ in noua lege ſuꝑinducta ſeruitus ex par⸗

te debiti carnalis ⁊ cohabitationis vt in permiſſione re⸗

pudij ꝑ legem veterez tollitur.quia ſicut dicit᷑.iij. Gak.

In domino non eſt ſeruus:nec liber:nec eſt maſcul? vel
femina. Omnes em̃ vos vnum eſtis in xpo:⁊ hac ratõne
in nona lege paritas eſt in cauſa diuoꝛtij: qᷓuis in veteꝛi
lege non fuit paritas in cauſa repudij.

Articulus quintus
Oſtea querit᷑ de pcepto ſcribendi libelluz re⸗
pudij.de quo dicit᷑ Dent᷑.xxiiij. Si vxoꝛ non
inuenerit gr̃am in oculis viri ꝓter aliquã fe
ditatem.ſcribet libellũ repudij. Dixerũt aũt quidam.qꝙ
in hoc libello ſcribebant᷑ cauſe ꝓpter quas eam repudia
bat.Queritur igit᷑.ſi ex quacũq; cauſa poterat vir repu
diare vxoꝛẽ:qð videt᷑. qꝛ ex quacũq; cauſa bona ſeu ma⸗
la turpi vel honeſta poterat ſurgere odium in malo vuꝛo
am ꝓbitas virtutis multotiens eſt cauſa: quare boni

4

odioſi ſint malis.vnde dicit augu. Oculis egris odioſa

eſt lux ſicut indeis eſt xpᷣe.ij. Sapᷣ. Grauis eſi nobio ad
videndum ⁊c.quia in veritate ſunt vie eius.ergo ex bo⸗
nitate vxoꝛis poterat eſſe odioſa viꝛo ſed ꝓpter odiũ quo
timebatur homicidium ꝑmittebat repudium:ergo pꝛo⸗
pter bonitatem vrxoꝛis poterat vir ipam repudiare.i Aã
ſic dicit Rabanus ſuper math.xix. MMaluit repudium
indulgere:qᷓ deſiderio ſcdᷣaꝝ nuptiaꝝ fieri homicidium
vel perdurare odium.q Contra.Deut᷑.xxiiij. Cum non
inuenerit gr̃am coꝛam oculis eius ꝓpter aliquam fedita
tem ſcribet libellũ.Glo.feditatem.i.peccatum qð ↄgno
ſcit in ea.ergo ſolum ꝓpter peccatum poterat repudiare.
Item querit᷑ vtrum odium ꝑſeuerans debuit eſſe cau
ſa repudij:qð videtur.quia ſicut dicit Criſo.Dis res ꝑ
eas cauſas ꝑ quas naſcit᷑ diſſoluit᷑.Si ergo matrimoni
um naſcit᷑ ꝑ ↄſenſum amoꝛis. diſſoluit᷑ ꝑ opꝓoſitũ.ſ.diſ⸗
ſenſum odij.¶. Item ad idem eſt auctoꝛitas Deut.xxiiij
Cum egreſſa alterum maritum duxerit:⁊ ille q; eã ode⸗
rit dederitq; libellum repudij.¶ Contra.Deut.xxij. Si
duxerit vir vxoꝛem ⁊ poſtea odio habuerit eam ⁊ obie⸗
cerit ei ſtupꝛum ante coniugium ſi defecerit in pꝛobatio⸗
ne verberatur ⁊ ↄdemnatur.c.ſiclis argenti.⁊ non po⸗
terit eam dimittere omni tempoꝛe vite ſue. Ex bac eꝛgo
lege iubetur vir retinere perpetuo odioſam mulierem.
odium igitur non eſt in lege vniuerſaliter cauſa repudij
Item cum in euangelio nec odium:nec perſeuerantia
odij:nec timoꝛ hom icidij ſint cauſa diuoꝛtij.ſed ſoluʒ foꝛ
nicatio · vnde eſt ꝙ in lege ſunt cauſa repudij.nam foꝛni⸗
catio oꝑponitur matrimonio vnitati copule carnalis ꝑ

—.—

C

xlvj.

quam conſũmatur matrimoniuʒ. Odium vo oſponitur
vnitati ↄſenſus per quam efficitur matrimoniuʒ.magis
ergo opponitur vinculo matrimonij odium qᷓ; foꝛnicatio
ergo magis debet eſſe cauſa diuoꝛtij in noua lege. aut ſi
ibĩ nõ eſt cauſa diuoꝛtij.nec in lege veteri debet eſſe cau⸗
ſa repudij. ¶ Item cauſa repudij ponitur diſplicentia cũ
dicitur Beut.xxiiij. Cum non inuenerit gram ante ocu⸗
los viri ꝓgter aliquam feditatem ſcribet libelluũ. ¶ Itez
ponitur cauſa odium:vnde ibidem ſequitur de ſcdᷣo ma
rito repudiante: cum oderit eam dederitq; ei libellũ ⁊c.
Item ponitur cauſa.timoꝛ homicidij.vnde ibidem di⸗
cit glo. Scripſit moyſes pꝛeceptum illud.ſ.de ſcribendo
libello:mallens indulgere diſſidium qᷓ;omitti homicidi
um. Pꝛeter has cauſas neceſſarium erat aſſignare repu
dianti cauſam diſplicentie.ſicut dicit lex aliquam fedi⸗
tatem: que erat pꝛima ? pꝛincipalis cauſa repudij.Que
ritur igit᷑ quomõ oꝛdinat᷑ hic cauſalitas feditatis diſpli
centie:timoꝛis:homicidij. Item querit᷑ ſi bmõi cauſa in

libello ſcriberent. IJtem cum poſſibile eſſet ꝙ ſcribere ne

ſciret repudians quomõ dicitur ſcribet libellum repudij
MRñ. ꝙ non habemus determinatum in lege de his ꝗᷓ
ſcripta erant in libello repudij.ſed tamen ſicut dicit JO
ſephus.Scriptura erat talis pꝛomitto ꝙ nũq; tecum cõ
ueniam ⁊ ſic habebat poteſiatem er ꝑm Mone legis mu
lier alij copulari. babebat aũt libellum repudi ſcriptũ:
quia ſine eo non crederet᷑ ei ꝙ eſſet repudiata. Sed ᷣm
beatum augu.ↄtra Fanſtum. Pꝛecipiebat᷑ ſcribi libellꝰ
vt moꝛa interneniente ⁊ ↄcilio ſcribaꝝ diſſuadente vir a
ꝓpoſito repudiandi deſiſtẽt. Que autez fuerit ſcriptura
ſufficiat qð dixit Joſephus.¶ Ad illud ergo qð primo
querit᷑ vtrum ex cauſa bona in muliere poſſet vir eaʒ re
pudiare.dicendũ ꝙ non.Fᷣm legem em̃ opoꝛtebat ꝙ cau⸗
ſa in muliere eſſet feditas aliqua que põt intelligi vel in
coꝛꝑe aliqua infirmitas:vel turpitudo nota bilis:vel in
moꝛibus repᷣhenſibilis honeſtas. ꝓpter quas poſſet mu
lier merito diſplicẽ.vnde dicit augu.in glo.Deut.xxiiij.
Multe erant in lege cauſe dimittendi vxoꝛes.xpᷣc ſolam
foꝛnicationem excepit.math.xix. Ceteras moleſtias iu⸗
bet pꝛo ſide de caſtitate ↄiugij ſuſtineri.¶ Ad illud eꝛgo
qð obijcit.ꝙ ex bonitate efficit᷑ aliquis odioſus.dicẽduʒ
ꝙ hoc non eſt ꝑ ſe:ſed ꝑ accidens.Honitas em̃ ꝑ ſe ama
bilis eſt:ſed ex malitia anime diſſentientis a bono.Lex
vᷣo non reputat talem cauſam eſſe odij:vel diſplicentie.
4. Ad illud vo qð obijcit er opoſito.ꝙ feditas intelligi⸗
tur peccatum:ſi peccatum accipiat᷑ ꝓpꝛie pꝛo culpa.mo⸗
raliter accipit᷑ ⁊ ſumit᷑ ex glo.moꝛali.Gꝛego.qui expo⸗
nit illud de feditate repudiante actionis terrene.Si do
peccatum accipiat᷑ ↄmuniter pꝛo defectu:ſicut ſolet dici
peccatum in artificio cum deficit ab arte: vel in coꝛpore
cum deficit a debita diſpoſitõne:ſᷣm hoc feditas dicitur
defectus aliquis enoꝛmis in coꝛꝑe ſiue moꝛibo mulieꝛis

4 Ad illud vo qð poſtea querit᷑.vtrum odium debueꝛit

eſſe cauſa repudij.dieendum ꝙ ſic.ſed non ꝓpter hoc qð
opponit᷑ ↄſenſui matrimonij:ſed ꝓpter pꝛeſumptionẽ vio
lentam maioꝛis mali ſecuturi.ſ. homicidij: exquo tota⸗
liter deſtruit᷑ vinculum matrimonij? in illo populo du⸗
re ceruicis:⁊ ad maleficia pꝛono. Ex hoc ſicut ſupꝛadi⸗/
ctum eſt:accideret diuiſio pugna:⁊ ↄtentio: que ex cau⸗
ſis minoꝛibus frequẽtius ↄtingebat. ergo dicit Cri⸗
ſo. oĩs res ꝑ eas cauſas ꝑ quas naſcit᷑ diſſoluit᷑.non
facit ad h: ꝑ diſſenſuʒ debeat ſolui mrimoniuʒ:qꝛ⁊ ſi
mr̃imoniũ cauſaret᷑ ꝑ ↄſenſuʒ.h̊ tñ nõ eſt niſi interueni
ente diuina auẽte appꝛobante ↄſenſuʒ. Inde ẽ etiã ꝙ int
illegittimas pſonas interueniẽs ↄſenſus nõ efficit mr̃i⸗
moniũ:qꝛ deeſt auẽtas diuine ꝓbatõnis.Diſſenſus igit᷑

ſequẽs matrimoniũ nõ poterit ſoluere matrimoniũ con

tractum ꝑ ↄſenſuʒ diuina auẽte appꝛobatum. Vnde ma
thei.xix.dicit ſaluatoꝛ. Qð deꝰ ↄiunrit homo nõ ſeꝑet.
Ad illud vo qð er oppoſita ꝑte obijcituꝛ:ꝙ odium non
crat generaliter cauſa repudij. Ricendũ.ꝙ i duobv cali⸗

Shr- eia 110.d. Aad

.. & Pr-ſſee 25 9)

5 e *) * (E L⸗

, W/frrr P. P 8y zu 9 n l¶

„ 66 DHñ n.2 (on ien mal os
— —

S

X„ Oune) 0d9 V „ etee „Ra S

. OQ. E por

he aWw Mrs

)

—

—

P'r

„2 e ſe ed
/

bus fallebat ꝑmiſſio repudij. Pꝛimus erat in falſa ac⸗
cuſatione vxoꝛis de ſtupꝛo ꝑpetrato ante ↄiugiũ.Secun
ous in defloꝛatõe puelle q̃ non habebat ſponſũ:qꝛ tunc
tenebatur eam acciꝑe in vxoꝛẽ. ⁊ in his duobus caſibo
non poterat vroꝛem dimittere cunctis diebus vite ſue.
ſicut hbabetur Deutro.xxij. Quod ĩtroductũ eſi in fauo⸗
rẽ virginitatis: ⁊ data eſt ꝓbibitio repudij ĩ caſu ſpãli
cũ eſſet ꝑmiſſio in generali:quia ꝑ hoc nõ ti mebat᷑ malũ
publicũ euenire.ſicut timeretur ſi eſſet ꝓhibitio repudij
generalis: vt ſupꝛa dictũ ẽ. ¶ Ad illud vero quod obijci
tur ꝙ odiũ in noua lege debet potius eſſe cauſa diuoꝛtij
qᷓ ſoꝛnicatio.dpᷣm ꝙ in foꝛnicatõe eſt libido voluntatis
et actus inoꝛdinatus ex ꝑte carnis.Libido vero volũta
tis opponit᷑ amoꝛi voluntatis ⁊ ↄſenſui: ꝑ quẽ efficitur
matrimoniũ. qꝛ ille cõſenſus eſt vt habeat iſtã vt ſuã et
nõ aliã et ecõuerſo.Actus vero inoꝛdinatus ex ꝑte car/
nis:ꝑ quã violat᷑ fides thoꝛi opponit᷑ federi copule car⸗
nali ꝑ qu ↄſũmat᷑ matrimoniũ .· Inde ẽ ꝙ ſaluatoꝛ ma
nẽte vinculo ↄiugali ĩter ↄiuges foꝛnicatõnẽ poſuit cau
ſam diuoꝛtij:quo ſeparent᷑ ꝙ̃tũ ad cobabitatiõem. ab⸗
ſoluit᷑ debitů mutue ſeruitutis:nõ aũt ſic ẽ de odio quia
ſiẽ ſup oſtenſũ ẽ ñ ꝑ ſe oponit᷑ ip̃i ↄſenſui.ꝑ quẽ efficituꝛ
matrimoniũ.¶ Ad illud vero qð qritur de oꝛdine calita
tis. dõᷣm ꝙ cũ q̃tuoꝛ ↄcurꝛerẽt ad calitatẽ repudij feditas
diſplicentis. odiũ. timoꝛ homicidij.feditas ſicut dictum
eſt attendebatur in defectu. diſplicentia in aſpectu. Uñ.
xriiij. Deutro. dicit᷑. Et nõ iuenerit gꝛatiã ante oculos
eius. Odiũ vero in affectu.homicidiũ vero timebat᷑ in ef
fectu... Ad illud vero qð qritur vtrũ iſta in libello repu
dij ſcriberent: võm Joſephũ dðᷣm ꝙ nõ:quia ſicut ipe dic
ſeribebatur ꝓmiſſio de nũqꝗᷓ ſimul ↄueniendo.ſic.n.ha/
bebat poteſtatẽ alij copulari... Ad illud vero qð obijcit
ſcribet libellũ:cũ poſſibile eſſet ꝙ neſciret ſcribere intel⸗
ligẽdum eſi ſcribẽ vel ſcribi facere.

Articulus ſextus.

Ltimo q̃ritur de pᷣcepto non recipiende vxo
ris poſt repudiuʒz.de qͥ dicit᷑ Deut.xxiiij.26
poterit pꝛioꝛ maritus reciꝑe eam in vxoꝛem
quia polluta eſt et abhominabilis facta coꝛam dño: ne
peccare facias terꝛã tuazʒ qð dicitur de repudiata que cõ
traxerat cũ alio.¶ Sed obijcit᷑:cũ repudiata duxerit al⸗
terũ maritũ pꝛiori vinẽte.de iure nullũ fuit matrimoni⸗
um:quia ſicut dicitur Ro.vij. Que ſub viro eſt mulier
viuẽte viro alligata eſt legi.ergo de iure ſtabat pꝛimum
matrimoniũ. Se iure ergo matrimonij tenebatuꝛ vir il⸗
lam reciꝑe ſi ipᷣa vellet.¶¶ Stẽ eadẽ ſunt moꝛalia in vete⸗
ri lege et in noua lege.ſed in noua lege moꝛale eſt ſi peni
tet indulgere. Vnde Math. x viij. Cũ Petrus quelſiuil⸗
ſet a dño quotiens peccabat in me frater meus 2 dimit
tam ei vſq; ſepties: Reſpondet ei dñs.Non dico tibi ſe⸗
pties ſed vſq; ſeptuagieſſepties.ergo et in veteri lege ſi
rpudiata peĩteret ð h̊ ꝙ nupſerat alij.debebat vir ĩdulgẽ
ergo debebat eã reciꝑe.¶ Itẽ ſicut dicit intł.ſuꝑ illud:
quia polluta eſt abbominabilis.ſ.ipᷣius iudicio qui eaʒ
quaſi pollutã pꝛius dimiſit. Ergo ex repudiatõe facta ẽ
polluta:nõ ex eo ꝙ nupſerat alij.Cũ ergo ſine culpa ſua
poſſet repudiari:ſine culpa ſua dicitur pollui.ergo int⸗
ueniẽte ex ꝑte viri penitentia de odio quo eam repudia
uerat maxime debet recipi.¶¶ Item obijcit᷑ de hoc qð dici
tur.ne peccare facias ter:ã tuam. videtur.n.ꝙ nõ recipi
endo maius eſſet peccatũ.quia ſi nõ poterant cõtinere
et coibant:peccabant moꝛtaliter. Reſpondendũ ĩ le
ge repudij quiddã erat ĩ ꝑmiſſione:vt viro repudiare.et
repudiate cũ alio cõtrahere. Quiddã ĩ mali retardatio
nẽ vt pᷣceptũ de libello ſcribendo.Quiddã vero in puni
tionem vt pᷣceptũ de non recipienda vxoꝛe poſt repudiũ.
boc.n.introductũ eſt in onus et penam.¶.Ad illud ergo

quod obijcitur pꝛimo.dm ꝙ mandatũ ſuꝑioꝛis ſoluit

— . .

õ Prni n nalea ß no mi (N

xcæbitũ iuris inferioꝛis.ſicut dicitur Ro.xiij. ſuꝑillud.
Dis aĩa poteſtatibo ſublimioꝛibo ſit ſpdita.Inde eſt q
ius matrimonij quo tenetur vir vroꝛem reciꝑe pari exi⸗
ſtente conditione vtriuſq; ſoluitur ꝑ mandatũ dei:quiẽ
ſuꝑioꝛ.qui ꝓhibet ipᷣam non recipi a viro.¶¶ Ad ſecun⸗
dum dðm ꝙ in vtraq; lege.penitenti tenetur quilibet in
dulgere: ſed hoc intelligitur qᷓtum ad dimiſſionem ran⸗
coꝛis: qui rancoꝛ eſt ex affectu iniuſticie.nõ q;tum ad di
miſſionẽ iuſte punitiõis que ꝓcedit ex ʒelo iuſticie. In
p̃dicto aũt caũ iuſia erat punitio vtriuſq;.ſ.viri ⁊ mulie
ris.in hoc quod ꝓhibuerat deus poſt repudiũ virũ vx⸗
oꝛem non reciꝑe.Aterq;ʒ enim peccauerat contra matri
monium:et ille repudiando: et illa aliũ ducendo.⸗ Ad
tercium dicendũ.ꝙ illa intł.moꝛalis eſt:et ſumitur de q̃
daz glo. Gregoꝛij in qua dicitur.ꝙ mulier quãvir repu
diauerat eſt terrena actio. hanc vir ſuo iudicio polluit
eo enim ipᷣo ꝙ ip̃am repudiat pollutam iudicat. Lerre
na vero actio nõ poteſt redire ad pꝛioꝛem virũ.quia ne⸗
mo mittens manũ ad aratrum et aſpicens retro aptus
eſt regno dei. Ad litteram autem:polluta fiebat mulier
quia ducebat alium: ſicut patet ꝑ Jeremiã.iij. Si di⸗
miſerit vir vxoꝛem ſuam et recedens ab eo duxerit aliũ
nunquid non polluta etiam contaminata eſt mulier illa
76. 7 Ro. vij. Tiuente viro vocabitur adultera ſi fuerit
cum altero viro. Sed queritur de illa que ñ otrabebat
cũ alio: nunquid talis poterat recipi:videtur ꝙ ſic.alit᷑
enim iniuſte agitur cum illa qꝛ punitur ſine culpa. Ad
qð dicendũ. ꝙ cõtingit bene aliquem puniri ſine culpa:
non tamẽ ſine cauſa:ſicut ſanctũ Job. ꝓpter intuitũ ma
ioꝛis meriti. Ita etiã p̃dicta mulier in pᷣdicto cau punie
bat᷑ ꝓt᷑ deuitatõem mali maioꝛis ne.ſ.ſi paſſim recipe
rent᷑ repudiate ꝓnioꝛes fierẽt.viri ad repudiãdũ.⸗ Ad
vltimum dicendũ.ꝙ ita intelligendũ eſt ne peccare faci⸗
as terram.i.vt facias nõ peccare.vt videlicet ex hoc alij
terreantur a dandis libellis repudij.

Membꝛũ tercium

Aquiſito de lege repudij. Inquirendum
eſt de lege zelotipie ſeu iueſtigationis ad
ulterij ſpecialiter:qᷓ;uis hoc tactum ſit ſupᷣ
queſtione de vulgari purgatione.Eſt igit
lex Qume.v.talis.ſi ſpiritus ʒelotipie concitauerit virũ
contra vxoꝛem que vel polluta eſt falſa ſuſpitõe appeti
tur.adducet eã ad ſacerdotem ⁊ offeret oblationẽ.¶ Cir
ca quã legẽ q̃runt᷑ tria. Pꝛimo vtrũ ſic ĩueſtigare adul⸗

teriũ fuerit licitũ vel illicitũ. Secũdo vtrũ in noua lege
aliquid ↄſimile ſit licitũ.Cercio q̃re in lege determine⸗

tur inueſtigatiuũ adulterij ⁊ nõ furti.

Articulus pꝛumus

D pꝛimum ſic obijcitur. Alicitũ eſt temptare
dñm cũ hoc ſit ꝓhibitũ Deutro.vj.nõ tẽpta
bis dñm deũ tuũ.ſᷣ ſic ĩueſtigare adulteriũ ẽ
tẽptare deũ:qꝛ Hẽ ſignũ q̃rere virtutis et efficatie diuĩe
qð repᷣbendit᷑.xvj.ANDath̊. Generatõ mala ⁊ adulteꝛa
ſignũ q̃rit.et ſa.vij.cum dictũ eſt Achaz. Pete tibi ſi⸗
gnũ a dño deo tuo.Reſpondit nõ petã et non temptabo
dñm.q.d.ſi ſignũ peterem deũ temptarẽ.Cũ ergo ĩ hac
ĩueſtigatiõe peteretur ſignũ a deo:vt ſi rea eſſet mulier
putreſceꝛet femur eius:et tumens vterus rũperet᷑.ſic in
ueſtigare erat deũ temptare.¶ Item ſi hoc eſſet licitum.
poſſet trahbi ad ↄſequentiã et in noua lege manere.Cum
ergo in noua lege videatur dãnari. relinquitur fuiſſe il
licitum. ¶ Iteem quod fit contra charitatẽ ⁊ rectitudinẽ
veritatits ſimpłr ẽ illicitũ.h̊ quod fit ſpũ zelotipie cõci⸗
tãte virũ cõtra vxoꝛẽ que etiam falſa ſuſpitõe appetitur
fit contra concoꝛdiam charitatis et rectitudinem veri⸗/
tatis:ergo ſimpliciter eſt illicitum.ſactum eſt igitur ex
lege permittente non ex lege pꝛecipiente ſeu apꝛobante

7

. NRNC Li Nro- Julk⸗ 1

—NN — — —ʒ—UN

——— — — —

— — — —. — —

— ☛e – — —

— —

e
6

—

‚—— npaf NN.) 2 F A a pt. 2en
— 0 .

Nueſtio
ſicut repudiũ. Coõtra. Omne qs eſt a deo inſtitutũ et
e ſe oꝛdinatũ ad finem bonũ ſimpliciter eſt licitũ. Sed
talis eſt bmõi inueſtigatio: quia ſicut dicit in textu ſAu
meri. v. Mulier ſi rea eſt erit in maledictionẽ. Rone⸗
plum omni populo:⁊ ita videntes eam punitã abl! eie⸗
bunt pmittere adulteriũ. 4 Item in eodem capiin
dicit. ꝙᷓ maritus abſq; culpa erit. illa recipiet in ee
tem ſuam ſi rea fuerit:ſed ſi hoc eſſet illicitum: non e et
maritus qui hoc faceret abſq; peccato.4 em dſuß
ſacrificium ꝑ quod fiebat inquiſitio recipiebat: ⁊ a
miniſtrum ſacerdotem. ſed ſi talis inquiſitio ckt 1 li⸗
cita: in ißa vel circa ipſam ſieret non ſuſciperet eo
quia ſicut dicit᷑ xxxv.Ecci. l Loli offerre munera pꝛaua.
non enim ſuſcipiet illa.⁊ iterum.xxxiij. Dona iniquoꝝ
non pꝛobat altiſſimus nec reſpicit in oblationibus ini⸗
quoꝛum. Rñ.ſm diuerſas ↄliderationes poſſet dici.
etum ad ſlatum veteris legis: licita poteſt dici bmõi
inneſtigatio in aliquo caſu. illicita vo in alio. Si enim
aliquis zelo iuſticie motus ↄtra peccatum. attendẽs in⸗
ſtitutionem diuinam m foꝛmã pᷣdicte legis cum ſuppli⸗
catione ? reuerentia.ꝑ bmõi ſacrificiũ volens inueſliga
re adulterium non peccabat. Si vo libidine vindicte:et
irrationabili ſuſpitione ↄmotus ad hmõi inueſtigatio⸗
nem pꝛocedet:peccabat.In pꝛimo ergo caſu erat licituʒ
in ſcdo vo illicitum. ¶ Ad illud eꝛgo qð pꝛimo obijcit ꝙ
ſic inueſtigare erat deũ temptare. quia hoc erat ſignum
virtutis diuine querere ⁊ efſicacie. Diſtinguendũ. ꝙ te⸗
ptare deuz dicit duobo modis. Vno modo ſe pᷣſumptuo
le ex toto deo exponere:cũ poſſit babere quid ſa ciat. Vñ
dicit aug. ſuꝑ illud.ij.coꝛin. xij. Per feneſtram in ſpoꝛta
dimiſſus ſum.dicit nõ debet aliquis expectare diuinum
auxiliũ dum habeat quid faciat:ne videat᷑ temptare de⸗
um. alio modo dicit᷑ temptare deũ ſignũ diuine virtutis
cum irreuerẽtia: ſeu incredulitate querẽ.ſicut math.xrvj
Acceſſerunt ad ihᷣm phariſei temptãtes ⁊ rogauerũt vt
ſignum de celo oſtenderet eis. Item peti ſignü a deo põt
duobo modis.vno modo licite cum.ſ.petit᷑ ex ſide cũ re⸗
uerentia ⁊ ſuꝓ-licatione.ſicut abꝛaham petijt ſignũ a do
mino de terꝛa ſibi ꝓmiſſa poſſidenda. Geñ.xv. dicens.
Domine deus vnde ſcire poſſum: ꝙ poſſeſſurus eã ſum.
Et ſicut Sedeon petijt a dño ſignuʒ in vellere. Judi.vj.
alio modo illicite: cum.ſ.petit ſignũ cum irreuerentia 2
ex incredulitate. Et hoc modo ſignũ petere eſt deũ tem⸗
ptare. vt dictũ eſt Iſa.vij. Dicit Achaʒ non petã ſignuʒ
ſcʒ ⁊ non temptabo dñm. In pꝛimo eꝛgo caſu petebat ſi
gnum er fide cum reuerentia ⁊ ʒelo iuſticie:qð non ẽ de⸗
um temptare. 4 Ad ſcom vo dicendũ. ꝙ lex iſta non ma⸗
net in noua lege:non quia non fuerit in pᷣdicto caſu lici⸗
ta. ſed quia eſi cũ obſeruantijs ceremonialibo data: que
in noua lege ſunt enacuate. Ad terciũ dicenduʒ. ꝙ in
p̃dicto caſu non erat inueſligatio ↄtra caritatẽ:nec con⸗
tra veritatis rectitudinem. VUnde notandũ.ꝙ ſpũs ʒelo⸗
tipie dicit᷑ duobo modis. Vno modo ꝓ affectu libidino
ſo vindicandi ſuſpicatum adulteriũ vxoꝛis.⁊ ſuſpicatio
ne irrationabili. iſto modo in pꝛimo caſu non accipit᷑
ſpũs zelotipie.alio modo ſpiritus ʒelotipie accipit᷑ pro
affectu virtuoſo ex zelo iuſticie vindicandi ꝓbabiliter ſu
ſpicatum vxoꝛis adulterium: quo modo accipit᷑ in pᷣmo
caſu.iQec eſt ſiłe de repudio? lege zelotipie.Qam repu
dium otrarium eſt legi nature:⁊ legi gratie.Lex vᷣo zelo
tipie ſm p̃dictum modum non.⸗! Ao ea vᷣo que ex oꝑo.
ſito obijciunt᷑ tum ad caſum ſcom. Reſpondenduʒ ad
pꝛimum ꝙ aliquid dicit᷑ a dro inſtitutum duobo modis
vel ab ipo ꝑmittente ſicut lex repudij.⁊ ſicut lex ʒeloti⸗
pie.qᷓtum ad ſcdᷣm caſum: ⁊ tunc non ſequitur ꝙ ſit lici⸗
tum.ĩmo magis ꝙ illicitum. Ael ab ipᷣo pꝛecipiente. ſi⸗
cut lex de pꝛobatione ꝑ teſtes.Deutro.xix. on ſtabit
teſtis vnus ↄtra aliquem. Sed in oꝛe duoꝛum vel trium
ſiabit omne verbum ⁊ ſilia:⁊ de tali inſtituto ſequit᷑ ꝙ
ſit licitum. Item aliquid oꝛdinatum ad finem bonuʒ di⸗

—

xlp).

citur duobo modis:vel ab hominis intentõne.⁊ hoc mõ
in ſcðᷣo caſu inueſtigatio non erit oꝛdinata ad bonũ: vel
a diuina diſpoſitione que etiam ipᷣa mala que permittit
fieri oꝛdinat ad bonum. Vnde augu.Mon ꝑmitteret de⸗
us mala fieri:niſi ex eis eliceret bonum.⁊ hoc modo nõ
ſequitur eſt oꝛdinatum ad bonum.eꝛgo bonum vel licitũ
in quem modum intelligit᷑ inueſtigatio pꝛedicta oꝛdina
ta ad bonum:quia ex illa eliciebat dominus bonum ter⸗
roꝛis.quo timerent comittere adulterium. 4 Ad aliuo
dᷣo quod dicitur.ꝙ maritus abſq; culpa erit. intelligen⸗
dum eſt.i.abſq; reatu pene legalis. differt enim dicere
reatum ⁊ culpam.peccatum enim dicitur ex efectu bo⸗
ni.culpa ex reatu pene.quia eꝛgo hmõi inueſtigatio non
puniebatur ſed ꝑmittebatur a lege.dicitur maritꝰ abſq;
culpa eſſe qᷓuis non abſq; peccato in ſcðᷣo caſu. 4¶ Ad vl
timum dicendum. ꝙ in ſacrificio zelotipie duplex con⸗
currebat actus.actus viri zelotipie ſpiritu ↄcitati.⁊ hic
actus erat permiſſus non appꝛobatus a deo in caſu ſcðᷣo
⁊ actus ſacerdotis qui ſᷣm diuinam inſtitutionem quaſi
coactus offerebat: ne vir peius faceret. hoc eſt ne ſuſpi⸗
tioni ſue relictus vxoꝛẽ interficeret: ⁊ iſie actus erat ac⸗
ceptus a deo ⁊ appꝛobatus.

Articulus ſecũdus

Einde querit᷑ vtrum in noua lege ↄſilis inue
ſtigatio ſit licita.⁊ ad iſtud diſputatum eſt ſu
pꝛa queſtione de purgatõne vulgari:⁊ aucto
ritatibo euidenter oſlenſum eſt: ꝙ talis inueſtigatio ĩ no
ua lege illicita eſt. vnde iudicia aque feruẽtis ? ferri ar⸗
dentis ſunt ab eccleſia ↄdẽnata.¶. Sed ad boc obijcitur
Qam ſi eſſet aliqð inueſtigatiuuz mali ſuſpicati vt poſ⸗
ſent bomines puniri de malo occulto ſicut de manifeſto:
multomagis ſibi timerent peccantes: ⁊ a malo declina⸗
rent.ſed illud eſſet valde vtile ſaluti bumane:eꝛgo talis
inueſtigatio neceſſaria eſt in noua lege.⸗ Contra.j.ad
Coꝛin.iiij. Qolite ante tempus iudicare quo aduſqʒ; do⸗
minus veniat? illuminabit abſcondita tenebꝛarũ. eꝛgo
occulta mala ſunt diuino iudicio reſeruanda. 4 Itẽ au
guſ. in ometł.de penitẽtia.Aſulti coꝛrigunt᷑ vt Petrus.
multi tolerãtur vt iudas.multi neſciuntur donec veniet
dominus: qui illuminabit abſcondita tenebꝛarum. In⸗
ueſtigatio igitur occultoꝛum eſt oiuino indicio reſeruã⸗
da. KRñ.malum occultum dicitur duobo modis. vno
modo malum quod non poteſt conuinci:nec per ↄfeſſio⸗
nem nec per pꝛobationem facti: tamen bhabentur ↄiectu
re ⁊ quedam pꝛeſumptiones facti.alio modo dicit᷑ malũ
occultum qð latet.⁊ qᷓtum ad factum ⁊ qtum ad ↄiectu⸗
ram. In pꝛimo caſu in noua lege fit inueſtigatio per in⸗
quiſitionem: ⁊ ꝓpter cõiecturam pꝛobabilem inducitur
purgatio.ſicut ſupꝛa dictum eſi queſtione de inquiſitio⸗
nibus ⁊ purgationibo. In ſcdo caſu nullum debet eſſe ĩ⸗
ueſtigatiuum. AUnde aug.in ometł.de penitẽtia. Ad hoc
in ſcripturis ſunt exempla poſita velut in meſſem.vt pa
lea ſufferatur vſq; ad vltimum ventilabꝛum: vel inter il
la retia:vbi piſces mali cum bonis vſq; ad ſegꝛegatõem
que fatura eſt in litoꝛe.i.in fine ſeculi.Dath.xiij. equo

animo tollerentur. Item eſt inueſtigatio per diuinũ iu⸗

dicium ſupꝛa actum humane inuentionis.⁊ hmõi inue⸗
ſtigatio in veritate illuceſcente tempoꝛe gratie de bz cel⸗
ſare.ſicut ſupꝛa oſtenſum eſt queſtione de vulgari puꝛga
tione. Et eſt inueſtigatio ſᷣm diſcretionem diuine legis
canonum Fᷣm ſtatutũ humane inuentionis.⁊ bec ẽ de⸗
terminata ꝑ canones 2 diuinas leges. ſicut ſupꝛa oſten⸗
ſum ẽ queſnione de inquiſitionibo ⁊ purgationibo.4 Ad
hoc eꝛgo qð obijcit᷑. hmõi inueſtigatio incuteret timo⸗
rem ⁊ faceret multos ceſſare a peccato ⁊c̃. dicendum ꝙ;
ſi alicui foꝛtaſſe expediret:nõ tamen ↄgrueret ſtatui tẽ
poꝛis moderni.ſ.gre:quo illuceſcente veritate debet cel⸗
ſore inueſtigatio que eſt ſupꝛa humanã inuentionem:et
iudicio diuino relinqui.

ap

—
38 8 —

O.

. „

enX t
4 3

/

Articulus tercius
Oſtea querit᷑ quare in veteri lege non poſita
eſt lex de inueſtigatõe furti.ſicut de inueſtiga
tione adulterij. In noua aũt lege m antiqͥs
canones:Fᷣm ꝑmiſſionẽ poſita ſũt iudicia inueſtigatiua
furti.ſicut ſupꝛa dictũ eſt queſtione de vulgari purgatõ⸗
ne. MRñ. dicendũ ꝙ in ſiatu legis veteris pꝛoni erant
homines ad ↄocupiſcentiã carnis. In noua do lege ꝓnio
res adocupiſcenti oculoꝝ.ideo ad repᷣſſionẽ ꝓnitatis
Em vtrũq; ſiatum.axpoſitum fuit remediũ ſᷣm pmiſſionẽ
vt in lege reteri inueſtigatiuũ adulterij ad cobertionem
ↄcupiſcentie carnis.in noua lege antiquitus inueſtiga⸗
tiuum furti ad cohertionẽ ↄcupiſcentie oculoꝝ.ſicut em̃
ↄtingit in etate hominis ſicut in etate mũdi.ſic aũt eſt ꝓ
in etate iuuenili pꝛonioꝛ eſt homo ad ocupiſcentiam car
nis ꝓpter habundãtiam caloꝛis incitantis qᷓ ad concupi
ſcentiam oculoꝝ: in etate vo ſenili pꝛonioꝛ eſt ao concu⸗
piſcentiani oculoꝝ ꝓpter intentõeʒ frigiditatis: que bha⸗
bet virtutem ↄgregatiuam. ſᷣm aũt diſpoſitõnem nature
ↄtingit pꝛonitas ↄcupiſcentie.Sili modo in etate iuue⸗
nili mũdi:que erat tꝑe legis:pꝛonitas erat maioꝛ ad cõ⸗
cupiſcentiã carnis. In etate vo ſemili que eſt tꝑe gratie
pꝛonitas maioꝛ eſt ad ↄcupiſcentiã oculoꝝ. AUnde apłs.
Mos ſumꝰin quos fines ſeculoꝝ deuenerunt.j.Coꝛĩ.x.
Sic igit᷑ terminata eſt inquiſitio de iudicijs ꝑmiſſionis
Mam ix ꝑmiſſione vſure terminatũ eſt ſupꝛa queſtione
de illo mandato.Qon furtum facies.

.d. eſtio. xlvij. de legib⸗
Vm ſicut ſupꝛa di/

ctuʒ eſt. in lege quedã mala fuerint pu⸗
nita. Quedãà vo ꝑmiſſa. In ꝑte pcedẽti
inquiſituʒ ẽ de lege ꝑmiſſionis. In bac
ðvᷣo ꝑte inquirẽduʒ ẽ de legibo punitõis.
¶ NMotanoũ ꝙ ꝓ culpis in lege duplex genꝰ pene inflige
batur:coꝛꝑalis:⁊ tꝑalis.Coꝛꝑalis que inducebat paſſi⸗
onem in coꝛꝑe.Tempoꝛalis que inferat detrimentuʒ in
poſſeſſione. Itẽ coꝛpoꝛalis pena in lege triplex erat:pᷣm
miſcdiam in pena flagellationis:Fjm equitatem in pena
talionis.Fm ſeueritatem in pena impugnationis ſeu in⸗

„ eerfectonis. 4 De pena flagellatõnis dicit lex Deu. xxv
A n 9Si iudices eum qui peccauerit dignuz viderint:plagis

ꝓſternent ⁊ coꝛã ſe faciant verberari. ꝓ peccati menſu⸗
ra erit 2⁊ plagaꝝ modus:ita dũtaxat vt quadꝛagenariũ
numeꝝ nõ excedat:ne fede laceꝛatꝰante oculos tuꝰabeat
frater tuus.4 Item de pena talionis dicit lex.xxj. Exo.
Animã ꝓ anima.oculũ ꝓ oculo:dentem ꝓ dente:manũ
ꝓ manu:vulnus ꝓ vulnere ⁊c. Et.xxiiij.Leui.Qualem
inflixerit macula: talem ſuſtinere coget᷑.⁊ ſubdit᷑. Equũ
iudicium ſit inter vos.⁊ Seut.xix. Cum inuenerit fal⸗
ſum teſtem dixiſſe ↄtra fratrem ſuum mendaciũ: reddẽt
ei ſicut fratri ſuo cogitauit facere.⁊ ſubdit᷑. Oculum
oculo.dentẽ ꝓ dente.pedẽ ꝓ pede exiges ¶ DBe pena ĩpu⸗

gnationis ⁊ interfectõnis dicit lex BGeutro.vij. Deuora

bis oẽs populos quos dñs deus tuꝰ daturꝰ eſt tibi:nec
cet eis oculus tuꝰ.⁊ Exo.xxij.NDaleficos nõ patieris
viuere.⁊ Deut.xx. Quãdo accedes ad expugnandum ci
uitatem offerres ei pꝛimũ pacem. Si aũt fedus inire no
luerint ⁊ ceperint ↄtra te bellum:oꝑpugnabis eam.⸗ ſe⸗

quit᷑ ꝑcuties omne qð in ea eſt in oꝛe gladij. abſq; mulie⸗·

ribus ⁊ infantibus De pena vo tꝑali ſine pecuniaria.
dicit lex Exo.xxij.Si quis furatꝰſuerit bouem aut ouẽ.

⁊ occiderit vel vendiderit:quinq; boues ꝓ vno boue re⸗
ſtituet ⁊ q̃tuoꝛ oues ꝓ vna oue. Si inuẽtũ fuerit qdðᷣ fuꝛa
tus ẽ apud eũ viuẽs duplũ reſtituet. Scðm ſ̊ g ĩ pte
iſia ingrendũ ẽ. Pꝛio de lege flagellatõis. Scðdᷣo de lege
talionis.Terco de legibo ĩpugnatõis.Quarto ð legibo

occiſionis. Quĩto de legibo ſatiſfactõis ꝑ penã tꝑalem.

Membꝛũ pꝛumuʒ

Irca legẽ flagellatõis ĩcidit q̃ſtio vtx ma
li ꝑ flagella ſint ad bonũ cogẽdi.a videt᷑
nõ:multipliciter. Pꝛimo qꝛ nullꝰ põt eſſe
inuite bonꝰ.ergo h̊ ip̃m cogi ad bonũ nõẽ
ei bonũ:nec cogẽti ↄſtat h̊ bonũ eſt. relinquit᷑ ꝗ̊ ꝙ nullꝰ
erit cogẽdus ad bonũ.l Itẽ ſicut dicit beatꝰ Dyo.on
coactã habemꝰvitã.ĩmo ſicut dicit᷑ Ecci.xv. Ante hoĩeʒ
vita ⁊ moꝛs.bonũ ⁊ malũ.qð placuerit ei dabit᷑ ei.⁊ re⸗
liquit eũ in manu ↄſilij ſui.Si ergo deꝰ ↄceſſit homini li
berum arbitriũ ad bonũ ⁊ ad malũ:eꝛgo nõ debet hõ co
gi ad bonũ.¶ Itẽ nemo ẽ cogẽdus ad id qð inutilit co⸗
gitur. Sed ad bonũ quiſqʒ inutiliter cogit᷑.qꝛ deꝰcoacta
ſeruitia aſꝑnat᷑.Ande.j.ioꝛin.ix.dicit apłs.Si neceſſi
tate euãgeliʒo nõ eſt mihi gloꝛia:ſi aũt volens hoc ago:
mercedẽ habeo.Si aũt inuitus:diſpenſatio mihi credi⸗
ta eſt. IOtem. ij. Coꝛin.ix.cuʒ de elemoſinis apłs oꝛtatur
ait. Unuſquiſq; det ſeu ꝓut deſtinauit in coꝛde ſuo.non
ey triſticia aut ex neceſſitate ex quo dat᷑ intelligi: ꝙ qui
inuitus dat ꝓpter pᷣſentem pudoꝛem:⁊a rem ⁊ meritũ peꝛ
dit. ¶ Item Bal. v. Scribẽs apłs legalia nõ eſſe tenẽda
dicit. Si ſpiritu ducimini nõ eſtis ſub lege.ex quo appa⸗
ret eum qui ſub lege.i.qui timoꝛe pene nõ amoꝛe iuſiicie

ſeruit.nõ duci ſpirituſancto. Si autem ſpirituſancto nõ
ducitur deo placere minime valet. Itẽ. j. ioh. iij. Ti⸗

moꝛ nõ eſt in caritate.ſed ꝑfecta caritas foꝛas mittit ti⸗
moꝛem. Sed ille qui cogit᷑ timoꝛe agit᷑.qui nõ eſt in cari

tate qui manus ↄpꝛimit nõ animum mutat quo pena ti
metur ⁊ iuſticia nõ amatur. ergo relinquit᷑ ꝙ inutiliter
quiſq; ad bonũ cogit᷑.¶ Item multi ex coactione efficiũ

tur impatiẽtioꝛes.ergo ⁊ deterioꝛes.ergo coactio vergit

eis in deterius.Cũ ergo de omnibo malis iſtud pᷣſumat
nullus malus ad bonũ eſt cogẽdus.4¶. Itẽ de lege natu⸗

re eſt nõ facere alij qð nõ velimus nobis fieri Tob.iiij.
Si ergo nullus vult cogi:qꝛ nullus vult ↄtrariuʒ eiꝰqð
vult. ergo de lege naturali nullus debet aliũ cogẽ.¶¶ IJtẽ
ſi xpᷣe ⁊ apli nobis imitandi ꝓonũtur.Sed xpᷣc iudeos
malos in ſe credere nõ coegit.ſimiliter nec apli aliquos
coegerunt.ergo vłꝛ mali nõ erunt cogendi:⁊ maxime ꝑ
flagella.cum dicat ſaluatoꝛ Math.v. Qui pcuſſerit ie
in vnam maxillã pꝛebe ei? alterã. Cõtra.aug.Vicen

tio donatiſte. Putas neminẽ debere cogi ad iuſſliciã.cũ

222

legas patrẽfamilias dixiſſe ſeruis Luc.xiiij. Quoſcũq;
inueneritis ↄpellite intrare. Poſtea vᷣo paulum ad veri

tatem cognoſcendã ⁊ tenenda magna violentia rpᷣi cogẽ
tio eſſe ↄpulſum. 4 Iteem ad eundẽ aug. Flagellauerut
xpᷣm iudei.iudeos flagellauit ⁊ xpc Math.rxj. radi
ti ſunt apłi ab hominibo bumane poteſtati: tradiderũt

apli homines poteſtati ſathane: vt paulꝰ Coꝛĩthium.j.

Coꝛin.v.4 Item aug. Sonato pᷣſbitero oſtendit multi
pliciter ꝙ mali ſunt ad bonũ cogendi. Pꝛimo ſic. Si vo

luntas mala ſemꝑ ſue ꝑmitteda eſt libertati. quare iſra⸗
helite recuſantes ⁊ murinurãtes qᷓduris flagellis a ma

lo Habiheheimr 7 ad terram pꝛomiſſionis ↄpellebãtur
4

tem aug. eidem. Si voluntas mala pmittenda eſt li
bertati.quare Paulus nõ eſt ꝑmiſſus vti peſſima volũ⸗
tate qua ꝑſequebat᷑ eccleſiam.ſed ꝓſtratus eſt vt cecare⸗
tur:cecatus vt mutaret᷑.¶ Item idem eidẽ. Si volũtas

mala ſemꝑ ſue ꝑmitreda eſt libertati.quare prĩ mouet᷑ in
ſcripturis ſanctis filiũ durũ nõ ſolũ verbis coꝛriꝑe:ſed
etiam latera eiꝰtũdeꝛe:vt ad diſciplinã bonã coactus ad
bonũ dirigatur Ecci.xxx.Curua ceruicẽ eius in iuuen⸗
tute.tũde latera eiꝰdum infans eſt:ne foꝛte induret ⁊ nõ
credat tibi. ¶ Item idem eidem. Si mala voluntas ſue

libertati permittenda eſt. quare coꝛriguntur negligen⸗

tes paſtoꝛes Eʒech.xxxiiij.⁊ dicitur eis. Errantem non
renocaſtis. Perditum non requiſiſtis. 4 Item idem ei⸗
dem. Te in puteuʒ miſiſti quo moreris vtiqʒ libera vo⸗

S

V. wWut, ſe .) Ph

₰„

—

— - —e rMM

.

— —ä

— —

„
t
.

1e⸗

5
L
Nueſtio
luntate.nõne crudeles eſſent ſerui dei:ſi huic male volũ
tati te ꝑmitterent: 2 non de illa moꝛte liberarent: Si er⸗
go ſalus iſta coꝛꝑalis ſic cuſtodienda eſt: vt etiã in nolẽ
tibus ab eis qui eos diligunt ſeruet᷑:quanto magis illa
ſpũalis in cuiꝰ xeſertione moꝛs eterna meruit. ¶¶ Item
augul. ad Honifacium comitẽ. Querũt cui vim yxpe in⸗
tulit quem coegit: Ecce habent aulũ apoſtolũ.·agno⸗
ſcant pꝛius eum cogentem xpᷣm: poſtea docentez· pꝛius
ferientem poſtea conſolantem. 4 Item augul. eidem ·
Eur eccleſia non cogeret filios perditos vt redirent: ſi
perditi filij coegerunt alios vt pirent. ¶ Item aug. Vin
centio donatiſte. Si quiſqᷓ inimicũ ſuũ periculoſis febꝛi
bus freneticum factum currere videret inpꝛeceps:none
potius malũ pꝛo malo reddet:ſi ſic eum ire ꝑmitteret qᷓ

ſ coꝛrigendus curandũq; ligaret:⁊ tunc ei moleſtiſſimꝰ

videret᷑ quãdo miſericoꝛdiſſimus extitiſſet. 4 Item au⸗
guſ. Pomiſfacio. AMoleſtus eſt medicus ſurenti freneti⸗
co ⁊ pater indiſciplinato filio:ille ligando:ille cedendo:
ſed ambo diligendo. Si aũt illos negligant perire peꝛ
mittant: iſta potius falſa mãſuetudo ẽ crudelitas.¶¶ Itẽ
aug eidem. Si duo aliqui in vna domo ſimul habitarẽt
quam certiſſime ſciremus ruituram. nobiſq; p̃nuncian⸗
ibus nollent recedere atq; in ea manere perſiſterent. ſi
eos poſſemus eruere vel inuitos vt vlteriꝰ redireſi ub erꝰ

periculo non auderent: puto niſi faceremus: non imeri⸗

to crudeles iudicaremur. Ex bis igitur relinquitur. ꝙ
mali ſunt enam ꝑ flagella cogendi ad bonum ⁊ coꝛrigẽ⸗
di. Nuod pcedendu eſt. Bicenduʒ igitur ꝙ lex flagel
lanionis lex miſericoꝛdie eſt ⁊ caritatis. Vnde augu.in
expoſitione ſermonis domini in monte dicit. Certe per⸗
fectio dilectionis ip̃ius dei patris nobis imitanda ꝓpo⸗
nitur cum dicit᷑. Diligite inimicos.benefacite his ꝗ ode

runt vos: vt ſitis filij patris veſtri qui ĩ celis eſt.⁊ tñ de
ipᷣo dicit᷑ per ꝓham. Quem diligit dominus coꝛripit.

fiagellat aũt omnem filium quem recipit ꝓuerb.ij. quã
auctoꝛitatem accipit apłus Hebꝛe.xij. Ut is cui rerum

oꝛdine poteſtas eſi data:ea volũtate vindicet:qua pater

filium flagellat quẽ tamen ꝑ etatem nõ põt odiſſe.¶ Ad

pꝛimũ ergo reſpodet aug. in epla ad Vicentium. Vides

vt opinoꝛ nõ eſſe ↄſiderandum ꝙ quiſq; cogit᷑:ſed quale
ſit ilud ad qð cogitur:vtrum bonuzʒ aut malum. non ꝗ;
quiſq; bonus poſũit eſſe inuitus. Ad illud eꝛgo ꝙ dicit
ipᷣm cogi non eſt ei bonũ inteꝛimendũ eſt.i IQam ꝑ hoc
facilius ducit᷑ ad bonum. quia cũ pꝛimo cogitur inuitꝰ.
poſimodũ de innito ſacilius fit voluntarius ſicut oſlen⸗

dit aug. in epła ad Moniſacinʒ comitẽ.in paulo qui pe⸗

na coꝛpis ad euangeliũ coactus intrauit. actuuʒ. ix. Et

plus illis omnibo qui ſolo verbo vocati ſunt in euange⸗
lio laboꝛauit.4 Ad ſcdᷣm dicendũ ᷣm ſcanctum Anſel⸗
mum.ꝙ libertas ad peccandũ non eſt dicenda libertas:
nec pars libertatis cum ipᷣm malum non ſit niſi tefeciꝰ.
vnde cohercere voluntatem a malo.hoc non eſt impedi⸗
re libertatem. ſed ipſam adiuuare.4! Ad ea que poſtea
obijcit ꝙ inutiliter cogitur quis ad bonum.dicenduʒ q;
ſi bonum ad qð mali coguntur ſemper inuiti tolerarent
7 nunchvolunear fierent. inutiliter cogerentur ad bo⸗
num. S
nem ducuntur abhoꝛere:⁊ ↄſueta magna cuſtodia dilige
re.ideo per ↄſuetudinem de inuitis fiunt voluntarij.In
de aug.in pſał.cxxvij.dicit. Cum per timoꝛem gehenne
ↄtinet ſe bomo a peccato.fit cõſuetudo iuſticie:⁊ incipit
qð durum erat amari.incipit timoꝛ excludi a caritate et
ſuccedit timoꝛ caſtus ð quo hic dicitur quo timemus ne
diſcedat ne eo careamus.¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ
multi fiunt deterioꝛes ex coactione. Reſpondet auguſt.
Vincentio donatiſte dicens.i Qunquid ideo negligenda
eſt medicina quia non nulloꝛum eſi inſanabilis peſſilen
tia· q.d.non.ita nec negligenda eſt cohertio:qᷓuis ſequa
tur in aliquibo deterioꝛatio. nec eſt verum ꝙ de omnibo
taliter ſit pꝛeſumendum.immo de quolibet pꝛeſumendũ

—-—

„
„

— Nno2 41 1C40 4 * Oei. . Ho / Vree .

d quia humane nature eſt ea que in diſſuetudi

7

xlvij.

eſt ratione diuine gratie que omnibo ſe offert ꝙ ſit emẽ⸗
dandus. 4 Ad aliud ꝙ dicit. qd de lege naturali ẽ velle
non cogi. verum eſt velle non cogi ad üllud qð non decet
vel erpedit. Cogi aũt ad bonum expedit ⁊ decens eſt.⁊
ideo non eſt ↄtra legem naturalem. quia? ſi alienate a
ratione menti per maliciam odioſum ſit bonuʒ ad quod
cogitur:tamen poſtea ſanate menti fit amabile.⁊ hoc ẽ
qð dicit augu.contra Jauſtum. Frenetici nolunt ligari
Titargici nolunt excitari.ſed perſeuerat diligentia cari
tatis.freneticum ligare.litargicum ſtimulare.ambo of⸗
fenduntur: ſed ambo diliguntur. ambo moleſtati qᷓiu
egri ſunt indignantur:ſed ambo ſanati gratulãt᷑.¶ AD
illud vᷣo quod vltimo obijcitur de xpᷣo ⁊ aplis.iam reſpõ

ſum eſt. nam ſicut dicit aug.cõtꝛa Pecilianũ.Tradidit

aptus hominem ſathane in interituʒ carnis:vt ſpiritus
ſaluus ſit in die domini:j.coꝛin.v.Lradidit Hymeneũ
alexandrum ſathane vt diſcerent non blaſphemare.j.

Thi.j.Et dominꝰ? flagello expulit de templo impꝛobos

negociatoꝛes. math. rxj.

Alembꝛũ ſecũdũ

Onſequẽter querit᷑ de lege talionis: circa
quã querit᷑ vtrum vindicta ſit expetenda:
qð videt᷑ per aug.ↄtra Fauſtum qui dicit
Illud qð antiquis dictum eſt oculum pꝛo
oculo: dentem pꝛo dente ⁊c. nõ eſt ↄtrarium ei qð dicit
v.math̊.Dico vobis non reſiſtere malo. immoderate ac

iniuſte vltioni.Lex iuſtum modum figens:legem talio⸗

nis inſtituit.vt qualem quiſqʒ intulit iniuriam:tale ſup
plicium pendat.⁊ ſubdit.cum peccet quis per ĩmodera⸗
tionem iniuſte vult vindicari.non peccat autem qui mo
dum adhibens iuſte vindicari vult.remotioꝛ eſt a pecca
to iniuſte vindicte qui nõ vult oĩno vindicari. peccat eĩ
qui exigit vltra debitum:non peccat qui exigit de bitum
ergo velle vindicari ſᷣm iuſticie debitum eſt licitũ.¶¶ Itẽ
lex talionis ↄtinet iuſtum ⁊ equum. Seo velle qð iuſtũ
7 equum ẽ cuilibet licitum ẽ.ergo velle eruitionem ocu⸗
li illius qui mihi eruit oculum:mihi licitum erit.⸗q Itẽ
auguſ. in expoſitõne pſał.cviij.dicit.Sex differẽtie ſunt
reddere bona pꝛo malis.non reddere mala pꝛo malis.
hec bonoꝛum ſunt.ſed pꝛimum melius: non reddẽ bona

pꝛo bonis.reddere mala pꝛo bonis.hec duo maloꝝ ſunt

ſed poſterius eſt deterius.reddẽ bona pꝛo bonis:redde⸗
re mala pꝛo malis.hec duo mediocrium ſunt.pꝛius pꝛo

pinquum bonis eſt. quod xpᷣc non arguit.ſed plus opoꝛ⸗

tere dicit:quia ethnici hoc faciunt. Math.v. poſterius
pꝛopinquum eſt malis.conuenit tamen ⁊ bonis. Unde
lex modum vltionis ſtatuit oculum pꝛo oculo. Con⸗

tra. Leuiti. xix. Non queres vltionem: nec memoꝛ eris

iniurie ciuium tuoꝛum. Item Deutro.xxxij. ¶Mihi vin⸗

dictam ego retribuam. Item Ecci.xxviij. Qui vindi⸗

cari vult a domino inueniet vindictam. Item in Pſat.
Si reddidi retribuentibus mihi mala decidam merito
ab inimicis meis. Item.j. Petri.iij. Non reddentes ma
lum pꝛo malo.nec maledictum pꝛo maledicto:ſed econ⸗
trario benedicentes. Item auguſt.ſuper pſal.cviij. Lex

talionis ſi dici poteſt iniuſtoꝛum iuſticia eſt. non qꝛ ini⸗

qua eſt vltio quam lex ſtatuit: ſed quia vicioſa eſt libido
vlciſcendi ⁊ hoc idem habet᷑ ſuꝑ Math.v. 4 Itẽ obijcit
de equitate legis talionis.Qam dicit lex Exo.xxij. Qui
furatus fuerit bouem ⁊ interfecerit vel vendiderit: quĩ⸗
q; boues reſtituet. vbi dicit glo.quãto minoꝛ in poſſeſſio

ne cõmoditas:tanto minoꝛ in amiſſione doloꝛ.ſed quan
to melioꝛ eſt quod aufertur. tanto doloꝛ amplioꝛ de amiſ

ſione:⁊ ideo quia plus dolet homo de amiſſione bouis
qᷓ ouis: ergo pari ratione cum maioꝛ doloꝛ ſit e amil⸗
ſione oculi qᷓ; bouis: cum non ſatis ſit ſm legem in fur⸗
to bouis reddere bouem pꝛo boue.multo foꝛtius nõ ſa⸗
tis erit ſm legem reddere oculum pꝛo oculo.immo qui

eruit oculum ſi baberet quinq; oculos deberet pꝛo ocu⸗

S 4RRCEO . 6 GL 3
9

—

— –

. L. ſdn Oer. S„ Lo 4
Jle ſt K4Bar Weon

Een. DNSchea Qi ſtr liaf⸗ qꝗ

lo eruto reddere. Rñ.ſicut dicit aug.ſuꝑ Math.v .
Aodum vltionis quem lerx ſtatuit ad iudicem pertinet
magiſq; ipᷣius eſi hoc inter homines diſcernere q; bonũ
hominũ ſibi expetere.hic em̃ redderet malum pꝛo malo

iudex ðo nõ.ſed delectatione iuſticie iuſtum pꝛo iniuſto

ðͤ etiam deus facit. Scom hoc eꝛgo diſtinguendum eſt
ꝙ expetere vindictam pꝛiuate ꝑſone non eſt licitum. ex⸗
petere ðᷣo vindictain ꝑſone iudicis.vno modo eſt licitũ.
alio modo illicitum. Licitum ex caritate ⁊ zelo iuſticie.
Illicitum ex odio libidine ire.licitum deſiderio coꝛre,
ctionis:illicitum deſiderio afflictionis.⁊ hoc eſt qð di⸗
cit augul.ſuper Math.v. non pꝛohibetur vindicta que
fit ad coꝛrectionem. ſed hoc etiam non conceditur: niſi
ei cui poteſtas oꝛdine data eſt.⁊ ſine ira vt pater in filiũ
4 Ad illud ergo qð pꝛimo obijcitur.ꝙ nõ peccat qui iu
ſte vult vindicari:nec qui exigit de bitum. Dicendum ꝙ;
ſi pꝛiuata ꝑſona per ſe vellet vindicari cum nõ habet iu
diciariam poteſtatẽ:vellet vindicari iniuſte. Iniuſta em̃
eſt vindicatio que a non habente iudiciariam poteſtatẽ
infertur. Item ſi deſiderio libidinoſo hoc appeteret iniu
ſte vellet vindicari. Deſiderium aũt libidinoſum poteſt
eſſe vel ſeipſum nimis amando. vel alium odiendo. Et
hoc eſt quod dicit auguſ.ſuper pſał.cviij.iniurie ꝓpul⸗
ſatõ licet iiuſte petatuꝛ:iuſte tñ pᷣſtat᷑ ab ipᷣo.ſ.iudice.ꝙ⸗

q̃ ipſa poſtulatio non vſq;quaq; iniuſte pꝛobatuꝛ. Ali

ud eſt enim iniuriam pꝛopellere vt ſibi liceat voluptuo⸗

ſe viuere. Aliud vt alioꝛum vtilitati libere poſſit vacare

Item ſicut idein dicit in ſermone domini in monte. Ju⸗

dex vult illum quem vindicat nõ pena miſerum. ſed coꝛ⸗

rectione beatum eſſe.cum.ſ.iuſte vindicat.dcirco rep⸗
hendit dominus diſcipulos petentes ignẽ de celo ad cõ⸗

ſumendum eos qui nolebant eos recipere.aĩaduertens

eos non amare coꝛrectionem.ſed odio deſiderare vindi⸗/

ctam. 4l Ad ſcm iam patet reſponſio ex pꝛedictis.quia

lex talionis qtuʒ ad iudicem qui zelo iuſticie punit.ſᷣm

hbãc legem continet iuſtum.qtum vᷣo ad pꝛiuatam perſo

nam: vel qui libidine vindicte boc expeteret: contineret
iniuſtum. AUnde dicit auguſ. Si bonus homo hoc expe

teret:malum pꝛo malo redderet. iuder vᷣo non. ſed dele⸗

ctatione iuſticie iuſtum pꝛo iniuſto qð eſt reddere bonũ
pꝛo malo.¶ Ad tercium qð dicit.ꝙ reddere mala ꝓ ma
lis pꝛopinquũ malum eſt:conuenit tamen bonis.Dicen
dum ꝙꝙ hoc non eſt ſimpliciter dictum: ſed debet intelli⸗
gi malum pene.non tñ ex malo affectu ſeu mala intentõ
ne quẽadmodum dicit auguſ.ꝙ petere vel pꝛeſtare ſub⸗

ſidium:vt voluptuoſe quis viuat in crimine: damnabi⸗

le eſt. petere vᷣo vel pꝛeſtare vt mali facultas adunatur:
vt eccleſia pacem addipiſcatur:vt aliquis multoꝛum vti
litati ſeruetur:vtile ⁊ honeſtum eſt. Inde eſt ꝙ Paulus
contra inſidias indeoꝛum petijt milites a pꝛetoꝛe vt ille⸗
ſus ab iniuria ſeruaretur Act.xxij. Hinc in euangelio
mercẽnarius vocatur qui vidit lupum venientẽ ⁊ dumit⸗
tit oues ⁊ fugit Soh.x.4¶ Ad vltimum dicendum. ꝙ in
leſionibus ⁊ damnis lex querebat vtilitatem leſi:⁊ coꝛ⸗
rectionem alioꝛum.vt.ſ.ex pena ledentis timerent pec⸗
care.Vnde.j.Lhi.v. NPeccantem coꝛam omnibo argue
vt ceteri timoꝛeʒ habeant. Glo.vt pena vnius metus ſit
multoꝛum.Cum ergo in eruitione oculi pꝛo oculo ſatis
ad coꝛrectionẽ ipᷣius punitus ſit qui leſerat ⁊ alij pꝛete⸗
riti.nec aliquid vtilitatis accreſceret leſo:ſi ledens alte⸗

ro oculo pꝛiuaret᷑. decreuit lex nõ vltra pꝛocedere in in⸗

flictione pene. In reſtitutione po quinq; bouũ ꝓ vno vł
quatuoꝛ ouiũ ꝓ vna.leſo vtilitas accedebat:q;uis ledẽs
pluſꝙᷓ leſerat grauaretur.

———

Membrũ terciũ

Oſtea querendum eſt de lege belloꝛuʒ ſeu
impugnationis.Circa quam partem que⸗
runtur tria. Pꝛimo vtrum mali poſſint li
cite debellari. Secũdo de circũſtãtijs belli

Tercio de exercitio qð eſt in tyrocinijs.

Articulus pꝛunus

Veritur ergo vtrum bellare ſit licitum. AD
qð auguſ.ad Moniſacium.Moli eſtimare ne
minem deo placere poſſe qui armis bellicis
miniſtrat. In his erat ſanctus dauid.cui dominus tam
magnum per hibuit teſtimonium. In his etiam illiꝰplu⸗
rimi tempoꝛis iuſti vt Yoſue cui dicit᷑.xvij.Exo. Egꝛel⸗
ſus pugna contra Vmalech ⁊ ceteri. Item in his erat il
le centurio qui domino dixit non ſum dignus vt intres
ſub tectum meum Math. viij. ¶ Item auguſ. ad Honi⸗

facium Joh. ab armis non iubet diſcedere milites. Et

xpᷣc poſi Math.xxij.tributa ceſari monet reddi:quia
pter bella neceſſaria militi ſtipendium pꝛebeatur. Itẽ
augul. in ſermone de puero Centurionis. Si xpᷣiana di⸗
ſciplina omnia bella culparet.hoc potius conſilium ſa⸗
lutis petentibus in euangelio diceretur Luce.iij.vt abi
cerent arma ſeq; militie omnino ſubtraherent. Dictum

autem eſt eis. eminem concuciatis. Eſtote contẽti ſti⸗

pen dijs veſiris.quibus pꝛopꝛium ſtipendium ſufficere
pꝛecepit: militare vtiq; non perbibuit.4! Item ambꝛo.
j. li. de officijs. Foꝛtitudo que bello tuetur a barbaris
patriaʒ vel domi. defendit infirmos.vel a latronibus ſo
cios piena iuſticia eſt. ¶ Item auguſt. Uincentio dona⸗
tiſte. Si ſemper eſſet culpabile perſecutionem facere.nõ
ſcriptum eſſet in ſanctis libris.detrabentem ſecreto pꝛo
ximo ſuo hunc perſequebar. 4 Item auguſ. contra Pe⸗
cilainum. Qui peccat non peccat legis auctoꝛitate: ſed
contra legis auctoritatem. Inde rogo te cuius vox ſit
in Pſak. dicentis. detrabentem ſecreto pꝛorimo tuo ⁊c̃.

Muere itaq; cauſam ⁊ modum perſecutionis.⁊ noli ge⸗
neraliter perſecutionem repꝛebendere. Mon enim perſe

quimur vos niſi quẽadmodum veritas perſequitur fal⸗
ſitatem. 4¶ Item auguſ. ad Honifacium comitem.cuiꝰ
putant in Pfſał. vocem eſſe vbi dicitur. perſequar inimi⸗

cos meos cõpꝛehendam illos: et non conuertar donec
ceficiant. Ex his igitur relinquitur ꝙ mali licite ſunt ꝑ

ſequendi ⁊ impugnandi. Contra. Omne bellũ fit vel
pꝛopter iniuriam pꝛopulſandam a ſe.vel a ſocio:vel ꝓ⸗

pter vindictam inferendam. Sed pꝛopulſatio pꝛopꝛie ĩ
iurie pꝛohibet᷑ Math. v. Si quis percuſſerit te in vnaʒ
maxillam ⁊c.⁊ pꝛopulſatio iniurie ſocioꝛuʒ pꝛohibetur

in petro cum ei dictum eſt. Conuerte gladium tuum in
vaginam Math. xxvj. IYlatio vᷣo vindicte pꝛobibetur.
j. Det. iij. Zon reddentes malum pꝛo malo ⁊c.Cum er
go omnis cauſa belli pꝛohibita ſit:bellare illicitum erit
Item beatus Gꝛego. Qiſi bella iſta carnalia figuraʒ
belloꝛum ſpiritualium gererent: nunqꝗᷓ vt opinoꝛ iudai⸗
carum by ſtoꝛiarum libꝛi diſcipulis xpi qui venit paceʒ
docere ab apoſtolis docendi traditi fuiſſent.¶¶ Iem ideʒ
HGꝛego.Quomodo diſcipulis xpᷣi belloꝛũ pꝛoficeret iſta
deſcriptio.quibus dicitur a iphᷣu. Pacem meaʒ do vobis

pacem relinquo vobis Yoh. riiij.2 non vos ipos vindi⸗
cantes Ro. xij. ſed magis iniuriam ꝑcipite 2 fraudeʒ pa

timini.j. Coꝛin. vj. 4 Ztem idem Gꝛego. Sciens aptus

nobis iam vltra bella non eſſe carnaliter ꝑagenda: ſed

anime certamina contra ſpirituales aduerſarios.pꝛece
ptum militie dat militibus xp̃i dicens. Induite vos ar⸗
maturam dei vt poſſitis ſtare aduerſus inſidias dy abo
li Eph.vj. 4 Item Adath. xxvj . Omnis qui acceperit

gladium gladio peribit. Ex bis igitur videtur manike⸗

ſte pꝛobari: ꝙ tempoꝛe gratie omnino bellare ſit pꝛobi⸗

bitum. 4 Item ꝙ omni tempoꝛe licitum ſit bellare 2 peꝛ

ſequi pꝛobatur. Qam ſicut dicit beatus Hiero.ſuper il⸗

lud ad Bal.iiij. Js qui ſᷣm carnem natus fuerat.perſe⸗

quebatur eum qui m ſpiritum. Qui m carnem natus
eſt perſequitur ſpiritualem.nunqꝙᷓ vo ſpiritualis carna⸗

lem perſequitur. ꝗ Item de membꝛis eccleſie dicit᷑ ma⸗
thei.v. Peati qui perſecutionem patiuntur pꝛopter iu⸗

A
n
o
der
ſen
rſi
i.
ig⸗
etſe
ſol⸗
⸗

we
Nin
lor.
mer
ſert
ura;
doi⸗
geez
ide
iſta
bis
ch,
ns
ſed
ece
⸗
abo
eit
ile
bi⸗
ri⸗
e
41s
ny
.

— — ☚
—— L „ Iies „

Nueſtio

ſticiam. Cum ergo iuſtoꝛum ſit perſecutionem pati. nõ
facere: relinquitur ꝙ perſequi malos erit illicitũ. ¶ IYtẽ
pꝛeceptum innocentie eſt xe lege naturali contetum ſub
illo pꝛecepto. quod ab alio oderis tibi fieri: vide ne ali⸗
quando alteri facias Lho.iiij. Cum ergo perſecutione
J bello coꝛpoꝛaliter ⁊ teinpoꝛaliter noceatur: contra pꝛee
ceptum innocentie erit bellare vel perſequi. RKn⸗Del
lare iuſte m legem diuinam eſt licitum. Et etiam in p⸗
cepto regibus ⁊ pꝛincipibus terre m qð dicit auguſ/ad

Honifacium comitẽ ſuper illum locum pſal.Et nüc re ⸗

ges intelligite erudimini qui iudicatis terram. ſeruite
domino in timoꝛe. quomõ ergo reges ſeruiunt in timoꝛe
niſi ea que contra deum iuſſa ſunt religioſa ſeueritate p
hibendo atq; plectendo. aliter em ſeruit quia homo eſt:
aliter quia rer eſt: quia em bomo eſt ſeruit vinendo fide
liter: quia rex eſt ſᷣim legem iuſticie pugnando viriliter.
Iniuſie no bellare illicitum eſt 1 pꝛohibitũ ßm qð oſten
ditur in Baruch.iij. vbi dicit de gigantibo qui ab initio
fuerunt ſiatura magna ſcientes bellum. nõ hos elegit do
minus. neq; viam diſcipline inuenerunt: ꝓpterea perie⸗
runt. 4 otandum autem ad boc vt diſcernas ꝙ bellũ
inſtum ſit vel iniuſtum. auctoꝛitatem. aſfectum. intentio
nem. ditõnem. meritum. 2 cauſaʒ. Affect? auctoꝛitas
debent conſiderari in ꝑſona indicentis bellum LCondi⸗
tio a intentio in perſona ꝑagentis bellum. ADerituz in
pſona ſuſtinentis bellum. Cauſa in ꝑſona pꝛo qua agiẽ
bellum. Bicendum ergo. ꝙ ad hoc ꝙ; ſit iuſtum bellum
requirit᷑ ꝙ ꝑſona indicens bellum habeat iuſtuʒ affectũ
7 auctoꝛitatem iuſtam. Juſtum aũt affectum vt dicit au
guſ. ad bonifaciũ comitẽ.Eſto bellando pacificꝰ:vt eos

quos expu gnas ad pacis vtilitatem vincendo ꝑducas.

HMeati em̃ pacifici quia filij dei vocabuntur Adath. v.
Item idem auguſ.contra manicheos.iQocendi cupidi⸗
tas:vlciſcẽdi crudelitas: implacabilis animus:feritas
rebellandi: libido dominandi. hec ſunt ⁊ ſi qua ſimilia:
que in bellis iure culpantur. Juſtam vᷣo auctoꝛitatem H
eſt oꝛdinatam ym qð oſtendit auguſ. contra manicheos
Deo ſine aliquo alio legitimo imperio iubente gerente
ipſa bella ſuſcipiuntur a bonis.cum in eo rerum huma

narum oꝛdine inueniuntur: vt eos vel iubere aliquid ta⸗

le vel in talibus obedire iuſte ipſe oꝛdo cõſtringit.⁊ poſt
ſubdit. Oꝛdo ille naturalis moꝛtalium paci accomoda⸗
tus hoc poſcit. vt ſuſcipiendi belli auctoꝛitas atq; conſi
lium penes pꝛincipes ſit.¶ Item in perſona peragentis
bellum:dno requiruntur:debita intentio.⁊ debita con⸗
ditio. Debita intentio ſᷣm quod dicit auguſti.de verbis
do nini ¶Wilita re non eſt delictum. ſed militare pꝛopter
pꝛedam peccatum eſt.nec rem publicam agere crimino⸗
ſum eſt:ſed vt diuitias augeas dãnabile eſt. Item debi⸗
ta conditio vt non ſit ꝑſona clericalis. AUnde canon vo⸗
han. pape.xxiij.q.viij. Secularem militiam exercere:et
terram defendere:de pꝛelijs tractare ⁊ de armis terrene
poteſtatis eſt. Item in eodem dicit canon concilij Mel⸗
deñ. Quicunq; ex clero videntur eſſe:arma militaꝛia nõ
ſumant: quia non poſſunt ſimul deo ⁊ ſeculo militare.
4 Item in perſona contra quam agitur bellum conſide⸗
randum eſt meritum iuſtum vt ſcilicet iuſte meruerit ĩ⸗
pugnari vel perſecutionem pati.Inde augnſ.ad Honi
facium comitem. Eſt perſecutio iniuſta quam faciunt
impij eccleſie xp̃i. Iſta nãq; beata eſt que perſecutionem
patitur pꝛopter iuſticiam. illi ᷣo miſeri qui perſecutio⸗
nem patiuntur pꝛopter iniuſticiam. pꝛoinde iſta perſe⸗
quit᷑ diligendo: illi ſeuiendo:iſta vt coꝛrigat:illi vt euer
tant. Item idem auguſ.ſuper Pfſalm.duo iſta nomina
cum dicimus homo peccatoꝛ vtiq; non fruſtra dicuntuꝛ
quia peccatoꝛ eſt coꝛripe:quia homo miſerere: nec oino
liberabis hominem:niſi perſecutus fueris peccatoꝛem.
Item in perſona illius pꝛo quo pugnatur attenden⸗
da eſt iuſta canſa:que eſt ſu bleuatio bonoꝛum: cohertio
maloꝛum:pax ommum. VUnde auguſ.de diuerſis eccle⸗

7

ſueer. GOWB . 7 e(l.. 7 4

.xlvij.

ſie obſeruationibus apud veros dei cultoꝛes etiam bel⸗
la illa peccata ſunt que non cupiditate aut crudelitate:
ſed pacis ſtudio geruntur vt mali coberceantur 2 boni
ſubleuentur. 4 Ad illud quod ſcdᷣo obijcit ꝙ bella car⸗
nalia diſcipulis rpᷣi traduntur legenda ſolum pꝛopter
bella ſpiritualia que deſignant.dicendum ꝙ diſcipulos
yp̃ᷣi appellat non generaliter xpᷣianos:ſed viros eccleſia⸗
ſticos quibus interdicta ſunt bella arma. Vnge bea⸗
tus ambꝛoſicontra imperatoꝛis edictum dicit. Aduer⸗
ſus milites gothos lacrime mee mea arma ſunt. Talia
enim ſũt munimẽta ſacerdotis: aliter nec debeo nec poſ⸗
ſum reliſlere. 4 Ad tercinm quod obijcitur ꝙ a ihu di⸗
citur. pacem meam do vobis.dicendum ꝙ bellum iuſtũ
non repugnat paci:immo finem habet pacem. vnde au⸗
guſt. ad Honifacium. Hellum debet eſſe neceſſitatis vt
liberet deus a neceſſitate a conſeꝛuet in pace.Qon enim
pax queritur vt bellum exerceatur: ſed bellum geritur
vt par acquiratur. 4 Ad quartum quod dicit HBGꝛego. ꝙ
bella vlterius non ſunt carnaliter peragenda: intelligẽ⸗
dum eſt ſicut pꝛius ab eccleſiaſticis perſonis quibus in

vcteri teſtam ento licebat pugnare:non licet autem ĩ no⸗

uo. 4 Ad quintum quod obycit . qui acceperit gladium
gladio peribit. Reſpondet augul. ij. li. contra maniche⸗
os. Ylle gladium accepit: qui nulla ſuperioꝛi: ac legiti⸗
ma potellate vel iubente vel concedente in ſanguineʒ al
terius armatur. 4 Ad ſextum quod dicit Hiero.quia
ſpiritualis nunqᷓ perſequitur carnalem. Reſpondet au
guſii.⁊ pelagius papa.xxiij·q.v.Qon vos hominum va
niloquia retardent dicentium.quia perſecutõnem eccle
ſie faciat dum vel ea que comittuntur repꝛimit. vel ani⸗
marum ſalutem requirit. Errant huiuſmodi fabulato⸗
res non perſequitur niſi qui ad malum cogit. Qui vo
malum factum iam punit vel pꝛohibet ne fiat: non per⸗
ſequitur iſte ſed diligit.¶ Ad ſeptimum reſpondet Au⸗
guſti.ad Moniſacium comitem Si eccleſia vera eſt ipᷣa
que perſecutionem patitur. non que facit queratur ab
apoſtolo quam eccleſiam ſignabat ſara quando perſecu
tionem faciebat ancille Geñ. xxj. Liberam quippe ma⸗
trein celeſtem bieꝛuſalem id eſt veram dei eccleſia in illa
muliere dicit eſſe figuratam Gabł.iiij. que affligebat an⸗
cillam. Si autem melius diſcutiamus magis üͤla perſe⸗
quebatur ſaram ſuꝑbiendo:ꝙᷓ ſara cobercendo. illa do⸗
mine faciebat iniuriam: iſta imponebat ſuperbe diſcipli
nam. 4 Ad octauum ꝗ dicit bellum eſſe contra pceptnʒ
innocentie interimendum eſt. VUnde augu. in li. de ciui.
i. pertinet ad innocentis ofſicium: non ſolum nemini
malum inferre: vcrumetiam cohibere a peccato vel pu⸗
nire peccatum: vt delinquens coꝛrigatur experimento:
aut alij ierreantur. 4 Zid pꝛimum vᷣo quod obijciebat.
E om nis cauſa belli pꝛohibita ẽ: quia pꝛohibita ẽ vin⸗
dicta inſerenda iniuria pꝛopulſanda.iaʒ ex ſ uperioꝛi⸗

bus patet reſponſio. Qam vindicta inferenda non eſl p rin nſe:a — 6 8
bibita niſi pꝛiuate ꝑſone:⁊ ex libidine vindicte.ſed iudi KWW

ci pꝛecipitur inferenda eyx zelo iuſticie. Vnde augulſ.ſuꝑ
Joſue.vij. dicit. Si ea que deus vehementer offenditur
inſequi vel vlciſci differimus: ad iraſcendum diuinita⸗
tis pꝛouocamus patientiam. iQonne Achoꝛ filius zare

pꝛe terijt mandatum dñi ⁊ ſuꝑ oinnem populum iſrabel

ira eius incubuit. ille erat vnus homo.atq; vtinam ſo

lus perijſſet in ſcelere ſuo.Simili modo iniuria pꝛopul

ſanda in pcepto eſt ei qui vtiliter poteſt eam ppellere ab
alio. Unde beatus ambꝛo.pꝛimo li.& offi. Qui non re⸗
pellit a ſocio iniuriam ſi põt: tam eſt in vicio qᷓ ille qui
facit. Vnde ſanctus moyſes cum vidiſſet hebꝛeũ ab egi⸗
pno excipientem iniuriam Exo. xx. defendit. ita vt egi⸗
ptium pꝛoſterneret. Salomon quoq; ait. Erue eum qui

vncitur ad moꝛtẽ. ſed illud vltimũ dubitatõeʒ habz que

xeterminabit᷑ infra queſtione de illo pᷣcepio euãgelij. di
co vobis non reſiſtere malo.

.

4

Articulus ſecũdus

Onſequenter queritur de circũſtantijs bellã⸗

di. ⁊ hoc qᷓtum ad quatuoꝛ: qtum ad pᷣceptũ
bellandi:q;ẽtum ad peꝛſonam bellantis:qᷓtuʒ

ad tempus belli:q;tum ad modum bellandi.

*

Atum ad pᷣceptũ .S. j.

bellandi querit᷑ vtrũ ſe· erilegſe regibus indicentibus⸗
iubentibus bellum: teneant᷑ ſubditi milites obedire.q;
non videtnr.nam non tenemur obedire niſi poteſtati or
dinate a deo. Sed poteſtas malignantium non eſt oꝛdi⸗
nata a deo vel ſub deo. poſito ꝙ affectu cupiditatis bel⸗
lum moueat:ergo non ẽ ei obediendum. quia ſicut dicit

apłus.riij.ro.Omnis anima poteſtatibus ſublimioꝛibo

ſubdita ſit.Qon enim ẽ poteſtas niſi a deo:que autem a
teo ſunt oꝛdinata ſunt.4: Item non ẽ obediendum indi
centi bellum niſi in bello iuſto.ſed non ẽ bellum iuſtum
ſicut patet ex pꝛedictis:vbi ẽ affectus iniuſtus. Si ergo
ſit in pꝛincipe affectus cupiditatis vel affectus dñandi
vel affectus vlciſcendi: non erit ei parendqdum. Coõtra
Omnis anima poteſtatibus ſublimioꝛi bus ſubdita ſit.
xiij.ro. Qð intelligitur nõ ſolum de bonis pꝛincipibus
ſed etiaʒ de malis. Ande.j. Detri.ij. Serui ſubditi eſto
te in omni timoꝛe dñis.non ſolum bonis ⁊ modeſtis ſed
etiam diſcolis. 4 Iem in eodem dicit Petrus. ſubiecti
eſtote omni humane creature ꝓpter deum. ſiue regi.qua
ſi pꝛecellenti. ſiue ducibus tanq; ab eo miſſis.ſed nõ de⸗

terin inatur hic ꝙ ſit obediendum bono potius qᷓ malo.
¶ Item ſacrilegi pꝛincipes ⁊ affectu coꝛrupti ſunt mini

ſtri dei:vt eis competat qð dicit apłus Ro.xiij. Mini⸗
ſtri dei ſunt in hocipſum ſeruientes. VFnde Hieroni.ſu⸗
per Johelem. Qon ſolum homines miniſtri dei ſunt et
vltoꝛes ire dei his qui malũ operantur. EUnde Ko. xiij.
NQon ſine cauſa gladium poꝛtat. dei enim miniſter ẽ ſedð
2 dtrarie foꝛtitudines. KRñ.ſm augu. ↄtra Manich.
Juſtus ſi ſub rege homine ſacrilego militet. recte poteſt
illo iubente bellare. ſi vice pacis oꝛdinem ſeruans:qð ſi
bi iubetur. vel non eſſe ↄtra dei pꝛeceptum certum ẽ: vel
vtrum ſit certum non eſt. 4 Ad illud ergo quod primo
obijcit.ꝙ poteſtas ſacrilegi pꝛincipis indicentis bellum
ex cupiditate non eſt oꝛdinata a deo vel ſub deo. dicendũ
ꝙ eſt oꝛdo poteſtatis qᷓtum ad auctoꝛitatem: 2 hoc mo⸗
D oꝛdinata eſt.⁊ qꝙᷓtum ad executionem: ⁊ boc duplicit
vel qtum ad effectum executõnis.⁊ hoc modo inoꝛdina
ta eſt. vel qᷓtum ad effectum executionis ⁊ hoc modo oꝛ⸗
dinata eſt dũmodo iubet quod licitum eſt ⁊ contra dei p
ceptum non eſt. Affectus autem inoꝛdinatus executio⸗
nis poteſtatis non tollit oꝛdinem poteſtatis quin ſit ei
parendum. Ande auguſ.contra Aldanicheũ. Si buma
na cupiditate bellum geritur ſupple a pꝛincipe. non no⸗
cet ſanctis.i.ſubditis in quos non habet quiſqᷓ poteſta⸗
tem niſi deſuper datam.non em̃ eſi poteſtas niſi a deo ſi
ue ſinente ſiue iubente. ¶ Ad ſcᷣm dicendũ.ꝙ in pꝛedi⸗
cto caſu bellum iniuſtum eſt ex parte imꝑantis. ſed iu⸗

ſtum bellum eſt ex parte militis obedientis. AUnde aug.

contra manicheũ in pꝛedicto caſu loquens dicit. Reum

facit regem iniquitas imꝑandi. Innocentem aut militẽ
oſtendit oꝛdo ſeruiendi.

Nueritur poſtaa S. ij.

pſona bellantis.vtruʒ ep̃i ⁊ eccleſiaſtice ꝑſone poſſint

arma mouere. am canon Mico. pape ꝓhibet epos ſe⸗

culari militia occupari:nec otra pirata s ꝑmittit eos ac
cedere ad pugnam. xxiij.q.viij. ¶ Item vlꝛ clericos ocili
um toletanũ ⁊ ↄcilium meldenſe phibent arma ſumere.
Contra.ſicut dicitur in eadem cauſa.q.viij.beatꝰgre
go. ciuibus Tuſcie vt contra Longobardos arma paꝛa
rent mandauit: 2 militantibo ſtipendia decreuit.4 Ytez
Teo papa aduerſus ſaracenos vrbem egreditur vt eos

D

pꝛocul a littoꝛe arceat ⁊ populum armatum congꝛegat.
Ad boc diſtinguit Gratian? ſunt quidam epi leui⸗
tica ſolum poꝛtione contenti.qui pñt dicere. dominꝰ ꝑs
hereditatis mee.his enim nihil eſt ↄmune cum pꝛincipi
bus ſeculi. talibus nulla actio relinquitur militie ſecu⸗
laris: quia de decimis ⁊ pꝛimitijs viuentes in omni re⸗
gno a terrenis exactionibus liberi ſunt.ita vt dicere va⸗
leant. venit pꝛinceps mundi huius:⁊ in me non habet
quicꝙᷓ Yoh.xiiij. Alij ſunt qui non ſunt cõtenti decimis
pꝛimitijs.pꝛedia villas ⁊ caſtella ⁊ ciuitates poſſident
er quibus debent tributa ⁊ obſequium militare.quibus
a domino dicitur Math. xxij. Reddite que ſunt Ceſa⸗
ris ceſari ⁊ que ſunt dei deo.quibo apoſtolus dicit Ro.
xiij. Reddite omnibus debita.cui tributum: tributum
cui vectigal:vectigal.⸗!. Seo contra eſt expꝛeſſe quod di
citur Petro Math. xxvj. Conuerte gladium tuum in
vaginam.omnis qui gladium acceperit gladio peribit.
ac ſi aperte diceret. Hactenus tibi tuiſq; pꝛeceſſoꝛibus
inimicos dei coꝛpoꝛali gladio licuit perſequi. deinceps
in exemplum patientie gladium in vaginam conuerte.
Ex quo relinquitur. ꝓ nulli epiſcopo licet materialem
gladium ſeu arma ſumere ad bellandum. Item dicit be
atus Ambꝛoſius. ꝙ arma epiſcopoꝛum ſunt lacrime et
oꝛationes. Propterea dicendum m diſtinctionẽ be⸗
ati Pernardi ad Eugenium. O: eſt mouere arma:ſiue
accipere materialem gladium manu. iuſſu.nutu. MMDa⸗
nu a milite.iuſſu a pꝛincipe.nutu ab epiſcopo ſeu ſacer⸗
dote. hoc eſt quod dicit Mernardus ad Eugeniuz. Qui
materialem gladium tuum negat.non ſatis mihi vide⸗
tur attendere verbum domini dicentis. Conuerte gladi
um tuum in vaginam.tuus ergo ipᷣe tuo foꝛſitan nutu
⁊ ſi non manu euaginandus. Unde dicentibus apoſto⸗
lis.Ecce duo gladij. Reſpondit dominus ſatis eſt Lu⸗
ce.xxij.vterq; ergo gladius eccleſie eſt materialis 7 ſpi⸗
ritualis.ſed is quidem pꝛo eccleſia.ille vᷣo ab eccleſia ex
ercendꝰ.ille ſacerdotis.hic militis manu. Sed ſane ad

nutum ſacerdotis:⁊ iuſſum imperatoꝛis.

Nueritur poſteaa S. ij.

an omni tempoꝛe poſſit bellum agi. Et videtur ꝙ dieb;
ſolẽnibus ⁊ feſtiuis illicitum ſit bellare.pꝛopter pᷣceptũ
ſabbati.de quo dicitur. Omne opus ſeruile nõ facietis
in eo.Etiam.v. Deutro. Mon facies in eo quicqᷓ opis.
ergo cum bellaꝛe ſit opus ſeruile:diebus feſtiuis nõ erit
licitum.¶! Item cum repᷣhendit y ſa.lviij. O in diebo ie
iunij repetunt᷑ debita 2 cõmittunt᷑ lites.dicens in diebo
ieiunijs omnes debitoꝛes veſiros repetitis.ecce ad lites
ↄtentiones ieiunatis ⁊ percutitis pugno impie.Ex q
videtur.ꝙ non ſit licitum in diebus ieiunioꝝ:vt quadꝛa

geſimali tempoꝛe litigare vel pugnare. Contra.j.ma

cha.ij. Poſtq interfecti ſunt illi viri qui habebant oſciẽ⸗
tiam pugnandi in diebus ſabbatoꝝ. ſalu bꝛioꝛi conſilio
cogitauerunt qui remanſerant dicentes. Si omnes fece
rimꝰ ſicut fratres noſtri ⁊ nõ pugnauerimꝰ ꝓ animabo
noſtris ⁊ iuſtiſicationibo: diſperdent nos de terra.⁊ co⸗
gitauerũt dicentes. Omnis hõ quicũq; venerit ad nos
in bello in die ſabbatoꝝ pugnemus aduerſus eũ.4. Itẽ
ipᷣe dominus monſtrat ꝙ neceſſitas facit licitum qð als
non eſſet licitum:⁊ ſine peccato ſoluitur ſabbatum in ca
ſu neceſſitatis.Math.xij. QLonne legiſtis quid fecit da⸗
nid quando eſurijt ⁊ panes pꝛopoſitionis ↄmedit.quos
non licebat eos comedere.⁊ ſubdit quis ex robis hemo
habens ouem ⁊ ceciderit ſabbato in fouea m: nonne le⸗

uabit eam. quanto magis melioꝛ eſt homo oue: itaq; li⸗

cet ſabbatis benefacere. Reſpon. diebus qui deputa⸗

ti ſunt vacationi diuine.ſine neceſſitate vrgente illicitũ

eſt pugnare. neceſſitate pᷣo cogente fit licitum. boc eſt
quod dicit canon Micolai pape.ad con ſulta. bulgaroꝛũ
xxiij.q. viij. Si nulla vrget neceſſitas: non ſolum qua⸗
dꝛageſimali tempoꝛe:ſed etiam omni tempoꝛe eſt a p̃lijs

Ny Aa l.at CG2.

t

— — . .— ——————————ñõ

— — — —

Nueſtio
abſtinendũ.ſi aũt ineuitabilis erget impoꝛtunitas: nec
quadrageſimali temꝑe pꝛo defenſione taʒ ſua ꝙᷓ patrie
ſeu legum paternaruz belloꝛum eſt pꝛoculdubio pꝛepa
rationi parcendum ne videlicet deum temptare videa⸗
tur homo:ſi habet quid faciat ⁊ ſue ac illoruzʒ ſaluti cõ
ſulere non pꝛocurat. ⁊ ſancte religionis detrimentum
non pꝛecauet. „

ltimo queritur S. uij.

de mõ pugnãdi vtrum requirat᷑ ĩ bello iuſto excluſio
fraudis.qð videt᷑ ꝑ illam legem Beutro.xvj. Juſte qð
juſiũ eſt exequeris.ꝗᷓ iuſtum belluʒ ꝑagendũ eſt iuſte.S
et ſine fraude. ¶ Item dicit augu.ad Honifa. ꝙ fides
holli ſeruanda eſt. ↄtra quem bellũ gerit᷑: ſed fidelitas
excludit fraudeʒ.l Contra Augu.ſuꝑ Yoſue.viij. dñs
ceus noſter iubet ad Ihm naue vt ↄſtituat ſibi retroꝛſũ
inſidias.i.inſidiantes bellatoꝛes ad inſidiandũ hoſii⸗
bus. hinc admonemur boc nõ inuuſte fieri ab his ꝗ iu⸗
ſtum bellũ gerunt. Quod ↄcedendũ eſt. ¶ Ao pᷣmuʒ
ergo qð obijcit.dicẽdũ ꝙ in iuſio bello pugnaꝛe fraude
hoc eſt ꝑ inſidias.non elſt pugnare iniuſte ſed pugnare
fraude.hoc eſt aĩo fraudulẽto.i.amoꝛe iniꝗtatis eſt in⸗
iuſte pugnaꝛe. Et boc eſt qð dicit Aug. in queſlionibo
ſuꝑ Jolſ.vij. Juſtꝰcui bellaꝛe fas eſt cũ iuſtum bellum
ſuſceꝑit.vtꝝ aꝑte pugnet:an ex inſidijs nibil ad iuſtici
am intereſt. Juſta añt bella diffimiri ſolẽt · que vlciſcũt
iniurias.ſed ſine dubio iuſtũ bellum eſt qð deꝰimꝑat:
qui nouit qnid cuiq; fieri debeat.in quo bello ductoꝛ ex
ercitꝰvel ipe ppłs no tam auctoꝛ belli ꝙᷓ miniſter indicã
dus eſt. ¶ Ao ſecundum vo dicenduzʒ. ꝙ ſides hoſti ſer

uanda eſti quando promittitur. ⁊ boc eſt qð dicit Au⸗

guſti. Ande omnis fraus contꝛa pꝛomiſſionem factam

boſti illicita eſt.

Articnulus tercius

Onſequenter eſt inquirere de exercitio bel-

loꝛum in tyrocinijs:vtꝝ ſit licitũ.qð videt᷑
Mam bellicũ exercitium de oꝛdie dei relictũ
eſt 1 ↄceſſum filijs iſrabel Judicũ. iij. He ſunt gentes
quas dñs dereliqt vt erudiret in eis iſraelẽ.⁊ oẽs qui ñ
nouerant bella chananeoꝝ ⁊2 poſtea diſcerent filij iſrł
certaꝛe cuʒ hoſtibo ⁊ babere ↄſuetudin? pᷣliandi. illis
quiv fas eſt bellaꝛe vt militibo. bellicũ exercitiũ licitũ
erit..¶ Itẽ ſi aligs actꝰbonus eſt ⁊ licitꝰ: eruditio ex⸗
ercitiũ ad faciendũ illũ actũ licita erit. Si & bellaꝛe ꝓ
fide vł pace ſernãda licitũ eſt:diſciplina belli ad eundẽ
finẽ oꝛdinata licita erit. Si ̊ miles aligs bac intentõe
vadat ad tyrociniũ:vt addiſcat aꝛtẽ ⁊ iduſtriã bellicaʒ
ad pugnandũ ꝓ ſide vel pace cũ neceſſe fuerit.nõ pecca
bit · ¶ Contra.Oſtẽtatio viriũ perẽm eſt. Sed exercitiũ
tyrocinioꝝ fit ad oſtẽtatõʒ viriũ.ergo illicitũ ⁊ ꝑcim ẽ
Itẽ lex tyrocinioꝝ eſtilia quã mali hñt.j.Sapᷣ. Sit
foꝛtitudo noſtra lex iuſticie vt foꝛtioꝛ ſpoliet debilioꝛeʒ
ſed boc iniuſtũ ẽ. ¶ Iẽ exercẽtes tyrocinia excoĩcantur
ab eccĩa.Sed eccia nõ infert taleʒ penã: niſi ꝓ peccato
moꝛtali.ergo pctm moꝛtale ẽ. Rñn.ſᷣm quolda.Cum
tale exercitiũ fit ad oſtẽtatõʒ ⁊ diſcꝛimẽ vite exercitãtiũ
vergẽs ſimpkr illicitũ ẽ:⁊ quicꝗd ex tali exercitio ſequi
iur vt vulneratõ vel interſectio ſũt talit ſe exercitãtibo
imputanda. ⁊ qð ↄceſſũ eſt filijs iſrł non ↄcedit᷑ eis mſi
vꝛgẽte neceſſitate.nec ↄtra ſeinuicẽ:ſed ð illos quos de⸗
bebãt expugnaꝛe.ſ.chananeos.⸗. Ad illad vᷣo qð obijci
tur dicerẽt ꝙ addiſcẽ aꝛtẽ bellicã illicito mõ:⁊ cũ diſcꝛi
mine ſalutis:ex quacũqʒ intentiõe illicitũ eſt.cũ debito
ðᷣo mõ:⁊ ſine ꝑiculo ſalutis licitũ erit.ſʒ hoc nõ ẽ ĩ ty⸗
rocinijs.Alijs vᷣo videt᷑ diſtinguẽdũ ꝙ exercitiũ ĩ tyro⸗
cinioꝝ põt fieri cũ moderamiĩe ↄflictꝰꝗ adinuicẽ ẽ abſq;
diſcrimie ſalutis:ſi adhibet᷑ diligentia debita cautele ⁊
in preparatione et in executione:et tunc diſtinguendũ:

„
xlvij.
quia aut tale exercitium fit ad oſlentationem roboris
et potentie:ſeu vane gloꝛie: vel queſtum auaꝛitie et tune
ſimpliciter illicitum eſt. VUel fit propter experientiam
proprie foꝛtitudinis.et vſus armorum. et bellice in⸗
duſtrie vt habebatur ydoneitas bellandi pꝛo fide ⁊ pa⸗
ce eccleſie.⁊ hoc modo tale exercitium licituʒ eſt. Si vo
tale exercitium ageretur ſine pꝛedicto moderamine ? di
ligentia cautele illicitum eſt. quia hoc eſt diſcrimini ſe
cõmittere.4 Ad illud vo quod obijcit de lege tyrocinio⸗
rum dici poteſt. ꝙ ſi acquiſitio ſpolioꝛum ſit er cupidita
te vel auaꝛicia manikteſte eſt iniuſta.ſed ſi fit non ex aua
ricia. ſed ex ipſa conuentione pꝛepoſita: vt ille qui capi⸗
tur amittat ſpolia:cum ex tali conuentione omnes iudi
centur ad paria. non eſt iuſta: nec m illam legem ini⸗
quoꝛum quibus foꝛitudo eſt lex iuſticie. ¶ Ad illud vᷣo
quod obijcit:ꝙ eccleſia excõmunicat tales.dicendum eſt
ꝙ falſum eſt exceptis tempoꝛibus famis 7 neceſſitatibo
eccleſie. cum ſcilicet neceſſe hʒ pugre ↄtra hereticos vel
paganos bis tempoꝛibus excõmunicantur quia nocent
ſaluti publice vel impediunt ↄmune bonum ecclelie: ne⸗
gatur tamen moꝛientibuo in tyrocinijs ab eccleſia ſe⸗
pultura ad terroꝛem tyrocinantium. ne ſcilicet ſic vꝛes
Teriantur vt aliquis incurrat moꝛtem vel moꝛtis peri
culum.

Membꝛũ qnaꝛtũ

Aerendum eſt cõſequenter de legibus oc/
ciſionis.⁊ qᷓuis ſupꝛa diſputatum ſit. An
occiſio hominis ſit licita:⁊ quis ſit occidẽ
dus.⁊ cui licitum ſit occidere.⁊ hoc inqui
ſitione de illo pꝛecepto decalogi. Non occides:tamẽ ad
maioꝛem legis veritatis euidentiã inquirenda ſunt tria
Pꝛimo an pena moꝛtis ſit homini inferenda. Secundo

c generibus moꝛtis m legẽ inferendis.Tercio de cau

ſis moꝛtis ſᷣm indicium legis.

Articulus pꝛunus

D pꝛimum. moꝛs malefieis ſit inferenda
ſicut dicit lex Exo.xxij. Maleficos non pa⸗
tieris viuere.multipliciter pꝛobatuꝛ. Pꝛimo
ſic. Si enim de iuſticia leuioꝛes pene inferende ſunt ali⸗
cui pꝛo culpa aliqua.cum ipſe per eas nondum coꝛriga⸗
tur ſed addat pꝛeterite culpe contumaciam:manifeſtum
eſt cum contumacia ſit graue peccatum. ꝙ merito con⸗
tumacie debet creſcere pena. aut contumacia remanere
impunita. Qon poteſt autem te iure contumacia rema⸗
nere impunita.quia igitur creſcere poteſi quantumlibet
contumacia:creſcere poteſt de iure quãtumlibet ⁊ pena
NQuare neceſſe ẽ vt ipſa vel ſit moꝛs coꝛpoꝛalis vel equa⸗
lis illi.cum moꝛs coꝛpoꝛalis non ſit pena infinita. Per
hanc auteʒ viam a leuibus flagellis venietur ad grauia
7 a grauibus ad vulnera. ab illis ad toꝛmenta a toꝛmẽ⸗
tis ad ipſam moꝛtem:per ſimilia contumacie crementa.
Item cum pꝛopoꝛtionales ſint culpe⁊ pene illis de⸗
bite. Si ergo alicui culpe debeatur flagellatio: mm aioꝛi
culpe duplo maioꝛ flagellatio:⁊ decuple decuplo maioꝛ
cẽtuple centuplo maioꝛ:⁊ tanta pt eſſe flagellatio ꝙ ĩ⸗
ducet moꝛtem. Sequitur ergo de neceſſitate ꝙ moꝛs coꝛ

poꝛalis pꝛo aliqua culpa poſſit infligi.¶ Item ſi alicui

culpe debetur mutilatio:quod etiam verum eſt. ſicut di⸗
cit lex Deutro.xxv. De muliere que appꝛehendit veren⸗/
da viri: ꝙ abſcindat᷑ manus eius. Et lex talionis Deu
tro.xix.
tur ſic.Certa eſt comparatio moꝛtis totius coꝛpoꝛis ad
oculum 7 ad quodlibet mem bꝛũ. Similiter certa eſt cõ⸗
paratio moꝛtis totius coꝛpoꝛis ad moꝛtem oculi. Po⸗

namꝰigit᷑ ꝓ aliqua culpa xæbeat᷑ eruitio ſeu moꝛs oculi
Si g̊ moꝛs ocli vł eruitõ ꝓ tãta culpa debeat᷑./p culpa

duplo maioꝛi debet᷑ eꝛuitõ dnuoꝝ ocloꝝ · ⁊ p̃t h mutilatõ

culum pꝛo oculo:manum pꝛo manu. Argui⸗

4 c ια¾ ,

—

7
1.

MR
7

⸗)%
N HGB QR30
Can

alicuiꝰ mẽbꝛi vel aliquoꝝ mẽbꝛoꝝ equiualẽtiũ duobus
oculis.⁊ ita ꝑ augmenitũ culpe de neceſſitate iuſticie ꝑ⸗
ueniet᷑ ad aliquam culpam ita magnam ꝓ qua tebeat᷑
omniũ membꝛoꝝ mutilatio ⁊ moꝛs.q¶j Steʒ eſlo ꝗ aliꝗs
occiderit hominem iniuſte.aut iuſte eſt puniendus pena
moꝛtio aut pena minoꝛi.Si pena moꝛtis:non ſoluʒ igit᷑
licitũ:ſed etiã iuſtuʒ ẽ occidere occiſoꝛem. Si pena mi⸗
noꝛi.eꝛgo vel finito minoꝛi vel infinito.ſi infinito mino⸗
ri.nullius eꝛgo ↄ ꝑationis eſt id qð intulit ad id qð pa⸗

titur. Eſt igit᷑ iſta iuſticia quẽadmodũ ſi quis damnifi⸗

caſſet aliuʒ in millibo marcaꝝ.⁊ puniretur in amiſſione
vnius feſtuce:qð ridiculum eſt. Si vo finito minoꝛi.mi

noꝛi igit᷑ redimit maius.⁊ ideʒ eſt ac ſi damnificaſſet ꝓ

ximum in viginti marchis ⁊ ipᷣe abſolueret᷑ pꝛo vna:qð
iniuſtiſſimum eſt.4:! Item cũ moꝛs eterna infligenda ſit
pꝛo aliqua culpa ſicut dicit᷑ in Apoc̃.xx. Judicatum eſt
te ſingulis ſᷣm opera ipſoꝝ:a infernꝰ ⁊ moꝛs miſſi ſunt
in ſtagnum ignis. hec eſt moꝛs ſcdᷣa.eꝛgo multo foꝛtius
moꝛs tempoꝛalis.l! Item moꝛs coꝛpoꝛalis:aut eſi pena
maioꝛ omni culpa aut non. Si maioꝛ omni culpa. ergo
iniuſtus eſt deus qui eam inflixit pꝛo ↄmeſtione fructus
ligni ſcientie boni ⁊ mali. Iniuſtus eſt xrpᷣe qui eam infeꝛ
ret antixpᷣo.ſicut dicitur.ij. Cheſ.ij. Quem dominꝰ ihs
interficiet ſpiritu oꝛis ſui.Si vᷣo non eſt maioꝛ omni cul
pa inferenda:eſt eꝛgo pꝛo aliqua culpa.4. IStem augu. in
ſermone domini in mõte. Helyas multos moꝛte aſfecit
pꝛopꝛia manu.⁊ igne diuinitus impetrato quem cõſtat
ſpirituſancto repletum. ſicut dicit Luẽ.j. IOpſe pꝛecedit
ante illum in ſpiritu ⁊ virtute helye.dicitur de Johãne
baptiſta.⁊ alij multi magni ⁊ diuini eodem ſpiritu con
ſulendo rebo humanis non temere id fecerunt. ¶. Item
idem in eodem verbis apli Petri. Ananias ⁊ vxoꝛ eiꝰ
ſicut in actibus apoſtoloꝝ legimus examines ceciderũt
Contra.obijciunt ꝑuerſi heꝛetici illud Math.v. Ego
dico vobis non reſiſtere malo. ſed illud intelligit᷑ de in/
iuria perſonali vindicanda libidine vindicte.non de in⸗
iuria dei vel eccleſie vindicanda zelo iuſlicie.de qua di/
citur Ro.xiij. Abi loquit᷑ de pꝛincipe terreno.iſ ⁊on ſine
cauſa gladiuʒ poꝛtat.dei enim miniſter eſt vindex in irã
ei qui malũ facit.¶! Item obijciunt illud Math. xiij. qd
dicitur de ziʒanijs non eradicandis ꝑ pꝛohibitionẽ ſal⸗

natoꝛis:qui pᷣcipit vt ſinant᷑ creſcere ʒiʒania vſq; ad meſ

ſem ne ſimul eradicet᷑ ⁊ tritieum. Ad qð reſponden⸗
dum.ꝙ manifeſtũ eſt illud non pᷣcepiſſe ſaluatoꝛem:niſi
ſolum vt tritico parceret᷑ non em̃ voluit parci ʒizanijs ſᷣ
tritico ſolũ.quia noluit parci ziʒanijs ĩ tritici detrimen
tum.AVbi eꝛgo creſcũt ziʒania in detrimentũ ⁊ ſuffocatio
nem tritici.nullatenꝰ voluit eis parci. Cum eꝛgo impij
in lubuerſionẽ populi dei creſcũt.nullatenꝰcreſcere ſinẽ⸗
di ſunt:ſed ꝑ moꝛtem coꝛpoꝛalem eradicandi. Pꝛeterea
non ſimpliciter pꝛohibuit ziʒanioꝝ eradicationẽ:hoc ẽ
impioꝝ ꝑditionem.ſed eradicationem generalem dubi
am ⁊ ſuſpectam.ne.ſ.de ambiguo iudicemus.Sicut eĩ
inter lolium ⁊ triticum non diſcernit᷑ qᷓdiu eſt in herba
ita 2 de erroꝛe alicuiꝰ dum de eo dubiũ eſt nõ eſt temere

iudicãdũ.ſed quãdo ꝑuenit᷑ ad meſſem vt ceꝛtiſſime poſ⸗

ſit diſcerni inter triticũ ⁊ loliũ.tunc facienduz eſt qð di⸗
cit angelis.Colligite pꝛimũ ʒiʒania ad ↄburendũ. IJtẽ
obijciũt ꝗ occidũt.aut occidũt malos:aut bonos.Si bo
nos faciunt ↄtra illud pᷣceptũ Exo.xxiij. Innocentẽ ⁊ iu⸗
ſtum non occides.Si occidunt malos ſunt eis cauſa dã⸗
nationis eterne:quia ſubtrahunt eis tempus penitentie
qð ↄcedit eis benignitas dei ſicut dicit apts.ij. Ro. An
ignoꝛas quoniam benignitas dei ad penitentiam te ad-⸗
ducit.⁊.xj.Sapᷣ.Miſereris omniũ quia omnia potes.
7 diſſimulas peccata hominũ ꝓpter penitentiam.4 Ad
qð reſpondet beatꝰaug.in ſeꝛmone dñi in mõte.Aldagni
⁊ ſancti viri qui optime ſciebat moꝛtem iſtam que aiam
diſſoluit a coꝛꝑe foꝛmidandã non eſſe.ſᷣm eoꝝ animum

qui illam timerent, nonnulla peccata moꝛte punierunt

Q õõ EE, e. ores

JG
CNICAN
. D. .
. e
GlaScc

quo? viuentibo timoꝛ vtilis incuteret᷑z illis qui punie⸗
batur non ipᷣa moꝛs noceret.ſed peccatũ qð augeri pol⸗

ſet ſi viueret diminueret:nec temere illi quibo deꝰ dona⸗

4

/

4

erat tale iudicium iudicabant. Quia ſicut dicit augu.

in pꝛimo de ciui.dei. Mon ipᷣe occidit qui miniſteriũ de⸗

bet iubenti ſicut adminiculũ gladius vtẽti:ideo nequa⸗
qᷓ contra pꝛeceptum:quo dietum eſt non occides feceꝛũt
qui perſonam gerentes publice poteſtatis ſᷣm legem dei
hoc eſt iuſtiſſime rationis imperio ſceleratos moꝛte pu⸗
nierũt. De hac materia ſatis inuenies diſputatũ ſupra
in inquiſitõe de illo pᷣcepto non occides.

Articulus ſecũdus

Oſtea inquirit᷑ de generibo occiſionis. Qua⸗
tuoꝛ aũt genera occiſionis determinant in le
ge. lapidatio.ſuſpenſio.crematio.gladiatio.
De lapidatione Exo.xix.⁊ Leuit.xxiiij.⸗ ¶ Aumeri. xv. 2
Deut.xxij.De crematione Leuitxxj. Se ſuſpenſione ĩ
ligno.ſ.erncis Deut.xxj.De gladiatõne Deut.xx.Que
ritur igit᷑ quare lex iſia quatuoꝛ genera moꝛtig elegit et
non alia.! Iteʒ videt᷑ lex miſericoꝛdius punire ꝙᷓ in no
ua lege malefici puniant᷑.Qam Deut.xxj.dicit. Quan
do peccauerit homo ꝙ moꝛte plectẽdus eſi:⁊ adiudicatꝰ
moꝛti appenſus fuit in patibulo.non ꝑmanebit cadauer
eius in ligno ſed eadem die ſepeliet᷑. Adodo vᷣo a iudice
ſeculari ſm appꝛobationẽ eccleſie ſeu nõ repꝛobationem
pᷣeipit᷑ dãnatus diu in patibulo remanere. Ex quo vide
tur lex mitius punire. Rñ.quatuoꝛ ſunt conditiones
pene que potiſſime ſũt cauſe inductiue timoꝛis.Diutur
nitas pene. Acerbitas pene. I'gnominia pene. Irreme⸗
diabilitas pene. Quia eꝛgo in pena quidam maxime ti⸗
ment diuturnitatem: ideo lex vt timoꝛe a peccato ceſſa⸗
rent inſtituit lapidationeʒ.vnde Leuiti.xxiiij. Qui blaſ⸗
phemauerit nomen dñi moꝛte moꝛiat᷑: lapidibo obruet
eum populi multitudo. Diuturnum em̃ genus martirij
lapidatio eſt. IOtem quia in pena timent alij acerbitatẽ.
ideo ipᷣa lex inſtituit cremationem. Leuiti.xxj. Sacer⸗
dotis filia ſi depꝛehenſa fuerit in ſtupꝛo flammis exuret᷑
Crematio autem eſt genus martirij acerbiſſimum. Itez
quia ſunt alij qui timent in pena ignominiam ſeu vilita⸗
tem. ideo excogitauit lex ſuſpenſionem in patibulo ſeu
cruci affirionem quod eſi ignominioſiſſimũ moꝛtis ge⸗
nus.ſᷣm qð dicit lex Deut᷑.xxj.Maledictus a deo ẽ qui
pendit in ligno. SItem quia ſunt alij qui timent in pena
irremediabilitatem. ideo inſtituit lex gladiationem: ex
qua ↄſequitur paſſio irremediabilis de qua dicit᷑ Beu⸗
tro.xx.Loquens de captione cinitatis rebellantiũ.Per
cuties in ea omne qð eſt generis maſculini in oꝛe gladij.
Sic facies cunctis ciuitatibus que a te pꝛocul ſunt.et
ſubdit.de his autem ciuitatibus que dabunt᷑ tibi nullũ
omnino ꝑmittes viuere.Et ꝑ hoc patet reſponſio ad pꝛi
mum. 4l Ad illud vo qð obijcit de lege ſuſpenſionis que
obſeruat᷑ diſtrictiꝰnunc qᷓ; tempoꝛe legis.dicendũ ꝙ hoc
facit multitudo delinquentium:⁊z pꝛonitas ↄſuetudinis
maioꝛ.contra quam ᷣm diuerſitates tempoꝝ neceſſaria
eſt diſirictioꝛ ſeueritas iudicioꝝ. Attñ genus paſſionis
patibuli multo grauioꝛ erat tempoꝛe legis.erat em̃ per

diſtractionem membꝛoꝝ 2 diſtenſionem neruoꝝ in qui

bus maxima paſſio doloꝛis ineſt.⁊ cum maioꝛi paſſiõis
diuturnitate.

Articulus tercius

Oſtea querit᷑ de cauſis occiſionis. Sciendũ
igit᷑ ꝙ lex puniebat moꝛte:verba:⁊ facta.leꝛ
ba tripliciter. blaſphemie.ↄtumelie calunie.
blaſphemie in de um.xxiiij. Leuit᷑.Qui blaſphemauerit
nomen dñi moꝛte moꝛiet᷑. Cõtumelie in maledictõe pa⸗
rentum.Exo.xxij.Qui maledixerit patri ſuo vel matri
moꝛte moꝛiatur. Calũnie in mendaci accuſatione reatꝰ
moꝛtifeꝛi in pꝛoximum.Deut.xxj.Cũ inuenerint iudi⸗

D 1 Q N.= fen lpr n S

Pelrne † „,,
—T Puen, e v le .α

)

(AAE

.

= — —

—
=.

””ð”ðõ- acda „2 KE NORα

Nueſtio

ces falſum teſtem diriſſe cõtra fratrẽ ſuuz mendacium:
reddent ei ſicut fratꝛi ſuo facẽ cogitauit:⁊ ſi ubdit᷑.nõ mi
ſereberis eiꝰ.ſed aĩaʒ ꝓ aĩa:oculuʒ ꝓ oculo ⁊vc exiges.
Iteʒz facta punit multiplicit᷑ moꝛte.punit em ſcelera
dupliciter que ↄmittũtu? in deũ: qᷓ ↄmittũtur i ꝓximu
Item ſcelera que ↄmittũt᷑ in deũ duobo modis: q̃ comit
tunt᷑ ꝑ erꝛoꝛẽ.s ꝑ inobediẽtiã. Per erꝛoꝛẽ ydolatriaʒ in
cultu diuine maieſtatis.Exo.xx.Qui ĩmolat dijs pꝛeteꝛ
dño ſoli occidet᷑. Pſeudo ꝓpham in cõtumeliam dinine
veritatis.Deut.xviij. Propha qui arꝛogantia depꝛaua
tus voluerit loꝗ in noĩe meo:q̃ ego non pcepi illi.aut ex
nomie alienoꝝ deoꝝ interficiet᷑. Et.xxj.Leuit. Vir ſeu
mulier in quibo phitonicꝰ ſeu diuinationis ſpũs fuerit
morte moꝛiãtur.¶: ADaleficia vt in oꝑibo nigromãtie ꝗ
ſunt i ↄtumeliã diuine bomitatis.xxij. Ex o. Maleficos
nõ patieris viuere. Itẽ q cõmittũtur ꝑ inobediẽtiam vt
pᷣuaꝛicationeʒ ſabbati.i ume.xv. De homine colligen⸗
te ligna die ſabbati dixit dũs ad Moyſen. Moꝛte mo⸗
riatur bomo iſte lapidibus obꝛuat eum omnis turba.

duobus modis cõtingit:vel ꝑ inoꝛdin ationẽ iraſcibilis

( Itez ſcelus qð punitur moꝛte 2 cõmittitur in. ꝓximuʒ

vel per inoꝛdinationem concupiſcibilis. Per inordina⸗
tionem iraſcibilis cõmittitur cõtumatia in cõtemptum
ſuperioris.ꝑcuſſio:⁊ interfectio ex motu ire⁊ ꝑturbati
oms. Punitur igit᷑ ptumacia moꝛte dupliciter. vł que ẽ
inobediẽtia reſpectu parẽtũ.xxj. Deut.Si genuerit ho
mo filiũ cõtumacem ⁊ ꝓteruum:qui nõ audiat pr̃is ac
matris imꝑiuʒ. cohercitꝰobedire ↄtempſerit. apprehẽ
dent euʒ:⁊ ſubdit᷑. Lapidibus obruet eũ populus ⁊ mo
rietur. Ael qͥ ẽ inobediẽtia reſpectu pꝛelatoꝝ.Deu.xvij
Ouis ſuꝑbierit nolẽs obedire ſacerdotis imperio:⁊ de⸗
creto iudicis moꝛietur.¶¶ Item percuſſio citra moꝛtẽ pu
niebatur moꝛte duplicit. TIno modo ꝗpter magnitudi⸗
nez reatus er ꝑte pcuſſi.vt ſi percuterẽt᷑ parẽtes.Exoð.
xxj. Qui percuſſerit pr̃em ſuuʒ.aut matrem morte me⸗
riatur. Alio modo/ꝓter magnitudinẽ reatꝰex parte per
cutiẽtis.quia percutit cũ volũtate occidendi. Exo.xxj·.
Qui percuſſerit hoĩeʒ volẽs occidere eũ.moꝛte moꝛat᷑.
Iteʒ occiſio puniebat᷑ moꝛte:cũ peꝛ induſtriã ꝗs oc cide
bat. Exo.xxj. Si ꝗs per auericoeerienrimume.
altari meo euelles eũ:vt moriat᷑.( SItẽ ſcelera ↄmiſſa ꝑ
inordinationẽ cõcupiſcibilis puniebãt᷑ dupłr. Mã q̃dã
cõmittebantur ꝑ inoꝛdinatõʒ ↄcupiſcẽtie oculoꝝ.qᷓdam
per inoꝛdinatõem cõcupiſcentie carnis. Peꝛ inoꝛdinatõ
nem cõcupiſcẽtie oculoꝝ puniebat᷑ furtũ homĩis.Exodi
xxj. Qui furatꝰ fuerit nomiem ⁊ vẽdiderit ↄuictꝰ noxe
morte moꝛiat᷑. Item per inoꝛdinationem cõcupiſcentie
carnis puniebãtur ſcelera multiplicit. IToꝛnica tio cum
mẽſtruata.Leui.xx.Qui coieꝛit cũ muliere in fluxru mẽ
ſtruo interficientur ambo.Adulteriuz.xx.Leui.Si ine
chatus ꝗs fuerit cũ vxoꝛe alterius.moriatur mechus et
adultera. Itẽ deut.xxij. Stupꝛũ virginis q̃ foꝛnicata ẽ
in domo patris.xxij.deut.Si nõ eſt in puella inuẽta vir⸗
ginitas: lapidibus obruent eam ⁊ morietur quoniam
nephas fecit in iſrahel vt foꝛnicaretur in dumo patris.
Simili modo et de puella deſponſata qne deflorata eſt
in ciuitate ⁊ nõ declamauit.ſicut dicit᷑ ibidem Deutro.
xxij. Simili modo de virgine filia ſacerdotis ſi depꝛehẽ⸗
ſa fuerit in ſtupꝛo.cõburitur.Leui xxij. Item inceſtꝰmk
tiplex vel cũ nouerca ſua:hoc ẽ vxoꝛe patris:vel cũ ſoꝛo⸗/
re:vel cũ matre vxoꝛis:vel cũ vxoꝛe potrui.vel auuncu/
li.vel cũ mateꝛtera.vel cũ amita.ſicut habetur Leuitici
xrr. Peccatũ ſodomiticũ vel cũ perſona ſue ſpẽi. Leui.
xx.Qui doꝛmierit cũ maſculo coitu femineo moꝛte moꝛi
atur. Uel cũ indiuiduo alteriꝰſpeciei. Uñ in eodẽ. Qui
cum iumento vel pecoꝛe coierit moꝛte moriat᷑. Jdẽ.xxij.
Exo. Scðm hanc ̊ diuiſionem habes omnes differen⸗
tias peccatoꝝ que ᷣm legẽ puniebant᷑ morte.¶ Circa pᷣ⸗
dicta obijcitur.Naʒ in aliquibus peccatis videt᷑ lex ex

xlvij.

cedẽ iuſticie ſeueritatẽ vt puĩat ſup merita:vt ĩ illo caſu
de colligendis ligmis in ſabbato. Qume.xv. Mam ſicut
pꝛobat ipe dñs Math.xij. In caſu neceſſitatis poteſt
lolui ſabbatum ſine peccato. Si ergo aliquis ex neceſ
ſitate collegiſſet ligna ĩ ſabbato videret᷑ puniri ſine pec
cato..¶ Itez videtur in aliqua pꝛedictaꝛum legũ moꝛs
inferꝛi ꝓ peccato voluntatis. cum tñ dicat Augu.ſuꝑ
illud Ro.iij. legem factoꝝ lex ꝑbibet manuʒ nõ animũ
ergo punit opus:nõ voluntatem.quomodo ergo dicit᷑
NQui percuſſerit hominem volens occidere moriatur.

. . — . 22 . 2 „
Item videtur ipᷣa lex punire ꝙ̃tum ad aliqua mitius —x/ I« 1 α
q̃¶ nunc.Qam furtum non puniebat moꝛte niſi duplici „ —„ 4

caſu ꝑ iudicium vt furtum hoĩs. vel per conceſſionem
vt furem nocturnum. Exo.xxij. Si effringens fur do⸗
mum:⁊ accepto vulnere moꝛtuus fuerit. percuſſoꝛ nõ
erit ſanguinis reus.ꝙ ſi oꝛto ſole hoc fecerit homicidi
um perpetrauit.nunc vᷣo puniuntur fures moꝛte ergo
ſeuerioꝛ eſt punitio furti nunc.qᷓ; tempoꝛe legis.i Iteʒ

† (1512 0 41 N

gqui iuſticia eſt nunc vt pꝛo detrimento pecunie patiat

moꝛtem et detrimentum vite.cum nullo modo ſit com⸗
perabile detrimentum detrimento. ¶ Ytem queritur de
percuſſione ſeruoꝛum. am dicit lex. ꝙ ſi quis percuſ-
lerit ſeruum et moꝛtuus fuerit in manibus eius:crimi
nis reus erit. Si autem vno die ſuꝑuixerit vel duobus
non ſubiacebit pene:quia pecunia illius eſt.Circa qð
obijcitur. Si ſic ſe habet ſeruus ad dominum ſicut pe⸗
cunia.ſed pecuniam ſuam Fᷣm libitum ſuum poteſt per
dere:et ergo ſeruum ſᷣm libitum poterit perdere.¶ SItẽ
ſi ſeruus pecunia domini eſt ergo qui furatur ſeruum 5
furatur pecuniam. ſed qui furatur pecuniam o
puniendus moꝛte.ergo nec qmi furatur ſeruum. ¶Con
tra eſt illa lex Exodi. xxj. Qui furatus fuerit hbomi⸗
nem moꝛte moꝛietur. ¶¶ Item quaꝛe diſtinguit lex ð ſer
uo percuſſo.qui aut ſiati moꝛitur. aut ſuperuiuit vno
die vel duobus. Que eniq eſt iuſticia ſi ſuperuiuat vno
die percuſſus:ꝙ percuſſor dñs nõ ſubiacet pene? Itẽ
queritur de ꝑcuſſione mulieris pꝛegnantis de qua diẽ
lex Cxo.xxj.Si quis percuſſerit mulierem pᷣgnantem
⁊c.et littera.lxx.eſt quam ponit Auguſtinus.⁊ Orige.
Qui percuſſerit mulierem pꝛegnanteʒ et exierit infãs
nondum foꝛmatus:detrimentum patietur quantum ĩ⸗
duxit vir mulieris:ꝙ ſi foꝛmatus fuerit dabit animam
pꝛo anima. IFoꝛmatum vo infantem appellat animatuʒ
7 ſubditur ibi in littera. nimam pꝛo anima: oculum
pꝛo oculo ⁊c.¶ Sed obijcitur qumodo infans ĩ ventre
poteſt dici oculum perdidiſſe. Pꝛeterea conſtat ꝙ den⸗
tes omnino non habuit.¶ Item ſi dicituꝛ iuxta noſiꝛaʒ
litteram: ꝙ hec referuntur ad matrem.quomodo aboꝛ
tiens mulier dicitur oculum perdere aut dentem. Si
autem dicatur ꝙ ſic percuſſa fuit.vt oculum perderet.
obijcit Oꝛigenes. quid dicemus combuſturaʒ pꝛo com
buſtura.i Iunquid litiga ntibus viris mulier aſſiſtens
cõburi potuit.vt ↄbuſtur a ꝓ cõbuſtura ſoluat᷑. Sic em̃
dicitur ſi rixati fuerint duo viri:⁊ ꝑcuſſerit quis mulie
rem pꝛegnantem ⁊c.¶ Item dubitatur de ſtupꝛo virgi⸗
nis vtrum ſit moꝛte punie ndus ᷣm legem. ¶ Qam dicit
lex Exodi.xxij. Si ſedux erit quis virginem:necdum
veſponſatã doꝛmierit cum ea.dotabit eam et habebit ĩ
vxoꝛem. Si pater virginis dare noluerit reddet pecuni
am iuxta modum dotis.Sed in contrarium ſunt pꝛedi⸗
cte leges Deutrono.xxij. IObi eniʒ dicit lex. ſi viꝛ po
teſt pꝛobaꝛe de illa quam acceperat in vxoꝛem ꝙ nõ eſ⸗
ſet virgo lapidebatur. Et tæ illa que in ciuitate de flo⸗
rabatur non clamabat.4! Item obicitur contra penaʒ
inceſtus.iQam Thamar.xxxviij. Geneſis. ex induſiꝛia
commiſit inceſtum. quia concubuit cũ patre mariti ſui
Itẽ videt᷑ ipſe iudas peccaſſe contra legẽ que eam di⸗
miſit impunem. xxrx. Rñ.xxj. Quia dimiſiſti virũ moꝛ⸗
te dignum erit aĩma tua ꝓ aĩma illius: Itẽ queritur

de peccato ſodomitico.vtrum magis ſit bumiequs nunc
qᷓ iempoꝛe legis.i am cum verbã caro factum ſit.⁊ ap⸗
paruit benignitas ⁊ humanitas ſaluatoꝛis. plus tene⸗
umur ad mundiciam ⁊ pudicitiam nature noſire ↄſeruan
— 0 9 π N; *) 1* + Rdam qᷓ ante tempus gratie: in quo nõdum erat dñs vni
d L TL. aent tus nature noſtre. ergo incõꝑabiliter plus peccant ho⸗
mraned f ſies ⁊ coꝛruptoꝛes nature ſodomitice nũc:qᷓ ante incar⸗
nationem dei. Si ergo ante legem puniti ſunt incendio.
xix.geñ.Et in lege gladio.multomagis nunc exterminã
di ſunt ⁊ puniendi igne ⁊ gladio.⸗!q IOtem poſt incarna⸗
tionem oſtendit aplus reatum foꝛnicationis incõꝑabi:
liter maioꝛem qᷓ; ante.j.coꝛin.vj.Qeſcitis quoniã mem⸗
bꝛa veſtra membꝛa ſunt xp̃i.tollens membꝛa xpᷣi faciam
membꝛa meretricis: abſit.ergo foꝛnicatoꝛ xpᷣianus ſᷣm
apoſtolum polluit membꝛa xp̃i.qð non diceretur facere
ante incarnationem xp̃i.ergo incõꝑabiliter magis ſcele
ratus ſodomita peccat plus polluens ⁊ tehoneſtãs coꝛ⸗
pus.qð per incarnationem factum eſt membꝛum xpᷣi qᷓ
ante incarnationeʒ ergo multomagis igne ⁊ gladio pu
niendꝰ.quid eſt igitur ꝙ ſacri canones qui inceſtuoſos
adulteros grauiſſima pena feriunt: ſodomitarum vᷣo
penam indeterminatam derelinquũt.4¶ Item cum lex ci
uilis puniat eos decapitatõne velut hoſies peſſimos bu
mane nature.Cum ſacri canones debeant flagicia ſeue⸗
ritate punitionis arcere magis qᷓ leges ciuiles maxima
eccleſiaſtica cohertione.ergo illud peccatum pꝛe alijs de
buerunt punire. Ad hoc per oꝛdinem reſpondenduʒ
eſt. Ad pꝛimum qð obijcitur de punitione pꝛeuaricatio
nis ſabbati. Dicendum eſt ꝙ pꝛo leui peccato qtum ad
genus pꝛeuaricationis iuſte infligitur pena multo gra⸗
O nuioꝛ q; pꝛo genẽ peccati grauioꝛis duplici de cauſa.vna
eeſt contemptus peccantis. alia exemplum delinquendi
2 in alijs. Contemptus enim auget reatum ex parte pec⸗
cantis. Exemplum delinquendi multiplicat peccatum
in ceteris.pꝛopter contemptum ſolum legimus igne con
ſumptos quinquagenarios duos ad veꝛbuʒ Helye.iiij.
Regum.ij. Dꝛopter exemplum delicti deducendi ad ſ⸗
ſteros legimus igne conſumptos Qadab ⁊ Abyn. fili⸗
os Aaron offerentes ignem alienum: ꝙ eis pꝛeceptum
non erat CTeuiti.x. Inde eſt ꝙ in numeris.xv.Colligẽs
Aigna in ſabbato lapidatus eſt iudicante domino con⸗
temptum deliquentis.⁊ ponderante exemplum deliquẽ⸗
di in alijs. Pꝛoniſſimi enim ad ſeruilia opera mundi et
carnis iudei.duriſſimi ad vacationem 2 cultum tei.ad
violationem ſabbati pꝛecipites erant.ſicut patet Exo.
xvj. vbi arguuntur in Moyſe. ꝙ in collectione manne
que duplicabatur eis ſexta feria ⁊ ſabbato ſubtraheba⸗
tur.ex guloſitate ⁊ auaritia deliquerunt contra diuinuʒ
mandatum. Ande ibidem dicitur. Uenit dies ſeptima
egreſſi de populo vt colligerent non inuenerunt. dixit
„3) q; dominus. vſq;quo nõ vultis cuſtodire mandata mea
⁊c̃.¶¶ Ad ſcdᷣm quod obijcit ꝙ lex puniebat voluntatem
moꝛte.dicendum ꝙ non niſi voluntate pꝛopalatam ⸗
gredientem in actum.ad quem quãtum in agente eꝛat ſe
=òè”G queretur moꝛs. vt ſi quis molarem lapidem impelleret
SdeX do pcutiendum aliquem ſtudioſe:qui tamen caſu vel de
Atnd Pal ) ace⸗ clinatione aliqua nõ ꝑcuteretur.vel ſi quis ꝓpinaſſet ve⸗
eRE—N HνubiV Pan vaàn nenum ad interficienduz aliquem qð tamen ipᷣe non ſu
meret:in hmõi voluntas pꝛo facto occiſionis 'ᷣm legem
puniebatur: quia talis fecerat quicꝗd in ipſo eſt ad hoc
ꝙ occideret.⸗ Ad illud qð obijcit de punitione furti.di
cendum ꝙ nec tempoꝛe legis: nec nunc furtum punitur
. — E . n, e moꝛte.ſed aut pꝛo pꝛeſumptione homicidij:aut cõtuma⸗
”” .N 1) . cie. pꝛo pꝛeſumptione homicidij: ſicut fur nocturnus de
õ quo incertum eſt vtrum venerit ad furandum an ad oc⸗
cidendum. 2 ideo pꝛopter pꝛeſumptionem que ſolet acci
tere in noctuꝛnis furibus:quia interficiunt homies.lex
dixit.xxij.Exo. M percuſſoꝛ furis nocturni non eſſet re
us ſanguinis. Simili modo fures diurni qui ꝓcedunt
cum aꝛmis? gladijs:⁊ ſi debeant depꝛehendi defendunt

. 2
3 eten 24 tr . i * —

ERS P 20 ann 1 “

Iy! e e n enenen e, α
ſ G 9

aAEEν ſ11 N„

ſe vel impetunt gladijs. Pꝛo contumacia ſicut fures a
iudice ſignati ⁊ cauteriati ſemel vel ſedᷣo tercio dep̃hen⸗
ſi in furto ſuſpenduntur ſm illam legem Deutro. xvij.
Mui noluerit obedire decreto iudicis moꝛictur. Aliter
enim fur non punietur moꝛte niſi pꝛeſumetur latro. La
. tro enim eſt qui vi ⁊ gladio ſi facultas datur ſpoliat.vn⸗
de etiam in regionibus vbi fures ſolent latrones eſſe. iu
ſte moꝛte puniuntur. 4 Ad quartum quod queritur de
percuſſione ſeruoꝛum ad moꝛteʒ a dominis que videtur
licita:quia ſerui ſunt eoꝛum pecunia. Dicendũ quia ſer
uus pecunia domini eſt ad vſum ſeruitij: ſed nõ ad vſuʒ
occiſionis.ſeruus enim habet naturam ? conditionem.
qᷓtum ad conditionem ſubiectus eſt ad ſeruitium domi⸗
ni. ſed qtum ad naturaʒ qua homo eſt: par eſt ipi domi
no.nec poteſt dominus adimere vitam ſerui:quia nõ eiꝰ
eſt. ſolus em̃ deus qui dat vitam ſeruo dominus vite eiꝰ
eſt. nec poteſt iuſte eam auferre niſi ſolus deus vel gerẽs
auctoꝛitatem dei:vt iuder. Vnde Deutro.xxxij. ego oc⸗
cidam ? ego viuere faciam. ¶q Ad illud vo quod obijcit
tx furto hominis ſerui. dicendum ꝙ non eſt por conditõ
hominis ſerui.⁊ hominis liberi. nam furtum hominis
liberi puniebatur moꝛte.Deutro. Et hoc modo intelli⸗
gitur lex illa. Exo. xxj. 1 cauſa eſt. quia m eſtimationẽ
liberiatis apud liberos ſeruitus moꝛs quedam eſt. Vn⸗
Fm leges humanas ſeruus interpꝛetatur ad omnes
actus velut moꝛtuus. IJurtum vo ſerui nõ puniretur ni
ſi pena pecuniaria.⁊ hoc quãtum eſtimaretur apud do⸗
minum ſerui officium. ⁊ pꝛeter hoc ſatiſfactio ſupꝛa re⸗
ſtitutionem damni. quia ſicut dicit Anſeł. In ablatis

——w—0

non ſolum ſufficit reſtituere ablata: ſed etiam ſatiſface/
re de iniuria.4! Ad illud vᷣo quod obijcit de diſtinctione
legis in ſeruo percuſſo.otandum ꝙ aut dominus occi
dit ſeruum iuſta de cauſa:⁊ tunc non tenetur quia iudex
eius eſt ſm leges. aut ſine cauſa:⁊ tunc diſtinguit᷑: aut
voluntate aut caſu. Si voluntate vtputa telo vel ictu la
pidis: tenetur tanꝙᷓ ſi liberum hominem occidiſſet. Si
caſu ⁊ non voluntate:vt ſi liberauit eum vel in vinculis
poſuit quod ſibi licet: vel fame afflixerit ſᷣm leges bũa⸗
nas.ſi fuerit moderate non impatatur.ſi autem immo⸗
derate poteſt ſeruus ad iudicem confugere vt ↄpellatur
dominus ſeruum vendere bonis conditionibo. ita vt nõ
reuertatur vltra in domini poteſtatem:ᷣm quod dicituꝛ
Codice de emendatione ſeruoꝛum. Scðm hoc ergo di⸗
uina lex diſtinxit in domino qui percutit ſeruum virga
non baculo:vel gladio quia aut ſtatim ſequitur moꝛs
⁊ tunc dicitur criminis reus.non tamẽ dicitur ꝙ moꝛia
tur dominus:quia non pꝛeſumitur ꝙ voluntate occiden
di ipſum ꝑcuſſit:cum ꝑcuſſerit eum virga que eſt inſtru⸗
mentum caſtigandi non occidendi.Aut ſeruus ſuꝑuiuit
vno die. ⁊ tunc pᷣſumitur non ex actu verberationis
moꝛtuus ſit.quia non eſt pᷣumptio ꝙ ex percuſſione vir
ge receperit paſſionem letalem. ideo ex alia cauſa pꝛeſu
mitur moꝛtuus. 4 Ad quintum qð obijcit de ꝑcuſſione
mulieris pꝛegnantis:conſeqnẽter diſtinxit lex cum ex ꝑ
cuſſione illa patitur aboꝛſum: quia ſi puerperium for⸗
matum eſt id eſt animatum iudicatur percuſſoꝛ homici
da. Et ideo ſᷣm legem talionis debet exoluere animaʒ/ ꝓ
anima:quod vᷣo ſequitur oculum pꝛo oculo.dentem pꝛo
dente.de terminatio legis talionis eſi: ſ̃m quam iuſtum
eſt vt inferens alicui detrimentuzʒ:patiatur ⁊ ipᷣe ſᷣm qð
intulit vt oculum pꝛo oculo ⁊c̃. Unde illud quod addi⸗
tum eſt: oculum pꝛo oculo ⁊c̃. non refertur ad infantu⸗
lum:ſed eſt determinatio equitatis talionis.Si vo fue
rit infoꝛme id eſt inanimatum.lex non iudicat percuſſo
rem homicidam.quia puerperium nõ fuit homo.⁊ ideo
punitur pecunia percuſſoꝛ.4 Ad ſextum. dicendũ ꝙ de
ſtupꝛo virginis diſtinguendum eſt. quia ᷣm legem ant
erat deſponſata:aut non.ſi erat dſponſata:tunc aut vi⸗
olabatur in ciuitate:aut in agro.Si in ciuitate cuʒ per
clamoꝛem poſſet euitaſſe coꝛruptionem preſumitur cõ⸗

—

nn

ſ
n.
1ͦ
hi
9

— — — — — — — —

—— — — — — —
-

Sn 6— SHaAN!
’

Nueſtio

ſenſiſſe ſtupꝛo:⁊ ideo lapidabatur. Si voo in agro in q̊
clamoꝛẽ non poſſet a coꝛruptõne liberari non iudica
tur rea.ſ̊ coꝛruptoꝛ interficit᷑ Deu.xxij. Item ſi ñ erat
deſponſata.aut ergo erat de ſtirpe ſacerdotali.⁊ tũc de
pꝛehenſa in ſtupꝛo ↄburebat᷑:aut de ſtirpe alia.⁊ tunc
diſtĩguẽdũ.qꝛ aut erat manẽs ĩ domo pꝛis: aut erat ſe⸗
ducta ꝑ ſpõſionẽ ↄiugij.et extracta de domo pꝛis:ſic dẽ
deut. xxij.prio mõ:ſic dr deut.xxij. Lapidabat et hͥ ga
dehoneſiauerat domũ pr̃is ſiẽ dĩc lex. Fecit nephas in
iſrael vt foꝛnicaret᷑ in domo patris. In ſcdᷣo caſu nõ la
pidabat᷑:excuſabat᷑ em̃ ꝑ ſeductõnem ⁊a per ignoꝛanti⸗
am. Et ſic intelligit᷑ lex Cxo.xxij.cum dr.Si ſeduxeꝛit

quis virginẽ necdum deſponſatã ⁊c. IJgnorantia eniʒ

5

attenua bat pcẽm? excuſabat a pena legis.Vñ numeri
xv. Si anima neſciẽs peccauerit offerꝛet capꝛã pꝛo pec
cato ⁊ dimittet᷑ illi.vna lex eritomniũ qui peccaueꝛint
ignoꝛanter. 4 Ad ſeptimum quod obijcitur de inceſtu
thamar.dicendũ ꝙ ſicut patet ex Geñ.xxxviij. Judas
grauiſſime punire moꝛte voluit inceſtum Thamar. h̊
ꝓpter duo dimiſit. ꝓpter reatum ↄſimileʒ ex ꝑte ſua:et
ꝓPter piam intentõeʒ ꝓlis ſuſcipiende ad diuinũ amo
rem ex ꝑte thbamar.Quia &̊ in iuda erat oſimilis reatꝰ
nõ debuit ipᷣam occidere ſicut dr in glo. ſuꝑ illud iohᷣ.
viij. Qui ſine pcto eſt pꝛimꝰ mittat in eam lapidẽ. glo.

—

—

Si lex iubet reũ occidi.nõ tñ ab his ꝗ ſunt ſitr puniẽ/
di. Item gꝗa in thamar erat pius qᷓ;uis illicitꝰ⁊ inoꝛdi⸗

natus affectꝰ: debuit miſcdiam inueire ſicut paulus.j.
ad Thi.j.Aiſcðiaʒ ↄſecutꝰſum ꝗa ignoꝛũs feci et in
incredulitate. Zelo em̃ legis:ſed nõ ſᷣm ſciam ꝑſeque⸗
batur eccleſiã.ſicut ipᷣe dicit Gał.j.Perſecutꝰ ſum ec⸗
cleſiam dei paternaꝝ traditionũ habundantiꝰ emula⸗
toꝛ exiſtens.¶ Ad vltimũ qð querit᷑ de ſodomitico vi⸗
cio.dicendũ eſt ꝙ tꝑe gratie pctm grauiꝰ eſt incomꝑa⸗

re toꝛmentoꝝæ eſt iſtud flagiciũ exterminandũ a ſecula⸗
ri pr̃ate.q nõ ſine cauſa gladiũ poꝛtat.dei em̃ miſteꝛ eſt
vinder in iram ei ꝗ male agit.xiij. Roma. Ab eccleſia⸗
ſtica ðᷣo pt̃ate:om̃i genere cohertõnis abiectõnis ab ec
cleſia vel vt mẽbꝛa putridiſſima ſunt hꝰflagicioſi a coꝛ
poꝛe pᷣſcidendi. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑.quare lex ciui
lis armat᷑ gladio ↄtra ſodomitas. ſacri vᷣo canones ꝑ⸗
tranſeũt in ſilentio.dðm ꝙ boc eſt in deteſtatõeʒ ⁊ cau
telam hꝰflagicij.iſ Zam hmõi flagicij nominatõ et ipſuʒ
gerem quodãmõ polluit ⁊ mentes quodam miſerabili
modo inficit.Et per ↄns diuulgario aerem coꝛrumpit
Vngde ad hoc reſpiciens apoſtolus ad Eph.v.dic IFoꝛ
nicatio ⁊ omnis immundicia nec nominetur in vobis
ſicnt decet ſanctos.tñ ex ↄparatõne penaꝝ aliquoꝛum
flagitioꝝ que determinant᷑ ᷣm canones: quia deficiũt
omnes canones in determinatõne pene ſodomitarum
excogitare debet iuder eccleſiaſticus maioꝛi pena p̃ ce⸗
teris ipſos eſſe plectendos.

Membrum quintum

Onſequens eſt querere de legibus puni⸗
tionis per damnum rerum.Cegitur eniz
ex lege diuini mandati filios iſrael ſpoli
. aſſe egiptios Exo. xj. ⁊.xij. Item exodi.
xxij.Si quis furatus fuerit bouem aut ouem et vendi⸗
derit:quinq; boues pꝛo vno boue.⁊ quatuoꝛ oues pꝛo
vna oue reſtituet ⁊c. Ex quibus legibo habetur ꝙ ma⸗
li poſſunt ſpoliari et pꝛo damno illato pena damni ĩ re
bus puniri.Queritur ergo primo. vtrum iuſte poſſint
boni malos ſpoliare.Scðo quõ lex ꝑ damna rerũ dã⸗
nificatoꝛes puniret iuſte.

Articulus primus

Dpꝛimũ ſic obijcit᷑.ſicut dicũt ſancti in illo
pᷣcepto Exo. xx. Non furtum facies.ꝓhibe⸗
tur omis ↄtractatio rei aliene inuito domĩo

biliter q; ante.⁊ ideo nõ ſolũ igne ⁊ gladio:ᷣ om̃i gene⸗

1 p A N;, D R‚R⸗

vxlvij.

Si ergo ſpoliare bereticos paganos eſt res eoꝝ con

tractare:nõ erit licitũ ſpoliare hereticos ⁊ paganos.et
generaliter quoſlibet malos. Iteʒ math.v. Qui aufert
tua ne repetas.qui ꝗ̊ pꝛecepit nõ repetere ſua: młtoma
gis ꝓhibuit rapere aliena.q̊ nullo mõ xpᷣianis erit lici⸗
tum rapere res hereticoꝝ vel paganoꝝ vel aliorũ ma⸗
loꝛum. Item coꝛintheos rephendit apłs.j. Cori.vj.
de repetitõne ſuaꝝ rerũ dicens.Quaꝛe nõ magis iniu
riam accipitis:q̃re nõ magis fraudẽ patimini?¶ Iteʒ
obijciebant heretici aug. Quõ illi catholici erant auſi
res in quibo laboꝛauerũut ipᷣi vſurpare.Cum dicat pᷣs.
Taboꝛes manuũ tuaꝝ:quia mãducabis bis es.⁊ cũ pᷣ⸗
ciſione loꝗtur ſcriptura.vt oſtendat illũ miſerũ? infe⸗
licem qui mãducat alienos laboꝛes. Contra. Aug.
ad vincentiũ. Si ↄſideremus ꝗd ſcriptũ eſt in libro ſa⸗
pientie.x. Juſti ᷣo tulerũt ſpolia impioꝝ. Item quod
legit᷑ in ꝓueꝛb.xiij.noſtra lr̃a.cuſtodit᷑ iuſto ſuba pecca
toꝛis.et alia lr̃a. Lheſauriʒãt iuſtis diuitie impioꝛuʒ
tũc videbimꝰnõ eſſe queꝛendũ qui hñt res hereticoꝛum
ſed ꝗ ſunt in ſocietate iuſtoꝝ.xxiij.q.vij.¶ IJItem auguſ.
ↄtra petilianũ eadẽ qõne ad om̃es iniquos impios illa
vox dñi valet Math.xxj. Auferet᷑ a vobis regnuʒ dei
dabit᷑ genti facienti fructus eiꝰ.q¶ Item aug.ↄtra eũ⸗
dem ibidem.Si q̃ iam pᷣciſi poſſidere cepiſtis que a vo
bis ablata nobis dñs dedit nõ ideo ↄcupiſcimus alie⸗
na.quia illius impeꝛio cuius ſunt omnia facta ſunt no
ſtra.Et iuſte noſtra ſunt. Uos enim vtebamini ad pre⸗
ciſionem:nos autem ad vnitatem. Alioquin pꝛimo po
pulo dei poſſent obijcere illi aliene rei ↄcupiſcentiã qui
diuina poteſtate ab eoꝛum facie qui ea terra male vte⸗
bantur expulſi ſunt. ¶ Item in eodem.ipᷣi iudei a qui⸗
bus ablatum eſt regnum ᷣm verba domini et datuz eſt
genti facienti iuſticiam. poſſent obijcere aliene rei con⸗
cupiſcẽtiam.quia xpᷣi eccleſia poſſidet.vbi perſecutoẽs
xpᷣi regnabant.¶ Item auguſ.contra petilianum. An
fruſtra ſcriptum eſt.Laboꝛes impioꝛũ pij edent. Qua⸗
pꝛopter magis amirari debetis ꝙ adhuc aliquid tene⸗
tis qᷓ; ꝙ aliquid amiſiſtis. Rñ.dicunt quidam quia
aut mali ſunt in vnitate eccleſie:aut ſunt pꝛeciſi.vel ex
tra vnitatem eccleſie.ſi ſunt de vnitate eccleſie q;tuʒ ad
numerum:ꝙuis non q;ẽtum ad meritum:non ſunt ſuis
rebus ſpoliandi. VUnde augꝰ.in epiſtola ad vincentiuʒ
Si coꝛpus xpi tollit ſpolia impioꝛum ⁊ coꝛpoꝛi xpᷣi the
ſaurizant diuitie impioꝛum non debent impij foꝛas re⸗
manere vt calũnientur. In xpᷣi ergo compagem coꝛpo⸗/
ris veniant ⁊ laboꝛes ſuos non dominandi cupiditate.
ſed bene vtendi pietate poſſideant.¶ Si vo queratur
de iudeis quare non auferuntur ab eis omnia. Reſpõ
dent ꝙ eccleſia ð miſcðia ꝑcit eis.q] Ad illud ðᷣo qð p⸗
mo et ſecundo obijcit. dicendum ꝙ auferꝛe res hereti/
coꝛum et ſaracenoꝛum ex edicto pꝛincipis habentis le⸗
gitimã poteſtatem. non eſt ↄtractare rem alienam nec
recipere:vnde auguſti.Muis queq; res terꝛena non re⸗
cte a quoꝙ; poſſideri poſſit.niſi vel iure diuino quo cũ⸗
cta iuſtoꝛum ſunt.j.Coꝛinthe.iij.Omnia noſtra ſunt.
vel iure humano quod in poteſtate eſt regum terꝛe.iðo
vos heretici falſo res apellatis veſtꝛas:quas nec iuſte
poſſidetis ⁊ Fᷣm leges terꝛenoꝛum regum amittere iuſ⸗
ſi eſtis.¶. Ao tercium vo dicendum.ꝙ apoſtolus repꝛe
hendit coꝛrintheos qui repetebant ſua iniuſte illicite
Iniuſte quia cum fraude et dolo. Vnde.j.ad Coꝛĩ.vj.
dicitur vos iniuriam facitis et fraudatis illicite.quia
coꝛam indice infideli. VUnde in eodem dicitur. Audet
aliquis veſirum habens negocium aduerſus alterum
iudicari apud iniquos?¶ Ad quartum reſpondet Au⸗
guſtinꝰ.ſᷣm pꝛedicta dicens hereticis.fruſtra dicitis ꝙ
vos in diuitijs congregandis laboꝛaſtis.cum ſcriptuʒ
legatis laboꝛes impioꝛũ iuſti edent. Que ſententia vi⸗
detur accipi ex eccleſiaſtes.ij. capitulo. Peccatoꝛi de⸗
dit deus afflictionem et curam ſuperfluam vt addat et

)

e 2 rne 2 etc ALe)

„
7*

—

“

— 7
arſſ· 5 Airy

congreget et tradet ei qui placuerit deo. et Job. rxvij.
Poc eſt pars hominis impij:et ſubditur.ſi compoꝛta⸗
uerit quaſi terꝛam argentum et ſicut lntum pꝛepaꝛaue
rit veſtimenta.pꝛeparauit quidem:ſed iuſtus veſtietuꝛ
illis argentũ eiꝰinnocens diuidet.

Articulus ſecundus

Oſtea queritur quomodo lex damnificato⸗
res puniat iuſte per damna rerum. naʒ ex⸗
odi.xxij.dicitur. Qui furatus fuerit ouem
vel bouem quinq; boues pꝛo vno boue reſtituet.⁊ qua⸗
tuor oues /ꝓ vna oue.et hoc ſi occiderit vel vendiderit.
Di vᷣo inuentuʒ fuerit viuens quod furatus fuerat du
plum reſtituet. Queritur ergo ratio buius legis qua⸗
re ſcilicet pꝛo furto bouis reſtituendi ſunt quinq;.pro
furto ouis quatuoꝛ. 4! Si dicatur ꝙ hoc eſt. quia bos
melioꝛ eſt oue.et ideo plus dammſicatur fur bouis qᷓ
onis:et ideo plus puniendus.Contra. Iur pecunie q̃n
tecunq; non tenetur reſtituere ſm legem niſi duplum.
Vnde. xxij.Exoð. Si inuenitur fur pecunie.duplum
reddet pꝛo furto.ergo.c.librarum non tenetur reddeꝛe
niſi dupluʒ. Et conſtans eſt ꝙ centum libꝛe maioꝛis va
loꝛis ſunt ꝙᷓ plurimi boues. ergo pro furto bouis ſᷣm
hanc rationem non debet reſtitui niſi duplum. 4 Ytez
conſtans eſt ꝙ maius peccatum eſt ropina ꝙᷓ; furtum:
quia in rapina violentia eſt: in furto non. Rapina eſt
contractatio rei aliene violenta.Iurtum enim eſt con⸗

tractatio rei aliene non violenta: ſed occulia. ſed rapia
mnon puniebatur miſi per reſtitutionem eius qued abla
tum eſt: et quinte partis que in ſatiſfactionem daꝛetur
domĩo: bin ꝙ dicit lex Leuiti. v. Anima que vi aliquid
extoꝛſerit aut calumniã fecerit.conuicta delicti reddet
omnia que per fraudem voluit obtinere integra:⁊ ꝗn⸗
tam inſuper partem domino cui damnuʒ intulerat. er⸗
go non videtur ler iuſia vt pꝛo furto puniatur in pena
maioꝛi vt in duplũ vel in quadruplum vel quintupluʒ
IYtem videtur ex lege NQumeri.v. Vir ſeu mulier cuʒ
fecerint ex omnibus peccatis que ſolent hominibus ac
cidere.et loquitur de contractatõne rei aliene.reddent

“ ſpob. ipſum caput ꝗntamq; partem ei deſuper cui peccauer̃t

(ov 10 " ρ n C. 4 Kaou- 6 *

76 4

MRon videtur igitur quod teneatur reddere niſi quod
ablatum eſt: et quintam parteʒ pꝛo ſatiſſactõne. Cõ
tra.Luc.xix.dicit Zacheus ad deum. Ecce dimidium
bonoꝛum meorum do pauperibus: et ſi quid aliquem
cfraudaui reddo quadruplum.Ergo videtur ꝙ furtũ
et quelibet contractatio puniretur in quadruplum fᷣm
legem. ¶¶ Item pꝛouerbio.xvj.Mon grandis culpa eſt
cum quis furatus fuerit. deprebenſus quoq; reddet ſe⸗
ptuplum.ergo non ſolum quadruplum: immo plus vxł
quintuplum. 4! Queritur ergo vnde eſt iſta varietas
Fm legem in pena reſtitutionis:et detrimenti rerum.
Rn. ad pꝛimum Fᷣm quoſdam. ꝙ quinq; boues pro
vno boue:et quatuoꝛ oues pro vna oue.propter quatu
oꝛ comoda ſeu vtilitates quas habet ouis.duas pellis
et carmis.et alias duas fructus et fetus. Fructuʒ autẽ
intelligunt lac caſeum et butirum. Has ergo quatuor
vtilitates habet bos et inſuper quintam videlicet labo⸗
ris in agricultura et in euectione oneruʒ. Quia igituꝛ
quinq; dãna irꝛogat qui bouẽ furatur. quatuoꝛ dᷣo tm̃⸗
modo qui ouem. merito quinq; boues pꝛo vno reſtitui
et quatuoꝛ oues pꝛo vna oue reddi tm pꝛecepit.¶ Sed
contra. Si hec eſt cauſa cuʒ inueniretur alia cauſa vti
litans bouum in terra promiſſionis preter predictas
videlicet trituratõnes ſegetuʒ pꝛopter quod dictuʒ eſt
Deutro.xxx.Qon ligabis os bouis triturantis ᷣm nu
merum vtilitatum ſex boues pꝛo vno reſtitui pꝛecepiſ⸗
ſet. Ad quod foꝛſitan diceretur ꝙ vtilitatem triturati⸗
onis non reputauit aliã ab vtilitate agriculture.Pꝛo⸗

—

7 mnO W6* Pt„ P 4e ſu C. 45*3
1 3 .

P Et14*

babiliꝰ tamen videtur diſtinguendo ᷣm legem: ꝙ iſta
aut non inueniebant᷑ apud furem: quia commeſia ſeu
vendita erant. aut inueniebantur viua et integra.ſi ĩ⸗
ueniebantur viua non miſi duplum reſtituere cogeba

—

5

——

tur: et hoc duabus de cauſis. Pꝛima lege talionis.qᷓ
iuſtiſſima videtur. vt tantum damnifſicetur fur quan⸗
tum damnificaꝛe volebat aliuʒ. Tecunda eſt quia du
pliciter peccauerat fur in eum: cui aliquid furatꝰfue⸗
rat.tenetur enim vnuſquiſq; non ſolum ſe innocenteʒ
ſeruare erga alium: ſed etiam ſe eſſe paratum ad exbi
bendum beneficium. Ifur auteʒ contra vtrunq; delin⸗
quit. Si autem non inueniebatur puniebatur vt di⸗
ctumi eſt fur bouis in quintuplo.ur auteʒ ouis in q̃⸗
druplo.et boc reſpiciente legis iuſiicia.non ſoluʒ ad
maioꝛitatem damni:ſed etiam ad maioꝛitatem auda
cie furantis.maioꝛis audacie et impꝛobitatis eſt fura
ri bouem qᷓ; ouem: ideo ſeuerius puniendus. Laleʒ
autem penaʒ ſtatuit omnipotens deus: quia vidit eãꝗ
ſufficere ad deterꝛendam et coꝛrigendam impꝛobitatẽ
et audaciaʒ populi illius ab huiuſmodi malis.¶ Ad
ſecundũ vo quod obijcit de fuꝛto pecunie.ꝙ non puni
tur niſi in duplo.dicendum ꝙ multiplici de cauſa plꝰ
punitur fur bouis ꝙᷓ pecunie ſᷣm legem. Pꝛima eſtP
pter facilitatem maioꝛem furandi bouem vel ouem ꝙ
pecuniam:et hoc eſt qm bos vel ouis facilius inueniũ
tur: pecunia dᷣo artius cuſtoditur. Secunda eſt quia
armenta et gꝛeges non ſolum vtilia ſed etiam neceſſa⸗
ria ſunt victui ⁊ veſtitui bumano ꝑ ſemetipſa. Pecu⸗
nia vᷣo et aurum qꝙᷓtum ad boc ſuperfluũ et inutile eſt
Aſderito ergo magis cuſtodienda erant furta et rapie
eoꝛum ſeuerioꝛi pena plectenda.Tercia cauſa eſt. qa
te bobus et ouibus ſacrificabantur domino:⁊ aliqua
offere bãtur in ſacriſicijs ex neceſſitate. et pꝛopter hoc

qu aſi partem habebat dominus in gregibo et armen⸗

tis. SDe auro vᷣo non ita pꝛeterq; in ↄſtitutione taber⸗

naculi:et edificatione templi:et fabꝛicatõne vaſoꝛum

voluit ergo furta illoꝛũ ſeuerius vindicari.de quibus
pars ei de neceſſitate debebatur: ꝙᷓ ea de quibus mi⸗
bil ei debebatur. ſed voluntarie tm̃ offerebant᷑.⸗¶!. Ao

illud vo quod obijcit de pena raptoꝛis.dicenduʒ ꝙ qᷓ⸗

uis rapina ſit maius peccatum ꝙᷓ furtum: tamen fur⸗

tum m legem magis puniebatur. et iuſte pꝛopter in/
clinationem et conſuetudinem maioꝛem ad furiuʒ: 6
ad rapinam. Fur enim babet locum fur andi in ciuita

te et extra. VUnde in omni loco pꝛocliuitas ? opoꝛtu⸗

7

nitas furi eſt ad furandum. raptoꝛi autem nõ ita. im⸗
mo in ciuitate et in ceiu bominum non eſt opoꝛtuni⸗
tas raptoꝛi ad rapiendum. ideo maioꝛi pena cobercẽ⸗
dum iudicauit lex fureʒ ꝗᷓ; raptoꝛem. Lamen illa lex
Leui.non intelligitur de rapina quacunq; ſed de rapi
na que eſt in calũnia vel in ertoꝛſione: que ſolet fieri ĩ

ſolent fieri in contractibus negociatoꝛuʒ.quia in om⸗
nibus his eſt ſpecies aliqua iuſticie:et non eſt manife
ſta iniuſticia iudicauit lex rapinam talem et iuſte mi⸗
nus puniendam. 4 Ad quartum vᷣo quod obijcit ꝑ au
ctoꝛitatem Qume. v. Rñndet augꝰ. ſuper illum locum
eundem diſtinguendo.quia peccatum vel furtum aut
committitur per negligentiam: ſeu ignoꝛantiam. aut
per induſtriam. ſſi per negligentiam vt ſi traijciat rem
alienam in ſuam: ꝙ ſi diligenter attenderet non face⸗
ret boc voluit capite et quinta reſtitui.non ſicut furta
mulctari. Si vᷣo per induſtria:tunc voluit uut duplo
aut quadruplo: vel qntuplo m diſtinctõnem poſitaʒ
puniri. De furto ergo ꝑ negligentiaʒ loꝗtur lex Muũe.
Vngde dicit vir ſiue mulier ſi fecerit ex omnibo pecca⸗
tis que ſolent hominibo accidere tranſgreſſi fuerint
per negligentiò 1c. Item diſtinguit aug· ibidem.quia
furtum aut erat ↄuictũ: aut ſponte ↄfeſſuʒ. Si erat cõ

exactionibus tributoꝛum. vel in defraudationibo que
4

Nueſtio

nictum: tũc ßin legez Exo. xxij. tenebatur reſtituere de
pecunia in duplum:de oue in quadruplum:de boue in
quintuplum. Si do erat ſponte ↄfeſſum: tunc non tene
batur reſtituere:niſi ablatum et quintam ꝑtem. Et h
eſt m legem Mume. v. Unde ibidem dicitur. Confite
bunt᷑ peccatum ⁊ reddent ipſum caput ⁊ quintam pa?
tem. deſuꝑ ei in quem peccauerat Aug. Quia annun⸗/
ciauit non eo damno plectendus fuit quo furem cõpꝛe⸗
benſum 2 2uictum plecti opoꝛtet. ¶ Ad quintuʒ vᷣo qð
econtra obijciebat᷑ ex Luc.xix. de reſtitutione Zachei
in quadruplũ. dicendum ꝙ verbum fuit ſuꝑerogatõis
Exquo enim delictuʒ ſine ↄuictione ſponte ↄfitebatur
paratus ſatiſſacere: non tenebatur m legem ad reſti⸗
tutionem quadrupli. 4 Si autem obyceret de boc qð
dicit ibi glo. ꝙ pꝛius eſt ̃m legem reddere. deinde qð

legem teneretur zacheus. dicendum ꝙ glo. moꝛalis eſt
clarans oꝛdinem in reſtitnendis: ⁊ erogandis. VUn⸗
de idem eſt ac ſi diceret pꝛius eſt reſtituendum alienũ.
et deinde qð relictum eſt erogandum. 4l Ad ſextum vᷣo
et vltimum quod obyjcitur ex libꝛo ꝓuerb. ꝙ reddet ſe⸗
ptuplum. dicendum ꝙ intelligendum eſt ſeptuplum.i.
perfecte ⁊ integre quemadmodum accipitur in pſalm.
Purgatum ſeptupluʒ.i.perfecte.⁊ ꝙ iſte ſit ſenſus pa
tet ex hoc quod ſequitur reddet ſeptuplum: ⁊ omnẽ ib⸗
ſtantiam domus ſue tradet quod in nulla lege p̃ceptuʒ
eſt. Nota ergo ꝙ iſte modus loquẽdi ponitur ibi quia
vult oſtendere ꝙ furtum minimum peccatum eſt reſpe⸗
ctu adulterij.quia fur patitur detrimentuʒ quo ad ſue
poſſeſſionis ſubſtantia.et hoc per expᷣſſionem oſtendit
dicens. depꝛehenſus reddet ſeptuplum et omnem ſub⸗
ſtantiam domus ſue tradet quouſq; ſcʒ plene ſatiſſece⸗
rit. Adulter vᷣo patitur detrimentum maximum qͥ ad
animam ſuam. Vnde ibidem dicit. Qui adulter eſt/p⸗
pter coꝛdis inopiam perdet animam ſuam. In hũc er⸗
go moduʒ terminatur pars in qua eſt inquiſitio de iu⸗
dicialibo que ꝑtinent ad cohertionẽ iniurie.

Nueſtio. xiviij. de prece/

ptis iudicialibo circa ꝑſonas.

Onſequenter tra

ctanduʒz eſt de pꝛeceptis iudicialibus
que pertinent ad cõſeruationem iuſti⸗
cie. Noꝛum autem quedam reſpiciũt
ſti.atum perſonarum. Quedaʒ debitũ
rerum. Quedam oꝛdinẽ m actionum. Omnis enim oꝛ⸗
do iuſticie inter bomines ↄſeruandus:aut reſpicit per
ſonas:aut res.aut actiones. Pꝛimo ergo querendum
eſt de pꝛeceptis iudicialibus circa ꝑſonas. Scðo de p̃⸗
ceptis iudicialibo circa res. Zercio de preceptis iudi‚
cialibus circa actiones.¶ Item perſonaꝛum quedam

H ſunt ſuꝑioꝛes vt ſacerdos ⁊ rex. Quedam inferioꝛes vt
ſerui et ancille.quedam pares et ↄiuncte.vt vir et vxoꝛ

m mutuam ſeruitutem.quedam diſpares ⁊ diſiuncte
vt aduerſarij ⁊ infames.Et ſm hec variantur leges in
diciales circa perſonas. Pꝛimo ergo queꝛendum ẽ de
legibus iudicialibus circa perſonam regis et ſaceꝛdo⸗
tis.Secundo de legibus circa ſeruos. Tercio de legi⸗
bus circa virum et vxroꝛem. Quarto te legibus circa ĩ⸗
fames ⁊? aduerſarios.

Membrum prunum

E inſtitutione autem et conſecratione ſa
cerdotis eſt lex expꝛeſſa Exoð.xxviij.ap
plicate Aaron cuʒ filijs ſuis de medio ſi
. lioꝛum iſrael vt ſacerdotõ funganiur mi
hi.et Leuiti/viij.ix.et.x.DBe inſtitutione vᷣo regis ẽ lex
Deutro.x vij.Cum habitaueris in terꝛa et dixeris con

4

„ Pe

xlvuij.

ſituam ſnper me regem. eum conſtitues quem dominꝰ
deus tuus elegerit de medio fratrum tuoruz ⁊c. ꝗCir
ca quod queruntur tria. Pꝛimo vtrum iuſium ſit bo⸗
minem dominari homini. Secundo vtrum neceſſariũ
ſit in ſtatu dominatõnis duas eſſe poteſtates regis ⁊ ſa
cerdotis. Tercio de comꝑatione ſacerdotalis poteſta⸗
tis et regalis. H

Articulus prinus

Irca pꝛimum ſic obijcitur Geñ.ix. Sit ter
roꝛ veſter ac tremor ſuper cuncta animan⸗
ttia terꝛe. Heda in glo.homo in terꝛoꝛeʒ eſt
ceteris animantibus pꝛepoſitus vt ſciat ſe irꝛatõnabi

libus non rationabilibo dominari.¶¶ Item grego. Vo⸗

mo non ratõnabilibus ſed irꝛatõnabilibo prelatus eſt

remanet pauperibo erogare ac ſi vellet ꝙ ad iſtud ſᷣm natura. ideo dicitur ei vt ab animalibus non ab homi
NR

nibus timeatur:quia ↄtra naturã ſuperbire eſt ab eqͥ⸗

libus velle timeri. 4l IOtem ſapie. vij. Omnibus vn? e

introitus ad vitam:et ſimilis exitus ⁊ nemo er regibo
aliud habuit natiuitatis initium. Omnes igitur con⸗
ditiones nature ſunt pares:ↄtra natuꝛam igitur eſt ho
minem homini dominari. Contra. Roma.xiij. Om
nis anima poteſtatibus ſublimioꝛibo ſubdita ſit. .2
enim eſt poteſtas niſi a deo. Itaq; qui poteſtati reſiſtit
dei oꝛdinationi reſiſtit. Ex quo relinquitur.ꝙ hominẽ
homini dominari et pᷣeſſe eſt ex diuina oꝛdinatione.qð
autem tale eſt: iuſtuʒ eſt et irꝛepꝛehenſibile. RKñ. Fᷣm
beatum grego.in glo.ſuper Geñ.ix. Omnes homines
natura equales gennit.ſed pꝛo varijs meritis alijs ali
os diſpenſatio dei iuſta.ſed occulta pꝛeponit.vt huma
na foꝛmidine peccaꝛe metuant:qui diuina iudicia non
foꝛmidant.non enim hominibo ſed beſtijs dominantur
quia ex qua parte beſtiales ſunt:ex ea formidini ſbtra
cti ſunt. Ro.xiij.Pꝛincipes non ſunt timoꝛi boni ope⸗
fis ſed mali:vis non timere poteſtatem:bene fac.Et ꝑ
hoc patet reſponſio ad pꝛimum. Ad ſcom dicendum
q velle timeri a peccatoꝛe in pꝛincipe non eſt ſuperbiꝛe
quia ſicut vbi non deliquimus pares ſumus:ita ꝑ deli
ctum a iuſtis impares efficimur. 4¶ Ad tercium ſimili
modo dicendum eſt.quia et ſi vna ſit conditio omniuʒ
hominum m dignitatem nature et ꝓgreſſum: tamẽ di
ſpar eſt conditio Fm voluntatem et meritum. Vnde di
citur in pĩſal. Homo cum in honoꝛe eſſet non intellerx.
ↄpꝑa.iu.inſipi.⁊ ſimilis factus eſt illis.Ande ⁊ qui per
naturam factus eſt rõnalis:ꝑ ꝑuerſitatem voluntatis
factus eſt animalis.
Articulus ſecundus
Ecundo queritur vtrum in gradu ſuperio⸗
ritatis neceſſarium ſit eſſe duas poteſtates
rregalem et ſacerdotalem. Ad quod ſic ANa
thei.vj.emo poteſt duobus dominis ſeruiꝛe.Ex quo
relinquitur ꝙ oꝛdo ſubiectionis requirit vnitatem do⸗
minatõnis. Inoꝛdinatum igitur erit duas dominatio⸗
nes eſſe in pꝛelatione eccleſie regalem et ſacerdotalem
Item regalis poteſtas ex ꝑmiſſione diuina non pꝛe⸗
cepto vel ↄſtitutõne filijs iſrael ↄceſſa eſt. Sed om̃e ta⸗
le culpabile ⁊ illicitũ eſt. Relinqtur igit᷑ non eſſe neceſ
ſariũ ptatem regalẽ. E aũt ex ꝑmiſſione ſolũ ↄceſſum
ſit: ꝓbat᷑.Qam. xvij.deut.ſuꝑ illud cũ dixeris. ↄſtituã
ſuꝑ me regẽ. dic interlinearis.Conſtituũt ſibi regeʒ ⸗
ei voluntatẽ:nõ deũ ſed hboĩem. Item ſuꝑ illud qð ſeꝗ
tur ibideʒ.eũ ↄſtitues quẽ dñs deus tuꝰelegerit.glo.ꝑ/
mittit nõ ↄmittit. ¶ Iteem querit aug·ſuꝑ eundẽ locuʒ·
Cur ꝓplłs deo diſplicuit cũ regẽ teſiderauit. Eñ.j.reg.
x. dicit Samuel. Vos ꝓieciſtis dñm hodie qui ſolus

„*

vos ſaluauit.et.xij. videbitis qꝛ grande malũ feceritis

cũ hic inueniat᷑ eẽ ꝑmiſſus.Et rndet aug. intelligendũ
eſt nõ fuiſſe ̃m voluntatẽ dei: h̊ fieri nõ pᷣcepit bᷣ deſi⸗

xerantibus ꝑmilſit· Ex his igit᷑ videt᷑ poteſtatẽ regalem

—
— —

— — — bw .
— Pte) Vv5,/

— . .
We ee ee

6

—

ex ſola ꝑmiſſione dei indultam. ſed quod ex ꝑmiſſione
eſt:vt repudium.maxime temꝑe gratie abolenduʒ eſt.
ergo temꝑe gr̃e culpabile eſt hre poteſtatẽ regalem vel
ſubijci regali poteſtati. Contra. NLug.de ſan.vict.in
li.de ſacramentis.DOue vite ſunt:vna terꝛena: alia ſpi⸗
ritualis.ad vitam terꝛenaʒ ꝑtinent omnia que terꝛena
ſunt.ad vitam ſpũalem que ſpũalia ſunt. Vt autem in
vtraq; vita iuſticia ſeruet᷑ et vtilitas pꝛoneniat.pꝛimuʒ
vtrinq; diſtributi ſunt qui vtriuſq; bona ſᷣm neceſſita⸗
tem vel röõnem ſtudio ac laboꝛe acquirant. Deinde alij
qWui ea poteſtate officij ↄmiſſi ᷣim equitatem diſpenſent

yt nemo fratrem ſuum in negocio ſupergꝛediat᷑: ſed in
ſticia inuiolata ſeruet᷑. Si ergo non põt humana ſocie

tas ſine vtraq; vita manere: neceſſaria eſt duplex pote
ſtas ad ↄſeruationem iuſticie. VUna que pꝛeſit in terꝛe⸗/
nis ad oꝛdinandaʒ vitam terꝛenam.Alia que pꝛeſit in
ſpũalibo ad oꝛdinandam vitam ſpiritualem. 4 Ytez de
ſpũali poteſtate ſiue ſacerdotali non eſt dubiũ pᷣm ſcri/
pturas ꝗn fuerit ex inſtitutõne et voluntate diuina.de
poteſtate vᷣo regali pꝛobat᷑ idem.per illud ꝓuerbi.viij.

vbi loqnitur di ſapientia.Per me reges regnant et le⸗

gum ↄditoꝛes iuſta decernunt.per me pꝛincipes impe⸗
rant:⁊ potentes decernunt iuſticiam. 4¶ Item Ro.xiij.
dicit᷑ ve pᷣncipe et rege.dei miniſter eſt vindex in iram.
Ytem in plſal.elegit dauid ſeruum ſuum:⁊ conſtat ꝙ;
iſta electio fuit ad honoꝛeʒ ⁊ poteſtatẽ regall. Rñ.
hm Hug.de ſancto vict.in li.de ſacramentis. Vniuer
ſitas eccleſie duos oꝛdines ↄplectitur laicos ⁊ clericos
quaſi duo latera coꝛꝑis vnius.In laicis ad quoꝝ ſtu⸗
dium et puidentiam ea que terꝛene vite neceſſaria ſunt
ꝑtinent:poteſtas eſt terꝛena. In clericis aũt ad quorũ
officium ꝑtinent ea que ſpũali vite ſunt bona ptᷣas eſt
diuina.Illa poteſtas ſecularis dicit᷑. Iſta ſpiritualis
nominat᷑.In vtraq; poteſtate diuerſi ſunt gradus.ſub
vno tamen vtrinq; capite diſtributi. Lerꝛena poteſtas
caput habʒ regem. Spũalis poteſtas coput habʒ ſum
mum pontificem. Ad poteſtateʒ regis ꝑtinent que ad
terꝛenam vitam ſunt neceſſaria. Ad poteſtateʒ ſummi
pontificis que ſpirituali vite attributa ſunt vniuerſa.
Scðm hoc ergo patet.quare in nouo ⁊ veteri teſtamẽ⸗
to. exquo multiplicatus eſt vei populꝰ: neceſſaꝛia erat
poteſtas regalis.que pꝛeeſſet terꝛenis ad oꝛdinandam
vitam terꝛenam:et poteſtas ſacerdotalis que pᷣeſſet in
ſpiritualibo ad oꝛdinandam ſpiritualem vitam.4 Ad
illud ergo quo pꝛimo obijcit.ꝙ nemo põt duobus do⸗
minis ſeruire.intelligit᷑ cum ſibinuicem diſſident⁊ di⸗/

ſcoꝛdant.poteſtas autem regalis cum oꝛdinata eſt:nũ

qᷓ diſſidet a poteſtate ſacerdotali.ſed ipᷣi ↄgrnit et con⸗
coꝛdat ſicut vita terꝛena ſubminiſtrat vite ſpirituali.et
vita ſpũ alis collaboꝛat terꝛene:ſic ptᷣas regalis ſacer⸗
dotali:⁊ ſacerdotalis regali. VUñ hug.de ſan.vict.Deꝰ
noſter pacis amatoꝛ eſt.⁊ nihil inoꝛdinatuʒ appꝛobare
põt vᷣa iuſticia.ſpũalis ſiquidẽ ptas non ideo pᷣſidet vt
terꝛene in ſuo iure p̃ᷣiudiciũ faciat:ſicut ipᷣa terꝛena po

teſtas qð ſpũali debet᷑ nunqꝗᷓ ſine culpa vlurpat.q.qAd

illud ðᷣo qð ſcðo obijcit᷑. ꝙ ſolũ ex diuina ꝑmiſſione in⸗/
dulta eſt terꝛena ptᷣas nõ ex ↄmiſſione vel ↄceſſione.et
nõ ſm voluntatẽ dei.dðm ꝙ volũtas dei ⁊ ↄceſſio dicit᷑
abſolute reſpectu bonoꝝ ↄferendoꝝ.reſpectu vᷣo malo
rũ dr ꝑmiſſio.⁊ nõ volũtas dei in ↄꝑatione ⁊ Fᷣm quid.

2 hoc ſiue illud ſit malũ culpe ſiue malũ pene.Maluʒ

em̃ culpe non eſt ex voluntate dei oꝑante:ſed volunta⸗

te dei ſinente:⁊ hoc ne peius fiat:vel vt melius eueniat
Ztem malum pene non eſt ꝑſe ex voluntate dei opante
₰„ — . . . , —
7 Fm rõnem miiſcðie que ꝗꝓpꝛia ipſiꝰeſt. Uñ collecta.Deꝰ

cuiꝰ ꝓprium eſt miſereri ſemꝑ ⁊ parcere ⁊ Fᷣm ipᷣm: ſed
eſt er volũtate oꝑante ſᷣm rõnem iuſticie oꝛdinqte ea qᷓ
inoꝛdinant᷑ ſm nos.Vñ trenoꝝ.iij.dicit᷑. on ex coꝛ⸗
de ſuo abiecit et humiliauit filios hbominum.ſiue ergo

5

. 7

ALi: ue AA4 EEEE A .As

ſit malum culpe:ſiue maluʒ pene:non fit voluntate dei
abſoluta. nec m acceptionem et agꝛobationem boni⸗
tatis:que in nobis ſᷣm ipſum eſt.ideo ex ꝑꝓmiſſione dei
dicitur eſſe:vel ꝙ toleratur in culpam ne peius fiat:vł
ꝙ infertur in penam:ne malum fiat. PDꝛimo modo ex
permiſſione dei dicitur fieri qð m ſe illicitum et ſᷣm ſe
malum eſt vt repudium. Scdo modo ex ꝑmiſſione dei
dicitur fieri qð ᷣm ſe illicitum non eſt.ſed tamen pena
le eſt. in quem modum dicuntur fuiſſe ex permiſſione
di ſacrificia et legis onera vt ſicut repudium ꝑmiſſum
eſt ne peius fieret:ita onera ſacrificioꝛũ impoſita ſunt
iudeis ne malum fieret. AUnde Leuiti.xvij. Immolent

hoſtias pacificas domino.⁊ nequaqᷓ vltra immolabãt

hoſtias ſuas demonijs. Scðm hoc dicendum.ꝙ domi⸗
natio poteſtotis regalis ex peꝛmiſſione diuina eſt ⁊ nõ
Fm ſuam voluntatem.non quia culpabilis ſit:ſed pꝛo⸗

pter hoc ꝓꝙ in pena introducta ſit.et hoc ad onus ⁊ pu⸗

nitionem. In punitionẽ culpe eoꝛum qui petiuerũt ſi⸗
bi dari regem ex inoꝛdinata voluntate:qua minus cõ⸗
fitebatur de domino ꝙᷓ de homine.et hoc ſiãt lex cuʒ di
cit.cum dixeris conſitituam ſuper me regem ſicut hñt
omnes per circuitum natõnes.et.j.Reg.viij. Cum pe⸗
terent regem filij iſrael dictum eſt Samuel non te ab⸗
iecerũt ſed me ne regnem ſuꝑ eos. Item in cohertionẽ
culpe eoꝛum qui non niſi timoꝛe poteſtatis ceſſant ma
lefacere.xiij.Ro. Pꝛincipes non ſunt timoꝛi boni ope
ris ſed mali.Hinc dicitur Pꝛouerbio.xx. Rex qui ſe⸗
det in ſolio iudicij intuitu ſuo diſſipat omne malũ. Et
hoc patet ſolutio ad omnia obiecta.

Articulus tercius

Ercio queritur de ↄparatione poteſtatis re
galis ad ſacerdotalem. habetur auteʒ quo⸗
modoↄpꝑentur ſᷣm oꝛdinem que illarum ſit
ſuperioꝛ ſupꝛa queſtione de differentia iudicum. Item
qualiter comparentur ꝙtum ad erecutionem poteſta⸗
tis.vtrum ſcilicet ſacerdotes poſſint occidere.ſupꝑꝛa in
inquiſitione de illo pꝛecepto: non occides.queſtione
vtrum in iſto pꝛecepto pꝛohibemuꝛ occidere:qui habẽt
ſpiritualem poteſtatem. Item vtrum ſacerdotes poſ⸗
ſint arma mouere ſupra queſtione de lege belloꝛum.
In hac vᷣo parte queritur. vtrum poteſtas ſacerdota
lis obnoria ſit poteſtati regali.i Qam ſupra determina

tum eſt qualiter poteſtas regalis obnoria et ſubiecta

ſit poteſtati ſacerdotali ſcilicet in inquiſitione de peꝛſo
na iudicis queſtione de differentia iudicum. Queritur
ergo vtrum per aliquod ſeruitium poteſtas ſacerdota
lis ſit obnoxia regali. Ad quod ſic obijcit DHug.de ſan
cto Victo.in libꝛo de ſacramentis. Sicut pꝛelatorum
debitum eſt ſubiectis poſſidenda debite diſpenlare: et
eos contra iuſticiam defendere:ſic ſubiectoꝛum debitũ
eſt in ſe et in ſuis pꝛelatis ſeruitium exhibere. Eſt au⸗
tem ſeruitium aliud determinatum.ſicut cenſus ⁊ tri⸗
butum:que annuatim ſoluuntur. Aliud foꝛtuitum qð
pꝛo culpis et caſu accidentibus exigitur.Cuʒ ergo po⸗
teſtas ſacerdotalis teneatur regali ſoluere tributum
de ſuis.hoc eſt ð rebus quas poſſidet:ergo eſt obnoria
poteſtati regali.¶ Item ad hoc videtur facere quod
dicit apoſtoſus ad Roma. xiij. Reddite omnibus de⸗
bita:vt cui tributum:tributum.⁊ cui vectigal: vectigal

IItem dicit canon beati Urbani.xxiij.qõne.viij. ri

butum in oꝛe piſcis piſcante Petro inuentum eſt.Ma

thei.xvij.quia de exterioꝛibus ſuis que palam cunctis

axarent tributum eccleſia reddit. 4 Jiem idem beatꝰ
vrbanus.non totũ piſcẽ dare iuſſus eſt:ſᷣ̊ tm̃ ſtateraʒ ꝗ
in oꝛe eius inuentꝰeſt math.xvij.Quia nõ eccleſia dari
im ꝑatoꝛi nõ pontificalis apex:ꝗ in oꝛe capitis eccleſie

pꝛecmiet ſubijci poteſt regibus:ſed ſane ꝙ in oꝛe piſcis

49“ inuenitur pꝛo detro ⁊ domino dari iubetur. Quia de ercende iuſticie per eccleſiaſticas perſonas aut ſecula⸗

exterioꝛibo eccleſie quod ↄſtitutũ eſt antigtus ꝓ pace ⁊ ria iudicia exercere non põt. poteſt tamen habere mi⸗ Qandn ſonn C.9. a 2
W quiete.qua nos tueriet defenſare debent. Im ꝑatoꝛibo niſtros laicas ꝑſonas:per quas iura ⁊ iudicia ad ter⸗ „ p e 5
ſ ꝑſoluendũ eſt. ¶ Item beatus ambꝛo. Tributum ceſa⸗ renam poteſtatem ꝑtinentia ſm tenoꝛem legum ⁊ debi 2„ de .
di ris eſt:ceſari nõ negatur.eccleſia dei eſt:ceſaꝛi vtiq; nõ tum iuris terꝛeni exerceat.Sic tamen vt et ipſuz ꝙ po⸗ i3 e 6G
cbetur. ¶ Item hug. de ſancto Vict. Ad poteſtatẽ re⸗ teſtatem habet a iudice terꝛeno ſe habere cognoſcat:et 1.
4 ieies ptinent qᷓ terꝛena ſunt:2 ad terꝛenã vitaʒ facta om⸗ ipſas poſſeſſiones nunqꝙᷓ ita a regia poteſtate elongari — . 5 pe,e/E- )
n nia.ergo ſi eccleſia poſſideat aliqua terꝛena: ꝑtinebũt poſſe intelligat: ꝗqn ſi ratio poſtulauerit et neceſſitad: et 2 5 , 6,1al.
. ad regis poteſtatẽ: & de terꝛenis quas poſſidet ptᷣas ſa⸗ illis ipſa poteſtas tebeat patrociniuʒ:et ipſi illi poſſeſ⸗) ven⸗ r Prn a 6A
m cerdotalis obnoxia eſt ⁊ debet ſeruitiu poteſtati rega⸗ ſiones debeant in neceſſitate obſequium.ſicut enim re⸗

t

li. Contra. gen.xlvij. Emit ioſeph omnẽ terꝛam egi⸗

gia poteſtas patrocinium quod debet alteꝛi non poteſt

N pti:ſubiecitq; eam phaꝛaoni:pᷣter terꝛam ſacerdotum. dare:ſic ipſa poſſeſſio etiam ab eccleſiaſticis perſonis
HBlo. hic ſigt eccleſie terꝛã in qua veri ſunt ſacerdotes. obtenta:obſequium quod regie poteſtati ꝓ patrocinio
6 liberam eſſe a cenſu mundiali.¶ IJtem.xxiij.q.viij. Cũ debet᷑ iure negare non põt.ſicut ſcriptũ eſt reddite que
, onke ammis eunctor egiptioꝝ terꝛam emeret phaꝛao ſunt ceſaris ceſari:⁊ que ſunt dei deo.
n.xlvij. Atq; ſub eadem fame ſue ſeruituti cunctos .
ſubijceꝛet:ſacerdotibo ita neceſſaria miniſtrauit:vt nec Item queritur Vv cx S. *
poſſeſſionibo nec libertate nudaꝛent᷑.dño extũc pᷣnunci ꝓ peccatis ꝑſone eccleſiaſtice ſeu ſacerdotales obnoxie
ante ſacerdotes in om̃i gente liberos eſſe oꝑtere. Itẽ ſint poteſtati regali. Quod videtur per illud Roma.
Math. xvij. Reges terꝛe a quibo accipiũt tributuʒ vel xũj. Vis non timere poteſtatem bene fac.ſi autem ma⸗
cenſum a filijs ſuis an ab alienis? 1 dixit petrus aba⸗ lefeceris time. non enim ſine cauſa gladium poꝛtat.id
lienis.Dixit illis ihus:ergo liberi ſunt filij. Hiero.in eſt iudiciaꝛiam poteſtatẽ:ſed ad hoc vt dicit glo.vt ma⸗
glo. Liberi ſunt filij regis in omni regno.multomagis los puniat.Si ergo ſacerdos vel clericꝰ maleſecerit po
liberi ſunt filij illiꝰregni ſub qͥ ſunt omia regna in quo⸗ terit pumiri a ſeculari poteſtate.¶ Item quilibet delin⸗
libet terꝛeno regno.Ex his igit᷑ videt᷑ relinqui:ꝙ ĩ nul quens ſortitur oꝛum ratione delicti. ſi ergo ſacerdos
lo nec in poſſeſſionibo:nec in ꝑſonis ptᷣas ſacerdotalis vel clericus delinquat in his que terꝛena ſunt:vel que
1 ſit obnoxia regali. Rñ.quedã poſſidet eccleſia ſoꝛte pertinent ad terꝛenam vitam: ſoꝛtietur foꝛum poteſta⸗
ſpũali ⁊ iure diuino.vt decimas ⁊ oblatões.xviij.Qu. tis ſecularis.quia ſicut dicit Hug. Ad poteſtatem re⸗
Filijs leui dedi omnes decimas in poſſeſſionẽ. Item in gis pertinent omnia que terꝛena ſunt ⁊ ad terꝛenam vi
eodem locutꝰeſt dñs ad aaron. Dedi tibi cuſtodiã pꝛi⸗ tam oꝛdinata. Contra. ſic ſe habet poteſtas ſacerdo
miciaꝝ meaꝝ:om̃ia que ſanctificant᷑ a filijs iſrael tibi talis ad regalem.ſicut vita vel homo ſpiritualis ad aĩ⸗
tradidi ꝓ officio ſacerdotali⁊ filijs tuis:⁊ ſubdit. Om malem ſᷣm qð dicit hug. Sed ita eſt ꝙ aĩalis vita non
nis oblatio ⁊ ſacriſicium ⁊ quicquid ꝓ peccato reddit᷑ põt diiudicare ſpũalem etiam delinquentem: quemad⸗
mihi:tuum erit⁊ filioꝝ tuoꝝ.Simili mõ loca deputa⸗ modum animal non habet iudicare bominem delin⸗
ta ad diuinuʒ cultum vt terꝛitoꝛia eccleſiaꝝ ⁊ alia loca quentem. Ergo relinquit᷑ ꝙ poteſtas regalis nõ habʒ
teputata ad ſpirituale officiũ vt cimiteriũ.Añ nũeri. diiudicare ꝑſonam eccleſiaſticam vel ſacerdotalẽ. En
xviij.dicit᷑ ſacerdotibus. Excubate in cuſtodiaʒ taber⸗ j.Coꝛin.ij. Spũalis iudicat om̃ia:et ipſe a nemine iu⸗
naculi? in miniſterio altaris.om̃ia que ad cultum al dicatur. Kñ. Fᷣm hugo.de ſancto vict. Spũalis po⸗
taris ꝑtinent ꝑ ſacerdotes adminiſtra bunt᷑:ſi quis ey⸗ teſtas terꝛenã poteſtatẽ ⁊ inſtituere hʒ vt ſit.⁊ iudicaꝛe
ternus acceſſeꝛit occidet᷑. De his dicit canon concilij habet ſi bona nõ fuerit.ipſa vᷣo a deo pꝛimũ inſtituta ẽ
ꝑiſeñ. iuxta leges canoniʒatas de eccleſiaſtico agro et ⁊ cum deuiat a ſolo deo iudicari põt.ſicut ſcriptum eſt
manſo xel ſi quilibet ꝓ loco ſepulture aliquid eccłie laꝛ Spũalis diiudicat om̃ia:⁊ ipſe a nemĩe iudicat᷑. Inde
giitus fuerit. de decimis etiam 1 oblatõnibus fidelium eſt ꝙ ſumma ptas ſacerdotalis qualis eſt ĩ ſummo põ⸗
3 nnullus pᷣſbiteros cenſus ꝑſoluere cogat. Alia vo poſſi tifice. nõ põt ab homine iudicari.ſᷣ habet de om̃ibo iu⸗ —
6 geir ſoꝛte tem ꝑali. vt titulo venditionis vel titulo ↄceſſi⸗ dicare: ⁊ ð ꝑſonis que vite ſpũali deputate ſunt: vt vłr Ape ſin e eDier. „ci
4 onis ſaluo debito ſeruitio. et de his ptᷣas ſacerdotalis omnes ꝑſone eccleſiaſtice:et de ꝑſonis q̃ ad vitam ter⸗
pꝛincipiboↄſueta debet obſequia vt ⁊ ãnua eis ꝑſoluat renam deputate ſunt ſub terꝛena prate.vt ꝑſone laice 2
tributa.xxiij.q.viij . ¶ Ad ea vo que obijciunt᷑. dicendũ hoc in cauſis ſpnalibo animaꝛuʒz. Unde in typo hiero.·
B ꝙ; auẽtes que dicunt ꝙ ptᷣas ſacerdotalis non eſt obno poteſtati ſpũali ſumme dicit᷑. Ecce cõſtitui te ſuꝑ gen⸗
xria cenſus vel tributi:intelligunt᷑ de his q poſſidet ſoꝛ⸗ tes ⁊ ſuꝑ ̃gna.vt euellas ⁊ deſtruas ⁊ diſperdas ⁊ diſ⸗
te ſpirituali et titulo iuris diuini. ¶ Auctoꝛitates vᷣo ſipes edifices et plantes Hiere.j. Poteſtas vo terꝛena
contrarie intelliguntur de his que poſſidet ſoꝛte tem⸗ non habet iudicare niſi de pſonis que terꝛene vite ſunt
poꝛali et titulo iuris bumani. Illa enim que poſſidet deputate:vt ꝑſone laice.il Vnde ad ſolutõneʒ obiecto⸗
ſoꝛte ſpirituali dicuntur ſpiritualia quia ãnexa ſunt et rum nota determinatõnem hug. d ſancto vict.Scien
attributa iure diuino officio ſpirituali. Quemadmo⸗ dum eſt.ꝙ iuſticia illa q̃ terꝛene ptᷣati in ſubiectis data
duʒ alia dicuntuꝛ terꝛena:quia obnoxia ſunt obſequio eſt:ꝗqnq; modis determinat᷑. ᷣm ꝑſonam. ſᷣm cãm. pim
tempoꝛali. Ideo iſta ſubiecta ſunt terꝛene poteſtati il⸗ modũ.ᷣm locum. ſᷣm tpᷣs. Scðm ꝑſonam igit᷑ iuſticia
la vo minime. Motandum tamen ad plenam euidẽ⸗ violaret᷑:ſi iudex ſecularis in eccleſiaſticam ꝑſonã ma⸗
tiam pꝛedictaꝛum diſtinctionum. Hug. in libꝛo de ſa⸗ nũ mitteret · Scðm cauſaʒz: ſi eccleſiaſtica negocia er⸗· — b.
4 cramentis de his que eccleſia poſſidet ſoꝛte tempoꝛali. aminanda ſuſciperet. Scõm menſuraʒ:ſi mendacium ( ha Ly. P S. R
4 Diſtinguit eniʒ ſic. Terꝛeni pꝛincipes in terꝛenis poſ vel maledictum ſuſpendio puniret. Scᷣm locum: ſilo le ⸗ W(. 1r X 1 El. 1
ſeſſionibo quas in ſubiectis vel non ſubiectis poſſidẽt ca ſacra violare pᷣſumeret.⁊ ↄfugientibo etiam ad illa 6 O N D
eccie aliqñ ↄcedũt ſolã vtilitatẽ aliqñ vtilitatẽ et poteſ- etiam reis et ꝙ ſceleribo ſuis cõdemnandis inoꝛdinate L
“ tatẽ. AVtilitatem ſine poteſtate ↄcedunt.quando fructũ violentiam inferꝛe temptaret. Scðm tpᷣus:ſi ſacris et e-

quidem poſſeſſionis ad vſum eccleſie tranſferꝛi diſcer⸗ ſolennibus diebus reuerentiam non exhiberet quãdo
nunt:ſed poteſtatem iuſticie exercende in ipſa poſſeſſio et his parcendum eſt quibus pro culpis ſuis ſupplicis
S ne ad eius ditionem tranſire non ꝑmittunt. Aliquan Abentur.
do vtilitatem ⁊ poteſtatem ſimul tribuũt. Abi tñ dili⸗
4 genter attendendum. ꝓ eccleſia licet fructum terre⸗
ne poſſeſſionis in vſum recipiat: poteſtatem tamen ex⸗ —

—

—
BV6M—

. P NNS PeN PV . N1 ſrn. P.
— J2 G 4 Or e J. Q. wr. — p! .
4 5 „ 171 1. ,
. — S 17 boreb) 6 & õ ) trer D
j 1 P zenß * “ 1. 14 . Q

2 — Ey „ 0 1.

1 4 „ ℳ N* 2 . 80 =Wð
7 3 N A Wwp
. .

8 vnl. ) P 10

† à 5)

4 „ 4e0 6 ◻ ) ſrt-r *

7 — „
AN ⸗ A„

ℳ

4

4
4

tate ſubditi eſtote.non ſolum ꝓpter iram ſed enã ꝓpter

Membrum ſecundũ

Onſequens eſt inquirere de legibus ſer⸗
uitutis.Circa quas querunt᷑ tria. Prĩo
vtrum boni pſᷣm legem diuinã de bent ſbij
ci malis. Scðdðo de manumiſſione ꝓpꝛioꝝ
ſeruoꝝ.Tercio de receptione ſerui aliem.

Articulus prumus

Kimo igitur querit᷑ vtrum boni teneantur
ſubijci malis:quod non videtuꝛ Geneß.ix.
Sit terꝛoꝛ veſter ſuꝑ cuncta animalia. vbi
dicit glo.homo non ratõnabilibo ſed irꝛationabilibus
Inbiectus ẽ natura.Vngde ex illa ꝑte qua homo eſt irꝛa
tionalis ſᷣm qð dicit Gꝛeg.ex illa ꝑte bomini eſt ſubij⸗
cibilis.Si &̊ bonns vir ex nulla ꝑte irꝛatõnalis ẽ.ma⸗
lus vᷣo inqtum malus eſt irꝛatõnalis:g̊ᷓ bonus vir nun
q tenet᷑ vel debet ſubijci malo.¶ Ad idem eſt quod dic
HSꝛeg.Abi non delinquimꝰpaꝛes ſumus:ꝙ nullus bo⸗
nus eſt alicui ſubditus. Contra.Ro.xuij. Dis ani⸗
ma poteſtatibo ſublimioꝛibo ſubdita ſit. Glo. videbat᷑
quibuſdam ꝙ mali domini marime infideles non debe
rẽt fideliba dominari.⁊ ſi boni 2 fideles eſſent: bonis et
fidelibus deberẽt eſſe paꝛes.quam etiam ſuperbiam re
mouet hic apoſtolus. Om̃is anima poteſtatibo ⁊c̃. id
eſt.om̃is homo ſubditus ſit vt etiam voluntate ſeruiat
prᷣatibus ſeculaꝛibo bonis vel malis ſcʒ regibus pꝛinci
pibus ⁊c̃.¶ Item.j. Pe.ij. Serui ſubditi eſtote in om̃i
timoꝛe dominis:non tĩ bonis ⁊ domeſticis ſed etiã di⸗
ſcolis:hec ẽ em̃ gratia.¶¶ Iteʒ Eph.vlt. Serui obedite
ꝑ om̃ia dominis carnalibus.non ad oculum ſeruien/
tes quaſi hominibus placentes:ſed in ſimplicitate cor
dis timentes deũ.¶ Item ad idem ſunt rönes apoſtoli
xiij.Ro. Mon eſt ptᷣas niſi a doo 7c. Rñ. dm ꝙ lex
ſeruitutis aliam cauſam habet ſue inſtitutõnis.⁊ aliã
cauſam habet ſue obſeruantie. Cauſa em̃ inſtitutõnis
fuit irꝛõnalitas ſiue bꝛutalitas ſicut ſupᷣ dictũ eſt. Cau
ſa vᷣo obſeruãtie etiã tem ꝑe gr̃e eſt humilitas.Ynoꝛdi⸗
natio em̃ voluntatis hũane in modum irꝛõnabilis be⸗
ſtie neceſſariũ habuit arceri a malo timoꝛe dominatio⸗
nis. Inde eſt.ꝙ ꝑ Cham geñ.ix.eſt ſeruitꝰ introducta.
Rex igit᷑ ſeruitutis introducta eſt ad cohertionem ma⸗
loꝛum. Item oꝛdo bone voluntatis ꝑ humilitatẽ debet
cuſtodiri:⁊ in amplioꝛẽ gratiã et meritum pꝛomoueri.
Et ideo lex ſeruitutis etiam tꝑe gratie a bonis obſᷣuã/
da eſt. Vnde.j.Coꝛin.vij. Seruus vocatus es nõ ſit ti
bi cure:ſed ſi potes fieri liber magis vtere. Glo. ſerui⸗

tute.quia hec eſt cauſa humilitatis que ad eã que ĩ do⸗/

mino eſt ꝑtinet libertatem:ꝗa quãto ꝗs deſpectioꝛ eſt ĩ

hoc ſecule ꝓpter deũ:tanto magis exaltabit᷑ in ſuturo.
¶ Ad illud ergo qð pꝛimo obijcit.dicendum ꝙ boni de
bent ſubijci etiam malis ptatibus.ꝓpter debitum con/
ſeꝛuande dine oꝛdinatõis.Elñ.xiij. Ro. Qui pꝛati reſi/
ſtit:Svi oꝛdĩatõni reſiſtit.glo.i. Hñti ptatẽ ði oꝛdinatõe
et ſubdit de prᷣate bona.patet ꝙ eam pᷣfecit deus ratio⸗
nabiliter. de mala etiam videri poteſt dum ⁊2 boni ꝑ eã
purgant᷑ mali ðo damnant᷑. Dicẽduzʒ ̊ ꝙ mali debent
ſubijci poteſtati ꝓpter viciũ ſue irꝛationa bilitatis. Po⸗
ni vᷣo οα ter æbitum diuine ordinationis et vtilitatem
ſue purgatõnię. Vnde ambꝛo.ſuꝑ illud.xiij.Ro. Pꝛiĩ⸗
cipes non ſunt timoꝛi boni oꝑis ſed mali. Si bonus ẽ
pꝛinceps bene oꝑantem non punit:ſed diligit. Si ma⸗
lus eſt non nocet bono ſed puꝛgat eum.⁊ ideo non ẽ ad
timoꝛem ei qui bene oꝑatur.malus vᷣo debet timere qꝛ
inſtituti ſunt pꝛincipes vt mala puniant.4. Ad ſecũdu
quod obijcit.ꝙ vbi non delinquimus pares ſumꝰ. In⸗
telligitur de ꝑitate qtum ad meritum ⁊ dignitatẽ⁊ ſci⸗
entie:non q;'tum ad paritatem ↄuerſationis ſiue condi
tionis huiꝰvite.ñ Ro.xiij.ſuꝑ illud. Ideoq; neceſſi⸗

ↄſcientiam.glo. AUm bꝛo.licet omnes fideles inqᷓ tum fi

deles ſint vnuʒ in xpᷣo:in cuiꝰfide non eſt diſtantia iu⸗
dei et greci domini et ſerui Gał.iij. differentia tamen ẽ
in ↄuerſatõne moꝛali: ⁊ eius oꝛdinẽ in huiꝰ vite itinere
ſeruandum eſſe apli p̃cipiunt.

Articulus ſecundus
Einde querit᷑ de manumiſſione ſeruoꝝ.De
quo dicit lex Exo.xxj.Si hebꝛeum ſeruum
emeris ſex anis ſeruiet tibi:in ſeptimo egꝛe⸗
dietur liber gratis.Deut.xv.habet᷑ idem.cum venditꝰ
fuerit frater tuus hebꝛeꝰet ſex annis ſeruierit tibi in ſe⸗/
ptimo anno dimittes eum liberuʒ. Ergo ſm legem ſe⸗
ptimo anno ſeruus hebꝛeꝰdebebat manumitti.CEt con⸗
ſtans eſt ꝙ manumiſſio ſerui et donatio libertati pieta⸗
tis eſt:gꝙᷓ maxime debet temꝑe gratie obſeruari.q¶ Ytem
Fm legem bebreꝰ ꝓpꝛie non poterat eſſe ſeruus hebrei.
Vnñ Ceui.xxv.dicit lex. Si pauꝑtate ↄpulſus vendide
rit ſe tibi frater tuꝰ: nõ eũ oppꝛimes ſeruitute famulo⸗
rum:ſed quaſi mercenariꝰet colonus erit vſq; ad iubi/
leum: et ſubdit᷑. MMei em̃ ſerui ſunt. Ego eduxi eos de
terꝛa egipti.non venient ↄditione ſeruoꝛuʒ.ergo multo
foꝛtius ſᷣm libertatem legis euangelice xpᷣianus nõ de⸗
bet eſſe ſeruus xpᷣiani. ¶ Item. ii. Reg. ix. De ſilijs iſ⸗
rael non ↄſtituit Salomon ſeruire quenqᷓ. ergo multo
foꝛtius xpᷣiani ꝗ ſunt filij dei Yoh.j. non debent oſtitui
ſerui. Contra.Deu.xv.ſuꝑ illud.Septimo anno di
mittes eum liberum. Glo.Qe hoc ſerui vpᷣiani a domi
nis flagitarent. iubet ſeruos dominis eſſe ſubditos ne
doctrina dei blaſphemet᷑. j. hi.vlt.Quicunq; ſunt ib
iugo ſerui dominos ſuos omi honoꝛe dignos arbitren
tur.ne nomen dñi doctrina blaſphemet᷑.qui auteʒ fi⸗
xles habent dominos non ↄtemnant:quia fratres ſũt
ſed magis ſeruiant quia fideles ſunt. Rñ.ↄditio ſer
uitutis non euacuat᷑ per libertatem xp̃ianitatis tripli

ci rõne. Dꝛimo quia cõfert ad meritum ⁊ humilitatem

que eſt cuſtodia virtutum. Ande dicitur.j. Corin.vij.

Seruus vocatus es non ſit tibi cure. Seo ſi potes fie⸗

ri liber magis vtere.ſ.ſeruitute. quia ſicut dicit glo. H

confert ad humilitatem. et.j. Pe.ij. Serui ſubditi eſto

te in omni timoꝛe dominis:non tm̃ bonis ⁊ modeſtis:
ſed etiam diſcolis:hec eſt enim gratia. Secundo quia
confert ad retributionem gloꝛie future. nde ad cotł.
iij. Serui obedite per omnia dominis carnalibus.⁊ ſpᷣ
ditur. Scientes quia a domino recipietis retributiõeʒ
bereditatis. Tercio ad euitandam blaſphemiam no⸗
minis dei et ſcandalum fidei. AUnde dicit apoſtolus.j.
ad Thi.vj. ſerui domĩos ſuos om̃i honoꝛe dignos
arbitrentur ne nomen domini et doctrina blaſphemet᷑.
pꝛopter bas cauſas apoſioli tẽpoꝛe gratie ſeruos chri⸗
ſtianos dominis ſuis ſubiectos eſſe decreuerunt.¶ Ao
illud ergo quod pꝛimo obijcitur.ꝙ ſeptimo anno ſeruꝰ
hebꝛeus manumittebatur: quod pietatis eſt. dicenduʒ
ꝙ illa manumiſſio ſeptimi anni erat figuralis. ſigniſi⸗
cat enim ſicut dicit yſidoꝛus ſuper Deutroñ.xv. Quia
in ſex etatibus huius ſeculi ſeruientes ſeptimo anno.i.
eterno ſabbato liberabuntur: quod autem figurale eſt
non eſt ad litteram tempoꝛe gratie obſeruandũ. 4 Ao
ſecundum ðvo et teroium dicendum.qꝙ melioris conditi
onis eſt ſeruus chꝛiſtianus tempoꝛe gꝛatie ꝙᷓ ſeruus he
breus tempoꝛe legis.ſeruus enim hebꝛeus erat condi
tionis ſeruitutis mercenarie. Leuiti.xxx. Non oppri⸗
mes fratrem tuum ſeruitute.ſed quaſi mercenarius et
colonus erit. Seruus vo chꝛiſtianus ſubiectus eſt ſer⸗
uitute caritatis et obedientie. VUnde apoſiolus ad phi⸗
lomonẽ ſcribit de DHoneſimo ſeruo ſuo.obſecro te pro
filio meo honeſimo: tu illum ſicut mea viſcera ſuſcipi
as et ſubdit. Jam non ſeruum ſed pꝛo ſeruo caꝛiſſimuʒ
fratrem maxime mihi quanto magis tibi: et in carne

Nneſtio

et in domino. Si ergo habes me ſocium ſuſcipe illuʒ ſi⸗
cut me.

Articulus tercius

Ercio queritur de receptione ſerui alieni ðᷣ
quo dicit lex Deutro. xxiij. Lon trades ſer⸗
uum ſuum domino ſuo qui ad te confugeꝛit
Er qua lege videtur.ꝙ fugitiuus ſeruus a ſubiectõne
ſui domini poſſit ab aliquo licite recipi.¶ Contra.xxj.
Erodi. dicit lex. E ſeruus pecunia domini ſui eſt. Si
ergo pecunia alterius voluntate domini non poteſt lici
te teneri vel recipi:ergo nec ſeruus. Item.xxij. Deu.
dicit lex. bos et ouis fratris debet ad ipſum reduci
et ſine detrimento ſibi ſeruari.Et ſimili modo dæ veſti⸗
mento et omni re pꝛoximi faciendum eſt.ergo cum ſer⸗
uns ſit res dmini ſui: ſeruus fugiens debet domio ſuo
reſtitui.¶ Item apoſtolus reſtituit boneſimum ſeꝛuuʒ
Phbilemoni domino ſuo.qui ad apoſtolum confugerat
x quo dicit apoſtolus philemoni ſine conſilio tuo ni⸗
hil volui facere ſcilicet de honeſimo retinendo. Rñ.
diſtinguendo. Seruus aut eſt ſeruus ſingularis perſo
ne.aut eſt ſeruus perſone publice vr regis. Si eſt ſeruꝰ
ſingularis perſone: aut ergo fugit a domino ſuo volen⸗
te ipſum perdere pꝛopteꝛ vitandum periculuʒ ſalutis
Aut fugit a do nino volente ipſum perdere pꝛopter ſb/
tractioneʒ debiti ſeruitij ſeu ſi ubiectionis. In pꝛimo ca
ſu intelligitur ler. Qon tradet ſeruum dommino ſuo ſup
ple volenti ipſum perdere. Ende dicit auguſti. ſi uper i
lum locum.qꝙ alienigena Athis rex ieth ſeruauit hanc
legem.quando ad eum fugit Dauid a facie domini ſui
id eſt regis ſaul.j.Reg.xxj.qui ſcilicet volebat ipſum
perqere.In ſecundo no caſu intelliguntur leges ↄtra⸗
rie. Ieem ſi eſt ſeruus perſone publice vt regis.aut igi⸗
tur eſt ſeruus gentis infidelis.ant gentis ſeu populi ſi
delis. ſi eſt ſeruus gentis inſidelis et fugit ad populuʒ
ſidelem pꝛopter pernicieʒ erꝛoꝛis pꝛecipit lex ꝙ nõ red
datur: ſed ſuſcipiatur. Et hoc modo intellizgitur ſicut

dicit Auguſti. pꝛedicta lex. on tradet ſeruum domi⸗

no ſuo.vnde AVugnſt. Quomodo hoc putari poteſt niſi
genti vel populo intelligamns iſta dici:non vni bomi⸗
ni. ex alia vtiq; gente a domino ſuo.i eſt rege ſeruum

refugientem ad hanc cui loquebatur reddi pꝛohibuit.

NMlembꝛum tercium

Onſequenter querendum eſt de legibus
iudicialibus circa virum et vxoꝛeʒ. Erat
autem lex permiſſionis de vroꝛe repudi⸗
anda.xxiiij.Deutꝛono.de qua tactum eſt
pꝛius.Erat iterum lex de vxoꝛe alienigena ducenda ðᷣ
puella capta in prelio.xxj.Deutroñ.Si videris in nu⸗
mero captiuoꝛum mulierem pulcram. volueriſq; eam
habere in vroꝛem: radet ceſarieʒ ⁊ circumcidet vngues
eponet veſtem. ſedenſq; in domo tua flebit patreʒ vno
menſe. poſtea intrabis ad eam eritq; vxor tua. Item
erut ler de duplici vroꝛe habenda Deutrono. xrj. Si
habuerit homo vxoꝛes duas:vnam dilectam ⸗ alterazʒ
odioſam. Si fuerit filius odioſe pꝛimogenitus non po
terit filium dilecte preferꝛe filio odioſe. Queritur er
go iuxta primem legem. vtrum tempoꝛe legis licitum
eſſet ducere alienigenam: quod videtur per pꝛedictam
legem. Jtem Ruth. vltimo. Tulit Mooʒz ruth et acce⸗
pit vroꝛem.et ſic patet per illam hy ſtoꝛiam ſᷣm legem
illam accepit vt ſuſcitaret ſemen fratris. Deutro. xxv.
Ruth autẽ erat moabites alienigena. Contra. deu⸗
trono.vij.dicitur iſraheli. on inibis fedus cum eis:
nec aſſociabis cum eis coniugia:dicit de alienigenis.
Item.ij. Eſdre vltimo.iQunquid non in huiuſ⸗ cemo⸗

di re peccauit Salomon rex iſrahel: et ſequitur. Ipſuʒ

xlvuij.

ergo duyerunt ad peccatuʒ mulieres alienigene. Mũ
quid et nos inobedientes faciemus peccatum gran⸗
c hoc.vt pꝛenaricemur et ducamus vxores peregri⸗
nas:? 4 YIteem m hanc legem tempoꝛe gratie diſpar
cultus impedit matrimonium contrahbendum. et di⸗
rimit contracuum. MRñ.ducere alienigenam ð illis
ſeptem gentibus que inhabitabant terꝛam promiſſi⸗
oms.pꝛopter periculum ydolatrie et erꝛoꝛis pꝛohibi⸗
tum erat m legem. vij. Beutro. IFiliam tuam nõ da⸗
bis filio eius.nec filiam eius accipies filio tuo.quia
ſeducet filium tuum ne ſe equatur me. Sucere dᷣo alie⸗
nigena gente alia manente in erꝛoꝛe ydolatrie ad-
buc ex eadem pꝛohibitione erat illicitum Fm legem.
Bucere dᷣo alienigenam conuerſam ad fidem et ob⸗
ſeruantiam legis diuine licitum erat er predicta lege
de ducenda captiua puella. VUnde Hooʒ duxit Ruth
moabitem conuerſam ad ſidem et legem Hebream.
Ruth.vltimo.et Salomon duxit raab. Item que
ritur de ſecunda lege qua videbatur eſſe conceſſum in
lege habere plures vxoꝛes.¶ Jtem ad idem eſt ꝗ pa⸗
triarche habuerunt plures vroꝛes. vt abrabam gen.
xxv.et iacob Geñ.xxirx.et.xxx.¶¶ Iteʒ lege data pater
ſamuelis habuit plures vrores nec in hoc reprehen⸗
ditur. ſimiliter danid legitur habuiſſe plures vxroꝛes
quas non habuiſſet ſi ei licitum non fuiſſet.¶ Iteʒ di
cit auguſ.ſuper Geñ.xxix. Obijciuntur iacob quatu⸗
oꝛ vxoꝛes:ſed qũ mos erat crimen non erat.4¶. Cont᷑.
BGeñ.ij.Erunt duo in carne vna.hoc dicit᷑ ad pꝛeciſi⸗
onem. ergo non poſſunt eſſe tres.ᷓ vnus nõ poteſt ha
bere duas vroꝛes.¶ Iem math.xix. on legiſtis ꝗa
qui fecit ab initio maſculum 2 feminam creauit eos.
Blo. non ait feminas:vt ⁊ vnum co miugiũ ſit nõ plu/
ra.¶ Ytem.xvij.deutro. de rege dicit᷑. on hẽbit vxo
res plurimas.ergo m legem non erat licituʒ habere
plures.ſeu dicamus legem naturalem ſeu legeʒ moy
ſi. Ao hoc volunt quidam dicere. ꝗ; de pluribo ex⸗
oꝛibus habendis aliquando fuit diſpenſatum. et hoc
er cauſa ꝓpter cei populũ multiplicandum. Et hec di
ſpenſatio occurꝛit ante legem ⁊ in lege.cuʒ adhuc po
pulus paucus erat colentium deum. Unde hec cauſa
multiplicatõnis ſcʒ pꝛolis ad cultum diuinum diſpẽ
ſabat cum illis vt haberent plures.poſtea vo multi⸗
plicato populo ceſſauit cauſa a diſpẽſatio.¶ Sʒ obij
citur.Qam ᷣm hoc dauid peccauit babendo plures
quia iam populus colentium deũ multiplicatus erat
¶ Item. xxj. DOeutro.ſuper illud. Si habuerit homo
duas vxoꝛes ⁊c.non poterit pꝛeferꝛe filium dilecte ⁊c

dicit glo. hoc ad litteram faciendum eſt. ne ſequatur

quis animi ſui motum amoꝛem vel odium: ſed natu⸗
ram. ſi ergo ex illa lege ↄcedebatur pꝛioꝛibus habere
plures:ergo cum ad litteram obſeruanda ſit. moder

nis lege eadem ↄceſſum erit habere plures: qd falſuʒ

eſt. KRñ.dicendum. ꝙ ſolis regibus et quibuſdam
alijs certis perſonis diſpenſatõne diuina conceſſum

erat hr̃e płes ſed nõ plurimas.Certis vo perſonis vt

patriarchis ⁊ iudicibus et quibuſdam ꝓphetis cõcel⸗

ſum eſt plures habere ex cauſa pꝛedicta: quia neceſſa

rium erat vt ex eis multiplicaretur pꝛolee ad ampli⸗
andum cultuʒ dei. Regibus vo oceſſum eſt pluribus
habere tunc:ne pꝛopter væfectũ ſucceſſionis regni po
pulus inſoleſcens recederet a religione diuina. Undᷣ
augꝰ. ſuper illam legem de rege Deutr. xvij. Non ha⸗
bebit vxoꝛes plurimas.dicit eĩ manifeſiũ eſt ſalomo⸗
nem hoc pꝛeceptũ tranſijſſe. Oauid autem plures ha:
buit:nec pꝛeceptum pᷣteriuit permiſſio eſt enim babe⸗
re plures:non plurimas.mulnplicatio vxroꝛum gene
raliter ꝓhibita eſt. ꝑmiſſum eſt regi plures habere.ſᷣ
nõ multiplicare ne multiplicando ꝑueniat ad alieni⸗
genas.Et ꝑ hoc ptʒ rñſio ad pᷣmo obiecta.q¶.qAd illð

ð

ſ*

ſ
. P Cn.

„. G

C meu'T

ſ

5

—
144—

ſe⸗

¶(R

de e ſeee

PN N

vo quod obijcit vltimo. ꝙ bec lex ad litterã ſeruanda
dicendum ꝙ cum lex iſta non dicat. ſi habeat hõ duas
vxoꝛes.ſ̊ dicit de pᷣterito.ſi habuerit hõ duas vxoꝛes.
habuiſſe aũt duas vxoꝛes põt ꝑtinere ad diuerſa tẽꝑa ĩ
quibo aliquis habuit vxoꝛes duas ſucceſſiue. vnam pꝰ
aliã pꝛius moꝛtuã nõ an idẽ tp̃s: in quo aliquis ſimul
habuerit duas vxroꝛes. Et hoc modo lex iſta ad litterã
a modernis ↄiugatis obſeruanda eſt.

₰☚
Membrum quartum
Oſtea querit᷑ de legibus circa ꝑſonas in⸗
fames. Keputauit autẽ lex ꝑſonas infa⸗
mes quaſdã rõne culpe ꝓpꝛie vt meretri⸗/
ces.⁊ ſcoꝛtatoꝛes.quoꝝ queſtũ ꝓhbibuit
offerendũ. Deut. xxiij. Lon erit meretrix de filiabo iſꝛk
nec ſcoꝛtatoꝛ de filijs iſrael:⁊ poſtea ſubdit. Mon offe⸗
res mercedẽ ꝓſtibuli: nec pᷣcium canis in domo domi.
Et ſicut dĩc aug.ſuꝑ illũ locum. Ex pꝛima ꝑte legis p⸗
hibent᷑ inanifeſte viri 2 femine foꝛnicari. et mõſtratur
peccatuʒ eſſe ↄmixtio cũ non ↄiuge. Vnge littera.lxx.
babet. nõ erit meretrix de filiabus iſrael: neq; foꝛnicãs
de filijs iſrael. ¶ Sed obijcit᷑. x. Heb. Irꝛitam q faciẽs
legẽ moyſi ſine vlla miſeratõne:ſub duobus vel tribus
teſtibo moꝛit᷑. Cum ꝗ foꝛnicatio non puniat᷑ moꝛte ᷣm
legem. VUñ leui. xix. Si doꝛmierit bomo cũ muliere coi
tu ſeminis ⁊c. apulabũt ambo ⁊ nõ moꝛient᷑.q for
nicatur nõ facit irꝛitam legem moy ſi. in lege moyſi
nõ ꝓhibetur foꝛnicatio. Rñ.dicendũ pᷣm aug. ꝙ hic
ꝓhibet᷑ meretriciũ ⁊ etiam foꝛnicatio. Meretriciũ em
eſt publica foꝛnicatõ.Elñ dicit aug. Ad eas ꝓhibet ac
cedere quaꝝ publice venalis ẽ turpitudo: ⁊ be ſũt me⸗
retrices.foꝛnicatio vᷣo eſt ↄmixtio cuʒ non ſua viuge.
ſeu ſit publica ⁊ venalis ſeu non: ⁊ boc etiaʒ ꝓhibet h
vt dicit aug. qꝛ dicit lr̃a.lxx.vt dictũ eſt. NQon erit for⸗
nicans de filijs iſrael. ¶ Ad illud qð dicit apts. dicẽ⸗
dum ꝓ nõ quaſcũq; puaricatõnes mandatoꝝ legis pu
niebat lex moꝛte coꝛꝑali ĩmo quaſdã puniebat verberi
bus ſeu flagellatõne.quaſdã vo pecuniaria.ſicut pʒ ex
p̃cedentibo.Et ideo illud qð dicit apls intelligit de pᷣ⸗
uaricatõne illaꝝ legũ in quibo pena moꝛtis erat ſtatu⸗
ta: nõ de alijs. Vel intelligit apłus de tranſgreſſione le
gis ſanctificatoꝝ. ꝓ qua determinabat᷑ pena moꝛtis ĩ
lege Leui.vij. Anima polluta q̃ ederit de carnibus ho
ſtie pacificoꝝ que oblata eſt dno. ꝑibit de pplis ſuis. et
iterũ. ſi quis adipem ꝗ offerꝛi d in incenſum dñi ↄme
derit:ꝑibit de ꝓło ſuo.⁊ iteruʒ. Om̃is anima q̃ ederit
ſanguinẽ ꝑibit.de hac aũt pᷣuaricatõne intelligit apłs
Vñ dicit. x. Heb. Irꝛitam qꝗs faciens legem moy ſi ⁊c.
moꝛt᷑. Quanto magis putatis deterioꝛa mereri ſuppli
cia ꝗ filium dei ↄculcauerit ⁊ ſanguinẽ teſtamẽti pollu
tum durxerit in q̊ ſanctificatus eſt. Ex quo ptʒ ꝙ intel⸗
ligit de lege ſanctificatorũ q̃ ſignificabant ſ acrificium
xpi ⁊ ſacramentum ſanguinis. Item obijcitur ð alia
pte legis. on offeres mercedem ꝓſtibuli: nec pꝛeciuz
canis. Qam qð meretrici datur repeti nõ põt. iuſte
poſſidet qdð ſibi dat.ergo de illo põt elemoſy naʒ facere
et deo offerꝛe. ¶¶ Ytem dicit bumana lex. Lurpiter fa⸗
cit meretrix cum ſit meretrix. non tñ turpiter accipit.
Si ergo non turpiter accipit:de accepto ſine turpitu⸗
dine offerꝛe poterit.¶¶ Rñ.ad pꝛimuʒz iuſte poſſideri di
citur duobus modis:vel iuſta cauſa vel iuſio mõ. Aſde
retrix ergo quod poſſidet ex meretricio non poſſidet ex
iuſta cauſa.quia ex peccato recipit illud ſtipendiũ.poſ
ſidet tamen iuſto modo:quia poſſidet vt pꝛopriuʒ non
vt alienuʒ. pꝛopter hoc ergo quia merces pꝛoſtibuli eſt
ſtipendium peccati pꝛohibetur offeri in deteſtationem
et abhominationem meretricij.¶ Ad ſecundum vᷣo qð
dicit. ꝙ non turpiter recipit.Similiter intelligitur du
obus modis.turpiter enim recipit:quia ex turpi cauſa

„*

NN A 2

RM

et actu ſtipendium percipit. non turpiter vo recipit ꝙ⸗

———

tum ad hoc vt in reſtituendo ſit. Item querit augꝰ.
quare pꝛohibuit offerꝛe pꝛecium canis.iſ Qam commu
tationem pꝛimogenitotum quam iubet fieri de inmun
dis animalibus Exo.xiij. id eſt equis et aſinis qᷓ adiu⸗
uãt hominem. vnde et iumenta dicuntur de cane et de
poꝛco noluit fieri. Querit ergo ſi de omnibus talibus
ↄmutationem voluii:quare bic ſolum canem excipit.
Rũ.in lege quedaʒ offerebant᷑ de animalibus nec re
dimebant᷑ vt aĩal immolabile. Leui. vlt. Animal qð
immolari poteſt domino mutari non poterit:vt bos et
ouis. Quedam vᷣo non offerebantur ſed redimebãtur:
vt animalia immũda que dicunt᷑ iumenta.eo ꝙ ſint ho
mini in adiumentum. Leuiti.vlti. Si immundum ani
mal eſt. redimet que obtulerit.xxiiij. Exoð.pꝛimogeni⸗
tum aſini redimes oue. Quedam vo nec offerebantur
nec redimebant᷑ vt canis.et hoc duplici rõne.vna eſt lit
teralis quia talibus animalibo maxime vtebant᷑ ydo⸗
latre in ſacrificijs 2 cultu ydoloꝝ.Et ideo ad deteſtati
onem ydolatrie bmõi animalia? eoꝛum pꝛecium domi
nus offerꝛi ꝓhibuit. Alia vo ratio eſt moꝛalis: quia ꝑ
canem ſignificatur rapacitas. De rapina autem non
poteſt fieri oblatio.xxxiiij. eccleſiaſtici. Dona iniquoꝛũ
non pꝛobat altiſſimus. ⁊ iterum. Qui offert ſacrificiuʒ
de ſuba pauperũ.quaſi ꝗ victimat filiũ in cõſpectu pa⸗
tris.

r .
Atem ßmlegem .S§. f.
NQuedaʒ ꝑſone reputabantur infames non ex culpa ꝓ:
pꝛia.ſeð ex defectu ſignificante culpaʒ. vel ↄditione cõ
ſequente culpam alienam. Ex defectu ſignificante cul
pam infamis erat carens membꝛis genitalibus. Ande
ler Deut. xxiij. Qon intrabit eunuch attritis vel am⸗
putatis teſticulis ⁊ abciſo veretro eccleſiam dñi. Ytez

er aditione ↄſequente culpam alienaʒ reputabant᷑ qui⸗

dam infames ratõne natiuitatis: vt ð illegitimo thoro
nati. VUnð lex Deut.xxiij.Qon ingredietur manzer de
ſcoꝛto natus in eccleſiam dñi vſq; ad decimam genera
tionem. Quidam vo ratõne gentis ſeu generis. Vñ lex

BZeut.xriij. Amonites ⁊ moabites etiam poſt decimaʒ
generationem non intrabunt eccle ſiam domini ineter⸗

num. 4 Circa quas leges obijcitur multipliciter. ꝛi⸗
mo quia non vident᷑ ↄtinere iuſticiam iſte leges.¶ Zam

cum excluſio ab eccleſia domini pena ſit. defectus autẽ

genitaliuʒ poteſt in aliquo eſſe ſine culpa:ſimilit ⁊ na⸗
kei de ſcoꝛto non eſt culpa naſcentis. ergo lex infert pe⸗
nam ſine culpa quod iniuſtum eſt. ¶ Item querit quid
dicatur eccleſia. Qam ſi eccleſia dicitur congregatõ fi
delium. ſine culpa autem nullus debet excludi de con⸗/
gregatiõe fideliũ . ergo nõ eſt iuſtũ vt aliquis excludat᷑
ab eccleſia pꝛopter defectum genitalium vel pꝛopter de
fectum nataliũ. 4 Item querit᷑ ſimpliter dicitur de eu⸗
nucho ꝙ non intrabit eccleſiaʒ domini. De illo vo qui
de ſcoꝛto natus eſt dicitur: ꝙ non intrabit vſq; ad dci
mam generationem. Item querit auguſ. de alia lege
Amonites 7 moabites.etiam poſt deci: nam generati⸗

onem non intrabunt eccleſiam ineternum. Cum eꝛgo

Kuth fuerit moabites contra banc pꝛohibitionem ad⸗
miſſa videtur. ¶ Si dicatur m litteram.lxx.quam po
nit auguſti. amonites 1 moabites non intrabunt eccle
ſiam domini vſq; ad decimam generationem: ? non in⸗
trabit vſq; ineternum. Sicut dicit auguſti. ꝙ foꝛte pꝛo
phetiʒauit miſtice Ruth intraturam. cum ait vſq; ad
decimam generationem. Computãtur enim ab Abra⸗
bam cuius nepos fuit loth.qui genuit amonitas ⁊ mo
abitas generationes decez vſq; ad Salmon qui genu⸗
it Mooz maritum Ruth videlicet abꝛaham. Yaac. ia
cob.iudas.phares.eſrom arã.aminadab.naaſon.ſal⸗
mon.j.NParalip.ij.Qui genuit Mooʒ:cui Ruth in ec⸗
cleſia domini peperit filios Ruth.vltio . ¶¶ Sed obijcit

L Z N AHαμειÜ⁰ ) ſV 1624 *)

— — —

— —

—

—„⏑

. + 4

ſh me 7 re N rit 12 H .*Dℳe 1e .

Lueſtio
Aug. Cur ergo dectum eſt vſq; ineternum per adq iti⸗
onem. an quia poſt nulla anima de amonitis 2 moa bi⸗
tis intrauit in illam eccleſiã hebꝛeoꝝ:quod videt᷑ incõ⸗
ueniens. Si vᷣo dicat᷑ aliter ſicut dicit augꝰ. ꝙ amoni⸗
tas ꝓhibuit et nõ amonitidas.i.viros admitti non fe⸗
minas:⁊ reddit rõnem.quia cum euertiſſent iſraelite
illam gentẽ: om̃es viros occidere iuſſi ſunt.Qũe.xxxj.
Feminas aũt non niſi eas qᷓ nouerant virũ. qm̃ ipſe in
foꝛnicatõeʒ ſubduxerũt populũ.i Qume.xxv. Virgines
vo dimiſerunt non eis imputantes culpam qua euerti
gens illa meruit quam etiam bic ↄmemoꝛauit/ Sed
obijcit. Qam ſicut ha betuꝛ indith.v. Achyoꝛ erat dux
omniũ filioꝛum amon.et ſicut dicit᷑. xiiij. Kelicto gen⸗
tilitatis ritu credidit deo.⁊ circumcidit carneʒ pᷣpucij
ſui et apoſitus eſt ad ꝓpłm iſrael⸗ omis ſucceſſio gene
ris eius: Ergo achyoꝛ ↄtra hanc phibitõeʒz in tei eccle
ſiã eſt receptus.¶ Item obijcit᷑ de hoc ꝙ de amonite et
moabite ſubdit ler. Mon facies cum eis pacẽ: nec que⸗
res eis bona cunctis diebo vite tue vſq; in ſempiternũ.
NMam hec ꝓhibitio videt᷑ manifeſtam iniquitatem in⸗
ducere. quia ſicut dicit apoſtolus ad Ko. xij. Si fieri
poteſt ꝙ ex vobis eſt cum om̃ibus bominibus pacẽ ha⸗
bentes. et hebꝛe. xij. Pacem ſe equimini cum omnibus.
Item. xiij. Ro.iuxta auctoꝛitatem pꝛoueꝛb.xxv. Si eſu
rierit inimicus tuus:ciba illum.ſi ſitit: potum da illi.
Rñ.ad pꝛimum dicendum. ꝙ pena iuſte infertur ſi
ne culpa:non tamen ſine cauſa. ſicut patet in multis ex
emplis vt in ceco nato ⁊ paulo.Sicendum igitur ꝙ ab
eccleſia excluditur ᷣm p̃dictam legem eunuchus ⸗ſi pu
rius.non ꝓ culpa ab eis ↄmiſſa:ſed pꝛo culpa ſignifica
ta exeluditur eunuchus.ſignificat em̃ illum qui molli⸗
ter viuit nec virile opus ꝑficit:et hec cauſa ſufficiẽs eſt
legi que deſeruit figure. ꝙᷓuis alia iterum cauſa ſit: ſiẽ
iaʒ dicetur. Pꝛo culpa viro deteſtanda ſen pꝛopꝛia ex⸗
cluditur ſpurius in deteſtationem videlicet illegitimi
coitus.¶ Ad ſecundum vo dicendum ꝙ excludit᷑ quis
a ſocietate fidelium ſimpliciter: cum non recipit᷑ ad cõ
innctionem oꝛatõnis beneficentie ritus que ha bent fi⸗
crles et hoc modo ſine culpa non exclude bantur a com
mu nione fidelium ſeu eccleſie. IJtem excluditur ꝗs.cuʒ
non recipitur ad pactum ↄfederationis fidelium vt ad
matrimonium. et hoc modo eunuchus pꝛopter impo⸗
tentiaʒ generatõnis que eſt oppoſita bono matrimonij
quod eſt bonum ꝓlis dicitur excludi ab eccleſia. hoc eſt
ne per matrimoniũ eccleſie dei ſeu ↄgregationi fideliũ
adiungatur. Simili modo manʒer ſeu ſpurius. ꝓpter
infamiam generationis efficitur irregularis. et exclu/
ditur ne per pactionem coniugalem eccleſie ſocietur.
4 Avd tercium dicenduʒ. ꝙ eunuchus ſi impliciter exclu
qi dicitur. quia nec in ſe nec in ſucceſſoꝛe poteſt per cõ⸗
iugium eccleſie ſociari. Spurius vᷣo quis non in ſe co
pulari poſſit ꝓpter infamiam:tamen poteſt in ſucceſſo
rc.tamen non copulabitur filiabo iſrael. nec filius eiꝰ
xx legitima: nec nepos vſqʒ; ad dcimum ſi ucceſſoꝛem.
quando memoꝛia antiqui obpꝛobrij ſeu infamie peni⸗
tus erit extincta.4 Ad quartum quod obijcit de amo⸗
nite ⁊ moabite pᷣm aug. Cuʒ amonites ? moabites no⸗
mina ſint generis maſculini per hos viri ti non muli⸗
eres intelliguntur excluſi.a ideo Ruth non eſt copula:
ta eccleſie atra hbanc ꝓhibitionem. ¶¶ Ad illud vo quod
obijcit de achy oꝛ. dicũt qdã ꝙ quis legat᷑ dux filioꝛum
amon. non tamen legitur amonites fuiſſe. ex quo acci⸗
piunt ꝙ ꝙᷓuis amonitis imperaret. tamen ex alia gen⸗
te et natõne erat vt egiptius vel ydumeus.Alijs vo vi
detur ꝙ per ſuſceptionem circumciſionis et ritum gen⸗
tis hebꝛee ſpecialiter diſi bẽſatum eſt cum achyoꝛ vt ag⸗
gregaꝛet᷑ eccleſie et collegio hebꝛeoꝛu ʒ: ᷓuis eſſet de ge⸗
nere amonitarum. ¶ Zid vltimum do dicendum. ꝙ il⸗
la legis particula. Qon facies cum eis pacem: nõ que⸗
res eis bona inte lligitur duobo modie. Vno modo ſm

j. M W Seceſte G-tNX

xlix.

acceptionem anime carnalis. et ſic accipitur litteralit
et dicitur ſm permiſſionem non pᷣm pꝛeceptionem. et
Fm hunc ſenſum accipitur illud quod dicit dominꝰma⸗
thei.v. Odio babebis inimicum tuum dictum eſt anti
quis. Alio modo ᷣm acceptionem anime ſpiritualis:
7 tũc intelligitur ſpiritualiter: vt nõ queratur pax:nec
bonum quo foueantur in malis.ſed aduerſemur eis ĩ⸗
qᷓtum mali ſunt ? odio habeamus ᷣm quod dicitur in
pſal. Perfecto odio oderam illos: qᷓuis diligamꝰeos
inq;tum homines ſunt. VUnde auguſ. Iſta duo nomina
cũ dicatur homo peccatoꝛ ñ fruſtra dicunt᷑.quia pecca
toꝛ eſt coꝛripe. quia homo eſt miſereꝛe. nec oĩno libera⸗
bis hominem: niſi cum perſecutus fueris peccatorem.
Sic igitur terminatur hec pars in qua queritur de le⸗

gibus iudicialibus circa gradus et differentias perſo⸗
narum.

Nueſtio. xlix. de legibꝰ in⸗

dicialibo circa poſſeſſiones rerum.

Onſequenter que

rẽdũ eſt de legibo circa poſſeſſiones re
rum. Res autem quedam ſunt acqui⸗
ſite. Quedam hereditarie. et de vtriſ⸗
ꝙ; dantur leges iudiciales. De rebo eꝛ
go acquiſitis datur lex loquens de rege. deut. xvij.Nõ
habebit rex auri a argenti immenſa pondera. De reb
hereditarijs datur lex. Deut.xviij.ſIon babebũt ſacer
dotes ⁊ leuite ꝑtem et hereditatem cum reliquo popu⸗
lo ilrahel.

Nlembꝛum primum

Mimo querit᷑ qᷓtum ad pꝛimam legẽ que
eſt de rehb acquiſitis ſeu rebus mobiliba
vtrum licitũ ſit theſauriʒare.ꝙ non vide
tur: ꝑ pꝛedictam legem. Qam ſi ꝓhibitũ
eſt regibo theſauriʒaꝛe de quibo marĩe videt᷑.⁊ G ꝑ p̃di
ctã legẽ nõ hẽbit argenti ⁊ auri ĩmenſa pondera: Sömk
tomagis ꝓhibitũ ẽ ceteris.¶ Iteʒ math. vj. Nolite the
ſauriʒaꝛe vob theſauros ĩ terꝛa:qð omĩbo generalr dỹ.
4 Item ꝑ rep̃henſionẽ dr in pᷣs.theſauriʒat ignorat
cui ↄgꝛegabit ea. Cont᷑.ij. coꝛĩ. xij. dic apls. ꝙ parẽ⸗
tes dñt theſauriʒaꝛe filijs: nõ filij ꝑentibo: qð nõ dicet
ſi nõ eſſet licitũ theſauriʒaꝛe.¶¶ Item ecẽi vij. Vtilioꝛ ẽ
ſapia cũ diuitijs.⁊ magis ꝓdeſi videntibo ſolẽ.ſiẽ eĩ p⸗
tegit ſapia:ſic ꝓtegit pecunia.q ꝓPter ꝓtectõeʒ ⁊ defen
ſionẽ regi licitum erit theſauriʒaꝛe. RKñ.theſauriʒat
aligs ex affectu auaricie ⁊ cupiditatis abſq; om̃i inten
tione neceſſitatis ꝓpꝛie vel aliene. Et q̊ mõ theſauriʒa⸗
re om̃ibo eſt phibitũ. Vñ dicit glo. ſup p̃dictam legem
Mon hẽbit auri ⁊ argenti immenſa pondera vltra mẽ⸗
ſur am nececeſſitatis.ſugillat em auariciã: et ᷣm H dic
bẽs iacobo.v.Agite nũc diuites ploꝛate:et ſubdit. Di⸗
uitie vr̃e putrefacte ſunt. veſtimenta vr̃a tineis omeſta
ſunt auruũ et argentũ veſtrũ eruginauit:⁊ ſubdit.The
ſauriʒaſtis vobis irã. Item theſauriʒat ꝗs ex ſolertia
ꝓuidentie:⁊ h̊ vel ↄſideratõne neceſſitatis:vel ↄſidera
tione publice vtilitatis. Conſideratõne neceſſitatis cõ
ceditur pentibo ſcłlaribo ob neceſſitatẽ filioꝝ educãdo⸗
rũ:vel filiaꝝ ↄiugio tradendaꝝ. nõ at᷑ ditandaꝝ. ſ̃ ſer
uato mõ et ſtatu ꝑſone. Cõſideratõe publice vtilitatis
vel regni defendendi:vel cultus dei ampliandi.conceſ⸗
ſum eſt regibus theſauriʒaꝛe. Vñ de cauſa regni defen
dendi loquitur auẽtas pᷣdicta Ecẽi.vij.ſicut ꝓtegit ſa⸗
pientia:ſic ꝓtegit pecunia.Cauſa vᷣo cultꝰ diuini ãpli⸗
andi. hoc eſt edificandi templũ deo legitur theſauriʒaſ
ſe dauid.j paꝛalip.xxix.Locutꝰeſt rex dauid ⁊c. Ego
totis viribus pꝛeparaui impenſas domus dei mei au⸗
rum ad vaſa aurea.aꝛgentũ in argentea ꝛ⁊c. Perſonis

V. en e c GeGn

n.

W 4aAt;) ar ⸗ſ . end

8

2„—
22 92

4

õ

V.Ga Bond) Poſir 6i* Poſß Wi

dᷣo eccleſiaſticis pꝛoprie nunꝙᷓ theſauriʒare licet.quia
non licet eis accumulare pecunias.nec pecuniaʒ tene⸗
re intentõne ſeruandi.Añ beatus am bꝛo.in li. de offi⸗
cijs.xij.q.ij. Aurum eccleſia hʒ:non vt ſeruet ſed vt eꝛo
get:et ſubueniat in neceſſitatibo. Quid eſt opus cuſto⸗
dire qð nihil iuuat. Item hiero. Cum ſocrates Athe⸗
nas ꝑgeret:magnũ auri pondus abiecit: neqʒ; em̃ puta
uit ſe poſſe vᷣtutes ſimul et diuitias poſſideꝛe. Qos ſb⸗
faſtinati auro xpᷣm pauperẽ ſequimur:⁊ ſubdit. Quo⸗
mõ poſſumꝰ aliena ſideliter diſtribuere ꝗ noſtra ti mi⸗
te reſeruamꝰ:loquitur ↄtra clericos cupidos. Qualit
autem clerici abſq; ſuꝑfluo poſſidere debeãt bmõi tem
poꝛalia ingretur infra.cum de pᷣceptis euangelicis di⸗
ſputabitur.

Alembrum ſecundũᷣ

Tem queritur de ſcða lege circa res he⸗
reditarias.vtrü ſacerdotes et leuite.ſiue
pſone eccleſiaſtice poſſint res hereditari⸗
as poſſidere: ꝙ non.videt᷑ ꝑ p̃dictã legẽ.

Item nume. xviij. dixit dñs ad AHaron. In terꝛa eoꝝ

nipʒil poſſidebitis: nec habebitis paꝛteʒ inter eos.Ego

ꝓps et bereditas tua in medio filioꝝ iſrael. 4 Item in

eodeʒ. Filijs leui dedi omnes decimas iſrael.et ſubdit
in generatõnibo ſuis nibil aliud poſſdebũt.Ergo cuʒ
incomꝑabiliter ſacerdotes et lenite euangelici tenean⸗
tur eſſe ꝑfectioꝛes ſacerdotibo et leuitis veteris teſtam̃⸗
ti: nibl poterũt hereditarie poſſidere.4¶ Item rabanꝰ
ſuꝑ illam legem Beut. xviij Mon habebũt ſacerdotes
⁊c. dicit. In veteri et nouo teſtamento miniſtris al⸗
ris preceptum eſt de oblationibo et decimis viuere.nec
terꝛenis poſſeſſionibo acquirendis ↄceſſum eſt inbyaꝛe
Vnde nolite poſſidere aurum neq; argentum.x. Alda.
Item hiero.ad Nepotianũ. Qui dominum poſſidet
et dicit euz ꝓpha ꝑs mea dominus. nihil extra dominũ
habere poteſt:ꝙ ſi quippiam aliud pꝛeter dominuʒ ha⸗
buerit:pars eius non erit dominus.verbigr̃a.Si auꝝ
ſi argentum. ſi poſſeſſiones. ſi variam ſuppelectilem cũ
iſtis ꝑtibus dominus nõ dignatur fieri ꝑs eius.¶ Itez
Hiero.ad eundẽ. Si ego domini ꝑs ſum ⁊ funiculꝰhe⸗
reditatis eius. ꝓpꝛie non accipio parteʒ inter ceteras
tribus.ſed quaſi leuita ⁊ ſacerdos viuo ð decimis:⁊ al
tari ſeruiens altaris oblatõne ſuſtentoꝛ. bñs victum et
veſtitum his ↄtentus ero.j. Lhi.vj.et nudam crucem
nudus ſequar. Ex bis ergo videt᷑.ꝙ clerici eccleſiarũ:
nullo mõ pñft terꝛas babere vel ruſticas res ſeculaꝛes.
Item ad idem Deut.xviij. Sacrificia dñi oblatio⸗
nes eius ↄmedent:⁊ nihil aliud accipient de poſſeſſiõe
fratrũ ſuoꝝ.dñs em̃ ipe eſt hereditas eoꝝ.¶ Item io⸗
ſue. xiij. Lribui leui nõ dedit ioſue poſſeſſioneʒ.ſed ſa⸗
crificia ⁊ victimas domini: dei iſrabel ipᷣe eſt eius bere
ditas. Contra.nume.xxxv. Pꝛecipe filijs iſrł vt dent
leuitis de poſſeſſionibo ſuis:vꝛbes ad habitandũ ⁊ ſub
nrbana pecoꝛibus ac iumentis. eꝛgo ex lege dei Leuite
poſſidebant ciuitates et ſuburbia. Iteʒ leui.vlti.Si
quis agrum poſſeſſionis ſue vouerit et ↄſecrauerit do⸗
mino et non fuerit redemptus:cuʒ iubilei venerit dies
ſanctificatus domino erit: et poſſeſſio conſecrata et ad
ius ꝑtinet ſacerdotum.ergo ex hac lege ſacerdotes ve⸗
teris poterant poſſidere agros et alia que domino vo⸗
uebantur. ¶ Item act. iiij. Yoſeph qui cognomĩatus ẽ
barſabas ab aplis leuitis cipꝛius genere cum habeꝛet
agrum vendidit eum quod non faceret niſi dominium
agri ſuum eſſet. ¶ Item dic canon ↄcilij agatheñ. xij. q.
j. Epiſcopi de rebus pꝛoprijs vel acquiſitis vel quicqd
de pꝛoprio habent heredibus ſuis ſi voluerint derelin
quant. ergo epiſcopi qui inter perſonas eccleſiaſticas

ſeculares videntur eſſe perfectioꝛes:poſſũt hereditaria

poſſidere. ¶¶ Item ſacerdotes et leuite oꝛientalis eccle⸗

ſie vxoꝛes habent et filios generant. Si ergo paterna

.r. 2c09 ſalhr 6 poſſ 3097
en ſee e:. 37

Bonawwe

— C 2— ſa Pe= Al.l. 4 1

. N LEr Ar
, 7

ſucceſſione.vel alio modo nihil hereditarie poſſiderẽt:
filij eoꝛum legitimi nati exhereditate remanerent. qðᷣ
eſt inconueniene. ¶¶ Item in canonibus apoſtoloꝛum.
legitur.qꝙ epiſcopus habʒ poteſtatem moꝛiens de rebo
proprijs:quibus voluerit et ſicut voluerit relinquere
foꝛtaſſis enim aut vroꝛem habet:aut filios:aut pꝛopiĩ⸗
quos. Juſtum enim eſt apud deum et homines: vt nec
epiſcopus vel eius ꝓpinqui pꝛoſcribantur: ſub obten⸗
tu eccleſie.Ex quibus relinquitur ꝙ epiſcopi et ceteri
clerici maxime poſſunt hereditaria poſſidere. ¶ Item
reges terꝛe poſſunt vouere terꝛam aliquam et dommiũ
ad conferendum eccleſie. Ergo ſᷣm legem Leuit᷑.vltio.
Poterit eccleſie ſeu perſone eccleſiaſtice terꝛam et do⸗
minium poſſidere.Poſſunt ergo pꝛeter decimas ⁊ ob⸗
lationes poſſidere alia.quod videt᷑ eſſe contra leges pᷣ⸗
dictas. Rñ.in veteri teſtamento poſſidebatur terꝛa
ratõne facte diſtributionis et diuiſionis ſᷣm ſortes per
tribus:ꝑ ſucceſſionem iure hereditaꝛio debebãt ad po⸗
ſteros ꝑtinere.et ſᷣm hoc intelligunt᷑ predicte leges ꝙ
ſacerdotes et leuite non habebant ꝑtem nec hereditatẽ
cum reliquo populo iſrael. et ſimiliter ꝙ dicit pter ſa⸗
crificia et oblatõnes nihil aliud accipient ſupple ratõe
diuiſionis terꝛe pꝛimo facte ꝑ tribus. Item poſſideba⸗/
tur terꝛa ratõne et titulo donatõnis ſubſequentis diui
ſionẽ terꝛe. Et ſᷣm hoc leuite poſſidebãt vrbes ⁊ opida
ad manendum: 1 ſuburbana ad paſcendum pecoꝛa ſi⸗
cut babetur Qumejr̃. xxxv. 4 Item poſſidebatur terra
rõne et titulo oblatõnis facte deo.⁊ ſm hoc leuite poſ⸗
ſidebant agꝛos que vouebant᷑ co:et non redimebatur
infra inbileum. Leuiti. vlti.¶ Item poſſidebatur terꝛa
titulo emptõnis:ſeu acquiſitiõis.et hoc modo poterãt
leuite acquireꝛe terras.nec tamen ꝓpter boc dicerẽtur
hereditatem accepiſſe inter fratres.quemadmoduʒ di⸗

cituꝛ Geñ.xxij. O: obꝛabaʒ plantauit nemus:vbi dicit

glo. Abꝛabam ſicut ſtephᷣ.dicit act.vij. Qon acceperat
bereditatem ibi nec ſpacium pedis. Intelligenda eſt ꝙ
bereditas quaʒ deus erat ſibi daturus ⁊ ſuis poſteris
ex gꝛatia: non pꝛecio empta. Ex his igitur patet.ꝙ il⸗
la que poſſidebant leuite ratõne donatõnis ſubſequen⸗
tis ad diuiſionem terꝛe ꝓmiſſionis vel que poſſidebant
nomine elemoſine ſen oblationis: vel que poſſidebant
titulo emptõnis non dicebant᷑ iure hereditario poſſide
re. 4 Item leuite et ſacerdotes noui teſtamenti quedã
poſſident titulo et nomine eccleſie et iſta non poſſidẽt
bereditarie: ſed titulo ↄmendationis.ↄmendata enim
ſunt eis temporalia eccleſie:ſicut diſpenſatoꝛibus ⁊ ꝓ⸗
curatoꝛibus. AUnde aug.ad donifacium. Si priuatim
ea que nobis ſufficiũt poſſidemus.non ſunt illa noſtꝛa
ſed pauperum quoꝝ ꝓcurationem quodammodo geri
mus:non ꝓpꝛietatem nobis vſurpatoue damnabili ven
dicamur. pꝛiuatum vo appellat beneficium eccleſiaſti⸗
cum ſeꝑatum:et ſingulari pſone commiſſum. Quedaʒ
vᷣo poſſident titulo emptõnis et nomine acquiſitionis.
vt ea que eis ꝓueniunt ſolertia ſua et exercitõ ſui labo⸗
ris et etiam iſta non dicunt hereditarie poſſidere. Itẽ

quedam poſſident ratõne ſucceſſionis a ſuis parentib·

et hic tm̃ dicunt᷑ iure hereditario poſſaerefres q̃s poſ
ſident nomie eccleſie: nec poſſident hereditarie:nec poſ
ſunt heredibo relinquere:ſᷣm ꝙ dicit canon ↄcilij aga⸗
theñ. Res vo q̃s poſſident ꝑ acquiſitionẽ nõ poſſident
pereditarie.ſed poſſunt ea heredibo vel quibuſcũqʒ re⸗
linquere.vñ canon ↄcilij agatheñ.dĩc.xij.q.j· Ep̃i ð re⸗
bus acꝗſitis:qð hñt heredibo ſuis ſi voluerint derelin
quãt. Res vo q̃s poſſident ratiõe paterne ſucceſſionis:

poſſident hereditarie nec pnt heredibo non relinqueꝛe.

Vnñ biere. xxxij. Poſſide aruũ meũ qui eſt anathot:ꝗa
tibi cõpetit hereditas.et tu ꝓpinquus es vt poſſideas.
Ad illud ergo qð obijcit:ꝙ ꝑfectioꝛes debent eẽ leui
te ⁊ ſacerdotes noui teſtamenti qᷓ veteris.ↄcedendum
eſt. quia tam illa que poſſident noĩe eccleſie q poſſidẽt

.

Nuic Benee

Peſſ er⸗ ht. Hn

5.

— .

QNueſtio
titulo pauperũ ſicut dicit hiero.ꝙ res eccleſie:res pan
perũ ſunt ꝙᷓ alia qᷓ poſſident ſicut ꝓpria vel ꝑ acqſitõeʒ
vel hereditarie debent babere ſicut coĩa cũ pauperibo
diu ipᷣa poſſident.vt ea q̃ poſſident ꝓpꝛia poſſideãt ſi⸗
cut cota. Et boc mõ intelligit᷑ canon vꝛbani pape.xij.
q.j.Scimꝰ.ꝗa hactenꝰvita coĩs inter xpᷣianos viguit.
⁊ adhuc gra dei maxime viget inter eos ꝗ in ſoꝛte domi
ni ſunt electi.i.clericos.ſicut legi᷑ in aptoꝝ actibo.iiij.
Erant illis om̃ia coĩa.q¶ Simii modo ad illud qð dic
Rabanꝰ.dðm ꝙ leuitis noui vel veteꝛis teſtamẽti non
eſt ↄceſſuin poſſeſſiombo aeqrendis inbyare affectu.ſ.
cupiditatis vel ſtudio ſecularis negociatõnis.4 Ad il
lud ðᷣo qð dicit bĩs Hiero. Rñdet ꝙ intelligit de cleri
cis ꝗ ſeculo abrenunciauerũt. Sed põt dici ꝙ intelligi
tur ð om̃ibo qꝛ debent poſſidere q poſſident.q̃ſi nõ poſ
ſidentes ꝑ ↄtemptũ rerũ:⁊x ſollicitudinuʒ terꝛenaꝝ ꝓut
dicit aplłs.ij.Coꝛin.vj.Canqꝙᷓ nihil habentes:⁊ om̃ia
poſſidentes.q¶ Ad alia vᷣo obiecta patet ſoło.ã ſi cle
rici poſſident terꝛam ⁊ iuſticiã ſcłlarem ex ea ꝑte q̃ ſunt
clerici nõ poſſident iſta hereditarie. Aut enim iſta poſ⸗
ſident titulo eccleſie:et tunc non hereditarie: ꝗa titulo
elemoſyne vel oblatõis iſta poſſidet eccleſia:aut pateꝛ⸗
na ſucceſſione.et tũc non poſſident iſta inꝙᷓtum clerici
id eſt in ſoꝛtem domini vocati.

Nlembrumtercium

quiſito de reb poſſidendig. Querẽdũ
ẽ de legibo iudicialibo ĩ rebꝰdiſiribuẽdis
ſen coĩcandis: de quibo date ſunt plures
leges iudiciales. Qam exo.xxiij.dicitur
Sex annis ſeminabis terꝛaʒ tuam 1 ↄgregabis fruges
eius.Septimo aũt anno dimittes eam et quieſcere fa⸗
cies:vtↄmedant pauꝑes ppli tui. Cõſtans eſt q lex iſta
plena pierate eſt:q̃ pꝛecipit᷑ vt in ſeptimo anno coĩcent
ſuos poſſeſſiones. Cuʒ ergo pᷣcepta pietatis ſemꝑ ſint
obſeruanda:iſtud erit mõ obſeruandũ.¶ Item ſimilis
lex ẽ Leui.xxiij. De die.viij.ſcenophegie de qͥ dr:ꝙ eꝛit
ſanctiſſimꝰatq; celeberꝛimus.eſt em̃ cetꝰatq; collecte.2

intentõ huiꝰpᷣcepti erat:vt illo die fieret collecta ad ſu/

ſtentatõeʒ pauperũ ⁊ edificatõneʒ tabernaculi.⁊a ↄſtat
ꝙ iſtud ſiłr plenũ pietate ẽ:gᷓ eſſʒ ſeruandũ.⸗. Itẽ leui.
xxv. Datur pᷣceptũ.ꝙ in anno iubileo debeat fieri reſti
tutio poſſeſſionũ.manumiſſio ſeruoꝝ: qð ſiłr plenũ pi
etate eſt. ¶ Item leni. xxiij.dr. Coſiq; meſſueritis ſege⸗
tem terꝛe vr̃e nõ ſecabitis eã vſq; ad ſolũ.nec remanen
tes ſpicas colligetis.ſᷣ pauꝑibo et ꝑegrinis dimittetis
eas.Glo.hec pietate plena ſunt. Iteʒ deut.xv. Om⸗
nino indigena ⁊ mendicꝰnõ erit inter vos. Cum & iſtᷣ
pceptũ ſit pijſſimũ: maxĩe erit obſeruandũ. Contra.
Bal.iiij. Dies obſernatis ⁊ ãnos glo.hiero. Puto eg⸗
dem hoc te ſeptimo remiſſionis õno dici drutro.xv. Et
de gnquageſimo ꝗ ab illis dr iubileus. Ergo ipᷣe apts
repᷣbendit Gał. d obſeruãtia pᷣdicteꝝ legu: gᷓ nõ ſunt
obſeruande tꝑe gre. ¶ YItem ioh. xij. dr. Paupes ſemꝑ
habebitis vobiſcũ.et iteruũ.xv.deut. Qõ deerũt paupe⸗
res in terꝛa habitatõis tue.ꝗ nõ eſt ſeruandũ p̃dictum
pᷣceptũ.oĩno indigens ⁊ mendicꝰnõ erit apð te. Rñ.
in pᷣceptis iudicialibo de rebo coĩcandis.Quedã erant
figuralia.quedã litteralia.⁊ moꝛalia.ſed tñ impfecta:
boc duplr. Qam quedã ſic erãt imꝑfecta:vt adueniẽ⸗
te ꝑfectõne eſſent mutanda.Quedã vo ſic erãt imꝑfct̃a
vt agueniente pfectõe eſſent ꝑficienda. Quedã vᷣo erũt
ꝑfecta m illũ ſiatũ.ſed adueniente ꝑfectione maioꝛi ꝑ
ſtatũ.quaſi ↄtrariũ erãt euacuanda. Dicendũ · ꝙ pᷣce
ptum de obſeruatõne anni ſeptimi ⁊ octaue diei ſceno⸗
hbegie. 2 anni iubilei erant p̃cepta figuralia.qᷓtuʒ ad
mam pcepti que erat de obſeruantia tempoꝛis in fi⸗
gura. qᷓuis dterminatio pcepti eſſet moꝛalis vt ſcilicʒ
Pouperes ſuſtentarent᷑ et fouerent᷑.⁊ ideo ſicut oſtẽdit
apoſtolus. Gatł.iiij.non ſunt ad litteram obleruanda.

„
.

0 1

AKVD11
„verne

Adueniente enim veritate debet ceſſare figura.4 Iteʒ
pꝛeceptu de non ſecanda ſegete vſqʒ ad ſolum:et tæ ſpi⸗
cis remanentibo pauꝑibus dimitiendis ad litterã pꝛe⸗
ceptum pietatis eſt. ſed adueniente ꝑfectõne euangelij
qua tenemur non ſolum ſpicas remanentes.ſed ipſum
frumentũ de oꝛreo tenemur indigentibo pauperibo cõ⸗
municare.in neceſſitate dum facimus quod plus ẽ:ceſ
ſat id quod minus eſt.4. JItem pꝛeceptuʒ de mutuando
fratri fm litteram pietatis eſt. ſed imperfeciũ eſt ĩ hoc
ꝙ ſolum pꝛecipit᷑ mutuũ dandũ fratri. Deutꝛo.xv. Si
vnus tæ fratribo tuis ad pauꝑtatem venerit non ↄtra-
hes manũ ſ aperies eã pauperi ? dabis mutuũ qͥ eum
indigere ꝑſpexeris. VUdueniente vo ꝑfectõne euangelij
no euacuat᷑ ſed ꝑficit᷑ cũ dicit᷑ Luce.vj. Diligite inimi⸗
cos veſtros:⁊ bnfacite:⁊ mutuũ date nibil inde ſperan
tes in qͥ iubet mutuũ dari etiã inimico: in caſu.ſ.necei⸗
ſitatis. Et ſił Math. v. dicit generalr. Qui petit a te
da ei:⁊ volenti mutuari a te ne auertaꝛis. Iteʒ pꝛece⸗
ptuʒz q̊ dictũ eſt.ꝙ non erit indigens ⁊ mendicꝰ int vos
id eſt c ſtitutꝰaurilio:⁊ querẽs panẽ ꝑ hoſtia ꝑfectum
eſt ꝙᷓtum ad ſtatũ im ꝑfectõis illiꝰpłi. ꝗq ꝑ bona tempo
ralia ad ſalutẽ attrabebant᷑. VUñ eis fiebat ꝓmiſſio tpa
liũ.yſa.j.Si audieritis me:bona terꝛe comedetis.Ad
ueniente dᷣo ꝑfectõe maioꝛi ꝓplłi xp̃iani:quibo pauꝑtas
abdicatio tꝑaliũ:btitudo ẽ. ¶Math̊.v. Mti pauperes
c.ceſſat iſtud pᷣceptũ:qʒꝛ in vita xpᷣiana eſſe indigentez
7 mendicuʒ. nõ eſi eẽ miſerũ:ſᷣ bm. Vñ dicit Oꝛig. ſu
per Geñ.xlvij. Lerꝛa ſacerdotũ a rege tradita fuit eis
quibo ſtatuta cibaria ex oꝛreis publicis pᷣbebant᷑.pha⸗
rao terꝛas ſuis cõceſſit.xpᷣc abſtulit ſuis. SJoſue tribui
leui nõ dedit poſſeſſionẽ.ꝗa dñs deꝰipſe eſi poſſeſſio eiꝰ
Xpc dicit.iQAiſi gs renũciauerit omibo q poſſidet: non
põt meꝰeſſe diſcipulꝰ.Quc.xiiij. ꝑ hec igit᷑ patʒ ſolo ad
obiecta.qſ Zam ad illud qð pꝛimo obijcit de coĩcatõne —. 2. 1
terꝛe in ſeptimo onno:qtum ad foꝛmã pcepti q̃ pꝛecioii
tur obſeruatio tẽꝑis figura eſt. Uñ exo.xxiij.ſuꝑ illud
pᷣceptum dicit glo.in ſenario ꝑfectio operũ in ſ. eptẽna⸗
rio reges animaꝝ erpꝛimit᷑. Ende q̊ ſex annis ſemiare
terꝛam ⁊ ↄgregare fruges eiꝰpᷣcipimur.ꝗa in pñ̃ti vita
que ſex etatibo conſtat terꝛam carnis noſtre exercere:et
virtutũ ſemen in ea ſereꝛe debemus: vt in futuro vitazʒ
eternam accipiamus. Et ideo qᷓtum ad foꝛmã pꝛecepii
nõ eſt obſernandũ.ꝙᷓtuʒ vo ad ratõnem deteꝛminatois

que eſt coĩcatio bonoꝛũ pauꝑibo: non ſolũ anno ſepꝑtio „
ſed om̃i tem ꝑe cũ neceſſitas eſt obſerua ndũ ẽ᷑.¶ Simi⸗ — Oden e ſn , S

li mõ ad illud qð obijcit x octaua die ſcenophegie. S NSEH
eſt cetus atq; collecte. Dicendũ ꝙ figura eſt octaue re⸗
ſurꝛectõnis.in qua ſupplebit᷑ defectus meritoꝝ in imꝑ⸗
fectis:ꝑ ha bundantiam meritoꝝ in ꝑſectis.¶ Simili 7
modo dicendum de iubileo. ꝙ figura fuit remiſſionis a C. 0
faciende ꝑ xpᷣm.ꝑ quam patres ſancii de limbo infermi
redierent. Oð vᷣo pꝛecipit᷑ de manumiſſione ſeruoꝛum
qð pietatis eſt ⁊ reſtitutõne poſſeſſionũ rõne habudã
tioꝛis ꝑfectõnis in ſtatu xp̃ᷣianitatis: in q̊ͥ beatificatur
pauꝑtas ⁊ ↄtẽptꝰpoſſeſſionũ: ⁊ pᷣdicat᷑ huilitas ⁊ fubie
ctõnis meritũ nõ ſeruat᷑. Ad reliq ᷣo omia patʒ ſolo
ey iam dictis.¶ Sʒ tñ aahuc queret aliꝗs d illo iudi⸗
ciali pᷣcepto pietatis. Deut.xxnij.i Qon ꝑnoctabit apðᷣ
te pignꝰfratris tui:ſi pauper eſt:ſ̊ ſlatim reddes ei.Et
iterũ.Cũ repetis a ꝓrimo tuo rẽ aliquã nõ ingꝛedieꝛis
domuʒ eiꝰ vt pignꝰauferas:ſᷣ ſtabis fſoꝛis ⁊ ille ꝓferet.
Queret cur ñ potiꝰpcepit creditoꝛi vt nõ auferat pi⸗
gnus qð eodẽ die reſtituendũ eſt. Si dicat᷑ ꝙ ad ↄpel-⸗
lendũ debitoꝛẽ hoc fieri voluit. Obijcit᷑ quõ ergo debi⸗
toꝛ vꝛgetur ad reddendũ cum ſciat ſe pignus eadeʒ die
recepturũ: Rñ.ſᷣm ang.q; ꝗꝓpter memoꝛiam hoc fieri
voluit lex.ne ſcʒ bitoꝛ obliuiſcat᷑ reddere maxime ꝗa
miſcdᷣia creditoꝛis vincit᷑ cui non væbet eſſe ingratus ſi
pignus receperit in quo doꝛmiat.

C ſer *. N NrO

4 rmmn

0 4

6

X MWOον*α

. d.. õü 7

—

— — Ve NcvC tractum venditõnis data eſt ler Leuit.rix. Statera ſit
C 9 uAtR

Nueſtio qmnquageſt uma

cæ pᷣceptis iudicialibo circa actõnes.

Deſito de legibus

iudicialibo ꝑtinentibo ad ſtatũ perſo⸗
narum ? oꝛdineʒ rerum. querendũ eſt
ce legibo iudicialibo circa ius et debi⸗
tum actionũ.Actõnes aũt hic dicimꝰ
ꝑ quas inter hoĩes mutua indigentia ſupplebat᷑:vt ne⸗
gociatõnes:⁊ ↄtractus venditõnis et emptõnis.mutui
ↄmendatõnis ⁊ ↄductõnis:ſeu locatõnis. Circa con⸗

iuſta et equa ſint pondera: iuſtus modius. equuſq; ſex
tarius.⁊ iterũ deut.xxv. Pondus habebis equũ et iu⸗

PiuteO
X —ep (iv ſtum. ⁊ modius equalis ⁊ verus erit tibi.¶. Circa con⸗

tractũ mutui dicit lex Deut.xxiij. Fatri tuo abſq; vſu⸗
ra id quo indiget comodabis.⁊ iterũ in eodem. (¶ 2õ fe
neraberis fratri tuo ad vſurã ſed alieno.¶ Circa ↄtra⸗
ctum ↄmendatõnis ſeu depoſitõnis dicit lex Exo.xxij.
Si quis ↄmẽdanerit pecumã amico ſuo vel vas.⁊ fur⸗
to ablata fuerint:ſi inuenit᷑ fur duplum reddet.Si la⸗
tet fur dñs aꝓplicabit᷑ addens ⁊ iurabit ꝙ nõ extendit
manũ in rem ꝓximi ſui.⁊ ſi illi iudicauerint duplum
reſtituet. Item dicit lex alia in eodem.ſi quis ↄmenda
uerit ꝓximo ſuo om̃e iumentũ ad cuſtodiendũ ⁊ debili
tatum fuerit:vel moꝛtuũ aut captum ab hoſtibo.inſiu⸗

randũ erit in medio:ꝙ non extendit in rem ꝓximi ma-:⸗

nũ ⁊ reddẽ ñ coget᷑ et cetera q̃ ibi diſtiguit lex.¶ Circa
ↄtractũ ↄditõnis ⁊ accomodatiõis ⁊ locatõis dicit lex
Exo.xxij.Qui a ꝓrimo ſuo iumentũ aliqð mutuo po⸗
ſtulauerit:⁊ debilitatũ ſeu moꝛtuuʒ fuerit dno nõ pñte
reddere ↄpellet᷑:ꝙ ſi dñs pñs fuerit.nõ reſtituet.maxi
me ſi ↄductum erat ꝓ mercede oꝑis ſui. Item dicit lex
Deut.xxiiij.l2õ negabis mercedẽ indigentis ⁊ paupe
ris fris tui:ß eadem die reddes ei pᷣcium laboꝛis ſui.
Circa ꝑtem iſtã querit᷑ pᷣmo generalr.vtꝝ negocia⸗
tio ſit licita. Scðo vtruʒ clericis in aliqͥ caſu ſit licita.
Tercio ſpãliter de pᷣdictis ↄtractibo młtipłr dubitat᷑.

Membrum prunũ

Verit᷑ &̊ pꝛimo vtru negociari ſit licitum
Ad qð ſic Joh.criſo.ſuꝑ math.xxj. Eij
ciebat vendẽtes ⁊ emẽtes dĩc.eijciẽs dñs
vendẽtes ⁊ eiẽtes de tẽplo.ſiguit ꝙ mer
catoꝛ nunq põt deo placẽ:⁊ iõ nullꝰxpᷣianꝰdʒ eẽ merca
toꝛ.¶¶ Item criſ.in eodẽ.Si ꝗs voluerit eſſe mercator:
ꝓijciat᷑ de eccłia.dicente ꝓghᷣa in pᷣs. Qm̃ nõ cognoui
negociatões:introibo ĩ potentias dñi.ſᷣm.lxx.⸗ Item
idẽ in eodẽ. Oñdam ꝗ nõ eſt negociatoꝛ:vt ꝗ talis ñ fu
erit eũ intelligas non eſſe negociatoꝛẽ: ⁊ ſubdiſtinguit
ſic.Quicũq; rẽ ↄꝑat nõ vt integrã ⁊ imutatã vendat.ſᷣ
vt materia ſit ſibi inde aliqd oꝑandi:ille nõ eſt negoci⸗
atoꝛ.⁊ ponit᷑ exemplũ vt iſie emit tabulas vt facẽèt ſcri⸗
niũ:vel cartas vt facẽt libꝛũ.Qui vᷣo rem ↄꝑat vt inte⸗
gram ⁊ imutatã vendẽdo lucret᷑ ille ẽ mercatoꝛ:ꝗ de iẽ⸗
plo dei eijcit.ſi &̊ fere oms negociatores ſunt tales:ne⸗
gociari erit illicitũ vłr.¶¶ Item caſſiodoꝛꝰ ſuꝑ illũ locũ
ps. Qm̃ nõ cognoui laturã dic.ꝗd ẽ aliud negociatio
niſi q̃ poſſit viliꝰo ꝑare ⁊ carius velle diſtrahẽ:⁊ ſpdit.
Megociatoꝛes tales eiecit dñs de templo dicẽs. Noli⸗
te facere domũ pr̃is mei domũ negociationis.Ex quibo
videt᷑ relinꝗ ꝙ negociari vlłxr ſit illicitů. Contra.au⸗
guſti. in li.no.⁊ ve.teſt.Ioꝛnicari hoibo ſꝑ nõ licʒ nego
ciari aliqñ lʒ:aliqñ nõ.¶ Item negociatõ põt fieri lici⸗
te.vñ aug.in illo loco pſalmi.Qm nõ cognoui negoci⸗

atõnes ⁊c.aꝛguit ſic.̊ nõ negocient᷑ xpᷣiani.⁊ rñdet.bſᷣ

ait negociatoꝛ. affero ex longinqͥ merces.mercedẽ labo
ris mei.vñ viuã quero.Dignꝰeſt aũt mercenariꝰ mer⸗
cede ſua Math.x. Ex hoc ̊ relingꝗtur ꝙ iuſte poſſum

SGbaaee „14 411

aliquid viliꝰↄpare ? carius velle vendere.¶ Item glo.
ſuꝑ illud pᷣs.Om nõ cognoui lr̃aturã.alia lr̃a negoci⸗
ationẽ ⁊c. ſ25 aꝓpꝛobaui q̃ faciũt auidi negociatoꝛes.
NQam auidꝰ acꝗrendi ꝓ damno blaſphemat ꝓ pᷣcijs re
rum mentit᷑ et peierat. ſᷣ hec vicia ſunt hois nõ artis:
q̃ ſine his vicijs agi põt.ſicut etiã in omibo artibo ma⸗
le agit᷑ nõ ex eis:ſᷣ ex homibo.De alia ̊ negociatõne h̊
dicit. Legociatoꝛes & dic de ſuis actibo p̃ſumentes.re⸗
linꝗtur ̊ ꝙ negociatoꝛi eſt licitũ ſi fiat ſine mendacijs
7 piurijs. 4 YItem ſi ꝓpter mendacia 2 ꝑiuria culpatur
negociatoꝛes.ſicut dic Caſſiodoꝛꝰſuꝑ pᷣdictũ locũ pᷣs.
Qegociatoꝛes illi abbomĩabiles exiſtimant᷑ ꝗ ꝑ immo
deratã ambitionẽ pecunie polluunt᷑ merces ſuas plus
ꝑpiurijs onerando q; pcijs. Obijcit aug. ſuꝑ eundẽ locũ
ps. in oꝛiginali loquẽs in ꝑſona negociatoꝛis ſic. Ego
mentioꝛ:nõ negociũ.poſſum em̃ ſine mendacio dicẽ tan
to emi.tanto vendaʒ ſi placet eme.quõ ꝙ̊ reuocas mea
negociatõne.om̃e artifices mentiunt᷑:ſutoꝛes agꝛicole
Si ꝓpter mendacia ſutoꝝ et agricolaꝝ nõ culpatur
ars ſutoꝛia vel agricultura:ꝗ̊ ꝓter mendacia negocia
toꝝ nõ dʒ culpari negociatio.¶ Item ſi pter auidita⸗
tem ⁊ cupiditatẽ acqꝛendi culpat᷑ negociatõ.quia nego
ciatoꝛes optãt tpᷣs carũ vt poſſint cariꝰvendere ãnonaʒ
quã ſeruauerũt.Obijcit aug.ſuꝑ eundẽ locũ pᷣs.in oꝛi⸗
ginali. Hoc nõ faciũt boni negociatoꝛes ſicut nec boni
agricole. Iſta em̃ ſunt peccata hoĩm nõ rerũ. Negocia

tio igit᷑ nõ me facit malũ: p̊ inigtas mea ⁊ mendacium

meũ. ¶¶ Iem dic phs. Cuʒ ꝗlibet bomo ꝙᷓ pluribus re⸗
bus indigeat q̃s nõ põt ꝑ ſe ad ſufficientiã vite ꝑquire⸗
re vt victu veſiitu:domo ⁊ hmõi.nõ eſt bomini vita ni⸗
ſi fuerit aggꝛegatio ſuple cuʒ alijs bominibo.⁊ nõ eꝛit
aggꝛegatio hoĩm vtilis in vita:niſi fuerit ↄnegociatio
Connegociatio ẽ ſupplens defectũ vniuſcuiuſq; conne⸗
gociantiũ:ꝗ ſunt diuerſificati in arte vt agricola indi⸗
get medico:cum eſt ei nccia medela:⁊ medicus indiget
agricola ꝓpter cibũ.Silr domificatoꝛ indiget artificio
calciamentoꝝ.⁊ ecõuerſo.⁊ iterũ. Qð eſt apud vnum
deficit apud alterũ. Vñ hñs vinũ indiget tritico ⁊ ecõ
uerſo.Cum g ↄnegociatio inter hoĩes ſit ad ſuplẽdaʒ
indigentiã mutue neceſſitatis.negociatio non erit illi⸗
cita.nec mala.immo ex iure naturali appꝛobabitur.
Rñ.diſtinguẽdo. Om̃ aliqd dicit᷑ illicitũ pluribus
modis. Vno mõ illicitũ dicit᷑ qdð eſt ᷣm ſe malũ ex ipᷣa
inoꝛdinatõne actus.qualis eſt foꝛnicatio:⁊ vſura.et G
mõ negociatio ꝓpꝛie accepta nõ eſt illicita. VUnde aug.

ſm hoc dicit. Foꝛnicari homĩbo ſemꝑ nõ licet.egoci

aꝛi vᷣo aliqñ licet. Alio mõ dicit᷑ illicitũ qð ẽ ex aliqua
circũſtantia malũ qð ↄtingit pluribo modis. ex circũ⸗
ſtantia ꝑſone.ex circũſtantſa cauſe.ex circũſtantia mo
di.ex circũſtantia tꝑis.ex circũſtantia loci.ex circum⸗
ſtantia ↄſoꝛtij.⁊ omibo iſtis modis ↄtingit negociatõʒ
fieri illicite:vel etiã licite.Illicite cũ iſta inoꝛdinate in
negaciatõne ↄtingũt.Licite vᷣo cũ oꝛdinate.Ex circum
ſtantia ꝑſone illicita ẽ negociatõ:cũ negociat᷑ clericꝰ
Vñ aug. in li. qõnuʒ no.et ve.teſt. Anteq; clericꝰꝗs ſit
licet ei negociari.facto iam nõ licet. Ex circũſtãtia vᷣo
cauſe illicita ẽ negociatõ laico.cum.ſ.pter cupiditatẽ
vel aliquẽ malũ finẽ negociat᷑.in quẽ modũ dic Caſſio⸗
doꝛꝰſuꝑ pᷣs.O negociatoꝛes abhomiabiles exiſtiman
tur:ꝗq ꝑ immoderatã pecunie ambitõneʒ polluunt᷑.ꝛ ſi⸗

cut dicit aug. Illi ꝗ optant carum tp̃s: vt poſſint caꝛiꝰ

vendere. Ex circũſtantia etiam modi negociatio illici
ta eſt. cũ exercet᷑ cũ mendacijs ꝑiurijs 'ᷣm qð dic cri⸗
ſoß.ſuꝑ Math.xxj. Mercatoꝛ ſine mẽdacio et ꝑiurio
eſſe non poteſt.i.vix põt.Ex circumſtantia vo temꝑis
illicita eſt negociatio cum fit diebo ſolennibus et feſti⸗
uis oꝛzoni ⁊ vacatõni diuini deputatis. ga eſt ↄtra pᷣce
ptum de ſanctificatõne ſabbati.i.vacatoni dei.Eroð.
xx. et Deut.v. MQõ facies in ea ꝗcꝙᷓ oꝑis ⁊c. Ex circũ⸗
ſtantia loci illicita ã cum fit in loco diuio cultui depu⸗

MGint ele

õ

.
ci
9.
e

⸗
neß
ben
eſ⸗
Atur
Pe.
nmno⸗
plus
locj

ton
eg

da
un
3e⸗
irr
1
eni
ate
nne⸗
nci
ige
co

8
N
g.
Gei
ua
lch⸗
no
umn
ioʒ
lein
cun
tic
ſit

ate
ſo⸗
en
i
⸗
lui

Queſtio
tato.ANath.xxj. Oñs eiecit emẽtes ⁊ vendẽtes de tem
plo. Ex circũſtantia etiã ↄſoꝛtij eſt negociatio illicita.
cum.ſ.carius vendit᷑ res tranſeuntibo S manẽtibo. vñ
dicit ↄciliũ Albañ · Preſbiteri plebes ſuas moneat vt
boſpitales ſint:⁊ nõ carius vendãt tranſeũtibo ꝙᷓ meꝛ
cato vendere poſſint.Cicite vðᷣo negociatio fit cũ exerce
tur a ↄgrua ꝑſona: vt laica ⁊ nccia vel pia cauſa. vt. ſ.
poſſit ſibi ⁊ ſue familie in neceſſarijs ꝓuideꝛe:aut oꝑa
miſcðie exercere.⁊ debito mõ.ſ.ſine mendacõ ⁊ ꝑiurio
⁊ temꝑe ↄpetenti. vt die nõ feſtiua: ⁊ loco ↄceſſo ⁊ tali
exercitio apto:⁊ iuſta extimatõne rei ⁊ ↄmercio prout
coĩter vendit᷑ in illa ciuitate vel loco in quo negociari
ↄtingit.⁊ ʒʒ hoc dicit canon ex epła Clemẽtis.ꝙ nego
cia mundana ⁊ ſecularia oꝑa ſibinuiceʒ exbibeant va
cantes laici. 2 iteꝝ in alio canone ex eadeʒ epła. AUni⸗
cuiq; laicoꝝ peccatũ ẽ niſi inuiceʒ ſibi in his que ad cõ
munis vite vſum ꝑtinent oꝑam ſidelit᷑ ederint. fide⸗
liter aũt dare oꝑam eſt cũ tebita cauſa debito mõ ⁊c.
negociatio exercet᷑. Ad primuʒ ꝗ̊ᷓ qð dicit Criſo. ꝙ
mercatoꝛ nũqꝙᷓ põt deo placeꝛe:⁊ ꝙ ꝓijciat᷑ de eccleſia.
intelligit᷑ de illo qui cũ mendacijs ⁊ ꝑiurijs negociat᷑.
vnde ſtatim ſubdit.Aleꝛcatoꝛ ſine mendacio ⁊ ꝑinꝛio
eſſe non põt.i.vix põt.hoc &̊ dicit ꝓpter illicitũ modaʒ
negociandi.¶ Ad aliud qð dicit.ꝙ ꝗ comꝑat rẽ vt in⸗
tegram ⁊ immutatã vendẽdo lucret᷑ ille eſt mercatoꝛꝗ
de templo dei eijcit᷑.facienda eſt vis in eo ꝙ dicit rẽ in⸗
tegram ⁊ immutatã: ⁊ in hoc ꝙ dicit vt lucret᷑. nam in
cuiꝰ intentõne eſt ꝓuiſio ꝓrie neceſſitatis.⁊ etiã attẽ⸗
tio publice vtilitatis cui ↄferunt negociatões.vel affe⸗
ctus pietatis vt habeat vnde ſuſtentet pauꝑes.in eius
intentione non eſt finis vltimus lucrũ:ſᷣ magis ſuſten
tatõnis nccĩtas vel vtilitas vel pietas. In quibo dᷣo in⸗
tentio eſt vt ex aunaricia pecunias ↄgregent:⁊ diuitias
acquirent.in eoꝝ intentione finis vltimus negociati⸗
onis eſt lucrũ.⁊ ideo de illis intelligit᷑ qð dicẽ Criſoꝰ.
Aez ſi quis rem aliquã de vna regione cuzʒ laboꝛe ſuo
tranſferat ad regioneʒ aliam: que res in nullo deterio
rata ſit.rem vtiq; tranſfert integram ⁊ immutatã qtũ
ad ſubam:non tn q;tum ad locum.Et ideo quia ratõe
ſui laboꝛis poteſt licite querere mercedeʒ.nõ intellige
tur de tali verbum Criſo. Iteʒ ſi quis reʒ ſic comꝑat:
vt attendat rei ꝑiculum in ſeruando. qꝛ põt deteriora⸗
ri vel igne ↄſũmi vel a fure ſubtrabi. Si tñ cũ pᷣdictis
circũſtantijs intendat ex venditõe talie rei lucrari: iã
ex conſideratõne incertitudinis euẽtus futuri? ſuſce⸗
ptione ꝑiculi in emptione talis rei certitudinaliter nõ
comꝑat rem iſtaʒ vt integram ⁊ immutatã vendẽdo lu
cret᷑.⁊ ideo non de tali intelligit᷑ qd dicit Criſo.Intel
ligit᷑ &̊ de illo in cuiꝰ intentõne finaliteꝛ lucrũ eſt ſine

laboꝛe ⁊ ſollicitudine ex auaricia acquirẽdi ſuperflua

ſine termĩo ⁊ mẽſura negociat᷑. ¶ Ad vltimũ vo qð di
cit Caſſioð.ꝙ negociatio eſt comꝑare vilius ⁊ carius
velle diſtrahere:que reprobat᷑ a deo. Dicendũ ꝙ intel
ligit᷑ de illis cupidis diuitibo qui frequẽter foꝝ reꝝ ve⸗
naliũ totũ ſibi accipiũt:vt poſtea pᷣm voluntateʒ ſuam
carius alijs vendant q; venderet᷑ in foꝛo ſi ipſi ñ emiſ⸗
ſent.⁊ hoc faciũt de frumento ⁊ de alijs rebus vite hu⸗
mane neceſſarijs.tales vᷣo ſunt deo abomiabiles.Exẽ⸗
plo dñi eẽnt ab eccĩa eijciendi.

Membꝛũ ſecundũ

Verit᷑ poſiea. vtꝝ clericis in aliquo caſu
negociatio ſit licita. O. nõ videt᷑ ex p̃di⸗
cta aucte aug. Itẽ Hiero.egociatoꝛẽ
lllleericũ:exr inope diuiteʒ:ex ignobili glo⸗
rioſuʒ qᷓi quandã peſtem fuge.¶ Item canon Belaſij
pape rephendit clericos negociatõibo intẽdentes 2 ſi⸗
ne pudoꝛe recolentes. ꝙ in euangelio dñs negociato⸗
res verberatos ex templo legit᷑ expuliſſe Math. xxj.
Iteʒ nec aplica verba recẽſentes quibo ait. Zemo mi⸗

Nuinquageſima

litãs deo implicat ſe negocijs ſecularibo.ij. Thi.ij. Itẽ
pᷣs.Quos dauid ſurda aure diſſimulãt audire cantan
teʒ:qm̃ nõ cognoui negociatiões:introibo in potẽtias
dñi. Ex his igit᷑ ideʒ Gelaſius ab omibo ſeculaꝛibꝰ ne
gocijs clericis dicit eẽ ceſſandũ.qm domus dei domus
oꝛonis eẽ dʒ:ne ꝑ officia negociatõis potius ſit ſpelũ⸗
ca latronũ. Cont᷑.dicit canon ↄcilij Carthagn.diſ.
xcj.Clericus victum vel veſtitũ ſibi artiſiciolo vel a⸗
gricultura abſq; officij ſui detrimento dũtarat prepa⸗
ret.Clericus.n.ꝗ abſq; coꝛpuſculi ſui inequalitate vi
gilijs dreſt ſtipendio priuatus excoĩcet᷑.¶ Itez ex oci⸗
lio carthagñ.iiij. Clericus quilibʒ nᷣbo dei eruditꝰarti⸗
ficiolo victum querat. Iteʒ omẽs cleꝛici qui ad oꝑãdũ
validi ſunt ⁊ artificiola ⁊ litteras diſcat. 4! Iteʒ apłs
ꝓ ſe⁊ alijs dicẽ. Laboꝛamꝰ oꝑantes manibo nr̃is.j.ad
coꝝ.iiij. Iteʒ in pᷣs. Laboꝛes manuũ tuaꝝ:ꝗa mandu
cabis beatus ⁊ bñ erit tibi.q̊ ipſi apłi ꝓghete ex labo
re ſuo ſuplebãt quo ad aliqua alioꝝ hoim indigentiã
vt ipſi ꝑ eos in alios ſupplerent ſuã indigentiã.vt ĩ ci⸗
bo ſeu alio.ſed h̊ eſt ſicu: diẽ ph̊s in ethicis:onegocia⸗
tio. Relinquit᷑ igit᷑ ꝙ cleꝛicis ſeu quibuſcũq; liciiũ eꝛit

negociari. Rnſio.Negociatio ſeu mercatio dr plu⸗

ribo modis.coĩter ⁊ ꝓprie.Coĩter circa ↄtractũ acqui⸗
ſitõis ꝑ mutuũ. Propꝛie circa acquiſitiõʒ ꝑ ↄtractum
emptõnis 2 venditõis. ANQDinus ꝓprie circa acquiſitõʒ
in ↄtractu venditõis.Primo mõ vſura dꝛ meꝛcatõ ſeu
negociatio.vñ Criſo.ſuꝑ Math.xxj.ſuꝑ illud Eiecit
ementes ⁊ vendẽtes de templo.ſuꝑ oẽs mercatoꝛes ma
ledictus eſt plus vſuraꝛius.ipſe nanq; reʒ dataʒ a deo
vendit ñ ↄꝑatam.poſt fenus reʒ ſuã repetit tolles alie⸗
na cum ſuis. Nercatoꝛ.n.non repetit reʒ venditaʒ. ⁊

hec negociatio degradatione punit᷑ in clerico.ſicut dic̃

canon diſ.xlvij. Si ꝗs clericoꝝ detectus fuerit vſuras
acciꝑe:placuit degradare.Scðo modo negociatio dr
in emptõe rei alicuiꝰ vt poſtea vendat᷑.⁊ quia ſic pʒ ex
precedentibo.vix põt exerceri ſine peccato: iõ interdi⸗
cta eſt illis qui debent prebere alijs exemplũ virtutis:
vt clericis.dr.n.in ecciaſtico.xxvj.Difficile exuit᷑ a ne
gligentia ſua negocians.⁊ iteꝝ.xxvij.Be illo qui q̃ᷓꝛet
locupletari inter mediũ emptõis ⁊ venditõis anguſti⸗
abit᷑ peccatis. Lercio modo minus ꝓpꝛie dicit᷑ nego⸗
ciatio in acquiſitõne ꝑ venditõeʒ.Circa qð diſtinguẽ⸗
dum eſt.quia aut vendit᷑ res cuiꝰ valoꝛ totus eſt ex ar⸗

tificio:nõ ex materia.vt ſtoꝛie que fiũt ex iuncis.⁊ aſu

riũ qð fit ex quibuſdaʒ q̃i impᷣciabilibo.⁊ bhmõi vendi⸗
tio ſeu negociatio eſt ↄceſſa ſimpłr clerico ⁊ etiam mo⸗
nacho:ſicut dic hiero.ad ruſticũ monachũ. Si hñtes
ptãteʒ apoſtoli de euangelio viuere laboꝛabãt manibo
ſuis ne queʒ grauarent.cur tu in vſus tuos ſucceſſura
nõ prepares:vel fiſcellam texe iunco:vel caniſtrũ ple⸗
cte viminibo:fabricare aluearia apuʒ ad q̃s te mittũt
ꝓuerbia Salomonis.ac regiã diſciplinã in paꝛuis di
ſce coꝛpoꝛibo.Iteʒ aut vendit᷑ res cuiꝰ valoꝛ eſt ex ma
teria ⁊ artificio.vt ſi ↄtingat emere materiã vt melioꝛe
tur ⁊ fiat pᷣcioſioꝛ ꝑ artificiũ.vt ſi qs emat ꝑgamenuʒ
vt inde faciat libꝝ.vel tabulas vt inde faciat ſcriniũ.⁊
hec iteꝝ negociatio ↄceſſa eſt clerico in nccĩtate ⁊ etiaxʒ
monacho.Vñ hiero.ad ruſticũ. Scribant᷑ illi libꝛi vt
manꝰ oꝑetur cibos ⁊ aĩa lectione ſaturet᷑.texãt᷑ ⁊ lina
capiendis piſcibo. Egiptioꝝ monaſteria hunc moꝛem
tenẽt:vt nullũ abſqʒ; laboꝛe ſuſcipiãt.Et de tali nego⸗
ciatione dicit Criſo. Quicũq; rem comꝑat vt materia
ſibi ſit aligd oꝑandi:ille nõ eſi negociatoꝛ ſupple ꝓzie.
Item aut vendit᷑ res cuiꝰvaloꝛ totus eſt ex ſeipſa nõ ex
artificio ꝙ vendens ſuꝑaddat.⁊ tunc aut emit᷑ vt ven⸗
datuꝛ:aut non emit᷑:ſᷣ donata vel alio modo acquiſita
vendit᷑.ſi emitur vt vendat᷑ ſic eſt negociatio p̃dicta q̃

interdicta eſt clerico.Si vᷣo non eſt empta ſ̊ donata v
acquiſita alio modo vendit᷑:ſic eſt negociatio minꝰ ꝓ⸗

prie dicta:que omibus eſt oceſſa.de qua loquit᷑ phᷣus.

Sen.

Ex bis igit᷑ pʒ rñſio ad obiecta.¶ Qotandũ tamẽ eſt
ꝙ qᷓuis clericis ᷣm diſtinctioneʒ predictã nõ licet ne⸗
gociari:⁊ liceat ſibi ꝓprijs manibo querẽ victũ ſᷣm foꝛ
mã apoſtoli.nõ tñ licet eis vt ꝑ hoc ſubtrabãt ſe eccle⸗
ſiaſticis officijs ſicut dicit canon di.xcj.qð pꝛecipue ĩ⸗
telligit᷑ de bñficiatis ⁊ ĩ ſacris oꝛdinibo ↄſtitutis.iQã
illi ſunt diuinis obſequijs mancipati. vñ dẽ.xviij.¶ Qu
meri Aaron ⁊ alijs ſacerdotibus.Ego dedi vobis fra⸗
tres veſtros leuitas de medio filiorũ iſrael: ⁊ tradidi
donũ dño vt ſeruiant in miſterijs tabernaculi eiꝰ.

MNembꝛũ terciũ

Aerit᷑ poſtea ſpẽaliter de ↄtractibo pᷣdi⸗
ctis.Et primo de ↄtractu venditionis ⁊
emptõis.i Qam volẽs lex ſeruare iuſticiã
in vendendo ⁊ emendo ſicut dictuʒ ẽ. de⸗
dit legez de põderibo 2 de mẽſuris.vnde deut xxv.i⸗õ
habebis in ſacculo diuerſa pondera:minꝰ ⁊ maiꝰ.nec
erit in domo tua modius maioꝛ ꝗ minoꝛ ⁊c. Querit᷑
cũ quedaʒ res vendant᷑ in pondere:quedã in mẽſura:
quedã in numero.quare lata eſt lex iudicialis de Fᷣuã⸗
da iuſticia in ponderibo ⁊ menſuris: ⁊ nõ in numero.
4l Ad qð breuit dom eſt.ꝙ circa iſta circa que cõtin⸗
git erroꝛ ⁊ deceptio:nccia eſt lex ⁊ ars rectificãs acti⸗
oneʒ ⁊ eliminãs erroꝛeʒ ſeu fraudeʒ. Vbi vᷣo nõ cõtin⸗
git erraꝛe nec decipi hñteʒ rõneʒ: nõ erit nccia lex ſeu
ars.Quia ꝗ̊ in ponderibo ⁊ mẽſuris ↄtingũt deceptõ/
nes ⁊ fraudes.in numeꝛo vᷣo nõ.data eſt lex iudicialis
de ponderibo ⁊ mẽſuris:⁊ nõ de numero.⸗ Itẽ querẽ⸗
dũ eſt circa ↄtractũ mutui.qꝛ videt᷑ lex ↄcedere vt poſ⸗
ſit dari mutuũ ad vſuram alieno:qᷓ;uis nõ fratri deut᷑.
xxiij. Sed de hoc queſitũ eſt S.q.de mãdato legis.non
furtũ facies. Iteʒz querit᷑ circa ↄtractũ ↄmendatõis
ſeu depoſiti.nam ꝑ diſtinctõʒ legis Exo.xxij. Si depo
ſita pecunia furto ablata eẽt: ⁊ nõ inueniret᷑ fur ille ꝗ
receꝑat depoſitũ:aliq iudicabat᷑ ad duplũ. Si vo cõ
mendatũ vel depoſitũ eſſet iumentũ aſinꝰ vel bos ⁊ fur
to ablatũ eſſet:nunqᷓᷓ iudicabat᷑ niſi ad reſtituendũ dã
nũ.plus ̊ puniebat᷑ ĩ depoſito amiſſio pecunie q; amiſ
ſio bouis vel ouis.¶ Sʒ ↄtra.plus puniebat᷑ furtũ bo
uis vel ouis qᷓ; furtũ pecunie.iQam furtũ bouis in ꝗn⸗
tupluʒz.furtũ ouis in quadruplũ.furtuʒ vᷣo pecunie nõ
niſi in duplũ Exo.xxij.&̊ ⁊ in depoſito plus debuit pu
niri amiſſio bouis vel ouis qᷓ amiſſio pecuie. Rñſio.
In amiſſione depoſiti punit᷑ negligẽtia.in amiſſiõe vᷣo
fuꝛti punit᷑ audacia.qꝛ ̊ in amiſſione pecunie depoſite
ſeu ↄmẽdate maioꝛ accidit negligẽtia ſi furto diſtraha
tur:q; in amiſſione bouis vel ouis ↄmendate.qꝛ pecu⸗
nia ſolet ⁊ debet artius cuſtodiri vt in archa ⁊ ſub cla⸗
ui qᷓ; bos vel ouis.ideo minoꝛ t opoꝛtunitas fuꝛi ad fu⸗
randũ pecuniaʒ q; ad furandũ boueʒz vel oueʒ. Maioꝛ
aũt negligentia in depoſitoꝛio cũ amittit pecuniam:qᷓ
cũ amittit boueʒ vel oueʒ. Iteʒ ꝗa ĩ amiſſione fuꝛti pu
nit᷑ audacia malefaciendi.maioꝛ aũt audacia cõtingit
in maleficijs:vbi maioꝛ ꝓnitas.⁊ ibi maioꝛ pronitas:
vbi maioꝛ opoꝛtunitas. Maioꝛ aũt opoꝛtunitas ẽ ad
furandũ boueʒ vel que leuit᷑ cuſtodiũt᷑: qᷓ; ad fuꝛandũ
pecuniã que artiſſime cuſtodit᷑. IJꝑ.o plus puniri debʒ
fur bouis vel ouis ꝙᷓ; fur pecunie. Itez querit᷑ ſpeci⸗
alit circa ↄtractũ locatõis.i Iam videt᷑ ↄtractus loca⸗
tõis ſiłis eẽ ↄtractui vſurario. nam qui locat agrũ vel
domũ vel equũ:reʒ ſuaʒ ↄmodat vt accipiat pret ſoꝛtẽ.
Si ꝭ̊ ↄtraetus vſurariꝰ ideo peccatũ eſt: qꝛ ex mutuo
accipit᷑ ſupᷣ ſoꝛteʒ:vel ſperat᷑ accipi.q̊ ſilis eſt ↄtractus
locatõis ↄtractui pſurario.Si g̊ ↄtractus vſurariꝰ ſᷣʒ
legeʒ illicitus ẽ. ↄtractus locatõis.qRñdeo ſᷣm Jo.
criſo.ſuꝑ illud ¶Math̊.xxj. Eiecit emẽtes ⁊ vendẽtes
⁊c̃.dicẽtẽ ſic.Qui agrũ locat vt agrariaʒ accipiat: aut
domũ ſuam vt penſiones accipiat.nõ eſt ſilis ei qui pe
cuniã dat ad vſurã:abſit. Primo quideʒ.qm̃ pecunia

non eſi diſpoſita niſi ad emendũ. Secũdo.qm̃ agꝝ ba
bens arando accipit ex eo frumentuʒ. habens domum
vſum manſionis capit ex ea. ⁊ ideo qui locat domũ vel
agrum ſuum vſum dare videt᷑: ⁊ quodãmodo videtur
mutaꝛe cum lucro lucrum.ex pecunia repoſita nullum
vſum capit.Tercio.ager vel domus veteraſcit:pecuĩa
ðvᷣo nõ. Itez querit᷑ circa ↄtractum ↄductõis merce⸗
narij. de quo dicit lex:ꝙ eadem die reddet ei precium.
Beut᷑.xxnij.⁊ Leuit.xix.Qon moꝛabit᷑ opus meꝛcena
rij tibi apud te vſqʒ mane.i.oꝑis merces. Querit᷑ ů̊ ſi
mercenarius damnificet᷑ niſi illa nocte receꝑit merce⸗
tm. aut quia nõ habet vnde ſuſtentet᷑: aut quia totuʒ
tenet᷑ eadeʒ nocte ſoluere.i Qũquid cum reſlitutõe mer
cedis tenet᷑ etiam reſtituere damnũ qð paſſus ẽ.⁊ ille
qui ↄduxit mercenariũ:? ꝗ/ Pꝛetea quantũ tenetur re⸗
ſtituere.Qam dicit᷑.xxxiiij.ecẽi.Qui defraudat merce
dez mercenarij: ⁊ qui effundit ſanguineʒ fratres ſunt.
Et Yaco.v.dicit᷑ diuitibo.Ecce merces oꝑarioꝝ vr̃oꝝ
que fraudata eſt a vobis clamat:⁊ clamoꝛ eoꝛum in au
res dom ini ſabbaoth introiuit.¶ Rñſio.dðm ꝙ tene⸗
tur reſtituere damnuʒ 2 etiam tantum quantũ merce⸗
narius ſuſtinuit. Vnde Leui.xix.ſuꝑ illud. õ facies
calumniaʒ ⁊c̃. Augꝰ. Omĩa que ꝓhibent᷑ cõmitti ĩ ꝓ⸗
xrimũ:ad hoc vnũ refeꝛenda ſunt:non nocebis ꝓximo.
Dicẽdũ &̊ ꝙ quantũ nocuit:tantũ reſtituere debet.

Nueſtio.lj. de decimis.
Acto de legibꝰ in/

dicialibus cixca coĩcatoʒ reꝝ reſpectu
ꝓrimi.dðm eſt de legibus iudicialibo
ciꝛca diſtributiõʒ reꝝ ad honoꝛẽ dei z
ſuſtentatõeʒ ſui miſtri.Circa que erãt
leges de decimis ⁊ primicijs ⁊ oblationibo. vnde.xxyi.
Exo.dicit.DOecimas tuas ⁊ pmicias ñ tardabis offer
re.Et.xxiij.eiuſdeʒ de oblatõibo ſubdit᷑.i õ appaꝛebis
in ↄſpectu meo vacuus.Queꝛendũ ꝗ̊ primo de decimis
deinde de pꝛimicijs.tercio de oblationibo. Itez cir⸗
ca decimas. Primo querit᷑ generaliter de inſtitutione
decimaꝝ:primiciaꝝ:⁊ oblatõnũ.Scðo ſpecialit.vtꝝ
decime ſint in precepto vel ↄſilio.Tercio.an pᷣceptum
de decimis ſit moꝛale: an cerimoniale.Quaꝛto.de ꝗbo
debeat dari decima. Quinto.qñ debeat dari decima.
Sexto.quibo debeat dari decima. Septimo.qui tene⸗
antur dare decimã. ctauo.de emptione ⁊ venditione
decimarum. S

Membꝛũ primuʒ
. Irea inſtitutioneʒ decimarum ſic queri⸗
tur.vtruʒ emanauerit inſtitutio decima⸗
rum ⁊ alioꝛum a iure naturali:⁊ de tem
poꝛe inſtitutõnis. tum ad primũ obij
cit᷑ ſic. Differũt ea que ꝑtinent ad ius naturale:⁊ ius
poſitiuũ.ꝑ boc ꝙ decreta iuris poſitiui variant᷑ fm tẽ⸗
pus ⁊ locuʒ:nec ſeruanda ſunt ſꝑ ⁊ vbiq;. Decreta vᷣo
iuris naturalis nõ variant᷑: immo ſeꝛuanda ſunt ſꝑ⁊
vbiq;. Si ̊ decꝛetũ de decimis ſoluendis:⁊ eti de ob⸗
lationibo ſeruandis eſt ſemꝑ⁊ ante legẽ? in lege: ⁊ tẽ
poꝛe gratie ⁊ etiam vbiq; apud omnes: relinquitur ꝗꝙ
eoꝛum inſtitutio eſt a iure naturali./ Itez de dictamie
iuris naturalis ẽ illud ꝓuerb.iij. Honoꝛa dñm de tua
ſubſtantia: ⁊ de primicijs frugũ tuaꝝ da pauperibus.
Itez de iure naturali etiam eſt ꝙ ſuſtentandus eſt mi⸗
niſter dei de noſtra ſubſtantia.ꝙ ſeminanti ſpiꝛitualia
debeamus miniſtrare carnalia ſeu temꝑalia. ſicut di⸗
citur prima coꝛint᷑.ix.Si ergo nõ ad aliud eſt inſtitu⸗
tio decimaꝝ primiciaruʒ ⁊ oblationum:niſi de noſtra
ſuba honoꝛetur deus vel ſuſtentetur miniſtier eius ſeu
pauper proximus. Q inſtitutio hoꝛum eſt a iure natuꝛa
li. Sicut. n. dicuntur eſſe artis alicuiꝰ que oꝛdinãt᷑ ad

1.
e
ne

i
na
tem
b
s
te⸗

e
ob⸗
1
zme
etua
s⸗
lni
ela
i⸗
in/

—

LNueſtio

finem illins artis immediate: ita ⁊ dicent᷑ eẽ iuris na

turalis que oꝛdinant᷑ ad fineʒ illius. Contra. Que
ſunt iuris naturalis ſunt ſeripta in coꝛde hoĩs.ij.ro.

Oſtendũt opus legis ſcriptũ in coꝛdiboſuis teſtioniũ

reddente illis ↄſeientia ipoꝝ.qᷓuis aũt in coꝛde hbomĩs
ſcriptũ ſit: de ꝓpria ſubᷣa honoꝛandus ſit deꝰ ⁊ ſuſtẽ
tandus miſter eius.nõ tñ ſcꝛiptũ ẽ de quota ꝑte:vt nec
prima vel decima.ſicut nec de ſecũda vel tercia. Si
g inſtitutio de decimis determĩat aliquotã ꝑtẽ: nõ eſt
le iure naturali. Itez querit᷑ de temꝑe inſtitutionis
decimaꝝ ⁊ pꝛimiciaꝝ.i Qam dicit Hugo de ſan.victo.
cime erant inſtitute in remediũ oꝛiginalis peti:vt
medicina moꝛbi. Si ̊ qcito incipit moꝛbo nccia ẽ in⸗
ſtitutio medicine.ᷣ ſiatim poſt peccatuʒ ade inualuit
moꝛbo oꝛiginalis peccati.̊ ſtatim debuer̃t inſtitui de⸗
cime.l Cont᷑. Primicie inſtitute ſunt vel ceperunt ab
abel. ſicut pʒ gen.iiij. decime vo nõ ceperũt niſi a tem⸗
poꝛe abrahe.ſic pʒ ex geñ.xiiij.poſt victoꝛiã regũ.q̊ nõ
a principio inſtituta ẽ decima.4¶ Itez querit᷑quare ñ
a principio inſtituta eſt decima ſicut pᷣmicie.4! Itez pᷣ
micie inſtitute ſunt ante diluuiũ in abel. decime vᷣo pꝰ
diluuiũ in abrabam. Iteez querit᷑ de oblatõibo. ¶Qaz
oblatio ᷣm ꝙ diſtinguit᷑ a pꝛimicia ⁊ decima: inſtituta
legit᷑ a Cayn.de quo ðꝛ geñ.iiij· ꝙ obtulit de frugibus
terre munera dño.⁊ iteꝝ in Noe. de quo legit᷑ gn.viij.

De pecoꝛibo? volucribo mũdis obtulit holocauſtũ do⸗

mino. Itez in Melchiſedech geñ. xiiij· Melchiſedech

rex ſaleʒ obtulit paneʒ ⁊ vinum. Erat.n.ſacerdos dei

ſummi. Querit᷑ vnde varietas iſia oblationũ in lege
nature. 4 Iteʒ querit᷑ quare in canone miſſe petimus
oblationeʒ noſtrã acceptam fieri ſicut oblatiõeʒ abel ⁊
abraham ⁊ melchiſedech:⁊ nõ ipſius patriaꝛche Ioe
de quo legit᷑.viij.geñ.ꝙ obtulit holocauſtũ ſuꝑ altare.
Odoꝛatuſq; eſt dminꝰ odoꝛem ſuauitatis. Rñſio.
Ad primũ ddm. ꝙ decretũ de decimis intelligi poteſt
duobo modis.ſᷣm determinatõʒ:⁊ ſᷣm indetermiatõʒ.
Fm determinatõʒ in taxatõne talis ꝑtis ſoluende deo:
ſic accipit᷑ in ratione ꝓpria ſm indetermĩatõz in ſo⸗
lutione alicuiꝰ ꝑtis ſube ſoluende deo vel eius miſtro.
ſic accipit᷑ in rõne vli. SDicendũ ̊ ꝙ ſᷣm primũ mo⸗
dũ ſᷣm quid:⁊ non ſimptlt inſtitutio decimaꝝ eſt a iuꝛe
naturali. Scðo mõ ſimplx eſt a iure naturali.ã ius
naturale dictat.ſicut ondebatur 3 honoꝛãdus ſit deꝰ

e Apri ſubſtantia: ⁊ dentur tꝑalia miſtranti ſpũa⸗
lia.

ðdᷣo talis pars hoc nõ dictat ſimpłr ̊ ſm quid:
vt cum adiuuat᷑ ratione vel arte vel gratia ſeu inſpiꝛa⸗
tione.tũc.n.quodãmodo inclinat᷑ natura ad ſolutionẽ
talis ꝑtis.¶¶ ¶ 2õ ̊ ꝙ cũ ſimpłr ꝑ dictamen iuris natu
ralis teneret᷑ homo ꝙ honoꝛandus eẽt deus de pꝛopꝛia
ſuba ꝙ ipᷣm in ſolutone decime honoꝛaret: inſtinctum
quendã habuit er arte.naʒ cũ ſciret deũ honoꝛandũ vt
principiũ ⁊ actoꝛẽ bonoꝝ ⁊ ↄſummatoꝛẽ ⁊ finẽ bonoꝝ
in ſolutione primicie pteſtabat᷑ ipᷣm eſſe bonoꝝ priĩci⸗
piũ ⁊ actoꝛẽ.Ex arte vᷣo noticie numeroꝝ inſtinctũ ha⸗

buit vt offerꝛet decimã ad ꝓteſtandũ ipᷣm deũ ↄſumma

toꝛ? ⁊ fineʒ bonoꝝ. Qam ab vnitate numeris cooꝛdi⸗

natis primus limes ⁊ curſus ałs terminꝰ? numero ẽ

nariuanumer replicatõʒ vnitatis ceteroꝛum
Zmerekddf ſum ſoꝛn nẽte
Iſido. ſuꝑ illud exo.xxij.Decimas ⁊ pꝛimicias tuas ñ
tardabis offerre.dicit ꝑ primicias frugũ vel pmogeni
toꝝ:pꝛincipia bonoꝝ opeꝝ oñdunt᷑. In decimis vo de⸗
narius pfectõʒ ſigt: qꝛ vſq; ad im numer?creſe cit. iõq;
ſicut in pmicijs principia voluntatũ: ita ĩ decimis cõ⸗
ſummatões noſtroꝝ opeꝝ ad ceũ referre p̃cipimur. a
quo ⁊ boni oꝑis initiũ? ꝑfectõnis dona?᷑ effecty. Iem
quendã inſtinctũ habuit ex rõne.Qam cũ oferret ratõ
que vlr erant ncẽc̃ia ſuſtentatõni vite hũane.inueĩebat
ym exigentiã nature octo ꝑtes nccias ſuſtentatõi p⸗
ſone ⁊ ſue familie. Qaʒ ᷣm decurſum nature coĩt᷑ tũc

ꝛmnant᷑ numeri ↄſequẽtes. ElInde

ah.

viuere poterant hoĩes vſq; ad quartã generatõzʒ. Qua
tuoꝛ aut generatões adminꝰ ponũt octo ꝑſonas: preʒ
⁊ matreʒ:filiũ ⁊ filiam: nepoteʒ ⁊ neptem: ꝓnepoteʒ ⁊
ꝓnepteʒ. Octo ꝗ̊ ꝑtes iudicauit necitas ſuſtentatõnis
ꝓprie ⁊ familie.i Ionam ðvᷣo ꝑteʒ nccio iudicauit retie⸗
re ꝓ ſemente ⁊ recolitõne.De decima po que ſupercre
ſcebat iudicaꝛe debuit honoꝛandũ teũ.¶! Iteʒ quendã
inſtinctũ habuit ex inſpiratõne facta ſeu reuelatiõe fa⸗
cta ade:cũ fuit raptus in extaſi ad curiã angeloꝝ. ex q̃
notum fuit hom creaturã angelicã noueʒ oꝛdinib di⸗
ſtinctam:⁊ ipſum bomine in decimo oꝛdine ratonalis
creature condituʒ. Si hbomo in ſuba qua honoꝛabat
ceũ debuit ꝓteſtari Reaeſue oↄditõnis ad laudẽ 2 glo
riam conditoꝛis: cõueniebat offerꝛe decimã 2 nõ ꝑtem
aliam. iuxta ꝑabolã de dragma decima Luc.xv.. Ad
illud g q primo obijcit᷑. ꝙ decretuz de decimis ſemꝑ ẽ
ſeruandũ. Diſtinguendũ eſt.qꝛ ſeruandũ põt dicere vł
cebitũ ſeruari vel dignũ ſeruari. Si ſeruanduʒ dicat
debitũ ſeruari.dico ꝙ non ſemꝑ erit ſeruandũ: qꝛ ñ oĩ
tꝑe fuit preceptum Fᷣuari. nec etiã omni tẽꝑe ſeruabat᷑
vt añ tꝑa abrabe.Si vᷣo ſuandũ dicat dignũ ſeruari.
oↄcedendũ ꝙ omni tꝑe ſuandũ eſt.nõ tñ ſub tali aliqͥta
vel tali ſimpłr ⁊ in rõne determĩata ẽ iuris naturalis:
ſicut pʒ er dictis.il Siłr ad illud qð ſcdᷣo obijcit patʒ
rñſio.Qam m indeterminatioʒ decretũ de decimis ẽ
ſcriptum in coꝛde homĩs.ſᷣm vo determinatõʒ ñẽ ſcri⸗
ptum in coꝛde homĩs ſimpłr:ſ̊ tm̃ ſᷣm quid. Ad ſecũ
dum do qð querit᷑ de tem ꝑe inſtitutõnis.dðm ꝙ; cum
ſine fide ſaluatoꝛis implicita vel explicita nulli homĩ
poſt peccatum potuerit eſſe ſalus.vt dicũt beaug?. 1 b.
petrus act.iiij. Per ſucceſſum temꝑis demõſtra bat᷑ ꝑ⸗
ſona ſaluatoꝛis. Primo in natura teitatis ſeu ſubſtã⸗
tia conditoꝛis ꝓpter qð honoꝛari debuit pᷣmicijs 2 pri
mogenitis gregis ab abel. vt ſignificaret ꝙ ille g erat
principium conditionis ⁊ primogenitus filius dei eẽt
principium repꝑationis. Scðᷣo. ꝑſona ſaluatoꝛis reue
labatur in natura creata: in qua aſſumeꝛet officiũ me
diatoꝛis ⁊ oblationeʒ offerret ⁊ ſacrificium placatõis
ꝓ bomibus ad deum. ꝓpter qð honoꝛari debuit in ob⸗
latione 2 ſacrificijs. Lercio.quia neſciebat᷑ adbuc ĩ q̃
natuꝛa.vtꝝ angelica vel humana facta eſt reuelatio.qꝙ;
in humana natura in qua expleret officium redempto
ris honoꝛari debuit in decima: in qua deſignat᷑ huma
na natura Luc.xix. Quia q̊ a principio facta eſt abel
reuelatio ꝑſone ſaluatoꝛis vt conditoꝛis in ſubſtantia
deitatis.ido inſtituta eſt pᷣmicia. Quia vᷣo Noe facta
eſt reuelatio indetermĩate in natura creata vt media⸗
toꝛis.ideo in ipſo legit᷑ inſtitutõ oblatõis accepte deo.
NQuia vᷣo abrahe primo determinatio 2 demonſtratio
ꝑſone ſaluatoꝛis in natura hũana cũ dictum ẽ ei geñ.
xxvj. In ſemine tuo bñdicent᷑ omẽs gentes.in abrahã
inſtituta eſt decima.Et per h̊ pʒ rñſio ad primũ:⁊ etiã
ad ſecundũ quare.ſ.nõ a pꝛincipio inſtituta ẽ decima.
NMam ſicut dicit Hugo de ſan.vic.in li.de ſacramẽtis.

Opoꝛtuit vt ſᷣm ſucceſſum tempoꝝ ſpũaliũ ſigna gra⸗ . r *.

tiaꝝ magis euidentia ad eam declarandaʒ foꝛmarent
vt cñ affectu ſalutis creſceret cognitio veritatis.¶.Ad
tercium vo d oblatione dᷣm. ꝙ oblatio duplici de cã
inſtituta eſt. Una in ꝓteſtatõʒ beneficij ↄditoꝛis. Alia
in ꝓteſtatõʒ bñficij ſaluatoꝛis. Ex prima cauſa Cayn·
intelligens omẽs fructus eſſe bñficia ↄditoꝛis.obtulit
de frugibo munera dño Geñ.iiij.ᷣ gꝗa ex cupiditate me
lioꝛa ſibi retinuit.ſicut pʒ ꝑ aliam litterã. Deum ñ ſic
decuit honoꝛauit.⁊ ideo dicit ſcriptura.ꝙ deꝰ ad mu⸗
nera eius non reſpexit.Ex ſecũda vᷣo cauſa Noe a deo
inſpiratus ⁊ Melchiſedech obtulerũt.ſ̊ Moe ſacrifi⸗
cium aĩalium in ſignum ſacrificij ſemel fiendi per xp̃ʒ.
Aldelchiſedech vðᷣo panem ⁊? vinum in ſignum ſacrificij
coꝛꝑis ⁊ ſanguinis dñi continuãdi ⁊ iterandi vſq; ad
iudicium qᷓdiu indigeret homo ſuſtentatõne que ẽ per

—————

— —

paneʒ 2 vinũ.ij Ad vltimũ dðm.q in canone miſſe il⸗

los tres ſpecialit᷑ noĩiamꝰ.abel. abrabam. Melchiſe⸗
vech.quia in oblatione iſioꝝ expreſſa eſi ꝑſona ſalna⸗
toꝛis.vt ↄditoꝛ in primicijs abel.vt mediatoꝛ in ſacri/
ſicio melchiſedech ſacerdotis.vt redemptoꝛ in decima
abrahe. Noe aũt patriarche ſacrificiuz omittimus ⁊
melchiſedech recitamꝰ:qꝛ noe obtulit ſacrificiũ peco⸗
ris:ᷣm ritum legis veteris. Melchiſedech ſacrificiuʒ
vini ⁊ panis ſᷣm ritum noue legis.in qua tradendum
erat ſacramentũ dñici coꝛꝑis ⁊ ſanguis.

Membꝛũ ſecũdnʒ

Einde querit᷑.vtꝝ decime ſint in p̃cepto

vel in ↄſilio.⁊ ꝙ ſint in ↄſilio videt᷑.quia
Beñ.xiiij.legit.ꝙ abrahã dedit decimas
melchiſedech.nuqᷓ; tñ legit᷑ ſibi fuiſſe pᷣ⸗
ceptum.i¶ Itez Geñ.xxviij.dicit᷑ de iaeob. Notum vo

nit dicens. Si fuerit dñs mecuʒ ⁊c.⁊ ſequit᷑.cũctoꝝ q̃

vederis mihi decimas offerã nibi.Cũ igit᷑ votuʒ nõ ſit
t his que ſunt in pᷣcepto:p̊ ſolũ de his q̃ ſunt in ↄſilio
ꝓrie. ſoluno tecimaꝝ ẽ in ↄſilio.¶ Iteʒ nõẽ rõ q̃re
dicant᷑ eẽ in precepto niſi quia ſeminãtibo ſpũalia de⸗
bet᷑ merces ſeu ſuſtentatio tgalis ᷣm illud Lu.x. Di⸗
gnus eſt oꝑariꝰ mercede ſua. ⁊.j.coꝝ.ix. Si nos vo⸗
bis ſpũalia ſeminamꝰ:nõ magnũ ẽ veſtra carnalia me
tamus.Et ſuꝑ.lxxx.pᷣs.ðᷣ. Sumite pſal.⁊ date tympa
nũ. Glo. exponit ſic.Sumite ſpũalia ⁊ date temꝑalia
ſeu carnalia.ſᷣ̊ conſiat ꝙ hec rõ nõ determinat hãc ali⸗
quotã.ſ.decimã.& videt᷑ ꝙ dare decimã nõ ſit in prece
pto:lʒ dare aliꝗd ſcʒ ſuſtentatiõʒ tꝑalezʒ miſtro dei ſit ĩ
pᷣcepto. Cont᷑.Leuit᷑.vlt.dat᷑ pᷣceptũ de decimis vbi
dicit. Oẽs decime terre ſeu te frugibo ſeu de pomis ar
boꝝ dñi ſunt.⁊ infra loquẽs de pecoꝛibo dicit.quicꝗd
decimũ venerit ſanctificabit᷑ dño.¶ Item dicik Mũe.
xviij. Nlijs leui dedi omẽs decimas iſraelis in poſſeſſi
onẽ ꝓ miĩſterio quo Fuiũt mihi ĩ tabernaculo federis.
4¶ Itez Malach.iij. Inferte omẽʒ decimã in hoꝛeum
meuz. 4 Itez Math. xxiij. dicens. Ve vobis ſcribe
phariſei hypocrite ꝗ decimatis mentã ⁊c̃.2⁊ ſequit᷑.hec
opoꝛtuit facere:⁊ illa non omittere.ſuꝑ quo dicit glo.
Pꝛecepit dñs oĩm reꝝ decimas offerri ꝓt᷑ alimoniaʒ

lacerdotũ.¶ Iteʒ exo.xxiij.Decimas ⁊ primicias nõ

tardabis offerre.dicit augꝰ. Si tardius dare peccatũ
eſt:quãtomagis peccatũ eſi ñ dediſſe.igit᷑ tuʒ er auẽte
legis: tum ex auẽte ꝓpbetaꝝ: tum ex auẽte euangelij:
tum ex anẽte ſanctoꝝ videt᷑ eſſe in pcepto ſolutio deci⸗
maꝝ.In iure aũt canonico in multis locis expreſſius
hoc habet᷑.i] IToꝛte dicet aligꝗs. ꝙ in veteri lege erat h iĩ

precepto:ſ̊ in noua lege nõ eſt in pᷣcepto qdtum ad iſtã
aliquotã.Sʒ ↄ.Rõ hꝰ precepti ĩ veteri lege erat ꝓpter

ſuſtentatõʒ miſtroꝝ dño ſeruientiuʒ. ſicut dicũt pᷣdicte
auẽtes Qume.xviij. Malach.iij. Cũ igit᷑ in noua le⸗
ge maxie nũc tꝑis multiplicẽt᷑ miſtri eccie.̊ nũc multo
magis danda eſt eis aliqͥta eqᷓlis vel etiã maioꝛ.4 Pre
terea. MMath.v. Miſi abundauerit iuſticia vr̃a pluſqᷓ
ſcribaꝝ ⁊ phariſeoꝝ nõ intrabitis in regnum celoꝝ.⁊
iteꝝ luc.rviij. Decimas do oĩm que poſſideo:dicit pha
riſeus.ᷓ ad hoc vel ad ampliꝰtenẽt᷑ rpiani ſi volunt in
regnũ celoꝝ intrare. Rnſio. Cuʒ diſtinguãt᷑ tꝑa añ
legeʒ. in lege poſt legeʒ. in gra euangelij. Dicendum ꝙ
Fm indetermiatõʒ vt ſcʒ aliqͥta ꝑs ſube daret᷑ ad ſuſſẽ
tationeʒ mĩſtroꝝ dei ſemꝑ fuit in pᷣcepto ⁊ de iure na⸗
ture.vt dictũ ẽ Geñ.xlvij. Sacerdotibo egipti cibaria
ex hoꝝeis publicis pꝛebebant᷑. Scᷣm determĩationeʒ
ðᷣo talis ꝑtis.ſ.decime ante legeʒ fuit in ↄſilio. In lege
ðo fuit in pᷣcepto ſimpłr Exo.xxiij.⁊ ¶u. xviij. In tpe
do gratie facte ſunt in precepto.cũ nccĩtas eſt vt petãt᷑
a miniſtꝛis.vel etiaʒ ſi nõ petunt᷑ dum tñ ſit cõſuetudo
regionis. VUnde decretalis Alexã.ex te deci.⁊ primi.
ADandamus quatenus parochianos veſtros moneꝛe

9

4.K)

lle⸗ Roonas ſneri⸗ ſub ercoĩcati 9 vilricron cõ
e ,ꝓuetibo molendinoꝝ piſ carioꝝ ſeno2 la
na eccleſijs quibo debent᷑ cum inkegattate ꝑſoluãt. Itẽ
ccretalis Innoc.iij.ↄcilij laterañ. Ille quippe decime
nccio ſunt ſoluende ꝗᷓ debent᷑ er lege diuina vel ↄſuetu⸗
dine apꝛobata.qð.j.plenius determiabit᷑.

Membrũ terciũ

Onſequent querit᷑. vtꝝ preceptũ de deci
mis ſit moꝛale: aut cerimoniale. ꝓbatuꝛ
2 cerimoniale.qꝛ nõ eſt ſcriptũ in corde
oĩis. nõ eniʒ eſt ſcriptũ in coꝛde bomĩs:
ꝙ debeat dare decimã vel vndecimaʒ. 7 ſic de alijs ali⸗
quotis.ᷣ precepta moꝛalia ſcripta ſunt in coꝛde hoĩs:
vt dicit augꝰ.q̊ preceptũ de decimis nõ eſt moꝛale. g ẽ
cerimoniale.4 Iteʒ preceptũ de ſabbato eſt cerimoni⸗
ale eo ꝙ ꝑ illud ſigniſicabat᷑ ſabbatũ.hoc eſt quies pe
ctoꝛis ſeu mẽtis.Silr preceptũ de circũciſione fuit ce⸗
rimoniale:eo ꝙ ꝑ illud ſigniſicabat᷑ circũciſio coꝛdis.
eadeʒ ratione preceptũ de decimis ẽ cerimoniale: qꝛ
ignificat ꝙ ↄſummatio bonoꝝ opeꝝ danda eſt deo:ſi⸗
cut dicit glo. Aſido. S.ex. xxij.vt dictũ eſt S.4. Itez pᷣce
ptũ fuit iudeis dare tecimas ⁊ pᷣmicias leuitis.vt ſcz
eſſet cibus in domo dñi.Ergo cũ preceptũ ð primicijs
ſit cerimoniale: qꝛ iam nõ mmanet. lr 2 preceptũ de de⸗

cimis eſt cerimoniale. 4 Item dicit b. Jacobo act. xv.

Viſum eſt ſpũiſancto ⁊ nobis: nihil vltra imponẽ vo⸗
bis oneris ꝙ; hec nccia.vt abſtineatis vos ab immola
ticijs ſimulachꝛoꝝ ⁊ ſanguine ⁊ ſuffocato ⁊ foꝛnicati⸗
one.ſᷣ̊ dare decimas oneroſuʒ eſt.̊ nõ eſt preceptũ cre
dentibo degentibo. ̊ ſᷣm hoc:mõ nõ tenẽt᷑ laici dare de
cimas.ergo preceptum de decimis non fuit morale.
Contra.Auguſti.Decime ſunt tributa aĩaꝝ egen⸗
tium .ꝙ ſi decimam dederis:non ſolũ abundantiã fru⸗
ctuũ recipies: ſed coꝛpoꝛis ſanitatẽ. Si g̊ decime ſunt
tributa: ad illas tenent᷑ boĩes. ſm illud Mathᷣ.xxij.
KReddite que ſunt ceſaris ceſari:⁊ que ſunt di tro.Et
ad roma.xiij. Cui tributum:tributuʒ ⁊c̃. Sed nõ tene
mur nũc ad cerimonialia.ꝗᷓ preceptuʒ de decimis ñ eſt
cerimoniale.¶ Itez que ſunt de lege nature non ſunt
ceꝛimonialia. Sed oblatio decimaꝝ videt᷑ de lege natu
re.quod videtur ꝑ boc ꝙ in temꝑe legis nature obtu⸗
lit abrabam decimas iacob. nec videtur aliquid di⸗
ctaſſe eis niſi natura. non ſunt cerimonialia.¶. Pre
terea de iure nature eſt: vt faciat homo id quod oꝛdi⸗
natur ad ſaluteʒ anime.Decime vᷣo oꝛdinant᷑ ad ſalu-
tem anime:vt patet in predicta auẽte aug.jᷓ ſunt de iu
re naturali decime. non eſt preceptũ de decimis ceri⸗
moniale. Iteʒ augꝰ.Qui ſibi ant premiũ comꝑare:
aut peccatoꝝ deſiderat indulgentiaʒ ꝓmereri:reddat
ecimaʒ.⁊ de nouem partiw pauperiba faciat elemoſi
nam. decime ſunt ad ſaluteʒ anime.2 inde vt prius.
4l Item Auguſti. Nolumus cum æo partiri decimas
⁊ ideo totum tollit᷑. Ex quo etiam videt᷑ ſolutio de⸗
cimax ſit moꝛale ⁊ non cerimoniale. Rñſio.Prece
ptum de decimis eſt preceptum iudiciale.vnde non eſi
dicendum moꝛale.quia ſᷣm ſuam deteꝛminatõʒ non eſi
ſcriptum in coꝛde hoĩs:nec cerimoniale.quia nõẽ da⸗
tum principaliter in figuram ſignificatõis:ſed iudici⸗
ale.quia datum principaliter ſm rationem equitatis
mutue diſtributõis.vt ſit equalitas dati ⁊ accepti int
ſeminanteʒ ſpiritualis: ⁊ danteʒ tempoꝛalia. m quod
poſſibile eſt.i Zam ĩ carnalibus.i.ĩ temꝑalibus neceſ⸗
ſaria fuit determĩatio:quia illa paꝛtibilia ſunt.in ſpi⸗
ritualibus vᷣo fuit impoſſibile.ij Lam ſpiritualia tota⸗
liter erogantur abſqʒ diminutione ſubſtantie donato⸗
ris.. Ad primo ergo obiectum dicendũ eſt.ꝙ prece⸗
ptum de decimis q;tum ad ſubſtantiã ſuã ſcriptũ eſt in
coꝛde hoĩs.Cuilibʒ.n. dicit ↄſcientia ꝙ dãda ſunt tem
poꝛalia eis qui miniſtrant ſpũalia.ſed non eſi ſcriptũ

, ) .
SI alEn 4 eνατοe 1 a mio al

—— Sdoeoe — —

S=

e

e
6:
li
8:
f

4

8

— — —

2

6

ELLLuneſtio

quota ꝑs ſit danda.ſ̊ dñs taxauit decimã mlłtis ð cau⸗
ſis ſiẽ dictũ eſt .¶l. Ad ſecũdũ vo obiectũ dicimꝰ.q nõ
eſt ſiłe de decimis ⁊ ſabbato ⁊ circuciſione caꝛnali.⁊ ẽ
vuplex diſſimilitudo. Prima eſt. qꝛ nec ſabbatum:nec
circũciſio carnalis inſtituta pꝛincipalr ꝓpter ſabbatũ
pectoꝛis ⁊ circũciſionẽ coꝛdis: immo principalr ꝓpteꝛ
allegoꝛicã intelligentiã. p̃ceptum.n.de ſabbato datũ ẽ
ad ſignificandũ eternitatis ſabbatũ dandũ ꝑ xpᷣm. vñ
cum venit ſabbatum eternitatis dandũ ꝑ xpᷣm. debuit

Sabbatũ ðᷣo eternitatis tũc venit:qñ xpᷣs captiuã du⸗
rxit captiuitateʒ. Unde extunc debuit ceſſare litteralis
obßuantia ſabbati. Similit circũciſio carnalis preci⸗
pue ſignificat generaleʒ circũciſioneʒ: que ẽ a culpa 2
a coꝛꝛuptione carnis.⁊ hec circũciſio erit in reſurrecti
one. Oñ do venit hec circũciſio debuit ceſſare circũci⸗
ſio carnalis.pᷣ venit qñ xpᷣs ſurrexit.gᷓ extũc debuit cel⸗
ſare carnalis circũciſio.nõ eſt gꝗ̊ verũ ꝙ ꝓpter moꝛaleʒ
ſignificatõʒ fuerit preceptũ de ciꝛcũciſione vel ſabbato
cerimoniale:h̊ ꝓpter allegoꝛiam. preceptũ aũt de deci⸗
mis nõ hʒ niſi moꝛaleʒ ſignificatiõʒ. ⁊ ꝓpter h̊ ñ ẽ ſile.
Alia cauſa diſſiłitudinis ẽ.ꝙ ipᷣa lr̃alis obbuãtia ſab
bati vel circũciſionis caꝛnalis nõ eſt moꝛalis de ſe:ſed
ipſa litteralis intelligẽtia vel obpᷣuãtia pᷣcepti de deci⸗
mis eſt moꝛalis. Ad terciũ dõm.qꝙ preceptũ de pri⸗
micijs moꝛale fuit:nec ceſſauit h manet ampliatũ.pᷣmi
cie eniʒ paruũ ꝗd erant. nec erat determinatũ quantũ
dDaret᷑ ꝓ pᷣmicijs: ſ̊ ꝓ libito ſuo dabat quis inter.xl.⁊
lx.ꝑteʒ. Loco aũt primiciaꝝ ſubieꝛũt quotidiane obla
tiones.⁊ pᷣcipue oblatõnes que fiũt in tribo magnis fe
ſtiuitatibo.ſ.paſcha penthecoſte ⁊ natiuitate dni.2õ
dicit᷑ ꝗ̊ ceſſare preceptũ de primicijs cũ loco illiꝰ ſub⸗
ierit maius.. Ad quartũ ſiłr dõm.ꝙ dare decimas ñ
eli oneroſuʒ in ſe:lz oneroſum ſit ꝑuerſis 2 incredulis
Ncgelibo at qui credũt deuʒ eſſe veracẽ:facile ẽ 2 leneꝰ
ſoluere decimas. dicit.n.ꝑ malach. phetã.ij. Inferte
omẽʒ decimã in hoꝛꝛeũ meũ vt ſit cibus in domo mea:
2 pꝓbate me ſuꝑ boc dicit dñs. Sinõ aperuero vobis
catharactas celi vt effundã bñdictioneʒ vſqʒ ad abun⸗
dantiaʒ. 2 increpabo ꝓ vobis deuoꝛantẽ: que ñ coꝛũ⸗
pet fructus domus velt iſſio facit ꝙ loluẽ de⸗
cimas nõ ſit oneroſuʒ fidelibo.õ reddẽtibo aũt pro⸗
mittit celũ ferreũ ⁊ terrã eneam. Soluendũ eſt ̊ꝑ in⸗
teremptioneʒz. S

Nlembrũ quaꝛtũ

Verit᷑ poſtea de quibo debeat dari deci⸗
ma.Et querunt᷑ circa hec tria principa⸗
liter. Primo.vtꝝ de turpit᷑ acꝗſitis de⸗
beat dari decima. Secundo.vtꝝ decime
ꝑlſonales ſint in precepto. Tercio.vtꝝ decime predia
les de minutis ſint in precepto.

Articulus pꝛimꝰ

Kimo igit᷑ querit᷑.vtꝝ de turpit᷑ acquiſitis
vt de meretricio ⁊ fenoꝛe ſeu rapina debeat
dari decima. e nõ videt᷑.naʒ dicit᷑ ꝓueꝛb.
rxxj. Hoſtie impioꝝ abomĩabiles que offerũt᷑ ex ſcelẽ.
ſuꝑ queʒ locum dicit b. Grego. Quicqd ĩ ti ſacrificio
ex ſcelere offert᷑: omnipotẽtis dei nõ placat iꝛacundiaʒ
56; irritat. 4 Itez Grego. ſcriptũ eſt. Honoꝛa deum de
tuis iuſtis laboꝛibo.qdð foꝛſan ſumptũ eſt de ꝓuerb.iij.
NQui ̊ male aceipit vt q̃i bñ prebeat.ↄſtat ſine dubio
dnm nõ honoꝛat.Si ꝙᷓ tam meretrix qᷓ; vſurariꝰma⸗
le accipit:̊ de illo nõ poõt deuʒ honoꝛare.ꝗ̊ nec decimã
dare. ¶¶ Itez ecci. xxxiiij. Qui offert ſacriſiciũ de ſuba
pauꝑis:qi qui victimat filium in ↄſpectu patꝛisſupeꝛ
queʒ locũ dicit Grego. ex hoc facile ↄgnoſcit᷑ quantus
apud cũ doloꝛ exaſ ꝑatur:q ei ſacrificiũ ex rapina tri
buit᷑. Iteʒ ecci · xxxiiij. Ymmolantis ex iniquo obla⸗

—

ceſſare litteralis obuantia ſicut diẽ augꝰ.ð Fauſtuʒ. . S

tio eſt maculata. 4 Itez in eodeʒ. Dona iniquoꝝ ñ p⸗

bat altiſſimꝰ:nec reſpicit in oblatõibo iniquoꝝ.4! Itez
Brego. Syngagrio epo. Qon eſt putanda elemoſina
ſi pauꝑibus diſpenſet᷑ qð ex illicitis rebo acquirit᷑. Si

nec dari decima.

ger illicitis rebus acquirit᷑:⁊ nõ põt fieꝛi elemoſina.S
Cont᷑.dicit hũana lex.q turpit fa⸗

cit meretrix:quia eſt meretrix. non tñ turpit accipit.S
mer cedeʒ meretricij iuſte poſſidet.ſᷣ de iuſte poſſeſſo pᷣt
iuſta fieri tributio.& dari decima. ¶. Itez ſicut dicit
aug'. ad aurelianũ. Delictũ nõ debet immunitatẽ tri⸗

buere.⁊ coĩs animi ↄceptio eſt ꝙ nõ debeat eẽ ↄditiõis

melioꝛis aliꝗs in eo ꝙ deterioꝛ eſt: nec ↄmodũ ↄſeqꝗ vñ

penam meret᷑.Si ꝗ̊ vſurarius ⁊ meretrix tenent᷑ de in
ſto negocio decim tribuere ⁊ etiam de predialibus.g

Apter delictũ meretricij vel vſure non abſoluent᷑ a deci
ma. Si vo dicat᷑ ꝙ a feneratoꝛibo ⁊ raptoꝛibo nõ dʒ
accipi decima niſi de iuſte poſſeſſis.obijcit᷑. Eſto ꝙ ali
quis vſurarius qui nihil hʒ niſi de vſuꝛa agrũ ſemiet.

aut tenet᷑ ad decimã de fructibo illius agri: aut nõ. Si

dicat᷑ ꝙ tenet᷑ in ↄtrariũ eſt illud qð ei ex fructibo acq
ſitum eſt ex vſuꝛa. ⁊ ita totum funebꝛe ⁊ moꝛticinuʒ ẽ.
nee de illo poterit dari decima. Si do dicat᷑ ꝙ nõ po

teſt dari.̊ᷓ nec de poſſeſſionibo nec territoꝛijs quas co
lunt iudei dabunt decimas:a lucrũ ex ſua impietate 2
peccato repoꝛtant. KRñſio.dm vel diſtinguẽduz.q;
decimaꝝ alie ſunt prediales: alie ꝑſonales. Si perſo⸗
nales diſtinguendu eſt. Quia aut eſt tranſlatũ dñium

pecunie decimande in accipientẽ: ⁊ non ↄpetit repeti⸗

tio:vt in meretrice aut hiſtrione.aut nõ eſt tranſlatuʒ

vt in fure ſymoniaco raptoꝛe ⁊ vſuraꝛio.Si vo non eſt

dñium tranſlatum:nõ tenet᷑ dare nec eccĩa reciꝑe põt.

vñ ßin hoc dicit᷑ ecci.xxxv.poſtq dixit. Sanctifica de⸗

cimas tuas.ſubiunxit.oli offerre munera praua: ñ

enim ſuſcipiet illa deus. Si vo tranſfert᷑ dñiuʒ: tenet᷑

dare:ſ̊ eccia nõ debet reciꝑe q;diu ꝑſona illa eſt in ſce⸗
lere ne videat᷑ eius aprobare delictũ.hinc dicit᷑ deut.
xxiij.Qon offeres mercedeʒ ꝓſtibuli nec pᷣciuʒ canis.
7 canis põt dici hiſtrio. Si vᷣo penitentiam accipiat
deſerat prauam vitaʒ: poterit eccĩa ⁊ ab hiſtrione ⁊ a
meretrice pᷣteritas decimas reciꝑe.Quia ſicut dic̃ be⸗
atus Grego.ſuꝑ illud Job.xxviij. Ferrum de terra co
litur ⁊c.nõ debet deſpici quis ſeꝑans ſe ab accuſatiõe

terrena in eo qð fuit.quia iam incipit eẽ qð non fuit.

Si vo ſunt cime prediales:indiſtincte quilibet pec⸗

catoꝛ ⁊ iudeꝰ ⁊ inuaſoꝛ tenet᷑ decimas dare:⁊ eccia li⸗

cite põt reciꝑe. Et rõ eſt. quia ille non dant᷑ intuitu ꝑ⸗

ſone:ſᷣ q̃i ex cẽſu debito predioꝝ.ñ decretal Alex.
iij. er de deci.⁊ primi. Se terris quas iudei colũt rñ⸗
emus.vt eos ad decimas ſoluẽdas vel poſſeſſioni pe⸗
nitus renũciandos om̃i diſtrictõe compellas: ne foꝛte

illa eccia iure ſuo valeat defraudari.4 VUnde ad illud

qð obijcit de agro ſeminato de vſura.qᷓ;uis quidã dixe

runt ꝙ eccia non debet d talibo decimas reciꝑe.quia
ſicut qui ſeminat in bñdictione de bñdictiõe metet:ita
qui ſeminat in maledictõibo maledictõʒ metet.tñ dðʒ
eſt. ꝙ ⁊ ipſe vſurarius tenet᷑ dare:⁊ eccleſia licite pᷣt re⸗
ciꝑe.quia ipſe ꝓuentus fructuũ non ꝓuenit ex actõne
vſurarij ſ̊ ex diuina largitate: 2 oꝑe quo multiplicat᷑
ſemen. Preterea hoc eſi debitum ratione predij: non
ratione pꝑſone.

Articulꝰ ſecũdus

Einde querit᷑.vtꝝ decime ꝑſonales ſint in
precepto. O non videt᷑. nam in lege dni ñ
vident᷑ precipi niſi decime prediales ſiue de
armentis. Leui. vlt. Omẽs decime terre ſiue de frugi⸗
bus ſeu de pomis arboꝝ dñi ſunt.⁊ iteꝝ. Oim deciaꝝ
ouis ⁊ bouis ⁊ capre que ſub paſtoꝛis virga tranſeũt.
quicꝗd decimũ venerit ſacriſicabit᷑ dño.¶ Itez dic de⸗

cretalis Inno.iij. cõcilij lateraneñ. Ylle decime necio

. 1 6 ⁴)
. = z. etleg⸗e 2 2
Sen 2 3

r ITrn ſler .

vdiales. Iteʒ ſi ↄſuetudo ñ ẽ:⁊ indigeret miſter.ſ.ſacer

7

ſunt ſoluende:que debẽt᷑ er lege diuina:vel loci ↄſuetu
dine approbata. Si g er lege diuina nõ precipiũt᷑ deci

me ꝑſonales:nec etia in locis aliquibo niſi raro.ſ.vbi

eſt ↄſuetudo.̊nõ tenet᷑ ꝗs ad decimas ꝑſonalẽs. Ytẽ
vis ↄſuetudinis tanta eſt:vt nõ videat 'm Snno.a cul
pa liberare nõ ſoluẽtes decimas etiã p̃diales.ꝙᷓ multo
magis nõ ſoluẽtes decimas ꝑſonales. Cont᷑. Geñ.
xiiij · Abrahaʒ de his que iuſie acquiſierat in beilo ve⸗
dit decimas Melchiſedech de oĩbo. Si & exẽplo abra⸗
he in quo primo inſtitutio facta eſt de ſolutõe dvecima⸗
rũ ſoluende ſunt decime.ꝗᷓ ꝑſonales decime debentur.
4 Iteʒ augꝰ. iurta h̊ dicit.d militia de artificio ð ne⸗
gocio redde decimas. 4. Itez Celeſtinꝰ.iij.e de deci.
⁊ primi.Reuera ſicut ſancti patres in ſuis tradũt ſcri⸗
ptis:de vino grano ⁊ fructibo arboꝝ.pecoꝛibo oꝛtis.ð
ipſa negociatõe.⁊ de omniba bonis decime ſunt mini⸗

ſiris eccie tribuende. 4l Itez ideʒ ibidẽ. Fidelis homo

de omnibo que licite põt acquirẽ decimas erogare tene
tur. Rñlio. dom ꝙ decime tam ꝑſonales ꝙᷓ p̃diales
ſunt in precepto.Eſi aũt drñtia inter pᷣceptũ affirma⸗
tiuũ ⁊ negatiuũ:ſicut pʒ ex alijs alibi dictis.qꝛ prece⸗
ptum negsatiuũ ſemꝑ obligat ⁊ ad ſemꝑ. preceptum vᷣo
affirmatiuñ etſi obligat ſemꝑ: nõ tñ ad ſemꝑ v̊ ꝓ tẽꝑe
7 loco. Vnde illud preceptũ.ponoꝛa patreʒ in quo pᷣ⸗
cipit᷑ ſuſtentatio patris:obligat quẽlibet filiũ ſꝑ.nõ tñ

ad ſemꝑ.niſi cũ tempꝰ ⁊ locus ſe offerant.vt ſi pat in⸗

digeat:vel a filio debitũ obſequiũ requiꝛat.ita dicẽdũ
cum preceptũ de decimis ſit affirm atiuũ ſemꝑ obligat
nõ tñ ad ſemꝑ.Dico ꝗ̊ iuxta decretalẽ Inno.ꝙ vbi cõ⸗
ſuetudo eſt tenent᷑ ſoluere decimas ꝑſonales ſicut ⁊ p⸗

dos a quo recipiũt ſacramẽta.⁊ peteret ꝓpter indigen⸗
tiam ſeu ſuſtentationeʒ. dico ꝙ tũc tenerent᷑ nõ ſolũ ad
decimas prediales:pᷣ etiã ad ꝑſonales. Sũt.n.alique
ciuitates in quibo habitant hoĩes qui ñ hñt predia.vt
in inſulis maris: in quibo ſi nõ ſoluerẽt᷑ decime ꝑſona⸗
les cogerent᷑ miniſtri dei ex defectu mendicaꝛe.⁊ peꝛ h
minus vacare diuinis.qð eſt contra illud pᷣs.Sumite
pſalmũ ⁊ date tympanũ dicit᷑ laicis.hoc eſt. Sumite
ſpũalia a miniſiris dei:⁊ date temꝑalia vnde ſuſiẽtẽt᷑.
.,l Ad illud dᷣo qð obijcit.ꝙ in lege diuina nõ ẽ pᷣceptũ
rñdendũ ꝑ interemptõʒ.quia etſi in illa ꝑte Cemi.vlt.
nõ ſit preceptũ:tñ alibi dicit᷑ vniuerſalr decimas ⁊ pri
micias ñ tardabis offerre Exo.xxij.⁊ ecci.xxxv.San⸗

ctifica decimas tuas. a poſt. Da altiſſimo m donatũ
eiꝰ. Si ̊ ex dono dei poſſident᷑ oia q̃ acquirũt᷑ iuſto ne

gocio vel arte.de illis decime dande eꝛunt.Ad alia vᷣo
pʒ rñſio ex iam dictis.

Aꝛticulus teꝛcius

Oſtea querit᷑.vtꝝ minute decime ſint in pᷣ⸗

cepto. Ad qð ſic. Preceptum eſt vt de om̃i⸗
bus que ꝑtinent ad victum hũanũ homiĩies
dent decimas. olt. leui. Omnes decimas terre ⁊c̃.vt de
frumẽto ⁊ vino ⁊ hmõi.Si g eadeʒ eſt ratio in vno ⁊ ĩ
omnibo.ꝗ̊ᷓ de omnibo tenent᷑ dare decimas.q̊ᷓ oleꝛib
7 granis.¶¶ Iteʒ Math.xxiij. Poſtq dicit᷑ de xeima
tione mente ⁊ aneti.ſubdit dñs. Opoꝛtuit iſta facere ⁊
illa nõ omitteꝛe.q̊ de omnibo iſtis ⁊ ↄſimilibo minutis
danda ẽ decima. ¶q Iteʒ malach.iij. dicit. Inferte oẽʒ
cæcimã in hoꝛeũ meñ.qui omẽʒ dicit:nullam oĩno ex⸗
cipit.4 Item nos tehemur dare xecimã de temꝑe deo.
Vnde dicit b. Grego. ꝙ quadrageſima ſumma obſer⸗
uatione eſt obuùda:quia ipſi dies decima ſunt anni.

Si ̊ de dieb decima danda eſt: multofoꝛtius ⁊ deꝗ⸗

„

buſlibet aljs. Cont᷑. Dicit Inno.iij.ꝙ ille decĩe ne⸗

ceſſario ſunt ſoluẽde que debent᷑ ex lege diuina vel con

ſuetudine approbata. Si ꝗ ſolutio decimaꝝ minutarũ
non precipit᷑ in lege diuina: quia in veteri teſta.nihil

determinat᷑ niſi tm̃ ee frugibo ⁊ pomis arboꝝ leui.vl.

— —

nec in pluꝛimis locis ↄſuetudo ẽ. ꝗᷓ ad ſolutõz minnta⸗
rum dcimaꝝ non tenent᷑ homĩes vbi non eſt conſuetu⸗
do. ¶q Itez ſi dicat ꝙ pter illud euangelij. Decimatis
mentaʒ ⁊ anetũ ⁊c.⁊ poſt.hec opoꝛtini facere ⁊ illa nõ
omittere.teneãt᷑ ̊ riani ad minutas decimas. In cõ
trariũ eſt ꝙ dñs non loquebat᷑ nili de iudeis ⁊ ſm illũ
ſtatuzʒ. Ende ꝑ hoc nõ põt habeꝛi ꝙ ꝓpier hoc teneant᷑
xpᷣiani ad minutas decimas.¶ Iteʒ ſi omẽs decime ⁊
minute ⁊ maioꝛes eẽnt nccio ſoluẽde.nihil eẽt dictu ꝙ
ad diſtinctõneʒ faciendam dicit concilium laterañ.q;
ille decime neceſſario ſunt ſoluende que debent᷑ ex lege
diuina vel loci conſuetudine approbata. Ad ̊ dixe⸗
runt quidam. ꝙ de omnibus que renouantur quolibʒ
anno tenent᷑ homines dare decimas: nõ tamen peccãt
ſi non reddant veri nomis decimas.quia taxatio talis
partis moꝛalis non eſt. ideo relinquit᷑ arbitrio ⁊ deter
minationi eccleſie. Simili modo dicunt.ꝙ nõ peccant
qui non reddunt minutas decimas:xbi non eſt cõſue⸗
tudo reddere tales decimas: nec petere.qua rõne opti
me dixit papa: ꝙ peterent᷑ ſᷣm conſuetudinem patrie.
Si tamen indigeret eccleſia vt peteret veri nomis deci
mas: peccarent ſi non redderent. ¶¶ Ad illud qð pᷣmo
obicitur. ꝙ eadeʒ eſt ratio in vno ⁊ in omnibus.mRe⸗
ſpondent per interemptõneʒ dicentes.q magis expꝛeſ⸗
ſum eſt de maioꝛ bus decimis qꝙᷓ; de minutis.ita ꝙ ma⸗
ioꝛes ecime ſunt in precepto. minoꝛes in conſilio:ni⸗
ſi cum determinatõne predicta ſi peterent᷑ in neceſſita
te eccleſie.q Ad illud vo quod obijcitur de cuangelio.
opoꝛtuit iſta facere ⁊c̃.dðᷣim q; referendum eſt ad illuʒ
ſtatum in quo dñs loquebatur: qð eꝛat tempus legis.
ſicut oꝓonebatur quo tempoꝛe minute decime ratõne
generalis preceptionis legis ꝓphetie. Inferte omẽʒ
decimam ⁊c̃.erant in pꝛecepto. Habebat.n.lex pᷣcepta
iudicialia grauioꝛa ⁊ magis one:antia ꝙᷓ; euangeliuʒ.
Vel poteſt dici.ꝙ iſtud qdð dicit opoꝛtuit non ſonat in
debitum: ſed in conuenientiam.vnde ſenſus eſt.opoꝛ⸗
tuit.i.ↄueniens fuit.⸗¶!j Ad aliud vᷣo qð obijcit᷑ de tem⸗
poꝛe.dðm ꝙ ſolutio decime tempoꝛis non habetur ex⸗
preſſe ex iure legali: nec ex iure ꝓphetico: nec ex inre
euangelico. habetur tamen ex interpretatione iuris le
galis:ex ieiunio Moyſi.⁊ ex interpreiatõne iuris ꝓ⸗
phetici:ex ieiunio Helye.⁊ iuris euangelij: cx ieiunio
xpᷣi de quibus habet interpꝛetari eccleſia.tamen ex ta⸗

libus non poteſt argui ꝙ teneamur ad cõſimilia: cum

iſta in preceptis iuris diuini non inueniant᷑ expreſſa:
ſed ſint ex inſtitutione ⁊ decreto eccleſie.¶ Sed contꝛa
hoc qð dictum eſt S.ꝙ tenentur homies dare decimas
de omnibus que renouant᷑ quolibet anno: obicit᷑.Qã
diuerſis tempoꝛibus anni in eodeʒ oꝛto vel agro:agꝛi
cole diuerſa ſemina ſerunt.S non tenerentur tales ad
decimam niſi ſemel in anno. Cuʒ tamen dicat decreta⸗

D.E lis Clementis.iij·er de deci.⁊ primi.ꝙ cuʒ agriculto⸗
TPnæ res ĩ eodeʒ agro vel oꝛto diuerſa ſemina ſerunt.de oĩ⸗
bus fructibus decimas abſqʒ diminutione ꝑſoluant.

¶ Item pari ratione nec fructus aĩaliuʒ q pluries ſe⸗
tant in anno tenerent᷑ decimare.qð eſt contra legẽ Le⸗
uit. vlt. ¶ Preterea dðᷣm. ꝙ cum decretum decimarũ
ante legem fueꝛit in conſilio vniuerſaliter.ſicut patʒ ex
voto Yacob. In lege vo fuerit in precepto vniuerſalit.
Tempꝑe gratie eſt ꝑtim in conſilio: ꝑtim in precepto.
In precepto cum petit᷑z exigit᷑ ab eccleſia ſm cõſuetu⸗
dinem approbatam: vel eccleſie inſtitutioneʒ. In cõſi⸗
lio ᷣo cum non petitur: nec ex conſuetudine babetur:

nec ab vniuerſali eccleſia iubetur. Et hoc dico genera

liteꝛ qtum ad decimas minutas.

Membꝛũ quintũ

BSnſequẽter querit᷑.qñ debeat dari deci

ma: ⁊cũ dare decimas ſit pꝛeceptũ affir⸗
matiuũ:nec obliget ad ſemꝑ. nõ tenent᷑

—

—

e⸗
,

6
W

io.
l
is.
e
nq;
3.

P
m
:
n
48
gei
4

o
⸗
ſt.
⸗
60

zir
ſit⸗
bto⸗
jein⸗
⸗
etur:
et

ſ

Queſtio

ſemꝑ ſtatim decimã ſoluere. Iteʒ aliquis ex negoci⸗
atione non lucꝛatur vno die foꝛſitan niſi denariũ vnũ.
Simili modo nec in vna ſeptimana niſi paucos dena⸗
rios qui vix ⁊ cum parua vtilitate eccleſie poſſunt de/
cimari.q̊̃ de ratione non eſt vecimanda negociatõ ſta⸗
tim:quia ex hoc vel paruũ vel nullum cõmodũ eccleſie
ueniret. fructibus ꝑceptis vel acquiſitis non tenet
oluere decimas. Contra. Quod ſine deteꝛmiatõne
temꝑis debet᷑: ſtatim ſoluere tenemur. j ſlatim fructi⸗
bus ꝑceptis tenent᷑ decimã ſoluere.¶ Ieeʒ diẽ decreta
lis Alerx.iij.extra de deci.⁊ primi.Alandamꝰ vt deci⸗
mas ſtatim fructibo collectis ꝑſoluant. Ztez querit᷑.
vtꝝ licitum ſit priuſꝙᷓ ſoluat᷑ decima mercenarios vel
ſeruientes ꝓ ſeruitio ſuo de frugibo remunerare.
videt᷑.quia cõmune eſt emolumentũ fructuũ poſſeſſo⸗
ris ⁊ eccleſie.̊ coĩter debent remuneratõeʒ ſeruiẽtiuʒ
Fm ꝙ cõpetit:vt ſit equalis ratio dati ⁊ accepti.q Cõ⸗
tra.decretalis Alex.iij. Quidaʒ hoĩes ſeruientibus 2⁊
mercenarijs d frugibus non vcimatis debita totius
anni ꝓ laboꝛibus ſuis impendũt.tunc demum de reli⸗
vuo decimam ꝑſoluentes.mandamus vt dcimas ſta⸗
tim fructibus collectis ꝑſoluant: ac de ſubtractis di⸗
gnam ſatiſfactioneʒ exhibere ꝓcurent. Itez querit
vtꝝ deductis expenſis prius decime debito modo ſol⸗
uant᷑.Qð videt᷑.qꝛ quicũq; eſt ꝑticeps in ꝓuentu ⁊ lu
cro: debet ꝑticeps eſſe in expenſis de equitate natura⸗
li.ᷓ cum eccleſia ſit ꝑticeps in ꝓuentu debet etiaʒ ꝑti⸗
ceps eſſe expenſaꝝ.̊ ante decimaʒ deducende ſunt ex⸗
penſe.¶ Cont᷑.decretalis Celeſtini.iij. Diſtricte pꝛeci
pimus anteꝙᷓ; deducatis expẽſas: decimas eccleſijs ad
quas ꝑtinent cum integritate debita ꝑſoluatis. Itẽ
querit᷑vtꝝ prius ſit ſoluendus cenſus vel tributuʒ do
mino temꝑali qᷓ; dccima ſacerdoti. Oð videt᷑.nam po
teſtas terrena ſicut pʒ ex precedentibo:primatũ habet

in poſſeſſione terrena., z pꝛimatum debet habere ĩ tri

buto ſibi debito poſſeſſionis terrene.Pꝛimo & erit ſol
nendum tributum qᷓ; cimam ſaceꝛdoti.qð videtur ex
oꝛdine verboꝝ dñi innui Math.xxij. Reddite q̃ ſunt
ceſaris ceſari:⁊ que ſunt dei deo.¶ Cont᷑.Concilium
generale ſub Inno.iij.extra ð deci.⁊ pꝛimi.Statuimꝰ
vt exactioneʒ tributoꝝ ⁊ cenſuum pꝛecedat ſolutio de⸗
cimaꝝ. Item querit᷑.ſi furtiue vel violent rapiatuꝛ
totus aceruus de area ante ſolutõʒ decimaꝝ. vtꝝ tene

atur poſſeſſoꝛ ad ecimaʒ acerui ſoluendã eccleſie. A¶ld

qð ſic. Oñiuz decime reſidet penes ecciam etiam ante
ſeꝑationeʒ: nec tenet᷑ ruſticus eam cuſtodire niſi ſieut
ſuam.j ſi amitti vel aufert᷑:eccleſie aufert. ꝗ¶ Cõtra.
Statim collectis fructibo debet decima dari. ſicut diẽ
Alex.iij.̊ quia ſtatim non ſoluit ruſticus:ideo ablata
eſt. ruſticus eſt cauſa ſubtractõnis. Stenet᷑ eccleſie.
SZtez querit᷑ſi aliquis vendat aceruũ ante ſolutõez
xcime.vtꝝ quis tenet᷑ ad ſolutõʒ.i Lam ſicut dicit cõ⸗
cilium generale. Si res indecimata tranſit cũ ſuo onẽ
cum res iſia ſit indecimata:emẽs eam tenet᷑ ad decĩaʒ.
4 Itez vendens vendit rem ꝓpriam ⁊ xæcimã.ꝗ̊ frau⸗
dat ecciam a xecima.g tenet᷑ eccleſie de decima. 4 Itezʒ
ſi vterqʒ tenet᷑ ad decimã: ꝗᷓ eccia habebit duplicẽ de⸗
cima.cum ei non debebat᷑ niſi vna. gᷓ eccia ſuum reci⸗
piet cum augmento. qð ẽ magnũ inconueniẽs. Ke⸗
ſponſio. Diſſinguendũ. ꝙ ſunt xæcime ꝑſonales 2 pdi⸗
ales. Becime ꝑſonales debent dari eo tem ꝑe quo ma⸗
ioꝛ cõmoditas ꝓuenit eccie.2 ideo dicũt ꝙ pñt dari in
fine anni.vt ſic maioꝛ cõmoditas ꝓᷣueniat eccie qᷓ ſi ꝑ
minutias ſoluent. DBecime vᷣo pꝛediales ſtatim debent
dari cum fructus pcipiunt᷑: ⁊ anteqᷓ ſoluant᷑ mercena
rijaz anteqꝙᷓ deducat᷑ erpenſe: ⁊ onteqꝙ ſoluat᷑ cenſus vł
tributum: 2 anteqꝙ negligentiam inde aliquid furto
rel rapina poſſit auferri: ⁊ anteqꝙᷓ res indecimata alie
netur vel vendatur, ſicut dicũt iura predicta. 4 Ad il⸗
lud ̊ qʒ primo obijcit.q affirmatiuũ eſt: ꝓpter boe

non obligat ad ſtatim. Dicendũ ꝙ non ſequit᷑.quia ſie

eſt preceptum vt cum decima ſoluitur tali temꝑe ſolua
tur. Vñ ipſa circumſtantia tempis includit᷑ in pcepto
Fm determinatõneʒ eccie.¶ Nd aliud dᷣo quod obijcit
de perſonalibo decimis: iam reſponſuʒ eſi.quoniã nõ
eſt ſimile. Qaʒ de voluntate eccĩe eſt vt ꝑſonales deci⸗-
mne non ſoluantur ſtatim: ſed cum magis expedit. De
voluntate vᷣo eccie eſt vt pꝛediales ſoluãtur ſiatim. ga
oc magis ſibi expedit. nullus autez poteſt rem vltra
voluntateʒ dñi ſui detinere.4 Ad aliud do qð querit
e lolutione mercenarioꝝ: etiam deductione expen⸗
ſarum. Reſpondẽdum m decretalẽ Inno. iij extra de
deci.⁊ primi.reprebendentis illos qui ſumptus agri⸗
culture ante ſolutioneʒ decime deducunt 2 poꝛtionem
fructuum in mercedez cultoꝝ ſeꝑant:dicẽtis ſic.Cum
deus cuiꝰ eſt terra 2 plenitudo eius. oꝛbis terraꝝ ⁊c̃.
deterioꝛis ↄditionis eſſe nõ debeat qᷓᷓ dñs tempoꝛalis.
Cuiꝰ ſtatutum de terris quas exhibʒz alije excolendis

non quidẽ deductis ſumptibo: aut ſemĩe ſeꝑato neceſ⸗

ſario cum integritate ꝑſoluitur: nimis ꝓfecto videtur

iniquũ.ſi decime quas dens in ſignũ vniueꝛſalis domi

nij ſihi reddi p̃cepit: ſuas eẽ decimas aſſeuerãs occaſi

one pᷣmiſſa diminui valeãt.cũ debita ſit ſolutio decia⸗
ruũ.⁊ ſubdit. De cũctis oĩno ꝓuẽtibo decime ſunt red⸗
dende.ſicut colonꝰ de ꝑte fructuũ que ſibi remanetra
tione culture.ſic ⁊ dñs de poꝛtione quam ꝑcipit ratõe
terre decimam reddere tenet᷑.¶ Ad ea vo que obijciũt᷑
dðm ꝙ eccĩa nõ ꝑcipit decimas ſicut coẽʒ ꝓuentũ:im⸗
mo ſicut cenſum dñi generalis auẽte diuina.⁊ ivᷣo ab
omni ↄditõne ⁊ debito eſt libeꝝ ſtipendiũ decimarũ.
Si aũt querat᷑. vtꝝ circa res acquiſitas prius ſunt
expenſe deducende qᷓ ſoluat᷑ decima. Rñdet Inno.iij.
de deci.quia aut acꝗrunt᷑ de pecunia deeimata aut
nõ.Si nõ acquirũt᷑ de pecunia decimata nõ ſunt dedu
cende expenſe añ ſolutioneʒ decime. Si vᷣo ſunt acqui
ſite de pecunia decimata pꝛius ſunt deducẽde expenſe.
Si auteʒ querat᷑ ſimilit.vtꝝ expenſe que fiũt ꝓ fru⸗
ctibus ꝑcipiendis de pecunia decimata ſint deducen⸗
de. Rñdet Inno.ꝙ non. Et ratio eſl.quia ſemper fru
ctus tranſeunt in dñiuʒ illoꝛum ſalua decima.nec poſ⸗
ſunt alienare fructus miſi cum onere decimaꝝ. Et hẽ
qð ꝑ diſtinctioneʒ dicit IOnno.iij.extra de deci.⁊ pᷣmi.
Z circa res acquiſitas vel factas de pecunia decima
ta cum ipſe venduntur credamus deducendas expen⸗
ſas ⁊ de reſiduo quaſi de lucro decimas ꝑſoluendas.
vt ſi vendatur domus.ager.vinea.clybanus.molendi
nũ.grer.aut quelibet merces.expẽſas tamen que fiũt
ꝓ fructibus ꝑcipiendis ex illis de quibo fructibo ꝓue
niũt nõ credamus deducẽdas etiam ſi fuerint decima
te.qm̃ ſalua decima fructus efficiunt᷑ eoꝛum qui faciũt
ipſas expenſas. Fructus auteʒ alienari poſſe nõ credi
mus niſi cum onere decimaꝝ.nec pro reſlaurando de⸗
trimento quarũlibet reꝛum:ex quibus decime perſol⸗
nũtur credimus deducendas expenſas de ꝓuentibus
decimandis.quia penes dominiũ res ꝑmanent reſtau⸗
rande. ¶¶ Ad illud vᷣo quod obijcit. vtꝝ ſolutio cenſus
vel tributi debeat precedere ſolutioneʒ xecime. qꝛ tem

poꝛalis dñs primatum habet in terrenis. Dicendum
non. 1 rõ eſt.qꝛ que eſt comꝑatio dñi terreni àd cele
em: ea eſt comꝑatio dominij ad dñiuʒ. Terren eniʒ
dñs bhʒ dñiuʒ ꝑticulare 2 tranſitoꝛium 2 ſubiectus do
mino celeſii.dominiũ vo celeſte eſt perpetuũ 2 genera⸗
le.Quia g̊ decima ſoluitur ſacerdoti vicario dei in ſi⸗

gnum celeſtis ⁊ gencralis dominij. ideo ſolutio decdime

debet pꝛecedere ſolutioneʒ cenſus.⁊ etiam ipſe cenſus
⁊ tributum decimari debet.quia ⁊ ipſum dominiũ tem
ꝑale obnoxium eſt domino celeſti.ſi receptus fuerit cẽ⸗
ſus ante ſolutioneʒ decime.EIñ Innoc.iij. in concilio
laterañ.extra de decimis ⁊ primi·Cuʒ in ſignum vlis
dñij quaſi quodam titulo ſpeciali dominꝰ decimas re⸗

——

— veh f

4

ſeruauit: nos ⁊ ecciaꝝ diſpendijs? aĩaꝝ piculis obui
are volentes:ſtatuimꝰ vt in p̃rogatiuã dominij genera
lis exactioneʒ tributoꝝ ⁊ cenſuũ pᷣcedat ſolutio deci⸗

maxꝝx.vel ſalteʒ hi ad quos cẽſus vel tributa indecima⸗

ta ꝑuenerint.qm̃ res cum onere ſuo tranſit: ea ꝑ cenſu

raʒ eccleſiaſticã decimare cogant᷑ eccleſijs quibo de iu⸗
re debentur. 4I Ad illud vo qð querit᷑.ſi furtiue vel vi

olenter rapiat᷑ totus aceruus de area ante ſolutõʒ de⸗

cime. vtꝝ teneat᷑ poſſeſſoꝛ ad decimã acerui ſoluendã
eccleſie. Rñdet᷑ꝙ ſi ruſticus erat in moꝛa ꝑ negligen⸗

—

tiam: vel ꝑ cauſaʒ aliam indebitã temꝑe violenne vel
furti:tenet᷑ ad totam decimã totius acerui ſoluendam

eccleſie. quia ym iura ſi er moꝛa ſoluendi debiti acci⸗
dat piculũ rei que debet᷑: ꝑiculũ 2 detrimentũ eſt eiꝰ ꝑ
queʒz fit illa moꝛa.tñ eccĩa dabit ruſtico ſuas actiones

ptra violentum. 4 Si vo eccia erat in moꝛa.aut ꝓpter

moꝛã illam amiſit ruſticus ſuũ:aut nõ.Si nõ ſᷣ ꝗa ita

otigit: eccleſia de reſiduo recipiet tm̃ decimã. Si ſic vt

quia ꝓter moꝛam eccleſie euenit ꝑiculuʒ.qꝛ nõ aude⸗
bat ruſticus tangere fructus nõ decimatos.⁊ ideo nõ

repoſuerat fructus quos aliter repoſuiſſet in locuʒ ſe⸗

curum.tunc decima ſicut dicũt totalit cedit in ꝑiculuʒ

eccleſie.eccia.n. non debet peteꝛe lucx cũ damnis alio⸗
rum. 4l Ad vltimũ qð querit᷑ de venditõe acerui añ ſo
lutõʒ decimaꝝ. Rñdet᷑ ꝙ tam vendens qꝙ; emens tenet᷑

ad decimas.vendens ꝓpter dolum quẽ cõmiſit. emens
quia hʒ reʒ que obnoxia eſt decime. Et ſicut dicit In⸗
nocẽ.fructus non pñt alienari niſi cum onere decima⸗
rũ. Vnde põt eccleſia petere a quo maluerit.tñ ſi obti

nuerit a venditoꝛe quo ad ecciaʒ liberatꝰeſt emptoꝛ vł

ecõuerſo.Abſit.n.qꝙ eccia ſuum recipiat cũ augmẽto.

4 Si tñ querat᷑.ſi vnus ſoluit decimã emptoꝛ vel ven⸗

ditoꝛ:vtꝝ vnus teneat᷑ alteꝛi.DOiſtinguit᷑ſi emptoꝛ fue
rit boneſidei ⁊ ſoluit decimã:tenet᷑ ei venditoꝛ.Si fuit
malefidei nõ tenet᷑ niſi expreſſe dictũ fuerit ⁊ cautuʒ.ſᷣ
tñ vterq; debet agere pnĩam de dolo ⁊ q̃i furto:qꝛ ↄtra⸗
ctauerũt decimã inuito dño. In foꝛo tñ pnĩali tutũ eſt
ꝙ ſi emptoꝛ ſoluit decimaʒ:venditoꝛ ſibi reſtituat:niſi
foꝛte in caſu ſcʒ ſi emptoꝛ non inuenit᷑ ceptus ĩ re.qꝛ
adhuc bñ valet precinñ.

Membꝛũ ſextum
. Oſtmodũ queꝛendũ eſt quibus danda ſit
decima ſeu ꝗ pñt decimã reciꝑe ſeu poſ⸗
ſidere.Et querũt᷑ plura. Primo.vtrum
gaauiiiici pñt dvecimas reciꝑe. Scðo.vtꝝ reli
gioſi. Tercio.vtꝝ clerici qui hñt aliunde ſufficiẽs ſti⸗
pendiũ.Quarto.vtꝝ vna ecciĩa poſſit acciꝑe decimas
dx territoꝛio vel ꝑſona alterius eccie.Quiĩto.vtꝝ pau⸗
peribo ſit ſoluenda decima. Sexto. vtꝝ dño pape ſint

Pluende tecime decimaꝝ.

Arirticulus prunus

Rimo querit᷑.vtꝝ laicus poſſit decimã re⸗
cipere ſeu poſſidere. Ad qð ſic. Hieroꝰ.ad
Damaſuʒ. tua beatitudo queſiuit:vtꝛũ
vſus decimaꝝ ⁊ oblationũ poſſit ſecularibo ꝓuenire.

Nonuerit veſtra ſanctitas oino non licere ꝓteſtantibo

hoc homibus diuinis auẽtibus eanonũ paternoꝛum:
qᷓobꝛeʒ ab his ſunt male detenta que diuini iuris eſſe
noſcũt᷑.¶ Itẽ Grego.Deecimas a laicis poſſideri apo
ſtolica auẽte ꝓhibemus.ſeu.n.ab epᷣis vel regibus ꝗ⸗
huſlibet ꝑſonis eas acceperint:niſi eccie reddiderint:

ſciant ſe ſacrilegij crimen cõmittere: ⁊ eterne damnati

onis ꝑiculũ incurrere. Item Qume. xviij. Nilijs Le
ui dedi omẽs decimas iſrael in poſſeſſioneʒ ꝓ miſieꝛio
quo ſeruiũt mihi in tabernaculo.ꝗᷓ poſſeſſio decimarũ

iuris leuitici eſt.ꝙ̊ quicũq; laici decimas poſſidẽt:vſuꝛ

pant qð eſt iuris miniſtroꝝ dei.¶ ISteʒ Inno.iij.ĩ ↄci⸗

lio laterañ.Prohibemꝰ ꝙ ne laici decimas cũ aĩaruʒ

diculo detinentes in alios laicos poſſint aliquo mods
tranſſerre.ſi quis vpᷣo receꝑit⁊ eccie nõ reddiderit xp̃ia
na ſepultura priuetur. Contra videt᷑ dicere expᷣſſe

Inno.iij.ꝙ laici poſſunt tenere decimas in feuduʒ ab

ecciĩa.er te his que fiũt a prela.ſine ↄſen.capi.In late
rañ.oↄcilio eſt inhibitũ: ne quelibʒ ꝑſona religioſa ec⸗
cleſiaſticas decimas de manu laicoꝝ ſine conſenſu ep̃i
recipiat.pꝑ qð indirecte datur intelligi:ꝙ ſufficit ↄſen⸗
ſus ep̃i vt licitũ ſit eccie decimas reciꝑe de manu laico

rum.hoc aũt intelligimus de illis decimis que laicis ĩ

feudum ꝑpetuo ſunt cõceſſe.¶ Itez conſuetudo gene⸗

ralis bʒ que eſt optima legũ inteꝛpꝛes.ſicut diẽ Inno.

ey de 2ſuetudine.q milites decimas recipiãt ⁊ hẽant.
S vi ↄſuetudinis poterũt decimas reciꝑe.4l Item ſuꝑ

illud math.xviij. Si peccauerit in te frater tuꝰ ⁊c. dic
glo. peccat qui fratreʒ peccantẽ videt ⁊ tacet.ſic ꝗ pec⸗

canti non indulget. Si gᷓ laici ꝑcipiendo decimas pec⸗

cant moꝛtalr:peccat generalis eccia tacẽdo⁊ nõ repe⸗
tendo.Si generalis eccia nõ peccat:relinquit᷑ ꝙ lai⸗
ci retinendo decimas ex ↄſuetudine ñ peccãt.4 Item
ſi dicat᷑ ꝙ eccia tacet ꝗpter ſcandalũ.timet enim: ꝗa ſi

exigeret decimas a militibo ne ſcandalũ eccie veniret.

Cont᷑.ſicut dicũt auẽtes. Veritas iuſticie nõ eſt ꝓpter
ſcandalum dimittenda.ſicut nec veritas vite nec veri⸗
tas doctrine.Si & de veritate iuſticie eſt vt detentoꝛes

reꝝ ecciaſticaꝝ ꝑ cenſuram ecciaſticaʒ eaſdem res ec⸗
cleſie reſtituere compellant᷑ eceie. ꝙ non obſtante aliq
tenetur eccleſia laicos ad reſtitutiõʒ compellere.⁊ ſi ñ

facit peccat.̊ cum hoc nõ faciat: nõ eſt ↄtra veritateʒ
iuſticie laicos decimas poſſidere. Ad hoc dixerunt
quidaʒ iuriſꝑiti diſtiguẽtes.qꝙ decime duplici iure de⸗
bent᷑ eccleſie.ntuitu diuini obſequij in eis pᷣſtiti.vnð
xviij. Qume. Iilijs leui dedi oẽs decimas iſrael ĩ poſ⸗
ſeſſioneʒ ꝓ miniſterio quo ſeruiũt mihi in tabernacu⸗
lo federis.⁊ poſt. Solis filijs leui mibi ĩ tabernaculo
ſeꝛuientibo:⁊ poꝛtantibo peccata ꝓpti. legitimũ ſempi⸗
ternum erit. hoc iure cum ſit mere ſpũale non poſſita
laico detineri.quia tale ins non cadit in laicũ. Itẽ de⸗
bent᷑ in ſignum vniuerſalis dominij vt habitũ eſt S.q.
ꝓrima.⁊ hoc iure cum ſit ciuile:cadere pñt in laicuʒ.
nõ tñ vniuerſaliter.i.nõ quo ad ꝓprietateʒ:h̊ qͥ ad fru⸗

etuũ ꝑceptioneʒ. Hodie tñ a temꝑe lateran.cõcilij ſub
Alex.nullo modo valet collatõ decimaꝝ facta eis.Cũ

talis alienatio vel infeudatio ibi prelatis fuit penitus
interdicta.vnde non ius ſpũale nec ꝓprietatis:ſed ꝑci
piendi fructus temꝑales fuit ↄceſſum ante dictum cõ⸗
ciliũ militi in feudũ.⁊ ſi ipſe bñ viuat ⁊ defendat ecele
ſiam ſicut fidelis vaſallus põt excuſari: ałs ſi vnũ iſto
rum defuerit: in piculo aĩe ſue tenet. ¶ Alij dicunt ꝙ
nullo tꝑe poterũt dari in feudum etiaʒ quo ad ius tꝑa
le ſeu ciuile: ita ꝙ tranſirent ad heredes ſicut feuduʒ.

Inutiliter.n.tunc ius ſpũale reſidet apud eccleſiã:ꝗqa

ſicut ſine anima non poteſt viuere coꝛpus: ita ſine tpꝑa
libus ſpũalia non pñt conſiſtere. AZid aliud qð obij⸗
citur ꝑ decretaleʒ Inno.ꝙ decime laicis in feudum ꝑ⸗
petuo conceſſe ſunt.intelligit de ↄceſſione que eſt de ſa
cto:nõ de ↄceſſione que eſt de iure.¶ Ad ſecudũ vo qð
obijcit᷑ de ↄoſuetudine.dom ꝙ ↄſuetudo nõ poteſt pre⸗

ualere ↄtra ius diuinũ: nec etiã ↄtra ius canonicũ.vt

dicit Hiero.ad Luciniũ.Lraditões ecciaſtice obẽuã
de ſunt:nec alioꝝ conſuetudine:alioꝝue cõtrario moe

pßt ſubuerti.Et Nico. papa diſ. xij. Cõſuetudines ob
ſeruande ſunt ſi illis nõ obſtat canonica auẽtas.ꝛe

terea cũ laicos reciꝑe decimas ſit ↄtra canonicã ſancti

onez: nullo modo ſit licitũ ꝓpter ↄſuetudinẽ.4¶ Ad ali
ud vᷣo quod obijcit᷑ ꝙ videt᷑ peccare eccia ꝙ; non arcet
vel coꝛigat detentoꝛes decimaꝝ:neq; dʒ dimittẽ ꝓgteꝛ
ſeandalũ.dðm ꝙ ẽ ſcandalũ ꝑticulare: ⁊ ſcãdalũ gene

rale. Ipter ſcandalũ ꝑticulare ñ eſt veritas iuſticie di⸗
mittenda nec differenda: ſed ꝓpter ſcandalũ generale

— — —

—— — — — — —

— — — — ,— — —

= — —

— — ⸗ –—

—,

oſen
laicn
cig
gene⸗
Hno.
dan.
nſip
·die
r

pe⸗
i⸗
n
ſi
N

des
dec⸗
ali⸗
Alß
iute
erunt
rede⸗
n
pof,
dch⸗
pi
16
e⸗

:

n
ſub
Ci
gius
ddte
mC
teete
ſiiſo
ng
ih
chz.
,4
e
bi⸗
7
eſa
re⸗
Nt
fni
noe

cb

Pe
iti
ddi
reet

10

N

Nueſtio

quoſcʒ timet᷑ ſciſina vel generale piculũ. differeda eſft
7 mitiganda.qꝛ in talibo ſicut dicit aug.hoc ſolũ bene

agimus vt vita boĩm coꝛꝛigat᷑. In generali aũt ſcãda⸗
lo non ſequit᷑ coꝛectio vel delinquẽtis vel alioꝝ.iõ ꝓ⸗
pter generale ſcãdalũ ſuſpendẽda eſt repetitio decima
rũ.qð ſequeret᷑ ſi vniuerſalit a militibo fieret repetitõ
ꝑ eeciaſticam cenſuraʒ. Vnde augꝰ. dicit ʒ epłaʒ per⸗
meniani.Oñ crimen notum eſt 2⁊ ab ommibv execrabi⸗
le apparet: vt vel nullos ꝓꝛſus vel nõ tales habeat de⸗
fenioꝛes per quod poſſit ſciſma ↄtingere:nõ doꝛmiat ſe
ueritas diſcipline. Iteʒ augꝰ. Monifacio. Abi ꝑ gra⸗
ues diſſenſionũ ſciſſuras nõ huiꝰ aut illius hoĩs vᷣ pln
rimoꝝ ſtrages iacent: detra bendũ ẽ aligꝗd ſeueritatis:
vt maioꝛibo malis ſincera caritas ſubueniat.t᷑ hoc
Oſalubrit᷑ ⁊ meritoꝛie ceſſat eccia a repetitione dveciaꝝ
que a laicis detinent᷑. Sed querit᷑ te ſoluentibo de⸗
cimas militibo.Qaʒ cũ milites detineãt decimas que
debẽt᷑ clericis:raptoꝛes ſunt.̊ ſi ita eẽt ꝙ aliꝗs raptoꝛ
raperet de aceruo frugũ que ſunt in campo:nihilomi⸗
nus tenet᷑ agricola reſiduũ tecimare. cũ milites ra⸗
ptoꝛes ſint decimaꝝ: ⁊ hoc ſciant agricole. videt᷑ ꝙ da
ta decima militibo debeant de reſiduo dare decimã ec⸗
cleſie.ꝗ Ad hoc dom.q; nõ eſt ſimile. eccĩa.n.ſuſtinet:
ꝙ milites habeãt ⁊ diſſimulat: ⁊ qᷓdiu cccleſia diſſimu⸗
lat nõ tenet᷑ quis eccĩe reſiduũ decimare.excuſat᷑ eniʒ
ꝑ diſſimulatõeʒ eccie.dũmodo ſit in hac volũtate: ꝙ ſi
eccleſia peteret libentius daꝛet eccie qᷓ; militibo. Itẽ

querit᷑ de militibo Catalonie:qui nitunt᷑ ſe tueri priui

legio aplice ſedis indulto.vt dicũt comiti Harthino⸗

neñ.in fauoꝛeʒ xp̃ianitatis ⁊ ſidei catholice.vt ſcʒ deci

mas oĩm locoꝝ que pagais expulſis reduceret ad cul
tum di:poſſet licite retinẽ ⁊ int᷑ milites ⁊ pᷣncipes ter⸗
re qui eum inuarent ad hoc diuidere. ¶¶ Itez poſito ꝗ
poſſint:nũquid er illo generali priuilegio ꝑceptõe po⸗
terũt petere decimas noualiũ que facta ſunt poſtea vł
fient:vel illaꝝ rerum de quibo antigtus nõ cõſueuerũt
dari decime.vt de oliuis ⁊ ſilibo.¶ Ad hoc dm.ſal⸗
uo melioꝛi iudicio.ꝙ ſi priuilegiũ fuit ſibi ↄceſſuʒ imꝑ
petuuʒz ⁊ ſuis ſucceſſoꝛibo:ita ꝙ fuit reale.⁊ ꝓpter tam
fauoꝛabileʒ cauſaʒ ⁊ a ſede aplica pñt licite tenere:vł
ad tempꝰ vel imꝑpetuũ iuxta foꝛmaʒ in priuilegio ex⸗

preſſaʒ. Fallit tn hoc ĩ q̃tuoꝛ caſibo. Primus ſi poſtea

abuſi ſunt priuilegio: impugnãdo ſcʒ ecciam quam de
fendere tenebant᷑:vel nõ iunando ꝓ poſſe ad amplian
dũ ↄtra paganos cultũ fidei xp̃iane. Sedne.ſt fecerũt
ſcient᷑ poſtea ↄtra priuilegiũ. Lercius.ſi ꝑ illud puile
gium grauata eſt enoꝛmiter ecciĩa in cuiꝰparochia pre⸗
dia ſita ſunt.Quaꝛtus.ſi renũciaueꝛũt illi pꝛiuilegio.
Addo quintũ caſuʒ videlʒ.ſi cõmiſerũt aliqð enorme
ↄtra ecciam a qua tenebat feudũ.videlʒ occidendo vel
mutilando auſu temerario ꝑ ſe vel ꝑ alios rectoꝛẽ vel
alium clericũ eiuſdeʒ eccie. Ad hoc dvᷣm.ꝙ non pñt
petere decimas nonalium immo debent ſolui eccleſie.
quia talia prinilegia artanda ſunt:nõ amplianda. de/

cimas aũt illaꝝ reꝝ que non ↄſueuerũt deeimari.vide

tur aliquibo ꝙ pñt petere ipſi milites.eo ꝙ eis ab anti
quo terra illa fuit decimabilis: ⁊ vna ⁊ eadeʒ res ñ de⸗
beat duplici iure cenſeri. ſicut dicit decretalis Innoc.
Sed ddðm.ꝙ illud verum eſt ĩ monaſterio vel eccĩa.ſe⸗

cus foꝛte poſſet dici in laico ad ſilitudineʒ eius qð di⸗

ctum eſi de noualibus. Vnde dicit lex bůana: ꝙ fun⸗
do vendito exceptis lapidicinijs non vident᷑ ꝑ illaʒ ex⸗

ceptioneʒ excepte niſi lapidicinie que tunc apparebãt.

lʒ plures alie eſſent in fundo que nõ apparebat: ſed ꝗa
in ambiguo ſꝑ tutioꝛ via eſt tenenda: ↄlulendũ ẽ vt ſol
uatur eccie parochiali.

Articul ſecũdus
Einde querſt᷑.vtꝝ religioſi poſſint recipeꝛe
xcimas. Et querit᷑ ð templaꝛijs ⁊ boſpita⸗

lj.

larijs.quia ſi ſolũ leuitis ex iure diuino ꝑtinet receptõ

decimaꝝ Qume. xviij. cũ templarij ⁊ hoſpitalaꝛij ñ ſint
lenitici generis: recipiendo decimas vſurpant quod ẽ
iuris alieni. ¶ Simili modo obijcit᷑ de monachis.ꝗa
ſi ecime debent᷑ miniſtris eo ꝙ ſeminãt ſpũalia.cũ ipi
nõ ſeminẽt ſpũalia:iniuſtũ eſt ꝙ ipſi ꝑcipiãt carnalia.
S ꝙ ipſi ꝑcipiant decimas.4l Itez expreſſe dicit᷑ Nũe.
xviij. Solis filijs leui mibi in tabeꝛnaculo ſᷣuientibꝰ
poꝛtantibo peccata ppli:dedi decimas iſraelis. cũ re⸗
ligioſi nõ ſint leuite qui poꝛtent peccata ppłi:qꝛ nõ bñt
curanu. relinquit᷑ ꝙ ↄtra ius diuinũ recipiũt decimas.
Iteʒz dicit canon Leonis pape.xvj.q.j. Oecimas iu
ſio oꝛdine nõ tm̃ nobis:̊ ⁊ maioꝛibo omibo viſuz ẽ ple⸗
bibus tm̃ vbi ſacroſancta baptiſmata dant᷑: deberi da⸗
ri.ſi ̊ baptiſmali eccĩe tm̃ debent dari tecime.cũ reli⸗
gioſi nõ mĩſtrent ſaẽmẽta:nec ↄferent baptiſma.&̊ ca
nones eſt ſi recipiãt vecimas. Cont᷑. NHiero.ad Da⸗
maſuʒ papã.Libeꝝ ẽ monachis ⁊ ſpũalibo viris deuʒ
timentibo ⁊ colentibo: decimas ⁊ oblatões cũctaq; re⸗
media ↄcedere.⁊ de iure ſuo ĩ dñiuz illoꝝ ⁊ vſuzʒ trãſ⸗
ferre:nec tam in pauꝑibo pauꝑtateʒ ꝙᷓᷓ religioneʒ attẽ⸗
cere. 4 Itez ideʒ ad eundẽ.Quicꝗdà hñt clerici paupe⸗
rũ eſt.⁊ ſubdit.ideo maxĩe curandũ eſt illis vt de deci⸗
mis ⁊ oblatõnibo qualeʒ ⁊ voluerint ⁊ potueꝛint ceno⸗
bijs ſuſtentatõʒ impendant.Ex quibo relinquit᷑ꝙ re⸗
ligioſi eeimas pñt reciꝑe iuſto titulo poſſidẽ. Re
ſponſio. Dicendũ ꝙ decunas ↄceſſas ſibi auẽte eccĩe:
qð infra determĩabit᷑ pn⸗t religioſi reciꝑe. decimas vᷣo
ſibi nõ ↄceſſas: vt que ꝑtinent ad iura aliaꝝ ecciaꝝ ñ
pñt reciꝑe.¶¶ Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ nõ ↄcedũt᷑ decime
niſi leuitis ſᷣm ius diuinũ.Dicendũ ꝙ religioſi in leui
tico oꝛdine ↄputant᷑.vere.n.leuita eſt cui ↄuenit illud
qð dicit᷑ dᷣ leuitis deut᷑.xxxiij. Qui dixerit patri ſuo ⁊

matri neſcio vos:⁊ fratribo ſuis ignoꝛo illos.⸗ Ad a⸗

liud vᷣo qð obijei᷑ de monachis.dom ꝙ debent ſemia⸗
re ſpũalia dupłr.ꝑ ſe:⁊ ꝑ alios.per ſe oꝛando.ꝑ alios
dᷣo miniſtros ⁊ ſacerdotes inſtituendo. Sunt eniʒ pa⸗
troni ecciaꝝ:⁊ debent ſacerdo tibo ibideʒ miniſtranti⸗

bus ſacramenta beneficium competens aſſignare. ꝙ ſi

iſta nõ fecerint: raptoꝛes ſunt 2 decimas ctinent in⸗
iuſte.¶¶ Ad tercium ᷣo dᷣm. ꝙ poꝛtare peccata popu
li eſt tripłr. Vno modo curam animaꝝ ſuſcipiẽdo. vñ

xviij. Qume. dicit aaron 2 ſacerdotibo. Tu ⁊? domꝰ pa
tris tui ſuſtinebitis peccata ſacerdotij veſtri. Alio mõ

ꝓ peccatis oꝛando.i Qume.viij. radidi leuitis ⁊ aa⸗
ron ⁊ filijs eis vt ſeruiãt mihi in taberculo: ⁊ oꝛent ꝓ
eis ne ſit ĩ ppło plaga.qũo monachi ⁊ alij religioſi poꝛ
tent pcta ppłi. Tercio mõ ↄtra peccatoꝛes zelo dei pu⸗
gnando:⁊ fideʒ xpᷣianã ſuppoꝛtando ⁊ defendendo.ſᷣm
queʒ modũ te leuitis dicit᷑ xxxij.exo.cũ ipſi vindicaſ⸗

ſent ydolatriã vituli ↄſlatilis. ↄſecraſtis manus vr̃fas

Dño vt detur vobis bndictio. ꝑ hũc modũ templarij 2
hoſpitalarij qui pugnãt ↄtra boſtes fidei xp̃ᷣiane:conſe
cratas hñt manus oño:vt merito poſſint bñdictioneʒ
ꝑcipere decimaꝝ.⸗ Ad vltimũ vᷣo dðᷣm.ꝙ qjᷓnis deci⸗
me debeantur eccleſie baptiſmali ſi patronatuʒ illius
habeãt.religioſi vt dictum eſi pñt ꝑciꝑe decimas. Si
vᷣo non habeant patronatuʒ ⁊ eccleſia illa ſuꝑabundʒ
in decimis.põt de illa ſuꝑabundantia auẽte eccleſie
conſenſu prout dicit Hieroꝰ.indigentia religioſoruʒ
ſuppleri.

Articulus tercius

Oſtea querit᷑.vtꝝ clerici qui babent ſuffici

ens ſtipendiuʒ vnde viuãt: poſſint decimas

reciꝑe.qð videt᷑.qꝛ auẽte diuine legis indi/

ſtincte dant᷑ omi leuitis.¶ Cõtra. inſtitutio deciaꝝ
fuit ad hoc ꝙ haberẽt ſuſtentatõeʒ ſufficientẽ miniſtri

dei. vnde MMalach.iij. Inſerte oẽm decimã in boneum
meũ vt ſit cibo in dono mea. Si ergo babent ſuſtenta⸗

tioneʒ ſufficientẽ:nõ debent reciꝑe decimã. 4 Itez de⸗

cime pᷣcipiebant᷑ dari leuitis legis veteris.quia in ter
ra ꝓmiſſionis nihil poſſidere debebãt.vñ.xviij.nume⸗
ri d leuitis dicit᷑.nihil aliud poſſidebunt: decimaruʒ
oblatione ↄtenti: quas in vſus eoꝝ ⁊ nccia ſeꝑaui.Si
poſſident multa clerici vel de patrimonio xpᷣi vel de

rebus eccleſie alijs vnde pñt ſufficient᷑ ſuſtentari: non
debent vecimas acciꝑe.¶¶ Iteʒ Hiero.ad Damaſũ pa

pam. elericos illos ↄuenit eccie ſtipendijs ſuſtẽtari:ꝗ⸗
bus parentuʒ ꝓpinquoꝝ nulla bona ſuffragant᷑.ꝗ at
bonis parentũ ⁊ oꝑibus ſuſtentari pñt: ſi qd paupeꝝ
eſt accipiũt ⁊ ſacrilegiũ faciũt ⁊ ↄmittunt.⁊ ꝑ abuſio⸗
nem taliũ iudiciũ ſibi manducãt ⁊ bibunt.¶ Itẽ aug.
Decime tributa ſunt egentiũ aĩaꝝ.ſi ̊ ipſi nõ egent:ñ
debent reciꝑe decimã: que eſt tributũ ⁊ debitũ egẽtis.
Rñſio.dðm ꝙ clericus bñs ſufficiens ſtipendiũ vł
redditũ:uvnde poſſit aliter qᷓ; de decimis ſuſtentari ſuf⸗
ficient:⁊ ſᷣm ſtatum ꝑſone.põt reciꝑe decimas vt ꝓcu
ratoꝛ in nccĩtates paupeꝝ vel vtilitates eccleſie expen
dendas. nõ aũt põt reciꝑe in vſus ꝓprios ↄueꝛtendas
vel in malos vlus diſtrahendas.immo ſi in ꝓprios cõ
uertant ↄmittũt ſacrilegiũ.ſi in malos vſus expẽdunt
incuꝛꝛũt iudiciũ. De illis.n.intelligit᷑ qð dicit aug.ad
Honitfaciũ.Si priuatim que nobis ſufficiant poſſide⸗
mus:non illa noſtra ſunt:ꝭ̊ paupeꝝ quoꝝ ꝓcuratõeʒ
quodãmodo gerimꝰ.nõ ꝓrietateʒ nobis vſuꝛpatione
damnabileʒ vendicamꝰ.Et ᷣm banc diſtinctõʒ intelli⸗
gunt᷑ obiecta.

Articulus quartus

Onſequent querit᷑vtꝝ vna eccia poſſit ac⸗
ciꝑe decimas de territoꝛio vel ꝑſona alteꝛiꝰ
eccie.Querit᷑ q̊·poſito ꝙ eccia auẽte ep̃i re⸗

dimat decimas ab aliqͥ laico que ſunt in territoꝛio alte
rius eccleſie:que ñ põt illas redimere.vtꝝ poſſit tales

decimas ꝑpetuo poſſidere.qð videt᷑.quia hec eccĩa ẽ in
poſſeſſione iſtaꝝ decimaꝝ ſᷣm oꝛdinatõʒ epᷣi cuiꝰ eſt de
decimis oꝛdinare.q̊ de iure ſuo ſunt.q Cont᷑.de iuꝛe ca
nonico ⁊ diuino eſi.ꝙ decime ſoluant᷑ eccĩe ĩ cuiꝰ ſunt
territoꝛio.quia ſicut de iure diuino eſi ꝙ leuite hbabeãt
decimas:ita de iuꝛe diuino eſt ꝙ iſti leuite hẽant iſtas
ecimas.ꝗ illa eccleſia ĩ cuiꝰ territoꝛio ſũt poterit eas
repetere.¶¶ Iteʒ raptoꝛes ſunt qui metũt carnalia vbi
nõ ſeminãt ſpũalia.̊ hec eccia que mõ hʒ iſtas decias
nõ ſeminat ſpũalia in illa parochia vnde bʒ decimas.

5S non debet eas poſſidere: vel ſi poſſidet rapit. Ad

hoc rñdet᷑ a quibaſdaʒ.ꝙ ſi eccleſia illa in cuiꝰ territo
rio ſunt ille decime ſuſfficienteʒ cibum habeat h̊ ẽ ſuſtẽ⸗
tationem.⁊ noluerit illas decimas redimere. põt alia
eccia de oꝛdinatõe ep̃i illas decimas redimẽ ⁊ etiã poſ
ſidere.il Ad aliud ðᷣo qð obycit᷑ dicũt.ꝙ de iuꝛe dino
eſt ꝙ dentur leuitis decime. ſed de iure hũano ẽ ꝙ iſte
decime iſtis leuitis dentur. Relinquit.n.dñs oꝛdina⸗
tõni eccĩe qui leuite quas decimas habeãt: ⁊ quantũ.

2 ideo nõ eſt rapina ſi illa eccleſia p̃dictas decias poſ-

ſidet de oꝛdinatõe epi cuiꝰ eſt de talibo oꝛdinare.¶ Sʒ
ↄtra h̊ obijcit᷑. Qam dicit decretalis Alex.iij. Si terre
q̃ arabiles ſunt intra certã alicuiꝰ parocbie terrã fue⸗
rint: decimas eaꝝ tua ꝑte retenta facies eidẽ eccie aſſi

gnari: ſcribit cuidaʒ epo.̊ eps nõ poterit alteri eccle-
ſie illas decimas aſſignare.¶ Iteʒ de decimis noualiũ

dicit decretalis Inno.Cum ꝑceptio decimaꝝ ad paꝛo
chiales eccias de iure cõmuni ꝑtieat. decime noualiũ
que fiũt in parochijs eoꝛũdeʒ ad ipſas ꝓculdubio ꝑti⸗
nere noſcũt᷑.¶ Proprea dicũt alij meliꝰ.decimas no⸗

ualiũ ⁊ illas que pñt redimi a militibo:⁊ etiã aliarum
reꝝ que nõ ↄſueuerũt decimari ꝑtinere ad ius eccie ĩ cꝰ

parochia ſunt.nec põt epᷣs nec ad opus ſuũ retinẽ nec

alij eccĩe aſſignare:niſi cuʒ illa noualia vel ille deceime

que redimũt᷑ ñ ſunt intra termios alicuiꝰ paꝛochie de⸗

termiate: vel ſit aliq nilegiũ ſedis aplice ꝑ qð poſſzʒ

oñdi ꝙ ille decime ad aliã ecciaʒ ꝑtinerẽt. 2 ſumitur

er cecretali Alex.iij.⁊ er decretali Inno.üj. Itez qᷓ
rit᷑ æ illo qui hʒ tomiciliũ in vna parochia 2 ĩ alia co⸗
lit predia:cui eccie decime ſint ſoluende.i Zam ſi vna ⸗

eadeʒ res nõ debet diuerſo iure cenſeri:vt diẽ Inno. G

iſie debet decimas vni eccie:vel alteri tm̃.4¶: Cont᷑. Ra

tione domicilij tenet᷑ vni eccie.rõne p̃dioꝝ tenet᷑ alteꝛi.
Stenet vtriq;ʒ. Itez querit᷑.aligs paſcit agnos ĩ me⸗
dietate anni in vna parochia: in medietate alia in alia
parochia. cum decima debeat dari ð agnis 2 lana:cui
parochie dabit᷑.videt᷑ ꝙ illi in cuiꝰparochia ↄtinentur
oues.¶ Cont᷑.de omnibo que renouant᷑ inqᷓtum reno

uant᷑ debet dari decima:ſ̊ lana ĩ duaba parochijs reno

uatur.ꝗᷓ in duabo debet dari decima de lana. 4 Itẽ qᷓ⸗
rit᷑ de illo qui hʒ cau ſaʒ ſeu ouile in vna parochia: in
alia vpᷣo paſcit oues.cui debet dare decimꝗ de lacte ⁊ la
na? ⁊ videt᷑ argui ſicut prſius. Rñdeo ad primũ ſᷣm
decretaleʒ Lucij eỹ ð deci.Equũ eſt vt illi eccie decime
ꝑſonales reddant᷑ ab eis in qua ecciaſtica ꝑcipiũt ſa⸗
cramẽta. Decimas vᷣo meſſiũ fructuũ vel arboꝝ ſi co⸗
luerint in alia parochia qᷓ ĩ ea in qua habitẽt:qm a di
uerſis diuerſa conſuetudo tenet᷑.tu eligas in hoc caſu
qð ꝑↄſuetudineʒ diu obtentaʒ ibideʒ noueris obſᷣua⸗
tum.4l Ad ſecũduʒ dðm.ꝙ ſᷣm ius cõe.Cum renoua⸗
tio fiat in duabo parochijs: duobo ſacerdotibo dzʒ dari

ccima.¶¶ Ad aliud doᷣm. ꝙ de lacte feno lana dari dz

cima illi eccie in cuiꝰ parochia ſunt paſcua.qꝛ cum
inde ſuſcipiant totuʒ nutrimentũ: eius tales decime p̃⸗
diales cenſent᷑.

Aꝛticulus quint

Verit᷑ poſtmodũ.vtꝝ pauꝑibo ſint decime
tribuende.iQam dicit er de deci.⁊ pᷣmi. hie
ro.ſuꝑ Eʒ ech.Decimã ꝑteʒ oĩm fruguʒ le⸗
uitice tꝛibui ꝓpls ex lege debebat ¶ Jume. xviij. Ruꝛſuʒ
ex ipſis decimis leuite hoc eſt inferioꝝ mĩſtroꝝ qdus
decimas debebant ſacerdotibo.iQume.xviij. Erant qͥʒ
alie decime quas vnuſꝗſqʒ de ꝓplo iſrael ĩ ſuis hoꝛꝛeis
ſeꝑabat.vt comederet eas cum iret in templuʒ in vrbe

2222

hierłm. deut.xiiij. Erant alie quas pauꝑibo recõdebãt
deut᷑.xiij. Anno tercio ſeꝑabis aliam decimaʒ ⁊ repo
nes inter ianuas tuas:venietq; leuites ꝗ ñ hʒ aliquazʒ
ꝑteʒ ⁊ ꝑegrinus ac pupillus ⁊ vidua ⁊ comedent? ſa⸗
turabunt᷑.Si ̊ decima ↄferenda in vſus paupeꝝ ma⸗

xime ꝑtinet ad pietateʒ. Sʒ precepta legis que pieta⸗

te plena ſunt:ſunt temꝑe gꝛatie obuanda. ⁊ pceptũh
de decima danda pauꝑibo erit ad litterã obſeruãdum

temꝑe gtie.¶¶ Itez de decima que dabat᷑ ad opꝰ ſacri⸗
ficioꝝ pʒ rõ:qre tꝑe gtie ñ ſit ſoluẽda qꝛ ſacrificia ceſ⸗
ſant.Oe decima vo que dabat᷑ a olo leuitis: maiſeſtũ
eſt ꝙ tꝑe gre ẽ ßuandũ mandatũ ex dictis. De illa vᷣo q̃
dabat᷑ ſacerdotibo a leuitis iam queret᷑. Sed de illa q
dabat᷑ pauꝑibo:cũ ſimpłr ſit opus moꝛale.maior erit

ratio q̃re debet obfuari.¶ Iteʒ ꝓ maioꝛ parte leuite

eccie ⁊ ſacerdotes ſufficient abũdant ⁊ hñt redditus
ad ſuſtentatõeʒ:⁊ dotata eſt eccia tꝑalibo poſſeſſionibo
plus ꝙ in lege veteri in qua leuite nõ habebãt in terꝛa
ꝓmiſſionis hereditateʒ. nüc aũt abundant pauꝑes ⁊
pluꝛes ꝙᷓ in tꝑe legis.̊ cũ maioꝛi indigentie de oꝛdine
caritatis ſubuenienduʒ ſit. potius erit danda decima
pauꝑibo iꝙᷓ clericis ⁊ ſacerdotibo.⁊ amplius erit debi⸗
tũ ſoluendi decimã ad ſuſtentatõʒ paupeꝝ ĩ tꝑe gr̃e qᷓ
in veteri lege.minꝰ dᷣo ad ſuſtentatõʒ cleꝛicoꝝ · ¶¶ YStem
dicit augꝰ. ꝙ decime ſunt tributa egentiũ aĩaꝝ. ſunt
debite pauꝑibo. Rñſio.dðm ꝙ tꝑe gratie mãdatum
de decima danda pauꝑibo anno tercio ſᷣm determina⸗

tioneʒ legis nõ debuit ᷣuari:gꝗa illud mandatuʒ imꝑ⸗

fecte pietatis eſt.vnde adueniente lege ꝑfecte pietatis
non debet manere qtum ad imꝑfectionem: qᷓuis ſuba

—dð—

f f f f„„„ ——˙ —

N
tur

00,
m
no.
1
teni.
me⸗
Alin
NW
Ntor
reno⸗

N

ſ
n
4/

Nueſtio

mandati maneat ampliata. Cuʒ dictũ ẽ Math. v. Di
petẽti te tribue.vñ rpᷣianus nõ tm̃ decimã debʒ pauꝑi
bus:immo totũ qð ſibi ſuꝑeſt.Luc.xj.Oð ſuꝑeſt oate
elemoſinã. Et ꝑ hec pʒ rñſio ad pᷣmũ ⁊ ſecũdũ.⸗ Ad
terciũ dᷣm.ꝙ leuitis ⁊ ſacerdotibo tꝑe gratie qui hñt
ſtipendiũ ſuficiẽs:dande ſunt decime.qꝛ ipſi ſunt pau
perũ ꝓcuratoꝛes:⁊ quecũqʒ hñt coĩa debent habẽ cum
pauꝑibo. Uñ dicit hiero. ad Damaſuʒ papã. Quicqd
hñt clerici paupeꝝ eſt:⁊ domus illoꝝ omibus debẽt eẽ

cõmunes.! Ad vltimum dm.ꝙ decime ſunt tributa

egentiũ aĩarum.vnde ille que dant᷑ clericis illis dãtuꝛ
vel qꝛ indigentes ſunt vel vt diſpenſent egentibo.Res
ðᷣo xpᷣianoꝝ que ſuꝑfluũt eiuſdeʒ obligatiõis cenſent᷑

vñ amb.in li.de officijs. Grandis culpa eſt ſi ſciente te

fidelis egeat.ſi ſcias eũ ſine ſumptu eẽ: famẽ toleraẽ:
erumnã pꝑpeti:qui pᷣſertim egere erubeſcat.

Articulus ſextus

Oſtmodũ querit᷑vtꝝ dño pape ſummo põ
tifici ſoluende ſint decime decimaꝝ. Et vi⸗
xt᷑ ꝙ ſic. Qume.xviij. Precipe leuitis atʒ
tenuncia:cũ acceꝑitis a filijs iſrael decimas:pmicias
eoꝝ offerte dño.i.decimã ꝑtem decime.⁊ date Naron
ſacerdoti oĩa que offeretis ex decimis.pᷣceptũ ergo de
decimis duas ꝑtes habuit.ſ.vt filij irael darent deci⸗
mas leuitis: ⁊ vt leuite darent decimã decimaꝝ ſũmo
pontifici.qua ̊ rõne prima ꝑs obſeruanda eſi: laici
dant decimas clericis:eadeʒ rõne ⁊ alia.ſ.ꝙ cleꝛici de
bẽt decimas oĩm decimaꝝ dare ſummo põtifici.4. Itẽ
videt᷑ ꝙ magis debeat obᷣuari ſcðᷣa.qꝛ ſummꝰ põtifex
noſter toti rpᷣianitati ꝓuidet.̊ mĩioꝛi ſacerdotibo iõ
dant᷑ decime vt poſſent legi dei vacare:⁊ ſpũalia mini
ſtrare.Sʒ ſummũ pontificẽ oꝑʒ magis vacaẽ legi dri
7 dare magis ſpũalia.ꝗq̊ opoꝛtuit eum magis habẽ de⸗
cimas.videt᷑ ̊ minoꝛes ſaceꝛdotes teneant᷑ dare de⸗
cimã decimaꝝ ſuaꝝ dño pape. Itez ſi dicat᷑ ꝙ ſũmũ
ſacerdotiũ tranſlatuʒ eſt:⁊ ꝓpter ̊ nõ tenent᷑ ſacerdo⸗
tes dare decimas ſummo ſacerdoti.hoc nihil eſt: quia
ſiłr ſacerdotiuʒ ⁊ officiũ leuiticũ mutatũ eſt.qꝛ ĩ veteꝛi
lege ſolebant offerre carnales hoſtias. mõ aũt offerũt
ſpuᷣales.ſi ꝗ̊ ꝓpter mutatõʒ ⁊ tranſlatõʒ nõ tenent᷑ mi⸗
noꝛes ſacerdotes dare decimas ſummo ſacerdoti.qᷓ ſi
milit ꝓpter mutatõʒ ſacerdotij ⁊ officij leuitici non de⸗
bent laici dare decimas ſacerdotibor leuitis.qð tamẽ
ſalſuʒ eſt. Ad hoc dicũt quidaʒ ꝙ nõ tenent᷑ cłici da
re decimas decimaꝝ dño pape: ꝓpter hoc ꝙ dñs papa
ꝓuidet toti rpianitati.⁊ difficilimũ eẽt ↄgregare deci
mã væcimaꝝ. ideo oꝛdinauit ecciĩa vt hbabeat ſuam pꝛo
ri dyoceſiʒ cui preeſt immediate in qua bʒ xecimas
i vult. ⁊ iteꝝ hʒ multa regalia que dedeꝛũt imꝑatoꝛes
vnde ſufficienteʒ cibum hʒ in domo ſua. Pretea omĩa
bona eccĩe ſua ſunt:⁊ accipit inde quantuʒ vult.vñ nõ

optet ſibi fieri hanc taxatõʒ:vt ſolũ ſcilʒ accipiat decci⸗

mã.Alijs po videt᷑ ꝙ ſũmo põtifici debẽt᷑ decime deci⸗
maxꝝ ſi petat ⁊ ſit nccĩtas eccie.ſi vo ñ petat nec ſit nccĩẽ
tas eccie cui ipᷣe hʒ ꝓuidẽ:ñ tenẽt᷑ ĩferioꝛes ſacdotes.

Membꝛũ ſeptunũ

Verit᷑ ſequent.q teneãt᷑ dare dxcimaʒ.
Circa qð qrũt tria.Primo.vtꝝ oẽs vlr
tenẽt᷑ dare xcimaʒ. Scðdo. vtx clerici te⸗
nent᷑ daꝛe. Tercio.v.religioſi tenẽt᷑ daẽ.
Articulus pꝛimꝰ
Rimo querit᷑.vtꝝ oẽs vłr teneãt᷑ ad decĩaz
ñ ſunt leuitici oꝛdis.qdð ꝓbat᷑: qꝛ ſiẽ dicit
.. Breg.papa.Oꝑtz decimas q̃s iure ſaceꝛdo
tũ eẽ ſanctimꝰ ab omni ꝓplo acciꝑe:q̃s fideles dño pᷣci
piente offerũt. iur illud malach.iij. Inferte oẽz deciaz
in hoꝛꝛeũ meũ.Ex qͥ videt᷑ relinꝗ ꝙ omẽs laici tam di⸗

nites qᷓ; pauꝑes teneant᷑ ad xxcimã. 4 Cont᷑. dieit au⸗
guſti. ꝙ decime ſunt tributa egentiũ aĩaꝝ. g ſi aligs ita
paupꝑ eſt ꝙ nõ ſufficiat ſibi 2 filijs:qdð etiã bʒ cum deci
ma.ſacerdos vᷣo ſuus in nullo eget ̊ ſuꝑabũdet. ergo
iſtius pauꝑis plus debet eẽ decia qᷓ ſacerdotis. ñ̃
ſio. ddᷣm ꝙ tam pauꝑes ꝙᷓ diuites tenent᷑ ad decimam:
qꝛ decima eſt ꝑs q̃ deo debet᷑. a quo tam pauꝑ qꝙᷓ; diues
recipit totũ.vera aũt eſt ꝓmiſſio dei: ꝗa ꝓpter ſolutõʒ
cie nũꝙᷓ aligs efficiet᷑ pauperioꝛ.vñ inalach.iij. In⸗
ferte oẽm decimã ⁊c.⁊ ꝓbate ſi nõ aperuero vobis ca⸗
tharactas celi ⁊ effundero bñdictiõz vobis.vñ ꝓpter Hᷣ
Dicit augꝰ.¶Naioꝛes noſtri ideo omibus abundabãt:
qa veo dcimas dabãt:⁊z ceſari cenſuʒ reddebãt. Dicẽ
dũ g ꝙ ſicut aliquis laicus tam pauꝑ qᷓ; diues nõ ab⸗
ſoluit᷑ a cenſu ceſaris:ita nec a ſolutõe decime q̃ reddi⸗
tur deo in ſignũ generalis dominij.4! Ad ulð qð ob⸗
ijcit. ꝙ decime ſunt tributa egẽtiũ: pʒ rñſio ex pdictis.
Mam decima nõ reddit᷑ ſacerdoti niſi aut ꝓpter ſupplẽ
dam ſuam pauptateʒ ſi pauꝑ eſt:aunt ꝓpter ꝓcuratoeʒ
paupeꝝ que ad ſacerdoteʒ vel cleꝛicũ ꝑtinent. Ideo in
predicto caſu cum egens ⁊ pauꝑ offert ſacerdoti diui⸗
ti cimã: ipſe pauꝑ tenet᷑ dare ⁊ ipſe ſacerdds vt re⸗
dnanda ei reciꝑe.qꝛ⁊ ipe tenet᷑ maxie pauꝑes de ſuꝑ⸗
abundantia ſua ſuſientare.

Aꝛticulus ſecũdus

Ecũdo querit᷑ de ꝑſonis leuitici oꝛdĩs.vtꝛũ
teneant᷑ ad decimas. Querit᷑ &̊ de clericis
vtꝝ teneãt᷑. Ad qð obijcit.ã dic decretal
Paſchalis.iQouũ genꝰ exactiõis ẽ:vt clerici a clericis
ecimas exigãt.cũ nuſqᷓ in lege dñi ̊ legamꝰ.4¶. Steʒ
Nume. xviij.dẽ. Filijs leui dedi oẽs decias iſraelis.Si
S eis debẽt᷑ decie:ſᷣm legẽ dei ñ tenẽt᷑ ad deciaʒ. Cõ⸗
tra.dic̃ canon ↄcilij Cabiloñ.Eccĩe ãtiꝗtꝰ ↄſtitute:nec
ccimis nec vlla poſſeſſiõe pᷣuẽt᷑. Si ꝗ̊ clici vel ꝑſucceſ⸗/
ſionẽ pr̃imonij:vel ꝑ acqſitõʒ emptõe vel donatõe obti
tineãt pᷣdia q̃ tenebãt᷑ eccijs ad decimã añqᷓ; ad poſſeſ⸗
ſionẽ eoꝝ ꝑuenirẽt: tenebũt᷑ de illis pᷣdijs dare decĩaʒ.
Itẽ maioꝛis ꝑfectõis tenẽt᷑ eẽ leuite euãgelici qᷓ leui
te legis vete.ſ̊ leuite legis ve.tenebãt᷑ dare decimas de
xæcimis acceptis ipᷣis ſacerdotibo: ſic dicẽ̃ hiero.ſuper
Eʒech.⁊ hẽt᷑ Qũe.xxiij.q̊ multofoꝛtiꝰ leuite euãgelici.
ERñſio.clerici aut poſſidẽt res titulo eccĩe:aut titu⸗
Ao pr̃imonij ſeu donatõis:vel emptiõis.Dicẽdũ q̃ ꝙ de
bis q̃ poſſidẽt titulo eccĩe ñ tenẽt᷑:qꝛ rõe miĩſterij qͥ de⸗
uiũt eccĩe:ꝑcipiũt etiã decĩas a laicis. vñ res illas q̃s
poſſidẽt titulo ecciĩe:ñ tenẽt᷑ decimare iure eodẽ. Etiaʒ
H̊ͥ mõ intelligit᷑ decretał Paſchatł.⁊ et᷑ ipſa lex de deci⸗
mis dãdis.⁊ et᷑ canon paſchał a cłicis coĩter viuentibo
nlła rõ ſinit vt q̃libʒ ꝑſone decĩas accipiãt de laboꝛibo
ſeu nutrim̃tis ꝓprijs.⁊ intelligũt᷑ viuẽtes coĩt.ñ ſoluʒ
regulares:h̊ et canoici ſecłares:ꝗ accipiũt de rebꝰeccĩe
q̃ ſunt coẽs ſtipẽdiũ.⁊ de illis dicũt iuriſꝑiti:ꝙ ñ debẽt
ccimas dare:niſi eẽt ↄſuetudo ꝙ de his ĩ moꝛte teſtaꝛi
pñt.⁊ tũc vicũt ꝙ tenẽt᷑ dare decimas de pᷣdijs ecciĩe ſiẽ
e ꝓprijs. De rebo vᷣo pᷣdialibo patrimoĩalibo vel acꝗſi
tis dicũt qdã.q tenẽt᷑ dare decimã illi eccĩe cui debeba
tur añꝙᷓ ad ipos poſſeſſio ꝑueĩret indiſticte.Alij vᷣo di
ſinguũt.q aut depuiũt illi eccĩe cui debent᷑ ille decie:
aut ñ.ſi deuiũt illi eccĩe dicũt ꝙ nõ tenẽt᷑:ſi ñ deuiũt
tenẽt. Et ſjm h̊ intelligũt pᷣdictos canones. ¶ Ad illð
do qð obijcit᷑ de maioꝛi ꝑfectõe leuitaꝝ euãgelij qᷓ; vete
ris legis.Dicẽdũ ꝙ decime ſunt dande ſᷣm determĩa⸗
tionẽ eccĩe. Determĩat aũt eccia ꝑceptõʒ decimaxꝝ per
indiſtinctõʒ q;tum ad ſacerdotes ⁊ leuitas.ita ꝙ ñ ſe⸗
parat ius ſacerdotale a leuitico. ꝓpter qð nõ tenent᷑ le⸗
uite ad tecimas dandas ſacerdotibo niſi ſm diſtincti⸗
oneʒ predictã.qð iam ampliꝰ declarabit᷑

Articulus tercius
FErcio querit᷑. an religioſi tenent᷑ ad ſolutõ
neʒz decimaꝝ.qð ꝓbat᷑.Naʒz ſᷣm canonẽ cõ
cilij Magotien. xvj.q.j. MQulli licet decima
tionuʒ ꝓuentum a prioꝛi eccia: cui aſſignatus fuerat
abſtrabere.Cum ꝗ̊ decime baptiſmalibo eccleſijs dan⸗
de ſint ſicut dicit canon Leonis.g̊ monachi ⁊ religio⸗
ſialijs ex ꝓprijs predijs decimas dare tenent᷑.¶ Item
obijcit᷑ ſicut prius. Religioſi veteris teſtamenti tene⸗

bant᷑ ad decimas.luc̃.xvuij.decimas do oĩm que poſſi⸗

deo dicit phariſeus.¶ IFtẽ Math.xxiij. Ve vobis pha

riſei qui decimatis mentã ⁊ anetũ:⁊ ̊ opoꝛtuit faceꝛe.

multomagis religioſi noui teſtam̃ti tenẽtur ad deci⸗
mã. Cont᷑.canon ↄcilij Magotieñ.xvj.q.j.Decre⸗
uit ſacer iſte ↄuentus vt epiſcopi z abbates de agris 2
vineis que ad vſum ſuum ⁊ fratꝝ hñt ſtipendiũ ad ec⸗
cleſias ſuas decimas deferri faciant.4l Iteʒ canon pa

ſchalis.a monachis ſeu cleꝛicis coĩteꝛ viuentibo nulla

ratio ſinit:vt ep̃i aut ꝑſone quelibʒ de laboꝛibo ſeu nu⸗
trimenuis ſuis ꝓprijs decimas extoꝛquere debeãt. Ex
quibo relinquit᷑ ꝙ non tenent᷑ ad decimã. Ad hrñ⸗
detur ꝙ pꝛiuilegio ſedis apłice non tenent᷑ religioſi ad
vcimas aliquas ꝑſoluendas.vnde diſtinguit᷑ int reli
gioſos.quia monachi albi templarij ⁊ boſpitalaꝛij hie
roſolymitani nõ tenent᷑ dare decimas de poſſeſſionibo
ſuis quas ꝓprijs manibo vel ſumptibo excolũt:ſecus ẽ
ſi tradunt terras excolendas ad firmã. ſicut dic̃ decre⸗
talis Alex.iij.er̃ de deci. Lz de benignitate ſedis apo⸗
ſtolice ſit vobis indultũ.vt de laboꝛibo quos ꝓpꝛijs ma
nibus vel ſumptibo colitis nemmi decimas ſoluere te⸗
neamini. ꝓpter hoc tñ nõ ẽ licitũ decimas de terris ve⸗
ſtris ſubtrahere:quas alijs traditis excolendas.Alſdo
nachi ðᷣo nigri:canonici regulaꝛes:⁊ alij religioſi:tenẽ
tur dare decimas de omĩbo poſſeſſionibo ſuis: exceptis
noualibo oꝛtis:nutrimẽtis aĩaliũ ſuoꝝ.vt dicit decre⸗
talis Alex.iij. Indulſit Adrianꝰ monachis nigris ce⸗

teriſq; religioſis vt de noualibo que ꝓprijs manibo vel

ſumptibꝰ excolunt.⁊ de nutꝛimẽtis aĩaliũ ſuoꝝ ⁊ de oꝛ
tis ſuis decimas non ꝑſoluant.quare hi quibo hoc in⸗
dultum eſt hac occaſione decimas te alijs rebo eccleſie
ſue nõ pñt ſubtrabere:vel ſibi ad aliqꝗd vlteꝛiꝰ vẽdicaẽ.
¶ Adbhuc tñ diſtinguendũ eſt.ꝙ illud qð dictũ ẽ de mo
nachis albis templarijs ⁊ hoſpitalaꝛijs: intelligendũ
eſt de poſſeſſionibo quas hẽbant añ generale ↄciliũ.d
illis.n. que poſtea gratis ſunt collate ſibi vel quas ipſi
emerũt:etiam ſi illas ꝓprijs manibo vel ſumptibo exco
lunt.tenent᷑ ſoluere decimas eccleſijs: quibo ratõne pᷣ⸗
dioꝝ antea ſoluebant᷑.ſicut dicit decretalis Inno.iij.i
ↄcilio generali.Decreuimꝰ vt de alienis terris ⁊ amo⸗
do acquirẽdis etiã ſi eas nanibo ꝓprijs ac ſumptibus
excolunt decimas ꝑſoluãt eccleſijs quibo ratione pᷣdio
rũ antea ſoluebant᷑:niſi cum ipſis eccleſijs aliter duxe
rint ↄponendũ.¶¶ Sed obijcit᷑ in ↄtrariũ. Quia anteqᷓ
dñs papa clericis ⁊ religioſis ꝑſoĩs dediſſet priuilegiũ
de nõ ſoluendis decimis:vt dictuʒ eſt.de terris q̃s ipſi
excolunt ipſi tenebant᷑ dare decimas ex lege dei. Sʒ ↄt
legeʒ dei non potuit dñs papa diſpenſare.qᷓ adhuc te⸗
nent᷑ de illis decimas dare.ql Rñſio. Preceptũ de de⸗
cimis iudiciale fuit.⁊ ideo de illis potuit eccia oꝛdina
re qui quas decimas debeant reciꝑe ⁊ qui ſoluẽ.⁊ iðo
bñ dñs papa potuit cũ religioſis ⁊ clericis diſpenſaẽ
vt nõ debeat decimas ſoluere:maxime cũ leuitici oꝛdi⸗
nis religioſi cenſeant᷑.ſicut ⁊ de alijs iudicialibo pᷣt ec⸗
cleſia immutare rõne ncciĩtatis vel vtilitatis.iQõnduʒ
tñ eſt.ꝙ omĩa hec priuilegia de decimis nõ dandis: ñ
defendũt in quibuſdaʒ caſibo. VUnus caſus ẽ cũ pactõc
vel cõmuni actõe tenent᷑ ad eas ſoluẽdas.ſicut diẽ̃ de⸗
cretalis adriani er de deci.⁊ primi.ex multiplici ⁊c̃.
Alius calus eſt cũ parochialis eccia in cuiꝰ parochia

ſita ſunt predia enoꝛmiter ledit᷑. Tercius eſi cum ees

ſoluẽdo renunciãt tacite priuilegio ſm iura.

Mlembꝛum octauũ

Onſequent᷑ querit᷑ de emptõe ⁊ redẽpti⸗
one decimaꝝ.Querunt᷑ ̊ tria. Primo.
vtꝝ poſſint emi.Scðo.viꝝ poſſint redi⸗
mi.Tercõ.v.poſſint ſõ pignoẽ recipi.

Articulus pꝛimꝰ

Dprimũ ſic obijcit.Altare ⁊ decimas ꝑ pe
cuniã dare ⁊ ſpm̃ſanctũ vẽdere ſymoniacaʒ
hereſim eſſe nullus fideliũ ignoꝛat: dicit ca
non Paſchalis.j.q.iij. ꝙᷓ nullo modo pnt vẽdi vel emi
niſi ſymoniace.¶ Con⁊.Jus ꝑcipiendi cimas tꝑa⸗
le ⁊ tranſitoꝛiũ eſt:⁊2 eſt dos eccie carnalis.q̊ᷓ eſt precia
bile.ꝗᷓ ponere ipᷣm ſub pᷣcio nõ ẽ peccatũ.ꝗ licet emẽ de
cimas. Si dicat᷑ ꝙ nõ licet.qꝛ quis ius peipiẽdi de⸗
cimas nõ ſit ſpũ ale:eſt tñ annexũ ſpũali. Cont᷑. Silit
ius ꝑcipiendi redditus in hac villa eſt annerũ ſpũali.
quia ſicut eccia hʒ ius ꝑcipiendi decimas in hac villa
ita ⁊ alios redditus.&̊ᷓ qua ratione nõ licet emeꝛe deci
mas:qꝛ ſunt de poſſeſſionibo eccĩe: ita nec licet emere
villas eccie.qð falſum eſt. So.decima djr ius perci
piẽdi.decima etiã dẽ ipſe fructꝰ. Primo mõ ñ pᷣt emi:
ſecũdo mõ põt.Jus.n.ꝑcipiẽdi decimas annexũ ẽ ſpi⸗
rituali naturali oꝛdinatõe ⁊ dĩna.Qaturalis oꝛdina⸗
tio ẽ:vt ꝗ ſeminãt ſpũalia metãt carnalia.hec.n.eſt rõ
dati ⁊ accepti.de qua loqꝗt᷑ apłs ad phi.vlt᷑ᷣ. Eẽt hec eſt
eq̃litas mãne:vt ꝗ plus colligit nõ magis: nec ꝗ minꝰ
colligit minꝰ habeat.Laici.n.qui plus colligẽt tꝑa
libus debẽt dare clericis ꝗ minꝰ colligũt.vt ſit eq̃litas
⁊ poſſint vacare legi dei que vacatio ſpũalis ẽ.¶ Ad p
mũ g̊ dðᷣm.ꝙ ſic coꝛpꝰ hoĩs impᷣciabile eſt:qꝛ ẽ adiun⸗
ctũ aĩe rõnali q̃ eſt impᷣciabilis.ita decima ẽ impᷣciabi
lis:gꝗa eſt adiuncta officio ⁊ miſterio ſpũali.¶ Ad ſe⸗
cũdu dðm.qꝙ dñs oꝛdinauit vt ꝓ carnalibo q̃ debẽt᷑ ſe⸗
minantibo ſpualia darẽt᷑ decime.vñ pzʒ ꝙ ius decima⸗
rũ annexũ ẽ ſpũali natali oꝛdinatõe ⁊ dina.Alij auteʒ
redditꝰ ſunt annexi ſpũali ex accñti. Et ꝓpt h̊ ñ ẽ ſile.

Articub ſecũdus

Ecũdo queꝛit᷑.vtꝝ decime poſſint licite a la
icis redimi. Nam dicit Inno.e d ſymo.
Eccia ſicut nõ potuit emi: ita nec redimi.
Si g̊ decime ñ pñ̃t ſine ꝑiculo ſymonie emi. nec redi
mi.¶ Itẽ canon ↄcilij Magotieñ.xvj.q.vij. Decimas
quas ꝓplus dare nõ vult niſi q̃libʒ munere ab eo redi⸗
mant᷑.ab ep̃ᷣis ꝓhibendũ eſt ne fiat.Ex quo relinꝗtuꝛ
ꝙ non poſſunt licite redimi.¶ Contra.qlibet põt redi
mere ius ſuũ.ꝗ̊ ſi ius decimaꝝ ꝑtinet ad cleꝛicos nõ ad
laicos: licite pñt decĩas clerici a laicis redimẽ. Rñ⸗
ſio.circa hoc ſunt diuerſe opĩones.iQam quidã dicũt
ꝙ non licet alicui ius ſuum ſpũale redimere: ſicut nec

emere.⁊ ꝙ dicit᷑:ꝙ licet cuilibet redimere ius ſunʒ:in⸗

telligit᷑ de iure non ſpũali.vnde ita intelligunt pᷣdictuʒ
canonem. ꝓhibendum eſt epiſcopis ne fiat ab eis.ſup
ple vt redimant. vnde dicit decretalis Lucij. de quodà
canoĩce electo a maioꝛi ꝑte capituli paucis ſibi ↄtradi
centibus:qui ad ſedandam turbationeʒ pecuniam de⸗
dit ꝙ incurrit labem ſymonie:⁊ tamen videbatur de⸗
diſſe pecuniam vt redimeret ins ſuum. 4. Alij vo di⸗
cunt.ꝙ poteſt quis redimere vexationem ſuam:⁊ detri
mentum quod habet circa ius ſpirituale.AVUnde conci⸗
lium Arbani pape.j.q.iij.dicit. ꝙᷓ monachi poſſideãt
decimas ſibi iuſte collatas: quas tamen ab epiſcopis
redimere pecunia compellebantur. Et argumentum
habent ad hoc ex auctoꝛitate Auguſti.qua videtur.ꝙ
aliquis poteſt emere iuſtum iudiciũ qñ iudex nõ vult
ei ſine pecunia iuſte indicare. VUnde Auguſtinug ad

— —

N,
el

1

1

mo,
rec

Ppe⸗

ltcs

:
na⸗
15
eſt
ind
en
tas
;
in⸗
dbi

,

QNueſtio

Macedoniũ. Ille ſolet male ſibi ablatã pecuniã repetẽ
qui iuſtũ iudiciũ emit.qm venale eſſe nõ debuit: ⁊ jm h
exponũt ipi canonẽ pᷣdictuʒ.Decimas quas populꝰnon
vult dare ⁊c. ꝓhibendũ eſt ne fiat.ſupple ꝓhibenduʒ eſt
laycis ab ep̃is ne hoc faciãt.hoc ẽ ne aliquid accipiẽt
redemptõe decimaꝝ a clericis:Fm boc dicũt ꝙ põt redi
mi cæcima.cum.ſ.redimẽs ſit vel credit nullũ ius habẽ
tetentoꝛẽ:⁊ tñ dicunt ꝙ põt repetẽ qð dat ꝓ redẽptione
de iure.¶ Alij vᷣo tenẽt viam mediã dicẽtes: ꝙ ex pacto
ꝑtium boc eſt clerici ⁊ layci nõ pñt redimi decime:ſicut
nec aliqua ſpũalia vel ſpũalibo annexa:ſed auctoꝛitate
ep̃i ad cuiꝰdiſpoſitionẽ ſpectant decime:põt fieri vt eccle
ſia vel clericus recipiet decimã ⁊ det layco aliquã pecu⸗

niam.⁊ boc dicũt iuxta decretalem Arbani qui dicit.q;

ↄmutationes pᷣbendaꝝ de iure fieri nõ pñt pactione pꝛe
miſſa que circa ſpũalia vel annexa ſpũalibo labem ſem⸗
per ↄtinet ſymonie.Si aũt epᷣs cauſam inſpererit neceſ⸗
ſariam.licite poterit de vno loco ad aliũ tranſferre ꝑſo⸗
nas.Sili modo dicunt ꝙ auctoꝛitate ep̃i:modo pᷣdicto
pñt clerici redimere dectmas. Illum vᷣo canonẽ Arba⸗
ni.j.q.iij.de monachis redimentibo ab epᷣis decimas in⸗
telligunt:q monachi nõ dabant pecuniam:vt nouũ ius
Keinari acquiꝛerent.ſed vt iam acquiſitum retinerent

Articulus tercius

Ercio querit᷑ de pignoꝛatõne decimaꝝ.⁊ dici
tur cõmuniter ꝙ pnñᷣt clerici eas recipere ſub
pignoꝛe a laycis. ſicut ⁊ quãlibet aliã poſſeſ⸗
ſionem quã laycus detineret violẽter 2 iniuſte.nec tene⸗
tur in talibo fructus ↄputare in ſoꝛtẽ.dũ tñ nõ ꝑtineant
hmõi decime ad alienas eccleſias:qꝛ tunc ꝓhibitũ eſt ꝑ
decretalẽ Gꝛego.ꝙ nõ recipiant᷑ a laycis extra de deci.
Interdicimꝰꝑſonis eccleſiaſticis vniuerſis:vt decimas
tetẽtas a laycis ad alienas ecclias ꝑtinẽtes in pignus
reciꝑe ab eiſdẽ laycis nõ pᷣſumãt.¶ Sed obijcit᷑.qꝛ in p⸗
dicto caſu clericꝰaccipit illos fructꝰpᷣter ſoꝛtem ex vi mu
tui.cũ ̊ vſura ſit acceptõ rei alicuivex vi mutui p̃ter ſoꝛ⸗
tem:pᷣdictꝰↄtractꝰerat vſurariꝰ¶ Cõtra.Illi fructꝰerãt
eccleſie:⁊ eccłia dedit ei:ſugonat᷑ h̊.ergo nõ peccat acci
piendo illos fructꝰ. nõ eſt vſurariꝰↄtract** Oð oce⸗
dimus hac ratõe:nec valet argumẽtatio. Accipit aligd
pᷣter ſoꝛtẽ ex vi mutni vel pignoꝛis.& eſt vſurariꝰ:niſi ad
datur aliꝗd alienũ. Ille vo nõ accipit aliqd alienũ:ĩmo
ſuũ:qꝛ ſibi datũ eſt ab eccłia ſeu pᷣlato qui dare poterat
Itẽ ad maioꝛẽ euidẽtiã ponũt᷑ caſus ĩ mutuo. Ponat᷑
ꝙ aligs laycꝰhabeat in aliquo territoꝛio.xl.modios de
redditibo.xx.de decima:⁊.xx.de cenſu.⁊ ↄtrabit mutuũ
cũ aliquo clerico:ꝗ dat ei mutuũ centũ libꝛas vt habeat
quolibet ãno decẽ modios ĩ illis redditibo.Querit᷑ vtrũ
ille ↄtractꝰſit vſurariꝰ. ꝓbat᷑ ꝙ nõ. qꝛ licẽt clerico illi qͥ⸗
libet ãno ꝑciꝑe totã decimã.ſ.xx.modios. q̊ multofoꝛti⸗
us decẽ modios.Sed cõtra.Accidat ſterilitas terre ita
ꝙ ĩ territoꝛio illo ĩ quo ſolẽt eſſe.xl.modij nõ ſint ibi niſi
xij. Iſte clericꝰaccipit de illis duodecim decẽ.⁊ nõ ſũt in
ccima niſi ſex.& q̃tuoꝛ accipit de cẽſu.ᷓ aligd accipit de
alieno pᷣter ſoꝛtẽ ex vi mutui.q Soł.dicẽdũ qꝙ ſi clericꝰ
fecit cõtractũ ſuũ hoc mõ ⁊ hac intẽtione vt quicqd ↄtin⸗
gat habeat de redditibo illis decẽ modios: vſurariꝰs fuit
ille ↄtractꝰ.ſi pᷣo hac intẽtione vt de decima habeat decẽ
modios ſi ibi ſint nõ eſt vſurarius.

NMueſtio. lij. de pꝛimitijs.
ODſtea queritur de

pꝛimitijs.Eſt autem pꝛimitia pꝛima ꝑs
frugum vel fetuum domino offerenda.
Queruntur autem duo. Pꝛimo vtrum
pꝛimitie ſint in pꝛecepto.Secũdo quan

ta debeat eſſe.

Membꝛũ pꝛumuz
Dpꝛimũ ſic obijcit᷑ Exo.xxij.Decimas tu
as ⁊ pꝛimitias nõ tardabis offerre.ꝭ̊ qua
ratione decime ſunt in pᷣcepto: ⁊ pꝛimitie.
4 Item Exo. xxiij. Pꝛimitias frugũ terꝛe
tue deferes in domũ dñi dei tni. ¶ Item. xiij. exo. Sãcti⸗
fica mihi ouem pꝛimogenitũ.⁊ ſubdit᷑.quicꝗd pꝛimitijẽ
in pecoꝛibo tuis ſanctificabis dño.⸗ Item Eʒe. vltimo
Erunt leuitis ⁊ ſacerdotibo pꝛimitie de pꝛimitijs terre
ſanctũ ſanctoꝝ.⸗ Item ANDabł.iij.in quo ↄfigimꝰte.vos
ↄfigitis in decimis ⁊ in pꝛimitijs:⁊ in penuria vos male
dicti eſtis.¶¶ Item canon Gꝛeg.xvj.ca.q.vij.opoꝛtet de⸗
cimas ⁊ pꝛimitias quas iure ſacerdotum eſſe ſlancimus
ab omni populo acciꝑe. Item canon Alex.di.xxxij.de
cime ⁊ pꝛimitie ſeu oblationes viuoꝝ ⁊ moꝛtuoꝝ eccle⸗
ſie dei fideliter reddant᷑ a laycis.quas qui retinuerint
ab eccleſie ſancte ↄmunione ſeꝑent᷑.¶¶ Iteem YInno.extꝛa
e deci. Deus in ſignuʒ vlis dominij decimas ſibi reddi
p̃cepit:ſuas eſſe decimas ⁊ pꝛimitias aſſeuerãs. Ex his
ergo manifeſte relinquit᷑:ꝙ pꝛimitie ſũt ĩ pcepto. Oð
quidã abſolute ↄcedunt.¶l Cõtra.Exo.xiij. Cum lex pᷣ⸗
mogenitoꝝ datur.ſubdit᷑ erit quaſi ſignũ in manu tua.
Si ergo eadẽ eſt ratio legis pꝛimogenitoꝝ ⁊ pꝛimitiaꝝ.
lex pꝛimitiaꝝ in ſignũ eſt.ergo pᷣceptuʒ de pꝛimitijs ſuit
cerimoniale.ergo tꝑe gratie nõ eſt ſeruandũ:quẽadmo⸗
dum nec alia precepta ſignificatiua.¶ Juerunt alij qui
dixerunt:ꝙ pᷣceptum de pꝛimitijs moꝛale eſt.nec ceſſauit
ſed remanet ampliatum in oblationibo quotidianis que
fiunt eccleſie.¶ Contra. Pari ratõne poſſet dici ꝙ pᷣce⸗
ptum de decimis remanet ampliatum. cum oblationes
⁊ redditus quos modo habẽt eccleſie ſint maioꝛes ꝙᷓ de⸗
cime legis veteris.ergo in illis redditibo quos accipiũt
eccleſie.ſeruaret᷑ pceptum de decimis ſicut dicit᷑ ſeruari
pᷣceptum de pꝛimitijs in oblationibo:qð falſum ẽ.⸗. Itẽ
de iure naturali ſimpliciter eſt:ꝙ honoꝛandus eſt deꝰ de
Apꝛia ſubſtantia ⁊ ante omnia.ſed in exhibitione pꝛimi
tiarum Fm ſe:nõ alind oſtendit᷑ qᷓ honoꝛ dei de ꝓpꝛia ſub
ſtantia ante alia.ergo pᷣceptũ de pꝛimitijs ſᷣm foꝛmã pꝛe
cepti ſimplicit eſt ð iure naturali.pᷣceptũ vᷣo de decimis
Apter taxationẽ ꝑtis decime nõ eſt de iure naturali ſim⸗
pliciter:quo ad foꝛmã taxationis.ergo pᷣceptũ de pꝛimi⸗
tijs ſᷣm foꝛmã pᷣcepti potiꝰeſt ſeruandũ qᷓ; pᷣceptuʒ de de⸗
cimis:cũ ea que ſunt iuris naturalis ſimplicit maneãt
iĩmutabilia ⁊ vno modo ſemꝑ ab omnibo ſint obſeruãda
Rñ.pceptum de pꝛimitijs ⁊ pᷣceptũ de decimis:q;tuʒ
ad ſubſtãtia pᷣcepti ſũt iuris naturalis ſimplꝛ.⁊ ſuba p⸗
cepti eſt vt honoꝛet᷑ deꝰ de ꝓpꝛia ſubſtantia.ſicut dicit᷑.iij.
ꝓuer.⁊ ſuſtentet᷑ miſter eiꝰ.ſicut dici᷑ Mał.iij.⁊ ſᷣm h̊
manet lr̃aliter imutatũ. Mtum vo ad determinatõeʒ p⸗
cepti fuit pᷣceptũ iudiciale ꝑ legẽ.⁊ etiã pᷣceptuʒ figurale
ꝓ inſpirationẽ.Cum em̃ ex lege naturali habet᷑ ſicut mo
rale ſimplicit᷑ ꝙ honoꝛaꝛet᷑ deus:⁊ ſuſtentet᷑ miſter eius
nõ tamen determinatũ eſſet quo oꝛdine vel in quota ꝑte
neceſſaria fuit determinatio per legis date indiciũ.De⸗
terminatũ eſt ergo quo oꝛdine in pꝛimitijs:a in quota ꝑ
te in decimis.ſequendo inſtinctũ ratõnis ⁊ nature ſieut
ſupꝛa dictum eſt:⁊ ſic factum eſt iudiciale pᷣceptũ.q IJtẽ
cum per culpam oꝛiginalem ſentiret ſe poſteritas Ade
eiectam de paradiſo.in qua manſiſſet ſi nõ fuiſſet pecca⸗
tum. In paradiſo aũt duo ſunt.Vnũ eſt obtinere heredi
tatem celeſtem qð eſt ꝓpꝛiũ pꝛimogenitoꝝ.⁊ hoc ẽ ꝑ ↄꝑa
tionem ad deũ. Aliud obtinere ſocietatẽ angeloꝝ ⁊ hoc
reſpectu ↄciuiũ.ꝑ inſpirationẽ oſtẽſum eſi homĩ.ꝙ natu
ra humana erat reꝑabilis quo ad vtrũq;.ſ.quo ad pri⸗
mogeniturã:ſeu obtinendã hereditatem celeſtem:⁊ quo
ad obtinendã ſocietatẽ angelicã. Inde eſt ꝙ inclinata ẽ
ratio homĩs ⁊ natura ad hoc.vt faceret ea que eſſent ſi⸗
gna huiꝰreꝑationis faciende.facta eſt igitur a pꝛincipio
ſigniſicatõ reſtituende pꝛimogeniture ſeu hereditatis:⁊

poce ꝑ oblationẽ pᷣmitiaꝝ ⁊ pꝛimogenitoꝝ in Abel.Se⸗
cũdo vᷣo facta ẽ ſignificatõ reſtituẽde angelice ſocietatis
in oblatõne decimaꝝ ꝑ abꝛabã. Homo em̃ erat dꝛagma
decima ꝑdita:ſicut dicit dñũs Luẽc̃.xv.vnde dicit augu.
Redde decimã deo.aliter nõ deduceris ad decimã ange
loꝝ.4¶ Pꝛeterea cũ ex lege naturali tenẽt hõ ꝙ honoꝛan

dusẽ deus de ꝓpꝛia ſubſtãtia.tenẽt etiaʒ ꝙ bonoꝛãdꝰ ſit

vt actoꝛ ⁊ pᷣncipiũ ⁊ honoꝛãdus vt ↄſeruatoꝛ ⁊ finis.ex
inſpiratõe cũ ratõe in oblatõe pmitiaꝝ ſigniſicauit ho⸗
noꝛandũ deũ ſicut pᷣncipiuʒ ⁊ auctoꝛem bonoꝝ. In ob⸗
latione vᷣo decimaꝝ ſicut ↄſeꝛuatoꝛẽ ⁊ fineʒ bonoꝝ ſicut
dicit Iido.ſuꝑ illud Exo.xxij.Decimas pᷣmitias ⁊c̃.et
iſtis duabo de cauſis vltimo aſſignatis factũ eſi pᷣceptuʒ
de decimis ⁊ pꝛimitijs pᷣceptũ figurale. Rñdẽdũ.igit᷑
e pꝛimitijs:ſicut reſponſuʒ ẽ de decimis.ꝙ ſᷣm ſubſtan⸗
tiam ⁊ indeterminatõeʒ eſt pᷣceptum moꝛale ⁊ ſemꝑ ſer⸗
uandũ.ſᷣm vᷣo determinatõeʒ oꝛdinis pᷣceptuʒ de pꝛimi⸗
tijs ſimpliciter iudiciale eſt:vel figurale: q;tum ad tem⸗
pus ante incarnatõeʒ. quẽadmodũ aliud pᷣceptũ de de⸗
cimis q;tuʒ ad taxationẽ talis ꝑtis. Illa ꝙ ratõe qua fi⸗
gurale ẽ nõ manet tꝑe gratie ſed in illa ratõne qua iudi⸗
ciale eſt. Judicialia auũt pᷣcepta cum inſtituta ſint ꝓgter
vtilitatem publicaʒ. relieta ſunt poteſtati eccleſie.vt ſᷣm
eius arbitriũ vel ſeruent᷑ vel terminent᷑ vel etiam mu
tentur.ſᷣm qð expedit ↄmuni vtilitati.Sicut &̊ dictũ eſt
cx dcimis ꝙ ante legẽ quo ad taxationẽ talis ꝑtis erãt
in ↄſilio adueniẽte lege in pᷣcepto.tꝑe vᷣo gratie qᷓtuʒ ad
aliquid ſunt in ↄſilio:qꝙᷓtum ad aliquid in pᷣcepto:vt ſu⸗
pꝛa oſtenſuʒ eſt:ita ⁊ de pꝛimitijs dicẽdum eſt. Soluit᷑
ergo pᷣcedẽs queſtio vt dicat᷑ ꝙ ſolutõ pꝛimitiaꝝ ſᷣm de⸗
terminatõeʒ eccleſie eſt in p̃cepto tꝑe moderno:determi
nat aũt vt ſᷣm ↄſuetudinem appꝛobatã ſoluant᷑ pᷣmitie 2
Fᷣm legẽ diuinã vbi ↄſuetudo ẽ ſoluere pᷣmitias. Pꝛetea
vbi indigẽtia miſtroꝝ dei eſt:quibo ſᷣm legẽ de bet᷑ ſuſten
tatio.ſoluẽde ſunt pᷣmitie.dico ſᷣm foꝛmã pᷣcepti ſi ab ec⸗
cleſia requirãt᷑.¶ Patet ̊ rñſio ad pᷣdictas auẽtes qui‚⸗
bus oſtendit᷑ ꝙ pmitie ſunt in pᷣcepto.Sili mõ ptz reſpõ
ſio ad ſcᷣm qð obijciebat᷑ ꝙ pᷣmitie erãt in ſignũ. Erant
em pᷣmitie in ſignũ.vno mõ.alio mõ nõ.ᷣm ꝙ erãt in ſi⸗
gnũ erãt i ſignũ rei future.ſ.reꝑande pᷣmogeniture ⁊ ce
leſtis hereditatis. erãt etiã iudeis in ſignũ rei pᷣterite.ſ.
beneficij liberatõis ab egipto ꝑ interfectõeʒ pᷣmogenito
rum egipti ſaluatis pᷣmogenitis iſrahelis. Erãt etiã in
ſignũ rei faciẽde:vt.ſ.initium noſtroꝝ oꝑuʒ deo auctoꝛi
tribuamꝰ. Sed quo ad bas ratões ſignificatõis nõ ma⸗
net pᷣceptũ de pmitijs:ſ̊ manet quo ad aliã ratõeʒ:⁊ ĩmu
tabiliter ſᷣm ratõeʒ moꝛalẽ ⁊ indeterminatã.⁊ mutabili
ter ſᷣm ratõeʒ iudicialẽ det᷑minatã.qꝛ arbitrio ecclie re⸗
linquit᷑. ¶ Ad vltimũ vᷣo qð dĩc.ꝙ pᷣceptũ de pᷣmitijs ßᷣm
det᷑ miatõeʒ pᷣcepti ẽ de iure naturali:qꝛ de iure natura⸗
liẽ ꝙ honoꝛet᷑ de ꝰañ oĩa.dicẽdũ ꝙ nõ ſeqt᷑.Aã ⁊ de iure
natali añ oĩa honoꝛãdꝰẽ de ĩ qͥlibet oꝛdine diſtributõis
ſube vt ſicut in pᷣmitia:⁊ ita in vltima ⁊ media.

Mlembꝛũ ſecũdũ

Eeundo querit᷑ quãta debeat eſſe pᷣmitia.
Aod qð nota.q nõ inuenit᷑ expᷣſſuʒ ĩ libꝛis
moyſi.dicit tñ Hieꝛo.Maioꝝ traditõne
introductũ ẽ.qui plurimũ q̃drageſimã ꝑtẽ
dabant ſacerdotibo:qui minimũ ſexageſimã:inter qua:
dꝛaginta ⁊ ſexaginta licebat offerre qðcunq; voluiſſent
⁊ hoc in aridis ⁊ liquidis. In fetibo aũt pmogenitũ da⸗
batur. Standũ eſt aũt ↄſuetudini:vt quelibet eccłia ſer⸗
uet oſuetudinẽ ſuã ſi habet.Si nõ habet:recurret ad cõ
ſuetudinez vicinaꝝ eccleſiaꝝ. Si inueniet ibi diuerſas
ↄſuetudines.illam ↄſequat᷑ que magis tendit ad medio
critatem:vel que a pluribo obſeruat᷑. Si tamen eccleſia
eſſet tenuis:nec haberet ſacerdos vnde poſſet ſuſtentari
ſatis tũc dicerẽ illã ↄſuetudinẽ eligendã que ampliꝰ ſol⸗
uit vel ſaltem mediaʒ inter illao.

Queſtio.luij.de oblatõibꝰ
Eſtat inquirere de
oblationibo. Pꝛetermiſſis aũt generiba
oblationũ legaliũ de quibo infra queꝛet᷑
Beneraliſermone querũt᷑ iſta. Pꝛimo
yävy.,Httꝝ oblatões ſint in pᷣcepto tꝑe gratie.
Scðo cui ſit danda oblatio.Tercõ a quo recipiẽda ſit
oblatio. ſed de hoc ſupꝛa queſtione de legibo iudicialibo

circa ꝑſonas infames.Et iteꝝ ſupꝛa q̃ſtione de decimis
vtꝝ de iuiuſte acquiſitis poſſet dari decima.

AMlembꝛũ pꝛmuʒ

Irca pꝛimũ ſic obijcit᷑ Exo.xxiij.Qon ap
parebis in ↄſpectu meo vacuꝰ.ſuꝑ quẽ lo⸗
cum dicit canon Gꝛego. Ois xpᷣianꝰ ꝓcu⸗
ret ad miſſaꝝ ſolẽnia aliꝗd dro offerre:⁊
reducere ad memoꝛiã.ꝙ deus ꝑ moyſen dixit.õ appa⸗
rebis in ↄſpectu meo vacuus.¶ Item eccle.xxxx.Non
apparebis in cõſpectu meo vacuus.hec em̃ omnia ꝓpter
maudata dei fiunt ⁊ ſubdit ĩmediate. Oblatio iuſti im⸗
pinguat altare.4 Item Angeſtaſiꝰ. xvj.q.j. Statuimus
vt ſi quis oblatões eccleſie vel decimas quas populꝰda
re debet tenere ↄtenderit:coĩone pꝛiuet᷑. Ex his mamfe⸗
ſte relinquit᷑.ꝙ oblatões ſint in pᷣcepto.¶ Item dicit ca
non Cartag.concilij.xiij.q.ij. Qui oblationes defuncto
rum:aut negãt eccleſijs aut difficulter reddũt: tanqᷓ ne⸗
catoꝛes egentiũ excoĩcent. Contra.In euãgelio obla
tionis exbibitio nõ ponit᷑ ꝑ modum pᷣcepti:pᷣ ſolũ ꝑ mo
dum ↄplilij. cum dicit᷑ Math̊ᷣ.v. Si offers munus tuum
ad altare ⁊c.ᷣm quẽ modũ ꝓponunt᷑ alia ↄſilia MDath.
xix. Si vis ꝑfectꝰeſſe.vade ⁊c̃. ᷓ lex euãgelij iudicat ob⸗
lationes dandas ꝓ ↄſilio:nõ ꝓ pᷣcepto.¶ Item de obla
tionibo nõ eſt dictum in euangelio quẽadmodũ ⁊ de de⸗
cimis opoꝛtuit iſta facere Math. xxiij. ¶ Iem ſi dicat
iuxta canonẽ Gꝛego.qð eſt pᷣceeptum ex lege veteri Exo.
xxiij.Lon axparebis in ↄſpectu meo vacuus.ergo pari
ratõne pᷣceptum erit tribo vicibo ꝑ ſingulos annos feſta
celebꝛare.ſolẽnitatem aʒimoꝝ ⁊ pentecoſies:⁊ ſcenophe
gie. iuxta eandẽ legem intra quã pᷣdictũ p̃ceptũ includit᷑
ita em̃ ibi dicit᷑ tribo vicim feſta celebꝛabitis: ſolẽnitatẽ
aʒimoꝝ ⁊c.⁊ ſubdit᷑.i ⁊on apparebis in ↄſpectu meo va
cuꝰ. ⁊ ſolẽnitatem mẽſis pꝛimitiuoꝝ boc eſt pẽthecoſtẽ.
ſolẽnitatem quoq; in exitu anni boc eſt ſcenophegiaʒ.ſi
ergo obſeruare iſia ſm ritũ legis nõ tenemur tꝑe gratie
quia hoc eſſet iudayʒare:ergo non tenemur ad illud qð
includit᷑.õ apparebis in ↄſpectu meo vacuus. RRñ.
coĩter diſtinguutur tres ſpes oblationũ ᷣm ↄſuetudineʒ
eccleſie. Ana eſt alicuiꝰrei donatio gratis facta inter vi⸗
uos deo vel eccleſie. Alia eſt alicuiꝰ rei donatio deo vel
eccleſie facta cauſa moꝛtis.Tercia eſt quotidiana ⁊ vſu
alis quam faciunt fideles ad altare ſeu manuʒ ſacerdo
tis. Dicunt aũt iuriſꝑiti:ꝙ in pꝛima ⁊ ſcðᷣa ſpẽ:oblatio⸗/
nes neceſſario ſunt ſoluẽde deo vt qui non ſoluerunt de⸗
beant ↄmunione pꝛiuari ᷣm qð dicit canon Alexan.di.
xxxij. Oblatõnes viuoꝝ ⁊ moꝛtuoꝝ eccleſie dei fideliter
reddant᷑ a laycis. quas qui retinuerit: a ſancte eccleſie
coĩone ſeꝑet᷑. Et iteꝝ canõ ↄcilij Vaꝛenſis.xiij.q·ij. Qui
oblatõnes defunctoꝝ retinent eccleſie tradere moꝛat᷑.
vt infideles ſunt ab eccleſia abijciendi. Has g oblatio⸗
nes dicunt neceſſario ſoluendas: quia iſte ſunt ex dono
mere ꝑtinentes ad ꝓpꝛietateʒ eccleſie:⁊ ideo ſacrilegus
erit qui iſta nõ reddit. In tercia vᷣo ſpẽ oblationũ diuer
ſificant᷑ opiniones.i ã quidã dicunt ꝙ oblatõnes quo⸗
tidiane ſunt in p̃cepto 2 neceſſario ſoluẽde.ſm qð dicit
canon Gꝛego. Ois xpᷣianus ⁊c.vt ſupꝛa. Alij pᷣo dicunt
quotidianas oblationes volũtarias eſſe ⁊ in ↄſilio.Ca-
nonẽ vᷣo Gꝛeg. intelligunt de oblatione interioꝛi: vel bo⸗
noꝝ opeꝝ.Silꝛ illud quod dicit᷑ in Exo. xxiij.⁊ ĩ ecclia⸗

—

— — — — —.

——

— — ——— -—-——————N

——— — —

be

ſter
tie
Wi
it.
o
o
s
i
Nl

—

ſtico.xxxv.5 axparebis ⁊c̃.ſi intelligat᷑ in pcepto. vel
intelligũt illud eſſe dictũ ꝑ modũ ↄſilij nõ pᷣcepti. Alios
vo canones intelligunt de oblationibo alijs de quibo ſu⸗
pꝛa dictũ eſt. ¶ Sed obijcit. Qam queſtio de oblatione
ſoluẽda poteſt duobo modis intelligi.aut de oblatõne fa
cta:aut de oblatione fienda. De oblatione iam facta ec⸗
cleſie quocũq; mõ nullus dubitabit ꝗn neceſſario ſi ha⸗
beat᷑ ſit ſoluẽda:qꝛ ſicut dicit canon. Eccleſiã fraudare
ſacrilegiũ eſt. Oe oblatione dᷣo fienda nullus ſimilit di.
cet ꝙ in pꝛima ſpecie vel ſcda neceſſario ſit ſoluenda cũ
pure ſint volũtarie anteqᷓ; fiant. SDe oblatione vo quoti⸗
diana cũ dicant canones ꝙ fiat. videt᷑ magis dicenduʒ
ꝙ neceſſario eſſet ſoluẽda. ꝓpterea pdicta diſtinctio nul⸗
la eſt.¶ Dicendũ igit᷑ ꝙ oblatio fienda in pꝛima ſcða
ſpecie nõ ẽ in p̃cepto: ſed in ↄſilio. Sed poſtꝙᷓ facta eſt ſo
lutio eſt in p̃cepto.Oblatio vᷣo in tercia ſpecie:aliquan⸗
do eſt in pcepto.aliquãdo in ↄſilio.In pᷣcepto ſᷣm oſuetu
dinem appꝛobatam. vel ſi indiget miniſter dei vt de ci
mis 7 pꝛimitijs dictũ eſt. In boc tamẽ ↄcoꝛdat ꝙ ſi eſſet
pauꝑ ſacerdos:nec haberet vñ ſuſtẽtaret᷑ poſſet eis ſub⸗
trabere diuina officia ſubtractis oblationibo. qꝛ nemo
coget᷑ vt dicit apłus ſuis ſtipendijs militare.j.coꝛin.ix.
Item dicunt ꝙ ſi cõſuetudine ſolent prochiani in certis
7 pᷣcipuis ſeſtis aliquibo annalibo offerre. poſſunt cogi
ad ↄſuetudinẽ tenendã.¶ Sed otra ſexta ſynodꝰ.j.q.j.
i Zullus qui ſacrã ↄmunionẽ diſpenſat.a ꝑcipiente grati
am aliquid exigat.⁊ ſubdit. Si vo aliquid exegerit: de⸗
ponat᷑ ſicut imitatoꝛ ſymoniace fraudis.4¶. Item canon
Belaſij ibidem. Qð gratis accepimꝰ gratis dare man⸗
damur Math.x. Et ideo ſacerdotes nihil pꝛoꝛſus ĩ ba⸗
ptiʒandis exigere moliant. Ex quibo videt᷑ relinqui.ꝙ
ſacerdos nõ poteſt oblatõnes exigere:nec diuina eis ſub
trahere ſi nollent oblatõnes dare. Si vo diceretur ꝙ
Fm ↄſuetudinẽ poſſent oblatõnes exigere ⁊ diuina ſub⸗
trahere.Còtra.Decretalis alex.iij.extra de ſymo. Pꝛo
ſepultura.criſmatis ⁊ olei ꝑceptõne.nulla pꝛecij exactõ
attentet᷑.nec ſub obtentu cuiuſcũq; ↄſuetudinis reatum
ſuũ quiſq; tueat᷑:quia diuturnitas tempoꝛis nõ minuit
peccatũ:led auget.¶! Itẽ decretalis ↄcilij laterañ. Hoꝛ⸗
ribile nimis eſt. vt pꝛo ſacramentis aliquid requiratur
Putant aũt plures ⁊ hoc licere ꝙ legem moꝛtis de lon⸗
ga inualuiſſe ↄſuetudine arbitrant᷑.nõ attendẽtes ꝙ tã⸗
io grauioꝛa ſunt crimina: quãto diutius infelicem ani⸗/
mam tenuerint alligatã. ergo ↄſuetudo nullo modo fa⸗
ciet vt ꝑ ſubtractionẽ ſacramentoꝝ cogant᷑ layci ad ob⸗
lationes ſine periculo ſymonie.4 Pꝛopterea dicendũ.
ſacerdos non poterit ſubtrahere diuina.tamẽ ad con
ſeruandas pias cõſuetudines circa oblatõnes poſſunt
cogi layci non ꝑ ſacerdotem ſubtractione ſacramẽti:ſed
epᷣm loci ᷣm decretalẽ IOnno.iij.extra de ſymo. Super
bis pꝛauas exactõnes fieri ꝓhibeamus:⁊ pias cõſuetu⸗
dines pᷣcipimꝰobſeruari.ſtatuentes:vt libere ↄferant ſa⸗
cramenta.ſed ꝑ epᷣm loci.veritate cognita ↄpeſcant᷑ qui
malicioſe landabilẽ ↄſuetudinẽ nitunt᷑ immutare.

Mlembrũ ſecundũ

Oſtea queꝛi?᷑ cui danda ſit oblatio.vtꝝ ſo
lum ſacerdotibo qui habẽt curas aiaꝝ de⸗
beant dari oblatõnes.qð manifeſte habet
ex lege Nume.xviij. ODis oblatõ? ſacrifi⸗
cium.⁊ quicꝗd /ꝓ peccato aut delicto redditur mihi:erit
asron ⁊ filioꝝ ſuoꝝ.⸗j Itẽ Hieꝛo.ad dama. Sacerdo⸗
tes ꝓ onmibo oꝛare debẽt quoꝝ epulas ⁊ oblatões acci
piunt.qua q̊ fronte pᷣumũt layci oblatões quas xpᷣiani
,ee erie ſuis offerũt:vel ipi ↄmedere vel alijs ↄcedere
¶ Itẽ canon Damaſi pape.x.q.j. Oblatõnes que infra
ſanctã eccleſisã offerunt᷑ immõ ſacerdotibo qui quotidie
dño ſeruire vident᷑ liceat ↄmedẽ ⁊ habere:qꝛ in veteri te
ſtamẽto ꝓhibuit dñs panes ſanctos ↄmedẽ filijs iſrł:ni
ſi tm̃mõ aaron ⁊ filijs eius.ql Itẽ canon Monifacij.xij.

ꝗ · ij. quicqd ſemel fuit dño ↄſecratũ.ſetſm ſctoꝝ erit:⁊ ad
ius ꝑtinet ſacerdotis.⁊ ẽ ſumptũ ex leuiti.c.vlt.Ex his
ergo videt᷑.ꝙ nec laycis nec alijs qᷓ ſacerdotibo parochi
alibo liceat oblatões reciꝑe vel medẽ. Contra.Qos
videmꝰꝙ layci emũt oblatões vt cãdelas ⁊ panes qui of
ferunt᷑ in eccleſis:⁊ hoc de volũtate eccleſie.ꝗ pñt vti il⸗
lis candelis ⁊ panes ↄmedẽ.⸗¶ Itẽ nos videmꝰ ꝙ mona
chi in multis parochijs recipiũt:vel ꝑtem habẽt in obla
tionibo.⁊ videt᷑ eſſe ð legẽ ⁊ canones ſupᷣoictos. So.
ſolis ſacerdotibo ſunt oblatões offerẽde ⁊ ↄmiſtrantibo
fideliter diſpẽſande.iuxta illud apli.j.coꝛin.ix.Qui ĩ ſa
crario oꝑant᷑:que de ſacrario ſũt edut.⁊ qui altario de⸗
ſeruiũt:cũ altari ꝑticipant᷑.ql¶ Ad illud qð obijcit᷑ de lay
cis· dicendũ ꝙ nõ ẽ ↄtra canones ſi ipᷣi de manu ſacerdo
tum ea que oblata ſunt recipiãt:⁊ ꝑ donatõeʒ vel emptõ
nem. ſed ſi ꝓpꝛia auẽte vellẽt ſibi vſurpare layci ea q̃ ob⸗
lata ſunt.vel etiã ius oblationũ ↄtra diuinã legẽ ⁊ cano
nes vendicare: ſacrilegiũ ↄmitterent.4¶. Ad illud vᷣo qð
obijcit᷑ de monachis nõ eſt ↄtrariũ.Qam aut ſunt coad⸗
iutoꝛes ſacerdotis miniſterio altaris: ⁊ ideo de altario
poſſunt viuere.Aut habẽt curã ſicut alij parochiales ſa
cerdotes ⁊ tũc maxiĩe ſicut dicit ambꝛo.poſſunt decimaꝝ
pꝛimitiaꝝ ⁊ oblationũ iuſta ꝑfrui poꝛtõe. Juxta aplum
de altario cui ſeruiũt viuentes vel oꝛãt ꝓ populo:ſicut ⁊2

ſacerdotes quibo ꝓ officio oꝛonis ſᷣm legem dei:vt dicit

beatus Hieꝛo. ↄferunt᷑ oblatões.

Mueſtio.luy. de ceruno

nialibus in generali.

Ypedita inquiſitio
ne moꝛaliũ:⁊ iudicialiũ pᷣceptoꝝ.Cum
adiutoꝛio xpᷣi ao inquiſitõeʒ cerimonia
liũ ꝓcedamꝰ. Pꝛimo inquirẽtes geneꝛa
liter. Scðo ſpãlit.¶ Generalit aũt q̃
runt᷑ duo. Pꝛimo de intellectu cerimonialiũ vtꝝ in ceri
monialibo vłꝛ ſit ſenſus ſiue intelligẽtia lr̃alis.Scðo q̃⸗
liter in pᷣceptis cerimonialibo ſit intelligẽtia ſpũalis.

Mlembꝛũ pꝛmum
Onunt quidã ꝙ in omnibo ceremonialibo
legis ẽ intelligetia lr̃alis. Hoc aũt ꝓbant
deducẽdo ad plura incõueniẽtia.ſi ↄtrariũ
poneret᷑. Pꝛimũ incõueniẽs eſt abuſio ſer⸗
monis.ã ſermo interpꝛes animi eſt.Si ꝗ̊ᷓ ſermo legiſ⸗
latoꝛis nõ eẽt animi ſui interpꝛes.ſed magis a bſcõditoꝛ
⁊ celatoꝛ.ſi ita eẽt: ꝙ in ſᷣmone ceremonialiũ nulla eſſet
intelligẽtia lr̃alis.relinquit᷑ legiſlatoꝛ vſus ẽ ſermone
inoꝛdinate:qð magnũ viciũ ẽ ⁊ incõueniẽs. Scðm in
cõueniẽs eſt:fraus doctrine.iã vbi ẽ doctrine ſilatõ:ibi
doctrine fraus:⁊ nõ veritas.qᷓtuʒ ad hoc:łů vbi ꝑ ſermo⸗
nem quiddã deſignat᷑ ⁊ aliud intelligit᷑:ibi ſilatio ẽ. Si
ergo in doctrina ceremonialiuʒ ꝙ Haliter ſignifieãt non
intelligit᷑:ſilłatio doctrine erit ⁊ fraus. Terciũ incõue
niens ẽ.ſiulticia legiſlatoꝛis.qdð em̃ inquiũt ſtultiꝰſentiꝛi
põt de ꝓpha ſapiẽtiſſimo ⁊ legiſlatoꝛe.qᷓ; ea locutũ fuiſ⸗
ſe populo ⁊ ſeruare mãdaſſe que populus nõ intelligẽt.
Ex h em̃ ſequit᷑ ꝙ legiſlatoꝛ ipᷣe q̃ſi barbarꝰ loq̃ret᷑ cuʒ a
populo nõ intelligeret᷑.ſᷣm ꝙ dicit apłs.j.ad coꝛin.xiiij.
Si neſciero vᷣtutẽ vocis. ero ei cui loquar barbarꝰ:⁊ is
ꝗ mihi loquet᷑ barbarꝰ.¶ Quartũ incõueniẽs ẽ culpa la
toꝛis.Qã cũ eſſet dux ⁊ rectoꝛ populo iſti datꝰ.q̃lit ĩple
bat doctoꝛis officiũ cũ ipᷣaʒ legẽ ad populũ ferebat queʒ
docẽ de bebat ⁊ ipᷣaʒ nõ exponẽt:ſ velaret.hoc em̃ facẽ ni⸗
hil aliud erat qᷓ; ꝓlm in erroꝛẽ inducere.ꝓponẽ em̃ lr̃am
mandatoꝝ lr̃alẽ intelligẽtiã nõ habẽtẽ.⁊ h̊ ppło nõ expo
nere: nihil aliudẽ qᷓ ꝓlin in Ialẽ intelligẽtiã vbi ipᷣa ñ
eſt inducere.⁊ hoc ẽ facere errare.qð ẽ magna culpa do⸗
ctoꝛis.¶ Quintum incõueniẽs eſt omiſſio doctoꝝ ⁊ pꝛo⸗
pbetaꝝ.Qã tot⁊ tanti legis doctoꝛes ⁊ ꝓphe in illo po⸗

S

RKr ne 4

1

J ALIN

(0 . “ 20 0

pulo pᷣceſſerunt.⁊ in iſto erroꝛe populũ reliquerũt.vide⸗
licet in ̃ali intelligẽtia cerimonialiũ nec de alio intelle
ctu qᷓᷓ de Fali populuʒ monuerũt.Cum ergo miſſi eſſent
a deo ad directionẽ ⁊ inſiructionẽ populi.in hoc ꝑ omiſ
ſionem deliquerunt. ¶ Item ſi dicat᷑ ꝙ talibo p̃ceptis ⁊
pꝛohibitionibo nõ loquebat᷑ lex illi populo ſed populo
xp̃iano.cui taliũ ſpũalis intelligẽtia ſeruabat᷑. Obijciũt
ꝓ auctoꝛitatẽ apłi ad Ro.iij. Scimus qꝛ quecũq; lex lo
quit᷑ his qui in lege ſunt loquit᷑. ¶ Item que neceſſitas
erat vt nobis lex ſpũalẽ intelligentia loqueret᷑: cum non
dum eſſemus.Ex his igit᷑ ↄcludũt.ꝙ modis omnibo ne⸗
ceſſe eſt cerimonialia oĩa lr̃alem intelligentiã habuiſſe.
Seo in ꝑtem ↄtrariã obijcit. Qam ea que ponũt ad
ↄcludenda incõueniẽtia nõ vident᷑ eſſe incõueniẽtia:im⸗
mo ↄuenientia doctrine ſapiẽtie ſeu legis diuine.i Qam
ſicut dicit beatꝰ Syoni.in hierach.angelica.Decent iſſi
mum eſt eloquijs diuina enigmata occultare.2 in viam
multis ponere ſacrã ſuꝑ mundanoꝝ intellectuũ verita⸗
tem.eſt em nõ omnis ſacer neqʒ omniũ vt eloquia dicũt
ſciẽtia.¶ Item beatꝰ Dyoni.in eodẽ.lalde artificialit᷑
ſacris poeticis theologia foꝛmationibo etiam nõ figura
tis intellectibo vſa eſt:noſtrũ intellectũ reſpiciẽs.etei nõ
eſi poſſi bile aliter nobis lucere diuinũ radiuʒ. niſi vnrie
tate ſacroꝝ velaminuʒ anagogice ciꝛcũuelatũ.Ex quibo
manifeſte relinquit᷑. ꝙ ↄueniens eſt ſermoni legis diui⸗

ne enigmatice ? tranſumptiue loqui.nõ lr̃aliter duplici
cauſa. Pꝛima eſt dignitas veritatis diuine:que debʒ

celari hominibo malis.Scða eſt ĩbecillitas intellecꝰhu
mani in ↄpꝛehẽſione diuinoꝝ deficiẽtis.nõ eſt igit᷑ incõ⸗
ueniens vti ſᷣmone abſcõdito:vel celato in cerimoniali⸗

bus pᷣceptis.¶ Itẽ qð ſcdo loco ponũt ꝓ incõuenienti:

videlicet ꝙ in doctrina aliud lr̃aliter deſignet᷑:⁊ aliud ĩ⸗
telligat᷑.nõ eſi incõueniens in doctrina nec in pᷣceptis ſa
pientie diuine:cũ ad excitationẽ ⁊ exercitiũ noſiri intel⸗
lectus talibo verbis ĩ pᷣceptis euãgelicis ipᷣa veritas ali⸗
quãdo vſa ſit Math̊.v. Si oculus tuꝰdexteꝛ ſcãdaliʒat
te erue eũ. Si dextra manꝰabſcinde eã.qð nullus dicet
m l̃alem ſignificatõeʒ debere accipi.⸗ Itẽ ꝙ tercõ po⸗
nunt ꝓ incõueniẽti.ſapientẽ legiſlatoꝛẽ loqui in pᷣceptis
enigmatice:⁊ talibo verbis quibo populꝰrudis qð dice⸗
retur nõ intelligeret:eſt ↄtra ſentẽtiã Salomonis.qua
manifeſte oſtendit. ꝙ in rebo ⁊ ratõnibo eminẽtibo veri⸗/
tatis:ſapientis eſt loqui enigmatice:⁊ taliter ꝙ ab illis
qui ſunt rudes ⁊ incapabiles veritatis.nõ intelligant᷑ ſᷣ
ſolũ a ſapientibo ⁊ ꝑceptibilibo veritatis. Vñ ꝓuerb.j.
Audiens ſapiens ſapiẽtioꝛ erit:⁊ intelligẽs gubernacu⸗
la poſſidebit.aĩaduertet ꝑabolã ⁊ interpᷣtatõpnẽ eiꝰ:vᷣba
ſapientũ ⁊ enigmata eoꝝ. Item qð quarto ponũt pꝛo
incõueniẽti.legiſlatoꝛẽ ꝓponere pᷣcepta nõ habẽtia intel⸗
ligentiã lr̃alem ⁊ nõ exponere ea populo.incõueniẽs nõ
eſt doctrine diuine:nec culpa doctoꝛi:cũ ꝓpter defectũ au
ditoꝝ ipᷣa dei ſapiẽtia hoc eſt x̃c.taliteꝛ hoc eſt ꝑabolice
doceret ⁊ loqueret᷑ ad turbas.ſicut ptʒ ex Math.xiij.vñ
7 poſt ꝑabolã ſeminis dixit aplis. Aobis datũ eſt noſſe
miſteriũ regni celoꝝ:ceteris aũt in ꝑabolis.⁊ ratõ erat
defectus amoꝛis veritatis ſᷣm ꝙ ibi expꝛimit᷑.4. Iteʒ qð
quinto ocludũt ꝓ incõueniẽti.ꝙ ſancti ꝓghe ⁊ doctoꝛes
nõ ſunt locuti illi populo niſi de l̃ali intelligẽtia pᷣcepto
rum:manifeſte falſuʒ eſt reuoluẽti ſcripturas.Nam ipᷣe
moyſes legiſlatoꝛ de ſpũali intelligẽtia circũciſionis nõ
tacuit:cum dixit Deut.x.Circũcidite pᷣputiũ coꝛdis ve⸗
ſtri.⁊ Hiere.iiij.Circũcidimini dño ⁊ auferte pꝛeputia
coꝛdiũ veſtroꝝ.⁊ iteꝝ.ix.Omnes gentes habent pᷣputi⸗
um.omnis aũt domus iuda in circũciſi ſunt coꝛde.Iteʒ
nec dauid tacuit de ſpũali intelligentia ſacrificioꝝ cum
dixit· Sacrificiũ deo ſpũs ↄtribulatus.⁊ iteꝝ.Eleuatio
manuũ mearum ſacrificium veſpertinnʒ.⁊ iterum. Sa⸗
crificium laudis honoꝛificabit me.⁊ multa talia ⁊ alij
ꝓphe ſimiliter. 4 Item ad illud qð dicunt iuxta apoſio⸗
lum.ꝙ quecũq; lex loquit᷑.his qui in lege ſunt loquit᷑.di

cendum ꝙ verũ eſi.nõ tñ omnia omnibo:ĩmo cuʒ in lege
eſſent ꝑfecti 2 im ꝑfecti:ſapiẽtes ⁊ rudes:digni ⁊ ĩdigm.
ꝑfectis.ſapiẽtibo.⁊ dignis noto tm̃ eſſe debuit archana
intelligẽtia ⁊ ſublimis cerimonialiũ ⁊ figuraliũ pᷣcepto
rum. ᷣm foꝛmã apli.j.Coꝛin.ij. Sapientiã loquimur ĩ⸗
ter ꝑfectos.⁊ ſubdit.Sapientiã dei loquimur in miſte⸗
rio que abſcõdita eſt: ⁊ poſtea ſubdit. Aialis aũt hõ nõ
ꝑcipit ea que dei ſunt.ſilulticia em̃ eſt illi ⁊ nõ põt intelli
gere.ideo ſubdit in tercio.⁊ ego fratres nõ potui vobis
loqui quaſi ſpũalibo:ſed quaſi carnalibo. Ex his q̊ ma⸗
nifeſte relinquit᷑ nõ eſſe neceſſe in pᷣceptis cerimonialibo
legis vłꝛ eſſe ſenſuʒ ſeu intelligẽtiã l̃alem. ꝛopteꝛea
dicendũ bꝛeuiter eſt qð clariꝰerit in ſequẽtibo: in aliꝗ
bus ⁊ pluribo pᷣceptoꝝ cerimonialiũ pᷣter ſpũalẽ intelli⸗
gentiã ſenſus fuit 2 ratõ lr̃alis.ĩ aligbo vᷣo ⁊ paucis tm̃
ratõ ſpũalis:pter rõnes pᷣdictas qð infra maifeſtabit᷑

Membꝛũ ſecundu

Eingde querit᷑ qualiter in p̃ceptis cerimo/
nialibo ſit intelligentia ſpũalis.iQam ↄue
nienter quidã ꝓbauerũt ꝑ auctoꝛitates et
ratões ⁊ exẽpla in lege qᷓ;tuʒ ad cerimonia

22

lia ↄtineri intelligentiã ſpũalẽ. Legit Deut.iij. Hec eſt

noſtra ſapientia ⁊ intellectꝰcoꝛã om nibo populis:vt au⸗
dientes vniuerſa pᷣcepta hoc dicant.en populꝰſapiens ⁊
intelligens. Quis em̃ ꝗꝓpter alem intelligentiã ſolaʒ le
gis. ſapientẽ ⁊ intelligetẽ cenſeat populũ illũ.¶ Pꝛetea
ſi nihil haberet intime intelligẽtie lex.nõ haberet apud
eam locũ ſcrutatõ.quid &̊ eſſet dicẽ. Heati qui ſcrutant᷑
in teſtimonia eiꝰ.⁊ iteꝝ. Scrutaboꝛ legẽ tuam.ſcrutata
em̃ in aĩalibo inteſtina vel interioꝛa ſunt. 4¶n Amplius ſi
nõ haberet niſi iſtum exterioꝛẽ ſenſum lex.quare dauid
oꝛaſſet ad dñm. Reuela oculos meos ⁊ ↄſiderabo mira

bilia de lege tua. cuiꝰem̃ oculi a deo velati ſunt. vt iſta ex
terioꝛa leges videre nõ valeat.¶ Ampliꝰque ſũt iſta mi

rabilia ðᷣ quibo dicebat ↄſiderabo miꝛabilia ðᷣ lege tua:
MQuid em̃ admiratõis habet carnificina ſacrificioꝝ:in⸗
ſpectio lepꝛaꝝ ⁊ infinibilis circuitꝰexpiationũ:¶ Am⸗
plius mãdata indicia teſtimonia totaq; fabꝛica taberna
culi:totaq; ſupellex eiuſdẽ:quid inquã habent admira⸗
tionis? hec omnia exteriꝰ quid philoſophice ſubtilitatis
quid ſapiẽtialis ꝓfunditatis.i Lũquid ꝓpter hic ↄſiderã
da exteriꝰ vir ꝓph̃ici ſpũs dauid qui ſuꝑ ſenes ſe intelle⸗
xiſſe gloꝛiabat᷑:petebat reuelaꝛi oculos ſuos?4!. Ampliꝰ
quẽ intellectũ petebat ſibi dari cũ dicebat. Da mihi ĩtel
lectum vt diſcam mãdata tua.i Qaturalẽ em̃ intellectum
habebat:qui vtiqʒ ſufficientiſſimꝰeſt ad oẽm lr̃aleʒ legis
intelligentiã. ſublimioꝛẽ intellectuʒ igit᷑ petebat. ergo 2
ꝓpter ſublimioꝛẽ intellectũ vel intelligentiaʒ.ha bẽt igit᷑
mandata legis ſublimioꝛẽ intelligentiã qᷓ ralẽ.¶ Am⸗
plius qualit᷑ beatũ dicit dauid viꝝ qui in lege illa medi⸗/
tatur die ac nocte.cũ meditatõ exterioꝝ q;tuʒ ad maio⸗
rem ſui ꝑtem etiã oneroſa ⁊ tedioſa videt᷑.¶ Stẽ incõue
niens eſt 1 oino ſuꝑuacuũ rudibo ⁊ iam doctis eandẽ le
ctionem ꝓponeꝛe.Ouis em̃ ingr hoc faciat in ſcola vt nõ
vnicuiq; diſcipuloꝝ ſuoꝝ ꝓ captu ſuo ſeu capacitate le⸗
ctionem ꝓponat? Quãto magis ergo cũ omniũ erudito⸗
rum deus in ſcola ſua in qua tantus populus erudien⸗
dus ⁊ docendus crat: vnicuiq; de populo pꝛout capaci⸗
tati eiꝰↄgruebat lectioneʒ ꝓpoſuit.ergo ⁊ rudibo initia⸗
lia.⁊. puectis vlterioꝛa:⁊ doctis ſublimioꝛa ꝓpoſuit.⁊ ite

rum. Quia in eis qui docti erãt diuerſi gradus inuenie⸗

bantur.ita vt alij eſſent eminentes: alij eminentioꝛes: et
in his etiam multa varietas.neceſſario pꝛouiſum ẽ om⸗
nibus in ſcola dei de conuenienti vnicuiq; doctrina: nõ
eſt autem eis pꝛouiſum nilſi in vno libꝛo qui ſolus in ſco
la dei legebatur.in illo ergo libꝛo conceſſit deus tantam
varietatem ac multitudinem lectionum: quantam re⸗
quirebat varietas ac multitudo lectoꝛum. 4 Item tan⸗
ta eſt in eloquijs qi varietas ac multitudo intellectuuʒ

— — — —

— — — — —

— — ——

— — ———— —

=
==

le
ignn
hang
deptn
nur’
niſ
hoͤni
intelt
wobie
nan
nialibn
ptenet
inalie
lntel⸗
com
bit

NMueſtio

7 expoſt itionũ: quãtã reꝗrit varietas ac młtitudo refici

endoꝝ.i.docendoꝝ · ¶ Item ꝓuer.xiiij. Multi cibi ĩ no

ualibus patrum.i:multa refectio in expoſitionibo circa

ſcripiuram ſanctoꝝ patrum. 4 Item aſparet ſcriptura
velut minera eſſe. venas babens omnin metalloꝝ. vnde
ꝓuer.ij.dicit᷑ de ſapientia. Si queſieris eaʒ quaſi pecu⸗
mam ? quaſi theſauros effoderis illaʒz. ꝓpter hoc Dier
eſt Sap̃. vij. Infinitus eſt theſaurus omnibo. theſaur.
aüt iſte ſapie nõ põt eſſe in intelligentia lali: relinquit
igiẽ ꝗ eſt in intelligentia ſpũali.

LCurca hoc multiphciteꝛ op

ponit. Pꝛimo qꝛ dicit augu. in libꝛo de doctrina xpᷣiana
Ouia ois doctrina xpᷣiana: cel eſt de rebo:vel x ſignis.
Et eſt diuiſio ꝑ imediata.Doctrina ergo cerimomiarũ.
aut eſt reꝝ tm:aut ſignoꝝ tm.ſi rex:eſt ſᷣm illos qui po

nunt vlꝛ in eis ſenſum lr̃alem. ergo nõ eſt ſignoꝝ.ꝙnon

erit in eis ſignificatõ intelligẽtie ſpũalis. Si vo ſignoꝝ

nõ erit rerum:nec erit in eis intelligẽtia lr̃alis.¶ IYtem

abuſio eſt res in ſigna trabere que nũqᷓ aoſi ignificandũ
facta lunt. Si eꝛgo muluplicia facta narrant᷑ ĩ lege que
nõ Apter boc fiebãt vt ſignificarent: relinquit᷑ abuſio
erat in talibo ſignificationẽ ſpũalis intelligentie quere⸗

re. ¶ Item Hiere. xviij. dicit. Qũquid non ſicut facit fi⸗

gulus iſie. potero vobio facere domus iſrahel dicit dñs

Diſſipatio em̃ vaſis qð pꝛius fiebat ⁊ ſoꝛmatio vaſis al

terius: non ad hoc facte ſunt vt ſignificarent: 2 tñ ad ſi⸗
gniſicandum eis vſus eſt dñs.iſQon offenderet aũt quis
audiens hmõi expoſitõnes ſeu interpᷣationes. ſi dicere
tur ei boc modo quẽadmodũ ibi dixit dñs. nuquid non
ſie vobis facere potero:vbi de ſignatõne nihil locutꝰeſt:
ſed de ſimilitudine tm̃.quẽadmodũ ⁊ Hiceꝛe.iij.nõ dixit
quicqꝙᷓ de ſignatione:ſed dæ ſimilitudine.2 hunc modum
im erp̃ſſii dicens. Quõ ſi mulier ↄtẽnat amatoꝛem ſuũ:
ſic tempſit me domus iſiabel ⁊c. Non dirit qꝛ vↄtemptꝰ
buiꝰmulieris ſignificaret ↄtemptum filioꝝ iſrahel.nec
dixit ꝙ amatoꝛ huiꝰmulieris ſi iniſtcare ipᷣaʒ. nec dixit
ꝙ diſſipatio aut reſoꝛmatio va ꝓhia eſſet vel parabo
la eis.qꝙ ipᷣe hoc oꝑaturꝰeſſet in populo iſrabel.vel ꝙ fi
gulus elſet figura ipius:ſed exp̃lit modũ ſeu ſimilitudi⸗

nem notã inter opus ſuũ ⁊ opus figuli: ⁊ inter factũ mu

lieris ↄtẽnentis amatoꝛẽ ſuũ:⁊ factũ populi iſrabel.Re
ſiat igit᷑ ꝙ incõueniẽs eſt. res q̃ nõ ad boc facte ſunt ad
ſpũalem intelligentiã ↄuertere.¶ Item ↄuenientiꝰa cer
tius ſignat qð deſignat vniuoce:qᷓ; quod deſignat equi⸗
noce.⁊ qð ſignat vno vnum: qꝙᷓ qdð vno ſignat multa. er⸗
go cum intellectus ſpũalis ſit ↄuenientiſſimus.non erit
in vno facto vel dicto legis.niſi vnus intellectꝰ ſpiritua
lis. Errant igit᷑ omnes ſacri expoſitoꝛes qui in vno po⸗
nunt multiplices intellectus. 4 YItem ↄuenienter ſigna
tur ꝑ bonũ bonuʒ:⁊ ꝑ malum malum.i Lam ↄuenientia
tcebet eſſe ſigni ad ſignatũ.incõueniẽter eꝛgo deſignabit
malo bonum. eꝛgo incõueniẽter dicit᷑ a beato Gꝛeg.qð
legit᷑.ij. Reg.xj.dicit em beatus Gꝛeg.ꝙ dauid qui vii⸗
q; pꝛoditoꝛ erat in facto illo:⁊ adulter atq; homicida:ſi
gnat rpᷣm. Urias aũt vir fidelis 2⁊ ſanctus dyabolũ.Et
iterum de adulterina illa copula dauid ⁊ Berſabee: ꝓ⸗
ditione ⁊ homicidio execrabili.ſignat matrimoniũ ſan⸗
ctiſſimũ ⁊ imaculatiſſimã copulã xpᷣi ⁊ eccłie de gentibo.

Aof Bicendũ ꝙ doctrina cerimonia
Rel ponſio.n qtum ad plura eſt reruʒ 2
ſignoꝝ:ſed diſferẽter. Rerum oꝛdinatarũ ad latriã ↄdi⸗
toꝛis. Signoꝝ vᷣo gratie ſaluatoꝛis.¶ VUnde ad ſolutio
nem pꝛimo? ſcðo obiectoꝝ.iQotandũ ꝙ ſignificatõnes
nõ Fales.ſunt inſtitutõne.collatõne.natura.Inſtitutõ⸗

ne duobo modis.rebo ⁊ dictis.Collatõe ꝑ ↄſequẽtiã ra⸗

tionis er rebo vel dictis. Natura ꝑ ipᷣam reꝝ ſiłitudinẽ
vnde quidã ↄuenienter dixit. Scito qmia ſignificatõnes
Iales quatuoꝛ modis fiunt. Pꝛimũ facto ipo.videlicet
cum reo ad hoc facte ſint vt ſignificent. ſicut factũ illu

luij.
Iſaie quo iuit nudus ⁊ diſcalciatus.yſa.xx.⁊ factũ eʒe⸗
chielis quo fecit ſibi vaſa tranſmigrationis Eʒzech.xij.
Que vtiq; ad hec facta ſunt vt ſignificarẽt. In his eꝛgo
manifeſtum eſt.quia alia figuratio vel ſigmiſicatio qᷓ; Ira

lis querenda eſt in eis. Pꝛopter hoc dixit Yſa.viij. Ecce
ego ⁊ pueri quos dedit mihi teus in ſignũ ⁊ poꝛtentum

Similiter ? Eʒech. Signuʒ eſt domui iſrahel.⁊ iterum

Eʒech.xij. Ego poꝛtentũ veſtruʒ dixit Eʒechiel.⁊ bene

apparet in eodem ca.ꝑ totum: quia quicqd foctum eſt in
Eʒech.ſignificat mala que futura erant domui iſrahel.
4Secũda ſignificatõ eſt dicti:quãdo.ſ.aliquid dicitur

ad ſignificandũ eypꝛeſſe.ſicut illud Eʒech.xvij. Aquila

grandis magnaꝝ alarum ⁊c̃.⁊ ꝓpter hoc vocatur idem
enigma: ⁊ parabola ibidem. iſie due ſigniſicatõnes ne
minem offendunt.cum em̃ expꝛimit᷑ ĩ ſcriptura de facto
quoq; q ipᷣm fiat vel factum ſit ad ſignificanduʒ ⁊ de di⸗
cto ſimiliter ꝙ ad hoc dicat᷑.vel dictum ſit vt ſignificet
aliud q r̃alis ſenſus habeat nemo offendituꝛ ſi aliud in
his qᷓ; r̃alis ſenſus habeat requiratur.4¶ Tercius mo⸗
duo eſt per ↄſequentiam quẽadmodum dicimus. ꝙ vbi
coꝛpoꝛalis ⁊ exterioꝛ y dolatria pꝛohibetur. intelligitur
m ↄſequentiam pꝛobibita ſpũalis: ⁊ iſte intellectus ſi
militer neminem offendit. Cum em̃ dixerimus ꝙ vbi de
us pꝛohibuit adoꝛari ydolum aureum Exo.xx. E vti⸗
qʒ ſimilitudinem babet vinentis ? iuuare potentis. in⸗
ſinu auit ⁊ intelligi dedit ſe nolle ꝙ aurum nudum. hoc
eſt abſq; foꝛma ydoli adoꝛaretur. Et pꝛopter hoc pꝛohi⸗
bitio auaritie ſᷣm ↄſequentiam in illa pꝛobibitione intel
ligitur. Eſt em̃ auaritia ydoloꝛuʒ ſeruitus.ſicut legit᷑.v.
adð Ephe. Similiter ⁊ vbi pꝛohibuit falſum teſtimoniũ
dici cõtra pꝛorimum in cauſa modica pecuniaria Exo.
xx.pꝛohibuit ꝑ ↄſequens ⁊ in cauſa fame.cum fama pꝛe
cioſioꝛ ſit qᷓ; pecunia. Eodem modo vbi pꝛobibuit.Qe
os ligaretur boui trituranti Deut.xxv.pꝛohibuit ꝑↄſe⸗
quens vt operarius non fraudetur cibo ſuo.ſi em̃ hanc
equitatem voluit ſeruari in bobus vt collaboꝛantes co⸗
mederent: multo foꝛtius in bomĩbo.hunc ergo modum
ſigniſicatõnis quilibet intellectus recipit.⸗ Quarta ſi
gnificatio eſt ꝑrerum ſimilitudinem: que non ad hoc fa
cte ſunt vt ſignificent.⁊ hoc eſt que multos offendit:⁊ h
quia abuſiuũ videtur eis res in ſigna trahere.que nõ ad
ſignificanduz facte ſunt.quale eſſ illud Hieꝛe.xviij.i Aũ
quid ſicut facit figulus iſie non potero vobis facere do⸗
mus iſrabel ait dñs. Quãqᷓ; verum ſit ꝙ omniũ duoꝛuʒ
ſimilium quoꝝ alterum eſt intellectui noſiro ꝓpinquius
nobiſq; notius.ſignum naturale eſi minus noti atq; ab
intellectu noſiro remotioꝛis. Signuʒ inquã naturale eſt
illius:⁊ velut liber in quo legit᷑. vnde ⁊ cõmuni natura
docente altero ad alteruʒ docendũ vtimur. Et ex hoc pa
tet reſponſio ad pꝛimo ⁊ ſcðo obiecta.¶ Ad tercium di⸗
cendum.qꝙ ↄuenien:iſſime vno ſignificantuꝛ multiplices

intellectus:vt intentio legis diuine ↄfſoꝛmetur bonitati

eiuſdem. vt quẽadmoduʒ ex dei bonitate facta eſt ⁊ abſ⸗
q; vlla dubitatione credendum. ꝙ omnia bona oꝑa ſua
fecerit pꝛopter omnem bonum vſum ⁊ vtilitateʒ.que ex
eis quacũq; induſtria elici pnt:⁊ dicta voluit eſſe ⁊ ſeri⸗
pta. Quare pꝛopter omnem illuminationem 2 intelle⸗
etus bumani: ac pꝛopter omnem edificationem eccleſie
ſue.que inde elici poſſunt:ea voluit eẽ ⁊ dicta ⁊ ſcripta.
4Ad quartum dicendum. ꝙ ſacri doctoꝛes ⁊ expoſito⸗/
res ſane ⁊ abſq; vllo offendiculo dicere pñt:quia factum
illud de Herſabee.factum ſignauit eccleſie ð gentibus.
ſignificauit inquã pꝛopꝛia ſignificatione tanꝙᷓ naturali
ceſignatione. Licet autem ſpirituiſancto ⁊ expoſitoꝛibo
ſuis notioꝛibus ſimilibus vti ad minus nota ſignifican
da 2 dclaranda.

Queſtio. lv. de cerimo⸗/

nialibus in ſpeciali.

—

e

tumeri 46

Onſequẽs eſt que /

rere de ratõe ſeu cauſa cerimonialiũ pᷣ⸗
ceptoꝝ.an.ſ.habeãt cauſaʒ obſeruãtie
lr̃alem. An ſolũ miſticã ⁊ ſiguralem.2
pꝛimo in generali poſtea in ſpãli.4. Et
in gener ali obijcit᷑ ſic. Cũ em̃ p̃cepta ſint ad lr̃am obſer⸗
uari ab ipᷣa ſumma ſapiẽtia: nõ aũt eſt ↄueniẽs ſumme

ſapiẽtie iubere vel ꝓhibere aliquid ſinę optima ratõe:gF

obſeruãtie lr̃alis cer imonialiũ fuit optima ratõ.⸗. Iteʒ
ſi nihil fit in terris ſine cauſa ſicut dicit᷑ Job.x.⁊ h̊ exi⸗
git diuina puidẽtia: &̊ multofoꝛtiꝰ nihil pcipit᷑ in diuia
lege ſine cauſa.Ex his ꝗdã inducti ſunt ad queꝛẽdas ra
tiones ̃ales cerimonialiuʒ legis. Contra.Ephe.ij.
Euacuãs decretis legẽ mandatoꝝ. Glo.i.euacuans le

gem veterẽ qᷓtuʒ ad ea que mandabat.i.carnales obſer⸗

uantias:nõ q;tum ad veritatẽ quã pᷣſignabat.Euacuãs
dico decretis.i.pᷣceptis euãgelicis que ex ratõe ſunt.Si

ergo mãdata carnaliũ obſernãtiaꝝ ſunt cerimonialia 2

euacuant᷑ ꝑ pᷣcepta euãgelica que ex ratõe ſunt:relinqui
tur ꝙ cerimonialia quo ad lr̃am nõ ſunt ex ratõne.q̊ in

eis non erit ratõ l̃alis.¶! SOtẽ in pſał. Lex tua veritas.

lex.ſ.euãgelij veritas nõ vmbꝛa:nõ figura:ſicut lex mo⸗
ſayca.x. Heb. Sed oſtans ẽ ꝙ de lege moſayca dicit ꝙ
ſii vmbꝛa ⁊ figura:maxime quo ad cerimonialia:qͥ non
in eis erit querẽda ratõ veritatis quo ad lr̃am.

In ſpecialide ratione ceꝛi

monialiũ querunt᷑ plura. Pꝛimo de circũciſione. Scõo

ce phaſe.Tercio de cerimonijs in victu. Quarto de ce⸗
rimonijs in veſtitu. Quinto de cerimonijs circa actum
indifferentẽ. Sexto de cerimonijs ĩimundiciaꝝ cauẽda⸗
rum. Septimo de cerimonijs purificatõis imundiciaꝝ
Octauo de cerimonijs ſacrificioꝝ.⁊ hoc pꝛimo in gene⸗
rali.ſcdo in ſpãli.i ono de cerimonijs altaris.DOecimo
d cerimonijs tabernaculi.Vndecimo de cerimonijs cir
ca oꝛdinationẽ miniſtroꝝ. DOuodecimo ð cerimonijs cir
ca oꝛnatũ ſacerdotũ ſeu miniſtroꝝ. Tredecimo de ceri⸗
monijs ſolẽnitatuʒ.

Peimo ergo queritur de p

cepto circũciſionis de quo Geñ.xvij. Qð datũ eſt abꝛa⸗
he in ſignũ ⁊ ſignaculũ ſicut hbabet᷑ Ro.iiij.ergo non eſt
in pᷣcepto circũciſionis qð eſt pᷣceptum ſacramẽtale niſi
ratõ miſtica.igit᷑ non ratio lralis. Item ſißꝛ obijcit᷑ de
pᷣcepto phaſc.i.ĩmolationis agmi qð etiaʒ eſt in ſignum
datum.vnde Exo.xiij. Erit quaſi ſignũ in manu tua:et
quaſi monumẽtuʒ ante oculos tuos. qð eſt pᷣceptũ ceri⸗
moniale ſimpliciter: ᷣm qð dicit᷑ Exo.xij. Seruabitis

cerimonias iſtas.nõ eſt igit᷑ querenda in iſio pᷣcepto ra⸗

tio lr̃alis. Item de victu ⁊ amitctu ſunt qᷓ plura pꝛece
pta in lege que cident᷑ habere abſurditatẽ vel vanitateʒ

m ſenſum ir̃e.vanitatẽ quẽadmodũ ? illud Exo.xxiij.

Mon coques edũ in lacte matris. Aã vtrũq; licitũ erat
eis ↄmedere.Qua de cauſa igit᷑ ꝛiunctõ am boꝝ eẽt eis
ꝓbibita.ſ.lactis ⁊ edi.nõ em̃ eſt adeo lautus ⁊ delicatꝰ
cibus vt pter boc ꝓhiberi deberet.ꝗ qtum ad lr̃am vi⸗
detur vanã habere ratõeʒ.4! Itẽ ſili modo.xxv. Deut.
QAon alligabis os bouis triturãtis.a quo pᷣcepto nitit᷑
aplus ratõeʒ lr̃alem excludere dicens.j.Coꝛin.ix.Nũ⸗
quid de bobus cura eſt veo: an ꝓpter nos h̊ dicit. Itẽ
ſiłi modo illud pᷣceptũ DBeut᷑.xxij.Si ambulano ꝑ viaʒ
in arboꝛe vel terra nidũ auis inuenerig:⁊ matrẽ pullis
deſuꝑ incubantẽ:nõ tenebis eam cũ filijs.ſed abire pa⸗
tieris vt bene ſit tibi. Sed que põt hic eſſe ratio alis:
vt pꝛo dimiſſione vnius auicule tanta ꝓmittat᷑ merces:
quãta /ꝓ vniuerſoꝝ mãdatoꝝ legis obſeruatõe.l Si di⸗
ceretur ſicut quidã pueriliter dixeꝛunt hoc eſſe pᷣceptum
cauſa pietatis: quia in hoc deus inſinuare voluit filijs
iſrahel. qꝙᷓmiſericoꝛdes debent eſſe ĩ bomine ⁊ cauere ab

eoꝝ afflictione:quãdo ⁊ auibo ſic parcere voluit a leſio
ne. Obijcit. Si pietas hic locũ habeꝛet cum filij nec ſibi
nec alijs pñt cõſulere:⁊ adhuc matre indigerent:ipᷣa vᷣo
nõ indigeret eis.maioꝛi crudelitate detinent᷑ ⁊ occidun⸗/

tur filij in hoc caſu qᷓ; mater. Item obicit᷑ ſili modo ð

illo pᷣeepto Leui.xix.Cum plantaueris ligna pomifera
auferetis pᷣputia eoꝝ.i.pꝛima germina ⁊ imunda erunt
vobis nec edetis ex eis.quarto ãno ſanctificabitur fru⸗
ctus:quinto ãno ↄmedetis fructus eius.cuiꝰrei nõ vide
tur eſſe aliqua ratio lr̃alis.i Qũquid em̃ eque ſani ſũt ad
vſum pꝛimo anno ſcðo vel tercio ſicut quarto ⁊ quinto?ꝛ
Item ſili modo obijcit᷑ de pcepto illo Reut.xxij. ¶õ
ſeres vineam tuam altero ſemine.hic em̃ nõ videtur eſſe
ratio ad l̃am niſi illa ratõ que omnibo manifeſta eſt:qꝛ
collatio ſeminis non poſſet fieri abſq; vinee detꝛimento.
ſed ridiculum eſt in hoc dñm voluiſſe cõſulere illi popu
lo in quo nullo ↄſilio indigebant.cuilibet eĩ manifeſtũ
eſt huiꝰ detrimentum. Ztem ſili modo obijcit᷑ de alijs
pꝛohibitionibo ↄmixtionis rerum. Qon indueris veſti⸗
mento qð ex lana linoq; cõtextum eſi: funiculos in fim⸗
bꝛijs facies ⁊c̃. ¶ uItem in eodem dicit᷑. Non arabis ſi⸗
mul in boue ⁊ aʒino in quibo nulla videtur ratõ lr̃alis.
Item eiuſdem ratõnis vident᷑ eſſe ꝓhibitões ↄmixtõ
nis animaliũ Leui.xirx. Jumenta tua non facies coire
cum alterius generis animantibo. Et cõfuſionis habi⸗
tuum Deut.xxij.ſ2õ induetur mulier veſte virili: ⁊ vir
non vtetur veſle feminea. Item obijcitur de pꝛeceptis
cerimonialium cauendaꝝ ĩmundiciaꝝ:in quibo videtuꝛ
contineri maxima inhoneſtas vel inutilitas. Et primo

quidem de illo p̃cepto cauende immundicie coꝛpoꝛalis.

Deut.xxiij. Habebis locuʒ extra caſtra ad quẽ egredie⸗
ris ad requiſita nature gerens paxillum. ⁊ ſubdit. Ege⸗
ſta humo operies:qð videt᷑ ad lr̃am ridiculoſuʒ. Iteʒ
obijcitur de alijs imundicijs que ſunt interp̃tatiue ſeu ir
regularitatis:vt imundicie puerpere Leui.xxij.¶ Item
ĩmundicia lepꝛe: que multiplex erat in coꝛpoꝛe Lem.xiij
Et in veſte Leui in eodem ca.que maxime videtur ridi⸗
culoſa ad lr̃am.cuʒ dicitur.veſtis lanea ſeu linea que le
pram habet in ſtamine ſeu ſub tegmine:aut pellis ⁊ ꝗc⸗
quid ex pelle confectum eſt oſtendetur ſacerdoti. ¶ Itẽ
lepꝛa in domo que ad lr̃am ſuper omnes ridiculoſe in p
cepto ponitur Leui.xiiij. cum dicitur. Cum inuenerit ſa
cerdos circuiſſe lepꝛam domus videbit erni lapides in
quibus lepꝛa eſt. 4¶ Item ĩmundicia ſeminifiui: de qua
Leui.xv.⁊ nocturna pollutione ſoꝛdidati in eodẽ.⸗ Dtẽ
immundicia menſtruate mulieris patientis fluruʒ ſã
guinis. de qua Leuit. xv. circa quas ĩmundicias perſo⸗
narum cauendas dantur plura pꝛecepta: que ad litterà
vana ⁊ riſu digna videntur.4! Item ſunt imundicie que
caueri iubentur circa tactum. ſicut vas fictile in quo ali
quid ex nominatis ibi reptilibus cecidiſſet: aut qð ali⸗
quid de moꝛticinijs eoꝛum tetigiſſet: ? ꝓpter hoc frangẽ⸗
dum. Eodem modo clibani fontes ? ciſterne oĩs aqua
rum congregatio ſicut legitur ibidem. Simili mõ vas
qð non habebat operculum nec ligaturam xſuper. ſi⸗
cut legitur.xix.Qume.Simili modo generaliter cuʒ ta
ctus moꝛtui inducebat imundiciam ceri monialeʒ Leui
ti. xxij. in quibus omnibus videtur deficere ratio Falis
Item qui ↄbuſſerant vitulam ruffam vel cineres eius
poꝛtauerant:vel qui alios aqua expiationis aſperſerat
quibus alie imundicie purgabantur reputabatur ĩimun
dus.quod ad litteram inconueniens videtur. ꝙ. ſ.ex re
munda mundatiua iĩmundicia contrahatur. Ytẽ obij
citur de imundicijs cerimonialibus qᷓtum ad eſum:ſeu
guſtum. Mam iudicauit lex Leui.xj.ĩmunda greſſibilia
que non ruminant:aut non fundunt vngulaʒ. Itẽ aqua
tilia que non habent pennulas 2 ſquamas. Stez volati⸗
lia rapacia vt acquilam. ⁊ coꝛuinum genus:⁊ quedam
alia Leui.rj. vniuerſaliter om̃ia reptilia: ſicut ſtellio
lacerta.⁊ alia que in terra mouentur vt muſtela mus et

— —

—

4

n

6
ne
Ui
li⸗
14

.

Nuneſtio

ſimilia Leui. xj. IZtem obijcitur de cerimonijs purifi⸗
cationis immundiciaꝝ ⁊ pꝛimo de cerimonijs in ſacriſi
cio vitule ruffe.ex quo erat purgatio generalis Qume.
xix.ĩ qua pꝛecipitur vt adducatur vacca ruffa: cuius rei
non videtur eſſe ratio l̃alis. Item ꝙ imoletur ertra ca⸗
ſtra 1 totaliter ↄphuratur:⁊ de eius ſanguine ſepties fo⸗
res tabernaculi aſpergantur. Item pꝛecipitur vt in cre⸗
matione vacce ponatur lignum cedꝛinnz ⁊ yſopus ⁊ coc
cus bis tinctus:que ſm lram riſu digna videntuꝛ. 4 Itẽ
obijcitur de cerimonijs z mundatione lepꝛoſi et domus
lepꝛoſe Leni.xiiij. Ad quoꝛum purificationem ſumi pꝛe
cipiebantur duo paſſeres. lignum cedrinum vermiculũ
7 yſopus.⁊ immolato vno paſſere in aquis viuis. er re⸗
liquis fiebat aſperſoꝛium quibus aſpergebatur domus
ſeu lepꝛoſus:quo facto paſſer alius viuus in agrum vo⸗
lare permittebatur.cuius rei ridiculoſa videretur ratio
litteralis. ꝗ Item pꝛecipiebatur in emundatõne lepꝛoſi
vt ſanguine agni innnolati ⁊ dæ oleo ponetur ſuper ex⸗
tremuz auricule dextre: ⁊ pedis: ⁊ manus dexire cuius
rei nulla videtur eſſe ratio litteralis. Item obijcit de

abſurditatibus circa oblationes ſacrificioꝛum in quibo

non videtur rationem habeꝛe:ꝙ ſolum geneꝛata anima
lium greſſibiliũ iuſſit ſibi deus offerenda in vtroq; ſexu
bouem ouem ⁊ capꝛam. Simili modo duo genera pꝛeci
pue volatilium.ſ.turturem 2 colũbam Leui.ij. Paſſer
vo additus eſt in emundatione lepꝛoſi Leni.xiiij. ¶ Itẽ
ꝓpter quid animalia iſta volebat interfici ⁊ cremari vel
in parte vel in toto ſicut habetur ex Leuit᷑.j.ij.iij.⁊.iiij.
¶ Item ꝓpter quid in omni ſacrificio iuſſit ſal apponi ſi⸗
eut habetur ex Leui.ij. ſel vᷣo ⁊ fermentum apponi ꝓ⸗
bibuit. ¶ Item ꝓpter quid ſanguinem hoſtiarum ſupe:ꝛ⸗
fundi iuſſit ⁊ ſibi offerri ſicut habetur ex Leui.j.ij.iij.et
iiij. per totum. 4¶ Item ꝓpter quid adipem ſacriſicioꝝ et
renes ⁊ reniculos ſibi retinuit Leuit.ij. Siti modo
que cauſa erat differentis modi ĩmolandi animalia: et
greſſibilia ⁊ volatilia occidendi:iugulandi:decollãdi:⁊
collum retoꝛquendi.il Item quare pꝛeceptum eſt vt aĩa
lia oferenda abſq; macula coꝛpoꝛis offerantur:nulloq;
mem bꝛo carerent:nec aliqd vicium in membꝛo haberẽt
Item queritur ratio lr̃alis de ſolẽni ſacrificio hyꝛcoꝝ
qð oſſerebatur in feſto ꝓpitiationis Leui.xvj. Quoꝛum
alter vocabatur dñi:alter emiſſarius.⁊ ſuper quẽ cade⸗
bat ſoꝛs ꝙ eſſet dñi ↄburebatur extra caſtra cum vitulo
ita ꝙ nihil remaneret incõbuſtum. Hyrcum vo emiſſa
rium ſiatuebat ſacerdos coꝛam dño ⁊ ↄfitens vniuerſa
peccata filioꝛuʒ iſrahel imputabat capiti eius:⁊ poſiea

cmittebatur ꝑ hominẽ paratum in deſertum. 2 credunt

inudei ꝙ byrcꝰille poꝛtaret omnia peccata eoꝝ in deſertũ

2 qui tangebat illum ſicut dicit lex ⁊ qui ducebat in de⸗

ſertum ĩmundus erat. quomõ inquiunt iudei. mundus

erat qui poꝛtantes tot ĩmundicias cõtingeret. Sed ridi⸗
culum maximum videtur ꝙ capiti byrci peccata impu⸗
tentur: cum innocentiſſimus ſit:⁊ imunis ab eis.⸗! Iteʒ
quomõ poꝛtaret peccata populi: cum ipᷣa peccata ꝓpꝛiũ
ſubiectum mutare non pñt.⸗4! Si dixerit quis ꝙ nõ por
tabat peccata:ſed penam debitam ꝓ illis.nõ videt᷑ verũ
quia liber ⁊ ſanus in deſertum mittebatur.¶. Itẽ ſi poꝛ
tabat omnia peccata: vt quid offerebatur hyrcꝰalius ꝓ
peccatis populi totius? ¶ Item quare Aaron pꝛo ſe et
domo ſua iubetur vitulum in holocauſtuʒ offerre qui ex
tra caſtra cum hyrco cremetur. 4! Item queritur de ſa⸗
crificio ⁊ ʒelotipie de quo legitur.v. Qume.in quo pꝛe⸗
cipiebatur offerri modicum farine oꝛdeacee ⁊ non ſuꝑ⸗
fundi oleum nec poni thus que erat oblatio inueſtigan⸗
tis adulterium. ¶ Item queritur de ſacrificio ſimile cõ
ſperſe oleo panum. quoꝛum nulla ratio videtur litte⸗
ralis de quibus habetur Leui.ij. Sunt autẽ qᷓplurima
alia cerimonialia circa differentiam ſacrificioꝝ de qui⸗
bus infra plenius tangetur. que non videntur habẽ lit⸗
ter alem rationẽ. Item queritur d pꝛeceptis cerimo⸗

nialibus tabernaculi ? altaris. Et pꝛimo queritur de
quo pꝛecipitur Exo.xx. Altare de terra facietis mibi.et
iterum. Ee ſi altare lapideum feceris.illud mibi nõ edi
ficabis de lapidibus ſectis.cuius rei nulla videt᷑ l̃alis
ratio. Item ꝙ ibi pꝛecipitur non aſcendes ad altare
meum per gradus.4l Item ꝙ; dicitur ne apareat turpi
tudo tua.Qam non eſt veriſile tunc vſum bꝛaccaruʒ nõ
fuiſſe:vel ſacrificantes bꝛaccas deponere:ĩmo etiam pᷣ⸗
cipiebatur vt ſacerdotes ſacrificantes femoꝛalibus vte⸗
rentur Exo.xxviij.¶ Item queritur quare altare holo⸗
cauſtoꝛum ponebatur ſub diuo:hoc eſt ſub aere libero.
Altare vpᷣo thimiamatis.i.intra tabernaculum Exo.xrl.
4l Itẽ quare poſitio tabernaculi erat ex parte ſancti ſan
ctoꝛum ad occidentem. Ex parte ðᷣo ingreſſus ad oꝛien⸗
tem.ita ꝙ neceſſe erat adoꝛare ad occidentem:cum econ
trario dicatur.xvj.Sapᷣ. Opoꝛtet ſoleʒ pꝛeuenire ad be
nedictionem tuam ⁊ ad oꝛtum ſolis te adoꝛare. Que
ritur iterum que crat ratio oꝑture tabernaculi l̃alis:
cum infimam oꝑturam haberet ex coꝛtinis quatuoꝛ co⸗
loꝛuʒ.iacincti:⁊ purpuꝛe.cocci bis tincti.⁊ biſſi retoꝛte.
Secundum ðo crat ex ſagis cilicinis.Lercium erat ex
pellibus rubꝛicatis.ſuper pꝛimum vo ex pellibus iacin
ti.xxvj.Exo.4q Item queritur que erat ratio litteralis
diſtinctionis tabernaculi per velum quatuoꝛ coloꝛuʒ in
ſancta ſanctoꝛum. Mam dicit aplus ad Heb.ix. pa⸗
rabola eſi tempoꝛis pᷣſentis.¶ Iwtem que ratio diſpoſitõ
nis candelabꝛi ſeptem lucernarum in parte auſtrali ta⸗
bernaculi:que dicitur ſancta.⁊ menſe ꝓpoſitionis ĩ par⸗
tem ſeptẽtrionalem Exo.vlti.⁊ ¶ ume.viij.¶l Item que
ratio adiunctõnis altaris thimiamatis cuʒ candelabꝛo
7 menſa.4l Itẽ que ratio lr̃alis collocatõis arche ⁊ che⸗
rubin in abdito. hoc eſt in ſanctis ſanctoꝛum. Nam ad
He bꝛe.ix.apłus expꝛeſſe dicit per allegoꝛiam eſſe factũ
ergo non erit reqnirenda ratio litieralis. 4 Jtem que
ratio compoſitionis thimiamatis ⁊ olei vnctioms Exo
di.xxx. i Qunquid hic poterit inueniri ratio litteralis.
Item queritur de cerimonijs circa oꝛdinationem et
oꝛnatum ⁊ officium miniſtroꝛum.Qam habens macu⸗
lam non poterat ad miniſterium pꝛomoueri. xxj.Leui.
Si cecus ſi claudus.ſi grandi aut toꝛto naſo ⁊c.⁊ ponũ
tur ibi irregularitates que etiam a miniſterio ſeu ſacer⸗
cotio noue legis non repellunt:vt albuginem habens in
oculo ⁊ buiuſmodi.4: Item que ratio ꝙ in conſecratio⸗
ne ſacerdotum de ſanguine arietis.linitur extremuʒ au
ricule dextre ⁊ pollex manus dextre pedis dextri. Leui
ti.vij. 4. Item que ratio effuſionis olei ſeu vnctionis ſu
pra caput Naron conſecrandi Leui.eodem. Itez que
ratio oblationis trium animalium vituli pꝛo peccato a⸗
rietis in holocauſtum.arietis in conſecrationem ⁊ cani
ſtri aʒimoꝛum. 4! Item que ratio ꝙ traduntur ſacerdo⸗
ti oꝛdinato de ariete conſecrationis adeps.armus dex⸗
ter 1 pectuſculuʒ ⁊ panes de caniſiro aʒimoꝛum vt ele⸗
uet ea coꝛam domino Leui.viij. Item que ratio veſſi⸗
mentoꝛum Faron que ſunt feminalia linea. tunica li⸗
nea que cingitur balibeo:tunica iacinctina ſuperbume⸗
rale quod aſtringitur cingulo cui adnectitur rationale
cydaris ſuper caput cui adnectitur lamina aurea. de ꝗ⸗
bus omnibus Exodi.xxviij. ¶ Stem que ratio oꝛnatus
minoꝛum ſacerdotum:qui veſtiũtur feminalibus lineis
tunicis lineis: cinguntur baltheis.mitras accipiunt in
capitibus ſuis.viij.Leuiti.q Item que ratio oꝛdinati⸗
onis leuitarum qui aſperguntur aqua luſtrationis. et
radunt omnes pilos carnis ſue et lauant veſtimenta et
cum ſacrificio offeruntur ⁊ conſecrantur in oblatõe deo
Mumeri. viij. IZtem queritur de cerimonijs ſolennita
mm. Erat enim ſolennitas ſeptim ane ſcilicet ſabbatum
Erant iterũ ſolennitates anni.paſca decimaquarta die
menſis pꝛimi. penthecoſte quinquageſima die a paſca.
Item pꝛima die menſis ſeptimi ſolẽnitas tubaꝝ.Beci⸗
ma die eiuſdẽ menſis ſolẽnitas ꝓpitiatõis.Decimagꝗnta

ME TR e NS& KXιοαιαα

die ſolẽnitas tabernacnloꝝ ſepteʒ dieb. Oetauo vo die
ↄſeqaẽte ſolẽnitas collecte.⁊ ita in vniuerſo ſeptẽ erant
ſolẽnitates legales ſᷣm ꝙ enumerant᷑ Leniti.xxiij.⁊ ad⸗
ditur ſolennitas neomenie NQumeri.xxviij.que fiebat in
kaleñ.hoc eſt in pꝛima die mẽſis.Querit᷑ aũt haꝝ ſolen
nitatum ratio. Oꝛetermiſſis aũt cerimonijs ſacriſicioꝛũ
2 multiplicium obſeruantiaꝝ in ſolẽnitatibo de quibus
nullo modo poſſe videtur reddi ratio lr̃alis:boꝝ ratõ ꝑ
oꝛdinem queſita eſt.

pꝛimo ad ea que obiecta ſunt ĩ ge⸗
BG olutio vnerali. Deinde vᷣo que obiecta ſunt

in ſpeciali.q¶¶ Ad obiecta vᷣo in generali.generali reſpon

ſione dicendũ.ꝙ cerimonialiũ boc eſt figuraliũ pᷣceptoꝝ
quo ad genera pᷣceptoꝝ.duplex ẽ ratio lr̃alis:⁊ ſpualis.
lr̃alis refert᷑ ad latriã ↄditoꝛis: ſpũalis vᷣo ꝑtinet ad fi
gurationẽ gr̃e redẽptoꝛis. tum vᷣo ad circũſlantias pᷣ
ceptoꝝ nõ videt᷑ aliquo mõ ꝙ vłr poſſit aſſignari rõ lr̃a⸗
lis.vt quare talia aĩalia offerant᷑ in tali ſolẽnitate. 2 q⸗
re in tali numero:⁊a quare tali mõ:qꝛ hoc vt holocauſtuʒ
illud vt hoſtia pacifica: ⁊ hmõi.iſ Iume.xx viij.⁊ Leuiti.
xxiij. Ded dico ꝙ vlr eſt omniũ iſtoꝝ ratio ſpũalis.vñ.
vij. Ro.ſcimus qm̃ lex ſpũalis eſt. lex moy ſi lex ſpũalis
dicit᷑.qꝛ ſpũaliter intelligenda eſt.dicit ibi glo.¶ Ad il⸗
lud ergo qð pꝛimo obijcit ꝙ pᷣcepta ſũme ſapiẽtie debent
habere optimã ratõeʒ. dicendũ ſicut dicit Augu.de pᷣce⸗
pto dato ade Geñ.iij.ve ligno ſciẽtie ñ ↄmedas:vt cau⸗
ſam iuſſionis huiꝰnõ dicit requiramꝰ:ſ̊ hec magna vtili
tas eſt homi ꝙ deo ſeruit in iubẽdo. Deus vtile facit ꝗc⸗
quid iubere voluerit.de quo metuendũ nõ eſt.ne iubere
qð inutile eſt poſſit.Sðm hoc ꝗ̊ dicendũ.ꝙ obſeruãtie
lr̃alis cerimonialiũ hec ſufficiẽs ratio eſt.vtilitas ⁊ me
ritum obediẽtie.ſicut in pᷣcepto dato abꝛahe de ĩmolãdo

filio.xxij. Geñ.cuiꝰp̃cepti nulla alia lr̃alis ratio eſt niſi

5

pꝛobatio obedientie abꝛahbe.⸗ Ao ſcðm vᷣo qð obijcit ꝙ
nihil iubet᷑ ſeruari ĩ lege ſine cauſa.ↄcedendũ eſt.tñ ali⸗
quãdo iubet᷑ aliqð fieri cauſa ſignificãdi.ſicut pᷣeeptum
eſt Ia.ꝙ iret nudus? diſcalciatꝰ in ſignũ ⁊ poꝛtentum
aduerſitatis vẽture ſuꝑ egiptuʒ. Ita vłr pᷣcepta cerimo⸗
nialia iuſſa ſunt ad lr̃am fieri:in ſignũ future gr̃e ꝑ xpᷣm

cum etiã alia que in illo populo ↄtingebãt: ↄtingerẽt in

figura quẽadmodũ dicit apłs.j.coꝛin.x. Omnia in figu⸗
ra ↄtingebãt illis. Pꝛeter aũt ratõeʒ que dicta eſt.ſ.me⸗
ritum obediẽtie ↄditoꝛis.ſufficiens erit iſta ratõ.ſ.ſigni
ficatio gr̃e redẽptoꝛis:⁊ iſte erant ratões pꝛincipales pᷣ
ceptoꝝ cerimonialiũ legis.õ tñ negandũ quin qtum
ad genera pᷣceptoꝝ rato lalis ſit.quare talia pᷣcepta il⸗
lo tꝑe deberẽt illi populo dari:qũñ erat fere totus mũd⸗
ydolatrie deditꝰ.vt ꝑ hoc reuocaret᷑ ab ydolatria ⁊ eli⸗
ceret᷑ ad latriã ↄditoꝛis:ſᷣm qð iaʒ manifeſlabit᷑. Ad
illud qð obijcit᷑ pꝛimo in ꝑtem ↄtrariã ꝙ pᷣcepta euan⸗
gelij ex ratõe ſunt.⁊ nõ pᷣcepta cerimonialiũ obſeruãtia
rum. Dicendũ ꝙ aliquid dicit᷑ faciendũ ex ratõe dupli⸗
citer.ſim plicit᷑ ⁊ m quid.faciendũ ſimpłꝛ ex ratõe ẽ qð
Fm ſe bonũ eſt ⁊ ſemꝑ ⁊ apud oẽs.ſᷣm quẽ modũ pᷣcepta
euãgelica ſunt ex ratõne facienda: qꝛ ſunt bona ſm ſe ⁊
ſemꝑ ⁊ ab omnibo faciẽda. Faciẽduʒ vo ex ratõe ſᷣm ꝗd:

eſt.qð ſᷣm ſe bonũ nõ eſt:ł̊ tm̃ ex cauſa ⁊ pꝛo tꝑe ſeu ali⸗
quibo bonũ eſt.hoc vtile vel expediẽs.Fm quẽ modũ ceri
monialia legis ad lr̃am faciẽda erãt.qꝛ cã reuocatõis ad
latriã ↄditoꝛis tꝑe quo vigebat ydolatria:illi pplo ꝗ ad

ygdolatriã ꝓnꝰ erat vtilia ⁊ expediẽtia erãt.¶. Ad ſcoᷣm

3

–—

vo dicẽduʒ.ꝙ in lege moyſi vmbꝛa ẽ ⁊ figura reſpectu fu
ture gr̃e redẽptoꝛis ſᷣm qð dicit᷑ ad Hebꝛe.x.vmbꝛã ha⸗
bens lex futuroꝝ bonoꝝ.nõ ipᷣam imagineʒ reꝝ. Ibi tñ
erat veritas pᷣſentis latrie ↄditoꝛis ſeu obediẽtie.ex qua
cerimonialiũ pᷣceptoꝝ ſumit᷑ ratõ l̃alis:⁊ ꝑ hoc patʒ re⸗
ſponſio ad obiecta in generali. .

Ad obiecta vo in ſpeciakh

ßfnotãdũ ẽ.ꝙ q̃dã pᷣcepta cerimonialia nccia fuerunt illi

plo ad inchoatõeʒz religionis.Quedã ðᷣo ad cautelã vi⸗
tandi erroꝛis.Quedã ðvᷣo vt allicerẽt᷑ ad cultũ ⁊ latriam
ↄditoꝛis.q¶] Meceſſaria vᷣo ad inchoatõeʒ religionis fuit
pᷣceptũ circũciſioĩs:⁊ ritꝰ phaſe. Circũciſio aũt erat ao
diſtinctõeʒ pᷣncipalit. Ritꝰphaſe ad ↄmunionẽ:que duo
neceſſaria erãt inchoatõi religiõis. Pꝛimo vt ille ppłus
ꝓ circũciſionẽ a ceteris ꝓplis ydolatrie deditis diſigue

ret᷑ ferẽs ſignaculũ diuine religiõis. Scðo vt inuicẽ cõ⸗

munione religiõis vniret᷑ ꝑ ritũ agni paſcalis.qq Qeceſ
ſaria vᷣo ad cautelã erroꝛis pᷣncipalit᷑ fuerũt pᷣcepta oĩa
cerimoniaꝝ:que vident᷑ ↄtineri abſurditatẽ ſeu in victu
ſiue in habitu:ſeu in actu.In victu multipłꝛ.vt de non
arando in boue ⁊ aʒino.vt de nõ ſeminãdo agrũ diuerſo
ſemĩe.de nõ infrenãdo bouẽ in trituratõe.de abijciendo
pꝛima germina arboꝝ in fructuũ collatõe.de nõ coquẽ⸗

do edũ in lacte matris in carniũ pᷣparatõne.Itẽ in habi

tu duobo modis.vt de ñ induẽdo veſtẽ lano linoqʒ ↄtextã
de nõ ↄfundẽdo habitꝰviroꝝ ⁊ mulierũ. In actu indiffe⸗
renti de dimittẽda matre incubãte ſuꝑ pullos.4. IKẽ ne
ceſſaria ꝓpter ꝓuocatõeʒ ad latriã ↄditoꝛis pᷣncipaliter
fuerũt pᷣcepta cerimonialia:circa decoꝛã diſpoſitionẽ ta
bernaculi ⁊ altaris:⁊ circa bonoꝛificã ⁊ honeſtã diſpo⸗
ſitionẽ miniſtroꝝ: ⁊ iocũdaʒ inſtitutionẽ ſolẽnitatũ: vt
aſpectũ ⁊ ↄſideratõeʒ altaris ⁊ tabernaculi attraherẽ
tur pulchꝛitudine.ꝑ ↄſideratõneʒ oꝛdinis miniſiroꝝ at⸗

traberent᷑ honeſtate.ꝑ ↄſideratõeʒ ſolẽnitatũ traberent
allicerent iocũditate ad cultũ ⁊ latris ↄditoꝛis. hec ei
tria miro mõ alliciũt ⁊ attrahũt aĩam ratõnalẽ.ſ.deco.

rum.honeſtuʒ.iocundũ. Item neceſſaria ꝓpter vtrũq;
ſcʒ cautelã erroꝛis ⁊ ꝓuocatõeʒ ad latriã ↄditoꝛis.fue⸗
runt pᷣcepta cerimonialia de cauẽdis 2 purificãdis ĩmũ
dicijs.⁊ pᷣcepta de ſacrificijs.⁊ pᷣcepta de cauẽdis ĩmun⸗
dicijs ꝑtinebant ad mũdiciã ↄuerſationis que multipli⸗
cia ſunt ſicut iam oſtendet᷑. Pꝛecepta de ſacrificijs ꝑtine
bant ad cultũ religionis que etiã multiplicabant᷑.ſicut
ſupꝛa dictum eſt:7 iam ratio dice᷑. Reſpondendum
igitur erit ꝑ oꝛdineʒ ad ſupꝛa obiecta in ſpeciali.¶ Ad
pꝛimum qð obiectum eſt d circũciſione:⁊ ritu phaſe.di
cendum eſt ꝙ; qᷓuis iſta duo inſtituta ſunt ad ſignifica⸗
tionem:nihilominus tamen iuſſionis ⁊ obſeruantie iſio
rum eſi ratio lr̃alis.vnde ⁊ de circũciſione ratio eſt qua⸗
re ſic fieret.⁊ quare octauo die fieret.Geñ.xvij.⁊ quare

Dilata eſt ab exitu de egipto vſq; ad ingreſſum terre pꝛo⸗

miſſionis Joſue.v.⁊ quare pꝛecepta eſt fieri culturis la
pideis ibidem Yoſue.v. Et quare non fuit inſtituta an⸗
te tempus abꝛahe. ¶. Quare autem circũciſio precepta
ſit hoc modo fieri.hoc eſt. per ablationem extremitatis
pellicule membꝛi virilis: quinq; rationes aſſignantur.
Pꝛima ratio eſt debilitatio libidinoſe concupiſcentie q̃
viget in mem bꝛo illo virili:⁊ ex vulnere circũciſionis:et
ex efſuſione ſanguinis que in ea fit. Secunda eſt expoſi⸗

tõ illius partis.i.culpe membꝛi illius frigoꝛi ⁊ defrica

tioni veſtium ex quibus omnibus efficitur minus ſenſi⸗
bilis.quemadmodum ⁊ manus durie operibus aſſuete
minus ſenſibiles:minuſq; paſſibiles inde redduntur:ni
hil autem in parte magis minuit ac debilitat concupi⸗
ſcentiam q; diminutio ſenſualitatis ⁊ paſſibilitatis illi:
us.Tercia ratio eſt in ſugillationem ſacroꝛum veneris
⁊ pꝛiapi:in quibus illa tanqꝗᷓ pars: ⁊ occupatio veneris
in coꝛpoꝛe humano: non parum oꝛnabatur ⁊ colebatur
hec erat enim pars carnis que maxime pugnabat con⸗
tra ſpiritum: maximeq; contaminauerat populos illa⸗
rum terrarum: ita vt in omnia conflagicia non ſolũ ma⸗

ſculoꝛum: ſed etiam bꝛutoꝛum animalium pꝛoꝛuebat.ſi⸗

cut legitur Leuiti.xviij. Omnes execrationes iſtas fece
runt accole qui fuerunt ante nos ⁊ polluerunt eam. Et
iterum.xx. eiuſdem. Omnia hec fecerunt ⁊ abhominatꝰ
ſum eos. Hec plaga efrenate: ac flagitione libidinis gẽ
tes illas ſeptem execrabiles que terram pꝛom iſſionis

ante aduentum filioꝛuʒ iſrahel inhabitauerant in ydo⸗

Pe SI, . 47 v

PapPps
” er apeee 2.

14 N

n
ſt
00
16
e

Nin

on
r
60
e⸗

n
tĩ
00
ge⸗
4

io⸗
n
tſi
ſea
1. 6
het⸗
nishe
ſoni⸗
c⸗

QNueſtio

latria nutriebat ac potiſſimũ detinebat. Quaꝛta vᷣo can
ſa ſeu ratio eſt foꝛtitudo imp̃ſſionis memoꝛie creatoꝛis.
Eſt em̃ circũciſio ⁊ ſignaculum? ſtigma inſeꝑabile gra
uiſſimoq; doloꝛe impᷣſſum. ⁊ ꝓpter hoc foꝛtiſſimũ eſt me⸗
moꝛiale laluatoꝛis. Quinta cauſa eſt firmitas pacti cuᷣ
deo. ſicut legit᷑ Geñ.xvij. Statuã pactum mei inter me
z te.· ⁊ inter ſemen tuũ poſt te. In generationibo ſuis fe
dere ſempiterno.⁊ iteꝝ. Hoc eſt pactũ meuz:circũcidet᷑
ex vobis omne maſculinũ. Quare manifeſtuʒ eſt: qꝛ hoc
ſignaculo ꝓfitet᷑ omnis circũciſus. ſe hmõi pactũ ſeu fe
dus iniſſe cuz deo ipᷣa ſuſceptione buiꝰſign aculi intꝛat
in peccatum ac fedus abꝛahe: ipa ſi uſceptione illidꝰobli
gat ſe ac debitoꝛem ſe oↄſtituit vniuerſe legis que data eſt
ſemini abꝛahe. ſicut dicit apłs ad Gal. v. Teſtificoꝛ om
ni bomini circũcidenti ſe. qm̃ debitoꝛ eſt vniuerſe legis
faciende.quẽadmodũ ſuſcipiens ſignaculum hoc eſt ion
ſuram ⁊ habituz cuiuſcũq; religionis ad eam ſe obligat
vniuerſam. 4 Quare aut zanaeltfieri circũciſ io octaua
die a natiuitate paruuli.Ad hoc ratio eſt:qm ante octa
uam diem teneritudo infantiũ tamgraue vulnus abſq;
periculo moꝛtis non facile ſuſtineret. Si aũt differetur
vſq; ad ãnos pueritie vel maioꝛis etatis. multi declina⸗
rent eam ſuſcipere ꝓpter grauitatem doloꝛis. ¶ Quare
aut dilata fuerit ab exitu de egipto vſq; ad ingreſſuʒ ter
re pꝛomiſſionis. Ratio talis aſſignat.quia foꝛte non va
cabat eis: quia vel bellis ↄcutiebant᷑. vel peſtibo vaſta⸗
bantur:vel ſeditionibo diuidebant᷑ vel a murmurationi
bus eragitaban⁊᷑.vel alijs incõmodis vrgebant᷑.Fin qð
dieit Johᷣ.dama.Locus aũt fuit circũciſionis faciende
firmato populo in fide abꝛabe.⁊ obtentis p ꝑte pꝛomil⸗
ſionibus eidem factis. Lunc em̃ innouãdum fuit pactũ
abꝛahe ⁊ firmandũ er ꝑte ſeminis eius:cum firmũ appa
rebat ex ꝑte dei.⁊ hoc ꝑ exhibitionẽ ꝓmiſſoꝝ.¶ Quare
autẽ fiebat cultro lapideo cauſa eſt. quia malefici ferro
faciebant inciſiones in coꝛpoꝛibo ſuis.⁊ maxime in ſa⸗
cris martis. Metallum em̃ ferri:metallũ martis ⁊ par
tem eius in metallis opinabat᷑ ydolatraꝝ vanitas. vo/
luit ergo ritum iſtum ꝑ aliud ꝙᷓ ꝑ ferrum exerceri.vt ſal
tem hac diſſimilitudine aliquãtulũ eos ab ydolatria ab
duceret.Alia ratõ eſti.vt fedus qð cũ eis pepigerat dñs
in petra oꝛeb.eis ꝑ boc ad memoꝛiam reduceret᷑: vel ꝙ
aqua eis de petra ꝓduxerit in aſpectu cultoꝝ lapideoꝝ
recoꝛdarẽtur.il Tercia ratõ eſt vt lapideoꝝ coꝛdiũ ſuo⸗
rum duritiam in hmõi cultris lapideis legerent in ipᷣa
hoꝛa circũciſionis:vt ſic in penitudinẽ emolirent᷑:⁊ coꝛ
dium ſuoꝝ duritiam ſentirent interius ꝑ ↄpunctionem
quẽadmoduʒ cultroꝝ bmõi duritiã coꝛpoꝛalẽ ꝑ circũci⸗

ſionem.¶ Quare vo pᷣceptũ fuerit pᷣmo abꝛabe:⁊ nõ añ

Ratio eſt:quia exuberante erroꝛe ydolatrie. Abꝛabam
pꝛimus fuit ſicut narrant antique hiſtoꝛie: qui reuoca⸗
uit homines ab ydolatria ad latrià ↄditoꝛis.qꝛ ergo cir
cũciſio ad hoc erat vt ꝑ ip̃am diſtinguerẽt᷑ cultoꝛes crea
toꝛis a culteꝛibo ydoloꝝ:dabatur abꝛahe pꝛimo pᷣceptũ
faciende circũciſionis. Pꝛeterea ratio alia eſt:qꝛ abꝛa⸗
he pꝛimo facta eſt ꝓmiſſio expᷣſſa:ꝙ de eius ſtirpe naſce
retur redemptoꝛ:cum dictum eſt. In ſemini tno bñdicẽ⸗
tur omnes gentes Geñ. xxij. Cõueniebat aũt ſignaculuʒ
ſanctificatõnis generatõni:de qua debebat naſci redem
ptoꝛ. Inde eſt ꝙ abꝛahe ⁊ ſemini ſuo tm̃ pceptum circũ⸗
ciſionis eſt datum. Ao illud vo qð querit᷑ de phaſe H̊
eſt de agno paſchali.Notãda eſt ratio imolationis ⁊ cõ
meſtionis de quibus Exo.xij. Mota q̊ ꝙ in hoc ꝙ agnũ
in exitu de egipto ĩmolare iuſſi ſunt ⁊ ſanguine eius ſuꝑ
liminaria domoꝛum linire. aperte ab ydolatria egiptio
rum iuſſi ſunt recedere ⁊ contrarium cultum ſuſcipere.
Egipti em̃ arietem colebant:⁊ ꝓpter hoc ↄmeſtionẽ arie,
tis aut agni ⁊ ipᷣm ſanguinem moꝛtiferum ſibi exiſtima
bant. Inde ⁊ virtute diuina miraculoſe factũ eſt:vt vir⸗
tutem ſanguinis filij dei ſibi ſalutarem pꝛobarent: cum
per ipſum ſanguinem ab angelo extimatoꝛe liberati ſũt

lv.
Ipᷣa aũt ↄmeſtio agni ideo iuſſa eſt. vt in ipo ritu vni⸗
foꝛmi ⁊ ↄmunionis initiarent᷑ ad vnitatem 2 ↄfoꝛmitatẽ
religionis. memoꝛes beneficij ↄditoꝛis: qui miro modo
ab egiptiaca ſeruitute ⁊ tribulatõe eos liberauit. Inde
eſt ꝙ pꝛecipiebat᷑ ↄmedi cum lactucis agreſtibus ⁊ aſſa⸗
tis igne. vt impꝛimeret᷑ eis memoꝛia amaritudinis ꝑ la
ctucas agreſtas.⁊ tribulationis ꝑ ignẽ quas paſſi erãt
in egipto.⁊ ꝓpter boc gratioꝛes eſſent deo liberatoꝛi.Si
mili modo pꝛecepti ſunt ↄmedere aʒimam hoc eſi paneʒ
abſq; fermento in memoꝛiã gratuite liberationis ab afſ⸗
flictione egiptiaca que ſignat᷑ in fermẽto Deut.xvj. Co
mederes abſq; fermento afflictõnis panẽ. Ad ea que
poſtea obiecta ſunt circa cerimonias ĩ victu. Reſpondẽ⸗
dum eſt. Et pꝛimo ad illud qð obijciebat de illo pcepto
nõ coques edum in lacte matris Ero.xxiij. Aliquã con⸗
ſuetudinem ydolatrie voluiſſe deum ꝑ hoc remouere.vt
ei populꝰdiſſimilis eſſet ydolatris:non ſolum ritu ſed
etiam veſcendi ↄſuetudine.huiꝰaũt ſignum validũ eſt:q;
iſta ꝓhibitio repetit᷑ Exo.xxiij.?⁊ Deut.xxiiij.vt foꝛtius
ei impꝛimeret᷑. generaliter habendũ eſi ꝓ regula.ꝙ ea
que aperta vident᷑ habere abſurditatẽ in cerimonialibo
mandatis 2 nullam m l̃am vtilitatẽ.intendit᷑ elonga⸗
tio ab ydolatria.4! Ad illud vᷣo qð obijcit de pꝛimis pꝛe
putijs arboꝝ auferendis.dicendũ ꝙ hoc fuit pꝛeceptuʒ
ↄtra erroꝛem ydolatraꝝ qui de pꝛimis fructibo genio.i.
o nature ſacꝛificabant:⁊ pꝛimitiuos fructus fauſtos ⁊2
foꝛtunatos eſſe putabant.⁊ ꝓpterea dictum eſt Leui.xix
Poma que germinant hmõi ligna ĩmunda erunt vobis
tribus ãnis.fſubaudi.credebant em̃ ydolatre ꝙ niſi cere
ri ⁊ genio ⁊ alijs quibuſdam demonijs de pomoꝝ triuʒ
annoꝝ fructibo iuxta ſuam ſuꝑſtitionẽ offerrent: arbo⸗

res ille vel oĩno areſcerent vel ſteriles efficerent. Et ið
dictum eſt. ꝓijcietis ea in deteſtationem talis erroꝛis.ni

hil fauſte virtutis in eis credentes.¶ Ad illud vpᷣo quod
obijcit ꝙ de illo pꝛeceꝑto Deut.xxv. Mon allegabis os
bouis triturantis.ꝙ hmõi pꝛecepti ratio fuit elongatio
ab y dolatria egiptioꝝ:qui vſq;adeo boues abbomina⸗

bantur vt de frugibus ſuis eos nõ ſinerent ↄmedere.ipᷣi

eniim colebãt ſerapim qui apparebat eis in ſpecie bouis
Pꝛeterea in m andato iſto offenſa eſt equitas qua inſtiſ⸗
ſimum eſt vt qui participat in laboꝛe participet in ↄme⸗/

ſtione ſicut dicit apłus.j.Coꝛin.ix.⸗¶! Ad illud qð obij⸗

citur de illo pꝛecepto Deut᷑.xxij. Non arabis in boue et
aʒino.dicunt ꝙ iſtas ↄiunctões diuerſoꝝ aĩalium gene⸗
rum in operibo ſuis ydolatre faciebant iuxta ↄiunctio⸗
nes planetaꝛuʒ. 7 quaſdaʒ alias ↄſtellationes credentes
ex hoc opera ꝓſperari. voluit ergo deus ꝑ hoc remouẽ
falſitatem credulitatis iſtius:ne ꝑ eam creatoꝛe relicto
ad ſtellaꝝ ſeruitia traberent᷑.¶ Hac eadem cauſa ꝓhi⸗
buit deus ↄmixtiones fieri animalium diuerſi generis
Ceuiti.xix. Jumenta tua non facies coire cum alteriꝰge
neris animãtibus.Qam ydolatre nefanda opera ⁊ ma
leficia de feibus ex hmõi ↄmixtione pꝛocreatis faciebãt
in ampliationem ydolatrie veneris ⁊ pꝛiapi ↄmixtiões
hmõi pꝛocurabant. ſicut legitur in libꝛo quodam male⸗
ficioꝛum qui vocatur leges platonis. Pꝛeter hanc cau⸗
ſam aũt aſſignant aliam.ſ.vt oꝛdo nature in populo dei
ↄmendaret᷑ ⁊ ꝑ ↄſequens flagicium ſodomiticum dãna⸗
retur.⁊ ne homines ↄmiſcendo ſe in hmõi operibo viliſ⸗
ſinis ↄtaminarẽt᷑.¶ Ad aliud vo qð obijcitur de illo pᷣ⸗
cepto Deut.xxij.Non ſeres vineã altero ſemine.dicẽdũ
ꝙ cauſa huiꝰ pꝛecepti fuit ydolatria cereris ⁊ bachi. qͥ⸗
rum cultoꝛes ſicut ritus ⁊ culturas ↄiungebãt atq; ↄmi⸗
ſcebant:ſic ⁊ fructus quos de beneficentia eoꝛum ſe ob⸗
tinere credebant in eodem agro ↄiungere cõſueuerant.
vt cum in eadem terra radices haberent vites 2 fruges
bachum ⁊ cererẽ cultu ⁊ operibo ſociarent.Et hec eadeʒ
ratio eſt eius qð dicit᷑ Leui.xix.Agrum nõ ſeres diuer⸗
ſo ſemine.i Qam ydolatre in veneratõeʒ maxime elemẽ/
toꝛum.ex quoꝝ ↄmixtione hmõi gignebant᷑ ↄmixtiones

N. vefe 5) „ x. IArt Ren: H„

99 2662 ANen

Bi⸗. . O) 6

V. ja6 cGonre) te

—„
1 „
. 41 1. WC . Kor.. 1 ☚G0

— .
AEKKιN *

„ ——

VN n oe

PreBeie NANE AER Ver

W2 KAene

8 —
aNAO0.
— S ACRSO! 1GA
KaN r Br QK

ſeminũ faciebant.¶ Quod vo addit᷑ ĩ Dentro.xxij. Nõ
ſeres agrũ diuerſo ſemine:ne ⁊ ſementis quam ſeuiſti ⁊
que naſcunt᷑ ex ea pariter ſanctificent᷑.ſenſus eſt.hoc eſt
ne pariter decime eoꝝ ⁊ pꝛimitie reddant᷑. voluit enim
eus decimas hoꝝ ⁊ pꝛimitias diuerſis tempoꝛibo red⸗
di. ſicut ⁊ diuerſis tempoꝛibo colligũt. Ad ea vᷣo que
obiecta ſunt circa ceremonias in veſtitu. dicendum eſt.
Et pꝛimo ad illud qð obijcit᷑ de illo pᷣcepto.xxij. Beut.
veſtẽ q; ex lana linoq; ↄtextam nõ indueris.Et dicendũ.
ꝙ ratio huiꝰpᷣcepti fuit ne dei populꝰaſſimularet᷑ ydola
tris:qui beneficio ſtellaꝝ putabant ꝓuenire fecundita⸗/
tem:⁊ copiam lane in animalibo ? fertilitatem in agris
vnde ꝓpter hoc lanã ⁊ linũ ſimul in veſtipↄiunngebant.
vt ipᷣo habitu ꝓfiterent᷑ ſe ad ſiellaꝝ cultum ⁊ in ſerui⸗
tium obligatos. 4 Ad illud vo quod obijcit᷑ de illo pce⸗
pto nõ induet᷑ mulier veſie virili: neq; vir veſte feminea
Beut.xxij.dicẽdũ ꝙ huiꝰ ꝓhibitionis vna ratio fuit ex⸗
terminatio ſacroꝝ martis ⁊ veneris.Dicunt em̃ ꝙ in ſa
cris martis non ſolum in virili veſte induebant᷑ mulie⸗
res. ſed etiam armabant᷑ vt ipſum tanqᷓ belli 2 victoꝛie
datoꝛem colerent.Sili modo in ſacris veneris viri effe⸗
minabãtur. videlicet ĩ veſtibo muliebribo ſacra veneris
exercentes.ꝓ buiꝰ ſacrilego ritu marti ⁊ veneri ſe place
re credentes.4 Alia vo cauſa eſt vt occaſio pꝛouocatio⸗
nis libidinis auferet᷑. magna em̃ ꝓuocatio libidinis vi
ris eſt veſtitus muliebꝛis ⁊ ecõuerſo.⁊ hoc eſt qm̃ veſtis
muliebꝛis viro circũdata vehementer refricat mulierem
2mouet imaginationem mulieris ⁊ ecõuerſo.¶ Ter⸗
ciam vᷣo cauſam aſſignant vt toleret᷑ erronea credulitas
qua credebant ydolatre applicationes veſtium muliebꝛi
um in ſacris veneris coniungi ſibi amoꝛe foꝛtiſſimo coꝛ
da mulierum. ꝓpter quas hoc facerẽt vel que poſtea ve⸗
ſtibus huiꝰ vterent᷑. Similiter mulieꝛes id ipſum crede
bant de viris:⁊ virilibo veſtimentis.voluit ergo deꝰhũc

erroꝛem auſerre:ne per illum ad cultum veneris trahe⸗

rentur. Ad illud vo quod pꝛohibetur de pꝛobibitõne
ceremoniali.circa actum indifferentem.ſ.de matre ineu
bante ſuper oua:vel pullos dimittenda Deut.xxij.dicẽ
dum ꝙ ratio huiꝰ precepti fuit elongatio ab ydolatria:

que ſperabat᷑ ꝓſperitas vel longeuitas ab alio qᷓ; a deo.

ſicut em̃ malefici exploꝛabãt coitus ſeu ↄmixtiones quo
rundã animaliũ:vt in illa hoꝛa interficerẽt ea.⁊ de coꝛ⸗
poꝛibo eoꝝ vel puluere darẽt eis quos vellẽt ardoꝛe ſue
libidinis inflãmare: credẽtes coꝛꝑa eoꝝ vel puluereʒ ſi
hoꝛa illa occiderent᷑ hanc virtutẽ habere: ſic ⁊ de matre
ouis incubãte vel pullis ſi ea hoꝛa caꝑet᷑ fecũditatem 2
foꝛtunã ĩ nutriendis filijs poſſe pᷣſtare.a hoc ſcimus ex
multis ſimilitudinibo quas legimus in libꝛis maleſico⸗
rum.voluit ꝙ̊ remouere miſericoꝛs deus a coꝛdibo eoꝝ:
ne aliũde fecũditatẽ quererẽt generiſq; ſui multiplicatõ
nem ac longeuitatẽ aliũde querere vel ſperare q; ab ipᷣo.
⁊2, ꝓPpter hoc dixit.vt longo viuas tꝑe. POꝛeterea alia ra⸗
tio eſt: quia obſeruatoꝛes augurioꝝ fauſtam 2 foꝛtuna⸗
tam reputabant inuentionẽ nidoꝝ:cum matre ⁊ filijo 2
ouis.⁊ ideo dogmatizabant nõ eſſe offendendã matrem:
neq; filios:neq; ſeꝑandos eſſe abinuicem.ſed nidum cũ
omnibo in eo ſic inuentis ſeruari pꝛecipiebant tanq; cau
ſam bone foꝛtune quãdam. vnde ⁊ ꝗᷓdiu ſeruabãt nidũ
huiꝰcum omnibo in eo inuentis ſic illeſum: tãdiu eis be⸗
ne eſſe ⁊ viuere.Si ðᷣo diſſaparent aut quid de inuentis
lederent diſſipari domos: ⁊ ꝙ matri filijs vel ouis mali
ſacerent. hoc ſe rel filios eoꝛum eſſe paſſuros pꝛo certo
ſcirent. Poſſlea vᷣo reſpondendum eſt ad ea que obie⸗
cta ſunt circa ceremonias cauendarum immundiciarũ.
Erant autem immundicie multiplices cauende: quarũ
quedam erat immundicia vulgaris vt in egeſtione.que⸗
dam do erat ĩmundicia legalis:⁊ hec variebatur multi
pliciter. Nam quedam erat ĩmundicia que inerat peꝛſo
nis a cauſa intrinſeca. quedam vᷣo ↄtrabebatur a cauſa
extrinſeca. Item imundicia ab intrinſeca cauſa inerat:

—

vel ex vicio nature intendentis ſalutem ſpeciei ſeu vlis:
aut ex vicio nature intendentis ſalutem ſingularis.Ex
vicio nature intendẽtis ſalutẽ ſpeciei ſeu vlłis erant ĩmũ
dicie accidentes ciꝛca opus generatiue:vt ĩmundicia ſe⸗
miniſlui vel pollutõnis nocturne:⸗ ĩmundicia mulieris
menſtruate:⁊ patientis flurum ſanguinis:a ĩmundicia
parientis. Circa actum generatiue virtutis viris acci⸗
dit immundicia pollutionis naturalis vel innaturalis.
Maturalis in pollutione nocturne. Innaturalis in ſe⸗
minifluis.Sili modo in mulieribo ĩmundicia pollutio⸗
nis naturalis accidit ante oſummationẽ partus in mẽ⸗
ſtruis. Innaturalis in patientibo fluxrum ſanguinis.de
quibo omnibo Leuiti.xv.¶ Item ĩmundicia circa ↄſum
mationem actus generatiue in partu accidit in pollutõ⸗
ne ſanguinis mulieris parientis Leuiti.xij.Et hec ẽ ra
tio diſtinctionis ĩimundiciaꝝ ex vicio nature intendẽtis
ↄſeruationem ſpeciei. YSmmũdicia pᷣo que eſt ex vicio na
ture intendentis ſalutẽ ſingularis eſt ex vicio lepꝛe: que
diſtinguitur m legem triplex. quia aut eſt in coꝛpe Le⸗

uiti.xiij.aut in veſte. Luiti.eodem. aut in domo ſeu ba⸗

bitatione Leuiti.xiiij.¶¶ Item imundicia ↄtracta ex cau
ſa extrinſeca duobo modis eſt:aut enim contrabitur me
diante guſtu: aut mediante tactu. iſti em duo ſenſas ſen⸗
tiunt per apꝑlicationem ad ſua obiecta.4. Item ĩmundi
cia circa tactum extendebatur ad animata ? inanimata
Ad inanimata vt ad vaſa ⁊ aquas que contingebat ali⸗
quod de reptilibus ĩmundis Aeuiti.xj.vel ad lectum ſi
ue veſtitum in quo ſeminifluus iaceret Leuitici.xv.Ad
animatum ðvo vt ad hominẽ multipliciter. Nam aut cõ⸗
trahebatur ex tactu rei ſacre ſancte ⁊ munde. Aut ex ta⸗
ctu rei exeerande ſeu immunde.Ex tactu rei ſacre vt in
contingente cineres ruffe vitule Qumeri.xix. Ex tactu
rei execrande vt ex tactu illoꝛum que ſᷣm legem reputa⸗
bantur immunda:⁊X hoc differenter. vel moꝛtui vel viuẽ
tis.Eiuentis rationalis vt ex contactu ſeminiflui? ali⸗
orum.xv. Leuiti. Ael irrationalis vt ex tactu animalis
quod habet vngulam. ſed non diuidit eam nec ruminat
ſimiliter alioꝛum ĩimundoꝛum Leuiti.xj. Item ex cõta
ctu moꝛtui dupliciter.vel ex ↄtactu cadaueris hominis
NQume.xix.vel ex ↄtactu moꝛticinij ĩimũdi animalis Le⸗
uiti.xj. ¶ Item iĩmundicia circa guſtum variebat᷑.Qaʒ
quedam erat circa greſſibilia. Quedam circa aquatilia
quedam circa natatilia.quedam eirca reptilia Leui. xj.

pꝛout obijciebatur. His ita diſlinctis pꝛopter facilio

rem intelligentiam. Reſpondendum per oꝛdinem ad ob
iecta. Ad illud ergo quod obijciebatur de immundicia
vulgari: vt de egeſtione operienda Deutro.xxiij.dicen⸗
dum ꝙ huius pꝛecepti ratio fuit honoꝛ dei ⁊ pꝛouocatõ
gentium ad latriam conditoꝛis. vt videntes gentes po⸗
polum iſrahel mundicie ſectatoꝛem ⁊ omniũ ĩmundiciaʒ
cclinare:ꝓuocarent᷑ ad ↄſuetudines? ritꝰ ipoꝝ.ꝛe/
terea vt intuitu dei tantus honoꝛ ſeruaret᷑ caſtris eoꝛũ:
vt ex hoc in ipᷣis caſtris que deus ſpeciali pꝛouidẽtia cu⸗
ſtodiebat aliquid turpe facere nõ auderẽt.vñ Deut᷑.dẽ.
xxiij. DOominus deus tuus ambulat in medio caſtroꝛũ.
Aod illuo vᷣo quod obijcitur de ĩimundicia lepꝛe. dicen
dum ꝓꝙ ratio fuit pꝛouocatio ad latriaʒ conditoꝛis. Cũ
enim lepꝛa moꝛbus contagioſus ſit ⁊ infectiuus.cohabi
tatio lepꝛoſi inter alios coꝛrumperet multos:a conſimi
li egritudine inficeret. Ex quo ſequeretur ꝙ hoꝛribilis⸗
eſſet ſocietas: ⁊ cohabitatio populi iſrabel ceteris gen⸗
tibus. Per oppoſitum ergo ſeparatio lepꝛoſoꝛum a ſo⸗
cietate iſr abel pꝛouocatiua erat aliaꝛum gentium ad co
habitationem cum eiſdem pꝛopter ſalubꝛitatem? ſani⸗
tatem: ⁊ ita per conſequens ad imitationem ritus cõ⸗
ſuetudinis in cultu conditoꝛis.¶ Ad illud vᷣo quod obij
citur de lepꝛa in veſte vel pꝑelle:ꝛ de lepꝛa in domo: quod
ridiculoſum videtur.dicendum ꝙ cauſa buius immun⸗
dicie declinande fuit cautela ydolatrie declinande. Si⸗
cut enim accidit moꝛbus coꝛroſiuus capilloꝛum 2 pilo

e. rſhioe Enen

NA Prrr w EYreE

—Ml

— —— — . — —

4 — nie 1

NMNneſtio

rum in coꝛꝑe hũano ↄſumens⸗ putrefaciens eos paulx
tim: quẽadmoduʒ lepꝛa putrefacit carnẽ ⁊ ↄſumit.Sili
modo accidit paſſio in veſte ⁊ pelle que dicta eſi lepꝛa 2
eſt paſſio coꝛroſiua piloꝝ ⁊ ſube pellis. Similis paſſio
inuenit᷑ in lapidibo qui in ſeipᷣis ex habundantia ſiccita
tis ↄſumunt᷑.vnde dicunt᷑ lapides canceroſi.Et ꝑ conſe
quens in ipᷣis parietibo domoꝝ. quẽadmodum nos vide
mus ↄſumptionẽ fieri in ipis lignis.Dicunt igitur ꝙ
hmõi paſſionibo colebant᷑ dij penates ⁊ lares: vt vel vm
eoꝝ falſam credulitatẽ tales paſſiones tollent a domibo

a veſtimẽtis:vel ne eas inferrent. Inde eſt ꝙ voluit de

vt ad ſacerdotes ꝓ bis paſſionibo recurrerent: ⁊ nouo
ritu voluit iſtas paſſiones mundari: vt a ritibo ſuperſtlti

tionis ydolatrie longe fierent. Inde eſt ꝙ aqua expiatõ

nis per ſacerdotes in emundatione voluit adhiberi per

quam hmõi demonia exterminarent᷑. ¶q: Ad illud vo q
obijcitur de imundicijs puerpere ⁊ mulieris fluxum ſan
guinis patientis. dicunt. ꝙ ratio fuit vt hoꝛrerent ſan⸗
guinem filij ifrabel. In deteſtationẽ em̃ ydolatrie ĩ cuiꝰ
ritn bumanꝰſanguis demonijs multipliciter offerebat.
voluit dñs eis hoꝛroꝛẽ humani ſanguinis ingerere. In
ritu em̃ ydolatrie humanus ſanguis effundebat᷑.ſic ba
betur. ij. Keg. xviij. De ꝓpis ⁊ ſacerdotibo Maal. Inci
xcbant ſe iuxta ritum ſuũ cultris ⁊ lanceolis donec ꝑfun
derent᷑ ſanguine. ¶¶ Ad illud vdo qð obijcitur de immun
dicia menſiruate. Dicunt ꝙ hoc fuit in deteſtationẽ ydo
latrie.ſolebant em̃ menſtruate mulieres audaciꝰſe lune
cerimonijs ĩmiſcere.quia flurus menſtruoꝝ lune cuꝛſui
eputat᷑.ideo reputabãt ſe mẽſtrnate tꝑe mẽſiruoꝝ.eo
ipᷣo ſacris lune dignioꝛes:quia in ipᷣis luna eo tempoꝛe
manifeſtiꝰ oꝑaret᷑. NQulta aũt auiditate ⁊ ſtudio a mu⸗
lieribo ydolatris luna colebat᷑.ſicut legitur Hiere. vij.
Aulieres ↄſꝑgunt adipem vt faciant placentas regine

celi.ꝓpter hãc ergo cauſaʒ mẽſtruatas lex dei iudicauit

ĩmundas. Alia caulſa fuit ipᷣe menſtruꝰ ſanguis de quo
malefici multa hoꝛrifica faciebãt. Tercia vᷣo cauſa fuit

honoꝛ ⁊ reuerentia tabernaculi:in quo poſſet muleribo

fluxus ↄtingere:ſi ad illud eo tꝑe admitterent᷑.¶ Ad il⸗
lud ðo qð obijcitur de ĩmũdicia ſeminiflui.dicendũ ꝙ ſe
minifluꝰiudicabat᷑ imundꝰ ꝓpter abbominationem ydo
latrie veneris:in qua ſemen ipᷣm hũane generatõnis ſa⸗
crificijs miſcebat᷑.Siłi modo patiens pollutõeʒ noctur
nam iudicatꝰeſt imundus:vt hoꝛroꝛem induceret lex fliu
xus humani ſeminis alibi qᷓ in oꝑe generationis.⁊ boc
ꝓpter execratõnes ydolatrie ⁊ ſodomiticas abhomina⸗
tiones quas oĩno voluit abolere.¶ Ad illud vo qð obij
citur imũdicia vaſis:⁊ aquaꝝ ex ↄtactu reptiliuʒ:ſeu
aĩaliũ ĩimũdoꝝ Leui.xj. Et ſili mõ de vaſe qð nõ babe⸗
bat oꝑculũ / Qume.xix. dicenduʒ ꝙ ratõ fuit declinatio
ydolatrie.credebant em̃ ydolatre ſi mures aut muſtele
atq; lacerte ⁊ hmõi q̃ ydolis ĩmolabant in vaſis vel in
aquis caderent: ꝙ eſſent gratioſioꝛa dijs ⁊ ad ĩmolãdũ
ↄueniẽtioꝛa:ſicut electa ab ipis.Et ideo volebat vaſa ca
rere oꝑculis.Adhuc tñ apud aliquos ſtultos remanent
reliquie ydolatrie iſtius:qui credunt quedam nocturna
numina frequentare domos:⁊ vaſa que diſcooperta in⸗
uenerint:poſtꝙᷓ inde ↄmederint ⁊ biberint denuo reple⸗
ti. Si vᷣo operta inuenerint ea xel clauſa inde offendi:et
er hoc domui periculum iminere.¶ Ad illud ᷣo quod
obijcitur de imundicia ex contactu moꝛtui.dicendum ꝙ
ratio fuit elongatio ab operibo maleficis ⁊ nigromanti
cis.que in cadauere moꝛtuoꝝ exercent᷑.⁊ ideo qui tange
ret moꝛtuũ ſᷣm legem iudicat᷑ imundꝰ Qume.xix. Inde
eſt ꝙ ſacerdotes ſũmi pꝛohibiti ſũt ingredi ad moꝛtuos
pꝛeterq; ad ꝓpinquos Leui.xxj. Adꝓpinquos auteʒ in⸗
gredi ꝑmiſſi ſunt ne inbumana videret᷑ lex. ¶ Ad illud
vo qð obijcitur de imundicia ex cõtactu cineꝝ vitule: ex
quibo poſitis in aquie expiationis alie ĩm undicie pur⸗
gabantur quod videtur incõueniens ſi ex re purificante
ĩmundicia contrabatur. Pꝛeteres videtur ſequi circula
4
— . G

. —
— Ru Hy 5 — R1 a 1. 7
„
Pe 21°K

1 f. „. .
N Aſbr

Acſie AN
S

”MU 7
Tr VW

Or Aa de⸗ Hι

—

lv.

tio ridiculoſa.quia ſi quicũq; aliũ aſpergit aqua exrpia⸗
tionis ĩmundus efficit᷑ Qume.xix. Opoꝛtuit igit᷑ ad hoc
vt mundet᷑ ꝙ aſpergat᷑ ab alio.Aut gᷓ ab eodẽ quẽ aſper
ſit:aut ab alio. Si ab eodẽ iteꝝ ille ĩmũdus efficit᷑. Si
ab alio ille alius indiget alio aſperſoꝛe ⁊ ita erit circu⸗
latio rediculoſa.aut in infinituʒ ꝓceſſio ibit ĩmundicie.
Ad boc dixerunt quidã: ꝙ in hoc voluit deus reuerẽtiũ
⁊ honoꝛem exhiberi ſanctificatis ab ipo.⁊ ꝗꝓpter B vnu⸗
quẽq; qui tangeret aliquid de ſacris indignum ſe repu⸗
tare ex buiꝰattactu.⁊ timere ne indigne tetigiſſet: ⁊ ꝓpt
boc peccato irreuerentie ſe reputaret pollutum. Intelli⸗
gitur igitur iſta imundicia de ĩm undicia reputationis.
Alij vðᷣo dicunt: ꝙ cum ſacrificium vitule ruffe ſieret in
memoꝛiam ydolatrie adoꝛation is vituli: quam cõmiſe⸗
runt filij iſrabel Exo.xxxij. Vſq; adeo volnit populũ ſu⸗
um peccatum ydolatrie abhoꝛrere:vt non ſolum hoſtia
que ꝓ illo offerebatur ⁊ illud ſignificabat immunda re⸗
putaretur ⁊ polluens contingentes:ſed etiam ipſe reli⸗
quie vt cineres ⁊ quicquid haberet aliquid ipſorum ad
mixtum: vt aqua iuſtrationis:nõ tamen huiꝰ immundi⸗
cia per ipſas aquas luſtrationis neceſſe habebat purga
ri.ſed per ablutionem veſtimentoꝝ ⁊ abſilinentiã ab in⸗
greſſu tabernacłi:ſicut ibi dicit᷑.⁊ ideo ibi nõ accidit in⸗
cõueniens quod obijciebatur. 4 AUd illa vo que obijciũ⸗
tur de pꝛeceptis cerimonialibus circa im undicias con⸗

tractas ex guſtu.generali rñſione dicenduzʒ.ꝙ ratõ fuit

elongatio ab ydolatria. Illa em̃ aĩalia que pꝛecipue lex
iudicauit imunda.ydolatre aſſumpſerant vel in ritꝰ ſa⸗
crificioꝝ vel in venerationẽ. Patet em̃ ꝙ ex greſſibilibo
⁊ volatilibo ⁊ aquatilibo ydoloꝝ imagines figurabant
vnde.xx.Exo. ꝓpter hoc dicitur. Non facies omniuʒz ſi
militudinem: que in celo eſt deſuper vt volatiliũ: nec eo
rum que in terra deoꝛſum vt greſſibiliũ:nec eoꝝ que ſũt
in aquis vt natatiliũ. Item patʒ ex Yſa.ij. ſi imili mõ
faciebãt ydola reptiliũ.vnde Jſa.ij. ꝓijciet hõ ydola q̃
fecerat vt adoꝛ aret talpas ⁊ veſꝑtiliões.⁊.viij. Eʒech.
Ingreſſus vidi ⁊ ecce omnis ſimilitudo reptiliũ ⁊ aĩali
um abbhominatio.⁊ vniuerſa ydola ibi depicta. Inde eſt
ꝙ lex omnia hmõi iudicauit imunda: vel quia in talibo
ydolis ſacrificabant.vnde poꝛcus qui nõ ruminat &̊ͤ ſin
dit vngulam iudicat᷑ imundus:quia adhuc pagani poꝛ⸗
cos iĩmolabant ⁊ federa ſua ſacrificio poꝛcoꝝ firmabãt
non aliter ratum extimantes:niſi ipᷣi qui paciſcunt᷑:aut
federant᷑ per intermediũ partium huiꝰ ſacrificij tranſie
rint. Simili modo camelum:qui ruminat ſed nõ findit
vngulam ſacrificant ydolatre ⁊ malefici.ſicut legituꝛ in
li.de ãnulis.vij.planetaꝝ. ita etiam de alijs ſicut intelli
gendum eſt. Sicut nũc em̃ ex neceſſitate ſiatuendũ eſſet
in regionibo. vbi cattꝰ dicitur adoꝛari ne ibi inueniret᷑
2 apud quẽ inueniret᷑ grauiter puniret᷑. Eadem ratõe ⁊
in regionibo ĩ quibo buffo dicitur adoꝛari:ſi quis buffo⸗
nem inneniẽs ⁊ nõ ſtatim occideret.graui aĩaduerſione
plectẽdus eſſet:ita ⁊ p̃dicta aĩalia que vſurpauerat ſibi
ydolatria.voluit eſſe abbominabilia deꝰ ſuo populo vt
non ea ↄmederent nec ↄtingerent. Dicunt autem quidã
ꝙ; ceſſionis cuiuſdam generis locuſtaꝝ ad eſum filijs
iſr abel Leui.xj. Ratõ eſt memoꝛia auxilij diuini:qð eis
impẽſum eſt ad puniendũ egiptios celitus per locuſtas.
Exo.x. RKeſpondendum eſt poſtea ad ea que obijciun
tur circa cerimonias purificatõnis ĩimundiciaꝝ. Ad il
lud ergo qð obijcitur de ſacrificio vitule ruffe ꝙ erat ad

expiationẽ generalem.dicunt ꝙ iſtud ſacrificiũ p̃ceptuʒ

eſt offerri pꝛo peccato adoꝛationis vitule:in quo Aaron
populo ↄmunicauit.ꝓpter hoc factum eſt pꝛeceptum vt
ruffa eſſet coloꝛem habens vituli adoꝛati: vt ipſi aaron
toti populo ꝑ ſubſtantiã ⁊ coloꝛeʒ rememoꝛationẽ pec
cati illius ꝓ quo offerenda faceret ⁊ pudoꝛem eiꝰ pecca
ti ingereꝛet. Aacca autem in ſexu femineo nõ vitulꝰ offe
rebatur.quia ip̃e dñs ſynagogã vaccam ſeu vitulam ap
pellare conſueuit. vnde Oſee. v. Sicut vacca laſciuiens

—

12

— 1

4OW

Can 4 *) k. 1 „709)

—c ſa* Vle e en

„ . 4
a. Vlela .„. 1.). deelinauit iſ rt.2 iteꝝ in eodẽ. x. Effraym vitula docta di dlicet. ſanguis.oleuʒ. aqua viua.Et hoc ꝓpter tria que
ligere triturã. Ratõ aũt vocatõis q;ꝛ ad lr̃am iuxta amo comitant᷑ lepꝛam. Infectõ ſanguinis vebemẽtia moꝛbi.
rem egipti vacce ydolũ foꝛſitan coluerunt.vnde.x.oſee. ſpurcitia ſeu ĩmũdicia carnis. Contra coꝛruptionẽ ſan⸗
Vaccas bethauẽ coluerunt. vacce igit᷑ vocant᷑ irriſoꝛie. guinis abolendã ponebat᷑ ſanguis.ad ſanitatem moꝛbi
iurta illud pſal. Siles illis fiat qui faciũt ea ? oẽs qui oleum. ad emundationẽ ſpurcitie aqua viua. Dicũt aũt
„ . 2 ↄfidunt in eis. 4 Ud illud að querit᷑ quare pᷣcipiat᷑ vt ꝑ iſta nõ ſoluʒ mundebat᷑ lepꝛoſus ab ĩmundicia irre⸗
, extra caſtra ↄburat᷑. Ratõ eſi.vt cũ illa vacca offeretur gularitatis: imo etiã aliquãdo ab ip̃a coꝛruptione egri
generlis pet̃o õ perm Juolanie tudinis ꝑ miraculũ creatoꝛis.
marime abbominadũu ⁊ deteſtandũ ⁊ eluminãdum a ca⸗ 44 3.144 j
ſtris iſrł. e vo pceptũ eſt de ſanguine eiꝰ.vij. vicibo ta⸗ Lon ſequẽter reſpondẽd uz
bernaculi ſoꝛes aſpergi. Ratio eſt vt ſignificaret᷑ ꝑ hoc eſt ad obiecta circa cerimonias ſacrificioꝝ. Et pᷣmo ad
ſacriſicij enundatio ab vniuerſitate peccatoꝝ: que vni⸗ ea que obijciunt᷑ circa cerimonias ſacrificioꝝ in genera
uerſitas in ſeptenario intelligit᷑: vel que tota in ſeptena li. 4 Ad illud qð pꝛimo obijcit. quare in quadrupedi⸗
rio dierũ ↄmittit᷑ ſiebat oũt bmõi aſperſio cõtra ritum bus electa ſunt bos ouis ⁊ capꝛa. in vtroq; ſexuaſſigna
ydolatrie: que ſanguinẽ imolaticiũ totuʒ apponebat de⸗ tur multipler ratõ.qꝛ iſta ſũt que totũ quod viuũt ⁊ fũt:
monibo ad edendũ vel bibendũ 2 offerentibo.¶. Ad illð neceſſitati homĩs tribuũt. hoc eſt victui 2 veſtitui.ſi igi⸗
d. ”l ſ )ver vᷣo qð pꝛecipit᷑ ĩ crematõne vacce poni lignũ cedrinum. tur recte humana neceſſitas reſpiciat᷑. ſola iſta de aĩali⸗
“ð 6 yſopus:⁊ coccus. Rñdet᷑ ꝙ ꝓpter hoc vt in his virtꝰ ſi⸗ bus neceſſaria ſunt hoibo in victũ veſtituʒ. Cetera vᷣo
gnificatiua ſacrificij oſtenderet᷑.ꝑ lignũ em̃ cedrinuʒ qð ſuꝑſflua ſunt qᷓtuʒ ad neceſſitatẽ vite. vt poꝛcus canis ⁊
putredinẽ nõ recipit:ſed a ſe eà ppetuo repellit ⁊ odoꝛeʒ equꝰ eo ergo ipo ꝙ voluit alia ſibi offerri in ſa acrificijs.
habet ſuauitatis. OPer yſopũ em que pectꝰpurgat 7 bo⸗ abſtulit eis occaſionẽ querẽdi nõ neceſſaria.dum eis nõ
nuʒ odoꝛẽ ſpergit. Per coctũ biſ tinctũ qui coloꝛẽ ſuũ in⸗ voluit honoꝛari. AUmpliꝰ.qꝛ de quadrupedibo iſta mũ
delebilẽ ſeruat.oſtendit᷑. ꝙ ſacrificiũ illð cũ ſequela ſua diſſima ſunt:qꝛ ⁊ mũdiſſimis viuũt paſtibo ⁊ eoꝝ ĩmun⸗
ↄſeruatiuũ erat filioꝝ iſrła putꝛedine peccatoꝝ ⁊ fetoꝛe dicie etiã munde ſunt. Pꝛeterea inter omnia quadrupe
atq; decoloꝛatõne ex fide ⁊ deuotõne offerẽtiũ nõ virtute dia iſta maſuetiſſima ſunt ⁊ minoꝛi rebellione ſuſlinent
ipᷣius ſacrificij.⁊ ideo legit᷑.xix.nume.De cineribo ſacri moꝛtẽ:⁊ ideo minoꝛi periculo ĩmolantiũ. Inſu ꝑ qꝛ iſtis
licij vt ſint multitudini ſilioꝝ iſrł in cuſtodiã. Scdᷣm io aĩalibo maxime vtebant᷑: ⁊ ĩ bis erat largioꝛ benificẽtia
ſephũ ðo in cocco ſemꝑ intelligit᷑ ignis.ergo iuxta ipᷣm ↄditoꝛis erga eos. Conueniebat igit᷑ de his animalibus
in cineribo quatuoꝛ elemẽta quodãmõ ſignata ſunt. In ↄditoꝛi regrationẽ ⁊ honoꝛiſicẽtiã ꝓ beneficẽtia exhibe⸗
cedro terra: qꝛ ex terra creſcit ⁊ valde terreſtris ſubſian re. ¶ Ad illud vᷣo qð querit᷑ quaꝛe elegit de auibo tuꝛtu⸗
tie eſt ac ſolide. In yſopo aqua: qꝛ ex pluuia ſola gigni rem ⁊ colum bã:que ⁊ pᷣcepit abꝛahe vt ſibi offerret in ſa
⁊ nutriri videt᷑ yſopus. In odoꝛe ambꝛoꝝ aer maxime crificium Geñ.xv.dicenduʒ ꝙ hec pᷣcipue electa ſunt ad
Fm eos qui odoꝛẽ nõ niſi vapoꝛẽ eſſe dicũt ſeu credunt. ſacrificiũ qꝛ inter oẽs aues iſta mũda 2 manſueta ⁊ vti
Cõburunt᷑ aũt iſta quatuoꝛ in rememoꝛationẽ ꝗ deꝰ in f· lia vſibo humanis ſunt. etiam caſtitas q̃ſi ↄiugalis in
igne apparuit Moyſi pꝛimũ.⁊ ꝙ in igne data eſt lex q̃ſi colũbis.quaſi vidualis ĩ turturibo inuenit᷑.vñ p hoc ex⸗
& v q̃moꝛ elemẽtis ſacrificiũ illud offerebãt deo altiſſi⸗ pꝛeſſe dabat᷑ intelligi. ꝙ ſi hmoi requirit ĩ auibo ſibi of⸗
mo:tanqᷓ auctoꝛi elemẽtoꝝ.vel ꝓpter hoc vt quicꝗd ĩmũ ferendis:quãto foꝛtiꝰin homĩbo ſibi offerentibo.De hoc
dicie ex quocũqʒ q̃tuoꝛ elemẽtoꝝ ↄtractũ eſſet: ꝓpter hoc ðᷣo ꝙ paſſer addit᷑ in emũdatione lepꝛoſi p̃ᷣter ratõeʒ que
ſacrificiũ expiari ineelligeret᷑.i Ad illud vo qð poſtea ſupꝛa dicta eſt.poſſet ſpãlis ratõ aſſignari: qꝛ dicit᷑ paſ⸗
L obijcit᷑ de cerimonijs purqs de imũdicie ſpũalis.ſ. lepꝛe ſer ſᷣm modũ ſuũ moꝛbũ ↄſimilẽ aliqñ pati. Ratõ auteʒ
„ . XN „ dicẽdũ. Et pᷣmo ad illud qre in emũdatõne lepꝛoſi adhi generalis q̃re alia aĩalia ab iſtis voluit desſibi offerꝛi ?.
X Ore 11 berent᷑ lignũ cedrinũ yſopus:⁊ coccꝰſeu vermiculꝰ⸗ paſ quia oĩa ali genera animaliuʒ: aut ydolatre ſacrificijs
ſer vnꝰvinꝰ:vt ex eis faciat aſꝑſoꝛiũ Leui.xiiij. Hoc mõ ſuis execrabilia fecerant:aut augures vanitate obſerua
vt filo coccineo ligarent᷑ paſſer ⁊ yſopus ⸗ alligarent li⸗ tionũ ſuarũ ꝓphetiʒ auerant. aut magi veneſicis malefi⸗
gno cedrino.ita vt lignũ cedrinũ eſſet q̃ſi manuoꝛiũ aſꝑ⸗ cijs ſuis abbomiĩabilia reddiderãt. ¶ Ad illð vo qð q̃ri
ſoꝛij:y ſopus ⁊ paſſer eſſent id qð de aſꝑſoꝛio tingenduʒ tur ꝓpter quid iſta pᷣcepit interfici ⁊ cremari deus. Rñ̃⸗
erat in ſanguine alteriꝰ paſſeris ĩmolati in aquis viuis xctur “ crematio ⁊ ↄſumptio ſacrificioꝝ:moꝛtẽ ⁊ conſu⸗
41 Motandũ igit᷑ ꝙ cũ ſint q̃tuoꝛ coꝛruptões quas lepꝛa mationez reſignabat peccatoꝝ. vt ille qui aĩalia ĩmola⸗
S : e e inducit. Pꝛima ẽ putredinis. Scdᷣa fetoꝛis. Tercia in⸗ bat ⁊ cremabat facto ⁊ etiã verbo ſicut credi dicebat ſi⸗
— C Pe e (er uß ſenſibilitatis.Quarta decoloꝛatõnis.Lignũ cedrinum cut moꝛiunt᷑ ⁊ ↄſumũtur iſta aĩalia: ſic moꝛiant᷑⁊ cõſũ⸗
ponit᷑ qʒ eſt odoꝛiferũ ad ſignificandũ abolitũ fetoꝛem. mant᷑ peccata ꝓ quibo illa offerro. Pꝛeterea intentõ of⸗
yſopus que purgat pectꝰa putredine. ponebat᷑ ad ſi igni ferentium erat vel eſſe de bebat vt ſic ꝓteſtaret᷑ moꝛtis 2
ſicandũ purgata putredinẽ. Paſſer po viuꝰqui etiã poſt cremationis quã patiunt᷑ hec aĩalia iudiciũ. oſtendit q;
modũ auolare ꝑmittebat᷑:ſignificat ſanatã inſenſibilita merui ſupplicium ꝑ peccatũ meum: veniam autẽ peto a
tem: 2 reſtituta mobilitatis ⁊ ſenſibilitatis viuacitatẽ. teo ꝑ hoc ſacriſiciũ.¶¶ Ad illud vᷣo qð querit᷑ quare ĩ ſa
Aermiculꝰ vᷣo addebat᷑ ad ſignificandũ reſtitutũ coloꝛẽ crifſicio pᷣcipiebat᷑ offerꝛi ſal.nõ mel vel fermẽtů Leuiti.
rediuiuũ:⁊ hoc ꝑ beneficiũ creatoꝛis.¶¶ dᷣo paſſer al ij. Rñ. dicendũ quia mel in ydoloꝝ ſacrificijs ponebat̃
ligatus aſꝑſoꝛio viuus auolare in agrũ dimittebat᷑:cuʒ ſilꝛ fermẽtũ.ſal ᷣo nõ.¶. Ad illud vo qð queritur quaꝛe
paſſer ſit e auibo gegatim volãtibo. ſignificabat lepꝛo ſanguinẽ fundi iuſſit ⁊ ↄmedi ꝓhibuit.dicẽduzʒ ꝙ cã fuit
ſum a caſtris ſeꝑatũ ⁊ extra caſtra aliquãto tꝑe detentũ 2 ſuetudo ydolatrie que nõ ſolũ ſanguinẽ aĩaliu:ſed eti
poſt aſperſionẽ talẽ ⁊ emũdationẽ ad caſtra reuerti ⁊ in anm ſanguinẽ filioꝛum 2 filiarum ſuarum imolabant de
ſocietatem ſanoꝝ ac mũdoꝝ admitti.⸗. Ad illud vᷣo qð monijs:ſᷣm ꝙ dicit in pſał.Eſſuderũt ſanguinẽ innocen
querit᷑ quare de ſanguine ⁊ oleo pᷣceptum eſt extremũ au tem. ſanguinem filioꝝ a filiaꝝ ſuaꝝ ⁊c. Inſuꝑ ⁊ opina
ricule polliceſq; manus dextre:2 pedis dextri mundan⸗ bant᷑ ydolatre ex hoc ſe placẽ dijs ſuis.qꝙ ciꝛca ſanguinẽ
Ju.4 . b. P al. QAno ſ di tingerent᷑.aſſignat᷑ ratio iuxta lram.q; in his ꝑtibus imolantiũ de ſacrificijs vmedebant:putantes eadem ho
e E L pꝛimũ lepꝛa dinoſcit᷑ ⁊ ſentit᷑ videlicet ĩ extremo auricu⸗ ra deos ſuos ad bibendũ ſanguinẽ ↄuenire. Dicunt aũt
le dextre:⁊ in pollicibo illis.ſ.in eoꝝ inſenſibilitate ſicut quidam ꝙ hec eſt cauſa potiſſima quare ꝓhibita ſũt co⸗/

dicitur: ꝗꝓpterea pᷣceptũ eſt tale fieri in emũdatõe vt idẽ medere animal captũ a beſtia vel ſuffocatũ.videlicet/p⸗
cognoſceret᷑ eſſe oꝛdo purgationis qui erat infectionis. prter ſenguinis admixtionẽ. Tamẽ ſuffocatio modgaã
Nota etiã ꝗᷓ tres liquoꝛes huic riiui adhibebent᷑. vi⸗ erat imolandi demonijs: ⁊ ideo pꝛobibuit ↄmedi ſuffo⸗

— Ius Liese
* * tane

— DLCEEE

— 2 ⸗ P.(
f. 5́— x. efe) 5 A 7 2 le.
. „ . ſl ..
NE een „„ „
ſe⸗ .„ n EC 4 ,„Welep ) *

. N.4 fornt . . pChe1⸗.

7
. 4 der
.

he
b
Nn
di
n

ͦ⸗
ni

ſ

4
D 7

(ANA . . 5 Pe M

D

catũ. Ad illud do qð querit᷑ ꝓpter quid adipẽ ſacrifi
cioꝝ ſibi ſoli de ſacrificijs deus retinuit.tri plex cã aſſi⸗
gnatur. Pꝛima qꝛ ydolatre facicbt contrariũ. Deut᷑.
xxxij.de quoꝝ victimis comedebãt adipes. Secũda vt
in di ſacrificijs gule tetrabent᷑:et offerẽ ti ſobꝛietas
ſeruaret᷑. Tercia honoꝛificentia cæi:qui in oblatõe poꝛ
coꝛũ et pinguiũ debuit honoꝛari.minueret᷑ aũt eius ho⸗
noꝛ in ſacriricijs.ſi ꝑs ei deterioꝛ offerret᷑.¶ Si aũt que
rat᷑ quare pectuſculũ et armũ dextrũ in partẽ voluit ce
dere ſacerdotũ.aſſignat᷑ ratio l̃alis: vicʒ elongatio ab
ydolatria:et ſpaliter ab ea ꝑte que adhuc ſpatulomãtia
nũcupat᷑ quã marxie ĩ ſpatulis aĩaliũ ĩmolaticioꝝ exer⸗
cebant. Ad illud dᷣo qð querit᷑ de mõ imolandi et oc-
cidẽdi. Reſpondet᷑ iuxta lr̃am nullã aliã fuiſſe cauſazʒ
q elongatõem ab ydolatria:qꝛ alios modos habebant
ydolatre occidendi aĩalia ĩmolanda.⸗: AVo illud vo qð
querit᷑ quare ĩ aĩalibo ſacrificãdis pᷣcepit vt abſq; macu
la eẽnt. Reſpõdet᷑ ꝙ ratio huiꝰ fuit honoꝛ deiiꝗ oʒ de p⸗
cipuis honoꝛari.ſᷣm qð dr̃ ¶Dał.j.Si offeratis cecum
claudũ vel languidũ:nõne malũ eſt offerre illð duci tuo
ſi placuerit ei.quaſi dicat nõ placebit ei.

Poſtea reſpondendum eſt
ad illud qð obijcit᷑ de ſacrificijs in ſpãli. Et pꝛĩo ad illð
qð obijcit᷑ de ſacrificio ſolenni hyrcoꝝ et vituli in feſio
ꝓitiationis de quo.xvj.leui.Qotandũ igit᷑ ꝙ illð eꝛat
generale ſacrificiũ ad expiatõem oĩm peccatoꝝ totius
populi ſemel in ãno. Ad banc aũt expiatõʒ aſſumebant᷑

hyrei duo:et cõueniẽter aſſumebat᷑ hyrcꝰ.qꝛ fetidus eſt

in ſe et de pilis eius fiũt veſtimẽta pũgentia: vt facile ex
hoc intelligeret᷑ fetoꝛ et immũdieia: et aculei peccatoꝝ
Hoꝝ aũt byrcoꝝ alter cremabat᷑:alter in deſertũ mitte
bat᷑:vt inſinuarent᷑ duo modi abolitõis peccatoꝝ. vnꝰ
ẽ dclinũdo ſeu fugãdo ꝑ cautelã.et hic ſigficabat᷑ ĩ byr
co ꝗ emittebat᷑ in deſertũ.vñ dictus ẽ emiſſariꝰ. Aliꝰmo

dus ẽ cõſumptio peccatoꝝ ꝑ penitẽtiã:et bhic ſignificaba

tur ꝑ ſacrificiũ alteriꝰ hyrci ꝗ cremabat᷑ in holocauſtũ
¶Ao illud ̊ qð querit᷑ de hyrco emiſſario qũo poꝛtare
peta dicebat᷑.dðᷣm ꝙ ſignũ ꝓ veritate hoc ẽ ſignato ac⸗
cipit᷑:quẽadmodũ aliꝗs dr ſcribi.cũ eius nomẽ ſcribit᷑:
et ſic ſup dictů ẽ:ꝙ hoſtie ſigna et figure erãt peccatoꝝ:
ita eiectio ſeu fugatio hoſtie ĩ hyrco emiſſario.fugatõʒ
et declinatõem ſignificabat pctoꝝ:quẽadmodũ moꝛs ⁊
crematõ alteriꝰbyrci expᷣmebat ↄſumptõʒ pctcoꝝ. Si
aũt querat᷑ qꝗd erat.ꝙ ſacerdos impᷣcabatuꝛ capiti byrci
ꝓli pcta:et que eẽt oꝛatio q̃ ſuꝑ eũ fundebat᷑.Reſpodet
ꝙ ſiẽ dr leui᷑ xvj. Sacerdos cõfitebat᷑ omes iniꝗtates
filioꝝ iſrahel.poſita vtraq; manu ſuꝑ caput byrci emit
tendi.et imp̃cans capiti eius.qð duobo modis intelligẽ
Vno mõ qꝛ dicebat ſic ſacerdos ad hyrcũ.ſuꝑ caput iu
um ſint om̃ia pctᷣa iſta.ſeu capiti tuo imputet ea teus et
nõ filijs iſrł. Alio mõ qꝛ ꝑſcripturã cĩm pctoꝝ.i.om̃ia
peccata in vniuerſo cõtinentẽ imponebat vel ligabat ſu⸗
per caput eius.et tũc emittebat eum ꝑ hoĩem paratum
ad hoc.et ſicut diſpꝑebat vel reuoꝛatꝰ a beſtijs vel facius
ſilueſtris byrcus ille.ita diſparẽ credebãt peccata ſua
ꝑ bmõi ritum. ¶¶ Ao illud vᷣo qð queꝛit᷑ de oꝛone.Reſpõ
vtur qꝛ oꝛatio que fundebat᷑ ſuꝑ byrcũ hmõi fuiſſe vr.
Sicut tu eijceris et longe efficeris a ꝓplo iſto:ita fiat de
peccato eoꝝ. Ael ſicut tu liber et ſanꝰ et imunis a mon
te et a leſione euadis et emitteris: ita liber et immums
ſiat populus iſte a peccatis. Eodeʒ modo ſuꝑ vitulum:
ſicut tu cremaris et cõſũmaris:ita cõſũmantur peccata
populi iſtiuo.⸗ Ad illud ðᷣo quod queritur q̃re emitte⸗
batur in deſertum. Reſponſio qꝛ deſerta omia volcbat
deus eſſe immunda.et abhommabilia reddere per hyr⸗
cum emiſſarium:tum qꝛ maleſici et vdolatre deſerta ꝓpt
hoc maxĩe frequẽtabãt vt audiuent ibi reſponſa demonũ
eiſq; ibidem ĩmolarent.ſicut adbuc multi faciunt.vnde
quidam magus in libꝛo ſuo te magicis dicit ſe traſiſſe
cauſa philoʒophandi ad loca deſtinata vł deſtituta om⸗

aAEr

ni habitatoꝛe:habitaſſeq; ibi cum iubabitantibo lucem
ſex luſtris annoꝝ et ab eiſdem didiciſſe:que in eodeʒ li⸗
bꝛo conſcripſit:tum foꝛſitan ꝓpter hoc:q; i ſpẽ byrcoꝝ
ſeu capꝛaꝝ in deſertis demones apparebãt.ſicut legituꝛ

in vita beati Anthonij abbatis.vnde ꝗpter fannos ⁊ ſa

tyros qui ibi in ſpecie hy rcoꝝ frequẽter homibo illude

bant et adbuc illudere non ceſſant:voluit ibi inſinuare
deus in hyrco emiſſario:vt quemadmodum byreꝰ emil
ſarius abſq; cuſtode relinquebat᷑ in deſerto expoſitꝰ be⸗

ſtijs deſerti ad deuoꝛanduʒ ꝓpter peccata que in figura

poꝛtabat:ſic populus oneratus peccatis a ceo cuſtode
ac defenſoꝛe ſuo txrelictus:beſtijs maloꝝ regnoꝛui ſeu
pꝛincipũ inimicarũ nationũ:q̃ſi quibuſdam beſtijs diri
piendus ac dilacerandus eſſet.4. Ad illud vo qð poſſet
obijci quare qui tangerent hmõi hoſtias decernant᷑ eſſe
immundi. Reſpondetur vt in hoc doceret eos deus pa⸗
tenter qlonge eos vellet eſſe a peccatis:qui heſtias que
figure peccatoꝝ erãt tangere immundum eẽ iudicabat.
4Ad illud vᷣo quod obijcitur quare AHaron pꝛo ſe ⁊ pꝛo
domo ſua vitulum iubetur offerre.dicendum ꝙ iuxta lit
teram volebat eum deus eſſle ſine metu de peccato vituli
conſflatilis:quem ipe filijs iſrahel conflauerat. Pꝛete⸗

rea potuit eſſe in ſugillationem ydolatrie:qua ĩ egypto

bos colebatur.vnde occiſionem bouis et imolationem
ſibi peſtiferam ſuſpicabantur egyptij. Decuit autem do
etoꝛem legis:et diuini cultus ſacerdotem exemplo ſuo
ſuperſtitionem hmõi eliminare.4 Si autem queratur
quare extra caſtra cum fimo et pellibue comburet᷑ byr
cus et vitulus. Reſpondetur iuxta litteꝛam.ꝙ hoc iuſſũ
eſt fieri in hoꝛroꝛem et abbominationem peccatoꝛum.

Pꝛeterea factum eſt contra ydolatriam qua colebatur

ignis in qua pꝛopter honoꝛem ignis cremari ſacriſicia
non ſinebantur extra caſtra:ne deum ſuum.id ẽ ignem
a caſtris ſuis eijcere viderentur. Amplius factum eſt

pꝛopter honoꝛem tabernaculi ne pelles et fimus talis

ſacrificij altaris honoꝛem et reuerentiam minuerent.
Ad aliud vᷣo quod poſtea queritur de ſacrificio ʒelo⸗
tipie.õndũ ꝙ voluit deꝰtali ſacrificio reuelari occul⸗

ta adulteria miierũ:vt adulterari metuerẽt.⁊ ne mariti

ſuſpectas vxoꝛes occideꝛẽt ⁊ notũ erat accidẽ miraculũ
de inflatõe vẽtris:et putrefactõe femoꝛis coꝛrupte mu⸗
lieris.¶ Ad illð qð q̃rit᷑ q̃re farine oꝛdeacee ſm ritũ ali
arũ oblationũ non adiunget᷑ thus vel oleum. Reſpõde⸗
tur iuxta litterã · ꝙ boc fiebat vt viris eſſet ruboꝛi bmõi
ſacriſicium.tum pꝛopter hoc quia deo non offerri ex de⸗
uotione:oſtendebatur per hoc ipᷣm ꝙ nec oleum nec thꝰ

babebat:tum quia vile erat in ſe et omnium ſacriſicio⸗

rum pauꝑrimum. Pꝛeterea noluit deus ſacerdotibo in

—

parte iſta dare occaſionem cuꝑiditatis: et hoc ne inuita

rent homines ad hmõi ſacrificium offerendum. quod
non tam honoꝛificentia dei exigebat qᷓ; viroꝛum malicia
extoꝛquebat.¶ Ad aliud vᷣo quod queritur de ſacrificio
ſimile comſparſe oleo et panum.Leuit᷑.ij. Reſpondetur

ꝙ; hmõi ſacrificij ad litteram cauſam fuiſſe videtur: vt

fieret filijs iſrabel rememoꝛatio mãne: quam pluerat
illis deus in deſerto:et quomodo manna pauerat eos.
xl.annis. babebat autem ſapoꝛem.quaſi panis oleacei
ſicut habetur ¶ Lume. xj. PReſpondendum eſt conſe⸗
quenter ad obiecta circa ceremonias taber naculi et al
taris.Et pꝛimo ad illud quod obijcitur de altari.MNo⸗
tandum ꝙ ſicut quidam conuenienter dixerunt. Alta⸗

re eſt diuini honoꝛis titulus:et memoꝛiale adoꝛantiuʒ

pꝛopiciatoꝛium oblationum ſanctificatoꝛium.ſpiritua
lis communionis et refectionis menſa eſt. In quibus
quatuoꝛ altaris officia oſtenduntur. Pꝛimum ẽ honoꝛ
dei et memoꝛia.ſᷣm quod ſcriptum eſt Geñ.xxviij. ⸗

JYacob erexit lapidem in titulum. Secũdum ẽ vt in eo

pꝛopicietur deus ad ipᷣm fugientibus ſingularibus et
in eo adoꝛantibus.ſᷣm ꝙ oſtendit᷑ Leuit᷑.iij.et.iiij. Ter
cium eſt ſanctificatio munerum et offerentium in eo.
vnde ipᷣa munera dicebantur ſanctificata et cõſecrata

t 1 b. (i P N neree „

——

— ⸗ ar . 2 toPen

RN 7154 5 mb n AA

ALtRNZ. 6.

3

Qlen KEine. eY

.

„

—
—
7

—)

— X Cert .
èð Po 4

„

4

6

4
*

aꝛ⸗ Atazs yolemſvz

*&
Ai⸗

(czνnονzρ Inb wact

ate le oa ſ eð3E

Leuit᷑.xxij. Quartũ eſt ſpũalis refectio et ceõmunio ꝓpt᷑
qð eſt ediſicatũ altare.vñ dicit᷑j.ad coꝝ.ix. Qui altaꝛi
veſeruiũt cum altari ꝑticipant᷑.et ad heb.xiij. Habemꝰ
altare de quo edere nõ habent poteſtatẽ qui tabernactło
coꝛpoꝛis deſeruiũt. Ratio aũt diſtinctõis hoꝝ qu atuoꝛ
officioꝝ altaris eſt impetratio a deo ꝑfecte oꝛdinatõnis
ꝓ miniſteriũ altaris ad deum et ad ſeipᷣm ⁊ ad pꝛoximũ
Ad eum ꝑ honoꝛificentiã et memoꝛiã. Ad ſeipm per
ꝓpitiationẽ in remiſſionẽ peccatoꝝ·et ꝑ ſanctificatõem
in diſpoſitione ad bonũ. Ad ꝓximũ ꝑ coĩonem religio⸗
nis in ꝑticipatione ſacrificij ſm diuinũ cultum. 4/ Dd il
lud vo qð obijcit᷑ qꝛ pꝛecipit᷑ Exo.xx.Nieri altare de ter

ra. Reſpondet᷑ ꝙ ꝓpter eliminatõem ↄſuetudinis ydo⸗

latrie. ydolatre nq; altaria magnifice ſtructure edifi⸗

cabant ydolis:vt ex boc magis reuerendã ydolatriã fa⸗

cerent. Eadem de cã ꝓhibuit altare ex ſectis lapidibus

edificare.et ne refricaret eis memoꝛia ydolatrie. Adeo
em̃ voluit memoꝛiã ydoloꝝ aboleꝛi a coꝛdibo eoꝝ:vt nec
aurũ nec argẽtũ ydoloꝝ ꝑmitteret eos babere i aliquẽ
vſum. ſicut legit᷑ dut.vij. Ande nota ꝙ ꝓpter eandẽ cãam
ꝓhibuit nemus plantari iuxta altare. Deut.xvj . Con⸗
ſuetudo em̃ erat ydolatraꝝ ſub arboꝛibo ydolatriã exer
cere: vt ip̃a locoꝝ amenitas eos ad ydolatriã ꝓuocaẽt
In ipis etiã arboꝛibo ſculpebant᷑ vel pingebant᷑ imagi⸗
nes demonũ ad ydolatriã exercendaʒ. 4 Ad illud vo ꝙ
ꝓbibuit gradus fieri ad altare. eadem ratio aſſignat᷑.
qꝛ ſeʒ gãdus habebãt altaꝛia ydoloꝝ in quibo ſinguli ſin
gulas ſtatõnes ? genuſlexiones facie bant. Ad illð ðᷣo
ꝙ querebat᷑ de hoc qdð additur ne videat᷑ tuꝛpitudo tua.
dicunt ꝙ tꝑibo illis nota erat hec turpitudo in ſeruitio
ydoli:qð vocabat᷑ pauoꝛ:cui pudendis diſ. cooꝑtis ſacꝛi
ficabat᷑. Et ſᷣm hoc dicũt ꝙ vnũ mandatũ eſt ꝑ ſe ne vi⸗
cæatur turpitudo tua. Qua etiã rõne ita artiſſime pꝛece
ptuz. exo. xxviij.ꝙ ſaceꝛdotes habeãt femĩalia linea ꝗbo
oꝑiant carnẽ turpitudis ſue qũ appꝛopi nquãt ad altare
et miſtrent ne inigꝗtatis rei moꝛant᷑. ¶¶ Ao illð vo quod
querit᷑ de poſitione altaris holocauſtoꝝ ſub diuo. Ke⸗
ſpondet᷑ ꝙ boc fuit ꝗꝓpter diſſimilitudiem cultus dei 20
ydolatriã:qꝛ altaria y doloꝝ intra tẽpla ipoꝝ erant In
conſtitutõne duplicis: altaris bolocauſti et altaris thi
miamatis. Quoꝝ vnũ erat extra tabernaculuz ſuꝑ qð
offerebat᷑ ſacriſiciũ carniuz ſcʒ holocauſtoꝝ. Aliud vo
erat intra tabernaculũ ſuꝑ qꝗð offerebat᷑ ĩcenſum ⁊ thi
miama expumebat᷑ duplex ſacrificiũ deo offerendũ.vili
bile exterius in crematõne carnis. IJnuiſibile interius
in contritione ſeu deuotione coꝛdis. Pꝛeterea oſtende⸗
batur nõ ſufficere ſacrificiũ pecoꝝ qð offeꝛebat᷑ ſuꝑ alta
re holocauſtoꝝ:ſed neceſſaria erat fides et deuotio cari
tatis et oꝛonis ad deum. que deſignat᷑ ꝑ incenſum vt in
põ.Dirigat᷑ oꝛo mea ſic incenſũ in ↄſpe.t.dñe. Dein⸗
de reſpõdendũ ẽ ad obiecta circa cerimonias taberna⸗
culi.Et pꝛimo ad illð qð querit᷑ de poſitõne frontis ta⸗
bernacuili ad occidentẽ.Adqð dõm ꝙ ratio poſitõis fu
it ad declinãdã ydolatriã ſolis. Adoꝛatoꝛes em̃ ſoł ipᷣm

ſolẽ ad oꝛiẽtẽ ĩcurnati adoꝛabãt.ſᷣm ꝙ legit᷑ Eʒech.viij

Dꝛ int᷑ veſtibulũ ⁊ altare erãt.xxv. viri doꝛſa habentes
ad templũ et facies ad oꝛientẽ:a adoꝛabãt ad oꝛtũ ſolis
voluit ergo deꝰ adoꝛatoꝛes ſuos doꝛſum veꝛtere ad oꝛtũ
ſolis vt culturã ſolis abhomĩabilẽ redderet.4! Ad illð
vᷣo qð querit᷑ poſtea qꝗᷓ fuerit ratõ oꝑimẽtoꝝ q̃tuoꝛ taber
naculi coꝛtinaꝝ.ſcʒ ſagoꝝ pelliũ rubꝛicataꝝ·pelliũ ia⸗
cincthĩaꝝ. Rñdet᷑ r̃m Joſephũ.ꝙ coꝛtine q̃ coloꝛi di
uerſis mira varietate erãt intexte:expꝛimebãat celũ ſyde
reum. Saga ſuper coꝛtinas: aquas que ſunt ſupra fir⸗
mamentum. pelles rubricate ſuper ſaga: celum empirx
reuʒ ĩ quo lunt angeli.pelles iacincthine:celũ ſupremũ
vbi deus ſuper omnia.4 Ad aliud vo quod querit᷑.que
erat ratio diſtinctionis tabernaculi in duas partes ꝑ
velum quatuoꝛ coloꝝ in ſcta et ſccaſanctoꝛum. Reſpon
der m Joſephũ ꝙ tabernaculũ fignrã totius mũdi ge⸗

rebat.Et ꝓpter hoc adoꝛantes in eo ſe deum et dominũ
mundi eoipo adoꝛari ꝓfitebant᷑.vnde quaſi tabernacu⸗
lum dei totus mundus dicitur: ꝓpter quod dicitur ĩ pẽ.
In circuitu eius tabernaculum eius.4. SVartes tabeꝛna
culi duos mundos ſeu duas partes expꝛimebant vniueꝛ
ſi. videlicet mundum ſ pãalem ſen ſeculum altiug. 2 mũ
dũ ſenſibilẽ ſeu ſeculũ inferiꝰ.¶ Oꝛaculũ at᷑ ſeu ſanctuʒ
ſanctoruʒ qð abſcondebatur populo:vbi erat propicia
torium. archa ⁊ due imagines cherubin: in quaruʒ me
dio dominus apparebat: ſignificabat ſeculum altius ha
bitationem ⁊ patriam ſpiritualium ſpᷣſtatiarum ſeu an
geloꝝ quibo deus apparet ſicut eſt. Pars vo alia qᷓ dice
bat᷑ ſancta ſignificabat mundum ſenſibilłẽ: ꝗſeꝑatur et
diſtinguitur a mundo ſpirituali per velũ.̊ eſt per ip̃aʒ
natura 7 varietatem q̃tuoꝛ elementoꝝ:qð velut qͥddam
velũ eſt ad velandum z abſcondendum habitationem 2
patriam angeloꝝ.ita ꝙ non poterit ab hominibo videꝛi
donec ablatum fuerit illud velamen: hoc eſt variatio qᷓ
tuoꝛ elementorum in generatione corruptione.⁊ hoc
pro parte dicit apłs ad Hebꝛe.x. boc ſigniſicante ſpiri
tuſancto nondum propalatam eſſe ſanctoꝝ viam. lnðᷣ
ſm JYoſephũ varietas quatuor coloꝝ deſignabat varie
tatem quatuoꝛ elementoꝝ. Coloꝛ coccineꝰ preſiqurabat
ignem. purpuꝛeus aquam: quia er ſanguine muricis ꝗ
eſt piſcis marinus tingitur. Jacinctus qui eſt aerij co⸗
loꝛis ipm aerem. Pyſlinus terrã:quia byſſus ĩ tra gi⸗
gnit᷑. ¶ Ad illud quod querit᷑ ð poſitõe cãdelabꝛi ⁊ mẽ⸗
fe. Rñdet᷑ iux lr̃am:qꝛ iõ ponebat᷑ cãdelabꝝ ⁊ mẽſe ĩ ta
bernacło:vt adoꝛãtes ĩ eo lucẽ ⁊ nutrimtũ q̃ maxime ſũt
bomini ſalubꝛia adeo vt per ipſum ſeruitium ſe obtine⸗
re ſperarent.vñ horum ſe datorem luminis.ſ.⸗ nutrim̃
ti voluit deſignarc. oſtendendo ꝙ in domo eius iſta ba⸗
bundãt.vñ Maruc.iij. Diſce vbi ſit lõgiturnitas vite:⁊
victus.vbi ſit lumẽ oculoꝝ ⁊ pax. Lõgiturnitas vite et
victus in panibus pꝛopoſitionis.⁊ renouatõne ipᷣoruz
lumen in candelabro luminis. Par vo poteſt intelligi ĩ
hoc ꝙ adiungebatur ſcilicet ĩ altaꝛi thimiamatis:quod
iat ãlr inſtitutum propter ſacrificium ozonis offen⸗
dum ad impetrandam pacem ⁊ recõciliatõnem populi
ad deũ. 4 Alij dicũt iuxta Joſephũ. ꝙ candelabrũ lumi
nis qꝗðᷣ hẽbat ſeptem bꝛachia:figura erat. vij planetaꝝ.
Aldẽſa vo eſce ⁊ ſuſiẽtatõis. In B̊ voluit iſinuare denʒ
eſſe cui ſeptem planete ſeruiunt: 2 quia ipſe deus eſt da⸗
tor eſce non ceres.et pꝛopter hoc nec planetis nec cere⸗
ri:ſed ſoli deo eſt ſeruiendum. Inde etiam erat ꝙ can⸗

telabrum ſeptem lucernarum ponebatur ad parteʒ au
ſir alẽ a ſiniſtris adorantium et immolantium:ne ſi ſta⸗
ret ante eos: adorationes ⁊ immolationes que deo fie⸗

bant in ydolatriam ſeptem planetarum fieri videren⸗
tur. Simili modo menſa propoſitionis ponebatur ad
partem aquilonarem. Mam in ſacris lune panes offe⸗
rebantur ſicut oſtẽditur teſtimonio Hieremie ſeptimo.
vbt dicitur ꝙ mulieres faciebant placentas regine celi
Sed cum menſa panum in ydolio vbi colebatur luna:
ponebatur.recte ante ipſum ydolum lune.ideo in tabeꝛ
naculo domini non poſita eſt directe ante ipſum oracu⸗
lum:ſed ad aquilonem. Preterea vnicuiq; panum illo⸗
rum ſuperpoſita eſt patena aurea 2 pugilſus thuris: ꝓ
pter diſſimilitudinem a cultu ydolatrie. 4 Ad illud vo
quod queritur de adiunctione altaris thimiamatis iaʒ
reſponſum eſt. Qam menſa ſuſlentationem vite a deo q
ad vegetabilem. Candelabrum vᷣo luminis illuſtratio⸗
nem a deo quo ad ſenſibilem. Altare vo thimiamatis
pacem a deo quo ad conſcientiam anime. et partem ra
tionalem exprimebant. 4 Ad aliud vᷣo quod queritur
q̃ erat rõ collocationis arche⸗ cherubin ĩ abdito rñſio
?:qꝛ ꝓpter cautelã ydolatrie femẽ: ne a pploꝗ ꝓnꝰ eꝛat
ad ydolatriã leuiſſima occaſiõe ſi eis paterẽt adoꝛarẽt·
Qui em̃ imaginẽ vituli pauloañ adoꝛaueꝛãt: qualr ſe
ab adoꝛatõe arcbe ſuꝑ quam deus dabat rñſa 2 ãgelox

S 4 NW. A “ 9

NMNMueſtio

imaginẽ cõtinerent. ꝓpterea eis dici Deut.iiij. Lon vi
diſtis aliquã ſimilitudiem in die qua locutꝰ ẽ vobis do⸗
minus:ne foꝛte decepti faciatis vobis ſculptã ſimilitu⸗
dinem aut imagiem 2 adoꝛetis ea.¶ Ad illud qð queri⸗
tur vltimo de rõe cõpoſitõis thimiamatis:et olei vnctio
nis. Mꝛeuiter dᷣm. ꝙ m lr̃am ratio fuit honoꝛiſicẽtia
tabernaculi et cultus dinini. vt ſcʒ flagrãtia odoꝛis thi⸗
miamatis attrahberẽtur ad deuotoem:et fꝛequẽtationezʒ
tabernaculi et adoꝛandũ deũ. vnctõne vo olei qua cõſe⸗
crabat᷑ tabernaculũ:et alia que erãt ad officiũ cultꝰmo
uerent᷑ ad reuerẽtiam cultus et ſacroꝛum.

Lonſequẽter eſt reſponde/
re ad queſita circa oꝛdi natõezʒ miſtroꝛũ.Et pꝛimo ad il
lud qð querebat᷑ quare habẽs maculã nõ poterat ad mi
niſteriũ ꝓmoueri et ratio ẽ. honoꝛificẽtia cultꝰ vei: ne ſi
miſter br̃et aliquã notabilẽ defoꝛmitatẽ. vilificaret᷑ cul⸗
tꝰci apð ſimplices.vñ et tũc plures tdefoꝛmitates ĩtro
ducebãt irregularitatẽ:que nõ mõ introducerẽt:qꝛ faci⸗
lius ille płus recederet a cultu dei qᷓ; ꝓtus xpᷣianꝰ ſi mi
niſtros eius cõtemptibiles iudicaret. ꝗ Ad aliud vᷣo qð
querit᷑ q̃re ĩ cõſecratõe ſacerdotis vngit᷑ extremũ dextre
auricule.et pollices manꝰ dextre et pedis.Reſpondẽdũ
vt mõſtraret᷑ ꝙ ex ↄſecratõe deberet ſacerdos eẽ totalit
cõuerſus ad deũ:et qtũ ad attentõʒ ſen intentõʒ intelle⸗
ctus:que deſignat᷑ ĩ dertra auricula:et qtũ ad aꝓpꝛoba⸗
tõem affectꝰ qua deſignat᷑ ĩ pollice pedis verxtre et qᷓtuʒ
ad intentõem effectꝰ:q̃ deſignat᷑ ĩ pollice manus dextre.
4 Ad aliud vo qð querit᷑ te rõe effuſioĩs olei ſuꝑ caput
Aaron oↄſecrãdi. Reſpõdendũ ad expꝛimẽdũ ꝙ ex vi cõ⸗
ſecratõis accipiebat ptatem alios cõſecrãdi et oꝛdinãdi
in ſacerdotiũ.vt ab ipᷣo derinaret᷑ auctoꝛitas: ꝗ erat ſũ⸗
mus põtifex ĩ minoꝛes ſacerdotes:ſic a capite oleum in
mẽbꝛa defluebat. 4 Ad aliud dᷣo qð querit᷑ de oblatõne
triũ aĩaliũ ⁊ caniſtri azimoꝝ euit᷑.viij.dðm ꝙ vitulus
ꝓ pct᷑o offerebat᷑ in ↄſecratoe ſacerdotis: ĩ memoꝛiã re⸗
miſſiois peccati adoꝛatõis vituli cui cõſenſit Aaron et ĩ

lv.

batur in veſie pontificis. Jemialia linea et tunica linea
ſeu byſſina terram fignrabant. Malthei vo circũuolu⸗
tionẽ occeani.Tunica iacinctina ipᷣo coloꝛe aerem pᷣfe⸗
rebat. Per tintinabula tonitruum. Per malogranata
coꝛruſcatõnes ſignificabantur Su ꝑbumerale ſui vari

etate celum ſyderiũ.Ouo ſardonices.duo bhemiſperia
vel ſolem et lunam. Duodecim gẽme ĩ pectoꝛe.xij.ſigna
in zody aco. et pulcre qð ĩ medio erat appellabatur rati
onale.Ratione em̃ cuncta ſunt plena et terrena per ce

leſtia diſponũtur.Cydaris celũ empireũ. Lamina au-

rea deum oĩbo p̃ſidẽtẽ.tñ nõ vr hec ſignatio zeire Di⸗
cẽdũ ꝗ̊ ꝙ varietates veſtimtoꝝ deſiãbat varietatẽ vᷣtutũ
gqbo opoꝛtebat põtificẽ eẽ munitũ. Rmialia ſigniticabãt
cõtinentiã.Tunica byſſina:q multis tonſionibo ꝑueĩt
ad candoꝛẽ. Per moꝛtificatõem carnis mundiciã inte⸗
rioꝛem. Haltheus ꝗ ſtringit ventrem cõtinentiam aut
abſtinentiam. Tunica iacinctina que ẽ exterioꝛ ⁊ ethe
rei coloꝛis cõuerſetõem celicam. Cingulum vo quo tu⸗
nica ſtringitur cõuerſationis modeſtiã. Suꝑhumerale
mandatoꝝ obedientiã. Rõnale vᷣo diuinã ſciam. Cyda
ris intentõem bone volũtatis. Lamina cui nomen dei
inſcribitur memoꝛia ſeu meditatio dei iugis figurabat᷑
Ad illud quod queritur de veſtimentis mĩoꝝ ſacerdo
tum.dicendum ꝙ feminalia cõtinentiaʒ. Lunica linea
mundiciã. Maltheus modeſtiam. Mitra capitis inten
tionem rectã. Ad illud quod queritur de leuitis.dicen
dum ꝙ aſperguntur aqua luſtratõnis ad ſignificanduʒ
mundiciam mentis ab immundicia culpe. Radunt vo
pilos ad ſignificandum pꝛeciſionem ſuperfluitatis. La
uant veſtimenta ad expꝛeſſionem mundicie in conuerſa

tione. Et hec ſufficiant de cerimonijs circa diſpoſinonẽ

miniſtroꝛum.Mam magis pertinent ad moꝛalem iſtru⸗
ctionem rõnes talium q; ad diſputatõs. Vltimo bꝛe

uiter reſpondendum ad obiecta circa cerimonias ſolen

nitatum. dicendum igitur ꝙ inſtitutiones ſolennitatuz
eꝛant ĩ memoꝛiã potẽtie:ſi apie: iuſticie:mĩe.ↄditoꝛis. Ad
mẽoꝛiã potẽtie er̃t tria feſta.ſabbatũ.eomeiĩa.paſcha.

õõ

deteſtatõem erroꝛis.Aries ĩ holocauſtũ offerebat᷑ ĩ me⸗
moꝛiã obediẽtie et amoꝛis:exq̊ voluit Abꝛahã filiũ ĩmo
lare:ſᷣ tñ ꝓ illo obtulit arietẽ cuiꝰ amoꝛis et obedientie
ſciret ſacerdos ſe debere eẽ imitatoꝛẽ. Aries vᷣo ĩ cõſecꝛa
tione vt ſciret ſacerdos ſe ↄſecratũ ĩ honoꝛẽ illiꝰ ꝗ ꝑſan⸗

Sʒ ſabbatũ ĩ mẽoꝛiã potẽtie cꝛeantis om̃ia ſex diebus ¶at⸗ „
ſeptima quieſcentis.ieomenia in memoꝛiam potente imneone
gubernantis:que gubernatio marime apparet in pꝛinii
pio cuiuſlibet mẽſis ĩ renouatione curſus lunaris. pa DW
ſcha in memoꝛiam potentie liberantis a malis egyptie —

G guĩiem agni ꝗ eſt arietini generis ĩ egipto ſaluabat pꝛi⸗ ſeruitutis. Ad memoꝛiam vᷣo ſapientie dei que claruit äl
⸗ mogenita iſrahel.ꝓ quibo pꝛimogenitis aſſumebãt᷑ ad in latione legis inſtituta eſi penthecoſtes quod eſt feſtũ
6 diuinũ cultũ ſacerdotes et leuite ¶ Qu.iij. Caniſiꝛum uo latõnis legis quinquageſimo die poſt exitum de egypto 5⸗ .
1 panis vt ſciret ſacerdos ſe aſſumptũ ad illiꝰ ſeruitiũ: ꝗ Ad memoꝛiam vo iuſticie inſtituta erat ſolẽnitas tuba * 4 E — — ——ð
7

pane celeſti hoc ẽ mãna aluit filios iſrł in deſerto.xvj.
exo.vt ꝗ̊ᷣ q̃tuoꝛ firmiſſime impꝛimerent᷑ in aimo ſacerdo
tis:q̃tuoꝛ illa offerebant᷑.duo vt impꝛimerẽt᷑ timoꝛ et re
uerẽtia iuſticie.DOuo vt impꝛimerẽt᷑ ſpes et amoꝛ miſeri
coꝛdie.Vitulus ꝓ peccato reducebat memoꝛiaʒ iuſticie
diuiĩe puniẽtis malos adoꝛatoꝛes vituli.Exo.xxxij.Ari
es in holocauſtũ memoꝛiã iuſticie ꝓbantis ſeu tẽptãtis
bonos:vt abꝛahã.Geñ.xxij. Uries ↄſecratõis amoꝛem
miſcvie liberantis a malo vt filios iſrł ꝑ ſanguinẽ agni

rum:et ſolennitas expiationis.ſed ſolennitas tubaruʒ Gan
in memoꝛiam iuſticie pꝛobantis bonos.Erat em̃ in re⸗
coꝛdationem pꝛobationis abꝛahbe.quando pꝛeceptum ẽ
ei immolare yſaac:et aries pꝛo eo immolatus eſt. So⸗
lennitas pꝛopitiationis in memoꝛiaʒ iuſticie punientis
malos:et pꝛopiciantis penitentibus. Erat em̃ inſtituta
in recoꝛdationem ſeueritatis in punitione populi pꝛo 22
adoꝛatione vituli/ Ad memoꝛiam voo miſericoꝛdie cõſer NJ. s
uantis iſrabel in teſerto. ſolennitas tabernaculoum. “ .

Loerp oe

Exo.xij.Caniſtrũ aʒimoꝝ amoꝛẽ miſcðie ſuſſẽtãtis be⸗
neficio vt filios iſr łvel mãna in deſerto Exo. xvj. ¶Ad
aliud pᷣo quod querit᷑:q̃re in cõſecratõne tradebat᷑ ſacer

Ad memoꝛiam miſericoꝛdie congregantis populum il
rahel in terra pꝛomiſſionis.ſolennitas cetus atʒ colle⸗

cte.

L doti adeps. armus dexter ⁊c. Reſpõſio ẽ. ꝙ ꝓpter h ot
lſciret ſacerdos ſe accepiſſe ex ↄſecꝛatõe duplicẽ ptatẽ.ſcʒ
poteſtatem deo offerẽdi ſacriſiciũ quã ſigniſicabat acce⸗
ptio adipis:et poteſtatẽ accipiẽdi ſtipẽdiũ de ſacrificijs
ad ſuũ victũ.et h̊ ſigficabat acceptio armi et pecoꝛis.
Deinde rñdẽdũ ad obiecta circa cerimoĩas oꝛnatꝰſa.

Nueſtio. lvvj. de numero

et differentig cerimonialium.

Onſequẽter querẽ

dum eſi de numero et differentia ceri⸗

veſtimentoꝝ ſummi ſacerdotis ſᷣm Joſephũ.ſigurabat
ipᷣm eſſe miniſtrũ et pontificẽ vniuerſoꝝ conditoriu.vñ
Fm qð tangitur ſapᷣ.xviij. Diſpoſitio totiꝰ oꝛbis figura

. cerdotũ. Et pꝛimo ad illð qdð obijcit᷑ de veſtimẽtis aarõ. monialium. Circa quod querunt᷑ plu⸗
generaliter ergo dõm. e. om̃is oꝛnatus ſaceꝛdotũ eꝛat ra. Pꝛimo te numeroſitate cerimonia
Apter honoꝛificentiã dei:et vt ex ipᷣa honeſtate miſtroꝝ lium. Secundo de differentia in gene⸗
. attraher et᷑ ꝓpłus ad diuinũ cultum.iamẽ ipᷣa diſtinetio rali cerimonialium.

Mlembrum pꝛimum

9

60 NDα e „
IIIen A ec beseen we len e bh

da t.n

AQpꝛimis igit᷑ querit᷑ de numeroſitate ce⸗
rimonialiũ.iQam nõ videt᷑ cõueniẽs fuilſ⸗
ſe vt ꝓꝑpło rudi et ſimplici tanta numeroſi
tas pᷣceptoꝝ daret᷑.am multitudo pᷣce⸗
ptoꝝ auget obligatõem.maioꝛ aũt obligatio exigit obe
dientiã ꝑfectioꝛẽ.ꝑfectioꝛ aũt obediẽtia nõ debet exigi a
populo im ꝑfecto:eꝛgo incõueniẽs eſt ꝓlo hebꝛeoꝛum ꝙ
tantũ multiplicaret᷑.¶ Item coĩs aĩmi cõceptio ẽ. ꝙ in
pancioꝛibo maioꝛ via eſt:et ad ꝓficiendũ ꝑ intellectũ in
addiſcẽdo:et etiã ad ꝓficiendũ ꝑ affectũ in oꝑando.q ĩ
pautioꝛibo mandatis maioꝛ eẽt ꝓfectus et obediẽtia fa⸗
cilioꝛ.¶ Item ex peꝛimẽto ſcit.ꝙ ſubitas mutatõnes ab⸗
hoꝛret natura:et ꝑ cõſequẽs ia ratio.Cum in lege na⸗
turali fuerint mãdata pauciſſima:incõueniẽs fuit vt in
lege ſequẽti legem naturalẽ ſcʒ legẽ moy ſi multiplicent᷑
mandata.et pᷣcecipue cerimonialia:quoꝝ rõ nõ patet ra
tione vel natura. Reſpõſio.dðm ꝙ numeroſitas ceri
monialiũ introducta ẽ coueniẽter in lege triplici de cã.
Pꝛima exrecrabilitas ydolatrie multiplicis et ſuꝑſtitio
nis erroꝛis.pter quã eliminãdam et cauendã neceſſla⸗
rium fuit in illo populo ad ydolatriã ꝓno:mult iplica⸗
ri pcepta cerimoniaꝝ:ꝑ que reuocarent᷑ et cauerẽt ydo⸗
latriã ſicut pʒ ex pᷣcedentibo.Secũda cã eſt exercitatõ 2

occupatio in latria cõditoꝛis.qꝛ em̃ mentes carnales in
vno quis exercitio poſite ſtatim faſtidiunt: neceſſaria ẽ

eis.et ſalubꝛis varietas exercitij qua varietate excludat᷑
faſtidiũ:et acceptabile reddat᷑ ſeruiciũ cõditoꝛis.ꝓpter
quas duas cãs dicit dñs in oſe.viij. Scribam eis mul⸗

tiplices leges meas.Tercia cã eſt multiplex ſigtio gra

tie ſaluatoꝛis.q̃ nõ potuit vno/ſigno vel vna figura tm̃ʒ

expꝛimi. ĩmo qꝛ młliiplex eſt et incõpꝛehenſibilis gratia

₰

r

neceſſe fuit figuras multiplicari. Inde eſt qð dicit yſi.

ſuꝑ pꝛĩcipiũ leui. O oĩs hoſtiaꝝ dineꝛſitas xpᷣi hoſtiã

ſigurabat:et pꝛopter varietatẽ virtutũ hoſtie xpi:intro⸗/
ducta eſt varietas et diuerſitas ſacrificioꝝ. Vñ ſubdit
xpᷣc in vitulo ꝓpter virtutem crucis offerebat᷑. In agno

AIpter innocentiã. In ariete ꝓpter pꝛincipatũ.In hyꝛco
Apter ſimilitudinẽ carnis peccati. Ro.viij. In turture ⁊

columba:qꝛ deus et homo mediatoꝛ dei et hboĩm.j.thi.

ij.in duaꝝ ſubſtãtiaꝝ cõtunctõne monſtrabat᷑. In ſimi⸗

lagine. ꝓpter conſperſionẽ credentiũ ꝑ aquã baptiſmi
collectã eccleſiã ck coꝛpus xpᷣi oſtendebat᷑. Item ꝓ hac
rõne dicit᷑ Job.xj.vtinam deus loqueret᷑ tecũ. et oſtẽde
ret tibi ſecreta ſapie ſne.et ꝙ multiplex ſit lex eiꝰ.q¶ Ad
illud ergo qð pꝛimo obijcit᷑.ꝙ multitudo pᷣceptoꝝ ñ con
nenit imꝑfectis.dᷣm ꝙ multiplicant᷑ pᷣcepta dupliciter
aut cã multiplicandoꝝ meritoꝝ:qũo nõ cõuenit multi⸗
plicare mãdata niſi ꝑfectis. Aut neceſſitate vitandoꝛuzʒ
maloꝛum. qũo expedit młtiplicari pᷣcepta imꝑfectis:cũ
ſcʒ młtiplicant᷑ occaſiões in peccatis.ſicut nos videmꝰ
ꝙ multiplicant᷑ hũane leges et eccleſiaſtice cõſtitutõnes
cum multiplicant᷑ maloꝝ occaſiones.vnde et hoc modo
cõueniebat pᷣcepta multiplicari ppło iudeoꝝ.4:! Ad ſecũ
dum qð obijcitur ꝙ in paucioꝛibo via maioꝛ eſt.dicendũ

ꝙ verum eſt vbi ꝑ paucioꝛa ꝓcedit᷑ ad vnũ:vbi vᷣo pꝛoce

ditur ad multa vel multiplicia.nõ eſt via maioꝛ ꝑ pau⸗
cioꝛa ĩmo ꝑ multiplicia. Inde eſt cum ↄueniret figurari
multiplicia beneficia.et numeroſaʒ gratiã redemptoꝛis
neceſſarium erat vt multiplicarent᷑ cerumonie figurarũ
legis.i¶ Vd tercium quod obijcit.ꝙ ſubitas mutatõnes
abhoꝛret natura verum eſt vbi eſt mutatio in contrari⸗
um.vnde mutationem a paucioꝛibo ad multa contraꝛia
abhorreret natura et ratio: non aũt mutationẽ a pauci
oꝛibus ad multa nature conuenientia. Conuenit autem
nature varietas exercitij.ideo ad mutationem in ipᷣa va

rietate cultus diuini.neceſſaria fuit multiplicatio ceri⸗

moniarum.

Membꝛum ſecundum

Ueritur poſtea in generali. De dinerẽtia

cerimonialium.iQotandum igitur ꝙ qui⸗
dam cerimonialia legis in tres diſferenti
as diſtinxerunt.ſcʒ in ſacramenta.ſacrifi⸗
cia.et ſacra.Et ſacramenta dixerunt inſtituta ad ſancti
ficatõem. Sacrificia ad pꝛopitiationem. Sacra ad dei
honoꝛationem. Sacramẽta legis vt circũciſio ⁊ phaſe
et oꝛdo et hmõi.Sacrificia vᷣo que offerebant᷑ de aĩanti

bus et de inaĩatis vt ſimila. panes et libamẽta. Sacra

vt ea que erant ſacrata ad cultum ratione loci vel tem⸗
poꝛis colendi veum. vnde ſacra erant vtenſilia taberna
culi et oꝛnatus et ſolennitates. Dicunt ergo ꝙ bec tria

neceſſaria erant:et boc qꝛ a pꝛimo neceſſariũ erat vt ſan

ctificarentur vel ſancti eſſent ꝙ fiebant peꝛ ſacramenta.
Secundo neceſſarium erat vt iram creatoꝛis declinarẽt
et pacem eius et gratiaʒ obtinerẽt.quod fiebat ꝑ ſacꝛifi
cia.Tercio neceſſarium erat vt ipᷣm creatoꝛẽ cultu pla⸗
cido hoc eſt loco et tempoꝛe ꝓut cõgruit honoꝛarent et
boc fiebat ꝑ ſacra.¶ Sed obijcitur contra. Qam ſᷣm cõ⸗

munem acceptionem cerimonialia nõ ſolum conſiſtunt

in illis que cõmuniter dicunt aut ſacra.aut ſacꝛata.aut
ſacrificia:immo in alijs obſeruantijs que competũt ꝑſo
nis vt de cauendis immundicijs et de ceteris.de quibus
lex voluit decernere populum tam in victu ꝙᷓ in veſtitu.
tam in actu a nationibo ceteris ſicut ſupꝛa dictum eſt.
vnde dicitur Deut.iij. Mandauit mihi deus vt doceꝛẽ
vos cerimonias atʒ iudicia que facere debetis.¶¶ Item
nõ videt᷑ vniuerſaliter verũ ꝙ dicũtur ſacrificia in pꝛopi

ciationem.am eꝛant ſacꝛificia que offerebantur ex me

ra dilectione vt holocauſta Leuit᷑.j. Iteꝛum erant ſacri

ficia que offeꝛebãt᷑ ĩ gratiaꝛũactõe vt hoſtia pacificoꝝ ꝓ

pace collata.Leui.iij.quẽadmodũ erãt ꝓ pcto leui.iiij.
AVI dir̃t gqdaʒ ceremonias pꝛiĩcipalit᷑ eẽ circa cuſtodias
ſolennitatum:et hoc ſeruantes interpꝛetationem voca⸗
buli.Nam cerimonie dicuntur a cereis.id eſt luminari
bus:que in ſolennitatibus Eoncbantur, vel a carie et
mene.quia tunc debent in nobis ſoꝛdes deficere. Vł ce⸗
rimonie quaſi carimunie a carẽdo munijs.i.officijs ſer
uilibo. Lamien extenſo nomine dicunt᷑ cerimonie ſacri
ficioꝝ et alioꝝ.¶ Sed in cõtraꝛiũ obijcit.ꝙ ante inſtitu
tõem ſolennitatũ:et ante legẽ legimꝰ cerimonias.Geñ.
xxvj.dicit᷑ de abꝛabã ꝙ cuſlodiuit pᷣcepta dei et mãdata
et cerimonias. IJtem Exo.xij.de ritu agni paſcalis.cum
introieritis terrã obſeruabitis cerimonias iſtas. Ex q̊
relinquit᷑ ꝙ cerimonie nõ pꝛincipalit᷑ dicunt᷑ obſeruan
tie ſolennitatũ. Alij dixerũt ꝙ cerimonie dicebant᷑
quaſi chere noꝛmie.i.ſalutis regule.vñ qꝛ iſta que inſti
tuta ſunt ad diuinum cultum.et pꝛecepta ſunt regule di
rectiue in ſalutem.dicuntur cerimonie.¶ Sed ſᷣm hoc
cũ ipᷣa pᷣcepta moꝛalia maxie ſunt directiua in ſalutẽ.ve
re ſunt regule ſalutis.ergo ⁊ cerimonie dicerẽt. Dixe

rũt alij iuxta ſnĩias ſapientũ bebꝛeoꝝ.ꝙ cerimonie dice⸗

rent᷑ p̃cepta:q̃ nõ vident᷑ hr̃e rõeʒ ſᷣm lram:vel quoꝝ rõ
occulta eſt et latẽs ſimplicibo.nota vo ſolis ſapientibo.

¶. Sed ſm boc pᷣceptũ de ĩmolatõne agni paſchalis: nõ

eſſet cerimoniale.cum ratio inſtitutõmis determĩet᷑ expᷣſ
ſe.Exo.xiij.ita ꝙ maifeſia eſſet ſimplicibo.Dicit᷑ em̃ ibi
narrabis filio tuo in die illa dicẽs.hoc eſt qð fecit mibi
dñs qñ egreſſus ſum de egypto.⁊ erit q̃i ſignũ in manu
tua et qᷣſi monimẽtũ ante oculos tuos.et tñ cõtrariũ ha
bet᷑ exo.xij.Cum introieritis in terrã obſeruabitis ceri
monias iſtas.¶ Item pari rõne nec feſtũ tabernaculoꝝ
eſſet cerimoniale:qꝛ eius ratio expᷣſſa erat etiã ſimplici
bus Leuit᷑.xxiij.vbi dicit᷑. Menſe ſeptio feſta celebꝛabi⸗
tis ſeptẽ dieho:et habitabitis ĩ tabernaculis. vt diſcant

poſteri ꝙ in habitaculis habitare fecerim filios iſrabel

Dicenduʒ.aut nõ ſolũ reſpicientes ad nomen:ſed ad
ſententie rõem. e cerimonialia pᷣcepta erant oĩa illaqᷓ
introducta ſunt pꝛopter ritum cultus.et latriam condi⸗

toꝛio ſm lr̃alem rõnem. Dicit autem Aalerius ma⸗
rimus. iſtud vocabulum cerimonie latinum eſt et

“
Z
—— M „ ä
neſttoo 8 AA
. JððU NX N. Ne 4 „ 9 S △ % 6
“ KN NI L. cJ H
.

Quarta in ſacris.Obſeruãtias aũt in hoc loco dicimꝰ om̃es legales hoſtie xpᷣi hoſtiã pꝛeferebant:et iſio mõ ſa
in pᷣceptis circa diuinũ cultum que data ſunt ad elimi⸗ . crificia pñt dici ſacramẽta reſpectu gre xp̃i.qꝛ tñ ſacra⸗
n natõem ſuꝑſtitionis ydolatrie:et declinatõem occaſio mentũ ꝓpꝛie dicit᷑ ꝙ eſt ſignũ gratie que in nobis eſt:e
. nis erroꝛis:vt pᷣcepta que data ſunt circa veſtitũ vel cir⸗ a xpᷣo:nõ dicent᷑ jm modu ꝗꝓpꝛiũ ſacriſicia ſacramenta.
1 ca victũ:et circa obſeruantias immũdiciaꝝ et hmõi:vt om vo ꝙ erant ſigna faciendoꝝ.patet ampliꝰꝙ non
patet ex pᷣcedẽtibo. Sacramẽta aũt et ſacrificia ⁊ ſacra poſſunt dici ſacramẽta ꝓpꝛie:exceptis ꝗbuſdã que eꝛant
dicimus inſtituta ſᷣm l̃am ad latriã cõditoꝛis.Sed re pꝛincipaliter inſtituta ad ſignificanda gr̃ aʒ.vt foꝛſitan
1 ferunt᷑ ſacramẽta ad fidẽ veritatis.Sacrificia ad ſpem ſacriſicium vitule ruffe:et ſacriſicium cõſecrationis ſa⸗
ſalutis ſeu pietari⸗ Gaern vo do pong e reuerẽtiam cerdotum.
maieſtatis. In ſacramẽtis em̃ ſignũ eſt fidei veritatis. M ſt j 4 bſe
vnde circũciſio dicit᷑ ſignaculũ er abꝛabe Ro. iij. Et . ue 10. vi de 0 erunan/
Rerament agni paſchalis dicit᷑ ngcinſcke⸗ Era ij. tia cerimoniaꝝ circa immũdicias.
rit quaſi ſignũ in manu ⁊c. In ſacrificijs vᷣo ſiue ho⸗ D ſe
locauſtis ſeu pacificis ſeu hoſtijs ꝓ pcto ſpes pietatis n equeter quert
eſt et obtinende ſalutis.ſicut patet ex leuit᷑.j.et.ij.et.iij tur in ſpeciali circa obſeru ãtiã cerimo
i14 et. iii · cũ dicit᷑. Sacrificia oblatõ ſuauis odoꝛis deo. In niaꝝ de imũdicijs.Et pꝛio q̃rit᷑ coĩter.
n ſacris ðᷣo honoꝛiſicẽtia et reueꝛẽtia maieſtatis dei ẽ.Sa quid dicat᷑ pꝛincipiũ vel oꝛigo ĩmũdicie
bl cra ðᷣo iſta attendebant᷑ in inſtõne ſolẽnitatũ 2 oꝛnatꝰ ta Secũdo vo in ꝑticulari qtũ ad diffe
e bernaculi e etenſilin vniuerſaliter que wputabant in rentiã ſtatuũ.ante legẽ.in lege.et poſt legẽ.
ni diuinum cultuʒ.q¶ Secũdũ hoc ergo cerimonie in q̃dru I V
5 plici differẽtia ſunt. Pꝛimo in obſeruantia eoꝝ que pᷣce 4 embꝛum pꝛeimum
pta ſunt ad reuocatoem et declinatõem ſuꝑſtitõis erro D pꝛimũ obijciũt ſic.qꝛ pꝛincipiũ ĩmũdi⸗
429 ris.Fm qð dicit᷑iij.Re.ix.Si auerſi fueritis nõ ſequen ciaꝝ:aut dicit᷑ eſſe a natura rerũ: aut ab
n tes me:nec cuſtodiẽtes cerimonias quas ꝓpoſui vobis. ↄſu illaꝝ.aut ab inſtitutõe.aut a ſignatio
fi ſed ſi colueritis deos alienos:auferã iſrł de ſuꝑficie ter .— ne. O af a nata ñ habeat oꝛiginẽ hmõi
e re.Scðo in ſacramẽtis vnde et ꝓ ſacramẽto circũciſio⸗ immũdicia oſtẽdunt ſic.i Aatura reꝝ pt᷑ conſiderari tri
,Z nis dicit᷑ de abꝛahã Geñ.xxvj. cuſtodierit mandata pliciter. Pꝛimo ſimpliciter et ꝑſe:et ſic dicit Geñ.j.vi
. et ceremonias. Iteʒ de ſacramẽto agni paſchalis dicit᷑. dit deus cũcta q̃ fecerat et erant valde bona. Silr dicit
Exo. ij.cũ introieritis terrã obſeruabitis cerimonias aug fuerãt oĩa creata valde bona:et ita valde mun
iſtas. ꝛeterea de ſacramẽto oꝛdis dicit᷑ leuit.viij. Hec da. et ad Ro.xiiij. Scio et confido in dño ihu rpᷣo quod
eſt vnctio aaron et filioꝝ eius in ceremonijs.Tercio in nihil eſt cõmune.Secũdo cõſiderat᷑ nata rerũ ĩ comꝑa⸗
ſacrificijs.vñ leuit.ix.Dicũt᷑ oblata ſacrificia ſuꝑ altaꝛe tione eaꝝ adinuicẽ in reſpectu. ſcʒ minꝰ nobiliũ ad ma
abſq; cerimonijs holocauſti matutini:et ZLume.xv. De gis nobiles yᷣm qð dicit aug. Om̃ia ſunt mũda natura
peccate ꝑ ignoꝛantiã dicit᷑. O offerat vitulum et ſacrifi liter.ſ̊ ex comꝑatione melioꝛis nature:quedã reputan
49 cia ad eiꝰlibamẽta vt cerimonie eius poſlulãt.Quarto immũda.ex hoc accipit᷑ hmõi immũdicia de q̃ loqmur.
4 in ſacris.vñ exo.xxxviij. Hec ſunt inſtrumẽta taberna⸗ Cũ at᷑ fere oẽs res comꝑari habeãt ad nobilioꝛes.ergo
e culi teſtimonij in cerimonias leuitaꝝ. Exquo pʒ q; vtẽ ſm hoc hmõi ĩmũdicia fere ĩ oĩbo eẽt qð falſum ẽ. Pꝛe⸗
ſilia tabernaculi dicebant᷑ cerimonie vel inter ceꝛimoni terea videt᷑ cõtrariũ.ꝙ ſcʒ quedã res nobilioꝛis natuꝛe
Aq4 as eſſe. dðm igit᷑ ꝙ diminute et im ꝑſecte fuit pᷣdicta aſſi reputarent᷑ immũde:vt aquila et leo et hmõi.q̃dã vᷣo mi
9 gnatio cerimonialiũ legis.¶ Sed obijcit᷑ cõtra politam nus nobilis nature reputarent᷑ munde vt ouis capꝛa et
. diſtinctõem.i Aã dicit aug.in li.x.de ci.dei. ſacrifiti hmõi.Tercio modo cõſiderant᷑ nature rerũ nõ abſolu⸗
. um viſibile inuiſibilis ſacrificij. ſacramentũ.i.ſacruʒ ſi te in ſe.nec in relatõne eaꝝ adinuicẽ ſᷣm oꝛdiem vniuer

NN — ————

— — — — — — —

— —

ſumptum fuita cerete oſpido: in quo omic⸗ KRomani

pꝛimo inſtituerũt ritũ ſacroꝝ. Inde eſt ꝙ latini interpᷣ⸗
tes in lege diuia poſuerũt hoc vocabulũ.vbi debuit ſig
ficari ritꝰ colẽdi deũ.vñ exo.xviij.dixit Jetro ad moy⸗

ſen. Eſio populo in his que ſunt ad deũ:oſtendenſq; ceꝛi

monias ritũqʒ colendi. Dicendũ igit᷑ ꝙ pᷣcepta cerimo⸗
nialia cõſiſtunt in q̃tuoꝛ differẽtijs. Pꝛima eſt in obſer
uãtijs. Secunda in ſacramentis.Tercia in ſacrificijs.

gnũ eſt.vñ in ps.penitẽtie inquit.Si voluiſſes ſacriſici
um dediſſem vtiq; holocauſtis nõ delectaberis.ſacriſici
um deo ſpũs contribulatus ⁊c.¶¶ IJtem. aug.in eodẽ.q;

ab hoĩbo apellat᷑ ſacriſiciũ ſignum ẽ veri ſacriſicij.poꝛ⸗

ro miſcðia verũ ſacrificiũ eſt.ᷣm hoc ergo vident᷑ nõ di

ſtingui ſacrificia.ſacramenta legis:cũ ipᷣa ſacrificia ſa
cramẽta ſint.¶ IStem Aug.in eodẽ. Si ſacrificia q̃ vult
deus quoꝝ vnũ eſi coꝛ contritũ et humiliatum.nollet le
galibus ſacrificijs ſignificari:nõ vtiq; de his offerendis
in lege veteri pꝛecepiſſet.Ex hoc ergo relinquit᷑. ꝙ non
diſtinguũt᷑ cerimonie ſacrificioꝝ:et ſacramẽtoꝝ: Con
tra.Sacrificiũ ſignũ eſt veri ſacrificij.verũ aũt ſacrifi⸗
cium eſt opus meritoꝛiũ. vñ aug.x.de ci.dei. Verũ ſacri
ficiũ eſt ome opus qð agit᷑ vt ſcta ſocietate inbereamus
deo.relatũ ſcʒ ao illũ finẽ boni quo veracit᷑ beati eẽ poſ⸗/
ſimus.Cũ ergo ſacr̃m ꝓpꝛie nõ ſit ſignũ ſacri oꝑis qð a
nobis?:ſed ipᷣius gr̃e ſacre que a deo eſi: et nõ a nobis.
ſicut dicit᷑ ad Ro.xj.Si gr̃a dei iam ñ ex oꝑid:alioqn
gra nõ eſt gra.Sacramentũ em eſt inniſibilis gre viſibi
le ſignũ. Relinquit᷑ ergo ꝙ ſacrificiũ legis nõ ẽ ꝓpꝛie ſa
cramentũ. Reſpõſio.ſacramẽtũ dicit᷑ cõiter et ꝓpꝛie

Cõmuniter ſignũ ſacre rei.ſeu illa res ſit opus ſacrum
qð ab homine eſt: ſeu illud ſit gra que eſt ſolũ opꝰ diui
nũ.Et hoc mõ dicit aug.ſacrificia eẽ ſacramenta. Pꝛo⸗

pꝛie ðᷣo dicit᷑ ſacramẽtũ ſignũ ſacre rei que ẽ gratia et ñ

opus hũanũ:ei hoc mõ diſtinguẽdũ eſt:qꝛ ſacriſicia du
plicem intentõem ſignificatõis habebãt.eꝛant em̃ ſigna

futuroꝝ et faciẽdoꝝ. At erãt ſigna futuroꝝ et ſignifica

bant de futuris gratijs in xpᷣo.vñ dicit yſið.ſuꝑ leuiticũ

ſi:ſed in ↄꝑatione ad peccatũ rõnalis creature.ſ̊ nec ex
hac comꝑatione pt᷑ dici ꝙ habeat oꝛtũ hmõi imũdicia ꝑ
aligꝗd ſcʒ cõtractũ ex hmõi pcto.qꝛ ſi dicat ex ↄꝑatõe ad

peccatuʒ homĩs ſᷣm ꝙ dicit᷑ ſuꝑ illud yſa.xxx. Erit lux

lune ſic lux ſolis:et lux ſolis ſeptẽplicit: oĩa deterioꝛa
ta ſunt ꝓpter homĩiem. Contra. Hoc ẽ qꝛ m hoc in oĩbo
eẽt iſta imũdicia. Ex his ̊ relinꝗt᷑ ꝙ ĩmũdicia oꝛtũ nõ

potuit hr̃e ex nata. Item ꝙ ab vſu rerũ nõ potuit ha

bere oꝛtũ imũdicia oſtendit᷑. Si em̃ dicerẽt᷑ imũda quia
vſui hũane ſuſtẽtatõis inepta.ſim ̊ imũda eẽnt quecũq;
ad vſum hũane ſuſtẽtatõis nõ cõgruerent᷑.mũda vo eſ⸗
ſent quecũq; eſui hoĩm cõgruerent.ſᷣm boc ꝙ̊ poꝛcꝰ a mł
ta alia que ſex vocauit ĩmũda nõ reputarent᷑ immunda
¶ Item ſi dicat᷑ ꝙ ex vſu malo hoĩm dicunt iſta aimalia
immũda qꝛ ydolatre eis vtebant᷑ ad ſuꝑſtitõnes y dola⸗

trie. Fm ꝙ dicit Oꝛigenes ſuꝑ lib numeroꝝ. Phytoni
bus dꝛacones et alij ſerpetes miĩſirare ꝑhibent᷑. Augn⸗

riba pᷣo quedã aues q lex reputauit imũdas.Cõtꝛa. C

boues ꝙᷓ oues et hmoi. młitotiens offer ebant᷑ ydolis ab
ydolatris, vt.iij. Reg.xviij. De ſacerdotibo Paal:ꝗ ob⸗
tulerũt ei bouẽ. Ergo ſᷣm hoc oues et boues reputarent᷑

QAXDI Ae Be

ra ſubijci.Cauſa vᷣo finalis fuit ſignatio.in ſignum em̃

immũda.¶ Item ſi dicatur ꝙ boc dicitur ꝓpter abuſuz
dy aboli:qꝛ aliqua aĩmalia ex ꝑmiſſione diuina ſubijci⸗
untur demonibo.ſicut ſerpẽs Geñ.iij. et ſicut poꝛci.vij.
Math.Contra.Scdðm boc et boues et oues dicerent᷑
immũda.cum ex pmiſſione diuina volũtati et poteſtati
demonum ↄcedant᷑. Job.j.dixit dñs ad Sathan. Ecce
vniuerſa que habʒ in manu tua ſunt et ibi dicit᷑.q oꝑa⸗
tione demonis deſcendit ignis de celo ⁊ cũctas oues pu
eroſq; cõſumpſit.Ex his ergo relinquit᷑ꝙ ex vſu reruʒ
nõ poteſt habere oꝛtũ immundicia. Item ſi dicat᷑ ꝙ
ex inſtitutõne oꝛtũ habuerit bmõi immũdicia.Contra.
Conſtitutio circa imundicias aĩmaliũ nulla emanaue⸗
rat ante legem. Lemt᷑. xj.et tñ ante legem:et etiam ante
diluuiũ dicitur oe geñ.vij. ex aĩmantibo mundis
tolles ſeptena. De aĩmantibo vo immũdis duo.ergo an
te conſtitutionem legis erat immũdicia in aimalim.nõ
ergo ex conſtitutõne eſt immũdicia.¶¶ Si vo dicat᷑ ꝙ in
BGeñ.dicũtur immũda:non qꝛ tunc eſlent immũda. ſed
quia poſtea ex cõſtitutione legis futura erant ĩmunda.
Contra.m hoc ergo ¶Moyſes loquit᷑ m tpᷣs legis.Si
ergo ex cõſtitutõne legis facta eſt diſcretio mundoꝝ ab
immũdis:et ante legem nõ erat immũdicia:ante legeʒ
nõ poteꝛat eſſe diſcretio mundoꝝ ab immũdis.ergo nec
electio.ergꝗo et inutiliter et in caſſum diceretur ad Moe

Beñ. viij. De aimantibo mundis tolles ſeptena: de ĩmũ

dis ðᷣo duo. Item ſi dicat᷑ ꝙ immũdicia oꝛtum babu
it a ſignatõne vt ille res dicant᷑ munde q̃ ꝑ ꝓpꝛietates
ſuas ſignificatiue erãt mũdicie moꝛũ:ille ðo dicant᷑ im⸗
mungde que ſunt ſignificatiue immũdicie peccatoꝝ.Con
tra. Sicut dicit beatꝰ dyoniſiꝰ in hierarchia angelica
Fm eloquia diuia.Geñ.ij. Om̃ia valde bona.et ideo ex
om̃ibo elicere eſt bonas ſpeculatõnes.Relinquit᷑ eꝛgo ꝙ
om̃ia eſſent mũda.qꝛ om̃ia poſſunt eſſe ſignatiua boni:
vnde et ipe dñs vocat ſe vermẽ. Pſał.Ego ſum vermis
et non homo.et vocatur leo Apoc.v.icit leo de tribu
iuda.et tñ iſta ᷣm legem reputant᷑ immũda. Relinqui?
ergo ꝙ ꝓpter ſignationẽ boni nõ dicuntuꝛ munda.¶ IJItẽ
cum in om̃ibo rebus ſit reꝑire aliquas ꝓpꝛietates ſigna
tiuas boni.aliquas ſignatiuas mali.vnde et ꝑ leonem
aliqñ ſignat᷑ xrpᷣe. Apoc.v. Vicit leo de tribu.aliqũ dya
bolus.j.Pe.v. Aduerſarius veſter dy abolꝰtanqᷓ leo ru
giens circuit querẽs quẽ deuoꝛet.Ergo ſᷣm hoc oĩa eẽnt
munda et immũda rõne diuerſoꝝ. Reſpõſio.dðm ꝙ;
immũdicia nõ accipit᷑ ex vna ſola:ſed ex pluriba cauſis
aſpꝛopꝛiatis q̃tuoꝛ generiba cauſaꝝ..Cauſa em̃ materi
alis ſeu diſpoſitiua immũdicie eſt er ꝑte nature nõ tam
ſimpliciter. Simplicit em̃ ſᷣm natuꝛã nihil eſt ummũdũ.
Ex comꝑatõne tamẽ aliquo mõ immũdũ dicit᷑.Fm ꝙ di
cit Aug.ſuꝑ Geñ.vij.Omia naturaliter mũda ſunt:ſed
comꝑatõne melioꝛis nature quedã dicunt᷑ immũda.ſiẽ
bos leone melioꝛ.qꝛ bomĩ neceſſarioꝛ: ꝓpter quẽ creata
ſunt om̃ia. Cauſa vᷣo foꝛmalis ĩmũdicie accipit᷑ ex par⸗
te vſus ſeu abuſus:et boc qꝛ illis aĩmalibo pꝛincipaliter
et p ceteris que lex vocauit imũda abutebant᷑: aut ydo⸗
lis ĩmolãao.aut augnrãdo ſeu maleſicia exercẽdo: ſᷣm
qð dicit Oꝛigenes.Cã vo efficiẽs ĩmundicie ſumpta eſt
ex ꝑte inſtitutõis:que inſtitutio pꝛincipaliter oꝛtũ hũit
ex vſu vel cõtra abuſum data eſt:vt ſcʒ elongarentur ab
ydolatria et puniret᷑ inobediẽtia. Elongarent᷑ abydo⸗
latria in hoc ꝙ ꝓhibebant᷑ ab his veſcendis vel ↄtingẽ⸗

tur vti veſtimẽto ex lana et lino cõtexto:ne eſſet ſimilitu
do colentium deũ cũ ydolatris que in veneratõeʒ ydola⸗
trie veſtimẽtis talibo vtebant᷑. vt puniret᷑ inobedientia
Fm ꝙ dicit Aug.in libꝛo qõnũ noui et veteris teſ.eſcaꝝ
lex nõ in pꝛi noꝛdio legis data eſt.ſed cum duce peꝛfidia
dei ꝓmiſſis ſidẽ nollent dare:ad duritiã coꝛdis ſui acce
perũt pᷣcepta nõ bona.ſiẽ dicit ꝓpheta Eʒzech.xx.d. Su
perbis em̃ homibo et cõtumacibo nõ debuit tota creatu

dis que ydolatre pᷣcipue habebant.quẽadmodũ ꝓbibẽ⸗

fuerunt inſtitutiones legalium immundiciaꝝ ſicut ⁊ ce⸗

tere leges obſeruantie. vnde ad Heb. x. dicitur. AUmbꝛ
babens lex futuroꝝ bonoꝝ.et.j.coꝝ.x. Omnia in figu⸗
ra cõtingebãt illis:quia ꝑ huiuſmodi mundiciaʒ vel im
mundiciam ſignatur aliquid circa xpᷣm futurum: vł cir
ca nos gerendum. Ex his igitur quatuoꝛ ſimul aggre⸗
gatis: non ex vno tm̃ determinatur ratio mundicie vel
immundicie.et ꝑ bec patet reſponſio ad obiecta.

Membꝛum ſecundum

Veritur poſtea de immundicijs in parti⸗
culari ſᷣm differentiam ſtatuum. Sꝛimo
igitur queritur de immundicijs qᷓtum ad
B ſtatum ante legẽ.iuxta illud Señ.vij. De
animantibus mundis tolles ſeptena et ſeptena. De im⸗
mundis vᷣo dno et duo. Secundo de immundicijs ᷣm
ſtatum legis.de quibus Leuit᷑.ᷣxj.xij.et.xiij.et in alijs.
Tercio de immundicijs poſt euacuationem legis de ꝗ⸗
bus dicitur Act.xiij. Ubi decreuit conſilium Kpoſtolo⸗
rum abſtinere a ſuffocato et ſanguine.

Articulus pꝛimus

Irca ſtatum ante legem. queritur quare an⸗
te tempus Moe non fuit mentio de mundicia
vel immundicia.am cum immundicia ᷣm
ꝙ dictũ eſt:quodãmõ oꝛtũ habuerit ex nata.natura aũt
ſemꝑ eadẽ fuit in aĩantib.ergo a pꝛĩicipio mẽetio debuit
fieri de mũdicia et immũdicia aĩantiũ.q¶ Si diceret᷑ ꝗꝙ
ante tem ꝑa Qoe nõ erat abuſus aĩaliũ qᷓ reputant᷑ imũ
da:ſiłi mõ poterit dici ꝙ tꝑibo oe nõ erat abuſus cuʒ
tꝑibo eiꝰ nõ legat᷑ ydolatria.i Itẽ qrit᷑ cũ dñs pꝛecepit
i 2oe Beñ. vij. vt de aiantibo mũdis et ĩmũdis poneret ĩ
aꝛchã ⁊ ſeptena de mũdis.bina de ĩmũdis:j̊ᷓ ſciebat noe
q̃ eẽnt mũda ⁊ imũda.Querit᷑ igr vñ hũerit hãc noticiã

Si dicat᷑ ꝙ ex inſtinctu nate.pari rõe ⁊ alij pcedẽtes B

ipᷣm coguiſſent:cũ inſtinctꝰ nat᷑e ideʒ maneat penes oẽs
habẽtes eandẽ natam.qð tñ nuſqꝙᷓ legr.¶ Si dicat᷑ ꝙ ex
inſpiratõe dina.eadẽ facilitate negari pt᷑ q̃ ⁊ affirmari
cũ h̊ nõ legat᷑.¶ Itẽ q̃rit᷑ iu lr̃am illiꝰ pcepti:q̃re plura
iuſſit accipi de mũdis qᷓ; de imũdis.qꝛ de mũdis ſeptena
de ĩmũdis tm duo Geñ.vij. Itẽ q̃re ĩ ipaꝛi nũero ſumũt᷑
mũda. IJmmũda vo ⁊ et᷑ rõalia ĩ nũero pari. Si dicat᷑
Fm Rabanũ ĩ glo. Oꝛ ĩpar nũerꝰ vᷣtutis ſpẽm pᷣtendat.
Par dᷣo ĩfirmitatẽ. Cõt. Scðᷣm h̊ ᷓrõnalia debuert ſu⸗
mi ĩ ipari nũero:cũ rõnalibo maxie cõpetat ſpẽs vᷣtutis.
Itẽ q̃rit᷑ an añ legẽ:qð erat ĩmũdũ q;tũ ad imolatõem
eẽt ĩimũdũ qᷓtũ ad ↄmeſtionẽ.qð vr:qꝛ idiſticte dr ð aĩa⸗
libus mundis ⁊ immundis.Generalit᷑ autẽ imundicia
eytẽdit᷑ reſpectu ĩmolatõis.⁊ reſpectu ↄmeſtioĩs.Cont᷑.
Geñ.ix. Ome qð mouet᷑ ⁊ vimt erit nodis ĩ cibũ. oĩa
aĩalia m B̊ eꝛat mũda qᷓtũ ad ↄmeſlionẽ. Sʒ oſtat ꝙ tũc
nõ erãt om̃ia mũda qtũ ad immolatõʒ.qꝛ dicit᷑ gen.viij
Lollẽs Moe de cũctis pecoꝛibo ⁊ volucribo mũdis ob⸗
tulit holocauſta.ergo aliqua aĩmalia erãt immũda quo
ad imolatõem. ¶ Item ad idẽ eſt qð dicit Aug. in qõni⸗
bus noui et veteris teſtamẽti.Eſcaꝝ lex nõ in pꝛimoꝛ⸗
dio legis data eſt.ergo multomagis nec ante legẽ: et tñ
mundicia et immũdicia reputabat᷑ in aimalibus qͥ ad
immolatõem.4 Ytez querit᷑ cũ in lege Leuit᷑.ij. Adeps
carnis et ſanguinis reputent᷑ immũda quo ad cõmeſnio
nem. non tñ ꝙtum ad oblatõem. imo illa pcipue ſcilicet
adipem et ſanguinẽ pᷣcipit deus ſibi offerri.quare ante
legem et tꝑibo ¶oe nõ reputaretur immũda comeſtio

adipis:cũ reputet᷑ immũda comeſlio ſanguinis ꝑ illam

diuinã cõſtitutõem qua dictũ eſt oe Geñ.ix. Om̃e qð
mouetur et viuit erit vobis ĩ cibũ.excepto ꝙ carnẽ cum

ſanguie nõ ↄmedetis.¶ Itẽ querit᷑ cũ in lege determiet᷑

immũqdicia ex ꝑte bꝛutoꝝ et etiã hoĩm. Len. xj.xij.xiij. et
xv. Ante legem vᷣo legiẽ immũdicia ex ꝑte bꝛutoꝝ. vnde
et ad noe dictũ eſt Geñ.vij.De aĩmalibo mundis et im⸗

mundis tolles ⁊c. Quare ergo ſili modo nõ fit mentio

—

—

”ͦ!?ùce

——ð

— —— =

ke⸗
ſel

ti⸗
no⸗
108

it

ni
;

ept
eti

ci
5

ri
41
e
.

₰

Errlnante NE R RAnNUNN 1 TASO Ra 9 51SD e „MNR 24 y0 .

—

LNueſtio
te immũdicijs bominũ. MRũſio ꝑ oꝛdinẽ ad obiecta.
Ad pꝛimũ qð querit᷑ quare añ tpᷣus Moe nõ fit men⸗
tio de immũdicia vel mudicia aĩalinzʒ: ⁊ ſpecialiter quo
ad imolatõem. KRñdetur ꝙ dupler rõ m allegoꝛiã con
currebat.Cũ em̃ oblatio ſacriticij fieret ꝓpter expiatos
oꝛiginalis ante tpᷣus circũciſiõis et ꝓpter expiatõʒ actu
alis:dupler erat figura ſeu ſignificatõ ſacrificij.vna ſa
crificij paſſionis xpᷣi:qð pꝛĩcipaliter erat ad expiatoem
ſeu mũdatõnem oꝛiginalis.Alia ſacrificij penitẽtie ſeu
coꝛdis ↄtriti qð ꝓpꝛie ẽ ad emũdatõem actualio. tum
aũt ad ſignificatõem ſacrificij paſſionis xpᷣi ↄuemiebat.
vt ſᷣm decurſum tꝑis magis et magis fieret veclaratio
veritatis.Vñ quia ſacrificiũ redemptõnis ꝑ xpᷣm be⸗
bat fieri in carne et in mũda carne:et etiã in carne hũa⸗
na.iõ in exoꝛdio pꝛime etatis in ſacriſicio Abel figura
batur in carne mũda fieri.Poſimodũ in ſecunda etate
in exoꝛdio ꝑ ſacrificiũ oe oñditur futurũ ĩ carne muᷣ
da.Tercio in exoꝛdio tercie etatis in abrahã cũ pᷣcipit
filius ĩmolari onñdebat᷑ futurũ in carne mũda et huma
na. ꝓpterea cõpetebat vt rõe ſacrificij noe in quo incipi
ebat ſecunda etas et maioꝛ etiã debuit eẽ declaratio ſa⸗
crificij redem ptõis qᷓ; pꝛius fieret mẽtio de immũdicia
carnis lacrifirade AVrd ad ſignificatõeʒ ſacrificij peni
tẽtie ſeu coꝛdis ↄtriti qð ꝓpꝛie ad emũdatõem immũdi⸗
cie actualiũ peccatoꝝ ↄueniebat᷑.vt tꝑe ee in quo ma
rime habundabant immũdicie actualiũ culpaꝝ.qꝛ oĩs
caro coꝛruꝑat viã ſuã. Señ.vj. Feret mẽtio de mundi⸗
cia et immũdicia nature ſacrificioꝝ.¶ Ad ſecũdum qð
querit᷑ qualiteꝛ Qoe habuit noticiã ð mũdicia et immũ
dicia.dðm ꝙ ꝑtim ex naturq:ꝑnim ex rõe.ꝑtim ex inſpi
ratõe. In aĩalibo que ſᷣm legẽ reputant᷑ immũda.quedã

4
ſunt homini nociua.quedam ſunt homini inutilia.que

dã ðᷣo nõ neceſſaria.Qociua ſunt ſerpentes et leones et
hmõi.que ſua feritate hoĩbo frequẽter nocent. Inutilia
ðo vt quibo nõ põt homo vti nec ad victũ nec ad veſtitũ
nec ad laboꝛis adiutoꝛiũ.ſicut foꝛmice.ſtelliones ⁊ inſi
nita genera reptiliũ et etiã aialiũ et auium.ſõ neceſſa
ria vt ſine quibo vita homĩs potuit ſuſtentari ⁊ ᷣm hoc
ſolum in genere greſſibiliũ ouis et capra et bos neceſſa
ria homini indicant᷑.qꝛ pᷣbent homini victũ.veſtitum et
adiutoꝛiũ.potiſſime ſine timoꝛe nocumẽti. Alia vo ſiẽ
canes.equi ⁊c̃.nõ ſe habẽt hoc modo. Et ideo ſine illis
põt cõueniẽter vita hoĩs agi. Accedente igit᷑ rõe cũ in⸗
ſtinctu nature:et ſuꝑueniente dinina inſpiratõne Qoe
babuit noticiã mundoꝝ et immũdoꝝ. Inſtinctu em̃ na
ture pᷣteꝛmittendũ ẽ ⁊ q̃i abijtiendũ quicquid eſi nature
nociuũ.aut inutile.aut nõ neceſſariũ velut immundũ.
pari vo rõe ↄferente etiam talia abijciet velut immũda
Foꝛtius pᷣo adueniẽte ſpiratõe ad teclaratõem ſacrifi⸗
cij redemptõis in carne mũda.Dicẽdum q̊ ᷣm aug.
cõꝑatione melioꝛis nature in illis que homini ſunt ſa⸗
lnbria.vtilia et neceſſaria:potuit rõe et natura quedazʒ
reputare immunda. Ad illud ergo qð obijcit.ꝙ pari
rõe pᷣcedẽtes poſſent illud cognoſcere.Dicẽdum ꝙ verũ
ẽ ſi inſtinctui ꝑſone acceſſiſſet ratio et inſpiratio. Ratõ
que ſᷣm ꝑfectoem iuſticie ſolis neceſſarijs et vtilibo ↄtẽ⸗
ta eẽt. Inde ẽ ꝙ ex pꝛiuilegio ſingulari de Noe dr geñ.
vj. Moe vir iuſtus atq; ꝑfectus ⁊c. Pꝛeterea inſpiratõ
que acceſſit ad oe cũ ei locutus ẽ deus. vt ſicut inſpi⸗
ranuit ei ꝙ de mundis tolleret ſeptena et ſeptena.de im⸗
mũdis vᷣo duo et duo:ita pꝛius inſpirauit que deberet
reputare immũda et que mũda. Ad terciũ quod que

rit᷑ quare pᷣceptum ẽ plura tollere de mũdis qᷓ de immũ

dis.Reſponſio ſᷣm aug.vt pła eẽnt que hoĩbo ꝓdeſſent
qᷓ q̃ nocerẽt.Et alia rõe ſm Rabanũ.vt egreſſus ſ oe
de archa haberet qð iĩmolaret et mãducaret.ql Ad quaꝛ
tũ vᷣo.ſ.quare in impari numero ſumũtur mũda.ummũ
da vᷣo et rõnabilia in numero pari.Rñſio ſᷣm rabanũ.
Impar em̃ numerus virtutis ſpeciẽ pᷣtendit: par vo in⸗
firmitatẽ. Sed cõtra hanc reſponſionẽ ſic obijcit᷑ ꝙ ſᷣm

——

vij.

hoc deberẽt rõnabilia ſumi in numero impari.Et ideo
videt᷑ aliter reſpondẽdũ dicẽdo.qꝙ irrõnabilia ſunt mũ
da ad duo.ſen ad duplicẽ vſum. Ad vſum.ſ.ꝓpagatio⸗
nis naturalis:ad quã neceſſaria ẽ paritas maſculi ⁊ fe⸗
mine.Et ad vſum ſuſtẽtatõis hominis vel ĩmolatõnis
et qtum ad hoc nõ eſt neceſſaria paritas maris et femi⸗
ne. que erãt ad vſum ꝓpagatõis nature et nõ ap vſum
ſuſtentatõis vel imolatõis:debuerũt eẽ in numero paꝛi
ſicut rõnobilia et immũda.que vo ad duplicẽ vſum in
impari.i¶ Ad quintum.ſ.quare nullũ aĩal reputat᷑ im
mundũ quo ad cõmeſtionẽ:ſʒ q;tum ad ĩmolatõem.Re
ſpõſio immũdicia quo ad ĩmolatõem introducta ẽ ad fi
gurã ſacrificij redemptionis futuri in carne mũda.que
cõpetebat vt dictũ ẽ tꝑibo Noe.Mũdicia quo ad cõme
ſtionẽ introducta eſt pꝛincipaliteꝛ in penã ↄtumacie. vt
dicit aug.in queſtionibo no.et vete.teſt.vt dictũ ẽ.nõ at
puniẽda ↄtumacia ante legis pᷣuaricatõem.q⸗:! Ad ſextũ
dðm.qꝙ ꝓbibitio ſanguinis pꝛimo introducta ẽ in hoꝛ⸗
roꝛẽ effuſionis ſanguinis humani:ne ꝓpter aſſuefactõʒ
cõmeſlionis ſanguinis aĩaliũ minus hoꝛrerẽt hominuʒ
occiſionẽ.⁊ a comeſtione ſanguĩs aĩalis inualeſcẽte cru
delitate tranſirẽt ad ↄmeſtionẽ humani ſanguinis.quẽ⸗
admodũ de habitatoꝛibo terre ſancte dr Sap.xij. illos
antiquos habitatoꝛes terre ſancte tue exhoꝛruiſti filio⸗
rũ ſuoꝝ necatoꝛes.ſine miſericoꝛdia ↄmeſtoꝛes viſceꝛuʒ
bominũ et deuoꝛatoꝛes ſanguinis.et iõ paucis exiſtẽti
hbo et exemplo Chayn ꝓnis ad irã. Sapie.x. Per iram
bomicidij fraternitas deperijt.et iterũ pꝛonis ad ſuꝑbi⸗
am et rixam ſicut patet in turri babel. Geñ.xj.intꝛodu
ci debuit ꝓhibitio eſus ſanguinis.Secũdo vᷣo introdu⸗
cta ẽ cõtra ↄſuetudinẽ ydolatrie que ſanguinẽ ĩmolati⸗
cium in veneratõem y doloꝝ bibebãt:et adipes comede
bãt.DBeut.xxxij.de quoꝝ victimis comedebant adipes

⁊c̃.Et hoc mõ inualeſcẽte ydolatria ꝑ legẽ debuit ꝓhi⸗

beri vtrũq;.¶ Ad ſeptimũ dðᷣm.ꝙ immũdicia hominũ
introducta ẽ in onus vel cã eliminatõnis y dolatrie.ſiẽ
patet ex pᷣdictis.Et iõ ante legem et inchoatõem ydola
trie nõ debuit introduci.Ex cã vᷣo introducta eſt immũ
dicia et mundicia:ſicut patet ex pꝛedictis.

Articulus ſecundus

Oſtea querit᷑ ð immũdiciaꝝ obſᷣuàtia qũ
ad ſtatũ legis.Omiſſis igit᷑ his q̃ in pᷣmiſſis
q̃ſita ſunt circa iſtã materiã queſtiõe de rõe
cerimonialiũ p̃ᷣceptoꝝ.q̃rit᷑ cũ in lege determinet᷑ circa
geeſſibilia et volatilia aliquio mundũ ⁊ aliquid immun
dũ qtũ ad comeſtionẽ et ĩmolatõem Leuit᷑.xj.Quaꝛe ñ
determinat᷑ circa natatilia mũdicia ⁊ immundicia qͥ ad
ĩmolatõʒ:ſᷣ tĩ q̊ ad comeſtionẽ Leui.xj. Maʒ circa illa
magis vident᷑ determinãda.qꝛ aquatilia aptioꝛa vide/
bant᷑ ad ĩmolãdũ qᷓ; greſſibilia vel volatilia.qꝛ greſſibi
lia oꝛtũ habẽt ex terra q̃ maledicta ẽ. geñ.iij. aquatilia
aũt ex aqua q̃ benedicta ẽ.geñ.j.⁊ nõ poſimodũ maledi
cta.¶ Pꝛeterea volatilia ⁊ ſi habeãt oꝛtũ ex aqua.ma⸗
gis tñ viuunt in terra ſiue ex terre naſcẽtibo ꝙᷓ in aqua.

Piſces aũt et geneꝛant᷑ ex aqua ⁊ in aqua vinũt oino.

̊ mũdioꝛa ⁊ ad imolandũ aptioꝛa videbant᷑ aquatilia
ꝙᷓ reliqua. potius de his determinãdum erat. Ad
hoc rñdẽdũ ſᷣm aug.qui ſic dicit. Pꝛomiſſiuas figuꝛas
in victimis aĩaliũ celebrari opoꝛtebat gter cõmenda⸗
tõem future carnis et ſanguinis:ꝑ quã vnaʒ victimam
fieret remiſſio peccatoꝝ de carne et ſanguine cõtracto⸗/
rũ.et ẽ ſenſus.qꝛ ſacrificia illa erãt ſigna veri ſacrificij
futuri in caꝛne xp̃i.ꝑ cuius ĩmolatõz fieret remiſſio pec
catoꝝ.q̃ quidẽ peccata ↄtraximꝰa carne ſᷣm quã ꝓpaga⸗
mur a pꝛimis ꝑentibo.õ cõpetebat ꝙ illa ſacrificia fie
rẽt ex carnibo greſſibiliũ vel volatiliũ qᷓ ꝓinquioꝛẽ ha⸗
bẽt ſimilitudinem ad carnem bumanam:et non ex piſci
bus. L

sü Rokh re Sn

QAN. ( 4

e) **. ſn⸗

—

3 7

—O . L. ) e. — .
Ae, Pta △O 9 N J ar

Articulus tercius

Einde queritur de obſeruantia ĩmundiciaꝝ
pꝰeuacuatõʒ legis factaʒ. vt de ſuffocatis et
G ſanguine. Vtrum. ſ.teneamur mõ nõ come⸗
deꝛe ſãguinẽ ⁊ ſuffocatũ.( Circa qð ſic obijcit᷑ Act.xv.
Detmiat᷑ ↄtẽtio fcta int fiveles ↄuerſos ð gẽtibo⁊ ↄuer
ſos ð iudeis ð circũciſione:ĩ cꝰdeteꝛminatòe determina
tũ ẽ pᷣmo a beato Petꝛo:ſecũdo a Jacobo: tercio a toto
concilio apoſtoloꝝ.ꝙ fideles conuerſi abſtinerent ſe ab
ĩmolatis ſymulachꝛoꝛũ et ſanguine et ſuffocato et forni
catione. Ergo cuʒ alijs legalibus euacuatis publicato
iam euangelio remanſerũt iſta.ſ.ꝙ abſtineatur a ſuffo⸗
cato et ſanguine et ĩmolatis y doloꝛũ.que ĩmunda repu

tabantur in lege.videtur ꝙ adhuc remaneãt iſte imũdi

cie ſᷣm decreta illius ↄcilij. Ergo peccat adhuc qui nũc
facit cõtrariũ.⸗ Iteʒ ſuꝑ illud Actu.xv.Glo.Rabani.
hec neceſſaria ſunt ſine quibo ñ ẽ ſalus:ſed circũciſio ne
ceſſaria nõ eſt.¶¶ Itẽ glo. Hede Illud ſuffocatũ mortici
num de quo dicit Eʒzech.xliij. Omne morticinum ⁊ ca

ptum a beſtia de auibus et de pecoꝛibus ſacerdotes nõ

comedant illud cuius ſanguis nõ eſt effuſus ſuꝑ terrã.
hoc pᷣceptum ↄuenit illis qui inuncti ſũt oleo ſpuali qð
apoſtoloꝝ epiſtola ſeruandum decreuit.il Item ſuꝑil⸗
lud Eʒzech.xliiij. Omne moꝛticinũ ⁊c̃.dicit Hiero. iux
ta litterã omni generi electo regali et ſacerdotali xpᷣia⸗
no.ſ.hec pᷣcepta ↄueniunt vt moꝛticinum nõ comedant
qð in actibus apoſtoloꝛũ dicitur ſuffocatũ.que neceſſa,
rio obſeruanda apoſtoloꝝ ð IOrlin epiſiola monet Act.
xv. Item pᷣceptũ fuit ante legẽ nõ comedere ſanguinẽ
B9Geñ. ix. et in lege Leui.ij.⁊ poſt legẽ Act.xv.ergo ſemꝑ
eſt ſeruandũ. Contra.Ad Ro.xiij.Omnia mũ da e⸗
rant vel ſunt ⁊c̃.et in eodem. Scio et ↄfido in dño ihu
qð nihil eſt cõe.⁊ ad Thitũ.j. Omnia munda mũdis.
; Itẽ ſuꝑ illud ad Ro.xiiij. Omnia mũda⁊c̃.Glo. Au
guſ.nullus cibus culpabilis eſt vł imundus:ſ̊ ſoluʒ in
oꝛdinatio ↄcupiĩe ĩ cibo culpabilis eſt.vnde dicit ſic.Cre
aturã dei ſcimus non eſſe culpabilem.quia creatura dei
omnis bona eſt: ſᷣ inobedientiam ↄtumacẽ:⁊ inoꝛdina
tam cupiditatẽ non ꝓpter poꝛcũ ſ̊ ꝓpter pomũ.moꝛtem
pꝛimns homo inuenit: ⁊ Eſau pᷣmatũ ſuũ nõ ꝓpter gal
linã:h̊ ꝓpter lenticulam ꝑdidit. Scio enim Noe omne
genus carnis qð ꝓ cibo eẽt eſui manducare ↄceſſũ. He
ſyam cibo carnis refectũ.iij.Reg.xvij. Johãnẽ locuſtis
nõ fuiſſe pollutũ.q⸗ IJtẽ Oꝛig. Quicꝗd a deo factum eſt.
mundũ eſt. In animaliba moꝛes hominũ et actus et vo⸗
luntates pinguntur.quaſi diceret.nihil eſt immundum
ad l̃am: ſ̊ q dam reputabant᷑ ĩmunda ꝓpter ſignificati
onem imundicie vicioꝝ.¶ Itẽ Math.xv.Aõ qð intꝛat
ĩ os coĩquinat homineʒ ⁊c.¶¶ Circa iſtam queſtionezʒ fu
erunt tres opiniones.vna dicit pᷣceptũ apoſtoloꝛũ de nõ
come dendo ſanguine et ſuffocato ſemꝑ ſᷣuandũ eſt l̃ali⸗
ter. Alia dicit ſemꝑ uandũ:ſᷣ methaphoꝛice et ſpiri
tualiter. Lercia dicit Fuandũ non ſemper ſ̊ ſᷣm ſtatum
eccleſie pᷣmitiuũ 2 l̃aliter.¶ Prima opĩo ĩnitit᷑ verbis
Hege ſuꝑ Act.xv. Abſtineant: et cũ hoc pᷣceptũ ſᷣuare

ↄuenit illis qui vncti ſunt oleo ſpũali.ne ↄmedant illõ
cuiꝰ ſanguis effuſus nõ ẽ. Itẽ ᷣbis Hiero.ſuꝑ Eʒzech.·

xliiij. Omne moꝛticinum ⁊c̃.omni generi electo regali
et ſacerdotali.i.xpᷣiano hec pᷣcepta ↄueniunt. Item Hie
roꝰ.ibidẽ ↄdemnat ſacerdotes qui in turdis fiſcedulis
gruibus ? ceteris hmõi.hec auiditate gule nõ cuſtodiũt
4Scða opinio initituꝛ veꝛbis Rabani qui exponit illð
abſtineãt a ſuffocatis.i.ne ĩfeꝛioꝛes ſe ſuffocent ⁊ ſangui
nem.i.effuſionem ſanguinis humani:⁊ que ſibi nolunt
fieri alteri nõ faciant.vnde dicũt.ꝙ epiſtola apoſtolica
cõtinebat neceſſaria ſine quibo nõ eſt ſalus que ſunt tꝛia
de quibo Ly. ij. Sobrie iuſte pie viuamus in hoc ſeculo
Sobꝛie in nobis. Juſte ad ꝓximum. Pie ad teuʒ. iſta
epiſtola apoſtoloꝝ hec tꝛia ↄtinebat:que talis ẽ. Niſũ

S „O

eſi ſpirituiſancto et nobis. nihil vltra ĩponere vobᷣ one
ris.q; hec neceſſaria: vt abſtineatis vos ab iĩmolatis ſi⸗
mulacꝛoꝛũ. et ſuffocato et ſanguine et foꝛnicatione.et Hᷣ
ꝙ dicit ab ĩmolatis ſimulacroꝝ. hoc eſt qð dicit apoſto
lus. Pie viuere.ſ.qᷓtum ad deum. ydolatra enim deo
iniuriatur. dicit abſtinere a foꝛnicatõe hoc ẽ ꝙ Apo
ſtolus dicit ſobꝛie viuere.boc eſi qᷓtum ad nos.Et ꝙ di
cit abſtinere a ſi uffocato et ſanguine. hoc eſt ꝙ dicit apo
ſtolus iuſte viuere.ſ.q;'tum ad ꝓximum.Eſi ergo ſenſꝰ
abſtineatis a ſuffocato et ſanguine.i nõ effundatis ſan⸗
guinẽ humanũ.nec ſuffocetis homines minus potẽtes.
ercia opio ĩnitit᷑ verbis Mede ſuꝑ Act.xv. Vt ab⸗
ſtineãt ſe a ſuffocatis 2⁊ ſangne.i.effũdẽdo ſangne vłmã
ducando cũ ſanguine. hec quidem venientibus de genti
litate ꝓ rudimentis ſidei et inueterata gentilitatis ↄſue
tudine conceſſa ſunt.Exr quo arguunt.ꝙ nõ ſolum erat
pᷣceptũ apoſtoloꝝ abſtinere a ſuffocato et ſanguine ſpi⸗
ritualiter ſeu quo ad bomicidium: ſ̊ litteraliter quo ad
eſum aĩmalinz. ⁊ hoc quo ad ſtatũ eccleſie pmitiuũ. Itẽ
inititur hec opinio verbis apoſtoli qui hoc pᷣceptũ in lo
cis pluribo retractanit vt ſup obiectũ eſt.ꝭ nõ erit ſer⸗
uandũ poſt retractatõʒ. Contra pꝛimã opiniõʒ obij
citur. MAã abſtinere a ſanguine aĩmalis ⁊ ſuſfocato.aut
eſi pᷣceptũ cerimoniale aut moꝛale. morale nõ eſt:qꝛ nõ
eſt in coꝛde hominis ſcriptũ vel inditũ rationi.om̃e aũt
pᷣceptũ moꝛale eſt inditũ ↄſcie.Relinquitur igituꝛ ꝙ nõ
eſt moꝛale: ſ̊ cerimoniale.ergo cõſtat ꝙ nõ erit tꝑe gra⸗
tie obuandũ. Itẽ ad lr̃am.Comedere cũ ſanguie ant
eſt ꝓhibitum quia malum: aut malum quia pꝛohibitũ
ſi eſſet pꝛohibitum quia malum: non eſſet verum ver⸗
bũ ſaluatoꝛis Math.xv. Mõ quod itrat in os coĩqui⸗
nat hominẽ:quod ẽ falſũ. Si malũ qꝛ ꝓhibitũ:ᷓ retra⸗
ctata ꝓhibitoe nõ erit malũ.ſ̊ retractatur ab apoſtolo.
xiiij.ad Ro. Scio ⁊ ↄfido in dno ihu.qm nibil eſt cõe.i.
immũdũ ꝑ ip̃ᷣm. nõ erit vlterius obuandũ ꝓpterea et
ꝓpter pᷣcedentia patet pᷣmã opiniõem nõ eſſe verã. Cõ
tra ſcðaʒ opinionẽ obijcituꝛ.ã ipᷣa diẽ.ꝙ ĩtelligit᷑ ð ne

ceſſario obvᷣuãdis q;tũ ad cꝛdinẽ qui eſt ad deũ:et ad ſe

et ad ꝓrimum.et ꝓpter oꝛdinẽ ad deũ eſt ꝓhibitũ abſti
nere ab imolatis ſymulacꝛoꝛũ. ꝓpt᷑ oꝛdinẽ ad ꝓximum
eſt ꝓhibitů abſtinẽ a ſuſſocato ⁊ ſangnine.ꝓpter ordinẽ
ad ſe eſt ꝓhibitũ abſtinere a foꝛnicatõe. Qam ſi hec ſũt
cæ neceſſarijs ſalutis:nullo modo poteſt fieri contrariũ
ſine reatu culpe moꝛtalis.ſ̊ comedere de ſy mulacroꝛuʒ
ĩmolatis.hoc ẽ ð ydolaticis h̊ pt᷑ fieꝛi licite cũ fit ſine cõ
ſcientia ydoli: ⁊ ſine ſcãdalo.ſicut oſtenditur.j.Cor.r.
Si quis infidelis vocat vos.omne qnod apponituꝛ vo⸗
bis manducate nihil interrogantes ꝓpter conſcientiam
Si quis autẽ dixerit hoc ẽ ĩmolatũ ydolis.nolite man⸗
ducare ꝗꝓpter illum qui idicauit: et ꝓpter conſcientiam.
conſcientiam autem nõ tuã ſ̊ alteriꝰ. Ex quo relinquit
ꝙ hoc nõ eſt de neceſſarijs ſalutis.⸗ Itẽ ſicut dictum ẽ.
Hega dicit q ꝓhibitio eſt a ſanguine fundendo vel mã
ducando cũ ſanguine. Igituꝛ illa ꝓhibitio non intelli⸗
gitur tm ſpiritualiter qtum ad cauendum homicidium
ſed etiam litteraliter qtum ad non manducandum ſan⸗

guinẽ animaliũ. Contra teꝛciam opinioneʒ obijcitur

ad Ro.xiij. Omnis anima poteſtatibus ſublimioꝛibus
ſubdita ſit.ibi dicit go. mandatum inferioris non
ſoluit mãdatũ ſuꝑioꝛis.Cũ gᷓ ↄciliũ apłoꝝ ſuꝑiꝰſit pau
lo mãdatũ apłoꝝ ñ pt᷑ ſolui ꝑ paulũ.Ergo cũ pᷣdictũ p̃ᷣ⸗
ceptũ fuerit mãdatũ ↄcilij apłoꝝ.ñ potuit retractari ꝑ
Paulũ.ꝭ eſt adbuc tenenduũ.

N π d 1 pceptũ aplicũ de ſuffocato et ſan
cen⸗ guie pt intelligi duobo modis. vel
de humano ſanguine non effũdendo ? homine non ſuffo
cando:vel de non manducando ſuffocatũ vel ſanguineʒ.
vnde Deu.xij.ſuper illud hoc ſolum caue ne ſanguinem
comedas.dicit glo. ad litteram apoſtoli hoc pᷣceperunt
Act.xv. ſed in ſanguine pꝛohibetur homicidium et fra⸗

. G .* ₰J₰⁵e α 10 A „Br N 1 A4 4 AX

620

“

— S —

—— — —

neſtio
teꝛnũ odiũ. Qui eĩ odit fratrẽ ſuũ homicida ẽ. j.ioh.ij.
Pꝛimo mõ iſið pᷣceptũ ẽ obſeruanduʒ ſemꝑ. Secundo
mõ pceptũ fuit nõ ſimpliciter: ̊ ad tpᷣus qtum. ſ.ad ſta
tũ eccłie pꝛimitiuũ in quo eꝛat diuiſio ↄuerſoꝝ de genti
bus et ouerſoꝝ de iudeis:ex qua diuiſione oꝛta ẽ ↄten⸗
tio de legalibo obſeruãdis. ſicut patet ex by ſtoꝛia Act.
xv.¶¶ Notandũ ̊ q; ꝓpter pacificatõem ad vitãdum ſcã⸗
dalũ ↄuerſoꝝ de gẽtibo et iudeis.et cõcoꝛdia inducẽdã
iudicauerũt apti melius eẽ vt nõ penitus auferent᷑ eis
ſua cerimonialia quo ad tpᷣus. et iõ quo ad ſtatũ illum
dimiſerũt illud de ſuffocato ⁊ ſanguine q̃i eligẽtes me⸗
diũ.ſ.nõ dimittẽtes multa bmõi cerimonialia vt vole⸗
bant iudei.nec oĩa penitus auferẽtes vt volebãt gẽtiles
et ita pacificati ſunt vtriq;. Sitłe legimus paulũ feciſſe
act᷑.xxvj.vbi dr̃.ꝙ circũcidit thimotheũ ꝓpter iudeos qui
erant in illis locis.i.cõuerſos ð iudeis.vñ dicit ibi glo.
bede.Circũcidit eũ.nõ ꝙ figure legis poſt reritatẽ euã
gelij aliquid vtilitatis auferẽt:̊ ne ꝑ occaſionẽ iudei a
ſide recederẽt.quibo lex vetus paulatim tollenda erat.
ſicut gẽtibus ydolatꝛia. Quia q̊ ſolum ꝓpteꝛ illũ ſtatum
eccłie ſtatutũ fuit hoc.iõ mutato ſtatu.ſ.qñ venerunt ĩ
vnũ ſimpliciter iudei et gẽtiles.cũ iam nõ erat diſtinctõ
iudei ⁊ greci.vt drĩ ad Ro.x. cũ iã nõ erat gẽtilis et iu⸗
deus circũciſio et ppuciũ.barbarus et ſcita.ſeruus et
liber.ſʒ oĩa in oĩibo xpᷣc.vt dr ad colł.iij. AQutato inqua
ſtatu debuit hoc ſtatutũ mutari nec amplius duꝛauit.
ꝓter hoc paulus illud mutauit ſeu retractauit recipi⸗
ens auctoꝛitatẽ a verbis dñi· quibo dixit math.xv.i õ
qð intꝛat os coinquinat boĩem.Et ꝑ hoc patz rñſio ad
pꝛimo obiectum.¶ Ad ſecundũ ðᷣo qð obijcit de auctoꝛi

tate Rabani ꝙ hec neceſſaria ſunt.dðm ꝙ ſi intelligat

epta generaliter ſᷣm primũ modũ de effuſione ſanguĩs
humani:et ſuſfocatõne hominis.ſimpliciter dicet᷑ ꝗ ſi⸗
ne illis nõ eſt ſalus. et tunc intelligitur abſtinẽ ab ĩimo
latis ſimulacroꝝ cũ veneratõe.Si vᷣo intelligatur ſpe⸗
cialiter et ſecũdo modo de non comedẽdo ſanguĩe 2 ſuf
focato animalis.dicuntur neceſſaria nõ ſimpliciter:ſed
Fm ſtatum illum.in quo ꝓpter ſcandalũ ꝓximoꝛum erat
a talibo abſtinendũ ᷣm qð diẽ apls.j.coꝝ.viij. Si eſca
ſcãdaliʒat fratrẽ meũ.nõ manducabo carnẽ ineternum
Ad auctoꝛitates vo hiero.et bede.ꝙ iur litterã popu⸗
lo xpᷣiano hec pꝛecepta cõueniũt.ddim q; hoc dieũt non
ꝙ hoc ſit malũ ſm ſe:ſed qmia ex cauſa multis eſt malũ
illis videlicet qui auiditate gule iſta comedũt. vñ hoc ſi
gnãteꝛ exponit hiero.cũ dicit. ↄdemnat ſaceꝛdotes ꝗ
hoc auiditate gule nõ cuſtodiunt.cũ.ſ.ꝓcurãt vt inteꝛſi
ciantur aues ſine ſanguinis effuſi one.vt carnes teneri⸗
ores et dulcioꝛes ad libidinẽ gule haberẽt. Simili mõ
intelligitur auctoꝛitas bede que ſumpta ẽ a hieꝛo.AQo
illud vᷣo qð obijcit᷑.ꝙ pᷣceptum de nõ manducando ſan⸗
guine fuit omni tꝑe p̃ceptü:et ante legẽ et in lege:⁊ poſt
legem. dðm ꝙ verum ẽ:ſed hoc nõ quia malũ ſimplicit᷑:
ſed quia occaſio mali.vnde ſicut ante legem oe facta
ẽ ꝓhibitio:et hoc ꝓpter ꝓnitatẽ hominũ ad fundendum
ſanguinem bumanũ: vt abhoꝛrẽnt effuſionem ſanguĩs
bumani.ſicut patet er geñ.ix.Carnẽ cũ ſanguine nõ co
medetis:ſanguinẽ veſtrũ requirã ⁊c̃. In lege vᷣo ꝗꝓpter p
nitatem ad ydolatriã que circa ſanguinẽ exercetur ma⸗
rime:ita in pꝛimitiua eccleſia ꝓpter ꝓnitatẽ ad diſcidiũ
a fide et ſcandalum ex zelo cerimoniarũ facta Ephibitõ
ab aplis de eodẽ qtum ad illum ſtatũ.ꝛ mutato illo ſta⸗
tu debuit mutari ? nõ vlteriꝰobſeruari. ¶¶ Ad illud eꝛgo
quod obijcitur vltimo.quõ Paulus potuit mandatum
apoſtolicum retractare.dᷣm ꝙ hoc retractauit Paulꝰ
no auctoꝛitate ꝓpꝛia ̊D auctoꝛitate diuĩa.math.xv. õ
quod intrat in os coinquinat hoĩeʒ. et inſpiꝛatõe diuĩa
Fm quod ipſemet dicit. j.coꝝ. xiiii. Si quie videt᷑ inter
vos. ꝓpheta eſſe aut ſprritualis:cognoſcat quia domini

ſunt mandata. poſtea dᷣo retractatiõi pauli acceſſit ap

pꝛobatio apoſtolica cum Petrus cõfirmauit quicquid
.

. 7 LV — . .
C QX; P al.) Poæh.: Zfadaze Want, We.)

— ——

lvüij.

in ſuis epiſtolis dixerat Paulus.ij.pet᷑.vlt᷑.kaꝛiſſimi ſa
tagite imaculati et inuiolati inueniri:et ſubdit ſic.kariſ
ſimus frater noſter Paulus m datam ſibi ſapientiaz
ſcꝛipſit vobis in omnibus epiſtolis. .

Nueſtio.lvinj.de ritu ſa⸗

crificioꝛum legalium.

Onſequẽsẽ inqui
rere de ritu ſacriſicioꝛũ legalium.Cir⸗
ca quod querunt᷑ plura. Pꝛimo vtrum
ſacrificia legalia fuerĩt vera ſacrificia.
. Secundo vtꝝ deo placita.Tercio vtꝝ
in genere bona. Quarto vtrum ex lege nature facienda
NQuinto vtrũ ſoli deo offerẽda.Sexto de ꝑſonis offeren
tiũ. Septimo de inchoatõe ſacrificioꝛum. Octauo ð dij
feꝛentia ſacrificioꝛum.

Nlembꝛum pꝛunum

Verit᷑ ̊ᷣ pꝛimo. vtrũ ſacrificia legalia de
aĩalibo fuerint vera ſacrificia:⁊ in quibo
eẽt vera latria cõditoꝛis. Suponamꝰigẽ
ꝙ quidã cõueniẽter dixerũt ꝙ ſacrificiuʒ
oblatio que et ſacra fit offerendo.et ſacrat ſeu ſanctifi⸗
cat offerẽtẽ.niſi irreuerẽtia aut peccaũ offerẽtis impedi
at.ſi ꝗ̊ᷣ i mactatõibo aĩalium nulla erat ſanctitas.qꝛ nõ
ſunt ſuſceptibilia ſanctitatis ſeu virtutis aut gẽe.nec et
ſanctificabat offerẽtes:relinquit᷑ &̊ ꝙ nõ dicent᷑ vere ſa⸗

crificia. aũt nullo mõ poſſent ſanctificare offeren⸗

tes manifeſtũ ẽ.qꝛ nõ ẽ obligatid inteꝛ aĩas imolantium
aĩalia ⁊ ipᷣa aĩalia qᷓ cogat vt moꝛtẽ aĩalis ſequat᷑ moꝛs
peccati ꝙ totaliter ĩ aĩa cẽ.vel vt ↄſumptõem eiꝰꝙ ĩ ſacri
ficio de aĩali imolato ↄſumit᷑:cõmitet᷑ vel ſequat᷑ ↄſum⸗
ptõ peccatoꝝ.Si q̊ hecẽ ſanctificatio q̃ ꝑ ſacrificiũ aĩa
bus acquirit᷑.relinquit᷑ ꝙ hec ſacrificia nullo mõ aĩas
ſanctificãt.̊ nullo mõ eꝛũt vera ſacrificia.q⸗ Itẽ nullo
mõ neceſſe ẽ vt paſſiões ĩmolaticioꝝ ſequant᷑ paſſiones
que ſunt in aĩab oꝑantiũ.vel ꝙ aliquid immutetur vł
mouet᷑ in aiabo offerentium:ſeu eoꝝ ꝓ quibo illa aĩalia
offerunt. Quare relinquit᷑ imolatões et ↄbuſtiões aĩa⸗
liũ ꝓdeſſs nõ poſſe aĩabo offerẽtiũ vel eoꝝ ꝓ quibo offe⸗
runt᷑ ad ſanctificatõem vel emundatõem. nõ eꝛũt veꝛa
ſacrificia.i¶ Itẽ nihil iuſtius ẽ qᷓ innocenti ꝑcere.quare
nihil habet iuſticie innocentẽ occidere.occiſio igit᷑ aĩali
um nõẽ? ſacrificiũ iuſticie.&ꝙ̊ᷓ nec verũ.¶ Itẽ cũ rõe culpe
ſolũmõ debeat᷑ pena.ſoli illi debet᷑ pena in q̊ ẽ culpa.ꝗa
Gſoli homĩes peecãt nõ aĩalia:ſolũ hoĩbus debet᷑ pena.
iuxta illð poeticũ.Quid meruere boues aĩal ſine frau
e doloq;:ſolis ꝗ̊ aĩialibo moꝛte punitis:⁊ peccãtibo hoĩ⸗
bus impunitis:adhuc remaneret debitum pene penes
hoĩes.q̊ nec ſolutũ eſt nec remiſſum debitũ pene ꝑ hmõi
penã aialium.& illa ĩmolatio aĩalinʒ nõ ẽ ꝓ peccato ſa
crificiũ.¶ Si aut dicat᷑ ꝙ ꝑ penã dãni ſoluit᷑ debitũ pe⸗
ne peccati.In cõtrariũ ẽ.qꝛ ſᷣm hoc latrões et raptoꝛes
ꝙ inferũt penã damni oꝑarentur remiſſionem pene pec
cati.¶ Itẽ in pᷣs.dr. Sacrificate ſacrificiũ iuſlicie.glo.
idẽ offerte nõ animalia quibus nõ delectatur deus.vn,
de per y ſa.j.Sacrificia veſtra odiuit anima mea:ſʒ ſa⸗
crificium iuſticie quod eſt ſpiritus contribulatus:vt ſe
penitẽs homo per penitentiam mactet deo.vñ alubi in
pᷣs. Sacriſicium deo ſpiritus ↄtribulatus.quod bene
dr ſacrificium iuſticie.quid em̃ eſt iuſtius qᷓ; vt ſuis ꝗli⸗
bʒ peccatis potiꝰqᷓ; alienis iraſcat᷑: ſeq; puniẽs ꝑ penitẽ
tiam et ſatiſfactõem deo offerat᷑.¶ Itẽ deſertio peccato⸗
rũ et receſſus ab eis eſt ſacrificium deo acceptum. ſicut
dicitur eccle.xxxv.Sacrificium ſalutare ẽ diſcedere ab
omni iniquitate.et iterum ibidem.Salutare ſacrificiũ
eſt attẽdere mandatis.et iterũ. Qui facit miſericoꝛdi⸗
am offert ſacrificium. Si ergo iſta ſint talia ſacrificia
que ex neceſſitate ad ſalutem ſint debita:videlicet rece⸗

2 2. à Be 1
Pe⸗ 2

verũ ſacrificiũ.

K 21
õ

deꝛe a peccato.ĩplere mãdata.facere miſericoꝛdiã:ergo
iſta eſſentialiter ſunt ſacrificia iuſticie. ergo et vera ſa⸗
crificia:ex quibus ſanctificat᷑ offerens.Si ergo iſtis ſa
cꝛificijs poſitis ſequit᷑ ſanctificatõ offerentis.occiſis vðᷣo
animalibo ⁊ ĩmolatis nõ ſequitur ſanctiſicatio:relinat᷑
ꝙ iſta nõ ſunt vera ſacꝛificia.cũ de intentõe ſacꝛificij lit
ſanctũ facere offerentem.¶¶ Item ſuꝑuacuũ ⁊ ſuꝑſluũẽ:
quo poſito nihil addit᷑ vtilitati ꝓpt quã poſitũ eſt qͥ re⸗
moto nihil detrahitur vtilitati eidem. tota aũt vtilitas
ſacrificioꝝ eſt ꝓpiciatio creatoꝛis. ergo cũ ꝑ ſacrificia
ſpũalia ſola ſufficienter obtineat᷑ iſta vtilitas:ꝑ illa vᷣo

de animalibo nihil addatur :relinquit᷑ illa eſſe inutilia

G nec vᷣa ſacrificia. ꝗl Item cũ hmõi ſacrificia offerunt᷑
ſine alijs ſpũalibo.manifeſtum eſt quoniã offerunt᷑ ab
iniquis. Dicit aũt ſcriptura.quonia dona imquoꝝ nõ
ꝓbat altiſſimus.xxxiiij.eccle. ergo manifeſtũ eſt qm̃ in
bis m ſe nõ eſt vera latria: nec verus cultus ↄditoꝛis
ꝑ ſe.¶ IJtẽ ſuponamus intentiõem ſacrificij.quã ꝗdazʒ
poſuerũt.q ſacrificiũ ꝑ ſe ⁊ ꝓpꝛie ẽ munꝰ ðo oblatũ ꝓpi
ciatiõis ĩpetratoꝛiũ. Inde ẽ ꝙ ſiẽ dicit beatus Augy. x.
e ci:dei. Miſericoꝛdia verũ ſacriſiciũ eſt.vnde in epi⸗
ſtola que inſcribitur ad Deb. Heneficentie ⁊ coĩonis
nolrte obliuiſci · talibo enĩ hoſtijs ꝓmeret᷑ deus. et pſal.
Sacrifciũ deo ſpiritus ↄtribulatus:⁊ ſacrificium lau
dis honoꝛificabit me. et Oſee vlti. Reddemus vitu⸗
los labioꝛũ noſtꝛoꝛum. Si ergo poſitis hmõi ſacrificijs
ſpiritualibo ponitur dei ꝓpiciatio.⁊ remotis remouet᷑:
ſequit᷑ iſta eẽ ꝓpꝛie ⁊ ſola vera ſacrificia.qꝛ iuxta regu⸗
lam phi ꝑ ſe eſt quo poſito ponit᷑.⁊ quo remoto remouę
tur. Cotꝛa ſacrificiũ veꝝ eſt in qͥ colitur deꝰ ſm iuſſũ
et pᷣceptũ ſuũ.q nouit q̃liter ab hoie ſit colendꝰ. Si oꝑ
ſacrificia legis colebat᷑ deus ᷣm ꝙ ipe iuſſerat. Siſta e⸗
rant vᷣa ſacrificia.l Itẽ Zlugꝰ.x.de ci.dei.Sacꝛificioꝝ
tꝑa ĩꝑata pᷣfiniẽs eaq; ꝑ melioꝛẽ ſacerdotẽ ĩ melius mu⸗
tanda pᷣdicens.nõ iſta ſe appetere:ſᷣ ꝑ hec alia pautioꝛa
ſire teſtat᷑.ñ vt ipe his honoribo ſublimet᷑:ſᷣ vt nos ad
eu colenduʒ eiq; cobercendũ amoꝛe eius accecenſi excite⸗

mur. ꝙᷓuis ́ſpiritualia ſacrificia melioꝛa ſint ſaciifici

is aĩmaliũ.nihilominꝰ tñ ꝑ vtraq; excitamur ad colẽdũ
Sſunt vera ſacrificia.⸗¶ Itẽ Augꝰ.in eodẽ.Sicut oꝛãtes
utq; laudãtes ad deũ dirigimus ſignificãtes voces cui
res ipᷣas ĩ coꝛde q̃̊s ſigificamꝰafferimꝰ:vt pure mẽtis ⁊
bõe volũtatis officia.ita ſacrificãtes ñ alteri viſibile ſa
criſiciũ offerendũ eẽ nouimꝰ.qᷓ illi cui ĩ coꝛdibo noſtꝛis
iuiſibile ſacrificiũ noſip̃i eſſe debemus. Ex qͥ relinqt.
tã iuiſibili qᷓ; viſibili ſacrificio colitur deus.&̊ᷓ vtrũq; eſt
Rñdeo diſtinguẽdo. ꝙ eſt veritas ſi⸗
gni.⁊ eſt veritas rei.Aeritas aũt ſigni depẽdet a veri⸗
tate rei.ſiẽ̃ dicitur ᷣmo verꝰ ⁊ hõ verꝰ ex coꝛꝑe ⁊ rõnali
aĩma oſtitutus.Scom hoc ẽ̊ ſacrificiũ veꝝ dicit᷑ duobꝰ

modis.Sleꝝ veꝛitate ſigni.qũo legalia ⁊ ate legẽ ſacrifi

cia ſanctoꝝ vera fuerunt ſacrificia. Veꝝ aũt veritate
rei ſũt vera ſacriſicia ſpiritualia tꝑe gr̃e.q¶. Scðõm bhoc ̊
ad obiecta hincinde rñdẽdũ eſt: ꝗa ſacrifcia illa viſibi⸗
lia in victimis pecoꝝ ſacrificia erãt ᷣa q; ſignabãt illas
res ꝑ quas ſanctificamur q̃ ſunt duobo modis. Eſt eni
res ſanctificatõis generalis:que nõ eſt in nobis.ſ.gra⸗
tia redẽptoꝛis.⁊ eſt res ſanctificatõis ſpecialis q̃.ſ.eſt ĩ
nobis:vt ↄtritio coꝛdis laus oꝛis.miſericoꝛdia ĩ effectu
oꝑis.⁊ he ſunt res quibo ſanctificamur. AVera igit᷑ hec
ſunt ſacrificia veritate rei.quẽadmodũ ⁊ illa veritate ſi
gni.vñ Augꝰin.x.de ci.dei.xx.c.Qualit᷑ illa ſacrificia
erãt ſigna rei generalis ſanctificatõis que eſt ſacrificiũ
redẽptoris dicit.huius veri ſacrificij multiplicia varia
qᷓ;ſigna erant.ſacrificia pꝛiſca ſanctorum.cum hoc vnũ
ꝑ multa ſignaretur.taqᷓ; verbis res vna diceretur vt ſine
ſaſtidio multũ ↄmẽdaret᷑.¶ Iiem q̃liter illa ſacrificia e⸗
rant ſigna rerũ ſanctificatõis ſpãlis:que ſunt in nobis
dicit.x.de ci.dei.v.c.i eq; ab antiquis patribo in illis
ſacrificijs.que facta ſunt victimis pecoꝝ que nũc popu

lus dei legit nec facit. Alio modo intelligendũ eſi niſi re

bus illis eas res fuiſſe ſignatas:que agũtur ĩ nobis ad
hoc im̃ vt inhereamus deo⁊ ad eundem finem ꝓrximis
cõſulamus.Sacrificiũ ꝗᷓ viſibile erit ĩuiſibilis ſacrificij
ſacramentũ.i.ſacrũ ſignũ eſt et ſubdit in eodẽ.Quecũqʒ
in miniſterio tabernaculi ſeu tẽpli multis modis de ſa
crificijs legunt᷑· diuĩtus eſſe pᷣcepta ad dilectiõeʒ dei et
ꝓrximi ſignãdo referuntur. ⁊ ᷣm hanc diſtinctõem poſ⸗
ſunt ſolui omnia obiecta. 4

Mlembꝛum ſecundum

Onſequẽter queritur.vtrũ ſacꝛificia lega
lia ⁊ illa antiqua fuerint deo accepta ſeu
placita.qð ꝓbat᷑.¶Aã in canõe milſe dici
tur. Placeat tibi ſacrificiũ noſtruʒ.ſicut
tibi placuit ſacrificiũ Abel.ſ̊ nos petimꝰ ꝙ placeat ðo
ſimpłr ſacrificiũ noſtrũ.a volũtate bñplacita.ꝗͥ ſacrifi⸗
ciũ Abel placuit deo ſimplr ⁊ volũtate bñplacita.pari
mõ et ſacrificia alioꝝ patrũ.¶ Itẽ.iiij. Gñ.dicit᷑. Reſpe
xit dñs ad Abel ⁊ ad munera eius.⁊ reſpectꝰ cei ẽ bene
placitum eius.Ergo abel fuit deo acceptuns et ſacrifici⸗
um eius deo beneplacitum. Itez quicꝗd pᷣcepit deus
ad faciendũ ita ꝙ vult id fieri:vult illud ſimplłr.⁊ ad fa
ciendũ dico ꝓpter pᷣceptũ datuʒ abrabe:qð non fiit ad
faciendum ſed ad ꝓbadã eius obedientiã.ſ̊ ſacrificia p̃
cepit deus ad faciendũ ſicut patet ex Leui.j.⁊.ij. et alijs
locis:ergo illa ſacrificia voluit deus ſimpłr. ᷓ fuerũt ei
platita et accepta.¶ Itẽ oẽ opꝰ qð ſit ex charitate ⁊ obe
dientia eſt deo placitũ. Si ergo a ſanctis ſacrificia illa
fiebãt ex caritate et obedientia:&ᷓ ſacrificia illa erant ðᷣo
accepta. Itẽ Exo.xx. Statim poſt moꝛalia pᷣcepta ðea
logi ſubiũgit de ſacriſicijs cũ dicit᷑. Altare de terra facie
tis mihi et offeretis ſuꝑ illud holocauſta.⁊ hoc anteqᷓ; ð
terminetur de pᷣceptis iudicialibo.de ꝗbo Exo.xxj. Et e⸗
tiã añqᷓ; determinet᷑ de cerimõialibo tabnaculi ⁊ alioꝛũ.
ð ꝗbo Erxo.xxv. vſq; in finẽ. Ex qͥ videt᷑ ꝙ ſicut moꝛalia
ſũt hũane ſaluti neceſſaria: ꝙ ſilr ꝓ illo ſtatu eſſent ne⸗
ceſſaria ſacꝛificia. Cõtꝛa Augꝰ.x.de ci.dei.c.v.Pꝛo⸗
pheta querẽs deũ ꝓ peccatis ſuis habere ꝓpitiũ.Si vo
luiſſes ingt ſacrificiũ dediſſẽ. vtiq; holocauſtis nõ dele⸗
ctaberis.ſacri.deo ſpi.ↄtri.coꝛ cõ.⁊ hu.deus nõ deſpici
es. Intueamur vbi dixit deũ nolle ſacrificiũ.ibi dixit ð⸗
um velle ſacrificiũ. nõ vult ᷓ ſacrificiũ trucidati peco⸗/
ris:ſᷣ vult ſacrificiũ ↄtriti coꝛdis.¶ Itẽ ĩ ps.i õ ĩ ſacꝛi⸗
ficijs tuis arguã te: holocauſta enĩ tua in cõſpectu meo
ſũt ſemꝑ. Glo.nõ q̃ro animalia in ſacrificiũ.h̊ nolo.ſᷣ
holocauſta tua.i.q̃ tui iuris ſũt ſemꝑ nõ ad tpᷣs ſũt ĩ cõ
ſpectu meo.i.mihi placẽt.holocauſta aüt diẽ . aĩam to⸗
tã igne caritatis ĩflãmatã.vñ ſacrificiũ deo ſpᷣs ↄtribu⸗
latꝰ: ĩ q̊ pſal.dic. Qolle aĩalia in holocauſtũ.¶ I)tẽ Yla.
j. Holocauſta arietũ et ſanguinẽ hyrcoꝝ nolui. Glo.pᷣ
terito vtẽs oſtẽdit ſe ſacrificia iudeoꝝ nũꝙᷓ amaſſe:ſᷣ ad
tps ſuſtinuiſſe. Ergo ſacrificia erãt ſolũ in ꝓmilſſiõe dei
non in voluntate. ¶ Itẽ Hiere. vij. Qon ſũ locutus cum
patribus veſtris:et non pꝛecepi eis in die qua eduxi eos
⁊e terra egypti.de verbo holocauſtomatum victimarũ.
Ex quo videtur ꝙ non fuerunt in pꝛecepto beneplaciti
ſui. ¶ Item Eʒzech. xx. Dedi eis pꝛecepta non bona:et
iudicia in quibus nõ viuent. quod intelligitur de ſacri⸗
ficijs. 4¶ Item Amos.v. Qunquid victimas et ſacrifi⸗
cia veſtra obtuliſiis mihi in deſerto.et dicit Eſicins ſu
per pꝛincipium Leu. Frequenter quidem obtulerant. Bᷣ
que grata nõ habebat: quaſi non oblata refutabat.
Reſpõdeo diſtinguẽdum eſt ſtatum duplicem ᷣm diu
plex tempus.tempus figure.tempus gratie. Tempus
figure fuit ante aduentum redemptoꝛis. Lempus qꝛa⸗
tie fuit poſt aduentum et paſſionem redemptoꝛis. Dicẽ
dum ergo.ꝙ tempoꝛe gratie ſacrificia illa animalinʒ nõ
ſunt accepta deo aliquo m odo. vnde in pſal: holocau⸗
ſtis non delectaberis. Glo.non delectaberis ſacrificijs

(XN

—

O
. 710 605 otrl à (S

NVueſtio

nec in holocauſlis qᷣ ſunt dignioꝛa:que aduentu rpᷣi re⸗

ſpuunt᷑ Quid igit᷑ offerẽdũ? nõ pecudes nõ hyrci: ſ ſa
crificiũ peccatoꝝ qð placet deo:ẽ ſpũs ptribulatus in q
dat᷑ ſpes ↄuertẽdi.Tꝑe vo figuꝛe aliqñ dicunt nõ placi
ta deo:et aliq placita. ¶26 placita dicũt ꝓpter indigni
tatẽ offerẽtis. vᷣm qð dicit Eſiciꝰſuꝑ pꝛaimu Ceu. Alſſu⸗
mẽs illud biere. vij. ¶25 ſum locutus cũ pr̃ibo veſtris ð
verbo holocauſtomatũ.negat ſe locutũ fuiſſe de ſacrifi⸗

cijs. idem ꝗ mãdauerit.quia i ntentõem mãdatoꝛis ꝗ ac

ceꝑant pᷣteribant. hinc dicit yſa.j.Qe offeratis ſacrili⸗
ciu fruſira in cenſuʒ:abhomiatio ẽ mihi.et ſubdit. Ma
nus em̃ vr̃e plene ſanguine ſunt.Placita vo dicunt᷑ deo
nõ ꝓpter eius neceſſitatẽ q̃ nulla ẽ:ſ̊ ꝓpter hoĩs vtilita⸗
tẽ. m illũ ſtatũ.Añ aug.de ciui.dei·x.c.v.Quis ita de
ſipiat vt extimet aligbo vſibo vi eẽ neceſſaria ea qᷓ in ſa
crificijs offeꝛunt᷑. Cuũ dicat᷑ in pᷣs. Dixi dño deꝰmeus es
tu:qm bonoꝝ meoꝝ nõ eges.i2õ igit᷑ ſolũ pecoꝝ vxr q̃li
bet alia re coꝛruptibili ſeu terrena.ſed nec ipᷣa gdẽ iuſti
cia boĩs teỹegere credendꝰẽ.totũq; qð recte colit᷑ deus
hoĩ ꝓdeſſe nõ deo.ili Lotandũ igit ẽ.ꝙ ꝓ tꝑe figure gpt
q̃tuoꝛ boĩs vtilitates dicunt᷑ deo placita.vt exercitia
mouẽgde virtutis:et hec ab exoꝛdio añ oꝛiginẽ ſuꝑſiitio⸗
nis ydolatrie. Poſt introductõem vᷣo ydolatrie dicunt
deo placita ex ↄꝑatõe ꝓpter cautelã erroꝛis. Pꝛima igit
vtilitas fuit honoꝛificẽtia diuine maieſtatis. Secunda
ſignatio veritatis. Lercia timoꝛ ſeueritatis. Quarta
ſpes ſeu amoꝛ pietatis ſeu bonitatis Sacrifſicia igitur
dicunt᷑ deo placita.quia inſtituta fuerũt a deo in cultũ
honoꝛificentiã ſue maieſtatis.iuxta illð ꝓuer.iij. DHo
noꝛa dominum ð tua ſubſtantia.oĩs aũt cultus qͥ deus
vult ſibi ſermri ẽ ei bonoꝛificus.talibo aũt muneribus
q̃lia erãt ſacrificia honoꝛabat᷑ deꝰ:non ipoꝝ pcioſitate:
diuina electõne.inſtitutõe.et offerẽtiũ obediẽtia ⁊ de⸗
uotõe. Itẽ dicunt᷑ deo placita ꝓpteꝛ ſignificatõem veꝛi
tatis.q erant in ſignũ veꝛi ſacrificij.qð duplex ẽ:ſicut di
ctũ eſt ſupꝛa. Generale vt ſacrificiũ redemptoꝛis. vnde
dicit glo.ſuꝑ illud ad ephe.v.Tradidit ſemetipᷣm obla
tõem et hoſiiã deo in odoꝛem ſuauitatis.nõ ꝓpteꝛ ſe ille
hoſtie dicebant᷑ offerri deo in odoꝛẽ ſuauitatis:ſ̊ qꝛ illũ
figurabãt qui vere ẽ in odoꝛẽ ſuauitatis. Itẽ yſido.ſuꝑ
pꝛincipiũ Leu. Om̃is hoſtiaꝝ diueꝛſitas xp̃i hoſtiã pᷣfe
rebat.et ſpãle quod ẽ ſacrificiũ deuote mẽtis.vñ aug.de
ci.dei.x.c.v.Si hec ſacriſicia que vult.quoꝝ vnuʒ ẽ coꝛ
ↄtritũ ⁊ humiliatũ:nollet eis ſacrificijs ſignari q̃ velut
ſibi delectabilia deſiderare putatus ẽ:nõ vtiq; de his of
ferẽdis in lege veteꝛi pᷣcepiſſet.¶. Itẽ dicunt᷑ deo placita
quia impꝛimebãt timoꝛẽ diuine ſeueritatis. vñ ſacrifici
oꝛum inſtitutio fuit diuine iuſticie vehemens et foꝛtis ĩ⸗
preſſio.eo em̃ ipo ꝙ ad moꝛtẽ hmõi animalia offerebãt
moꝛtiq; tradebant:ſeipᷣos moꝛte dignos oſtendebant.⁊
ſi ſ̃ merita peccatoꝛum m ſeueritatem iuſticie diuine
iudicarent᷑ ſe reos moꝛte:in hoc oꝑe recognoſcebãt.vñ
et de mãdatis ſacrificioꝝ põt accipi illud.ij.eccle. Qui
timẽt dñm cuſtodiẽt mãdata eiꝰ. et ſubdit dicẽtes ſi pe⸗
nitẽtiam nõ egerimus incidemus in manꝰtei: et ñ ĩ ma
nus hoĩm. 4 Itẽ dicunt᷑ deo placita.qꝛ inducebãt ſpem
pietatis ſeu amoꝛẽ bonitatis.oblatio nãq; muneꝝ ⁊ ꝑ⸗
ticipatio ſacre menſe:multã fiduciã pᷣſtat apꝛꝛopinqua⸗
tõis et familiaritatis ad deũ.quẽadmodũ dicit apłs.j.
coꝝ.x. Panis queʒ frangimꝰ nõne coĩcatio coꝛꝑis xpᷣi
ẽet ſubdit.Aidete iſrłſᷣm carnẽ.nõne ꝗ edunt hoſtias
ꝑticipes ſunt altaris.q̃re maifeſtũ ẽ bmõi ſacriſicia fa⸗
miliaritatẽ impꝛimẽ ⁊ ꝓximitatẽ ad drũ:qm eos q̃i dei
ↄmẽſales quod ammõ efficiebant.cõmenſalitas aũt ẽ q̃i
ſumma cõmunio.poſt coĩonem cãruzʒ eẽndi que ſunt pr
et mater.et maxie eſſectina familiaritatis.ꝓpteꝛ quod
cũ deus nõ poſſet offerentibo verſa vice comedẽdo com
municare:mittebat interdũ ignẽ de celo:ꝗ ꝑtem ſacrifi
cioꝝ ſibi oblatã ↄſumebat:et q̃i vice iſius comedebat.

lviij.

Bicendum ꝗ̊ ꝙ ꝓpter has vtilitates añ introduc tõnem

ydolatrie placuerũt iſta ſacrificia.quis ꝓpter ſe et in ſe

oↄoſiderata nõ placerẽt.ſʒ ꝓpter boc.quia erãt ꝑ inſtitutõ

nẽ diuinã oꝛdinata ad honoꝛificentiã diuĩe maieſtatis.
ad ſignationẽ future veritatis.ad impꝛeſſioneʒ timoꝛis
ſeueritatis.ad introductõem ſpei ſeu amoꝛis bonitatis
l YItem poſt introductõnem ydolatrie dicunt᷑ placuiſſe
ꝓpter cautelã erroꝛis.vñ Leui.xvij. Offerrent filij iſrk
hoſtias ſuas ſacerdoti ad hoſtiũ tabernaculi ⁊ nequaqᷓ

vltra imolabũt hboſtias ſuas demonibus. Ex qͥ patet.ꝓ

placebant deo vt offerent᷑ ſibi ex ↄꝑatõne.ſ.ne ea ydolis
imolarẽt. ¶ Av illð ̊ qð pꝛimo obyjcit᷑ ð ſacrificio abel
dðm.qꝙ hoc nõ dr rõe oblati:̊ rõe offerẽtis.nõ em̃ peti

tur vt ſacrificiũ coꝛꝑis dñi acceptabile fiet deo.quod ẽ

acceptabiliſſimũ.et oblatio deo in odoꝛẽ ſuauitatis. ſic
dr ad ephe.v.Sʒ hoc petit᷑ vt actio offerẽtis ſit accepta
ſicut actio abel.que quidẽ accepta fuit qtum ad deuoti
onẽ ex ꝑte offerẽtis.et q;tum ad impetratõem ex ꝑte ac⸗

ceptantis.vñ ad hebre.x.ſuꝑ illud.holocauſla et obla⸗

tõem noluiſti.coꝛpus aũt aptaſti mihi dicit glo.nũqᷓ in
odoꝛibo illis delectatus ẽ dñs:niſi in fide ⁊ deſiderio of
ferẽtis.¶ Ad ſecundum voo qð obijcitur.q reſpexit dñs
ad Abel: 1 ad munera eiꝰ.dom ꝙ munera nõ dicũt᷑ ac⸗
cepta niſi aut deuotõe offerẽtis:aut ꝓpter vtilitatẽ diui
ne inſtitutõio q ſupꝛa habita ?: ꝓpter ſalutẽ hoĩs.¶¶ Ad
terciũ qð obijcit.ꝙ quicquid pᷣcipit deus ad faciẽdum ẽ
ſibi placitũ.dðm ꝙ vᷣm diſtinctõem ſupꝛa habitã tꝑoꝛũ
tꝑis figure.ſ.⁊ tꝑis gre.pᷣcepit deus ad faciendũ tꝑe fi⸗
gure:ad hoc ꝙ eent ſigna.vñn ſᷣm boc fuerunt ei placita
vt eẽnt alterius.ſ.ſpũalis ſacriſicij ſignatiua nõ ꝑ ſe. et
iõ nõ ꝓpter ſe:ſed ꝓpter aliud deo placita erant.ſ.ꝓ illo
ſtatu.Fᷣm qð dicit aug.vt ſupꝛa habitum ⁊.ꝙ ſi ſpiritua
lia ſacrificia nollet illis ſacrificijs ſignari.nõ de bis ſa⸗
crificijs in lege veteri pᷣcepiſſet.i¶ Ad quartũ qð obijcit
ꝙ illa ſacrificia ex caritate fiebant. Oicedum ꝙ in ſacꝛi
ficijs exterioꝛibo duo erãt ↄſiderare.ipᷣam rem ſacrifica
tã cni nõ habet iungi caritas.et ex bac ꝑte non ẽ dicere
rõe caꝛitatis ipa ſacrificia accepta deo. et ſin hoc dicit᷑
Ro.iij. Ex oꝑibo legis nõ iuſlificabit᷑ oĩs caro coꝛã illo

Pꝛeterea.ipᷣam actõʒ ſacrificãtis ſacrificabant:⁊ huic

actõi põt ↄiungi caritas.quia ipᷣa actio põt elici ex ipa

caritate.vnde ᷣm banc pꝑtem pñt dici ipa ſacrificia ac⸗
cepta ðᷣo.et ſᷣm hoc intelligit᷑ auctoꝛitas bede.Juſticia

legis ſuo tempoꝛe cuſtiodita.non ſolum tempoꝛalia ſed

vitam conferebat eternam. ¶ Ad illuo vo quod obijci⸗

tur Exo. xx. Lotandum eſt ꝙ ante hominis lapſum ne

ceſſaria erant tmmodo ea que ᷣm dictamen ratõis ſunt

facienda homini. vt moꝛalia pꝛecepta. Poſt lapſum ðo

pꝛeter hoc neceſſarium erat vt liberationem ſuaʒ bomo

intelligeret ne deſperaret. vnde m hoc neceſſaria fuerft

ei duo genera pᷣceptoꝛum.quedam que eſſent pꝛecepta
vite agende.quedam que eſſent pꝛecepta liberatõnis ſi⸗
gnande. Pꝛecepta vo que ert vite agẽde ſunt moꝛalia
pꝛecepta.⁊ ſunt ad faciedum ſimpliciter. Pꝛecepta libe
ratõnis ſignande pꝛincipaliter erant ad intelligendum
liberationem futurã:ne de liberatõe deſperarent.ex cõ⸗
ſequenti vo ad faciendum.et hec fuerunt pꝛecepta de ſa
crificija. Unde ſicut in homine eſt duplex inſtinctiuum
ad deſiderium ſalutis. vnum in vi affectiua.aliud in vi
cognitiua.et ita in lege Exodi.xx. datum eſt dupler pꝛe
ceptum homini. Pꝛeceptum moꝛale ad excitandum af⸗
fectum ad faciendum ea que pertinent ad ſuaʒ ſalutem
ſimpliciter et õ̃m omne tempus.Et pꝛeceptum de ſacri⸗
ficijs ad excitandum intellectum ad intelligendam fu-

turam hominis liberationem pꝛincipaliter. Pꝛecepta

enim ſacrificioꝛum pꝛincipaliter data ſunt ad ſignan:
dum:ex conſequenti pᷣo ad faciendum. quia ſicut dicit
Auguſtinus.x.de ciuitate dei.Sacrificium viſibile in⸗
uiſibilis ſacrificij ſacramentum eſt.id ẽ ſacrum ſignum

——

GBeuns

, 9
*0 / H

„

1

„7 S, .0°
eoE ſy

1

„

eſt. ⁊ hoc modo fuerunt deo accepta vt dietum eſt. Ad
obiecta vo m auctoꝛitates in ꝑtem ↄtrariam patet re⸗
ſponſio.iã ; dicitur nõ vult ſacrificiũ pecoꝛis.ſi refe

ratur ad tempus gratie verum eſt ſimpliciter. Si vero

referat᷑ ad tẽpus figure veꝝ eſt qꝛ nõ vult ſacrificiũ ꝓpt

ſe b̊ ꝓpter aliud.vnde Augꝰ.x.de ci.dei. Abi ſcriptũ eſi

miſericoꝛdiam volo ⁊ nõ ſacrificiũ.nihil aliud qᷓᷓ ſacri⸗
ficium ſacrificio pᷣlatũ opoꝛtet intelligi.qm̃ illud qð ab
hominibo appellatur ſacrificiũ.ſignũ eſt veri ſacrificij.
Poꝛro miſericoꝛdia verũ ſacrificiũ eſt. Et ſimili modo
intelligitur auctoꝛitas ſᷣm pſal. in ſacrificijs ⁊c.vi
delicet qᷓtũ ad tẽpus gratie.vñ ſuꝑ illud pſal. Memoꝛ
ſit omnis ſacrificij tui.lo.ſacriſiciũ eccleſie puidebat
ꝓhᷣa ꝑ ſpm̃:que affert ſacrificiũ.non pecudũ:ſᷣ coꝛꝑis
et ſanguinis xpi. ⁊ holocauſtũ tuũ ⁊c. vbi intẽtio amoꝛe

ti tota incendit.q¶ Ad alias aũt oẽs auctoꝛitates ma⸗

nikeſta eſt reſponſio ꝑ diſtinctionem ſupꝛadictam.
Membrum tercium
Veritur poſtea vtrũ ſacrificia eſſent in ge
nere bona. Ad qð ſic arguit᷑. Sacrificare
ſacrificandũ eſt bonũ in genere.Sʒ ſacrifi
care pecus ᷣm inſtitutionẽ diuinã eſt ſa⸗

crificare ſacrificandũ:ꝗ ſacrificare aĩalia eſt bonũ ĩ ge⸗

nere.4. Itẽ bonũ in genere ẽ cũ actus debitus tranſit ſu
pꝛa debitã materiam: vt paſcere eſurientẽ. Cũ ergo de⸗
bita materia ſacrificioꝛũ fuerĩt animalia ꝓ tꝑe figure
ſacrificare vero erat actus debitus:igitur facriſicare a
nimalia eſt actus debitus tranſiens ſupᷣ debitã materi
am. ergo eſt bonuz in genere. Coõtra Eʒech. xx. Dedi
eis pᷣcepta nõ bona qð intelligit᷑ de pceptis ſacrificiorũ
Si nõ bona. ergo nec bona ĩ genere.qꝛ negat᷑ boĩtas ab

ſolute. ¶ Itẽ bonũ in genere nõ mutat᷑.qꝛ ſi aliꝗꝗ eſt bo⸗

num in genere ſempꝑ ẽ in genere bonũ.vt paſcere eſurien
tem ſem ꝑ eſt bonũ in genere. Cũ ergo ſacriſicare pecus
tꝑe gratie nõ ſit bonũ in genere:ergo nũqᷓ fuit bonũ ĩ ge
nere. Rñdeo eſt ↄſiderare pecus vt pecus:⁊ pecus vt
ſignũ.Si ↄſiderat᷑ pecus vt pecus:ſᷣm hoc nõ eſt mate⸗
ria debita ſacrificij.imo ſᷣm hoc dicit Nugꝰ.iuxta aucto
ritatẽ pſal.iõ vult deus ſacrificium trucidati pecotis
Et ſm hoc intelligitur auctoꝛitas ꝓphᷣe. Dedi eis pᷣce⸗
pta non bona. Si vero ↄſiderat᷑ vt ſignũ: ſᷣm hoc ꝓ tꝑe
ſignatõis ſeu figure pecus eſ debita materia ſacrificij.
Ad ſoluendũ ꝗᷓ obiecta diſtinguẽdũ bonũ ĩ genere du
pliciter: m ſtatũ ⁊ ſimpłr. Offerre ergo pecus vt ſignũ
bonũ ẽ in genere ſm ſiatum:quo eſt ſignandũ ⁊ figuran
dqum.nõ tñ ſimpłr:gꝗa non m ſtlatũ ceſſatõis figure.vñ
IYſicvrus ſuꝑ pᷣncipiũ Leu. Oiĩs bhoſtiaꝛũ diuerſitas xp̃i
hoſtiã pᷣfigurabat.vñ vᷣitate oblata:ceſſauit vmbꝛa veꝝ
ſacrificiũ pfigurãs. Et ex patet reſponſio ad obiecta.

Membrũ quartum

Oſtea q̃ritur vtrum ſacrificia ex lege na⸗
ture ſint offerẽda. Ad qð multa ſigna in⸗
ducunt᷑. Nã cũ ſtatim ĩ exoꝛdio mũdi ĩ pꝛi
. mis filijs Ade Caym ⁊ Abel legamꝰ ſa⸗
crificia Gñ.iiij.nec legamus ꝙ hoc fecerĩt ex iuſſiõe vel
ĩſpiratõe diuĩa vł ex diſciplina humana: videt᷑ ꝙ h̊ fece⸗
rũt dictãte natura. Itẽ aliud ſignũ ad idẽ ẽ.qꝛ ate diſci
plinã legis ſeu p̃ceptũ in ipᷣa lege naturali in tribus eta
tibus mũdi in eroꝛdio cuiuſlibet etatis legimus ſacriſi⸗
cia oblata a pr̃ibus:vt in pꝛima etate ab Abel Bñ.·iiij.
In ſcda etate a Noe Gñ. viij. ¶ Rec legit hoc feciſſe iuſſi⸗
one vel inſpiratõe diuina. Silxr in tercia etate ab Abꝛa
ham.xiij. Gen. vbi dicit᷑ ꝙ edificauit altare. et conſtat
ꝙ ad offerẽda ſacrificia nec legit᷑ hoc feciſſe iuſſione vel
inſpiratõe diuina. ¶ Itẽ tereiũ ſignũ ad idẽ eſt:qa non
ſolum ab Hebꝛeis ꝑ inſtructionẽ legis legimus ſacrifici
oꝛũ ritum oblatoꝛũ teo:łᷣ etiã a gentilibo ꝗbo nõ erat da
ta lex. ſicut patet YJob.j. vbi legitur Job obtuliſſe holo⸗

cauſta. 7 vltimo tres eins amici. Cum ergo apud oẽs

homines legamus ſacrificia:videtur relinqui ꝙ ſacriſi
cia erant dictante: natura non ex diſciplina dinina vel
bumana. Coõtra. Quod ẽ eſt de dictamine legis natu
re.eſt ſcriptũ ſeu ĩditum in coꝛde hominis ſicut dicitur
ad Ro.ij. Si gẽtes que legẽ non habẽt ea que legis ſũt
faciunt:ipᷣi ſibi ſunt lex:quia oſiendunt opus legis ſcri
ptum in cordibus ſuis. Cum ergo in coꝛde hominis nõ
ſit ſeriptũ ꝙ ſit ſacrificandũ animal:⁊ hoc animal plus
illud.relinquitur ꝙ ſacrificia nõ ſunt ex dictamine le
gis nature.¶ Ift᷑ ius naturale nõ mutat?᷑:pᷣ ſemꝑ idẽ eſi
ante legẽ. in lege.⁊ tꝑe gratie.Cũ ergo ſacrificia tꝑe gr̃e
mutata ſunt:reliꝗt᷑ ꝙ nõ ſunt de iure nature. Rñ o
cũ ſit duplex ſacrificiũ ſic diẽ Augꝰ.x. de ci.dei.viſibi⸗

le: 2 ĩuiſibile. VWiſibile ſacrificiũ qð fuit in pecoꝛibo:ſig⸗

„„.

nũ fnit ſacrificij iuiſibił.qdð oſiſtit in pure mẽtis et bone
voluntatis officijs. Dicendũ g. de dictamie legis na⸗
turał fuit ſimplr ⁊ pᷣm omne tp̃s oblatio ſacrificij ĩuiſi⸗
bilis. vt illud de q̊ dꝛ in pſal. Sacrificiũ deo ſpũs cõtri⸗

bulatꝰ 2 hmõi. De dictamiĩe vpᷣo nature nõ ſimplr h̊ vᷣm

qd.⁊ m ſtatũ nature poſt lapſũ expectãtis liberatõem
fuerũt ſacrificia viſibilia pecoꝝ.Vñ notãdũ:ꝙ poſt la⸗
pſũ hũane nature ſꝑ remãſit ĩ hoĩe aliqᷓ ſcĩtilla rois q̃ di
ctabat ꝙ ꝑ aliꝗd fieret ꝑatõ.⁊ ex H̊ ↄleq̃nti dictabat ꝗ⸗
faceret aliqd ĩ ſignũ reꝑatõis future. Querẽti igitur ſi⸗
gnũ acceſſit diuia illuiatio vt ſignũ liberatõis future fa
cẽt oblatio viſibilis ſacrificij.⁊ ita quodãmõ in genera
li de dictamiĩe nature erat oblatio viſibilis ſacrificij. In
ſpãli vᷣo illũinata rõ ↄferebat ſub q̃dã ſiłitudie ſigni ad
ſignatũ vltra hoc ꝙ dictauerat natura in generali ꝙ ali
qd erat dño offerendũ ĩ ſignũ. Addebat ꝗ rõ vt rõ.⁊ peꝛ
collatõem ĩuenit ꝙ offerenda erat ouis vel bos magis
ꝙᷓ alia ꝓpter qᷓnda ſimilititudieʒ boꝝ ad veꝝ ſacrificiũ

Et iteꝝ inueniebat rõ.ꝙ pla erãt offerẽda:vt ꝑplura ð

ſignaret ip̃am plenitudiem gr̃e redemptoꝛis.que qᷓuis
vna eſſet ſimplicitate eẽntie:multiplex tñ futura erat in
vᷣtute. Inde ẽ ꝙ ſic dic Iſidoꝛꝰ ſuꝑ pᷣncipiũ Leui.Xp̃c
in vitulo ꝗꝓpt virtutẽ crucis offerebat᷑. in agno ꝓpt ino
cẽtiã. In ariete ꝓpt᷑ pᷣncipatũ. In byrco ꝓpt ſilitudinẽ
carnis peccati. KRo.viij. In turture ⁊ colũba:ꝗa deus et
homo mediatoꝛ dei ⁊ hominũ.j.Thi.ij.ĩ duarũ ſbaruʒ

coniũctõe monſtrabat᷑. In ſimilagie ꝓpt᷑ conſꝑſionẽ cre

dẽtiũ ꝑ aquã baptiſmi collectã eccleſiã eẽ coꝛpꝰ xpᷣi oſtẽ
debat᷑. ¶ Ad illud ꝗ̊ qð pᷣmo obijcit᷑:ꝙ ð iure nature ñ
erat ꝙ offeret᷑ aĩal vel hoc plus qᷓ illud.ðdm ꝙ hoc non
dictabat natura niſi in generalitate illa.de ᷓ dicit. Au
gy. x. de ci.dei. Deo nos m virtutẽ que latria grece dici
tur.ſeu in quibuſcũqʒ ſacramentis ſeu in nobiſmetipſis
debemus: p ipa ratio illuminata fide redẽptoꝛis ex col⸗
lectõe ſui dictabat hoc in ſpãli:vt dictũ ẽ. ¶ Ad ſecũdũ
vero ꝙ obicitur de permanentia patet reſponſio.Qam
natura non dictabat iſia ſacrificia fieri gratia ſui:ᷣ in
ſignatõʒ veri ſacrificij:⁊ ita non erat indita ad omne ſẽ
pus:ſ̊̊ vſq; ad tempus veri ſacrificij.vnde Nugy. x. ð ci.
di. MMutanda erant opoꝛtuno certoq; tempoꝛe iura:ne
ipſi deo deſiderabilia:vel certe in nobis acceptabilia:⁊
non potius que his figurata ſunt crederentur.

Mlembꝛum quintum

Egquitur inquirere vtrum ſoli deo ſit ſa⸗
crificium offerendum.Ad quod lic. Ma
ius eſt incomparabiliter ſacrificium ſpiꝛi
tuale ꝙᷓ illud coꝛpoꝛale de animalibo. Si
ergo bomini offeretur ſacriſicium ſpiꝛituale.ergo mul⸗
to magis et illud quod eſt coꝛporale. O autem ſacrifi⸗
eium ſpiꝛituale homini exhibeatur: pꝛobatur per illud
quod dicit Augꝰ. miſericoꝛdia eſt ſacriſiciũ ſpiritu
ale miſericoꝛdia autem homini exhibetur. ¶ Item lans
eſt ſacrificium ſpiꝛituale.pſalm. Sacrificiũ laudis ho/

. D f fa — 9) . PXI. )

HD
“

= ☛ D dς ☛⏑ ☚

— — —

1 eK. S

LMueſtio

noꝛificabit me. ſed ipſis ſanctis offerimus laudẽ iuxta
illud Ecẽi.xliiij. Laudemꝰvuos gloꝛioſos ⁊ ꝑentes no
ſtros.⁊ in eodẽ.Laudẽ eoꝝ nũciat ecclia. ipſis offeꝛi

muaus ſacrificiũ ſpũale. & multo magis ip̃is ſctis antiꝗs

poterat offerꝛi ſacriſiciũ illud materiale ſen coꝛpoꝛale
¶ Item iudic.vj.legit᷑ ꝙ gedeon coxit edũ ⁊ panes aʒi⸗
mos.⁊ tulit oĩa ⁊ obtulit Agelo. gedeon obtulit an⸗
gelo ſacrificiũ.¶¶ IJtem.j. Lhi.j. Regi ſeculoꝝ ĩmoꝛta
li inuiſibili ſoli deo honoꝛ gloꝛia. Honoꝛ aũt ꝗ debet᷑
regi viſibili dʒ eſſe viſibilis. NHonoꝛ aũt ꝗ debet᷑ regi in
uiſibili ſoli deo dʒ eſſe inuiſibilis. Si ꝗ̊ ei exhibet᷑ debi
to mõ honoꝛ. Nonoꝛ aũt ille eꝛit inuiſibilibo ſacrificijs
viſibilia g ſacrificia erũt alij qᷓ deo offerenda.¶ Item
ſicut xpᷣe Fm ꝙ deus ẽ inuiſibilis.ita ſᷣm ꝙ hõ eſt viſibi
lis. Si g̊ ip̃i ᷣm ꝙ deꝰ:eſt offerendũ ſacrificiũ inuiſibi
le:ei Fᷣm ꝙ hõ paꝛi rõe eꝛit offerenduʒ ſacficiũ viſibile.
Ad hoc etiã facit ꝙ oĩa illa ſacrificia huiꝰ ſacrificium
pᷣfigurabãt. Contra.ſacrificia ꝑtinent ad latriã.ſed
loli deo eſt ex hibẽda latria:q̊ ſoli deo ſunt exhibẽda ſa⸗
crificia.¶ Item aug.x.dæ ci.dei. Cui ſacrificandũ cen⸗

ſuit.niſi ei quẽ deum aut ſciuit.aut putauit.aut finxit.

Item aug.in eodẽ. Creatura rõnalis ſi nõ colit deũ

miſera ẽ.ꝗa pꝛiuat᷑ deo. Si aũt colit deũ.nõ vult ſe co⸗

liꝓ deo.illi em̃ potiꝰdiuine ſnĩe dilectõnis viribo fauet
ſacrificãs dijs eradicabit᷑ niſi ſoli deo.¶ Item augꝰ.x.
de ci.dei.At alia taceam q̃ ꝑtinent ad religionis obſe
quiũ quo colit᷑ deus.ſacrificiũ certe nullꝰ hominũ eſi ꝗ
audeat dicẽ deberi vlli niſi deo.multa q; de culto diuĩo
vſurpata ſunt q̃ honoꝛibo teferent᷑ hũanis.4. Itẽ act᷑.
xiiij. Cũ ſacerdos iouis vellet thauros paulo ⁊ barna⸗
be ſacrificare:cũ eiulatõne ꝓhibiti ſunt ab eis: ne ſibi
talia imolarent.Ex qͥ manifeſte ꝓteſtabant᷑ ſoli deo eẽ
ſacrificandum.⸗¶ Item iudi.xiij. Angelꝰꝗ loquebat᷑ ad
manue:dixit ei.Si vis ſacrificiũ facere:offer illud dño
in qͥ manifeſte mõſtrauit deo nõ angelis eẽ ſacrificiuʒ
offerendũ. Qõð ↄcedendũ eſt ſacrificiũ.ſ.nulli cꝛeatu
re eſſe:ſᷣ ſoli deo offerendũ.i¶ Ad illud ̊ qð pᷣmo obijci
tur de ſacrificio ĩuiſibili vt miſcdᷣia ⁊ laude.ddm ꝙ mi
ſericoꝛdia põt ↄſiderari:̊ eſt opꝰmiſcdðᷣie duobo mõis.
Vno mõ vt ẽ quoddã opꝰvtile ꝓximo.et hoc mõ nõ dĩ
ſacrificiũ. Alio mõ ſᷣm ꝙ ↄſiderat᷑ vt relatũ ad finẽ de⸗
um. ⁊ m q̊ aſſumit intentõneʒ ⁊ rõnem ſacrificij. Et H
eſt qð dic aug.x.de ci.dei. Ipſa miſcdia q̃ hoĩ ſubueni
tur.ſi nõ ꝓpter deũ fit non eſt ſacrificiũ:⁊ ſi em̃ ab hoĩe

fiat vel offerat᷑ tñ ſacrificiũ res diuina ẽ. Rñdendum

igit᷑ ꝑ interemptiõeʒ ad illud qð dr̃ ꝙ ſacrificiũ ſpũale
offert᷑ homini.illi em̃ ſoli offert᷑ vt ſacrifſiciũ.ꝗ pᷣncipiũ
⁊ finis eſt oim bonoꝝ:ꝗa ꝗ̊ nec in hoĩe: nec in angelo:
nec etiã in xpᷣo ᷣm ꝙ hõ ↄſtituendꝰeſt finis vł miſcdie
vel laudis:ideo nulli offerendũ eſt ſpũale ſacrificiuʒ:ſ
illi ſoli ꝗ finis ẽ vel miſcðie vel laudis.¶ Ad illud vᷣo
qð obijcit᷑ de ſacrificio gedeonis.dðᷣm ꝙ gedeon nõ ob
tulit ſacrificium angelo.⁊ ꝙ dr obtulit eĩ.põt intelligi
duobo modis:ꝗa cum in ve.teſ.ſicut dicit aug.in.ij.li.
de trinitate. Angeli apareꝛẽt ⁊ loquerent᷑ in ꝑſona di
poterat gedeon in ipᷣo angelo ↄſiderare vel ꝙ angelus
erat:vel deũ quem pᷣtendebat.Si ↄſiderabat in angło
qð erat.tũc obtulit ei ſacrificiũ nõ vt ipſi offerenduʒ:
ſed vt ꝑ ipſum angelũ deo offerendũ. quemadmodum
hoſtia offerebat᷑ ſacerdoti vt ꝑ ſacerdotem deo offeren
da.vñ ibi dicit᷑.angelus ſacrificiũ obtuliſſe:cum exten
dit virgaʒ quam tenebat manu:? tetigit carnes. aſcen
dit ignis ⁊c. Si dᷣo ↄſiderabat gedeon deũ quẽ ipſe an⸗
gelus pretendebat.tũc obtulit ei ſacrificium id eſt deo
apparenti in angelo.vnde? ita dicit᷑ ipſe angelus dño
cum dicitur. dixit ei dominus pax tecum. et edificauit
gedeon altare domino.¶ Ad illud vᷣo quod obijcit per
auctoꝛitatem apoſtoli.j.Thi.j. Rñ.ſᷣm augꝰ. x.de ci.
dei. Qui putant hec viſibilia ſacrificia alij ↄgruere. il:

1. 1

li ðᷣo tanqᷓ; inuiſibili inuiſibilia ⁊ maioꝛa maioꝛi.melio

lvii.
riq; melioꝛa:ꝓſecto neſciũt hec eſſe ſigna illorũ ſic ver⸗

ba ſonantia ſigna lunt rerũ:quo cirea ſient laudantes
ad eum dirigimus ſigntes voces cui res ip̃as in coꝛde

quas ſignamus offerimꝰ: ita ſacrificantes nõ alteri vi

ſibile ſacrificiũ offerendũ eſſe nouerimꝰqᷓ illi cuiꝰĩ coꝛ⸗
dibo noſtris inniſibile ſacrificiũ nos ipᷣi tebemꝰ.qAAd
vltimũ qð obijcitur de xpᷣo.rñdet ſimiliter augu.x.de
ci.dei.Aerus ille mediatoꝛ dei et hoĩm: homo xpᷣc ihᷣs
cum in hac foꝛma tei ſacriſiciũ cũ patre ſumat:cum q̊
vnꝰeſt deus.tñ in foꝛma ſerui ſacrificium maluit eſſe qᷓ
ſumere ne hac occaſione quiſqᷓ eſtim aret ſacrificandu
eſſe creature.ac ꝑ boc ipſe ſacerdos eſt offeeꝛns ⁊ ipſe
oblatio cuiꝰrei ſacramentũ quotidianũ eſſe voluit eccle
ſie ſacrificium: que cum ipſiꝰ capitis coꝛpus ſit:ſeipᷣm
Eꝑipᷣm dicit offerre.
Mlembrum ſextum
Onſequenter querendũ eſt de ꝑſonis oſ⸗/
ferentium. Circa qð bꝛeuiter queruntur
quatuoꝛ. Pꝛimo vtrũ om̃es tenerent᷑ ad
ſacrificia tam iudei qᷓ; gentiles. Secũdo
vtrũ offerentes ſacrificia tenerentur ad intelligendam
ſigtionem ſacrificioꝝ. Leꝛcio vtrũ mali poſſent offer⸗
re ſacrificia. Quarto ſpãłr de ꝑſonis offerentiũ ĩ lege.

Articulus pꝛmus
D pꝛimũ ſic obijcit᷑. In om̃ibo erat oꝛigina⸗
lis egritudo:in cuiꝰremediũ eꝛant ſacrificia
ſicut dicit bẽs greg. Oð apud nos valet aq̃
baptiſmi:hoc egit apud veteres vel ꝓ paꝛuulis ſola fi⸗
des:velꝓ maioꝛibo virtꝰſacrificij.vel ꝓ bis ꝗ ex abra⸗
he ſtirpe ꝓdierũt miniſteriũ circũciſionis. Si g̊ om̃es
tenebant᷑ ad querendũ remediuz ↄtra oꝛiginalis culpe
egritudinẽ:om̃es tenebant᷑ ad ſacrificia. ! SJtem oms
habebant illud dictamẽ nature:ſicut dictũ eſt ꝙ dicta⸗
bat facienda ſacrificia. Sed qð eſt de dictamĩe nature
eque obligat om̃es:ergo om̃es tenebant᷑ ad ſacrificia
offerenda. Contra. ſolis iudeis pᷣcepta ſunt ſacrifi⸗
cia ⁊ ꝓ lege impoſita vbi aũt nõ eſt lex:nec pᷣuaꝛicatio.
ſicut dicit᷑ Ro.iiij. Ergo nõ ſacriſicare nõ erat alijs p⸗
uaricatio. Pꝛeuaricatõ aũt dicit᷑ tranſgꝛeſſio date le⸗
gis.¶¶ Pꝛeterea nec erat ↄtra legẽ nature.cũ lex natuꝛe
nõ dictaꝛet ſacrificia niſi in genere:et nõ in rõne ꝓpria
Ex quo relingꝗtur. ꝙ nec lege nature: nec lege data te⸗
nebant᷑ gentiles ad ſacrificia.ql IJtem querit᷑ quaꝛe ſcʒ
ſoluʒ illi ꝓgło ſcilʒ iudeis pᷣcepta ſunt ſacrificia plus qᷓ;
alijs. Rñ.dicũt ꝙ duplex eſt tentio.ſ. tentio ↄgꝛuita
tis.⁊ tentio neceſſitatis. Lentio neceſſitatis eſt reſpe⸗
ctu moꝛalium pᷣceptoꝝ:obligatio ſcʒ ad faciendũ ⁊ im
plendũ ea neceſſitate ſalutis. Tentio ↄgruitatis ante
legem fuit reſpectu ſacrificioꝝ incõuenientia vtilita/
te ad intelligendum remediuʒ humane ſalutis.Dicen⸗/
dum g. ꝙ tentõe neceſſitatis nõ tenebant᷑ om̃s ad ſacri
ficia:nec aliqui ante legem datã:ſᷣ poſt legẽ dataʒ tene
bant᷑ iudei quibus dabat᷑ lex ad ſacrificia tentione ne⸗
ceſſitatis.ceteri vᷣo tentõne ↄgꝛuitatis.q⸗! Et hoc mõ di⸗
cendum ad illud qð pꝛimo obijcit᷑.ꝙ tenebant᷑ om̃s ad
ſacrificium ↄgruitate:nõ neceſſitate.¶l! Ad illð vᷣo qð
obijcit.ꝙ tenebant᷑ q̃reꝛe remediũ.ↄcedendũ eſt⁊ tenti
one neceſſitatis.nõ tamen eadẽ tentõne tenebant᷑ ad ſa
crificia materialia.vñ in illa rõne eſt ſophiſma ↄſeq̃n⸗
tis.ac ſi diceret᷑ tenebant᷑ quereꝛe remediũ.ꝗ̊ teneban/
tur illud quereꝛe in ſacriſicijs.qᷓreꝛe em̃ remediũ pote⸗
rant ꝑ aliud:vt ꝑ ſacrificia ſpũalia videlʒ coꝛdis cõtri⸗
ti:⁊ hmõi:¶ Ad ſcdᷣm vo qð obijcit᷑.ꝙ de dictamiĩe na⸗
ture erant ſacrificia. dicendum ꝙ in dictamine natu⸗
re erant ſacrificia vt ↄgꝛua:nõ vt nccia.⁊ ĩ geneꝛali:nõ
in ſpeciali.¶ Ad illud vᷣo ꝙ queritur.quaꝛe populo iu⸗
daico ſoluʒ illa ſacrificia data ſunt in pꝛecepto.Reſpõ⸗
tet Aug.contra fauſtum dicens. Rite celebꝛata ſunt

X Sð«ð
iede NnsN. ar

43

Pey 2=ð

7—
,42 Ryr 6

Pe

eſacrificia in illo ꝓpło cuiꝰregnum et ſacerdotium erat

ꝓphia venturi regis et ſacerdotis de illo ꝓlło. ad regẽ
dos ⁊ ↄſecrãdos fideles in om̃ibo getibo.vñ ad ſigndũ
ꝙ er üllo plo eſſet ille gꝗ eſſet ſacrificiuʒ verum: magis
illi ꝙᷓ alijs pꝛecipiebat᷑ te ſacrificijs:quia illius veri ſi⸗
gna ꝓnoſtica erant.

Articulus ſecundus

Einde querit᷑ vtꝝ offerẽtes ſacriſicia teneꝛẽ
tur intelligẽ ſiẽtiones eoꝝ.qð vr ꝑ illð pᷣs.
Plſallite ſapiẽter.glo.aug.iſ emoſapienteꝛ
facit qð nõ intelligit. Si & illi nõ intelligebãt illa ſac⸗
ficia:nõ ſapient offerebãt.cũ illa eẽnt inſtituta in ſigni
fica tiõeʒ veri ſacrificij. Si ̊ tenebant᷑ ſapient offerꝛe.
6tenebant᷑ intelligẽ.¶ Cont᷑.ſimplices tꝑe ge gtenen
tur ad maioꝛẽ ꝑfectõez. nõ tenent᷑ intelligẽ ſigficatões
ſacrificioꝝ:q̊ multofoꝛtiꝰnec ſimplices teꝑe legis tene⸗
bant᷑ intelligẽ ſigniſicatões ſacrificioꝝ· ERñ·ſicẽ nos
dicimintelligẽ articulos fidei implicite ⁊ explicite.⁊ ĩ
telligere erplicite articulos tenent᷑ ꝓuecti et pᷣlati. ſicut
dr.j.pe.iij. DParati oĩ poſcẽti reddẽ rõneʒ de ea q̃ in no
bis ẽ fide ⁊ ſpe.Implicite vᷣo tenent᷑ intelligẽ ſimplices
ſolũ. Ita in ve. teſ. ꝓuecti vt doctoꝛes et ſacerdotes te⸗
nebat᷑ intelligẽ ſignificatõeʒ ſacrificioꝝ. G eſt vt intelli
gerent ipᷣa ſacrificia eẽ ſigna futuri ſacrificij redẽptõis
ſimplices vᷣo ſolũ tenebant᷑ intelligẽ qꝛ ſacrificia erant
deo ea rõne q̃ ſibi placuit offerenda.⁊ in hoc implicite
ↄtinebat᷑ ꝙ eẽnt ſigna:qꝛ rõne ſignificatõis futuri ſacꝛi
ficij voluit ea deꝰſibi offerꝛi.inde ẽ ꝙ de ſacriſicio pha⸗
ſe dr.Erit q̃ſi ſignum in manu tua Exo.xiij.

Articulus tercins

Ercio querit᷑ vtꝝ mali poſſint deo offerꝛe ſa
crificia:qð nõ vr. Qã dic aug.x.de ci.dei.;
miſcdia q̃ hoĩ ſbuenit᷑.ſi nõ ꝓpt deũ fit:nõ ẽ
ſacrificiũ.Si ̊ mali ꝓpt᷑ deũ nõ offerẽt illa aĩalia.non
offerebãt ſacrificiũ. Ad qð facit illð Oſee.viij.ĩmola⸗
bũt carnes ⁊ comedẽt.⁊ dñs ñ ſuſcipiet eas.¶: Itẽ dĩc
aug. x.de ci.dei. E ſacrificiũ res dĩna ẽ.Si ꝗ̊ malꝰ nõ
põt oꝑari rẽ diuinã:nõ pt᷑ malꝰofferꝛe ſacrificiũ. Cõ
tra. Geñ.iiij. Cayn ꝗ malꝰerat legit᷑ obtuliſſe ðo ſacri
ficiũ.q¶ Itẽ Oſee.ix.. õ placebũt do ſacficia eoꝝ d ð
malis. MMali g offert ſacrificia:q;uis nõ deo accepta.
¶ Si dicat᷑ ꝙ ẽ lacrificiũ ſpũale qð hõ offeꝛt ðo ð ſeipᷣo
Et ẽ ſacrificiũ figurale qð hõ offert de alio vt d aĩiali.
Aali vᷣo nõ pñt offerꝛe ſacrificiũ ſpũale:tñ pñt offeꝛꝛe
ſacrificiũ figurale ꝓ tꝑe figure.Cont᷑.ſacrificiũ ſpũale
dẽ carnis moꝛtificatõ.Ro.xij. Obſecro vos ꝑ miſcðiã
cri vt offeratis coꝛꝑa vr̃a hoſtiã.ſᷣ hͥ ſacrificiũ pt᷑ offer⸗
re malꝰvt ypocrita vel hẽticꝰ:̊ mali pñt offerꝛe ſacriſi
ciũ ſpũale. Itẽ laus ẽ ſpũale ſacrificiũ.pᷣs.Sacrifici
um laudis hono.me.ſ̊ mali pñt deũ laudaꝛe.xxix.yſa.
Populłꝰiſte oꝛe ſuo ⁊ labijs ſuis głificat me.⁊.xv.ecẽ̃.
25 eſt ſpecioſa laus ĩ oꝛe pctoꝛis.̊ pñt mali offerꝛe ſa
crificiũ ſpũale. Rñ.ſacrificiũ dẽ eo ꝙ ſacꝝ facit offe
rentẽ. ODuobo aũt modis ẽ ſacrificiũ.vt ſignũ.⁊ vt res.
Sacrificiũ ̊ ſᷣm rẽ qð ſacꝝ facit.nõ pt offerꝛe malꝰ.et
tale ẽ ſacrificiũ ſpũale. Sacrificiũ pᷣo ſᷣm ſignum:qð
ſacꝝ ſignat:pt᷑ offerꝛe malꝰ. Hoc aũt dico de ſacrificijs
ſpãlibo:nõ de generali ſacrificio redẽptõis.Qã illð ſa
crificiũ in mĩſſerio offert᷑ tã a boĩs ſacerdotibo qᷓ; a ma
lis. In re vᷣo offert᷑ ab ipo ſummo ſacerdote ſᷣm ꝙ dĩc
aug. x.de ci.dei. O ipe ẽ ſacerdos offerẽs:⁊ ipᷣe ẽ oblło.
Dicendũ igit᷑ ꝙ ſacrificia illa figuralia de aĩalibo po⸗
rat offerꝛe tã bonꝰqᷓ; malꝰ.qꝛ illa erãt ſigna ſctificatio/
nis offerẽtis. Sacrificia vᷣo ſpũalia que offert hõ de ſe
ipᷣo nõ põt offerꝛe malꝰ.ea ꝙ illa ſunt res ſctiſicationis
offerentis. Malicia aũt nõ ↄpatit᷑ ſecũ rem ſctificatio
nis.nec ecõuerſo res ſcttificatõis maliciã.¶ Ad illð er⸗
go qð obr̃ de miſcðia ꝙ non ẽ ſacrificiũ.ↄcedendũ ẽ:ſi

nõ fiat ꝓpter deum. vñ nõ eſt ſimile de ſacrificio coꝛꝑa⸗
li et ſpũali:ſic iam dictum eſi.i¶ Ad illud vᷣo qð poſtea
obr̃ de moꝛtificatõe coꝛꝑis.dðᷣm ꝙ moꝛtificatõ coꝛꝑis
in ypocritis ⁊ hereticis nõ eſt ſacrificiũ.v̊ moꝛtificatõ
carnis debito mõ facta et ꝓpter deũ ⁊ a xpᷣianis:illa ſo⸗
lum ẽ ſacrificiũ.qꝛ illa ẽ res ſctiſficationis.vñ aug.x.de
ci.dei.Coꝛpꝰnr̃m cũ tꝑantia caſtigamꝰ. Si boc quem⸗
admodũ debemꝰ ꝓpt deuz facimꝰ:vt nõ exhibeamꝰmẽ⸗
bꝛa nr̃a arma inigtati pcto.ſ̊ aꝛma iuſticie deo:ad ro.
vj · ſacriſiciuʒ ẽ.¶ Ad illud vo qð obr de ſacrificio lau⸗
dis. Rñdet᷑ in pᷣs.ſuꝑ illð ſacrificiuʒ laudis hono.m.
Glo.ſacrificium nõ qð ſcelerati cantant:ſᷣ ſacrificium
laudis:nõ aĩaliũ honoꝛificabit me.iQemo em̃ mihi of⸗
fert hoc ſacrificium ⁊ malꝰẽ:qꝛ nemo niſi bonꝰyt ſi lau
dat et bñ viuit.nõ eĩ laudat ſi bñdicit ⁊ male viuit:nec
ꝗ bñ viuit:pᷣ ſibi dat ſuple laudẽ:⁊ ſubdit. Quieſcat qꝗ
a malis et offerat ſacririciũ laudis. Ad illud vo ꝙ ſu
periꝰobijcie bat᷑.ꝙ ſacrificiũ res dĩna eſt.ↄcedendũ eſt.
p res dĩna drĩ duobo modis ſm ſignũ et ᷣm eſſentiam.

mNem diuinã m ſignuʒ pñt offerꝛe vt dictũ eſt. Reʒ at᷑

Fm eſſentiã nõ.vt ſpirituale ſacrificium quod offert hbo

mo de ſeipſo.

Articulus quartus

Varto queritw᷑ de ꝑſonis offerentiũ in ſpãli.
Querit᷑ ̊ de ꝑſonis offerentibo ĩ lege natuẽ
Legimꝰeĩ ꝙ abel obtulit ſacrificiũ.iiij.geñ.
Siłr noe geñ.viij. Silr abꝛabã geñ.xv.⁊.xxij. Simili
ter iacob geñ.xivj.Querit᷑ ̊ q̃re ñ ſiłr yſaac obtulit ſa
crificiũ aliqdð.cũ eẽt in illa linea patꝝ de ꝗbo naſciturꝰ
erat xpᷣc veꝝ.ſ.ſacrificiũ.¶ Ad h̊ aſſignat᷑ młtiplex rõ.
Pꝛima ẽ ſᷣm F̃am:qꝛ abel fuit pᷣncipiũ ⁊ caput genẽa⸗
tionis ſue.i.pᷣme etatis.iQoe ſcðᷣe.Abꝛahã tercie.do
illis tanqᷓ; p̃ncipalioꝛibo ↄpetebat vt offerꝛẽt ſacrificia
in pᷣfiguratõeʒ pᷣdictã. Jacob ðo fuit pr.xij.priaꝛchaꝝ
ex gbo. xij. tribo gbus data ẽ lex ſacrificioꝝ. ꝓpterea il⸗
lis q̃tuoꝛ ↄpetebat.q¶ Scðda rõ eſt:qꝛ ꝑ noe pꝰdiluuium
diſſeminatuʒ ẽ genꝰphumanũ ſimpłr.ꝑ abꝛaham pluri
mum eſt multiplicatũ.tum ꝑ yſmaelẽ ex quo oꝛti ſunt
xij. duces vt Gene. xviij. tuz per yſaac. vnde Bene.xv.
poſt permiſſionem de multiplicatõne. ſtatim ſubditur
de ſacrificio eius. Similiteꝛ ꝑ iacob multiplicatum eſt
quia habuit plures vxoꝛes. Iſaac ðo vniea content nõ
ita multiplicauit: ⁊ ideo nõ ita ↄpetebat ſacrificiorum
oblatio.¶¶ Tercia rõ que videt᷑ potioꝛ eſt.ꝗa ipſe yſaac
in perſona ſua oblatus eſt in ſacriſiciu, Señ.xrxij. Et
ita expᷣſſiſſime pᷣfigurauit xpᷣm in ſeipſo. Jdeo non oꝑ⸗
tebat ꝙ pfigurarent illuz in ſa acrificijs que ipſe offerꝛet
quia illa minus ꝓprie xpᷣm figurabant.¶ Quarta ratõ
eſt allegoꝛica:quia y ſaac typum geſſit ↄtemplatiuorũ
alij o actiuoꝛum. Contemplatiua autem magis cedit
in pꝛemium qᷓ in meritum.et ſi vtrunq;.ſcilicet contem
platiuum et actiuuʒ ↄtingat mereri pꝛout in via c.acti
na vᷣo magis cedit in merituz. ideo quia ſacrificia re⸗
ſpiciebant meritum: competebant illis qui gerebãt ty⸗
pum actiuoꝛum. Poſtea queritur ð AMelchiſedech
cum enim Melch. expꝛeſſioꝛem tenuerit ty pum ſacer⸗
dotis veri. id eſt xp̃i qᷓ Aaron.ſicut ꝓbat apoſtolue ad
Hebꝛe. vij. Sacrificium autẽ tunc erat figura veri ſac⸗
ficij futuri in xpᷣo et a xpᷣe.quare non legimus Melch.
ſacrificium obtuliſſe de animalibus ſicut aaron.So
lutio veꝝ ſacrificium xp̃i dupliciter cõſideratur. VUno
modo iniqᷓtum ipſe xpᷣc ſub ſpecie ꝓpria · i. in carne viſi⸗
bili oblatus eſt in ara crucis. Alio mõ inqtum ſub ſpẽ
panis ⁊ vini dedit ſeipſum diſcipulis in cena. ⁊ quoti⸗
die offertur in altari eccleſie. Primo mõ poſſet dici ꝗ;
ſacrificiuʒ aaron qð erat ex carne viſibili expꝛeſſius fi
gurauit ſacrificium xpi ꝙᷓ illud qð obtulit elchiſe.
Alio modo dicimꝰꝙ illud qð obtulit ANDelch.ſ. panis
7 vinũ Geñ.xiiij.expᷣſſus figurauit veruʒ ſacrificium

22ð Ae N 5
1 1* 6

—U elS P" DD I

— 2 —— — — —

S

=ęç= — = S ☛ – ☛ — =

Nueſtio

xp̃i futurũ ſub ſpecie panis ⁊ vini in altari.ꝙᷓ ſacrifici⸗
um Aaron: ꝗa ibi non offert᷑ caro in ſpõ carnis viſibi⸗
lis.ſᷣ offert᷑ inuiſibilis.⁊ illud ↄpetit fidei q̃ eſt de inui
ſibilibo. vñ ſicut lex nature ↄſonat euãgelio: ita ↄgruũ
fuit vt ſacerdos in lege nature offerꝛet ſacrificiũ ↄſimi
le ſacrificio euãgelico. Querit᷑ etiã quaꝛe moyſes ñ
obtulit aliqð ſacrificiũ ante legẽ.cũ tñ ipᷣe dixerit ſe h̊
facturũ Exo.v.dicens phoni.Deus hebꝛeoꝝ vocauit
nos vt eamꝰviã triũ dierũ in ſolitudin? ⁊ ſacrificemus
dño deo noſtro. ¶ͥ Pꝛeterea q̃re nõ ſacrificauerũt filij
iſrael in egipto niſi tm̃ agnũ paſcalẽ qð fuit ex ſpãli pᷣ
cepto dñi:exo.xij.¶ Rñ.ad pᷣmũ qꝛ cu moyſes eſſet le⸗
giſlatoꝛ in q̃ dant᷑ pcepta de ritu ſacrificioꝝ cõgruebat
vt expectaret publicatõeʒ legis anteqᷓ; ſacrificiũ offere
tur. vt oñderet auẽte diuine legis ſacrificia eẽ offerẽda
Ad illud qð dixit pharuoni.viaʒ triũ dierũ ibimꝰ vt
ſacrificemus dño deo.dðm ꝙ ſic in diſpoſitõe decreue⸗
rat faciendũ ſi eos pharao libere dimiſiſſet.bᷣ poſtmo⸗
dum pharaone indurato et diuerſis plagis flagellato
alr mutatũ eſt.ꝗa foꝛſitã ſi dimiſſi fuiſſent libẽ ꝑueniſ⸗
ſent ad ſynna itenere triũ dieꝝ:in qͥ daret᷑ eis lex ſacri
ficioꝝ.¶ Ad aliud voo qð querit᷑.q̃re nõ obtulerũt ĩ egi
pto.Rñ:eſt lralis:qꝛ ea q̃ ↄpetebant ad ſacrificia ert
egiptijs abbomiabilia.vñ pharaoni dicenti ite? ſacri⸗
ficate dño ĩ terꝛa bac. Rñdit moyſes.nõ põt ita fieri.
abhominatões em̃ egiptioꝝ ĩmolabimꝰdeo nr̃o. Jädeo

agnũ paſcalem ſacrificauerũt nocte:ne ab egiptijs vide

rent᷑ qdð eſt ſacrificiũ inſtitutũ in memoꝛiã liberatõnis

e egipto.ſicẽ ptʒ Exo.xiij.Allegoꝛica vᷣo ratio ẽ.qꝛ egi

ptus ſigt pctm. dum aũt hõ eſt in pcto nõ ↄgruit vt of⸗

ferat ſacrificiũ deo. Item agnꝰ paſcalis erat ſignuʒ re

demptoꝛis vt figuraꝛet᷑.ꝗ̊ ꝑ rpᷣm redemptoꝛem eramus
libeꝛandi ab egipto ſpũali. IJdeo pᷣceptũ eſt illis agnũ
paſcalem ſacrificaꝛe.

Alembꝛum ſeptimum

Veritur poſtea de inchoatõne ſacrificio⸗
rũ. Primo em̃ legimꝰ ea obtuliſſe abel et
cayn. Beñ.iiij. ¶ Sed obijcit. Videt᷑ em̃
ꝙ debuerůt inciꝑe ab adam: qꝛ ſicut dic
Hug.de ſancto vict.ↄueniẽs fuit vt ſꝑ medicina ↄcurꝛe
ret cũ moꝛbo.ſed moꝛbo ꝓ quo oblatꝰeſt:eſt xpᷣe verum
ſacrificiũ in cuiꝰſignũ offerebant illa aĩalia incepit ab
adam.ſ.ex qͥ lapſus ẽ. Igit᷑ oueniens fuit vt a pᷣncipio
lapſus offerebat᷑:vel ipᷣm verũ ſacrificium.vel cetera q̃
erãt figura vel ſigna veri ſacrificij tanqᷓ; medicina ↄtꝛa
moꝛbũ. Item ad plura tenet᷑ peccatoꝛ qᷓ; innocens qꝛ
tenet᷑ ad oꝑa ſatiſfactõnis.ſᷣ adam peccatoꝛ fuit aliqñ
Abel aũt innocẽs:&̊ ad plura tenebat᷑ adã q; abel.ma
xime q̊ ad ea q̃ ſpectabant ad ſatiſfactõem.ſ̊ hmõi erat
ſacrificia.q̊ plus tenebatur adaʒ ad ſacrificia offerẽda
qᷓ abel. Ad hoc rñdet᷑.ꝙ ſicut eccłia dr incepiſſe ab
abel nõ ab adam.⁊ h; quia adã incidit in moꝛtale pctᷣm
pꝰſct̃itatẽ quã pꝛiꝰhẽbat.ꝛ ita ſi eccłia diceret᷑ incepiſſe
ab adã:diceret᷑ eccłia aliqñ cæſijſſe qð ẽ incõuemiẽs.vi⸗
delicet ꝙ ecclia poſtqᷓ cepit deſierit. Pꝛetẽa ga abel p⸗
mus fuit ꝗ geſſit eßee typũ ecclłie ꝓpteꝛ ĩnocentiã ⁊ viꝛ
ginitatẽ:quibo deſiquit innocentiã ecclie ⁊ ſpũalẽ inte⸗
gritatẽ:ita ↄueniẽs fuit vt abel inciꝑet ritꝰ colendi deũ
ad quẽ fuit inſtitutõ ſacrificioꝝ.¶ Ad illud ̊ qð pᷣmo

obyjcit᷑. ꝙ ab adã inchoauit moꝛbo.q̊ medicina. dom

ꝙ re vera ab ipᷣo inchoauit medicina.ſ.ſacrificiũ ↄtri⸗
ti coꝛdis.dilectõis ⁊ deuotõis.ſ̊ nõ incepit.ſ.ab ipᷣo ip
ſins medicine ſignũ.ſ.viſibile ſacrificiũ.⁊ h̊ triplici ra⸗
tione.Pꝛĩo ga ab illo a qͥ cepit diuie inbonoꝛatõis ex⸗
emplũ.nõ debuit ritꝰ ſumi honoꝛãdi deũ.Ab adam at
cepit exemplũ dĩne inhonoꝛatõis.cuʒ pᷣuaricatꝰẽ diui⸗
num mandatũ.Geñ.iij.vñ zach.xiij. Adã ex emplũ me
um. Szʒ ab illo debuit inciꝑe ruꝰ diuini honoꝛis ꝗ fuit
iuſticie innocẽtie pᷣmũ exemplũ.Scðda rõ eſt.q ſupᷣ di

— —

.

Ivuij.
cta eſt.ꝗa cum eccleſia ſit aggꝛegatio fideliũ colentium
cũ.ab illo a qͥ incipit eccłia dʒ inciꝑe ritꝰ colendi deuʒ
ita oblatio ſacrificioꝝ.ab adã aũt nõ dʒ dici incepiſ
ſe ecchia:ſ ab abel. Tercia rõ eſt.ꝗa ſicut dĩc aug· ſuꝑ
BGeñ.ad lr̃am.adã erat vir ſpũali mente pᷣditꝰ.vñ etiã
pꝰlapſuʒ ↄuertebat ſe potiꝰad interiꝰſacrificiũ qð ẽ cõ⸗
triti coꝛdis. Alij vo nõ ita pᷣditi:ↄuerterũt ſe ad ſacrifi
cium exteriꝰ. Vñ ↄueniẽs fuit.vt pꝛiꝰin ã pᷣcede⸗
ret oblatõ ſacrificij interioꝛis ſpũalis.poſtmodũ vo in
filijs eiꝰſequeret᷑ oblatõ ſacrificij exterioꝛis materialis
vt in illis ꝑſonis vtriuſq; ſacrificij pᷣberet᷑ exemplum.
Ad aliud vᷣo qð obijcit᷑.ꝙ ad plura tenebat᷑ peccatoꝛ
adã qꝙᷓ; innocẽs abel. Sicendũ ꝙ verũ eſt.nõ tñ ꝓpter h
ſeqtur ꝙ teneret᷑ ad ſacrificia.Sacrificia eĩ pᷣmo ⁊ pᷣn⸗
cipałr fuerũt inſtituta in remediũ oꝛiginalis.ſᷣm ꝙ di⸗
cit gꝛeg. Qð apud nos valet aqͥ baptiſmi.hoc apð an⸗
tiquos vel ꝓ ꝑuulis ſola fides.vel ꝓ adultis viꝛtꝰſacri
ficioꝝ.qꝛ &̊ in adã nõ fuit oꝛiginale pctm diſtinctũ ab
actuali:nõ ↄpetebat ei offerꝛe ſacrificiũ viſibile:qð q̃ſi
diſtincte ⁊ ĩmediate inſtitutum eſt ð oꝛiginale.In filijs
dᷣo ade pᷣmo fuit diſtinctũ actuale ⁊ oꝛiginale vñ ↄueni
ebat vt ab ipſis pᷣmo ſacrificia offerentur.

Membꝛum octauum

Onſeq̃nter q̃rit᷑ de differẽtijs ſacriſicioꝝ
Et querit᷑ pꝛio de pᷣmis drijs ſacrificioꝛũ
q̃ erant añ legeʒ et in lege. Scdo ſpaliter
c dr̃ijs ſacrificioꝝ habitis añ lege.Ter
cio de dr̃ijs ſacrificioꝝ in lege. r

Articnlus primus

D dpꝛimũ obijcit᷑ ſic. Añ legem ⁊ in lege legi
tur duplex dria ſacrificij.qᷓdã q̃ fuert ĩ ma⸗
L teria ſenſibili vt de aĩalibo cuiuſmõi fuit ſa
crificiũ abel. Quedã vo ĩ materia vegetabili vt in fru⸗
ctibo terꝛe.cuiuſinõi fuit oblatõ cayn geñ.iiij. Item ſi⸗
milis oblatõ legit᷑ pꝰᷣdiluuiũ.iAã noe obtulit ſacrifici⸗
um ĩ materia ſenſibili de pecoꝛibo. Geñ.vij. AMelch.
vᷣo de materia vegetabili:vt panẽ ⁊ vinũ. Geñ.xiiij. Itẽ
in Leuiti.j.legit᷑ oblatõ ſacrifieij de aĩalibo ⁊ ſiłr.iij.et
iiij. In ſcðo vᷣo legit᷑ oblatõ de ſimila ſiue panibo.Que
ritur vñ ꝓceſſit hec dria ſacrificij?¶ Itez in lege inue
nit᷑ dria alia.iAã cũ duplex eſſet altare.altare olocau⸗
ſtoꝝ.⁊ altare tbymiamatis. In altare tbymiamatis
offerebat᷑ ſacrificiũ thymiamatis mane ⁊ veſꝑe. ſic̃ hẽ
Exo.xxx.Suꝑ altare vo olocauſtoꝛum offerebãt᷑ alia
duo genera ſacrificioꝝ.ſic legit᷑.j.⁊.ij.leuit.Queritur
&Oqre hec dr̃ia ſacrificij nõ fuit añ legẽ in lege nate. ſic
7 alia duo.¶¶ Item in noua lege offert᷑ incenſuʒ thuris
qð eſt ſacrificiũ thymiamatis. Si & lex nature magis
ↄſonat legi noue qᷓ lex moyſi:videtur ꝙ potiꝰh̊ genus
ſacrificij qð eſt de thure vel tby miamate.debuit eſſe in
lege nature. ¶ Item quare in noua lege habemꝰaliqð
p̃ᷣſentatiuum ſeu ↄfoꝛme ſacrificij thymiamatis vel in⸗
cenſi et non aliquod repᷣſentatiuum ſacrificij de anima
libus ſeu de pambus. Item que potuit eſſe ratõ ꝙ ſa
criſicium de animalibo pꝛimo oblatum fuit ab abel iu
ſto. Sacrificium vᷣo de frugibus a Cayn peccatoꝛe.
Rñ.ad pꝛimum.cum inſtitutio ſacriſicioꝝ ſiue ĩ le⸗
ge nature ſeu in lege moyſi fuerit ad ſigtionem 2 figu⸗

ram ſacrificij redemptionis in xrpᷣp. Sacrificium autẽ
redemptiomis dupliciter erat offerendum. viſibiliter 2

A 9 Aw⸗=
1

. –— S
J.rR 1. 1. * 5 Pp/el.

inuiſibiliter. Viſibiliter in crucis toꝛmento. Inuibili⸗

ter in ſacramento ab inſtitutõne ſacrificioꝛum.propte

rea debuit duplex ſignum pꝛocedere.vnum quod figu⸗
raret ſacrificium xpᷣm in ara crucis offerendum in ſpẽ

aſſumpte carnis. et quo ad hoc fuit neceſſaria differen⸗
tia ſacrificij ĩ caꝛne ſenſibili.vñ dĩc aug.ð fauſtũ.ꝑmiſ
ſiuas figuras ĩ victimis aĩaliũ celebꝛari oꝑtebat: ꝓpt
emẽdatoeʒ future carnis ⁊ ſanguis ꝑ quã vna victuna

. „ —„ —
— Re ernas ℳℛ F- P ) Eiͦ⸗ Ae L 17 ANN *

₰

7

ena Q . ec Pe 0 ziee
1 „

Aeß &ſi
an⸗ . = Speal
6 „a N K Corpal

5

zacze a &α

„ 2
Miatew .) Ifrim: —,

†

fieret remiſſio peccatoꝝ.Aliud ꝙ figuraret ſacriſiciũ
carnis xpᷣi in altari offerendũ ſub ſpẽ panis ⁊ vini.ad
cuiꝰfigurã nccia fuit alia dr̃ia ſacrificioꝝ in frugibus
ſeu pane ⁊ vino.qꝛ ſicut dr.j.coꝛin.x.Calix bñdictõis
nõne coĩcatio ſanguinis xp̃ᷣiẽ. Panis quẽ frangimꝰ nõ
ne ꝑticipatio coꝛꝑis dñi eſt.4⸗ Ad ſcdᷣm vo qð querit᷑.
q̃re in lege nature nõ fuit ſacrificiũ incenſi.dᷣm ꝙ ſac
ficium xpᷣi ad nr̃am redemptõneʒ duplex fuit.ſpũaie et
coꝛꝑale.Spũale fuit ſacrificiũ deuotõnis ⁊ amoꝛis ſa
lutis hũani generis.qð ſacrificiũ obtulit in mẽte.Coꝛ
poꝛale fuit ſacrificiũ moꝛtis quaʒ ſuſtinuit in cruce vel
que repñtat᷑ in ſacro ſub panis ſpecie. Qeceſſaria igit᷑
fuit pᷣfiguratõ ſacrificij ſpũalis qð obtulit xpᷣc in abdi/
to deuote mẽtis:⁊ q̊ ad hoc fuit figura ſacrificij thymi
amatis qð offerebat᷑ in altari interioꝛi.Et pᷣfiguratio
ſacrificij coꝛꝑalis qð obtulit in carne.et boc dupłxr vt
dictũ eſt. Senſibiłr in cruce 2 ad hoc erat figura ſac⸗
ficij carnis ſenſibiiis.Et inſenſibitr in altari ſub ſpecie
panis ⁊ vini.⁊ qͥ ad hoc erat figura ſacriſicij in re ĩſen
ſibili frugũ et panis ⁊ vini.vtrũq; aũt ſacrificiũ offere
batur ſuꝑ altare exteriꝰqð dr̃ altare olocauſtoꝝ. o⸗
tandũ g̊ ꝙ m diſpenſatõneʒ manifeſtatõis maioꝛis q̃
debuit eſſe ſicẽ dĩc aug.et hug.de ſancto victo. in ſignis
redemptõis ſᷣm decurſum tꝑis magis ⁊ magis ↄuenie
bat.vt i lege nature darẽt᷑ pᷣmo ſigna ſacrificij corꝑatł.
Poſtea ðᷣo in lege moyſi q̃ ſicut dicit aug. eſt ad xpᷣi gꝗ
tiam diꝛigẽs.et ad Ro.vij. Scimus qm lex ſpũalis eſt
dicit apłus.adderent᷑ ſigna ſacrificij ſpũalis.qꝛ ̊ thy⸗
miama erat ſignum ſacrificij ſpũalis xpᷣi.nõ ↄueniebat
vt offeret᷑ ante lationẽ legis.4¶. Ad terciũ vᷣo qð obijcit
ꝙ lex nature magis ↄfoꝛmaret᷑ euãgelio.dðm ꝙ q̃dam
dicunt᷑ eſſe in lege nature q;tum ad dictamẽ.quedã vᷣo
qᷓtum ad ſtatũ. Mitum ad dictamẽ in lege nature ſunt
pcepta moꝛalia.qᷓtum dðᷣo ad ſtatũ in lege nature fuer̃t
ſigna ſeu ſacra reꝑatõis future.Illa ſunt in lege natu⸗
re et ex lege. Iſta vo in lege nature ſunt p̊ nõ ex lege na
ture.ĩmo pᷣncipałr ex diuina inſtitutõe ſeu inſpiratõne
Dicendũ ꝗ̊.ꝙ ſili mõ in lege moyſi ſunt pᷣcepta ⁊ ſacra
menta.ſiłr in lege noua pᷣcepta ſunt ⁊ ſacramenta. Si
ↄꝑemus legẽ euangelij ad legẽ nature? legeʒ moyſi:
maioꝛ ↄfoꝛmitas ẽ legis euãgelij ad legem nature in pᷣ

—— . — 5 . .
r l. nꝓi ceptis q̃ per ſe ſunt legis nature.qᷓ in pceptis legis mo
r ¶ Ili q per ſe ſunt ipſiꝰ.maioꝛ vᷣo ↄfoꝛmatio eſt legis euã
4 ane ee yrwejn P. ſNeiſgelij ad legẽ moyſi in ſacramentis q; legis nature:quia

ſacr̃a legis expᷣſſioꝛa ſunt ⁊ amplioꝛis determinatõis
qᷓ ſact̃a in ſtatu legis naturalis.ꝓterea in ſacramen⸗
tis plus ↄfoꝛmat᷑ lex gr̃e legi moyſi qᷓ legi nat᷑e.¶: ZT᷑d
quartũ dõm.ꝙ ſacrificiũ incenſi in noua lege alxr eſt q
in lege veteri.ibi em̃ erat ſacrificiũ in ſignũ futuri ſacꝛi
ficij.ſ.ſpũalis xpᷣi.hic vᷣo nõ eſt figura futuri:ſᷣ repñta
tio ſacrificij pᷣteriti xp̃i in paſſione vel pñtis in altari.
Sʒ tñ in illis tribo ſacrificijs coꝛrñdentia ſunt in tria
in ſacrificio altaris.Maã in ſacrificio altaris ẽ caro cõ⸗
tenta panis in ſacr̃o:incenſum in miſterio.4 Ald vlti⸗
mũ dᷣo dðm.ꝙ cũ duplex ſit ſacrificiũ carnis xpᷣi.vnuʒ
qð ipᷣemet obtulit in cruce vt ipe ſacerdos.de qͥ dic apo
ſtolꝰ Heb.vij. Pontifex ſcts innocẽs impolutꝰ. iõ ↄpe⸗
tebat vt figura huiꝰofferet᷑ ab innocẽte ⁊ iuſto abel.A⸗
liud qð offert᷑ a miſtra in ſacro ſub panis ſpẽ.iõ gꝗa il⸗
lud ſacrificiũ põt offerꝛe a malo miſtro ⁊ peccatoꝛe. pꝛi
mo figura eiꝰſacrificij pᷣceſſit in cayn iniuſto ⁊ pctoꝛe.

Articulus ſecundus

Oſtea querit᷑ ð dr̃ia facrificioꝝ ꝓ tꝑe ante
legeʒ. Querit᷑ igi᷑ quare in pᷣmis ſacrificijs
abel et cayn ſolum determinẽt᷑ genera rerũ
HGeñ.iiij. Factũ eſt vt offerꝛet cayn de fructibo terꝛe do⸗
mino:abel vo obtulit ð pᷣmogenitis gregis.Conq̃nter
ðo in ſcdða etate pꝰviluuiũ determinãtur ſacrificia ſᷣm
mũdũ et imundũ.Geñ.viij.tollens noe de cũctis peco/

ribus ⁊ colucꝛibus mundis obtulit olocauſta. Poſtea
ðo in tercia etate in abꝛab determinat᷑ ſacrificiũ faci⸗
endũ de ſenſibili irꝛõnali.vt.xx.Geñ.De greſſibilibus
⁊ volatilibo.poſtmodũ in re ratõnali vt in filio ſuo yſa
ac Beñ.xxij. Querit᷑ que eſi ratõ huiꝰdrie.¶ Item que
ritur quaꝛe ſoli abꝛabe duplex indicit᷑ ſacrificium ante
legem.pᷣmo in re irꝛõnali de amialibo.Geñ.xv.poſtea
in re ratõnali vt in filio geñ.xxij.¶ Item querit᷑. quaꝛe
in pᷣmo ſacriſicio qð obtulit de aialibus Geñ.xv.pᷣcipi
tur ei vt diuidat gꝛeſſibilia nõ aũt volatlia. Sili eniʒ
modo pᷣcipit᷑ pᷣmo Leui.q greſſibilia diuidant᷑.volati⸗
lia vᷣo indiuiſa offerant.¶ Stem querit᷑ cum triplerx ſit
dr̃ia pᷣcipua ſacriſicij de aialibus.pᷣma q̃ dicitur boſtia
olocauſti.Scða que dicit᷑ hoſtia pacifica ſeu ſalutaris

. Tercia que dicit᷑ hoſtia ſeu victima ꝓ pcto que differẽ

]

tia habe? Leui.j.ꝛ.iij.⁊.iiij. Quare ante lationeʒ legis
nõ legat᷑ oblata fuiſſe hoſtia ꝓ peccato.bᷣ ſolum olocau
ſia et pacifica.Siłr in latione legis Exo.xx.nõ fit mẽ
tio niſi de olocauſtis paciſicis.vñ Exo.xx.dẽ. Altac
de terꝛa facietis mihi ⁊ offeretis ſuꝑ illud olocauſta et
pacifica vr̃a.Siłr in latione federis cũ deo. Exo.xxiiij
dicit᷑.Obtulerũt olocauſta ĩmolauerũtqʒ victimas pa/
cificas dño.De boſtia vᷣo ſeu victima ꝓ pct᷑o nõ fit ſer⸗/
mo niſi in Leui.iiij.poſt legem datam in tabulis lapi⸗
deis.¶ Obijcit᷑.videt᷑ ꝙ econtrario pꝛiꝰ eeberent offer⸗
ri victime ꝓ pcto:gꝗa ſemꝑ erat morbo pct᷑i: ⁊ ita ſꝑ de⸗
bebat cũ eo curꝛere medicina. Medicina aũt erat victi
ma ꝓ pcto ⁊ hmõi:et ita ſpectabat ad neceſſitatẽ. Olo⸗
cauſta aũt ⁊ victima pacificoꝝ q̃ſi ad ſuꝑerogationeʒ:
gꝗa hec quandã pfectionẽ deſignabãt.pꝛius aũt ẽ quod
ad neceſſitatem q; quod eſt ad ſuꝑerogationẽ. et ante
legem:et in pᷣncipio potius videt᷑ fuiſſe determinanduʒ
de victima pꝛo peccato iꝙᷓ de olocauſtis et pacificis.
4 IJtem videt᷑ ex ſtatu populi qui rudis erat hoc idem.
videt᷑ enim ex hoc ꝙ minus ſpirituale ſacrificium debe
ret eis pꝛius determinari vel tradi. Rñ.ad pꝛimum
cum ſicut ſup dictum eſt.ſacriſicia illa eſſent ſigna veri
ſacrificij rpᷣi.Fᷣm ꝙ maioꝛ erat apꝛoximatio.Ad ſacri⸗
ficium verum ↄueniebat vt maioꝛ fieret determinatõ ⁊
declaratio circa res ſacrificandas:vt ꝑ ſignũ expꝛeſſiꝰ
magis ac magis eſſet declaratio veritatis.i otandum
igitur ꝙ ſicut ſupᷣ habitum eſt. gradus fuerunt in ipſa
cterminatõne.vt pꝛimo in ſacrificio abel determinaꝛe
tur fieri in carne. Secundo in ſacificio Noe determĩa⸗
retur futurum in carne munda.Tercio in ſacrificio p/
mo abꝛahe ſpecificaret᷑ amplius in greſſibilibus et vo⸗
latilibus.in ſignum ꝙ vxpᷣc erat futurus ſimul compre⸗
henſoꝛ et viatoꝛ. Compᷣbenſoꝛ figurabatur eſſe per vo⸗
latilia. Tiatoꝛ per greſſibilia. Quarto vᷣo in ſacrificõ
Abꝛahe vlterius determinabatur fieri in carne huma
na cum precipitur offerꝛe ei filium ſuum.bec igitur eſt
ratio pꝛedicte differentie ſacriſiciorum.4 Ad ſecundũ
quo queritur de duplici pꝛecepto abrabe.dicendum q;
m diuinas et bumanas hyſtoꝛias in abꝛaham pꝛe ce⸗

—

yv

teris pꝛobatus fuit zelus latrie conditoꝛis: ꝗꝓpter quẽ

et plura ſuſtinuit vt incendium caleeoꝛum. patriam et
ꝑentes deſeruit. ſicut patet Geñ.xj.vnde et ei pᷣmo ex⸗
peꝛeſſa eſt ꝓmiſſio bumanatõnis redemptoꝛis. In ſemi⸗
ne tuo bñdicent᷑ om̃s gẽtes. Geñ.xxij. Propter qð ipᷣi
figurale ſacrificiũ ↄgruebat duplex. Unum qð repñta
ret ſacrificiũ xp̃i ꝑ ſimilitudinẽ generis vt ſacrificiũ ð
aĩali. Aliud ꝑ ſimilitudinẽ ſpẽi ꝙOter qð dat᷑ ei pᷣceptũ
ce ĩmolatione filij. ¶ Ad terciũ quo querit᷑ de pꝛimo ſa⸗
crificio.quare greſſibilia diuiduntur et non volatilia.
uplex ratio aſſignat᷑.allegoꝛica et litteralis.Allegoꝛi
camuia aues ſignant ↄtemplatiuos ꝗ xbent habẽ cor
indiuiſum in vnum. iuxta illud pſal. Vnã petij a domi⸗
no. Greſſibilia vᷣo ſignt actiuos:ꝗ ꝑ multas curas di/
uidunt᷑.iõ ſignant᷑ ꝑ marthã luc.x. Martha mar.ſ.es
7 turbaris erga płima.Lralis ẽ ĩ memoriã pene oꝛigi⸗

61
2 W 57.‧ Ben

„ P Cſ ) ) vols ) aea )

„
WK „„

2010*

₰. P 2
WSDe

—
SA. 4 RονMπα H ⏑ P K: *
„een e. n he Velanl

H.⸗

— 02* ſen·âα½

êNMueſtio
nalis. Gꝛeſſibilia em habent oꝛtum d terꝛa Geñ. j. qᷓ
maledicta eſt ꝓpter pcẽm ade Beñ·iij. Volatilia vo ex
aqua q̃ nõ fuit maledicta: ſᷣ bñdicta Geñ.j · In ty po ꝗ
pene oꝛiginalis ondebat᷑ ꝗꝙ in gꝛeſſibilibo eẽt maior in/
digentia ſanctificatõnis. ꝗᷓ in auibo ꝓpter terꝛe maledi
ctionẽ: qð theologica ↄſideratõne planuʒ eſt.l Ao qr.
tum qͥ querit᷑.q̃ꝛe añ legem nõ legitur dria hboſtie p pec
cato in ↄnñti manifeſtieſſe.tñ ad pne notãdũ eſt ꝙ ſiẽ
dr ad Ro.iiij. vbi nõ eſt lex:nec p̃ᷣnaricatioante legem
petm erat abſolute:ᷣ data lege perjm erat: pᷣuaricatõ
ideo peccãtes ptꝰdatã legem indigebãt amplioꝛi reme⸗
dio:vt cũ ante legẽ in remediũ ſufficerẽt boſtie olocau⸗
ſti.⁊ pacificoꝝ:vt etiã data lege anteꝙ;ᷓ introducta eſſʒ
pᷣnaricatio ſicut iam oñdet᷑:iñ interueniente pᷣuaricati
one neceſſariũ fuit vt introduceret᷑ nouũ genꝰ ſacriſicij
videlicet hoſtia ꝓ peccato qð eſſet ſpeciale remediũ pꝛe
uaricationis.

Articulus tercins

Veritur poſtea de dr̃ija ſacriſicioꝝ in lege.
Obmiſſo igit᷑ ſacrificio thymiamatis quod
offerebat᷑ ſuꝑ altare interiꝰ. Querit᷑ ð ſacri
ficijs qᷓ offerebant᷑ ſuꝑ altare exteriꝰ:q̃ erant in duplici
dr̃ia.ſicut ſup dictũ eſt.Eſt igit᷑ pᷣmo qʒ de ſatrificijs ĩ
materia inſenſibili.q̃re ſeu in ſacrificijs ſeu in libamẽ⸗
tis ↄcurꝛerent panis vel eiꝰmateria vinũ oleũ.a adde⸗
retur thus ⁊ ſal.thus in aligbo:ſal in om̃ibo Leuiti. ij.
¶ Item qre in pane ſeu eiꝰ materia tũc offerent᷑ ſpice:
nũc ſimila.nũc panis.Et q̃re panis offert᷑ nũc coctus
in clibano:nũc in ſartagine: nunc in craticula. KRñ̃⸗
ad pꝛimũ dðm:qꝙ duplex eſt rõ pᷣdiete vᷣr̃ie oblatõnis.
lr̃alis ⁊ ſpũalis.Lralis eſt vt honoꝛificet᷑ dñs iuxta il⸗
lud/ꝓuerbᷣ.iij. HPonoꝛa dñm de tna ſuba vt largitoꝛ bo⸗
noꝝ neceſſarioꝝ homini vel ad ſuſtentamentuʒ vel ad
ↄdimentum vel ad medicamentũ. Ad ſuſtentamentuʒ
d eſibili offert᷑ ſacrificiũ panis.de potabili vinuʒ. Nd
ↄdimentũ ⁊e excitatiuis apetitꝰ:offertur ei ſal.de dele
ctantibo appetitũ oleũ. Ad medicamentuʒ de aromati⸗
cis ⁊ ↄſoliditatiuis offertuꝛ ei tbus:vt ex his coĩoꝛibo ⁊

ad neceſſitatẽ hoĩs ſine difficultate magna occurrẽtibbꝰ

ꝓteſtarent᷑ in ſacrificio deũ bonoꝝ oĩm largitoꝛẽ. Alle
goꝛica vᷣo rõ eſt reſpectu ſacrificij xpi. Qã ſicut dicunt
ſcti.panis eſt ſaccẽ̃m carnis.Vinũ ſacr̃m eſt aĩe ſeu ſan
guinis. Oleum figurat graʒ. Sal ſciam. Thus oꝛoeʒ
dñi ſaluatoꝛis:ſicut als manifeſtat᷑.¶ AVo ſcðm voo di⸗
cendũ.ꝙ lr̃alis rõ manifeſta ẽ in h̊ qð dictũ eſt. Allego
rica vᷣo rõ ẽ reſpectu ſacriſicij xpᷣi qd ↄſiderat᷑ triplicit.
In fide patruʒ ꝓ ſtatu legis nature:⁊ ſic erat vt ſpica.
In fide patrũ ꝓ ſtatu legis ſcripte:⁊ ſic ꝑ doctrinam le
gis ⁊ ꝓphie triticũ erat vt ſimila.In fide patrũ qᷓtũ ad
ſtatũ gre.⁊ ſᷣm G̊ eſt velut coctꝰpanis ⁊ foꝛmatꝰ in ꝑfe⸗
cta hũanitate.hic ẽ em̃ panis ꝗ de celo deſcendit Joh̊.
vj.¶ Ao terciũ dᷣm.ꝙ cũ panis figurat ſacrificiuʒ xpᷣi
in aſſumpta carne.ſicut ipemet dicit in JZoh.Ego ſum
panis.ↄſiderat᷑ vt in ᷣginis vtero coctꝰigne hoc eſt cõ⸗
ceptus de ſpũſancto.⁊ ↄſiderat᷑ vt laboꝛas in mũdo. et
ſic vt coctus in ſartagine:⁊ ↄſiderat᷑ vt afflictus et ad/
uſtus in cruce:⁊ ſic eſt vt panis in craticula.

Deinde quertur S. j.

de dr̃ia ſacriſicioꝝ legis de animalibus.et erat triplex
dr̃ia. VUna que dicebatur olocauſtum. Alia que dice⸗
batur pacifiea. Lercia que dicebatur hoſtia ꝓ pecca⸗
to. Circa quas differentias querũtur pluꝛa. Pꝛimo
& ratõne diſtinctõnis.am dicunt ꝙ ſicut eſt triplex
ſtatus hominũ.incipiẽtes.ꝓficientes.perfecti. Hoſtia
pꝛo peccato ꝑtinet ad incipientes ſeu ad ſtatum penitẽ
tie. Hoſtia pacificoꝛum ad ꝓficientes ſeu ad ſtatum iu
ſticie in implenitudine mandatoꝝ. Olocauſtum ad ꝑ
fectos ſeu ad ſiatum ſuꝑerogationis in impletõne con
. 34R

nan p. P*
3 4 ol wen 7N 8 1 3 „ / Pα „ 10 N Pͤ N

reA P peH

J

aM b We. * k.

*Y2=2

lvii.

ſilioꝛum. ¶¶ Sed contra hoc obijcitur. Qam in plal. di⸗
citur. Olocauſtum ꝓ peccato non potulaſti. IObi dicit
glo.olocauſtuʒ ꝓ peccato fiebat:ergo non diſtinguitur
olocauſtum ab hoſtia p peccato.¶ Iem ante legez of⸗
ferebant᷑ ſacrificia ꝓ peccato. Sed ante legeʒ non legũ
tur offerꝛi niſi olocauſta ⁊ pacifica: ergo nõ diſtinguũ
tur ab hoſtia ꝓ peccato.¶ IJtem Leuit.vij. determinat
duplex differentia pacificoꝛuʒ.vna ꝓ gratiaꝝ actione
alia ex voto. Sʒ graꝛuactio in quolibet ſtatu dʒ fieri.
qꝛ in quolibʒ exhibet᷑ bñficiũ a deo.votũ aũt ꝑtinet ad
ꝑfectionẽ:vt pʒ.̊ hoſtia pacificoꝝ vel circuit omnẽ ſta
tuʒ rõne gr̃aꝛũactõis.vel ſi determinat ſibi aliqueʒ ſta⸗
tum: deteꝛminat ſibi ſtatum ꝑfectoꝝ nõ ꝓficientium vt
hmõi:et hoc rõne voti.¶ Item querit᷑ qre olocauſtũ pᷣ⸗
cipiat᷑ fieri de greſſibilibo⁊ volatilibo.j.Ceui. Hoſtia
vo pacificoꝝ ti e greſſibilibo.¶ Si dicat᷑ ꝙ iſtud ẽ ra
tione ꝑfectõis:Contra.hoſtia ꝓ pcĩo pᷣcipit᷑ fieri de vo
latilibo Leui.v. Nð tñ minoꝛis ꝑfectiõis eſt ſacꝛificiũ
q̃ hoſtie pacificoꝛum. ꝗl Item ſpẽs paciſicoꝝ ſunt due.
vna/ꝓ graꝛũactõne. alia ex voto.ſ̊ hec duo ꝑtinent ad
ↄtemplatiuã vitã:⁊ actiuã.Cum ie due drie actiue
7 ↄtemplatiue ſignificent᷑ ꝑ greſſibilia et volatilia:ho⸗
ſtia pacificoꝝ dʒ eſſe de greſſibili a volatili. IYtez q̃ri⸗
tur qre in olocauſto aſſumit᷑ t mas in greſſibiliba le⸗
uit:ij. In pacificis vo maſculꝰ femina Leui.iij. 4 Itẽ
querit᷑ hoſtia ꝓ pct᷑o.quare hoſtia ꝓ pctᷣo reeipit dil
ferentias ſᷣm drias ꝑſonaꝝ: Qaʒ alia offerunt᷑ ꝓ pcĩo
ſacerdotis.alia ꝓ pcto pᷣncipis.alia ꝓ pceẽo multitudi⸗
nis.alia ꝓ pcto ꝑſone pᷣuate diuitis.alia ꝓ peto paupe
rie Reui inj. Cu ſilr in alijs ſtati bo ſit acciꝑe gradꝰdit
ferentiũ pſonaꝝ. 4 Item queritur quare de boſtia olo
cauſti nihil cedit in vſuʒ offerẽtis. De hoſtia vᷣo pacifi
coꝛũ aliꝗd cedit in vſum offerentis: aliꝗd in vſuʒ ſacer
dotis.de hoſtia vᷣo ꝓ pcto nihil cedit in vſum offerẽtis ·
aligꝗd tñ cedit in vſum ſacerdotis:ſicut pꝑtʒ ex Leui.vj.
7. vij.4 Ytem querit᷑ quaꝛe om̃e ſacrificiũ ſacerdotũ to⸗
tum igne ↄſumeret᷑:ſicut pʒ Leui.vj.Om̃e ſacrificiũ ſa
cerdoiũ ↄſumet᷑:nec quiſqꝙᷓ comedet ex eo.¶ Item que⸗
ritur de illa dr̃ia hoſtie paciſicoꝝ Leui.vij. vbi dr̃ ꝙ ſi
hoſtia pacificoꝝ eſt ꝓ grarũactione.comedebant᷑ car⸗
nes eadem die. ſi ex voto ſimiliter edebant᷑ eadem die.
ſed ſi quid in craſtinũ remanebat veſci licitum erat.qc
quid autẽ dies tercius inuenerit: ignis ↄſumet. Videt᷑
ꝙ potius ecõuerſo debebat eſſe.Qam ad votuʒ ſtatim
ſequituꝛ obligatio reddendi. Juxta illud pᷣs.louete ⁊
readite. Sacrificiũ aũt ſpũale voti veſignat᷑ in ſacrifi,
cio pacificoꝝ.qð offert᷑ ex voto.ᷓ eadem die debuit co⸗
medi illa hoſtia vt oñderet᷑ ꝙ die eadeʒ q̃ aliquid voui
mus debemꝰreddere.¶ Pꝛeterca in hoſtia q̃ per grati
rũactioneʒ offert᷑ ſigtur ſacriſiciũ laudis.ſᷣ recepto be
neficio a deo.non videt᷑ ꝙ ſlatim teneamur ad laudes:
ergo non tebuit dici ꝙ eadem die comederek. Rñ.
ad pꝛimũ dicendũ.ꝛ illa triplex dr̃ia hoſtia ꝝ accipi⸗
tur tribus modis.pꝛimo reſpectu ſacrificij xpᷣi in reme
dium peccati. Scðo reſpectu ſpũalis ſacrificij bũani.
Tercio reſpectu cauſaꝝ offerendi. Reſpectu ſacrificij
rpᷣi ſᷣin ꝙ ſunt in remediuʒ pcti.accipit᷑ hbec dr̃ia ſic.qa
aut eſt pctm ↄtra oꝛdint᷑ rõnalis nature.aut ẽ peccatũ
pↄtra oꝛdinẽ ratõnis.aut ↄtra oꝛdinẽ legis ſcripte. Pec
catũ ↄtra ordinẽ rõnalis nature eſt peccatũ originalis
culpe et eius ſequela peccatũ veniale. Peccatũ contra
oꝛdinẽ ratõnis eſt peccatũ actuale moꝛtale qð eſt malũ
fm ſe. Peccatũ vo ↄtra oꝛdinem legis ſcripte eſt pecca
tum qð dicit᷑ pꝛeuaricatõ:qð eſt malum ex ꝓbibitõne.
Dicendũ ergo.ꝙ in figura veri ſacrificij xpᷣi ꝑ qð eſt re
medium om̃is peccati.offerebat᷑ olocauſtuʒ rõne oꝛigi
nalis ⁊ venialis peccati.vnde ⁊ olocauſtum ꝓ peccato
erat ſacrificium vitule ruffe Qũe.xix.qð exponit apo
ſtolꝰꝛe ſacrificõ xpᷣi.ix.⁊ vlt.ad heb.Fᷣm qð ẽ ſpãliteꝛ in
remediũ oꝛiginalis.Yteʒ ꝗa in remediũ venialis offert

l.‚ Gane
8
itn 1

. —

7 —
— MW + Ppetv 2 1½ 1

Vetike

—N

olocauſtum.ſicut habet᷑ vlti. Yob. AVt qui ↄtra iob pee
cauerãt veniałr dr eis offerte ꝓ vobis olocauſtũ. Iteʒ
rõne actualis moꝛtalis ꝑ qð diſcoꝛdamur a deo:offere
batur hoſtia pacificoꝝ:qꝛ ꝑ rpᷣm habemꝰrecõciliatõeʒ
ad deũ ſicut dr̃ ad Ro.v. Juſtificati ex fide pacẽ habe
mus ꝑ rpm ad deũ.et iterũ ibi dr:recõciliati ſumꝰ deo
ꝑ moꝛtẽ filij eiꝰ. IOtem rõne pᷣuaricatõis legis offerebat
hoſtia ꝓ pct᷑o.ꝗa ꝑ xpᷣm ſumꝰliberati a legis pᷣuarica⸗
tione.vñ.iiij. Gal.dr. Xpᷣc factus ſub lege vt eos ꝗ ſub
lege erãt redimeret.Et.ix.ad heb. Et ideo noui teſta.
mediatoꝛ eſt vt moꝛte intercedẽte in redemptõne eaꝛuʒ
pᷣuaricationũ q̃ erant ſub pᷣoꝛi teſtamento.repromiſſio
nem accipiãt ꝗ vocati ſunt eterne hereditatis.¶. Item
alio mõ accipit᷑ hec dria reſpectu ſpũalis ſacrificij hũa
ni. Fm ꝙ ſunt in exercitiũ boni ⁊ hoc tripłr. vel ſatiſfa⸗
ctõnis pctoꝝ.⁊ q́tũ ad hoc hoſlia ꝓ pcto.vel inſticie ĩ
impletõne mandatoꝝ.et qtum ad hoc eſt figura hoſtie
pacificoꝝ.vel ſuꝑerogationis in impletione ↄlilioꝝ et
ſm hoc eſt figura olocauſtũ vñ in pſal. Olocauſta me⸗
dullata offeram tibi. Glo.aĩam totã igne caritatis in⸗
flãmatam.a hec dr̃ia accipit᷑ rõne ſpũalis ſacrificij hu
mani qð tripłr figurat.¶ Item reſpectu cauſaꝝ offerẽ
di ſumit᷑ hec tripler dr̃ia ſic.ꝗa ſᷣm lr̃am olocauſtũ ſac
ficiũ erat qð offerebat᷑ deo ex amicitia ſola ſue bonita⸗
tis. Hoſtia pacificoꝝ qð offerebat᷑ ex debito bñficij ac
cepti.vñ dicebat᷑ pacifica.qꝛ offerebat᷑ ꝓ pace hita vel
hnda:a holſtia ſalutaris:qꝛ offerebat᷑ ꝓ ſalute habita
vel hñda. Hoſtia ꝓ pcto offerebat᷑ ex neceſſitate remilſ⸗
ſionis pcti.q¶ Ad illud ̊ qð pᷣmo obr̃.ꝙ nõ vr diſtigui
olocauſtũ ab hoſtia ꝓ peto iam pʒ rñſio.qꝛ ſiẽ habiiuʒ
eſt. Ouplex erat dria olocauſti.una q̃ offerebat᷑ ꝓ pcto
generali vt ſacrificiũ vitule ruffe.alia vᷣo erat q̃ ñ offe⸗
rebat᷑ ꝓ pcto.ſ̊ amicitia ſeu amoꝛe puꝛo.tẽ illa q̃ offe
rebat᷑/ ꝓ pctᷣo diſtinguit᷑ ab hoſtia q ſpãlr dr offerꝛi pꝛo
pct᷑o.qꝛ olocauſtũ nõ offerebat᷑ niſi ꝓ pct̃o genẽali:qð
erat figura oꝛigialio vel ꝓ pcto veniali:vel ꝓ pctᷣo ſacer
dotis in figura ſacrificij xpᷣi ꝗ ſine pcto obtulit ſe ꝓ ali⸗
oꝝ pct᷑is.hoſtia vᷣo ꝓ pctᷣo ſpãlr data erat ſᷣm ſuã pri⸗
mã intentõeʒ / p pcto pᷣuaricatõis in trãſgꝛeſſione legis.
4 Ad ſcoõm qð obijcit.qꝙ añ legẽ nõ erat hoſtia ꝓ pct᷑o.
H ſolũ olocauſtũ ⁊ paciſica.ↄcedendũ eſt.ſ̊ tũc olocau⸗
ſta offerebant᷑ ꝓ oꝛigiali vel veniali.pacifica vᷣo ꝓ recõ⸗
ciliatõne ad deũ ↄtra actualẽ culpã moꝛtalem. Poſtea
do vt dictũ eſt ðↄ puaricatõeʒ addita ẽ hoſtia ꝓ pcto da
ta lege.¶ Ao terciũ qð obicit de hoſtia pacificoꝝ q̃ du⸗
plex ẽ.dõm ꝙ ẽ gratiaꝛũ actio ꝓcedẽs ex amicitia cari⸗
tatis:q̊ͥ grarũactio ẽ in figura olocauſti:et ẽ graꝛũactõ
ex debito iuſticie in receptiõe bñficij qͥ figurat᷑ in hoſtia
pacificoꝝ q̃ offerebat᷑ ꝓ grarũactõne. Itẽ votũ fit deo
duptr. VUno mõ ex intuitu ⁊ amoꝛe dine bonitatis.quõ
votũ reſpicit ſtatũ ſuꝑerogatõis. Alio mõ ex intuitu ⁊
ſpe bñficij ſeu ſalutis.quõ ꝑtinet votũ ad ſtatũ iuſticie.
7 deſignabat᷑ in hoſtia pacificoꝝ q̃ offerebat᷑ ex voto. q̃
le fuit votũ iacob. Geñ.xxviij.votũ vouit dicẽs.ſi dede
rit mihi panes ad veſcendũ ⁊c̃.de cũctis q̃ dederis mi⸗
bi decimas oſferã tibi.¶ AUd q̃rtũ dom.ꝙ boſtia pacifi⸗
coꝝ ꝑtinet ad ſtatũ iuſticie vt dictũ eſt. Juſticia at᷑ ẽ in
exercitio actiue.exercitiũ at᷑ actiue eſignat᷑ in gꝛeſſibi/
libo.ſicẽ eleuatõ ↄtẽplatiue ĩ volatilibo. deo rõe figure
nõ ↄpetit hoſtie pacificoꝝ vt fiat de volatilibo.Olocau
ſtum vᷣo vtrãq; dꝛiam recipit:qꝛ in ſtatu ſuꝑeꝛogatõis
actiue.ſ.⁊ ↄtẽplatiue.¶ Ao illud vᷣo qð obr.ꝙ volati⸗
lia offerunt᷑ in hoſtia ꝓ pcto.ddᷣm ꝙ in hoſtia ꝓ pct̃o ñ
offert᷑ qꝛ volatile:ſ᷑ ga gemẽs.lIñ offert turtur ⁊ colũ⸗
ba.gemitꝰaũt ꝓ pctis ꝑtinet ad ſtatũ pnie:quẽadmodũ
gemitꝰ p de ſiderio celeſtis pr̃ie ꝑtinet ad ſtatũ ſuꝑero⸗
gatõnis ſeu ꝑfecte caritatis.4 Ad ꝗntũ vo pʒ rñſio ex
iam dictio.i ã votũ fit duplr.Eſt ei votũ reſpctᷣu acti⸗
onis:⁊a illud ꝑtinet ad ſtatu iuſticie.figuratũ in hoſtia
pacificoꝝ ex voto ⁊ ↄuenit deſignari in greſſibili:et eſt

votũ reſpectu dĩne vacatõnis qð ꝑtinet ad ſtatũ ſuper

erogatõis ⁊ hoſtiã olocauſti qð dʒ figuraꝛi in volatili.
Ad ſertũ dᷣm.ꝙ maſculꝰẽ figura ꝑfectõnis: femina
imꝑfectõis.ſtatui aũt ſuꝑerogatiõis nõ ↄpetit niſi aĩa
ꝑfecta. In ſtatu vo iuſticie ẽ dria aĩe ꝑfecte ⁊ im ꝑfecte.
Ad ſeptimũ dᷣm.ꝙ ſtatꝰꝑſone agguat pctm.⁊ cau-
ſa pct᷑i tota ex nobᷣ eſt.vñ plꝰpeccat pᷣlatꝰ qᷓ; ſubditꝰ:et ĩ
pᷣlatis plꝰpeccat ſacerdos q; pnceps:⁊ pᷣlatꝰ ſpũał plꝰ
ꝙᷓ p̃latꝰſecularis. Item plus peccat ĩ ſubditis diues qᷓ;
pauꝑ alijs paribo.⁊ iteꝝ.Aldaiꝰeſt pctᷣm multitudinis
. ꝑſone alicꝰſingularis.Quia ̊ ſᷣm modũ pcti dʒ ho⸗
ia,ꝓ pcto offerꝛi:ideo hoſtia p pcto dr̃iam recipit ſᷣm
driam ꝑſonaꝝ. Iteʒ ex ꝑte alia. Honũ totũ deo tribuẽ
dum ẽ.ſeu in ſtatu iuſticie ſen in ſtatu ſuꝑerogatiõis ñ
ꝑſone hoĩs.Sola aũt dr̃ia eſt ibi ſᷣm dr̃ias actionũ:q̃
differũt ſᷣm ꝑfectũ ⁊ im ꝑfectũ.vł ꝑfectũ magis ⁊ minꝰ
q̃ eſt dria ſm q̃litates actionũ.vel fᷣm genera ipſarum
actionũ. Pꝛetea in hoſtia pacificoꝝ et olocauſti nõ po
nit᷑ dr̃ia ſᷣin dr̃ias ꝑſonaꝝ.ſ̊ ſᷣm diſtinctõeʒ ipᷣoꝝ ſacꝛi
ficioꝝ vt in pacificis mas ⁊ feĩia.ad ſignduʒ driam äᷣm

pꝓfectũ et imꝑfectũ. In olocauſtis greſſibile et volatile.

ad ſigndũ ꝑfectũ ⁊ magis ꝑfectũ: et in vtriſq; de ouibo
bobo et capꝛis:ad ſigndas dr̃ias actionũ in innocẽtia
declinadi qð malũ eſt:q figur at᷑ in oue.⁊ pꝛudentia di⸗/
ſcernendi qð bonũ ⁊ malũ eſt:q deſignat᷑ in capꝛa q̃ bʒ
acutũ viſum. ſtrenuitate exeqndi qð bonũ eſt:q̃ deſig
tur in boue.¶ Ad octauũ vᷣo dᷣm.qꝙ in ſacrificio ſpũa⸗
li qð offerimꝰin deuotõne bone volũtatis.tripler ẽ con
ditio.vna eſt in ſtatu ſuꝑerogatõnis in qͥ nõ põt ꝗs vti
ſua volũtate ꝓpter abrenũciatõeʒ. Alia in ſtatu pnie in
quo ſiłr nõ dʒ ꝗs vti ſua volũtate ꝓpter pᷣuaricationem
ſen tranſgreſſionem. Tercia eſt in ſtatu iuſticie in qua
ꝗs põt vti ſua volũtate oꝛdinate ſub deo⁊ ſub eccleſia.
In pꝛmo ſtatu ꝓpter abrenunciatõeʒ voluntatis ex vo
to tota volũtas debetur do cui dʒ reddi votuʒ.et illud
figurat in olocauſto quod totum incendit᷑ in honoꝛem
dei. In ſcðo vᷣo ꝓpter pᷣuaricatiõeʒ qua amiſit nιa
libertatem volũtas debet offerꝛi ꝑ ↄtritionem deo:et ꝑ
ↄfeſſionem ſacerdoti ad ſatiſffaciendũ ſᷣm arbitrium ec
cleſie.et illud figuratur in hoſtia ꝓ peccato.in qua vna
paꝛs cꝛemabatur ad honoꝛem dei.alia pras cedebat in
vſuʒ ſacerdotis nihil tamen in vſum offerentis. In ter
cio ſtatu voluntas relinquit᷑ pꝛopꝛie libertati. dum ta⸗
men ſubiecta ſit xo et oꝛdinata per intentionem ⁊ ſimi
liter ſub eccleſia ſeu ſacerdote per obeditioneʒ.⁊ iſtud
figuratur in hoſtia pacificoꝝ.cuius vna pars offertur
ad honoꝛẽ tei qua cedit in eſum ſaceꝛdotis.alia in eſuʒ
offerentis.4 Ad nonum dicendum.ꝙ hoc fuit ꝓpter fi⸗
guram ſacrificij xp̃i veri ſacerdotis. ꝙ in ſacerdotis ſa
crificio figurabatur:quod quidem ſacrificium ex per⸗
fecta caritate deo patri oblatum eſt. vnde in pſal. Olo⸗
cauſtum medullatum offeram tibi.i.meipſum cuʒ me⸗
dulla intimi amoꝛis. Vel ad ſiãtionem ꝑfectionis ſac⸗
dotis:qui pꝛo quocũq;ʒ ſtatu ꝑfecta caritate bet aꝛde
re: ſeu cõteratur de peccatis qð eſt hoſtia pꝛo peccato
ſen impleat pᷣcepta quod eſt hoſtia pacificoꝝ.ſeu ſuper
eroget ↄſilia quod eſt ſpãliter olocauſtuʒ.4¶ Ad vltunũ
dᷣo dicendũ.ꝙ ratio illius dr̃ie in ↄmeſtione hoſtie paci
ficoꝝ eſt dria obligationis in receptione beneſicij et ex
ꝓmiſſione voti:naʒ quia recepto beneficio ſiatim tene
mur gratias referꝛe deo.non pᷣcurꝛente teliberanone:
vel ſequente aliqua, pmiſſione. Ideo dicit᷑ ꝙ boſtia pa⸗
ciſicoꝝ eadem die dʒ comedi:gꝗa ſtatim recepto benefi⸗
cio actu vel habitu gra debet reddi. In voto vᷣo pꝛecur
rit deliberatio q̃ſi pꝛima dies.ſeꝗtur ꝓmiſſio qſi ſecun⸗
da dies:⁊ in vtroq; ſtatu vᷣliberatõnis et ꝓmiſlionis.
licitũ eſt votum reddere vel implere.Tercia vo dies ĩ⸗
telligi põt ſtatus remunerationis poſt moꝛtem:in qͥ nõ
erit fas votum impleri.

DW— Nueſtio
LQueſtio.lix.de ceſſatione

cerimonialium pᷣceptoꝛ. —
Raine conſequẽ
ti inquirendũ eſt de ceſſatione cerimo⸗
nialiũ pᷣceptoꝝ.Circa boc aũt duplex
erꝛoꝛ eliminãdus eſt. Erꝛoꝛ iudeoꝛum
qui recipiũt ſcripturã ve.teſ.qui aſſe⸗
runt cerimonialia pᷣcepta ſemꝑ eſſe obſeruanda. Et er
roꝛ ebyonitaꝝ.qui cũ obſeruantia euãgelij legales ceꝛi
monias ſimui cuſtodiẽdas xp̃ianis dixerũt. Ad elimi⸗
nandũ gᷓ vtrũq; erꝛoꝛẽ iſio mõ pcedemus. NQuerentes
Fno in generali. vtrũ obſeruantia cerimonialiũ ſemꝑ
it in pcepto. Scðdo ſpaliter de ſacriſicijs circũciſione ⁊
ſabbato.Tercio vtru obſeruantia cerimonialiũ ſit in⸗
differens tempoꝛe gratie.

Membꝛeum primũ

ODpꝛimũ ſic pñt arguere aduerſarij veri⸗

tatis. Paruc.iiij. Hic eſt liber mãdatoꝝ
dei: ⁊ lex q eſt ineternũ:om̃s ꝗ tenẽt eã in
uenient vitaʒ. et logtur dæ lege data ꝓplo
iraelitico. Sʒ qð manet ineternu dʒ ſeruari ſine fine:
gͦ tꝑe gre rbemꝰſeruare legẽ qtum ad legalia omnia.
Si dicat᷑ ꝙ intelligit᷑ de lege ỹtum ad moꝛalia ꝓ ip̃a
manet ineternũ.Cont᷑. Math. v. Amẽ dico vob yota
vnũ aut vnꝰ apex nõ p̃teribit a lege donec oĩa fiant.ibi
dĩc glo.yota q eſt decima littera. ſigt pᷣcepta decalogi.
Apex ðᷣo qᷓ nõ eſt ſ̃a ſed ſignũ lr̃e.ſ igt pꝛecepta ſignifi
catiua ſiẽ figuralia ⁊c. Ergo intelligit᷑ de moꝛalibus ⁊
figuralibo oĩbo:ꝗᷓ tenemur omĩa implere 1 obleruare.
Iteʒ math.v.Qui ſoluerit vnũ de mãdatis iſtis mini
mis:minimꝰvocabit᷑ in regno celoꝝ.i.vilis ⁊ abiectus
vocabit᷑ ab his ꝗ erũt in regno celoꝝ:⁊ dic glo. interli⸗
neais. AMinima mãdata ſunt q inchoant hoies. Sed
bec fuerũt madata legalia. gerit mimꝰ.i. repꝛobo ꝗ ſol
nerit illa ⁊ nõ obſeruaueꝛit. ſꝑ ſunt obſeruãda.i Itẽ
iſte ſilitudines ſunt vtiles ad infoꝛmatõcʒ aĩe rõnalis:
ſicut dĩc bẽs aug.ↄtra fauſtũ. He ſi ilitudines reꝝ in lo⸗
cutõnibo ⁊ obſeruatõibo figuratis: ꝓpter qrendi 2 ope⸗
randi exercitatõeʒ rõnales mentes vtitr ⸗ ſuauiter mo
nent. Sʒ quicqd ẽ ſuaue 2 vtile ad mouendã aĩaz ratö⸗
nalẽ.ſꝑ dz manere obſeruari 2 nõ euacuari:qꝛ oẽ ta⸗
le ad ſalutẽ oꝛdinat. Si g figuralia ⁊ legalia omĩa ſunt
bmõi manifeſũ eſt ꝙ ſp dñt obſernari. Jtem aug. in
qõmbo ve. teſt. implere legẽ nibil aliudẽ ꝙ̈ plene adde⸗
re. legem aũt hoc ẽ adimpleſſe:manẽtibo pᷣteritis noua
addere.Si gᷓ xpᷣianꝰimplet legeʒ. ↄſtat ꝙq manentibo p

teritis ipᷣe addit noua.q̊ adhuc manẽt pᷣterita.nec tolli

tur aliꝗd qð legis ſit:ꝗᷓ adhuc debẽt oĩa legalia obyua⸗
ri. ¶ Ytem deut. xrvij. Recitatis mãdatis tam moꝛali⸗
bus ꝙᷓ cerimonialibo.pcepit moy ſes⁊ ſenioꝛes iſrł po⸗
pulo dicẽtes.Cu ſtodite oẽ mãdatũ qð pᷣcipio vobis ho

die. paulopꝰ.pᷣm. lxx. Maledictꝰom̃is ꝗ nõ ꝑmanſe⸗
rit in omiboq ſẽta ſunt in libꝛo legis huiꝰ vt faciat ea.

Item deut.xxviij. Si audire nolueris vocem dñi dei

tui.vt cuſtodias ⁊ facias oĩa mãdata eiꝰ cerimonias

q̃s ego pᷣcipio tibi hodie:veniẽt ſi uꝑ te oẽe maledictões

iſte. maledictꝰeris in ciuitate ⁊c. Igit᷑ oẽ mãdatũ tã ce/
rimoniale qᷓ; moꝛale pcipit indrñter obſeruari ſine ter⸗
mini p̃finitõe:⁊ maledictõni ſbiecit oẽm traãſgꝛechentẽ
vel vnũ de mãdatis:nullũ excipiẽs hoĩeʒ aut mãdatnʒ
Ome igit᷑ indrñter ſine termiĩoẽ obſernandũ. Itẽ lex
tazʒ in pceptis moꝛalibo qᷓ in cerimonialibo ↄtinet veri
tatẽ.vñ in pᷣs.ex tua veritas:pᷣ ſiẽ dĩ in alio loco p̃s.
Veꝛitas dni manet ineternũ: g lex qᷓtũ ad p̃cepta moꝛa
lia ⁊ cerimonilia manent ineternũ. Itez ad Ko. vij.
Aãdatũ ſcẽm iuſtũ ⁊ bonũ.qð intelligit᷑ de mãdato le
gis moyſi: ⁊ etiã de cerimoniolibo. vñ ibi ſtatĩ ſubiũgi

5

N ß
lix.

tr.ſcimꝰqm̃ lex ſpũalis eſt. BGlo. Aug.lex moyſi ſpna
lis dr̃. qa in ea ſunt q̃ dei ſunt:2 ga ſpualr intelligẽda.

Si ᷣqtum ad cerimonialia tm̃ eſt ſpũalr intelligẽda.
Slex ꝙtum ad cerimonialia ſpũalis ẽ ⁊ mandatũ ſctm

iuſtũ et bonũ.Si ̊ mandatũ ſctm iuſtũ 2 bonũ:eſt ꝑpe

tuo tenendiũ.ꝗa ſic dr̃ ſap.j. Juſticia ꝑpetua ẽ 1 imor⸗/
talis. et in pᷣs. Juſlicia tua dñe iuſticia ineternũ. pᷣce
ptum cerimoniale erit ꝑpetuo obſeruandũ. Contra
Dĩe qð nõ bʒ rõneʒ q̃re debeat ꝑmaneꝛe deſinit. Si
lex cepit. ꝗa an moyſen nõ fuit.⁊ hoc qᷓtum ad cerimo

nialia ⁊ ptꝰaduentũ xp̃i. nõ eſt rõ qre debeat ęmanere

qᷓtum ad cerimonialia. pꝰaduentũ xp̃i qᷓtum ad ceri
monialia deſinit. aũt pꝰaduentũ xpᷣi non eſt rõ q̃re
drbeat manere: ꝓbat apłs ad Ro.iij. Quia iuſticia di
E fidẽ eſt ihᷣu xpᷣi in om̃s 7 ſuꝑ om̃s ꝗ credũt in eum.et
nũc ſine lege iuſticia dei manifeſtata eſt. Ex quo argu⸗
it ꝙ nõ ex oꝑibus legis iuſtificabit᷑ oĩis caro. Si Sratõ
ꝑma nentie legis eſt iuſtificatõ ſeu ſalus hoĩs: nõ eſi rõ
qre lex nũc vebeat manere qð intelligit᷑ de cerimoniali
bus manifeſte. ¶ Item ſi gs dicat ꝙ ad iuſtificatõeʒ ne
ceſſaria ẽ obſeruãtia cerimonialiũ. Contra obijcit apo
ſtolus.i Nã abꝛahã ex fide iuſtificatꝰeſt ante legem ceri
moniaꝝ.ex fide dico promiſſi redemptoꝛis. Geñ.xv.
Credidit abrahã dro ⁊ repu.ẽ il.ad iuſ. Si Gex fige ſi
ne obſeruãtia cerimoniaꝝ.fide dico ꝓmiſſionis redem⸗
ptoꝛis erat iuſtificatõ abꝛahe:obſeruãtia cerimoniarũ
nõ eſt ad iuſtificatõeʒ nccia.¶ Itẽ ſi ex ſola ſide ꝓmiſſi
onis redemptoꝛis longe anteꝙᷓ veniret erat inſtificatõ
5 multofoꝛtius poſtqᷓ; pꝓmiſſio eſt impleta 2 redemptor
venit:ex fide ſola erit iuſtificatõ ſine obſeruantia legis
cerimoniaꝝ. Et hoc eſt qdð ↄcludit aplłs ad Ro.v. Ju⸗
ſtificati igit᷑ gratis ex fide ꝑ gratiam ipſiꝰ⁊c̃.q¶ Itẽ lex
cerimoniarũ obiigabat ſolũ illos quibus data eſt. Si
ergo ſolum iudeis data eſt lex.ſoli iudei et nõ alij tenẽ⸗
tur ad cerimonialia. Si ꝗᷓ iuſtificatio redẽptoꝛis equa
liter reſpicit om̃s tã iudeos ꝙᷓ gẽtiles.ſᷣm ꝙ die apius
ad gał.iij. ex auẽte geñ.xxij. Pꝛouidẽs ſcriptura.quia
er fide iuſtificat gentes deꝰ ꝓmiſit abꝛahe.quia benedi
centur in te om̃s gentes.ex qͥ ↄcludit.igit᷑ ꝗ ex fide ſunt
bñdicent᷑ cum fideli abꝛabã. Si &; ſine obſeruãtia ceri/
moniaꝝ erit iuſtificatio hominuʒ ſicut ⁊ pr̃is abꝛahe.
aut ſeq̃tur inconueniens ꝙ ad iuſtificationem iudeoꝛũ
reqrerent᷑ plura ꝙᷓ ad iuſtificatõeʒ gentiũ. ᷓ difficilius

ſaluarent᷑ illi quibo facta ẽ ꝓmiſſio ſpalis de ſaluatoꝛe
⁊ er quibo ſaluatoꝛ natus eſt.qð eſt ridiculoſuʒ dicere.

Item arguit apłs ad Heb. vij.ex auctoꝛitate pſal.in
qua ꝓphᷣa in ꝑſana dei loquitur ad xpᷣm. Tu es ſacer⸗
dos ineternũ.hoc mõ.Si ↄſũmatio ꝑ ſacerdotiũ leuiti
cũ erat.i.ꝑfectio vt vltra quã nõ eſſet pfectiꝰſaceꝛdotiũ

requirendũ:quid ad hoc neceſſarium fuit ᷣm ordinem

melch.ſurgere ſacerdotẽ et non ſᷣm aaron dici. Si a
ꝓphᷣa dauid dĩ ꝙ rppᷣ exurget ſᷣm oꝛdineʒ Aldelch. non
aaron: ritꝰ ſacerdotij rpᷣi nõ ẽ ritꝰ ſacerdotij aarõ ſeu

ſacerdotij leuitici.⁊ etiã potioꝛ 7 melioꝛ. Relingtur igi

tur ꝙ ſacerdotium legis mutandũ eſt adueniẽte ſacer⸗

dotio rp̃i.tranſlato aũt ſacerdotio ſicut dĩc idem apts

neceſſe ẽ vt legis trãſlatõ fiat ex quo relinꝗtur ꝙ ſi Fᷣm
ordinem Aſdelch. exurgat xpᷣe ſacerdos:erit ſacerdos

non ſm legem carnalis mandati: ſed ſᷣm virtutem vi⸗

te inſolubilis. Meceſſarium eſt igitur in aduentu xp̃ᷣi
cerimonialia termiari. ¶ Itẽ aꝛguit apło ad Heb. viij.
ex auẽte hier.xxxj. IFeriã domui iſrł:a domui iuda teſi.
nonũ.nõ ſm pactũ qð pepigi cũ patribo vr̃is.pactũ qð
irritũ fecerunt. Ex hac ꝑte auẽtis arguit apłs dicẽdo.
Mouum veterauit pꝛius.i.factuʒ eſt vetus pꝛius teſta⸗
mentum ſed ſi vetus eſi:finiendum eſt. vnde ipᷣe ſubdit

DODme quod antiquat᷑ vt in inaĩatis.et ſeneſcit vt in aĩa

tis: ꝗpe ĩteritũ eſt.quia antiquatio et ſenectꝰſunt pᷣnũ⸗

cia moꝛtis ⁊ deſitionis. Ex q̊ relinꝗtur. ꝙ veniẽte no.
te.ĩ aduẽtu xp̃i: ceſſat vetus in cerimonijs legis.⸗! Itẽ

DegA a*** 7 5

οι *

ex auctoꝛitate Hiere. in eodem. xxxj. Similiter arguit
apłs ſubdens in eodem. Hoc eſi teſtamentũ meum qð
feriam domui iſrael.dabo legẽ meaʒ in viſceribo eoꝝ.2
in coꝛde eoꝝ ſcribã eam. Si hec ꝓmiſſio eſt adimple⸗
ta in aduentu rp̃i:lex ſeruanda pt?aduentũ yxp̃i non bʒ
mandata q̃ ſcripta nõ ſunt in coꝛde 7 ↄſcĩia huana. Si
5̊ pᷣ̃cepta cerimoniaꝝ nõ ſunt ſcripta in mente hũana.
relinqtur ꝙ nõ ſunt ſeruanda pꝰaduentuʒ xp̃i.¶ Item
arguit apls rõne. ſ Qam mandatũ cerimoniale temꝑe
rppᷣi nõ eſt vtile ad ſiẽndũ:quia qð ſiqtur iaʒ venit: nec
cæ ſe eſt virtuoſum ad iuſtificandũ:qꝛ m ſe cõſiderata
abſq; diuino imꝑio indr̃ia ſunt.ᷣ poſt aduentũ rpᷣi eſt
mandatũ cerimoniale infirmũ? inutile. Ex quo relin⸗
quitur ꝙ dicit apłs ad heb. vij. ꝙ repꝛobatio pᷣcedẽtis
mandati fit ꝓpter infirmitatẽ eius ⁊? inutilitatẽ.¶¶ Yteʒ
ſi diceret᷑ ꝙ eſſet vtile ad ſiendũ qꝗð faciendũ eſt.nõ tñ
ad ſĩnañ qð in xpo futurũ eſt. Contra eſt qdð vĩc apłs
ad hebᷣ.vij.¶ Aibil ad ꝑfectum adduxrit lex. Introductõ
vo melioꝛis ſpei ſᷣim quã axproximamꝰ ad veũ ẽ ſupple.
Et intendit diceꝛe.ꝙ obſcure 2 imꝑfecte ſiẽnt quod eſt
faciendũ ad obtinenda ſpem ſalutis ſeu appꝛopinquati
onis ad deũ. Ergo tẽꝑe ꝑfectionis nõ debent hec ſigna
imꝑfecta manere. omibo iſtis rõnibo et auctoritatibus
deſtruitur erꝛor indeox.

Item amplius S. j.
erꝛoꝛ ebyonitaꝝ qui recipiũt anẽtem enangelij deſtru⸗
itur ſic. Dicit ſaluatoꝛ. lex et ꝓphᷣe vſq; ad ioh.math.

xj. ex qua auẽte arguit aug.in qõibo noui et veteris te⸗

ſtamenti. banc legẽ dicit ſaluatoꝛ vſq; ad iohem nõ vl⸗
tra ſeruandaʒ. ſic em̃ data eſt vt ↄpleto tꝑe ceſſaret.nec
em̃ fuit ab initio:ſᷣ ex cauſa data ad tp̃s eſt: vt venien
te ſaluatoꝛe ceſſaret lex.¶ Item aug.ↄtra fauſtũ aꝛguit
ſic. Si celebꝛatõnes que figure erãt pᷣnunciãtes ventu/
ra.adbuc rp̃ianis fierẽt:mihil ſigretur niſi nonduʒ ve⸗
niſſe:que dudũ figuꝛis pᷣnunciabant᷑:qð em̃ venturum
Snunciat᷑aut nõdum venit.aut ſi iam venit:ſuꝑflue et
allaciteꝛ pnunciat᷑ lex et ꝓghe vſq; ad iohem math.xj.
Illud em̃ qð iam venit non dʒ pᷣnunciari. Si & res pᷣ⸗
nũciata figuris iam venit: ᷓ debent euacuari ſiqure ñ
obſeruari.¶ Ao idem eſt auctas beati Petri act.xv.in
ↄcilio apłoꝝ.loꝗtur enim ibi ad iudeos ↄuerſos.Viri
fratres ſcitis qm̃ ab antiꝗs diebo elegit deꝰ ꝑ os meuʒ
audire gentes verbũ euãgelij credere.dans illis ſpm̃
ſcim ſiẽ ⁊ nob.et nihil diſhremt inter nos ⁊ illos. fide
purificans corda illoꝝ. Munc ꝗ̊ quid temptatis inguz
imponẽ ſuꝑ ceruices diſcipłoꝝ.qð neqʒ nos neq; pres
nr̃i poꝛtaꝛe potuĩiꝰ.⁊ logꝗtur de onere circumciſionis et
aliaꝝ circũſtantiaꝝ legis.¶¶ IYtem ad idem ſunt qplu⸗
rime auẽtes pauli ad Gał.iij. Pꝛiuſqᷓ; veniret ſides
ſub lege cuſtodiebamur ↄcluſi in eam fidem q̃ reuelan⸗
da eꝛat. Itaq; ler pedagogꝰ noſter fuit in xpᷣo:vt ex fi⸗
de iuſtiſicemur.at vbi vemt fides:nõ ſumꝰſub pedago
go. nõ ſumꝰſubiecti mandatis cerimoniaꝝ.et multa
dicit ibi apłs in bũc modũ. Auẽte igit ꝓphica a euãge
lica:apłica:⁊ rõe euidẽti pʒ.pꝰaduẽtũ xpi legales ceri⸗
monias nõ eſſe ſeꝛuãdas. Oð ſine diſtinctone ↄcedẽ⸗
dum ẽ. Rñdendũ igit᷑ ad obiectõnes erꝛoꝛis.¶¶ Ad pri
mũ ꝭ̊ qꝗð obijcit.ꝙ bec lex ẽ ineternũ.dvjm ᷣm aug.i li.
qõnuʒ no.⁊ ve.teſ.Legis nomẽ vnũ eſt ſ̊ triꝑtitam ha⸗
bet intelligentiã. Pꝛima em̃ ꝑs legis de deo ẽ. Si enim
lex a lectione dicta eſt.vt de multis ꝗd eligas ſcias.in⸗
ter erꝛoꝛes ꝗ̊ poſiti acceperũt vt eligant verũ.i.repꝛoba
to dy abolo eligãt qũ. Scðᷣa aũt legis xs bec eſt: q ſex
p̃ceptis ↄtinet que ſic incipit. Honoꝛa patrẽ ⁊ matrem
Tercia ðdᷣo in nyomenijs? in ſabbatis eſt ⁊ in eſcis di⸗
ſcernẽdis ac eligendis: 1 in circũciſione: ⁊ in hoſtijs pe
cudũ offerendis.hanc itaq; legẽ dicit vſq; ad ioheʒ nõ
vltra ſeruandã.qꝛ ſicut dĩc data eſt vt ↄpleto tꝑe ceſſa⸗
ret.Lex vᷣo que te deo ẽ ſimiliter 2 lex moꝛaliũ pᷣcepto⸗

rum.iſta ſemper manet aboleri nõ poteſi. Ex hac igi

tur auẽte aug· doᷣm · ꝙ lex credendoꝝ de deo qꝗᷓ eſt in pᷣ⸗
ma tabula.a lex moꝛaliũ pᷣceptoꝝ que ẽ in ſcdᷣa: manet
ineternũ. Lex vᷣo cerimonialiũ que ex cã et ad tpᷣs data
eſt tꝑalis: quia ceſſante cã in aduentu ſi aluatoꝛis eua⸗

cuanda eſt. 4 Ao ſcom qð obijcit ex Aſdath.v. rñdetur

ibidem in glo. Quia cũ in lege ſint pᷣcepta moꝛalia P
cepta ſignantia.ſ.eerimonialia. omia implent᷑ vel ĩ ca⸗
pite xpᷣo. vel in coꝛpe quod eſt eccleſia: ſed differenter.
Aam moꝛalia implentur aliter. ſigntia vᷣo ſpũaliter
vñ dicit gio. donec omia fiãt. vel in capite vel in coꝛpe:
itum ad moꝛalia im ꝑfecta ꝑficiunt᷑.⁊ q;tum ad ceri⸗
monialia ſignificantia ſpũaliter impleant.¶ Ad terci
um quod dicit.ꝗ ſoluerit vnũ de mandatis iſtis mimis
7c̃. Dicendũ ꝙ lolueꝛe mandatũ legis dr duptr.vel ꝙᷓ

tum ad intentõez ferentis. vel qᷓtum ad intentõeʒ eins

cui data eſt lex. In illa & auẽte intelligit᷑ ſoluere vnum
de mandatis iſtis mimis.pꝛimo mõ.vñ notandũ eſt.q;
xpᷣianus verus nunqꝙᷓ ſoluit aliqð legaliuʒ ſeu cerimo⸗
nialiũ ẽtum ad intentõem ferentis. cuiꝰ intentio fuit ꝗꝙ;
manerẽt vſq; ad tps xpᷣi. qᷓuis dicat᷑ ſoluere ꝙtuʒ ad in
tentõeʒ falſam iudeoꝝ quibo data ẽ lex ⁊ buidiſtincti⸗
onis exemplũ ponit aug. in pᷣcepto de ſabbato in qõni⸗
bus no. a ve. tel.dicens. Soluit ſane ſabbatũ ſaluator

ſi ſine piudicio dati ſabbati. Cũ em̃ ſabbati iam tpᷣs ceſ

—

ſaret:iudei aũt ſabbatũ adbuc manẽ aſſererent: ſalua⸗
toꝛ ſabbatis opans m ſenſum iudeoꝝ ſabbatũ ſolue⸗

bat. 4 Ad quartũ doᷣm. ꝙ ſilitudines figurales vtiles

E

fuerũt pꝛiꝰ:a⁊ adpuc vtiles ſunt:̊ pꝛius.ſ.ante tpᷣs gr̃e
duplicẽ habuerũt vtilitatẽ: quia tũc erãt vtiles ad mo⸗

uenaũñ rõnem ope ⁊ lectõne.mõ aũt nõ hñt niſi vnã vti⸗

litatẽ illã.ſ.que ẽ in lectõne.vt in eis legat᷑ nõ vt obſer⸗
uentuꝛ. Ad vtilitatẽ aũt que ſolũ eſt in audiendo ſeu in
legendo nõ ſeꝗtur obſeruãtia niſi cũ hoc ſit vtilitas il⸗
la qᷓ eſt in faciendo. Et h̊ eſt qð dic aug.ↄtra fauſtum.
Pꝛioꝛi ꝓplo multa talia nõ tm audienda verũetiã faci⸗
enda ſeu obſeruãda pᷣcepta ſunt. tp̃s em q̊ͥ nõ tm dictis
ſ etiaʒ factis ꝓphetiz ari oꝑteret ea qᷓ poſterioꝛi tꝑe fue⸗
rant reuelanda:quibo ꝑ rpᷣm atq; in xpᷣo reuelatis fiði
gentiũ onera obſeruationũ nõ ſunt impolita. ꝓphie aĩ
auẽtas ẽ ↄmendata. vñ remanſerũt ſolũ qᷓtuʒ ad auẽtẽ
ſignandi: vt in eis poſſet hõ legẽ⸗ intelligẽ:bᷣ nõ qtum
ad auẽtem obſernadi. 4 Ad ꝗqntũ dom. ꝙ impletio le⸗
gis dr vno mõ reſpectu figuraliũ.⁊ h̊ mõ ſumit᷑ imple
tio ꝑ ceſſationẽ ſᷣm ꝙ dic aug. in qõe ve.⁊ no.te.qð im
plet᷑ ceſſat. videlʒ qñ ei meli ſt uccedit. vñ poĩt exemplũ
de ↄſtituto in aliq ptate dicẽs.ſi alicuiĩ ptate ↄſtiiuto
ſucceſſoꝛ dat᷑.nunqd deſtructꝰdicet᷑:q.d.ĩmo impletio
eſt: q ſuccedit melioꝛ ĩ ptate.⁊ hoc ẽ qð dic glo. ſuꝑ il⸗
lud math.v. Mõ veni ſoluere legẽ ̊ adimplè. ſupplet ꝗ
figuras ceſſare docet qñ res facta eſt. Alio mõ dicitur
implere. ſ. addere plene: 1 hoc mõ implet xp̃ianꝰ moꝛa:⸗
lia: vñ aug.in qõnibo noui et ve.teſta. Mon illã deſtru⸗
xit ̊ potioꝛa addidit. ſic &nõ deſtruunt᷑ legalia ga eis
melioꝛa ſuccedũt: nec etiã moꝛalia:vᷣ etiã addunt᷑ poti⸗
oꝛa. ¶¶ Ad ſertũ qð obijcit. ꝙ ſub interminatõne male⸗
dictionis pᷣcipiunt᷑ ſeruari moꝛalia ⁊ cerimonialia. xx⸗
vij. Beut. et ſine termino. Deut. xxviij. doᷣm ꝙ illa pce⸗
pta qᷓ̃tum ad cerimonialia nõ ſuerunt iuſſa ſeru ari ni⸗
ſi vſq; ad aduentum veri ꝓpbete hoc eſt xpᷣi. Alioꝗn nõ
fuiſſet dictum in eadem lege Deut. xviij. Pꝛophetaʒ de
Fee tua ſicut me ſuſcitabit dominus ipſum audies.
ubditur in perſona dei. ponam verba mea in oꝛe eius
loqueturq; ad eos omĩa que pꝛecepero illi. Ex quo re⸗
linquitur ꝙ adueniente pꝛopheta xpᷣo: cedit lex moyſi
eius imperio.ipſe autem eſt qui dicit Aath. xj. Lex
pꝛophete vſq; ad iohanneʒ.ex auctoꝛitate ergo eius re⸗
tractant᷑ legis cerimonie. Inde eſt quod dicit apoſtolꝰ
ad Gak.iij. repetens illud legis Dent. xxviij. Quicun⸗
q; er operibus legis ſub maledicto ſunt. Scriptum eſt

— —— — — — — —— — —

.
7

Nueſtio

enim maledictus qui non ꝑmanſerit in omnibus que
ſcripta ſunt in libꝛo legis: et ſubdit. Xpᷣe nos redemit
xe maledicto legis:foctꝰ ꝓ nobis maledictũ. Beut.xxj
Maledict om̃is ꝗ pendet in ligno.vt in gentiba bñdi⸗
ctio abꝛahe fieret in xpᷣo.vt pollicitatõeʒ ſpũs accipia⸗
mus ꝑ ſidem ſine obſeruãtia legaliũ.4: Ad ſeptimũ qð
obijcit᷑. ꝙ lex in cerimonialibo ↄtinet veritateʒ;. ↄceden
dum ẽ.h diſtinguendũ ꝙ dupler eſt veritas.veritas ꝓ:
miſſionis.⁊ veritas exbibitõnis. In cerimonalium o
obſeruãtia fuit veritas ꝓmiſſionis:et ſicẽ veritas in fi
gura in gr̃a xpᷣi: qui ꝑ illa figurabat᷑ et pmittebat. Vle
ritas aũt exhibitõnis ↄplet enacuando quodãmõ veri⸗
tatem ꝓmiſſionis.et hocẽ qð dr in pᷣs. Sacrificium et
oblatiõeʒ no.i Qota glo.ſacrificiũ qdð d aĩialibo fiebat.
7 oblatõneʒ q̃ erat de alijs rebo:vt de ſimila et thure et
oleo noluiſti.ſup.poſtqᷓ; veritas eſt exhibita: vt eniʒ ve
nit res:noluit deꝰilla legalia q erant q̃ſi ba ꝓmitten⸗
tia: tãdiu eſt pmiſſoꝛ donec det vt dedit mutat cerbum
nõ dicit dabo ̊ cædi.ipo q̊ veniente noluit illa q erant
eifigura. vñ in natali dñi cantat᷑ miſſa de ꝓmiſſione.
lurx fulgebit: nec repetit᷑ poſtea et de pmiſſionis exhibi
4 tione.ſ.puer natus ẽ:et illa repetit᷑.ecce verboꝝ muta⸗
tio: ibi enim eſt de futuro pmiſſio.bic de iam nato gꝛa
tiarũactio.¶ Ed octauũ dᷣm.q; illud mandatũ iu ſtuʒ
ſctm et bonuʒ intelligit de moꝛalibo pceptis ᷣm vnum
modũ.⁊ ꝙ ſeqtur ler ſpũalis ẽ.de eildeʒ moꝛalibo inq⸗
tum ſunt æ lege natali.vñ aug.in li.qõnũ no.⁊ ve.teſ.
Si apls legẽ ſanctã ⁊ bonã et ſpũaleʒ vocat ad Ro. vij
quõ dicit lex iraʒ oꝑatur: ⁊ vb: nõ eſi lex:nec pᷣuarica⸗
tio.ad Ro.iiij. ⁊ rñdet.ꝙ legẽ factoꝝ vt erat ꝙ circũci
xrent᷑ꝙ ſabbatuʒ obſeruarẽt. ꝙ diſcernerẽt eſcas ꝛc.
dic iram oꝑari:eo ꝙ irato deo addita ſunt hec vt bomĩ
eẽnt ꝑfidie iudeoꝝ.de tantis eĩ neceſſe ẽ vt aligd pᷣtere⸗
at. vñ apło petroacẽ.xv. Quid tẽptatis iugũ imponere
ſuꝑ ceruiceʒ diſcipuloꝝ qð neq; nos neq; pr̃es nr̃i poꝛ⸗
tare potuimꝰ.2 ꝑ eʒech.xx.c. Redi eis pᷣcepta nõ bona
At g ab hac lege illos tolleret ait. vbi nõ eſt lex: nec pᷣ⸗
uaricatio.q.d.legẽ iudeoꝝ ſeruãtes ncce ẽ vt pᷣuarice⸗
tis. tanta ei ſunt pcepta q̃ impleri impoſſibile ẽ. Spũa
lem at legẽ ⁊ ſanctã ⁊ bonã. dixit legẽ nat᷑aleʒ:q̃ ꝓhibʒ
peccare:⁊ duxr ẽ bone vite. huic adaita lex fidei ꝑfectũ
hoĩem facit. Et jm hec pdicta. obiectõ nõ facit ad ppo⸗
ſitũ. Scom aliũ modum intelligit᷑ de lege moyli q lex
ſpũalis ẽ:eo ꝙ ſpũalr ẽ intelligẽda.ſiẽ dic ibi glo. ⁊ tũc
cuũ dr mandatũ ſctm iuſtũ et bonũ.diſtinguendũ: ga in
ſtum 2 bonũ mandatũ dr̃ duobo modis.vno mõ ex na⸗
tura eiꝰqðᷣ mãdat᷑.qꝛ ſm ſe iuſtũ et bonuʒ eſt.⁊ boc mõ
mãdata moꝛalia ſunt iuſta 2 bona ñ cerimoĩalia. Alio
mò ex rõne ⁊ intentõe mandãtis ſolum vt ga mãdat ali
qd deꝰ ꝓpter aliqð iuſiũ ⁊ bonũ eliciendũ vel ſiqndum
qð tñ ſm ſe indifferẽs ẽ.quõ pᷣceptũ datũ ade de ligno
ſcie boni ⁊ mali ne comedas Geñ.ij.fuit iu ſtũ 7 bonuz
q; datũ hoĩ in meritũ obedientie:2⸗ pceptũ cerimoniale
iuſtũ ⁊ bonũ qꝛ datum ad ſiqtõeʒ future gre xpi de qj. j.
Coꝛĩ.j.Qui factꝰẽ nob iuſtificatõ ⁊ ſctificatõ:⁊ redem
ptio. Pꝛimo mõ dictũ mandatũ ẽſimplłr ⁊ Fᷣm oẽ tpᷣus
iuſtũ ⁊ bonũ. Scdo mõ dictũ eſt iuſtũ ⁊ bonum er cã.2
ideo ad tp̃s iuſtũ ⁊ bonũ. ꝓpt qð ceſſante cã ceſſare dʒ
effectꝰ. vñ aug. in qõnibo no. et ve. te. de lege cerimoni⸗
arũ dicit.nõ fuit ab initio:hᷣ ex cã data ad tp̃s eſt vt ad⸗
ueniente ſaluatoꝛe ceſfaret lex.

Membrum ſecũdum

Egtur ſpaliter ingreꝛe de ſacri ficijs cir⸗
cumciſione ⁊ ſabbato nam de ſuffocato 7
ſanguine ſup queſitũ eſt. Querit g pᷣmo
ſacrificijs legalibo vtrũ ſint facienda.
Scðdo de circũciſione vtrum debeat ceſſare. Lercio de
ſabbato ceſſando.

NKAE mRNB/R

e ehn zlon,

.lix.
Articulus prinuus

D pꝛimũ ſic arguit᷑. Qam om̃e pꝛeceptũ qð
eſt in lege moyſi ꝓmulgatũ et in euangelio
veꝛbo xpi repetitũ ſeu ↄfirmatum: eſi ſemꝑ
ſeruandũ. Sed mandatũ de ſacrificijs eſt tale: qa ĩ mu
datione lepꝛoſi.viij. Math.oↄfirmat᷑ a xpᷣo cũ dixit.va:
de ⁊ oſtende te ſacdotibo:⁊ offer munꝰqð pᷣcepit moy⸗
ſes:hoc eſt ſacrificiũ.ꝗᷓ eſt ſemꝑ ſeruandũ.4¶. Item oĩis
xpᷣi actio noſtra eſt inſtructio:a in impletõne mandato
rũ nobis ꝓpoſita in exemplũ.Si qꝗᷣ in xpᷣo ſeu ꝓ xpᷣo ob⸗

latũ eſt ſacrificium Luce.ij. ⁊ boc ipᷣe voluit.vñ d ibi.

Tulerũt illũ in hierlin vt daꝛent boſtiã ſᷣm ꝙ dictũ eſt
in lege.paꝛ turturũ:aut duos pullos colũbaꝝ.qᷓ ad ex⸗
emplũ erũt a noſ ſacrificia offerenda.¶ IJtem die aug.
in qõnibo no.⁊ ve.te.Aſdanifeſtũ eſt deũ olocauſtis nõ
delectari.h̊/p ſatiſfactõe pcti gemitu.⁊ doloꝛe coꝛdis ve
mã poſſe mereri.ſacrificiũ in teſtimoniũ pct᷑i voluit. vt
ſe peccatoꝛ ꝑ oblatõneʒ ſacriſicij ↄfiteret᷑ peccaſſe.Si g
oblatio.ſacrificij erat ↄfeſſio peti:cũ tꝑe gre nccia ſit cõ
feſſio pct̃i: non debuit ceſſare oblatio ſacrificij. ¶ Jtem
oponit Marcellinꝰad aug.Cur bic deꝰꝗ 2 ve. te. deus
eſſe firmat᷑:ſpꝛetis veteribo ſacrificijs delectatꝰ ẽ nouis
nihil ei põt coꝛrigi niſi qð aut nõ recte factuʒ ꝓbat:vel
qð recte ſemel factũ eſt mutari nullatenꝰʒ. recte em̃ fa
cta mutari niſi iiuſte nõ pnt. Cont᷑. Pꝛobatũ ẽ ſup̃
ma qõne tæ ſacrificijs. ꝙ veritas ſacriſicij nõ ẽ in imo
atõe pecoꝝ niſi tm̃ in ſigno ⁊ figura. Si è veritate ve⸗
niente dʒ ceſſare figura: ⁊ ſacrificiũ veniẽte xpᷣo.⁊ H ẽ

qð dic yſi.ſuꝑ pᷣncipiũ Ceui. Dis boſtiaꝝ drntas xp̃i

hoſtiã pᷣferebat.vñ veritate oblata:ceſſauit vmbꝛa veꝝ
ſacrificiũ pᷣfigurãs.¶ Iteʒ veniẽte ꝑfectõe gr̃e dʒ ceſſa⸗
re im ꝑfectũ ſacrificiũ.Sʒ talia fuerũt ſacrificia aĩaliũ
ſic ꝓbat ad heb.x. VUIm bꝛã hñs lex futuroꝝ bonoꝝ ho⸗
ſtijs q̃s offerũt nunꝙᷓ pt accedẽtes ꝑfectos facẽ:⁊ h̊ per
ſinglłos ãnos alioꝗn ceſſaſſẽt offerꝛi. Jõ q; nullã ↄſciaʒ
pet᷑i vltra hr̃ent cultoꝛes ſemel mdati:q̃ſi dicat. ſi ſacri
ficia illa ↄferꝛẽt ſalutẽ: nõ eẽt opꝰiterari. Sic ẽ de medi
camẽto qð cũ valẽs eſt ⁊ ſalutis efficax.ſemel impoſitũ
introducit ſanitateʒ.Si vᷣo ſem ꝑ aponit᷑.manifeſtum
indiciũ erit non ↄtuliſſe ſaluteʒ. Silr in illis ſacrificijs
quia prima hoſtia nihil valebat.ideo ſecunda offereba
tur. Et hec eſt intentio glo.ex quo relinquitur ꝙ tebẽt
ceſſare ſicut inſufficientia ⁊ im ꝑfecta oblato do ſacrifi⸗
cio.¶ Item ſacrificiuʒ offeꝛebatur in ꝓpitiationem pec
catoꝝ. Sed dicit apłs Heb. vij. & omibo manikeſtum
eſt.qꝛ impoſſibile eſt ſanguinẽ byrcoꝝ aut thauroꝛum
auferre peccata.ergo illa ſacrificia p peccato expiãdo
non erant offerenda. 4 Yem aſſumens apoſtolꝰ auctoꝛi
tatem p̃s.quam dicit in plurali in aduentu xpi. dĩc ad
Heb. x. Ingrediens munduʒ dicit hoſtiam et oblatio⸗
nem noluiſli:coꝛpus autem aptaſti mihi ⁊c. dicens q;
hoſtias et oblationes noluiſti. nec placita ſunt tibi:que
ßm legem offeruntur ꝛc. Aufert pꝛimum ſupple ſacrifi
cium et cum eo vetus teſtamentui quod per ANoy ſen
datũ eſt.vt ſequens ſtatuat. hoc eſt ſicut dicit glo. Sta⸗

bile nouum ſacrificium et cum eo nouum ſacriſicium

oſtendat. RKñ.dicendũ ꝙ ſicut dicit augẽ. x. de ciuit.
riuxta aplm ad heb.x. Oblato ſummo? vero ſacri⸗

ficio rp̃i. cũcta ſacrificia illð figurãtia ceſſare debueꝛũt
vñ dic glo. ad Heb.x. ſuꝑ illud. Coꝛpus aptaſti mibi.
ODblata ſunt ſigna quia exhibita eſt veritas. 4 210 illᷣ

ergo quod pꝛimo obijcit.ꝙ auẽte xp̃i videt᷑ ſacꝛiſicium
appꝛobatum.dicenduʒ q; appꝛobatum eſt non vt ptꝰad⸗
uentum ſuũ faciendũ:ſed vt añ aduentũ ſuum a ceo in⸗
ſtitutum. nam poſt aduentum ſuum monſtrauit ip̃e nõ
neceſſariũ eſſe offerꝛe ſacrificium legale.cum iuxta au⸗
ctoꝛitatem Oſee ꝓphete.vj.dixit.milericoꝛdiam volo⸗
nõ ſacrificium. 4¶ Ad illud ergo qð obijcit. ꝙ pꝛecepit
offerꝛi. Rñdet Augꝰ. in queſtionibo noui 2 veteris te⸗

⸗ EP’ Ach 1* N⸗
— 12

ſtamenti.qꝙ illud pꝛecepit non quia neceſſarium: ſed qꝛ
erpediens ꝓpter ſcandalum iudeoꝝ vitandũ.vnð dicit
dñs iudeis vt ꝙ de iilo opinabant᷑ auferret. Dicebant
em̃ eu n eſſe inimicuũ traditõni iudaice:iuſſit vt lepꝛoſꝰ
offerꝛet munera ſicut pᷣceptuʒ erat a moyſe Leui. xiiij.
a ſubiecit in teſtimoniũ illis.hoc ẽ vt hec res teſtis eſſz
ↄtra illos qꝛ ſaluatoꝛ nõ eſſet legis inimicus. factuʒ eſt
itaq; ꝙ ceſſare vebuerũt:ſ̊ quia iam ſolẽt ſuꝑflua non
nocere:factũ eſt vt hoc ꝓdeſſet illis ꝗ de ipo male opia

brantur. Ad ſcom vo qð obijcit. ꝙ omis xpi actio nr̃a
mo eſt inſtructio: ⁊ actionẽ xpᷣi apellat que facta eſt/ ꝓ rpᷣo

vt oblatones boſtiaꝝ. diſtinguendũ ꝙ ſunt actõnes po
Rteſtlatis vt miraculoꝝ:et hec ſunt ad inſtructioneʒ non
imitandi ſeu faciendi: ß credendi. Quedà aũt actones

ſunt bhumilitatis:et hoc dupłr. Qam quedã ſunt diſpẽ

ſatõnis.quedã exempli ſeu imitatõnis. Actõnes diſpẽ
ſatoõnis ſunt q̃s in ſe ſuſcepit xpc ad noſtram redempti
onem: in his eſt inſtructio gtitudinis 2 amoꝛis.Acti
ones vᷣo exempli ſunt qͥs xp̃ᷣt oꝑatus ẽ ad noſtrã infoĩa
tionem. vt oꝑa caritatis ⁊ obedientie aliaꝝ virtutuʒ
in quibo eſt inſtructio imitatõnis. Dicendũ g ꝙ luſce⸗
ptio actionũ legaliũ in cerimonijs in rpᷣo fuit oꝛdinata
ad redemptionẽ.nõ ad imitatõeʒ. Fin qð dicit apts ad
HGak.iiij. Jactũ ſub lege vt eos ꝗ ſub lege erant redime
ret.glo.Factũ ſub lege dicit.qꝛ hoſtia legalis ꝓ illo ob⸗
lata eſt Luc.ij. ec miruʒz ſi oꝑa illa legis ſuſtinuit:ex
quibo liberaꝛet eos ꝗ ei ſeruiliter tenebant᷑. ꝗ etiã mor⸗
tem ſuſtinuit vt ex illa alios liberaret. 4 Ad terciuz di
cendũ.qꝙ quis oblatio ſacrificij eſſet ↄfeſſio pct᷑i:tamẽ
ceſiciebat in duobo. vnũ eſt gꝗa nõ ꝓ quocũq; pcto erat
ſacrificiũ. nde aug.in qõnibo noui⸗ ret.teſia. nunqꝙᷓ
ꝓ maniteſto delicto ſacrificiũ mandauit ſed ꝓ ignoꝛa⸗
to. ꝗa etiã cũ neſcit hõ peccat.⁊ cũ ſe putat recte agere
intentõne quadã delinꝗt.tale pctm dixit p ſacrificium
poſſe purgari. Aliud eſt qꝗa ꝑ ſacrificiũ nõ erat ↄfeſſio
niſi generis pcti. nõ em pcti circũſtantie ꝑ ſacrificium
poterũt iudicari. Ideo im ꝑfecta eſt ↄfeſſio pcti ⁊ dimi⸗
nuta oblatio ſacrificij. perfecta aũt eſt ↄfeſſio expᷣſſione
verbi. vnð in illa erit ꝑfectõ ſacrificij iuxta illud Oſee
vlt. Reddemꝰvitulos labioꝝ noſtroꝝ.4 Ad vltimũ re
ſpondet augad marcellinũ. Sic nõ opinoꝛ. cũ agricła
aliud iuſſerit eſtate ꝙᷓ iuſſerit byeme.ratio mutat᷑ agri⸗
culture. 1 cum mane ſurgit ꝗ nocte geſcebat vite ↄſiliũ
nõ mutauit.aliud męr adoleſcenti qᷓ puero ſolebat im
poſuit. Docirina igit ↄſtans mutato pcepto nõ muta⸗
ta mutauit.nõ itaq; verũ eſt qð dĩ ſemel rectũ nullate⸗
nus eſſe mutandu. mutata quippe tꝑis cã qð recte ante
factũ fuerat. ita mutaꝛi plerũq; flagitat. vt cũ ipᷣi dicãt
recte nõ fieri ſi mutet᷑.ↄtra veritas clamet recte nõ fie⸗
ri niſi mutet᷑.aptũ fuit pꝛimis tꝑibo ſacrificiũ qð pꝛece
pat deꝰ. nũc vo nõ ita ẽ. Aliud em pceꝑit ꝙ huic temꝑi
aptũ eſſet:ꝗ multomagis ꝙᷓ hõ nouit ꝗd cuiq; tꝑi acco
modate adbibeat᷑ Dicendum & alijs ſacr̃is pnunciari
xpᷣm cũ venturꝰeſſet:alijs cũ veniſſet anuciari oꝑtuiſſe
ſicut mõ nos idip̃m loqntes.ᷣ diuerſitas tñ re ũ etia cõ⸗
pulit oᷣba mutare. Si ꝗdẽ aliud ẽ prenũciari. aliud eſt
annũciari.aliud ẽ cũ venturꝰeẽt: aliud cũ veniſſet.

Articulus ſecundus
Verit᷑ poſtea de circũciſione. vtrum debeat
ceſſaꝛe. Ad qð ſic obijcit BGeñ.xvij. Erit pa
ctum meũ in carne vra in fedꝰeternũ.pactũ
aũt illud appellat circũciſionẽ. circũciſio ẽ in fedeter
num: dz ſernari ineternuz: gH tpe gre. ¶/̃ YRem rõ eua⸗
cuatiõis ſignoꝝ eſt:qꝛ impleta ſunt figurata pꝑ illo.ſed
ſignatũ circũciſionis nõ eſt adhuc im pletũ. ̊ circumci
ſio nõ dʒ euacuori:ſᷣ obſeruari. aũt nõ ſit impletuz
ſignatũ circũciſionis:ptʒ. qꝛ ſicut dĩc aug.in qõnibus
no. et ve.te. ſigura future reſurꝛectõis geneꝛalis qᷓ eꝛit
in octaua etate in circũciſione data eſt. vt q̃ſi renouatõ

futura in circumciſione dinoſceretur.in illa aut reno⸗
uotione erit abolitio omnis coꝛruptõnis 2 pene. illud
aũt ſignatũ nondũ venit.nec implenduʒ eſt niſi in fine
mundi:̊ dʒ manere circũciſio vſq; ad finẽ mũdi.¶ Itẽ
in tꝑe gratie dicebat aplłs ad Ro.ij. Circũciſio quideʒ
paeſt ii legem obſerues. vtilis eſt cuʒ obſeruatone le⸗
gis tꝑe gre: ̊ debet manere. ¶ Item j.ioh.ij · ꝗ dicit ſe ĩ
in xpᷣo manere.dz ſicut⁊ ille ambulauit ⁊ ipᷣe ambula⸗
re.et. j. Pe. ij. XPc ꝓ vobis paſſus eſt.nob relinquens
exempluũ. Gꝛeg.nanq; in dialogo dicit.Redemptoꝛ nr
ꝑ moꝛtale coꝛpꝰom̃e qð egit boc nobis in exemplo pre⸗
buit: vt p noſtraꝝ viriũ modulo eiꝰ veſtigia ſequẽtes.i
offenſo pede oꝑis pñtis vite carpamꝰviam.b xpᷣc circũ
ciſus ẽ. ᷣ et nos ad exemplũ eiꝰcircũcidi debemus. cuz
ipſe hoc egeꝛit in coꝛꝑe moꝛtali.⁊ ſiẽ dĩc.quicqd ĩ moꝛ⸗
tali coꝛꝑe egit nobis in exemplo pᷣbuit.⸗ Jtem apls tẽ
poꝛe gratie legit᷑ thimotheũ circũcidiſſe ack. xvj. exẽ⸗
plo rpᷣi ⁊ apłico erit circũciſio tem ꝑe gratie facienda.
Contra.ad HGat.v. Si circũcidimini xpᷣc nibil ꝓde⸗
rit vobis.⁊ act.xv. ex ↄcilio apłloꝝ vbi ſuꝑ hoc moue⸗
batur queſtio: determinat᷑ ꝙ circũciſio nõ elt ſeruãda.
Item querit᷑ cum rpc legat᷑ circumciſus ⁊ baptiʒatꝰ:
quare non circũcidimur eiꝰexemplo ſicut baptiʒamur
eius exemplo. Item cum baptiſmꝰ ſit remediũ cõtra
pctm. ſaluatoꝛ aũt qui cõceptus eſt de ſpirituſcto non
babuit in ſe aliquod peccatũ.ergo nec debuit ſuſcipere
remedium cõtra peccatum. ergo non debuit baptiʒari
nec etiam circumcidi: cum ipᷣa circũciſio in remedium
inſtituta fuerit. Pñ. m auguſti. in queſtion bo no⸗
ui et vet. teſta. circumciſio vſq; ad xpᷣ̃m indulta ẽ abra⸗
bam. Abꝛabam aũt circumciſionem in ꝓmiſſo chriſto
accepit.vt tamdiu circumciſio curreret: qdiu xpᷣc na⸗
ſceretur ꝓmiſſus abꝛahe qui omnes gentes iuſtificaret
ꝑ fidem. Sicut fuerat iuſtificatus Abꝛaham:ita debu⸗
it circumcidi vt ipſe ꝓbaretur eſſe qui ꝓmiſſus abꝛabe
eſſet. ita vt decetero circumciſio ceſſaret impleta ꝓmil⸗
ſione.baptiſinus autem non debuit ceſſare:quia feꝛma
renaſcibilitatis eſt a xrp̃o cepta. non pꝛius data ? vſqʒ
ad vpᷣm conſũmata.⸗ Ad pꝛunum ergo qnod obijcit᷑ ·
ꝙ circumciſio eſt in fedus eternum. dicenduz ꝙ fedus
eternum põt intelligi q;tum ad ſignum vel qtuʒ ad reʒ
ſignatam. tum ergo ad ſignum ſeu figuram non eſt
cir cũciſio in fedus eternũ. ſed qtum ad rem ſignataz.
vñ dicit glo. Geñ. xvij. in fedus eternũ: qa aliquid eter
num ſignabat. et hoc adhuc tenet᷑ 1 obſeruatur a xpᷣia
no.ſignat em̃ circumciſio aboiitionem culpe:ct hoc eſt
ꝑ gratiã in pnti que datur in baptiſino. ſignat aboli
tionem pene:et boc eſt ꝑ gloꝛiam in futuro ſcʒ in gene⸗
rali reſurꝛectione. Et boc eſt quod dicit augꝰ. ↄtra fau
ſtum. Si queris quare non circu mcidatur carne xpᷣia⸗
nus.et ſi xpᷣe non venit legẽ ſoluere. Rñ.immo iam iõ
non circũciditur rpianus.qꝗa id quod eadem circumci
ſione ꝓphbetabatur iam xpc impleuit. expoliatio em̃ car
nalis generatõnis que illo facto figuꝛabat᷑:iam chꝛiſti
reſurꝛectõne impleta eſt: qd in noſtra reſurꝛectione fu⸗
turũ ſacramento baptiſmatis cõmendat.i Aaʒ neq; pe⸗
nitus debuit auferꝛi noue vite ſacramentum: ꝗa reſtat
adbuc in nobis futura reſurꝛectio mortuoꝛum: ⁊ i me⸗
lius tamen id eſt ſuccedente baptiſmo debuit ↄmutari
Ad ſecundum dicendum.ꝙ ſignatum circumciſiõis
dicitur impleri dupliciter.in exemplo ſeu cauſa:⁊ in re
ſeu effectu. In exemplo ſeu in cauſa. ſignatum circum⸗
ciſionis impletuʒ ẽ in reſurꝛectione xpᷣi·que eſt cauſa ⁊2
exemplum noſtre reſurꝛectionis. qn re ðo et in effectu
nondum completum eſt: quia non eſt adbhuc noſtra re⸗
ſurꝛectio generalis.et ideo quia iam completum eſt in
cauſa ſeu in exemplo:ſignum illud euacuandum eſt. et

boc eſt quod dicit aug. ↄtra Fauſtum. ꝙ adhbuc ꝑmit⸗

titur eccleſie id eſt coꝛpoꝛi rp̃i et in manifeſtatione pꝛe⸗
ſtatur in xpᷣo capite coꝛꝑis ſaluatoꝛe. id eſt in xpᷣo me⸗

— — —

— ——. — —

n
e
n
ſo⸗
4
ſo
et
4

NMneſtio

*

diatoꝛe dei et bominum hoie xpᷣo ihu.iam vtiq; cõple⸗

tum ẽc. qd em ꝓmittit nili vita eterna er reſurꝛectione a
moꝛtuis.hoc iam ↄpletuʒ ẽ in illa carne q̃ ᷣbum factũ
eſt:et qð fidelibo ꝓmittit᷑ in iudicio:iam ↄpletum eſt in
exemplo.¶ Ad terciũ dõm ᷣm ꝙ dicit ibi glo. ꝙ logtur
ibi apts m ſtatum legis veteris: in qͥ ſtatu pfuit circũ⸗
ciſio.ſ̊ nõ ꝓfuit ad ſalutẽ ſine ſpũali obſcruatia legis.
⁊ ideo diecit.circũciſio pdeſt ſi legẽ obſerues.ſi auteʒ pᷣ⸗
uaricatoꝛ ſis legis:circũciſio tua ppucium facta ẽ. tpe
autẽ gr̃e poſtq; veritas exhibita ẽ:nõ modo nõ ꝓdeſt ſ
etiã obeſt. Vñn infra ad Gat.v. dicit. Si circũcidimini
xpᷣc vobis nõ ꝓderit. .¶ Ao qrtum ptʒ rñſio ex pᷣcedenti
capitulo. NQã xpᷣc nõ ſuſcepit circũciſionẽ ad exempluʒ
imitatõis ſ̊ ꝑ diſpenſatõeʒ ad fidẽ redemptõis. vt mõ⸗
ſtraret᷑ ille eſſe ꝗ fuerat pmiſſus abꝛahe.Vnð amb ſuꝑ
illud ad Gal.inij. Factum ſub lege dic. Saluatoꝛ fieri
debebat ſub lege. vt circũciſus appaꝛeat filiꝰabꝛahe cui
ꝓmiſſus eꝛat.ſignum hñs eiꝰcui ꝓmiſſus fuerat.ĩ quo
impleta erat circũciſio:⁊ ideo ſignum iam ceſſat.q¶ Ad
gqntum dm ᷣm aug.in qõnibo no.⁊ ve.teſta. Paulus
cum pᷣdicaret iam nõ optere circũcidi qᷓᷓ ĩm thimo⸗
theũ circũcidit ꝓpter ſcadalum iudeoꝝ. Abaluit eĩ reʒ
ſuꝑfluã facere:ꝙ im ꝑitos ex quibo alig poſſint ſaluari
ſcandalo eſſe.ſicut et ipᷣe ſaluatoꝛ iuſſit:vt lepꝛoſus of⸗
ferꝛet munera ꝓ emundatõne ſua ſicut pceptum erat a
moyſe Math. viij. Et ſubiecit in teſtimonium illis. vt
hec res teſtis eſſet ↄtra illos ꝙ ſaluatoꝛ non erat legis
inimicus.i Av illud at᷑ qð querit᷑ quaꝛe nõ circumcidi
mur exemplo xp̃i ſicut baptiʒamur:pʒ rñſio ex pᷣdictis
ga licut dicit aug.in qõnibo no.et ve.teſta.⁊ amb.Cir⸗
cumciſio fuit ad ꝓbatõeʒ ꝙ ipe eſſet q ꝓmiſſus eẽt abꝛa
he. ita vt tecetero circũciſio ceſſaret impleta ꝓmiſſiõe.
baptiſmꝰdᷣo erat in foꝛmã imitatõnis.Vñ ſicut dic au⸗
gul. in qõnibo no.et ve. te. dignuʒ erat vt ipᷣe exẽplo eẽt
futurio filijs dei.⁊ ꝗ ꝑ baptiſmnũ filios dei fieri docebat
ebuit ĩ ſe hoc viſibiłr demonſtrare.¶ Ad vltimum vᷣo
qð obijcit.ꝙ baptiſmꝰẽ in remediuʒ ↄtra pctm. Rñdet
aug.in qõnibo no.et ve.te. Maptiʒ atꝰeſt ſaluatoꝛ:ñ vti
qᷓ ꝓgter pctm:ſed ꝗpter iuſticiã ↄplendã hois cãm in ſe
ſuſciptens:et ꝑ regeneratõeʒ filios dei fieri docens ba⸗
ptiʒari debuit: vt in ſe hboc onderet ratuʒ.facile eĩ ꝓbat᷑
qð dr ſi videatur fieri a magiſtro.

Articnlus tercius

Oſtea querit᷑ de ceſſatione ſabbati. Ad qð
arguüt ex oucte Exo. xxxj. Cuſtodiant filij

iſrł.⁊ ſubdit pactũ eſt ſempiternũ inter me
2 filios iſrael ſignũq; ꝑpetuũ.ſ̊ ſi pactum eſt ſempiter⸗
num: ſempiterne manet illud qð pepigit deus cũ filijs
iſrael.ſ̊ nõ pepigit niſi obſernantiã ſabbati: obſeruã
tia ſabbati ſempiterna ẽ. ¶ Item ſi eſt ſignũ ꝓpetuum:
ꝑpetuo ſignat.⁊x ſi ꝑpetuo ſignat ꝑpetuo eſt:g cuſtodia
ſabbati ꝑpetua erit.¶: Itez leui. xxj.d de ſabbato. Dẽ
opꝰſeruile nõ facietis in eo.legitimũ ſempiternũ erit.qᷓ
lex ſabbati lex ſempiterna ẽ. ſpſ⸗ eruanda.4 Itẽ eʒec.
xx. Sabbata mea dedi eis vt eẽt ſ ignũ inter me eos.2
ſcirent quia ego dñs ſanctificans eos. Item ibidez ſe⸗
quit. Sabbata mea ſanctificate vt ſit ſignũ inter me et
vos:vt ſciatis qa ego dñs de veſter. Ex hoc arguunt. ſi
aliqꝗd eſt ſignũ alicuiꝰſignati habentis ſemꝑ eandeʒ ne⸗
ceſſitatẽ et vtilitatem vt ſignetur: huius ſi igni euacuatõ
nunqꝙ erit vtilis ſed damnoſa:ſed ſignatio ſabbati ẽ ta⸗
lis.ſignat enim ſicut dicit ꝓpheta Eʒechiel apud intel⸗
lectum.vt ſciatur ꝙ dominus ipſe ſit deus.hoc autẽ ſci
re ſemper et ꝑpetuo eſt vtile et neceſſarium: ergo euacu
atio ſabbati nunẽꝙ erit vtilis:ſemꝑ igitur eſt ſeruandũ
Item quod magis et amplius in lege diuinoꝛum pꝛe
ptoꝛum ſeruandum pꝛecipitur: erit amplius obſeruan
dum. Sed tale eſt pꝛeceptum de ſabbato. Mam et ante
legem pꝛeceptum eſt.Exoð.xvj.ex in lege pꝛeceptoꝛum

moꝛalium. Exodl. xx. et in lege pꝛceptoꝛum iudicialiuʒ
Exoð.xxiij. Ser diebus opꝑaberis et ſeptima die ceſſa⸗
bis. YIem in lege pꝛeceptoꝛum figuralium. Exo.xxxj.
Videte vt ſabbatum meum cuſtodiatis quia ſignum ẽ
Item in repetitione legis poſt ↄfractõnem rabulaꝛum
Exodi.xxxv. Sex diebus facietis opus: ſeptimus erit
vobis ſanctus. Item in lege Leuit.xir. Sabbata mea
cuſtodite et.xxiij.dies ſeptimus quia ſabbati requies ẽ
vocabitur ſanctus. Item in lege numeroꝛum. pꝛeuari⸗
cutoꝛ ſabbati punitur moꝛte. Au me. xv. vbi legit᷑ quo⸗
modo colligens ligna in ſabbato punitur moꝛte. Item
in lege Deutro. repetitur deutro. v. Item in ꝓphetia il
lud pꝛe ceteris expꝛimitur obſeruandũ Eze. xx. In pꝛe
ceptis meis ambulate:et iudicia mea cuſiodite:et ſab⸗
bata mea ſanctificate.Ex his igitur arguunt:ſi nulluʒ
pꝛeceptis diuine legis inuenit᷑ cum tanta frequẽtia
repetitum. nec cuʒ tanta diſtrictione et auctoꝛitate mã
datum:nullum pᷣceptum legis amplius ꝙᷓ; ſabbatuʒ eſt
cuſiodiendum. Si ergo pᷣcepta moꝛalia ſemꝑ ſunt pᷣuã
da ⁊ iſtuꝗ ſimiliter: cum etiam inter moꝛalia numeret᷑
et maioꝛi auctoꝛitate obſeruandũ inbeatur. ¶¶ Item ſal
uatoꝛ cum iudeis de ſabbato diſputans. MMath. xij. nõ
dirit ſabbatum tꝑe gratie nõ eſſe ſeruandum. ſed ꝙ ne
ceſſitate poſſit ſine offenſa violari.Cũ qᷓ nõ retractetur
a xpᷣo:ſemꝑ erit ſeruandum.¶ Item querit᷑ cum ilud
quod eſt inſtitutuʒ diuina auctoritate non poſſit muta
ri niſi diuina auctoꝛitate. Qua auctoꝛitate diuĩa eua⸗
cuata ſunt ⁊ ſacrificia ⁊ circumciſio ⁊ ſabbata.⁊ alia ĩ
obſeruantijs legalium immundiciarum. Si ergo diui⸗
na auctoꝛitate non ſunt interdicta:ſemper erunt ſeruã
da.Queritur ꝗ̊ in quo loco euangelij iſta ſunt retracta
ta.¶ Item tpe gratie obſeruatur tempus paſce:et tem⸗
pus pẽthecoſtes:ſed iſte erãt ſolẽnitates legales. Exo.
xxiij.⁊ Leui.xxiij.ᷓ pari ratõne et alie ſolennitates le⸗
gales.ꝗ̊ z ſabbatuʒ et ſcenophegia ⁊ alia.maxime cum
ſint vacatõis gr̃a q eſt ad xeũ inſtituta. Cont᷑.iiij.ad
Gatł.Cũ cognouẽitis deũ quõ ↄuertimĩ ad infima ele⸗
menta mdði:⁊ ſubdit.dies obſeruatis ⁊ menſes tꝑa 2
annos.timeo ne foꝛte ſine cã laboꝛauerim in vob Glo.

Zan obſeruatis dies iudaici ritus vt ſabbata zc. ſſᷣ

dit.ſenſes obſeruatis vt neomenias tꝑa putantes ĩ⸗
plere diuinum pꝛeceptum Exo.xxiij. Tribus vicibus
anni mihi feſta celebꝛabitis:⁊ annos vt ſeptimũ annũ
⁊ ꝗqnquageſimum.eui.xxv.ex quo relinquitur.qꝙ ſab
bata nec cetera legis feſta ſunt obſeruanda. FKñ. in
ſabbato duo fuerunt ſcʒ determinatõ diei talis ſeptime
et hec fuit figuralis.⁊ figura rei qua adueniente debu⸗
it ceſſare ſabbatuʒ. fuit enim figura quietis noſtre quã
habemus in pꝛeſenti ꝑ gratiam xp̃i.⁊ per gloꝛiam ĩ fu
turo.et ita non debuit obſeruari q́;dtum ad determina⸗
tionem diei ſeptime. Item in ſabbato fuit ſanctificatõ
et qtum ad hoc fuit moꝛale.et adhuc obſeruatur vt oñ
ſum eſt ſup qõne de tercio pꝛecepto decalogi. ¶MDemen⸗
to ꝙ diem ſabbati ſanctifices et hoc eſt qʒð dicit aug. cõ
tra fauſtũ.cum queris.ſabbati ociũ quare non obſer⸗
uat xp̃ᷣianꝰ: Rñ.ĩmo id ꝓpterea nõ obſeruat xpᷣianus:
quia qð ea figura pᷣfigurabat᷑.iam xpᷣe impleuit.ĩ illo
quippe habemus ſabbatuʒ qui dixit Math. xj. Aenite
ad oẽs ꝗ laboꝛatis et onerati eſtis. Vñ nõ ꝙ i ſabbato
figurabatur quies ꝑ gratiã in xpᷣo:et quies eterna cu⸗
ius ſpes nobis reuelata eſt.et iðᷣo non manet niſi ad le
gendum ſolum et non ad obſeruandum. Et hoc eſt qð
dicit Auguſti.in eodem libꝛo.Ceſſationem ſabbatoꝛũ
iam quidem ſuꝑuacuam ducimus ad obſeruãdum:ex
quo ſpes reuelata eſt noſtre quietis eterne.non tamen
ad legendũ et intelligendũ.¶ Ad pꝛimum ergo ⁊ ſcom
dicendũ.ꝙ in ſcriptura eternum ſeu ſempiteꝛnum acci
pitur multipliciter: ꝗpꝛie. coĩter. m quid.ꝑ accidẽs.
methaphoꝛice.pꝛoprie tribus modis.minus ꝓpꝛie.ma
gis ꝓpꝛie.et ꝓprijſſime. Pꝛoprijſſime igitur cuius non

eſt pꝛincipium nec finis durationis et ſtabilitatis.2 H
modo dicit᷑ deus eternus tm̃.⁊ in hoc ſenſu dicit᷑ dañ.
vij. Ptas eius ptas eterna.et.xviij. Ecci. Qui vinit in⸗
eternũ creauit omia ſimul. Minꝰ ꝗꝓpꝛie qð habet pꝛin/
cipiũ ſed non finẽ duratione: ꝙᷓuis ſinẽ habeat quodã⸗
modo in ſtabilitate.qa mutat᷑.quõ dicit pena eterna.
xxv.math. Ite maledicti in ignẽ eternũ. ¶NDagis ꝓprie
qʒd habet pꝛincipiũ ſed non finẽ in duratõne vel ſtabili
tate.quõ dicit᷑ vita eterna. Johᷣ.xvij. Hec eſt vita etna
vt ↄgnoſcam te deũ.¶ Coĩter vᷣo extenſo vocabulo acci,
pitur eternũ.vt dicat᷑ eternũ cuiꝰfinis nõ ↄſtituit᷑ ĩ bu⸗
mana acceptõne.Et hoc tripłr. pꝛimo dicit᷑ eternũ cu/
ius finis nõ ↄſtituit᷑ in ↄgnitõne.Deut.xxix. Abſcõdi/
ta a dno do noſtro manifeſta ſunt nobis et filijs vris
vſq; ineternũ. Scðo modo cuiꝰfinis nõ ↄſtituit᷑ in affe
ctione.ſᷣm quẽ modũ.iij. Reg.j.dixit berſabe ad Da:
nid. Uiuat oñs meus rex ineternum. Tercio mõ cuiꝰ
finis nõ ↄſtituit᷑ in recoꝛdatõne.iiij. Yoſ. de lapidibus
extractis ex alueo ioꝛdanis. Idcirco poſiti ſunt iſti la⸗
pides in monumentü filijs iſrael ſcneterunz 1o
cundũ qꝗd vo accipit᷑ eternuʒ vt dicat᷑ eternum cuius fi
nis non determinat᷑ in duratione. Et hoc tripłr: dicit᷑
em̃ eternum ↄditione.pᷣs. Thꝛonus ei ſicut ſol in con
ſpectu meo.et ſicut luna ꝑfecta ineternum.dicit᷑ de da⸗
uid.cui non determinat᷑ finis regni in ſucceſſoꝛibo Da⸗
uid ſi ſeruaſſent mandata dei.Dicit᷑ etiã eteꝛnuʒ iure.
Joſue.xiiij. Yurauit moyſes caleph terꝛam quam cal⸗
cauerit pes tuus erit poſſeſſio tua ⁊ filioꝝ tuoꝛũ ineter
num:quia non determinabat᷑ finis in iure poſſidendi.
Item dicit᷑ eternum ſigtione quõ dicit᷑ de ſabbato.xx⸗

xj.Exo. Pactũ eſt ſempiternuʒ ſignumq; ꝑpetuum.et

HGeñ.xvij dicit᷑ de circũciſione ad abꝛaba. Statuã pa⸗

ctum meum inter me et te federe ſempiterno.glo.quia

figurabat eternum. ¶¶¶ Iem eternum ꝑ accidens dicit᷑
quod ꝑ aliud nominat᷑ eternũ.⁊ ꝑ hoc tripłr. Ratõe.
Fm qð dicit᷑ tempus eternũ.qꝛ ratio temꝑis in diuina
diſpoſitõne eterna eſt. Maruc.iij. Prepaꝛauit terꝛã in
tem ꝑe eterno. Pꝛomiſſione.ſᷣm quẽ modũ dicitur pa⸗
etum eternũ in quo eſt ſpõſio boni eterni.ij. Reg.xxiij.
dicit dauid.nec tanta eſt domꝰmea apud deũ vt pactuʒ
eternũ iniret mecum firmũ in om̃ibus ⁊c̃. Ouctõne.et
ſᷣm hoc ſacr̃m circũciſionis ꝓ ſtatu ſuo ducebat᷑ in fe⸗
dus eternũ. VUnde geñ.xvij. Erit pactum meũ in caꝛne
vr̃a in fedus eternũ.glo.quoniã ad eternitatem ducit.
4 Item methaphoꝛice dicit᷑ eternum tripliciter. Stabi
litate.pᷣs. Qui ↄfidunt in dño ſicut mons ſyon nõ cõ.
ineternũ ꝗ habi.in bie. Diuturnitate.⁊ ſic qð eſt diu⸗
turne ꝑmanẽtie dicit᷑ eternũ.xxxiij. Deut.de pomis col
lium eternoꝝ. Inuiolabilitate.⁊ ſic illud qð nõ eſt fas
violare diccketerni. Ero. rxij. Euſtodi ver bũ iſtud le⸗
gitimü tibi filijs tuis vſq; ineternũ. Per hanc diſtin
ctionẽ patet rñſio ad pꝛimũ:quia ſabbatũ dicit᷑ pactuʒ
ſempiternũ figuratione:quia ſcʒ figurabat eternã qui⸗
etem vt dictũ eſt.vñ ad determinationẽ ſubdit quod ſi⸗
gnum eſt ꝑpetuum.¶ Ad ſecundũ vᷣo quod obijcit.qꝛ ſi
ſignum ꝑpetuũ eſt.ꝑpetuo erit obſeruandum. Rñ.eſt.

quia ſabbatuʒz dicit᷑ ſignum ꝑpetunm. vel rõne ꝑpetui

ſignati quod eſt quies eterna:vel rõne ꝑpetui ſigni qð
eſt duobo modis.Eſt em̃ ſignum in facto ⁊ ſignũ ĩ ver⸗
bo:ſignum in verbo eſt ad audituʒ:in facto ad aſpectũ

Item ſignum in ope: ſignũ in lectione.dðm ̊ ꝙ ſabba

tum ꝑpetuum ſignũ eſt nõ in obſeruantia oꝑis: ſed ra⸗
tione verbi ſeu lectõnis. ñ aug.ↄtra fauſtum. vacati
onem iam ſuꝑpuacuam ducimꝰad obſeruandum exrquo

reuelata eſt ſpes nr̃e quietis eterne: nõ tñ ad legenduʒ

41 Ad terciũ quod obijcit.ꝙ dicit᷑ legitimũ ſempiternũ
dðm ꝙ ſempiternũ accipit᷑ methaphoꝛice ꝓ inuiolabi⸗
li.Legitimũ ̊ ſempiternũ dicit᷑ inniolabile mandatnʒ
qð nõ licebat pᷣtermitti tꝑe legis.¶ Ad quartũ dicẽdũ
ſigni vtilitas manet.Qotandũ tñ ſᷣm biero.ſuꝑ illð

⸗
ad Gal.iij. Ex oꝑibus legis ſpiritum accepiſtis an er
auditu fidei. Oiꝑtita ſunt oꝑa legis. nam ꝑtim in ſac⸗
mentis:ꝑtim in moꝛibo accipiunt᷑. Ad ſacrᷣa ꝑtinẽt cir
cũciſio.ſabbatũ. noemenie.ſacrificia huiꝰobſeruantie.

Ad moꝛes aũt nõ occides:nõ mechaberis. Scðm boc
ergo dom. ꝙ in moꝛibo vtilitas eſt in cuſtodiẽdo. In ſa

cramentis vo vtilitas eſt in intelligẽdo: q; ſicut dĩc hie⸗
roni.ſi nõ intelligant᷑ ⁊ ſi obſeruent᷑:in illis ſola ſerui⸗
tus eſt. qualis erat in ꝓpło iudeoꝛuʒ quo ad rudes. Si

vo obſeruent᷑ intelligant᷑. ꝓſunt ſi tempoꝛi ↄgꝛuunt.

ſicut a moyſe ⁊ ꝓphᷣis obſeruata ſunt.Si vo intelligan
tur ⁊ nõ obſeruant᷑.ſiłr ꝓſunt ſi tempoꝛi nõ ↄgꝛuunt:et
tũc vtilitas illoꝝ eſt in ↄtemplatone non in executõne.
Mon ↄgꝛuit aũt obſeruantia tꝑi gratie.ꝗa cũ cã ꝓmil⸗
ſionis xp̃i inſtituta ſint.ſi ſeruarent᷑:viderẽt᷑ adbuc ꝓ⸗
mittere. Ceſſaꝛe debent ſicut dicit bẽs augꝰ. qᷓtuʒ ad
obſeruantiã vt appaꝛeãt ſigna iam futuri xp̃i fuiſſe. vti
litas vᷣo ↄtemplatõnis ſemꝑ eadẽ eſt.¶ Ad ꝗntum dicẽ
dum.ꝙ pᷣceptuʒ de ſabbato ita frequenter in lege diui⸗
na iteratũ eſt: hoc nõ eſt rõne l̃alis obſeruantie mãda
ti: rõne cãe mandati. Cauſa aũt ſabbati ſic̃ dĩc iohᷣ.

dam̃. fuit vacatio qᷓ eſt ad deum: vt ille carnalis ꝓyls et

terꝛenis cupiditatibo implicatus: ꝑticulam vite tribue
ret vacatõni? veneratõni diuĩe. Quia vo ille ꝓpłs du⸗
re ceruicis difficillimꝰerat vt abſtraberet᷑ a terꝛenis et
ↄuerteꝛet᷑ ad celeſtia diuĩa:inde eſt ꝙ determinata di
es vacatõnis.ſ.ſeptima repetebat᷑ eis frequẽter in iuſ⸗
ſione:et tranſgꝗꝛeſſio puniebat᷑ cũ magna diſtrictõne et
ſeueritate. Spũali vᷣo ꝓplło tꝑe gꝛatie totũ tempus vite
indicit᷑ veneratõni diuine.⁊ ideo determinato tꝑis va⸗
catõnis ⁊ venerationis diuine vt ſabbatũ euacuari de⸗
buit tꝑe gratie.feſtiui ᷣo dies vt dominica a rpianis ſeꝛ
uantur ſicut dictuʒ eſt ſupᷣ qõne de pᷣcepto ſabbati alia
rõne.¶ Ad aliud ddᷣm.ꝙ obſeruantiã ſi. abba ti FFaleʒ re
tractauit ſaluatoꝛ ſᷣm qð dicit aug in qõnibo no.⁊ ve.
teſta. Saluatoꝛ ſabbatis oꝑans. Johaix.⁊ infirmos
ſabbatis lectũ poꝛtaꝛe p̃cipiens. Johᷣ.v. Scom ſenſum
iudeoꝝ ſabbatũ ſoluebat.qꝛ iam ſabbati tpᷣs ceſſabat.
4Ad aliud dom. ꝙ obſeruatio ĩmundicia ꝝ tum ad
tactũ:retractata eſt a xrp̃o qñ tetigit leproſuʒ. Aſath.
viij. ⁊ qñ tetigit moꝛtuũ. Math. ix. Obſeruantia vo i⸗
mũdiciaꝝ qᷓtuʒ ad guſtũ retractata eſt. Math. xv. qñ
dixit nõ qð intrat os coinqnat boĩem ⁊c. Item obſeꝛ⸗
uantia ſacrificioꝝ retractata eſt a rp̃o. ¶Math. ix. cum
dirit miſcdiaʒ volo ⁊ nõ ſacrificiũ.⁊ Joh.iiij. venit ho⸗
ra ? nũc eſt. Qñ veri odoꝛatoꝛee adoꝛabũt in ſpũ et ve⸗
ritate. ⁊ ibideʒ. Venit hoꝛa qᷓ neqʒ bieroſolimis adoꝛa
bitis patrẽ.in qͥ retractat ritũ cerimoniaꝝ cult?tem pli
Item retractatõ circũciſionis ẽ in inſtitutõe baptiſmi.
7 pꝛimo qͥ ad neceſſitateʒ ioh.iij. niſi q8 renatꝰfu erit ex
aq̃ et ſpũſcto.nõ intrabit in regnum celoꝝ. Scðo q ad
vtilitateʒ. AMNQDar̃. vlt. Qui creddierit ⁊ baptiʒat fuerit
ſaluoerit. Ad vltimũ qð querit᷑ de obſeruantia paſce
pẽthecoſtes.dõᷣm ꝙ nõ obſeruant᷑ ea rõne q ſerua bã
tur ĩ lege. In lege em ſeruabant᷑ in figurã futuri. nunc
dᷣo ſeruant᷑ in remẽoꝛationẽ ⁊ repñtationeʒ pᷣteriti.pa⸗
ſca in memoꝛiã dominice reſurꝛectõis.penthecoſtes in
memoꝛiam ſpũſſancti miſſionis.

Membꝛum tercium

Onſequẽter q̃rit᷑ vtrũ obſeruãtia legali⸗
um fuerit indifferẽs tꝑe gre. eſt qreꝛe ð
tꝑe ceſſatõis legaliũ. Ad qð obijciẽ Ro.
vij. Si moꝛtuꝰfuerit vir vroꝛis liberata?ẽ
a lege viri.⁊ intẽdit apłs oñdere ꝑ illud exẽplũ ꝙ' tẽꝑe
gre ſumꝰliberi a tentõe legis qᷓtuʒ ad legalia. Ex qͥ aꝛ⸗
uit᷑:ſi obſeruãtia legaliũ añ legiſlatõz erat indiffeꝛẽs
5 poſiꝙᷓ data ẽ lex facta eſt debita: ſoluto legis debito
erit indifferẽs. pñt legalia ſic̃ circũciſio ⁊ cetera obb⸗
uaꝛi ſine pcto tꝑe gre.¶ Iteʒ paulꝰpꝰpaſſionẽ xp̃i ⁊ eti⸗

nt.
dan
tet
he,
ſil⸗
,

et
di
⸗
et

02

an aſcenſioneʒ obſernauit circũciſioneʒ. xvj. ack. aſſu⸗

mens thimotheũ cireũcidit eum ꝓpter iudeos ꝗ erant
in illis locis. ̊ conſtat ꝙ nõ circucidiſſʒ ſi illicitũ eẽt.
Itez dicit augꝰ. in queſtionibo no.⁊ ve.teſta. ꝙ cir⸗
cũcidendo thimotheũ:maluit reʒ ſuꝑfluã facere iᷓ in⸗
firmis credentibo ſcãdalo eſſe. circũcidere poſt aſcẽ⸗
ſioneʒ dñi indifferens eſt.i ec eſt ʒ veritateʒ vite: cuʒ
ꝗꝓpter ſcandalũ vitanduʒ nõ ſit ↄtra veritatẽ vite aliqd
ſaciendũ.il Iteʒ act.xviij.cõnitit᷑ ꝙ ideʒ paulus ſᷣm ri
tum naʒareoꝝ in theucris caput totonderat. Itẽ act᷑.
xxrj. in hierłm ↄſilio Jacobi purificatus m legeʒ ⁊ tẽ
plum intranit ? hoſtiam obtulit. Ex quibo relinquit᷑.
ꝓ obſeruantia legalium indiffeꝛens eſt temꝑe gratie.
Cont᷑.ad Gał.iiij.dicit apłus.cũ cognoueritis deũ
qũo ↄuertimini iteꝝ ad infima ⁊ egena elemẽta ꝗbus
tenuo fᷣuire vultis. Glo. Hieꝛo.ideo hoc dicit.quia le
gis obſeruantia cui tediti tũc erãt: erat peccatũ pene
par ᷣuituti ydoloꝝ cui añ ↄuerſioneʒ pᷣuierũt. venno
aũñt dicit vt oñdat ꝙ non diſtat modo lex poſt xpᷣm ab
antiqua ydolatria.¶ Iez ad Gat.ij. cum petrus ve⸗
niſſet antiochiam in facie ei reſtiti qꝛ rephenſibil erat.
prius.n.qᷓ; venirent quidazʒ a Jacobo cuʒ gentibo ede⸗
bat.cum aũt veniſſent ſotrahebat ſe ab illis timẽs eos
qui erant ex circũciſione. repᷣhẽſibilis erat petrus ex
diſcretiõe ciboꝝ ſᷣm legeʒ ciboꝝ quã fecit venientibus
iudeis: ſ̊ nõ eſ⸗ rep̃ᷣheſi bilitas niſi ex culpa.culpa igit᷑
erat petro diſcernere cibos ſᷣm legeʒ.¶¶ Item ibidem
dicit. Cũ vidiſſeʒ petrum nõ recte ambulantẽ ad veri⸗
tateʒ euangelij: dixi ei coꝛam omnibo. ſi tu iudeus cuz
ſis gentiliter viuis ⁊ nõ iudaice: qũo cogis gentes iu⸗
daiʒzare? ↄtra veritateʒ euangelij eſt iudaiʒ atio: boc
eſt obſeruantia legaliũ poſt paſſionẽ xp̃ᷣi.¶ Iteẽ ad Ga
la.v. Si circũcidimini xpᷣs nihil ꝓderit vobis.4l Si
dicat᷑ ̃m ꝙ dicit augꝰ.in epła ad Hiero.ꝙ petrus nõ
errauit in eo ꝙ eos qui ex iudeis crediderũt putaueꝛit
legeʒ eẽ ſeruandã: ſ̃3ͤ in eo a recta linea deuiauit gen
tes coegerit iudaiʒare nõ docentis imꝑio:ſᷣ̊ ↄuerſatois
exemplo.vnde ſm hoc his qui erant de iudeis erãt in
differentia legalia.his vo qui erant ex gentibo erãt no
xia.Et ideo paulus circũcidit tbhimotheuʒ qui erat de
matre iudea Act.xvj.nõ circũcidit aũt Titũ qui erat
gentili Bal. ij. ᷓm hoc etiam eſt petrus iuſte repᷣhẽ⸗
ſus: quia dabat exem plũ credentibo de gentib iudai⸗
ʒandi. 4 Contra obijcit Hiero.multipłr ĩ epla ad au⸗
guſti. Primo ſic. Si poſt euangeliũ bñ facit ꝗ legalia
ſeruat.in cherinti ⁊ ebyõis hereſim dilabimur:ꝗq vt᷑
h ſolũ a patribo anathematizati ſunt:qꝛ legie cerimo⸗
nias rpᷣi euangelio miſcuerũt.¶ Itẽ ideʒ Hiero.dicit
cerimonias nõ eſſe ꝑnicioſas his qui eas velint ſicut
a parentibo accepꝑint cuſtodire. Ego aũt ecõtrario ꝓ⸗
nuncio omnibo eẽ moꝛtiferas ſeu ex iudeis ſeu ex genti
bus.finis xpᷣs ad iuſticiã om̃i credẽti ad Ro. x. ¶ IJteʒ
ideʒ Hiero.hiere.xxxj.Conſummabo teſtamentũ no⸗
uũ ſuꝑ domuʒ iſrael.nõ dicit populo gentiũ ſ indeis.
vt non in vetuſtate littere ſeruiãt ſ̊D in nouitate ſpiritꝰ
ad Ro.vij. ¶ Iẽ ommbo dicit MDath. xj. Lex 7 Phe⸗
te vſqʒ ad iohãnẽ. veniente xpo obſeꝛuantia legaliũ
retractat᷑.¶. Itez ſi legalia ſaluteʒ nõ afferũt poſt paſ⸗
ſionẽ xp̃i:cur obſeruant᷑.ſi antẽ obſeruanda ſunt vtiqʒ
ſalutẽ afferunt.nõ.n. obſeruaren?᷑ miſi afferꝛent ſalutez
neq; indrñtia ſunt inter bonũ 2 malũ ſicut phi diſpu⸗
tant.bonũ eſt ↄtinentia:malũ eſt luxuria.inter vtrũqʒ
indifferens ambulare 2 digerẽ. obuaꝛe aũt cerimoĩas
nõ põt eẽ indifferens: ͥ aut malũ ẽ aut bonuʒ. tu dicis
bonũ.ego aſſero malũ:nõ ſolũ bis qui ex gentibo: ſ er
his qui ex ꝓplo iudaico crediderũt. 4Iteʒz idẽ Hiero.
O beate paule qui in petro repᷣhendis ſimulatiõeʒ q̃ꝛe
ſe ſubtraxiſſet a gentibo ꝓpter metum iudeoꝝ: cur thi⸗
motheũ ↄtra ſniaʒ tuam circũcidere cogeris? Reſpon

debis mihi ꝓpter iudeos ꝗ in illis locis erant. qui igẽ

lix.

tibi ignoſcis in circũciſione diſcipuli veniẽtis ex genti

hucgnoſee petro pᷣdeceſſoꝛi tuo ꝙ aliq fecerit pter

metũ fideliũ iudeoꝝ.¶l Iteʒ idem Hiero. Didicimꝰ

ꝓpter metũ iudeoꝝ petrus Galł.ij.⁊ paulus act.xvj.2

rxj. equaliter finxerũt legis precepta Puare: qua igit

fronte:qua audacia põt id paulus in altero reprebedẽ
qð ipſe ↄmiſit? ¶ Item idem Hiero.dicit. Auguſtine
paulus ſimulauit ſe iudeũ vt illos lucrifaceret.cur nõ
etiaʒ ſacrificauit cum gentibo:quia ⁊ his qui ſine lege
tanꝙᷓ ſine lege eẽt factus eſi:vt eos q; lucrifaceret: niſi
quia id fecit vt natura iudeus vñ defendis paulum nõ
ꝙ ſimulauerit erroꝛeʒ iudeoꝝ:ſ̊ ꝙ fuerit vere in erroẽ
noua clementia apoſioli: dum iudeos xp̃ianos vult fa
cere:ipſe iudeus factus eſt.ij Lon.n. poterat luxuꝛioſos
ad frugalitateʒ reducere niſi ſe luxurioſuʒ ꝓbaſſet.qð
eſt incõueniens. ¶. Si vᷣo dicat ſicut dicit Hiero.ſuꝑ

illud ad gał. v. Si circũcidimini xp̃s vobis nihil ꝓde

rit.ꝙ legalia poſt xp̃i paſſioneʒ ſunt moꝛtifera niſi dilſ⸗
penſatoꝛie cuſtodiant᷑.⁊ vterqʒ ⁊ petrus ⁊ paulꝰ ſen⸗
tit legeʒ non eẽ tenendã. ⁊ quia in omni gente quicũq;
timet deuʒ 1 oꝑatur iuſticiam acceptus eſt illi Act. x.
vterqʒ vᷣo cauta ſimulatõe diſpenſat.petrus ſubtracti⸗
onem:paulus reprehenſioneʒ ad gał.ij.paulus in pe⸗
tro hoc reprehendere nõ potuit qð ipſe fecit:nec argu
ere ſimulatõeʒ cuiꝰ ⁊ ipſe reus erat. Fuit g reprehẽſio
non vera ſ̊ diſpenſatoꝛia. Contra obijcit Aug. in
epla ad Hiero. Si ita eſt ꝙ petrus non fuit reprehẽſi⸗
bilis nec pauli reprehenſio vera: mẽtitus eſt paulus.
Si.n. hoc fecit petrus qdð facere debuit: menti᷑ paulꝰ
qui dicit ꝙ eum viderit nõ recte ambulantẽ ad verita⸗
tẽ euangelij. Quiſꝗs.n.facit qdð facere debʒ recte vtiq;
facit.⁊ iõ de illo falſum dicit qui dicit nõ rectuʒ feciſſe
qð nouit eum facere debuiſſe.ſi aũt verum ſcripſit pan
lus:verũ eſt petrum non recte ambulaſſe ad euangelij
veritateʒ. 4 Ytez dicit augꝰ. Si ad ſcripturas ſanctas
admiſſa ſuerint officioſa mendacia:quid in eis rema⸗
nebit auẽtas.Cum.n.ↄtra ſenſuzʒ lectoꝛis aliquid oc⸗
currerit officioſum mendaciũ reputabit᷑ſed illud ſeꝗt
ſi dicat᷑ petrus non vere reprehenſibilis fuiſſe. cũ pau
lus ſcribat ipſuʒ ñ recte ambulaſſe.⁊ ꝙ reſtitit ei quia
repᷣhenſibilis erat.¶¶ Iteʒ ideʒ ad eundeʒ. ꝙ obijcis ñ
eſſe mediũ inter bonũ ⁊ malũ:⁊ ꝙ legis cerimoĩas ob⸗
Fuare nõ põt eẽ indifferens:cur nõ dicã pᷣcepta illa ve⸗
terũ ſacramentoꝝ nec bona:qꝛ nõ eis iuſtificamuꝛ.vm
bre.n.ſunt prenuciantes gratiã qua iuſlificamur.nec
tñ mala: qꝛ diuinitus precepta ſunt temꝑibo ꝑſoniſqʒ
gruentia.cum me adiuuet ꝗphetica ſnia qua diẽ̃ deꝰ
ſe illi populo dediſſe p̃cepta non bona.nõ dicit mala:
vt monſtret indifferentia. 4 Iteʒ idem ad eundem. qðᷣ
obijcis ꝙ ler 2 ꝓphete vſq; ad Johem ⁊c. hmõi nõ pꝛo⸗
bat qð dicis.i Jon.n.orbitroꝛ ipᷣm dñm fallacit᷑ a pa⸗
rentibo circũciſum Luẽ.ij.nec eũ dixiſſe fallacit lepro⸗
ſo Math. viij. Vade ⁊ oñde te ſacerdotibo:⁊ offer pro
te ſacriſiciũ.ꝗ̊ ſicut veracit fuit xpᷣs circũciſus ⁊ vera⸗
citer ex pᷣcepto dñi obtu it lepꝛoſus ſacrificium legis:
vere fuerũt legalia obuata ab aptis.. Itez idem ad
eundeʒ.ſicut libera voce ꝓnuncias cerimonias moꝛti
feras tam his qui ex iudeis ꝙᷓ; his ꝗ ex gentibo:ita pꝛo
temꝑe h̊ vocẽ tuã oĩno affirmo ⁊ addo.quicũq; eas ſer
uauerit nõ ſolũ veracit: pᷣ etiã ſimulate eũ in baꝛatruʒ
dyaboli deuolutũ.ſed ſicut ſimulatõʒ aploꝝ ab huius
tꝑis rõne ſecernis:ita ego pauli veracẽ ↄuerſatõeʒ ab
buiꝰtꝑis.qᷓ;uis non ſimulata cerimoniaꝝ obſᷣuatione
ſecerno:qm tunc fuit appꝛobanda nũc deteſtãda.4. Itẽ
ideʒ ad eundeʒ. Sacramẽta iudeoꝝ ñ ſic fuerũt ab ob⸗
ſeruantia auferenda vt tanq teteſtanda ſilia ydola⸗
trie viderent᷑.ᷣ ſi a ↄſuetudine iudeoꝝ quibo auẽte di⸗
uina erant impoſita ſtatim poſt paſſioneʒ ſicut moꝛti⸗
fera tollerent᷑: viderent᷑ fuiſſe deteſtanda ⁊ damnãda.
NMon igit᷑ ſiatim auferri debuerunt a ↄſuetudine iude⸗

oꝛuʒ. qð videt᷑ erpreſſe ex ↄſilio apłoꝝ in verbis beati
Jacobi ad paulũ Act.xxj.¶lj Iteʒz ideʒ ad eũdeʒ. Fate⸗
oꝛ in h̊ ꝙ epla mea ↄtinet videlʒ ſacramẽta iudeoꝛũ a
paulo ſuſcepta vt doceret ea ñ eẽ ꝑnicioſa his ꝗ ſicut a
parentibo acceꝑant ꝑ legez vellent ea cuſtodiꝛe.minus
me poſniſſe illo dũtaxai tꝑe quo primũ fidei gra reue⸗
lata eſi:tũc.n. hoc nõ erat eis ꝑnicioſuʒ. ꝓgreſſu vᷣo tẽ
poꝛis ab omibo xpᷣianis ille obuationes deſererent᷑.
( Itez ideʒ ad eundẽ. Si tũc deſererent nõ diſcernere⸗
tur quod dñs pꝓplło ſuo ꝑ moyſen pᷣcepit: ab eo qð in tẽ
plis demonioꝝ ſpũs immũdus inſtlituit.qð ẽ maximũ
incõueniẽs. Relinquit᷑ igit᷑ ꝙ nõ erat ↄtinuo:ſ̊ paula⸗
tim manifeſtata p̃dicatõne gratie deſerenda,4l Itẽ idẽ

— „ * — —

ad eundẽ ait apłs ad Gat.v. Si circũcidimĩ xpᷣus vo⸗
bis nõ ꝓderit.decepit ̊ Lhimotheũ ⁊ fecit nihil ſibi
ꝓfuiſſe xp̃ᷣm.an quia boc fallacit factũ ẽ ideo ñ obſuit:
cum ipſe hoc poſuit nec etiam veraciter ſ̊ ſimpłr dixit
ſi cireũcidimĩ ⁊c. Si ̊ nõ eſt ibi ſubintelligendũ.ſi cir
cũcidimiĩ fallacit.ꝗ̊ᷓ nec dicendũ erit paulũ fallacit cir⸗
cũcidiſſe thimotheũ: vel aplłos legalia Fuaſſe.¶ Item
ideʒ ad eundẽ. Cũ veniſſet fides que illis obſeruatõni⸗
bus prenũciata eſt:⁊ poſt moꝛtẽ ⁊ reſurrectõz dñi reue
lata:obſeruantie ille tanqᷓ; vitam ſui officij amiſerunt.
Sicut ꝗᷓ defuncta coꝛꝑa amicoꝝ deducẽda erant cũ ho
noꝛe ad ſepulturã: nec ſimulate ſ̊ religioſe.nõ aũt cõti
nuo deſerenda. Pꝛoinde vᷣo quiſꝗs xpᷣianoꝝ ſeu ex in⸗
deis nuptias voluerit celebꝛare tanqꝙᷓ; ſopitos cineres
eruens nõ eꝛit pius deductoꝛ vel baiulus coꝛꝑis:ſ̊ im⸗
pius ſepulture violatoꝛ. 4 Itez ideʒ ad eundẽ. Qð ob
ijcis ꝙ panlus in petro reprehendere ñ potuit qð ipſe
fecit. Credo pauluũ nõ ita egiſſe qñ thimotheũ circũci⸗
dit Act.xvj.vel theucris votũ ꝑſoluit.Act᷑.xviij.vel hie
roſolymis a Jacobo monitꝰ legalia illa ſuſcepit Act᷑.
xxj. vt putare videret᷑ ꝑ illa legalia ſalteʒ dari: ᷣ ne il⸗
la que in vmbris futuroꝝ deus fieri iuſſerat tanq; ydo
latriã gentiũ damnare videret᷑.hoc.n.eſt qdð illi Saco⸗
bus ait Act᷑.xxj. Vides inquit frateꝛ quot milia ſunt ĩ
iudea ⁊c.ꝗ¶! Iteʒ idem ad eundẽ in alia epła. Si obijci
as paulũ aliqñ ſimulatõʒ feciſſe:quia dicit factus ſum
iudeis tanqᷓ iudeus.nõ a me docẽdus es qũo intelliga⸗
tur.factus eſt.n.tanqᷓ; iudeus ↄpaſſione miſcdie:nõ ſi
mulatõe fallacie.fit.n.tanqᷓ; egrotus qui miſtrat egro
to.nõ cum febres ſe hr̃e mentit᷑:ſed cuʒ aĩo condolẽtis
cogitat.quẽadmodũ ſibi ſeruiri vellet ſi ip̃e egrotaret.
Ex his igit᷑ relinꝗt augꝰ.legalia ꝓ temꝑc in quo prĩo
fidei gratia reuelata eſt. in differẽtia illis ꝗ ex iudeis
dũmodo nõ ↄſiituerẽt in eis ſpem ſalutis.⁊ vera lega⸗
lia ab apłis fuiſſe ſeruata.⁊ petꝝ vᷣo reprehenſibilẽ:⁊
paulũ dᷣo nõ reprebendẽdũ.

Reſponſio. Dicendum ꝙ
ad diuerſa reſpiciẽtes circa iſtũ articulũ aliqñ diueꝛſa
ſenſiſſe.nõ tñ ↄtraria: cũ dicat Hiero.in epła ad aug.
Mõ multũ intereſt inter meã ⁊ tuã ſniaʒ:qꝛ ego dico ⁊
petrũ ⁊ paulũ timoꝛe fideliũ iudeoꝝ legem exercuiſſe:
immo ſimulaſſe mãdata.tu aũt aſſeris eos h̊ feciſſe cle
menter nõ mentiẽtis actu:ſ̊ ↄpatientis affectu.Dicen/
dũ igit᷑ ꝙ b. hieroꝰ.põderans verba dñi ¶Dath. xj. lex
2 ꝓphete vſqʒ ad iohez incluſiue.h̊ eſt miſterio iohãnis
ↄpleto intelligit legalia retꝛactata.⁊ ideo poſt paſſiõʒ
xpᷣi omibus interdicta ſeu ĩ eis ponat᷑ ſpes ſalutis ſeu
nõ. Preterea ſicut ipſemet dicit in epla ad ang. Pro⸗
pter metũ iudeoꝝ petrus ⁊ paulus eq̃liter finxerũt le⸗
gis pᷣcepta equalit ſeruari.qua ꝗᷓ fronte paulus repꝛe⸗
hendat in altero qð ipſe cõmiſit. ꝙᷓ immo alij expoſue⸗
rũt cauſam quã putauerũt nõ officioſum mendaciũ de
fendentes ſicut tu ſcribis:ſ̊ docentes boneſtam diſpen⸗
ſationẽ:vt ⁊ apłoꝝ prudentiã demonſtrarẽt:⁊ blaſphe
mantis Poꝛphirij impꝛudentiaʒ coercerent.qui pau⸗

lum dixit exarſiſſe in inuidiam vututũ petri: perrux
1 paulum inter ſe puerili pugnaſſe certamĩe. Nugꝰ. vo

p„ W.,

—

reſpiciens ad ↄſiliũ apoſioloꝝ ⁊ ad verba Yacobi act.

xv.⁊ rxj.in quibus videt᷑ ab apłis ↄceſſum fidelibꝰqui

t iudeis erant legalia obſeruari:nõ tñ his qui de gen
tibus imponenda: ne fide ſcandalizaꝛent᷑ diſtinguit tẽ

poꝛa.ꝑſonas.affectũ. Temꝑa duo.primũ cũ cepit gꝛa

tia fidei reuelari.ſecũdũ cuʒ reuelata eſt. Iteʒ ꝑſonas

fidelium dupłr.qui de iudeis:⁊ qui de gentibus.Iteʒ
affectum illius qui in legalibus cõſtituit ſpeʒ ſalutis:
7 illius qui non conſtituit ſpem ſalutis.ſ̊ ſeruat illa ex

cauſa:vel ꝗꝓpter vitandũ ſcandalũ prorimi:vel quia ĩ⸗

ſtituta auẽte dei. Scðʒ hoc ̊ dicit Nugꝰ.ĩ epiſtola ad

Hiero.ꝙ cum dicit apłus ad Gala.v. Si ciꝛcũcidimĩ
rpus vobis nihil proderit.illos arguit qui ſe iuſtifica⸗
ri in lege credebant: non qui legitima illa in eius ho⸗
noꝛe a quo mandata ſunt obſeruabant.que gratie re⸗
nuelatione latius innoteſcente neceſſe fuerat aboleri.ñ

tamen ideo fueꝛant tanqᷓ; dyabolica gentiuʒ fugienda
ſacrificia.etiam cum ipla gratia iam inceperat reuela

ri: que vmbris talibus fuerat prenunciata:ſed ꝑmit⸗
tenda paululuʒ eis: maxime qui ex illo populo cui da

ta ſunt venerant. poſtea vᷣo tanqꝗᷓ; cum honoꝛe ſepulta

ſunt a xp̃ᷣianis omnibus irreparabiliter deſerenda.

¶ Ad ea vo in quibus videntur diſſentire.quia quod
vnus dicit malum: alius dicit non malum.non eſt cõ
trarietas.quia iſte dicit malum: quia interdictun ⁊

pꝛohibitum. ille vo non malum: quia ꝗtum eſt de ſe

non eſt malum nec bonum. ¶ Item ad illud in quo vi
entur contradicere.quia iſte dicit ſeruanda: ille di⸗
cit non ſeruanda. Dicendum ꝙ iſte dicit non ſeruan⸗
da: quia prohibita ⁊ interdicta a chriſto. ille vo ad⸗

huc ſeruanda propter vtilitatem vel ſcandalum vitan

dum pro tempoꝛe: in quo non erant interdicta.nõ enĩ

Dicit interdicta legalia: niſi poſt gratiam fidei reuela

tam. vnde illud lex ⁊ prophete vſq; ad iobanneʒ oſten

dit legalia eſſe moꝛtua: hoc eſt ſaluti non neceſſaria.

non tamen moꝛtifera quouſqʒ reuelata gꝛatia ſunt pe

nitus interdicta ab apoſtolo ad Gala. ꝗnto. Si circũ⸗

cidimini chriſtus vobis nihil proderit.4 Preterea.
ad aliud in quo ſibi videntur contradicere de ſimula/
tione.Dicendum ꝙ vnus ponit ſimulationeʒ pruden⸗
tie ſcilʒ Hieronimus: alius vo negat ſimulationem

fallacie. ita non ſibi contradicunt. Dicamus igi⸗

tur ad ſolutionez primo obiectoꝛum gᷣm ꝙ dicit Hu⸗
go de ſancto victoꝛe in libro de ſacramentis.iuxta Au
guſti. videntur tria quedam tempoꝛa diſtinguenda. p⸗
muʒz ante baptiſmum quando circũciſio ſola ſtatuʒ ba
buit ſine baptiſmo. Qouiſſime nunc poſt circumciſio⸗
nem ſolus baptiſmus ſtatum habet ſine circumciſio⸗
ne. fuit autem medium tempus quando circumciſio ⁊
7 baptiſmus ſimul ecucurrerunt.circumciſio vt finire⸗
tur: baptiſmus vt confirmaretur. opoꝛtuit enim vt il
la que finienda erant non ſubito ſed paulatim dimitte
rentur: vt oſtenderentur bona fuiſſe tem poꝛe ſuo. Si
militer que incipienda erant non ſubito in auctorita⸗
tem ſumerentur: ne preter rem aliunde inducta puta
rentur. illa igitur dimiſſa ſunt: non proiecta. iſta inſti

tuta ſunt: non vſurpata. 4 Bicendum igitur ad pri⸗

mo obiectum ᷣm Hugonem de ſancto victoꝛe. ꝙ ſcom
ꝙ fuit baptiſmus cuʒ circumciſiõe ĩ medio tempoꝛe ab
inchoatione ſua vſqʒ ad paſſionem: ita fuit circũciſio

cũ baptiſmo poſt paſſioneʒ xp̃i vſq; ad tempꝰ illð quo

circũciſio ceperat ꝓhiberi.vñ h̊ tempꝰ mediũ partituʒ

eſt ante paſſioneʒ ⁊ poſt paſſionẽ. Ante paſſioneʒ ali⸗

24 N
4 Brrala — R E
Hans

quãto temꝑe noua ſacramẽta inchoata ſunt ad ↄſuetu⸗
dineʒ: vetera aliqdin tolerata m diſpenſationem.
Poſſqᷓ aũt dictum eſt. Si circũcidimĩ xpᷣus nihil pro⸗
derit vobis quaſi in tercio temꝑe: iam ipſa circũciſio

OiL

Aec) M.. fue 2 0 % ½ 10.2²

OQR 0

ſo

nõ poterat ad ſalutẽ ꝑcipi.ſieut prius poſtꝙᷓ dictũ fſu/
iſſet maſculus cuius prepucij caro circuciſa non fueꝛit
ꝑibit ð pp ło ſuo Geñ.xvij.nõ potuit circũciſio ab his
quibo iniũcta fuerat ſine ꝑiculo ſalutis ↄtemni. 4j Ad
illud vo qð obijcit᷑ multipir de obſeruantia legaliuʒ a
paulo dom ſʒ Hu.ꝙ quẽadmodũ ĩ pᷣncipio baptiſmꝰ
a Johãne ſʒ ſolũ ſacram̃tũ dabat᷑. ¶Dathᷣ.iij. Ego ba
ptiʒo in aqua vt hi ꝗ baptiʒandi vſuʒ ñ nouerãt erudi
rent᷑:ſic in nouiſſimo a quibuſdã fidelibo circũciſio diſ
penſatoꝛie ſᷣm ſolũ ſacramẽtũ ſuſcipiebat᷑: ne hi ꝗ cir⸗
cũcidi ↄſueuerãt ſcandaliʒarent᷑.ſimilit ⁊ de alijs obſ⸗
uantijs legaluũ eſt intelligendũ. 4 Ad obiecta ꝑtis al⸗
terius pʒ ſufficient rñſio ex pᷣdictis ſm diuerſas cõſi⸗/
deratõnes Hiero.⁊ aug.ita terminat᷑ ꝑs inla in qᷓ inꝗ⸗
ſitũ eſt inquiſitione generali ⁊ ſpẽali de lege ⁊ pᷣceptis
moyſi.

Nueſtio.lx.de lege ⁊ p/

ceptis euangelij in generali.

Onſequens eſt in/

uocata ſpũſſancti gratia inquirere de
lege ⁊ pᷣceptis euangelij.cuiꝰ inquiſi⸗
tõnis erit talis modus.vt primo qra⸗
mus in generali de latione 2 oditiõibo
legis euangelij. Deinde vo in ſpẽali de preceptis ⁊ oſi
lijs euangelij. 4 Ingrentes aũt in generali ad plenio⸗
rem ⁊ ꝑfectioꝛeʒ intelligentiã altius ꝑſcrutãtes quere
mus.: Primo.an vna ſola ſit lex data vel indita ratio⸗
nali creature. Secũdo.an pret legeʒ inditã ſit poneꝛe
legeʒ ſcriptam. Tercio.an ſint due leges tm̃.lex nate:
⁊ ler moyſi.ita ꝙ nõ requirat᷑ ler euãgelij. Quarto.an
lex euangelij eadeʒz ſit cũ lege naturali vel indifferens.
Quinto.an eadẽ ſit lex euãgelij cũ lege moyſi. Sexto.
& drñtia legis moyſi ⁊ euàgelij. Septimo.œ ↄtinen⸗
tia enangelij in lege moyſi· Octauo.de additõe euãge⸗
lij ad legeʒ moyſi.iQono.xe impletõne legis ꝑ euange⸗
liũ.Decimo.de latoꝛe legis euangelij.

Membꝛũ pꝛunũ

Verit᷑ primo. An vna ſola lex ſit danda
vel indita rõnali creature.Ad qð ſic ar⸗
guit᷑. Ana eſt veritas de creatoꝛe: ⁊ ideo
neceſſe eſt vnã fideʒ eſſe ſolũ.̊ eſt veram
credulitateʒ de ipſo.ſimili mõ vna eſt magnificentia =z
maieſtas creatoꝛis ſub qua legalit debet ubnen cꝛeatu

ra rõnalis.vna igit᷑ erit lex ſolũ obedientie ⁊ ſubiectio⸗

nis ſub creatoꝛe creature rõnalis.4¶. Siir vna ẽ latria
ↄditoꝛis.qꝛ latria eſt ſumme veneratõis obſequiũ.qð
aũt ꝑ ſuꝑabundantiã dicit᷑ vni ſoli ↄuenit. ſi ̊ vna eſt
ſolum latria oditoꝛis:vna ſola lex erit de cultu ⁊ latria
creatoꝛis. Iteʒ vnitas eſt ex ꝑte principij creature ra
tionalis:qꝛ vnꝰ eſt creatoꝛ.ſiłr vnitas eſt finis rõnalis
creature:qꝛ vnica eſt beatitudo in creatoꝛe q̃ ẽ finis rõ⸗
nalis creature. Si g lex eſt data vel indita rõnali crea
ture vt oꝛdinet᷑ ſub ſuo pꝛincipio ad ſuũ finem:vna lex
erit. 4l Itẽ lex nõ eſt aliud niſi deſcriptio debiti quo ad
vitandũ malũ ⁊ faciendũ bonũ. Si ̊ rõ vitandi malũ
⁊ faciendi bonũ: vna ẽ videlʒ auerſio a cõmutabili bo⸗
no ⁊ ↄuerſio ad bonũ incõmutabile. vna ſola lex erit.
Itez ſicut dicit b. augꝰ. AVnitas fideliũ ⁊ electoꝝ eſt
velut vnitas ciuitatis. Ciuitas.n. eſt multitudo boĩm
in quoddã vinculũ redacta ↄcoꝛdie:ſicut dicit aug. ad
marcellinũ. vnitas aũt ↄcoꝛdie hꝰ nõ põt eſſe niſi ſub
eodeʒz iure ⁊ lege ꝑmaneãàt:neceſſe eſt igit᷑ vnã eẽ legeʒ.
l Itez earũdeʒ virtutũ impoſſibile ẽ eẽ diuerſas regu
las ⁊ mãdata: cũ vnius virtutis nõ ſit niſi vna regula
⁊ vnn quo eius oꝑatio precipit᷑.ſicut vniꝰ vicij vna eſt
regula qua eſt declinandũ ⁊ eius opꝑatio ꝓhibet᷑. Si
lex veri nomis eſt deſcriptio regulaꝝ virtutis ⁊ ꝑfecta

lx.

aggregatio mandatoꝝ: impoſſibile erit diuerſas eẽ le⸗

ges.niſi dicerent᷑ tot leges q̃t ſunt precepta ⁊ virtutes.
qð nullus dicet. Cont.ſupponamꝰ qð alibi ꝓbatuʒ
eſt.ſ.donũ nature nõ eſſe ſufficiẽs ad ſalutem ſine dono
gratie. Cũ ꝙ ſit differens ſpecie natura 7 gratia: 5§702
o nature ⁊ oꝛdo gratie eſt debitũ nature:⁊ debitũ gẽe.
Si g nihil aliud eſt lex q; deſcriptio debiti oꝛdinis.ne
ceſſario duplex erit lex.ſ.lex nature ⁊ lex gre diſſerẽs.
Iteʒz ſunt virtutes naturales:⁊ ſunt virtutes addi⸗-
te.ſi ꝙᷓ multiplicat᷑ lex ſ̃m differentiã virtu tis. ⁊ H ſᷣm
primã intentioneʒ:etſi nõ ſᷣm cõſequẽteʒ erit lex natu⸗
ralis ⁊ lex addita rõnali creatuꝛe. Lex natuꝛalis ſicut
indita: lex alia ſicut ſugꝑaddita. 4! Iteʒ apls ad ro.ij.
loquit᷑ de vtraqʒ lege.ſ.indita ⁊ ſuꝑaddita: dicẽs.Cũ
gentes que legẽ nõ hñt.ſ.ſu ꝑadditã:natuꝛalit᷑ ea q̃ le⸗
gis ſunt faciũt:ipſi ſibi ſunt lex. 4! Item lex ſuꝑaddita
multiplicat᷑:qꝛ eſi lexr moyſi? lex euangelij. nõ eſt igitẽ
vna ſola ler. Oð ↄcedendũ eſt. Dicendũ igitur iur
apoſtolũ.ꝙ eſt drñtia legis.prima vna que eſi indita:
hec eſt lex naturalis.alia vo eſt ſuꝑaddita: 2 hec mul
tiplicat᷑ ſicut iam dicet.¶ Ad pᷣmũ ꝗ̊ qð obijcit᷑ ꝙ vna
eſt maieſtas ⁊ magnificẽtia conditoꝛis.ↄcedendũ ẽ tñ
debitũ ſubiectõis ex parte creature rõalis multiplica⸗
tur.cum enim recipit a deo naturam: efficitur conſcia
cbiti naturalis in oꝛdine ſubiectõnis ſub deo.⁊ h̊ ha⸗
bitu:etſi nõ actu. ⁊ ideo bzʒ inditam legeʒ naturalem.
vnde dicit glo.ſuꝑ illud ad Ro.ij.oſtendũt opus legis
ſcriptum in coꝛdibns ſuis. Lex naturalis eſt qua ꝗſqʒ
ſibi conſcius eſt quid bonum quid malum naturalit.
Item cum recipit gratiam: efficitur conſcia debiti gra
tuiti in oꝛdine ſubiectõnis ſub deo. Lex auteʒ que impᷣ
mit conſcĩam debiti oꝛdinis gratuiti eſt lex gratie.ꝓ⸗
pterea erit lex gratie.preter has etiã additur lex diſci
pline que multiplicatur vt iam dicet᷑. ¶ Ad ſecunduzʒ
quod obijcit.ꝙ vna eſt latria ⁊ debitum veneratõnis:
ↄcedendum eſti.tamen affectus veneratõnis diuerſifi⸗
catur.Ler auteʒ eſt ad oꝛdinãdũ affectum creature ra
tionalis.⁊ ideo non ſequit᷑ ꝙ ſit lex vna veneratõnis.
Ad tercium dicenduʒ. ꝙ q́;uis ſit vnitas principij ⁊
finis:tamen debitum in rationali creatura multiplica
tur. Eſi.n. debitum quod dæbet ſuo principio ratione
boni inditi: ⁊ eſt ebitum quod vebet ratione boni ſu⸗
ꝑadditi vel ſu ꝑaddẽdi.⁊ ideo variatur lex vt ſit lex na
turalis indita: ⁊ ler ſuꝑaddita. Item eſt vebitũ qð de/
betur diuine bonitati inqᷓtum eſt benefica: ad quod re
ſpicit lex naturalis.⁊ eſt debitum quod debetur boni⸗
tati iniꝙtum bona ſcilʒ in ſe:⁊ ad boc reſpicit lex vlti⸗
mo ſuꝑaddita completa.ſ.lex gratie.¶¶ Ad quartũ di
cendum. ꝙ ꝙnis ſit eadeʒz ratio in generali vitandi ma
lum ⁊ faciendi bonum: iamen ratio ꝓpria diuerſiſicat᷑
quia malum vitatur:aut quia contra dictamen ratio⸗
nis:aut qꝛ contra honoꝛificentiã conditoꝛ is. Silr bo
num fit quia conſonũ rationi: aut quia conſonũ tiuĩc
voluntati. Et ideo diuerſificabit᷑ lex que ẽ ratio vitan
di malũ ⁊ faciendi bonum in legeʒ nature 2 legẽ gra⸗
tie.¶¶ Ad quintum ptʒ rñſio.quia ſicut differt natura
7 gratia: ita ? concoꝛdia nature 2 concoꝛdia gratie: ⁊
ins nature ? ius gratie.l Ad vltimũ etiam ptʒ rñſio.
Mam ſicut eſt differentia virtutũ natuꝛaliũ 1 gratuita
rum:ita erit diſſerentia deſcriptõnis regulaꝝ virtutuʒ
quaꝝ aggregatio eſt lex. H

embrũ ſecũdũ

Oſtea querit᷑ vtꝝ pꝛeter legem menti in⸗
ditam vel additam: ſit ponere legeʒ ſcri⸗
ptam. Ad qð ſic. Solaruz reꝝ eſt ſieri a
non fieri. ſole res ſunt que imꝑant᷑ aut
ꝓhibentur.qui.n.imꝑat currere nõ verbuʒ imꝑat ſed
curſum. Si ꝙ lex eſt continentia eoꝝ que prohibẽtur ⁊
mandant᷑: lex ꝓprie res eſt non ſcriptura viſibilis nec

ſonus audibilis.¶¶ Item nullo exiſtente ſermone nul⸗
lo ſeripto:ſiſſermo vel ſcꝛiptuꝛa eſſet lex: nulla eẽt lex.
Si gů lex manet ceſſante ſermone deleta ſcriptura: re⸗
linquit᷑ ꝙ lex non eſt deſeriptio: velĩ ſermone vel ĩ ſcri
ptura. ¶ Iteʒ quis dubitat ꝗn debitũ honoꝛandi deũ.
timendi teũ.diligendi deũ.ſubueniendi ꝓrximo:mane
ont ceſſante omni ſermone: ceſſante omni ſcriptura.re
linquit᷑ igit᷑ cũ lex nihil aliud ſit qᷓ; aggregatio eoꝝ que
tinent ad debitum honeſtatis: qualia ſunt que dicta
unt ꝙ lex nõ eſt ſermo nec ſcriptura niſi in illa figura
7 tropo qua nomen ipſius rei ſigno vel imagini erꝰ im
ponit᷑.ſicut imags petri petrus dr: ⁊ petrus ſcribi vel
legi dicit᷑ cũ nomen eius ſcribit᷑ vel legit᷑. ¶ Item quid
eſt lex vero noĩe niſi aꝛs quedam aut ſapia recte hone⸗
ſteq; viuendi.omĩs aũt ars ⁊ ſapia ĩ aia eſt. lex igitur
nature omis in aĩa erit.eẽntia igit᷑ legis oĩs eſt ꝑꝛeteꝛ
ſermoneʒ ⁊ ſcripiuram. Contra ſunt auẽtes q plu⸗
rime que ponũt legeʒ ſcriptam. Oſec.viij. Gcribaz eis
multiplices leges meas. Itez dicit Yſido.q lex dicta ẽ
a legendo. vnde dicũt ꝙ vera ratio legis ẽ honeſtas le
gibilis deſcripta regulis ⁊ pceptis. Si ꝗ lex honeſtas
legibilis eſt:honeſtas ſcripta eſt.cõuertunt᷑.n.legibile
lcriptum eſſe. Rñlio.dðin q; ꝓprie omis lex eſt ꝑ
cẽntiam in aĩa. Nec dieit᷑ eſſe in ſcripto vel ſcriptura:
niſi ſieut ſignatũ in ſigno dicit᷑.vel ea in ꝓprietate qua
res ſignata ſolet dici ſignũ: niſi diceret᷑ ſcriptuꝛa nõ ꝙ;
inſcribit᷑ in libro vel alio ad ſenſum: ſ qð deſcribitut
apud noſtrũ intellectum. ¶ ¶ ZJotandũ ad ſolutõʒ obie
ctioꝝ ꝙ lex hʒ tripliceʒ interpretatõneʒ. lex.n. dicit a le
gendo ſicut dicit ſido.⁊ dicit᷑ a ligãdo ſicut ponũt cõ
munit.⁊ dicit᷑ ab eligendo vt dicit Augꝰ. in queſtioni
bus no.⁊ ve. teſta. Scdm boc &ᷣ intentio legis differẽt
conſiderat᷑. Primo ᷣm ꝙ a legendo lex dicit᷑. Ler ẽ le⸗
gibilis deſcriptio debite hboneſtatis.qm̃ aũt deſcriptio
legibilis põt eſſe interius in mente: ad intellectum ex⸗
terius in ſcripto ad ſenſuʒ. intentio legis extendit᷑ Fᷣm
banc conſideratõʒ vt dicamus legem ſcriptam: ſeu in/
terius ſeu exterius:ſed impꝛopꝛie exterius. Grcunco
ꝓut dicit᷑ a ligando.⁊ ſm hoc lex conſiderat᷑ in tripli⸗
ci comꝑatione.in comꝑatione ad imꝑanteʒs:⁊ in com⸗
ꝑatione ad illud quod imꝑat᷑:⁊ in comꝑatõne ad illuʒ
cui imꝑatur. Scom comꝑatõz ad imꝑanteʒ lex dicit᷑ i
imꝑante ſicut in cauſa ligante. Scom comꝑationẽ ad
im ꝑatuʒz lex dicit᷑ eſſe in rebus que imꝑant᷑ aut prohi⸗
bentur.ſed hoc ſicut in eſectu. Scoᷣm comꝑatõneʒ ad
illum cui imꝑatur lex dicit᷑ eſſe in aia illius cui fit im⸗
perium. hoc per eſſentiaʒ quia in illo eſt vinculũ ſeun
debitum. Scdm terciam interpretationeʒ pꝛout lex di
citur ab eligendo.lex dicit᷑ ars ipſa qua eligimꝰ debi⸗
ta ſieri ⁊ reſpuimꝰ indebita ſieri.ſt ſᷣm hanc ↄſidera⸗/
tioneʒ lex ſolũ in aia eſt. èß

Membrũ teꝛcium
Einde querit᷑:cum in precedẽtibo decla⸗
ratum ſit ꝙ poſt legeʒ naturalem ferẽda
erat lex Moy ſi.S.queſtione de latõne le
gis moy ſi. vtx ſint due leges tm̃. lex natu
re:⁊ lex moyſi.ita ꝙ non requirat᷑ lex euangelnj.⸗. Ad
qð ſic ad beb.vij.i Ahil ad ꝑfectum adduxit lex moyſi.
dicit apls de lege moyſi.q̊ᷓ per legeʒ moyſi nõ eſt peꝛfe
cta oꝛdinatio rõnalis creature.Si & neceſſe eſt roõnalẽ
creaturã ꝑfecte oꝛdinari.nõ aũt ꝑfecte oꝛdinat᷑ ꝑ legeʒ
naturaleʒ immo nccia erat ler moyſi: ſicut als oñſum
eſt.nec etiam ꝑ legeʒ moyſi ſicut dicit apłs.q̊ᷓ neceſſe ẽ
vt ſit lex alia ꝑfecte oꝛdinans: ⁊ hec eſt lex euangelij.

A Iteʒ oprehenſio legis moyſi nõ ducit rõnaleʒ crea

turã niſi in fineʒ timoꝛis dei: ſicut dr vlt᷑.eccẽs. Iinẽ lo
quẽdi omẽs parit᷑ audiamus:deum time. Si ꝗ̊ pfectio
voluntatis rõnolis nõ eſt in fine timoꝛis ſed ĩ fine amo

ris diuini.poſt legeʒ moy ſi que eſt lex timoꝛis:neceſſa⸗

ria erit lex euangelij que eſt iex amoꝛis.4 Itez in lege
ſunt precepta cerimonialia: que poſſunt duobus mõio
accipi.litteraliter: ⁊ figuꝛaliter. Litteralit accepta ma
nifeſta eſt eoꝛum imꝑfectio. vt verbigr̃a.cerimonie ſa⸗
criſicioꝝ oĩno imperfecte ſunt: quia ſunt in carne vel
materia aliena. latria veneratõnis dei ꝑ ſacrificia le
gis im ꝑpfecta eſt:ſicut S.oſtenſum eſt queſtione de ſacꝛi
ficijs.i Aeceſſaria igit᷑ eſt lex ſacrificij ſpiritualis ꝙ oſ⸗
feratur deo de perſona pꝛopria. vt coꝛ contritum ⁊c. q
ſit lex perfecte latrie venerationis diuine.4! Item ſi
accipiantur cerimonialia figuraliter: manifeſta eſt im
perfectio.quia tunc accipiuntur vt ſigna ⁊ promiſſio⸗
nes.perfectio auteʒ non eſt in ſigno nec ĩ ꝓmiſſiõe bo
ni ſeu gratie.neceſſaria igit᷑ erit lex exhibitõis ⁊ rei ſi/
gnate. hec eſt lex euangelij.¶ Item in lege ſunt moꝛa
lia precepta que etiam ſunt inꝑfecta.vnde vocat apo⸗
ſtolus ad Roma.tercio: legem Moyſi legem factoꝝ.
vbi dicit glo.ꝙ lex prohibet manum non animuʒ.non
eſt autem perfectio legis in prohibitione actus.Relin
quitur igitur ꝙ neceſſaria eſt ler in qua prohibet᷑ affe⸗
ctus malus.4¶ Item non eſt perfectio obedientie vel le
gis in obſeruantia eoꝛum que ſunt de neceſſitate ſaln⸗
tis: ſed in his eſt perfectio obedientie ⁊ legis que ſunt
voluntatis ⁊ ſu ꝑerogationis. Lex igitur que eſt ſoluʒ
preceptoꝛum non eſt lex perfecta:qualiter eſt lex moy⸗
ſi. Requiritur igitur pꝛeter hanc lex perfecta que nõ ſo
lum ſit mandatoꝛum ſed etiam conſilioꝛum:qualis eſt
lex euangelij. Item non eſt perfecta lex ſalutis qᷓ or⸗
dinat perſonas particulariter: ſed que reſpicit omẽs
vniuerſaliter. ſi ergo lex moyſi m ſuam integꝛitatem
reſpicit perſonas particulariter vt iudeos.ergo nõ eſt
perfecta: nec in ipſa erit ſtatus. Cum ergo diuina pi⸗
etas velit omnes ſaluos fieri: ab ipla erit lex que re⸗
ſpiciet omnes vniuerſaliter vt ſaluentur.⁊ bec eſt lex
euangelij. Marci vltimo. Predicate euangeliuʒ om̃i
creature. Lontra. Perfectius eſt obedire in indiffe
rentibus qᷓᷓ in neceſſarijs.ſi ergo lex Moy ſi habet pꝛe
cepta rerum indifferentium vt cerimoniarum: babet

etiam precepta rerum neceſſariarum vt moꝛaliuʒ. lex

ANoy ſi eſt lex perfecte obedientie.ergo preter illaʒ nõ
requiritur lex euangelij: maxime cum illa que opponũ
tur euangelio non ſint indifferentia. quia ſunt de bis
que 'm rationem ſunt appꝛoprianda ⁊ eligenda:nullo
interueniente precepto vel conſilio. ꝗ Item ſuperfluũ
eſt facere per plura quod poteſt fieri per vnum.cum er
go perfecta oꝛdinatio ſit per legem Moyſi? in neceſſa
rijs moꝛalium ⁊ in indifferentibus cerimonialium: 2
preterea in obſeruantia mandatoꝛum 2 in obſeruan⸗
tia conſilioꝛum. circa que eſt votum Teuitici.xxvij.⁊
i¶ Zumeri ſexto.vbi ponuntur leges vouentium. Relin
quitur ſuperflua eſſe lex alia a lege Moyſi. ¶ Ytem p⸗
ma ad Lhimotheum primo. Finis precepti eſt cari⸗
tas.Cum ergo in lege Moy ſi ſit preceptuʒ caritatis
perfecte. Deuteronomij ſexto. Diliges dominum deuz
tuum ex toto coꝛde tuo. in lege ergo eſt perfectio finis
preceptoꝛum. ſed a perfectione ſinis dicitur ſimplici⸗/
ter res perfecta: ergo lex MMoyſi eſt lex perfecta.ergo
preter ipſam non erit alia requirenda. 4 Item in lege
prohibetur actus: ⁊2 etiam probibetur affectus: cum
dicitur.Qon concupiſces Exodi viceſimo.⁊ Teuitici
ccimonono. Qon oderis fratrem tuum in coꝛde tuo.
Item oꝛdinatur affectus: ⁊ quo ad proximum: ⁊ quo
ad deum: ⁊ quo ad ſe.Quo ad deum Deuteronomij ſe
xto. Diliges dominum deum tuum. Et in codem. Do⸗
minum deum tuum timebis.Et duodecimo. Ama do⸗
minum deũ tuũ. Quo ad proximuʒ. Leuitici.xix.126
memoꝛ eris iniurie ciuiuʒ tuo ꝝ. Quo ad ſe.Deut᷑.iiij.
Cuſiodi temetipᷣm ⁊ aĩaz tuã ſolicite.Lex igit᷑ ſufficiẽt

— —

— ————

W— — —

— — — —— — —

—

oꝛdinat hoĩem q̃tum ad actuzʒ: qᷓtum ad affeetũ.ᷓ ad
oꝛdinandũ afſectum nõ requirit᷑ euangeliũn. mERñſio.
dðm ꝙ addita lege moy ſi ad legeʒ natuꝛalez ñ eꝛat ad⸗
huc ſufficiẽs oꝛdinatio hoĩs. In lege.n.erat elemẽtuʒ
Fmonis dei ad oꝛdinandũ hoĩeʒ. In euangelio vo ẽ ſeꝛ
mo ꝑfectus.vnde ad heb.v.dicit apłs. Indigetis vt do
ceamini que ſunt elemẽta exoꝛdij ſᷣmonis dei. Et dicit

Hu.de ſan.vic.in li.de ſacmẽtis. hec tria diſtinguunt

elementa. exoꝛdium. ſermo. In elemẽtis ſonus ẽ: ſ̊ ſen⸗
ſus nõ eſt. vnde nec exoꝛdiũ dicunt᷑:qꝛ ſenſus in eis nõ
incipit. Dictiones exoꝛdia ſenſuũ ſunt.vñ ⁊ dictiones
dicũt᷑ q iam aliqd dicentes. ⁊ prime ꝑtes oronis: qʒ
principiũ oronis ab eis exoꝛit᷑. Iteʒ in elemẽtis ſon⸗
eſt:ſ̊ ſenſus non eſt. In exoꝛdio ſenſus eſt: ſ̊ complet
non eſt. In ſermone ſenſus eſt 2 ꝑfectus. Vide tria hec
in ſcriptura dei ſilia.carneʒ cũ ſanguine nõ comedetis
hoc eſi elementũ.ſubiunxit poſtea nõ occides:h ẽ exor⸗
diũ.poſtea compleuit etiaʒ iram ꝓhibens: hicẽ ſmo.
Iteʒ dixit carneʒ koneann nõ comedendã hoc ẽ elemẽ
tum. Addidit poſi hoc.nõ mechaberis: hoc fuit exoꝛ⸗
diũ.nouiſſime appoſuit.ſi ꝗs viderit mulierẽ ⁊c. ¶¶a⸗
thei.v.in hoc fuit completio.pᷣcepta igit᷑ ad tempꝰ ſuꝑ⸗
addita elementa fuerũt.pᷣcepta decalogi exoꝛdia.prece
pta enangelij ſermo. Inde eſt q lege data dic moyſes.
ſuſcitandũ ꝓphetam xpᷣm Deut᷑.xviij. Suſcitabo ꝓphe⸗
tam de medio fratrum ſuoꝛum ſimileʒ tibi: ⁊ ponã ver
ba mea in oꝛe eius.loqueturqʒ ad eos omĩa que ego pᷣ
cepero tibi. In quo expreſſe oſtendit᷑ ꝑ ꝓpheta xpᷣm le⸗
gem aliam ferendaʒ que eſt euangeliũ.¶ Itez ĩ hiere.
xxxj.poſt illos dies dicit dñs. Dabo legeʒ meaʒ in vi⸗
ſceribus eoꝛum ⁊ in coꝛde eoꝛum ſcribam illã.qð non
poteſt intelligi de lege moyſi ſ̊ de lege xp̃i:quia ibi dẽ.
Ecce dies veniũt:feriam domui iuda fedus nouũ:non
Fm pactum qð pepigi cũ patribo eoꝝ in die qua eduxi
eos de terra egipti.¶ Rñdendũ igit᷑ ad primũ.ꝙ ſicut
differt obedire debite: ⁊ obedire volũtaꝛie.dico autem
obedire debite obedire precepto:qꝛ eſt debitum ⁊ qꝛ eſt
preceptum.obedire voluntarie obedire pᷣcepto:qꝛ bo⸗
nũ ⁊ acceptum. ſic differt obedientia legis ⁊ euangelij.
ſicut pʒ ex intentione legis vtriuſqʒ. Item ſicut differt
obedire intuitu dñi ſeu ex reuerentia timoꝛis.⁊ obedi
re intuitu patris ex deuotione amoꝛis.ita differt obe⸗
dientia legis ⁊ euangelij.vñ in lege ꝓ ratiõe ſepiſſime
dicit᷑ cuſtodite hoc ⁊ hoc.ego ſuʒ dñs.in euangelio vo
vt ſitis filij patris Mathᷣ.v.¶ Ad illud ꝗ̊ qð obijcit ꝙ;

in lege eſt ꝑfectius obedire in indifferentibo qᷓ in nece·
ſarijs.Dicendũ ꝙ eſt obedire neceſſarijs ſicut ñ nccijs.
eſt obedire indifferentibo ſicut ncc̃ijs. Dicenduʒ ò̊

obedientia legis q;uis ſit in indifferentibo ſᷣm ſe:tñ eo

rũ eſt ſicut in nccijs.hoc eſt quia p̃ceptis. Obedientia
ðo euangelij m intẽtioneʒ ipſius etſi ſit in neceſſariſs

tñ in eis eſt ſicut bonis ⁊ volũtarijs.⁊ ita ꝑfectior eſt

obedientia ſimpltr euãgelij qᷓ legis ſᷣm intẽtõʒ vtriuſq;

ꝙᷓuis in euangelio non ſolum ponant᷑ pᷣcepta que ſunt
neceſſitatis ſalutis:ſ̊ etiam ↄſilia que ſunt volutaria 2
ſuꝑerogatõis.ij Ad ſecũdum qð dicit. ꝙ ĩ lege ſunt pᷣ
cepta ⁊ oſilia.ↄcedendũ eſt. g̊ tñ imꝑfecta. Latio.n.pᷣ⸗
ceptoꝝ legis im ꝑfecta eſt ſicut iam oñſum eſt. Simi⸗

liter ꝓpoſitio conſilioꝝ legis imꝑfecta eſt.ſunt.n. ma⸗

gis in exercitatione coꝛpoꝛis:ſicut pʒ in votis naʒare⸗
oꝛũ ⁊ ceteris ꝙᷓ in officio pietatis ⁊ ꝑfectione opeꝝ ca⸗
ritatis. Conſilia pᷣo euangelij ſunt ĩ exercitio pietatis.
vnde Math. xix. Si vis ꝑfectus eſſe vade 2 vende oĩa
que habes ⁊ da pauꝑibo. Preterea ſunt ĩ ꝑfectõe ope⸗
rum caritatis que ſunt in ꝑpetuitate caſtitatis. ¶MDat᷑.
xix. Sunt eunuchi qui ſe caſtrauerũt ꝓpter regnum ce
loꝝ in plena abꝛenũciatione ꝓprietatis. Luẽc.xiiij. Ai⸗
ſi quis renunciauerit omnibo que poſſidet nõ põt meꝰ
eſſe diſcipulus. In om̃imoda abdicatione voluntatis.
AWath.xvj.⁊ Lu.ix. Qui vult venire poſt me abnegz

ſemetipſuʒ ⁊c̃. In ꝑfectione patientie aduerſitatis ſiẽ
pʒ ¶ Dath.v. in multis.¶. Ad tercium dðm.ꝙ ĩ lege p̃⸗
ceptum dilectionis nõ ꝓponit᷑ ſm rationẽ ꝑfecti amo⸗
ris.Eſt.n.amoꝛ dehitus ⁊ amoꝛ gratuitus. Itẽ amoꝛ
quo diligit᷑ deꝰ quia beneficus: ⁊ quo diligit᷑ qꝛ bonꝰ.
Item eſt amoꝛ qui generat᷑ ex beneficijs tempoꝛalibo:
⁊ amoꝛ qui generat᷑ ex beneficijs eternis.Dicenduʒ q;
uis amoꝛ dei precipiat᷑ in lege: tamẽ ſᷣm intentioneʒ
legis precipit᷑ vt debitus:⁊ ex beneficijs temꝑalibo ag
generatus ꝓmiſſis vel acceptis ſicut patet ex deut.xj.
poſt multa beneſicia enumerata dicit᷑. Ama dñm deũ
tuum ⁊ obſerua precepta. ſubdit. vt poſſitis introire
poſſidere terram. Amoꝛ vo in euangelio precipit᷑ vt
gꝛatuitus.ſicut pʒ MMath.v. Si diligitis eos qui vos
diligunt ⁊c.ſilr Cu.vj.⁊ nõ vt introductus ꝑ tempo⸗
ralia beneficia ſ̊R per eterna.vñ aug. fauſtũ. dicit᷑ lex
vetus teſtamẽtuʒ: euangeliũ aũt nouũ teſtamẽtum ap⸗

pellatur.tem ꝑalium rerum ꝓmiſſiones teſtamẽto ve⸗

teri contineri.⁊ ideo vetus teſtamentum appellari ne⸗
mo veſtrum ambigit.eterne vite ꝓmiſſio: regnũq; celo
rum ad nouũ ꝑtinet teſtamẽtum. Sicut ꝗ̊ in amoꝛe de⸗
bito non eſt ꝑfectio ſed in gratuito.nec in amoꝛe ꝗ oꝛit
ey beneficio tempoꝛali ſᷣ ex eterno:ita non eſt perfectõ
amoꝛis in lege ᷣ in euangelio.q¶ Ad quartum dicẽdũ.
ꝙ in lege oꝛdinat᷑ affectus ⁊ effectus:led non eſt ſᷣm ꝑ⸗
fectam oꝛdinationeʒ.Eſi.n.oꝛdinare hoĩem ꝓcedendo
ab exterioꝛibo ad interioꝛa:qualis erat in lege. Inten⸗
debat.n.lex ꝑ actum exterioꝛeʒ oꝛdinare affectum inte⸗
rioꝛem. vnde primo ꝓhibetur actus malus.non occi⸗
des.non mechaberis.demũ pᷣo ꝓhibetur affectus.non
concupiſces Exo.xx.⁊ eſt hoĩem oꝛdinare ꝓcedẽdo ab
interioꝛibo ad exterioꝛa. Et hec eſt intentio euangelij
vt ꝑ oꝛdinationeʒ interioꝛis affectus oꝛdinet᷑ exterior
actus.vnde Math.v. Qui iraſcit᷑ fratri ſuo ⁊c̃.ꝗ vi⸗
derit muliereʒ ad ↄcupiſcendum ⁊c̃.diligite ⁊c᷑. Pꝛece
pta &̊ legis principalit᷑ reſpiciũt actum. pᷣcepta vᷣo euã
gelij principalłr affectum. ⁊ ideo ꝑfectio non erit ĩ lege
ſed in euangelio.VUñ Jo.criſ.ſuꝑ Math.Quoniaʒ le
gis quideʒ mandata magis ad opus reſpiciebãt qꝙᷓ; ad
affectum.id eſt.non occides.non adulterab.⁊c.xpᷣs ad
ſupplementum eoꝛum ſpũalioꝛa introdurit mãdata ad
affectum magis reſpiciẽtia q; ad actum.

Membꝛũ quaꝛtũ

Oſtea querit᷑. vtꝝ lex euangelij ſit endezʒ

cum lege nature. Ad qð ſic arguitur.ad
Ro.ij. Si gentes legeʒ non hnñtes natu⸗
raliter legeʒ faciunt: ipſi ſibi ſunt lex.qꝛ

oſtendunt opus legis ſcriptum in coꝛdibus ſuis. Ex qj

accipit᷑ ꝙ lex naturalis eſi inſcripta coꝛdi ⁊ conſciẽtie
humane.vnde dicit ibi glo.ꝙ lex natuꝛalis eſt q quiſqʒ
intelligit ⁊ ſibi cõſcius ẽ: quid bonũ: quid malũ.Si g
lex euangelij eſt lex que inſcribit᷑ coꝛdi hũano qua nos
intelligimꝰ ⁊ ſumus nobis conſcij quid bonũ quid ma
lum. vn hiere.xxxj. Dabo legeʒ mea in viſceribo eoꝝ 2
in coꝛde eoꝝ ſcribam eã:qð intelligit᷑ de lege euãgelij.
Sllex euangelij eſt eadeʒ cum lege naturali.⸗. Itẽ qcqd
dictat lex naturalis dictat lex euãgelij:ꝙᷓuis ñ econueꝛ
ſo.ꝗᷓ lex naturalis ẽ de integritate legis euãgelij.⸗! Itẽ
lex euangelij eſt lex vniuerſalis ⁊ ſꝑ ⁊ ad oẽs.lex auteʒ
omĩs que eſt ſꝑ ⁊ ad omẽs eſt lex naturalis.qꝛ qð na⸗
turale eſi ſemꝑ ⁊ ad omẽs eſt.nõ qð acquiſitũ vel adue
niens eſt. Relinquit᷑ igit᷑ ꝙ lex euangelij eadeʒ ẽ cuz le
ge naturali.¶ Iteʒ qð natura eſt tale: ⁊ ꝑ ſe magis eſt
tale.ſi ᷓ euangelij marime lex eſt natura:lex eꝛt ⁊2 ſe.
erit igi euangeliũ ideʒ legi naturali.¶ Iteʒ diẽ̃ Gra
tianus in principio decretoꝝ. Jus naturale eſt qð in
lege ⁊ euangelio continet᷑ iuxta xſi.in li. v. ethymolo
giaꝝ · Omẽs leges aut diuine ſunt: aut humanc. diuĩe
natura:humane moꝛibo conſlant.¶: Item ſi dicat᷑ iur

Gꝛatianũ diſ.vj.ꝙ in lege ⁊ in euangelio naturale ius
continet᷑: nõ tamen quecũq; in lege ⁊ in euangelio in⸗
neniunt᷑ naturali iure coherere probant᷑. Sunt.n.i le⸗
ge quedam moꝛalia 7 quedam miſtica. ANDoꝛalia man
data ad naturale ius ꝑtinent:atq; ideo nullam muta⸗
bilitateʒ recepiſſe monſtrant᷑. ¶Miſtica vᷣo q;tum ad ſu
ꝑficieʒ a naturali inre probant᷑ aliena q;tum ad moꝛa
leʒ intelligentiam inueniũt᷑ ſibi annexa.Cont᷑.in euã⸗
gelio ⁊ etiam in lege ſunt moꝛalia que ſunt ſᷣm ſuppoſi
tiones fidei.vt adoꝛatio aſſumpte humanitatis xpᷣi ⁊
hmõi.ſed ea que ſunt ſᷣm ſuppoſitioneʒ fidei tranſcen⸗
dunt dictamen rationis ⁊ nature. ᷓ moꝛalia euangelij
vel legis generaliter nõ continent᷑ in lege nature. Itẽ
non eſt idem ſ differũt eẽntialiter natura ⁊ gratia.nec
oꝛdo nature ⁊ oꝛdo gratie. q̊ nec ius ſeu lex que eſt ſᷣm
oꝛdineʒ nature:⁊ lex que eſt ſᷣm oꝛdinem gratie.q̊ᷓ nec
lex euangelij que eſt ler gratie erit eadeʒ lege naturali
que eſt ᷣm oꝛdinem nature.4¶. Item virtutes natura⸗
les non ſunt eedeʒ cuʒ virtutibo gratuitis. nec ler na
turalis erit eadeʒ cum lege gratie.¶ Item aliud eſt de
bitum faciendi ratione exigentie nature: aliud ratõne
exigentie gratie.ðᷣ.g. In exigentia nature eſt debitũ di
ligendi beneficum ⁊ amicũ:nõ aũt maleficũ vel iniuri
oſum. exigentia vᷣo gratie debitũ diligendi maleficuʒ ⁊
iniurioſum.Luc.vj.Si diligitis eos qui vos diligunt
que eſt vobis gratia.diligite inimicos veſtros:bñſfaci⸗
te his qui oderunt vos. drñtia legis eſt ſᷣm drñtiam
debiti faciendi:quia lex nihil aliud eſt qᷓ; deſcriptio de⸗

biti faciendi vel mali vitandi.alia erit lex euãgelij a le

ge naturali. Rñdeo.dðm ꝙ ſicut natura oꝛdinatur
ad gratiam: ita lex nature ad legeʒ euangelij.nec ẽ ea⸗
dem lex naturalis cum lege euangelij.non tñ lex natu⸗
ralis per euãgeliũ aufert᷑ ſed ꝑficit᷑.ð.g.lex naturalis
dicit ꝙ diligendus eſt deus:quia bñficus:⁊ qꝛ creatoꝛ
Lex euangelij dictat ꝙ diligẽdus eſt: quia bonꝰ ⁊ quia
redemptoꝛ. Item lex naturalis dictat ꝙ diligendus eſt
ꝓrimus quia homo ⁊ confoꝛmis in ſpecie:⁊ qꝛ ab vno
umus conditi. Lex vᷣo gratie dictat diligendũ ꝓximũ
quia filius dei vel poſſibilis ad filiatiõʒ:⁊ quia imago
ci:⁊ quia ab vno ſumꝰredempti.Ex diueꝛſis igit᷑ cau
ſis eſt debitũ diligendi deum ⁊ ꝓximũ ſᷣm legem natu
re ⁊ ſᷣm legẽ euangelij.quaꝝ vna tñ oꝛdinat᷑ ⁊ ꝑficit᷑ ꝑ
aliam. Ex quo pʒ ꝙ non eſt eadeʒz lex naturalis cuʒ le⸗
ge euangelij.tñ lex naturalis oꝛdinat᷑ ad eam ſicut ad
ſuam ꝑfectionem. Et ideo dicit ſido.ꝙ ius diuinum
conſtat natura.⁊ hac ratione verum eſt ꝙ ius natura⸗
le lege ⁊ euangelio continet᷑.¶ Ad illud ꝗ̊ qð pᷣmo obij
citur ꝙ lex euangelij eſt inſcripta coꝛdi ſicut lex natuꝛa
lis.Dicendũ ꝙ verum eſt:ſed tñ differenter. Eſt enim
inſcriptio debiti faciendi ᷣm dictamen inditum cõſci⸗

entie ab ipſa conditione eadẽ apud omẽs.Et eſt inſcri

Beid hm dictamen impreſſum conſciẽtie ex fide ſeu iu⸗
iſicatione apud credentes.prima inſcriptio eſt natu⸗
re:ſecũda eſt legis euangelice.prima eſt ex natura in⸗
dita:ſecũda ex gratia data ſeu ſuꝑaddita. Et ido ſigẽn
ter dicit᷑ Hieꝛe.xxxj.Dabo legem meã.⁊.j.ad Roma.
Euangeliũ eſt virtus dei in ſalutẽ omni credenti.quia
ſicut lex naturalis eadeʒ eſt apud omneʒ hoĩeʒ: ita lex
euangelij eadeʒ eſt apud omẽʒz credenteʒ. 4¶ Ad ſecũdũ
dðm· ꝙ lex naturalis non eſt pars legis euangelij: ẽ tñ
fundamẽtuʒ ipſius ſicut natura eſt ſubiectum gratie.
7 inde eſt ꝙ quicꝗd dictat lex naturalis:dictat lex euã

gelij tñ altioꝛi ratione.ð.qᷓ. ſᷣm legem nature dictatur

matrimonium ad hoc vt generetur homo ⁊ multiplice
tur ſpecies.Fᷣm dictamen gratie ad hoc vt filius homi⸗
nis qui ꝑ regenerationeʒ fiat filius dei:⁊ vt multipli⸗
cetur proles ad cultum dei.¶ Ad tercium dicendũ.q;
aliter eſt vniuerſalis lex euãgelij: aliter lex naturalis
⁊ ſemper ⁊ ad omnes.lex enim euangelij vniuerſalis ẽ

Fm cauſam quo ad omnes. ſm effectuzʒ vᷣo vninerſalis
eſt quo ad credentes. quemadmodum gratia ᷣm cau⸗
ſalitatem omnibus offertur:tamen ſᷣm effectum ſolis
diſpoſitis ⁊ ipſam recipiẽtibus exhibetur.Lex vᷣo na⸗
turalis ſᷣm cauſam ⁊ eſſectuʒ vniuerſalis eſt ⁊ quo ad
omnes. Hmnibus enim hominibus naturaliter imp⸗
mitur:⁊ naturam humanaʒ inſeꝑabiliter comitatur.
Ter ðvᷣo euangelij vniuerſalis eſt ⁊ ſemper ⁊ ad omnes
⁊ q̃ntum in ipſa eſt ſeu q;tum ad gꝛatiam dantis:non
tamen q;tum ad effectum ſuſcipientis.Lex vᷣo natura⸗
lis ſemper ⁊ ad omnes eſt ſm effectum ſuſcipientis.
¶ Ad vltimuʒ reſpondeo. ꝙ illa regula philoſophi qð
natura eſt tale ⁊c. dicit᷑ per comꝑationem naturaliuʒ
habituum ad habitus acquiſitos: non per comꝑatio⸗
nem ad habitos gratuitos.immo quod gratuite ẽ:ma
gis eſt qᷓ; quod natur ale eſt: id eſt nobilius ⁊ dignius:
ꝙuis non diuturnius.vtraq; tamẽ lex naturalis ⁊ lex
euangelij dicitur eterna ſeu peꝛpetua: ſed differenter.
illa enim peꝛpetua eſt quo ad omnes? ĩ effectu: iſta vᷣo
perpetua eſt quo ad credentes ⁊ q̃ntum in ſe eſt.

Mlembꝛũ quintũ

Veritur poſtea.vtrũ lex euangelij ſit ea⸗
dem cum lege Moyſi. Ad quod ſic.vna
eſt fides noui ⁊ veteris teſtamenti ñ dif⸗
ferens qᷓ;tum ad eſſentiam. ergo vna erit
lex noui ⁊ veteris teſtamenti.Si enim eſt vnitas ex ꝑ⸗
te cognitionis veritatis per fidem: vnitas debet eẽ ex
parte oꝛdinis bonitatis per legem. ¶ Item Math. v.
on veni ſoluere legem ſed adimplere. Glo.euange⸗
lium eſt recapitulatio veteris legis.Si ergo recapitu⸗

iatio legis non diuerſiſicat legem: non erit diuerſa lex
euangelij a lege moyſi.¶ Iem euangelium eſt imple⸗
tio legis.lex igit᷑ plena eſt lex moyſi cum euangelio. er
go non eſt differens lex euangelij a lege moyſi.¶ Item

non eſt aliud ius inchoatum ⁊ idem ius perfectũ.ergo
non eſt alia lex iuris inchoati ⁊ eiuſdeʒ iuris perfecti.
Sed ſic ſe habet lex ⁊ euangelium. ¶ath.v.NQiſi ab⸗
undauerit iuſticia veſira ⁊c᷑. Glo.plenius agũtur pꝛe⸗

cepta que premiſſa ſunt ad inchoationem ſupple ĩ lege

dum fuerint addita ad perfectionem ſupple in euange⸗
lio. Contra. Mon eſi eadeʒ lex litteꝛe:lex ſpũs.Cerx

moy ſi lex littere eſt. lex euãgelij ſeu xp̃i lex ſpiritus eſt

RKoma. vij. ¶ Item non eſt eadeʒ lex factoꝛum ⁊ lex fi⸗
dei. ſed lex moyſi eſt lex factoꝛum: lex euangelij lex ẽ fi
tei Roma.iij. 4 Item non eſt eadeʒ lex vmbre2 ſigna⸗
tionis: ⁊ ler veritatis ⁊ erhibitionis.ſed lex moyſi eſt
lex vmbre ⁊ ſignationis. Hebre.x. VUmbꝛã habens lex
futuroꝛum non ipſaʒ imaginez. lex vᷣo euangelij eſt lex
veritatis ⁊ exhibitionis.ergo non eſt eadem lex moy⸗
ſi ⁊ lex euangelij. ¶̃ Item quaruin legum ſunt fines di
uerſi:ipſe erunt diuerſe.vᷣ finis legis timoꝛ ẽ dei eccs
vltimo. Finis euangelij amoꝛ di.j.ad Thimot᷑.pᷣmo.
Ande auguſti. Mreuiſſima differentia legis ⁊ euange
lij: timoꝛ ⁊ amoꝛ.ergo ⁊c.¶ Item non eſt eadeʒ lex tẽ⸗
poꝛalis ⁊ eteꝛna.ſed lexr moyſi tempoꝛalis eſt ad Galł.
tercio. Quid igitur lex ꝓpter tranſgreſſionem poſita ẽ
ſupple coercendam donec veniuet ſemen ⁊c̃.euangeliux
ðo eſt lex eterna. Apoc̃.xiiij. Vidi angelum habentem
euangelium eternum. Et Math.xxiuj. Celum 2 terra
tranſibunt: verba autem mea non tranſibunt. Kñ ⸗
ro.dicendum ꝙ lex euangelij ⁊ lex moyſi vna lex ẽ ra⸗
tione vniuerſali: diuerſe vᷣo ſunt in ratione pꝛopria.
Ande auguſti.contra aduerſariuʒ legis ⁊ prophetaꝝ
qui recte colit deum:vtriuſqʒ teſtamenti inuenit vnuʒ
deum:⁊ eiuſdeʒ vnius dei in vtꝛoq; diligit bonitatem:
in vtroq; metuit ſeueritateʒ. Rationeʒ autem vniuer⸗
ſalem ⁊ cõmuneʒ dico multipliciter in comꝑatione ad

VOuneſtio

efficientem: in comꝑatione ad finem: in comꝑatione
ad ſenſum. vnus ergo eſt legiſlatoꝛ vniuerſalis legis 2
euangelij deus. Jaco. iiij. AUnus eſt legiſlatoꝛ ⁊ iudex:
vnus finis ſcʒ x̃s. VUnde Augꝰ. contra aduerſarium
legis ꝓphetarum libꝛo ſecũdo. Iinis legis quis eſt:
ad hoc non ego ſed apoſtolus ipſe reſpondeat· Finis ẽ
inquit legis xpᷣs ad iuſticiam omm credenti Roma. x.
Finis perficiens non interficiens.finis quippe dicitur
ꝓpter quem fiunt omnia quecũq; aliquo fiunt officio.
am inter officium finem hoc diſtat. ꝙ officium eſt

in eis que facere debemus. finis ꝓpter quem facimus.

vnus ſenſus quia vna vniuerſalis veritas. AUnde Gꝛe

go. ſuper Eʒzech.j.vbi dicitur.ꝙ rota erat in rota. qð

predicat lex hoc exhibet euangelium. 2 iterum. Diui 2
na eloquia etſi tempoꝛibus diſiũcta ſunt: ſenſibo ſunt
vnita. 4¶ Rationez vᷣo pꝛopꝛiam dico ſimiliter multi⸗
pliciter. per comꝑationem ad efficientem: 2 ad finem:
7 ad ſententiam. Per comꝑationem ad efficientez dif
fert lex ⁊ euangelium. quia lex data eſt per hominem

purum: euangelium vo per xpᷣm. Johᷣ.primo.Lex per

Aoyſen data eſt ⁊c. Per comꝑationem ad finem dil⸗
ferunt ſimiliter.finis enim illius eſt declinatio mali ꝑ
timoꝛem. finis iſtius principaliter: operatio boni per
amoꝛeʒ. Vnde auguſti. contra aduerſarium legis 7 p⸗

phetarum. Leſtamentum nouum differt a veteꝛi: quia

ibi vetus homo foꝛmidinis coartatur anguſtijs: ⁊ hic
nouus bomo ſpaciatur latitudine caꝛitatis. Per com
parationeʒ vᷣo ad ſententiam differunt. quia ibi veri⸗
tas in figuratione: hic veritas in exhibitiõe.⁊ hoc q;

tum ad figuralia. Ande Auguſti. de concoꝛdia euãge⸗

liſtarum. Quod lex ⁊ pꝛophete prenunciaueꝛunt: hoc
redditum atq; completuʒz in euangelio demonſtratur.
Item ibi eſt veritas ſᷣm inchoationem:hic vo eſt veri⸗
tas ſm peꝛfectionem.⁊ hoc quo ad moꝛalia.vnde Na
thei.v.iQAiſi abundauerit iuſticia veſtra ⁊c̃.vbi dic au
guſti. Plenius aguntur premiſſa ad inchoationeʒ dũ

fuerint addita ad perfectioneʒ. 4 Dicendum igitur.ꝙ
lex moyſi ⁊ lex euangelij vna lex eſt in ratione vniuer⸗

ſali: differentes vᷣo ſunt in ratione propria.⁊ boc qa
illa data eſt populo carnali: iſta ſi pirituali.illa paruu
lis: iſta perfectis.vnde ſᷣm ꝙ dicit Auguſtinꝰ de vera

religione. Sapiens medicus alia mandata dat infir⸗

mo per miniſtros: alia per ſe.ita deus alia mandata
cædit per moy ſen: alia per ſeipſuʒ in euangelio.⸗Itẽ
Augꝰ. ad MNMarcellinũ.Cum aliud magiſter adoleſcẽ⸗

ti qᷓ; puero ſolebat impoſuit: doctrina conſtans muta/

to precepto non mutata mutauit. Ita ⁊ per hunc mo/

Duʒ ſicut ipſe intendit creatoꝛ alia in lege alia in euan

gelio: doctrina veritatis eiuſdez fieri precepit ibi po⸗
pulo paꝛuulo: hic vo adulto populo.Et ꝑ hãc diſtin⸗
ctioneʒ pʒ rñſio ad obiecta.

Membꝛum ſertũ

Einde queritur d differẽtia legis ⁊ euã
gelij. Et queruntur duo. Primo.vtrum
differant ſicut contraria: aut ſicut diſꝑa
ta.Secundo.de modis differentie.

4
Articulꝰpꝛimus
D primunm ſic obijcitur. Quarum legũ ſan
ctiones ⁊ precepta ſunt contraꝛia:⁊ ipᷣe ſunt
contrarie.ſed legis ⁊ euãgelij ſunt precepta
contraria.ergo lex ⁊ euangelium ſunt contrarie. Pro
batio medie.In lege prohibẽtur edenda qᷓplurima ſi⸗
cut immunda Leuit᷑.xj. In euangelio vᷣo nõ dicuntur

immunda. Mathei decimogꝗnto. Mon quod intrat in

os coinquinat hominem. Ende ⁊ apoſiolus ex hac au

ctoꝛitate dicit omnia munda mundis ad Thitum pri

Alx.

mo. 4! Item in lege conceditur odium inimici:quia ſo
lum precipitur dilectio amici. Leuit᷑.decimonono.Di
liges amicum tuum. In euangelio precipitur dilectio
inimici AMathei quinto. Item in lege dicitur oculum
pꝛo oculo: dentem pro dente Exodi viceſimoprimo.
In euangelio ðo dicitur. Ego dico vobis omnino non
reſiſtere malo. Item in lege dicitur. Reddes domino
iuramenta tua: ⁊ per nomen eius iurabis Beutero⸗
nomij ſexto. In euangelio dicitur non iuraꝛe omnino.
Contra.Eʒech.primo.Rota erat in rota.hoc ẽ no⸗
uum in veteri: ſicut exponit Grego.ergo non ſunt cõ⸗
traria.4 Item Alathei quinto.i Qon veni ſoluere le⸗
gem ſed adimplere.euangeliuʒ ergo eſt legis impletõ.
ergo non eſt ei contrarium. ¶ Item Gregoꝛius ſuper
Eʒech.primo. Diuina eloquia etſi tempoꝛibus ſunt
diſiuncta: ſenſibus ſunt vnita. Reſponſio.Dicen⸗
dum ꝙ lex euangeliuʒ differunt non ſicut contraria
nec etiam ſicut diſparata qtum ad rationem vniuerſa
lem: ſed ſicut diſparata q;tum ad rationem pꝛopriam
ſicut iam patebit.¶ Ad illud ergo quod primo obijci⸗
tur.q precepta legis ⁊ euangelij ſunt contraria: reſpõ
dendum per interemptionem. ¶ Ad illud per quod vi
detur probari de pꝛohbibitione eſcarum. Dicendum ꝙ
non eſi contrarium.nam lex pꝛohibuit eſcas:⁊ dixit ĩ⸗
mundas triplici de cauſa. Propter ſignationem.vnde
immunda dixit quia figurabant immunda. Item pro
pter abuſum. vnde immunda dixit ⁊ pꝛohibuit illa ꝗ⸗
bus abutebantur ad ritum ydolatrie: ſicut S. oſtẽſum
eſt. Item immunda dixit pꝛopteꝛ indignitatem illius
populi propter quam quedam per probibitioneʒ ſub⸗

traxit ei velut immunda.Lex vᷣo euangelij dicit ⁊ con⸗

cedit omnia munda: reſpiciens ad naturam rerum:
ad conuenientem vſum ⁊ ad dignitatem vtentium.
De prima cauſa dicit Auguſtinus contra Jauſtum.
ꝙ dirxit lex aliqua eſſe immunda: 2 ꝙ dicit apoſtolus
omnia eſſe munda: non ſunt contraria.quia hoc dixit
apoſtolus de ipſis naturis: lex ðo propter quaſdam
prefigurationes tempoꝛi congruentes non natura ſed
ſignatione dixit immunda.verbigratia. Si de porco
7 agno requiratur: vtrunq; mundum eſt.quia omnis

creatura dei munda bona. quadam ðdᷣo ſignatiõe agnꝰ

mundus ⁊ poꝛcus immundus eſt. immu ndum quiꝑppe
illud aliud in lege poſitum eſt: eo ꝙ non ruminat.non

autem boc eius vicium: ſed natura eſt. Sunt autem

homines qui per hoc als ſignantur immundi pꝛoprio

vicio: non natura.qui cum libenter audiant verba ſa
pientie: poſtea de his omnino non cogitant. Quod

enim vtile audiens ⁊ velut ab inteſtino memoꝛie: tan⸗
ꝙ̃ ad os cogitationis recoꝛdandi dulcedine reuocare:
quid aliud eſt ꝙᷓ ſpiritualiter quodãmodo ruminare.
quod qui non faciunt illoꝛum animalium genere figu⸗
rantur. VUnde ⁊ ipſa a talibus caꝛnibus abſtinentia ta
le vicium nos cauere premonuit. De ſecunda cauſa ſa

tis dictum eſt ſupra queſtione de immunditijs. De ter

cia vᷣo cauſa dicit Auguſtinus in queſtionibus noni ⁊
veteris teſtamenti. Eſcarum ler non in primoꝛdio le⸗/
gis data eſt: ſed cum duce perfidia dei verbis 2 pro⸗

miſſis fidem nollent dare. ad duriciam coꝛdis ſui ac⸗
ceperunt precepta non bona Ezechielis viceſimo. IJd

enim dictum eſt vt ceruix illoꝛum premeretur ad pro⸗

ſfectum illoꝛum. Superbis enim hominibus ? contu⸗

macibus non debuit tota creatura ſubici. poſtea autẽ
miſericoꝛdia dei veniente reddita eſt libertas edendi.

Ange dicit Petrus apoſtolus Actuum decimoquĩto.

Quid imponitis ſuper ceꝛuicem fratrũ quod neq; nos
neq; patres noſtri potuimus poꝛtare.4! Ad ſecunduʒ
reſpondet Auguſtinꝰ contra Fauſtum dicens. Vnuſ⸗

quiſq; iniquus homo ⁊ inqᷓtum iniquus odio eſt ha⸗
bendus. inqᷓtum autem bomo eſt diligendus. Audito

igit᷑ ⁊ nõ intellecto quid antiꝗs dictũ e rat.odietis in⸗

imicũ veſtꝝ ſerebant᷑ homĩes in hoĩs odium:cum non
deberent odiſſe niſi viciũ.hos coꝛꝛigit dñs dicẽdo. Di
ligite inimicos veſtros.pᷣcipiendo vtiq; vt diligamus
inimicos:cogeret nos intelligere quo nã poſſemꝰ vnũ
eundẽq; hoĩem ⁊ odiſſe ꝓpter culpam ⁊ diligere ꝓpter

naturam. 4l Ad terciũ rndet augꝰ.in qõnibo no.⁊ ve.
teſta.qᷓ;uis dictũ eẽt antigs.Oculũ ꝓ oculo.⁊ ſaluatoꝛ

2—

dixit.iQon reſiſtere malo. nõ aliud voluit ſaluatoꝛ: q̃ᷓ
qð lex in ſenſu hʒ.ſ̊ voluntatẽ eius ꝑfecit:que erat re⸗
ſpectu ſalutis homĩs:̊ tñ different.Nam lex manda⸗
uit vt ſi ꝗs oculũ tolleret oculũ amitteret. vt ſic timoẽ
territi homĩes nõ facerent ne paterent᷑ qð ſibi fieri no
lebant ⁊ ꝑ hoc ſaluteʒ haberent. Saluatoꝛ vᷣo immu⸗
tatis veꝛbis docuit qð ſaluti ꝓdeſſet vt ſenſuʒ legis im
pleret:vt quia timoꝛe legis ſalui eſſe nequerant.ꝑ pa⸗
tientiaʒ victi emendarent᷑ ſeſe coꝛigentes. Item aug.ĩ
eodeʒ.lex ſic voluit inimicitiam tollere vt ꝑ retributio
nem territi homĩes deſinerẽt eẽ inimici.⁊ qm̃ audacia
ſua homiĩes timoꝛeʒ legis 2 nature ſpreuerũt creſcẽtes

in malũ.ꝑ hunulitateʒ ſaluatoꝛ inimicitiã voluit vin⸗

ci.vt vel ſic homĩes flecterent᷑ ad bonũ dum viderẽt nõ
ſibi reddi inimicitiaʒ.¶ Ad quartum ddm. ꝙ ſimilit᷑
nõ eſt ↄtrariũ.vtrobiq;.n.eſt intentio reuerentie veri⸗
tatis.vnde ꝙ; dicit lex: ꝑ nomen eius iuꝛabis.intelli⸗
git᷑ hoc eſt ſi ↄtingat iurare:nõ iurabis ꝑ ydola ſ̊ ꝑno
men eius. O. dᷣo dicit᷑ nõ iuraꝛe oĩno:ſicut dicit augꝰ.
ad publicolã.hoc dictũ eſt nõ quia iurare eſt peccatũ:
ſ̊ quia ꝑiurare immane peccatũ eſt a quo nos lõge eſſe
voluit ꝗ oĩno ne iuremꝰ cõmonuit.

Articułꝰ ſecũdus

Onſequent᷑ querit᷑ cũ nõ differãt lex ⁊ euã⸗
geliũ ſicut ↄtraria nec ſicut diſꝑata oĩno de
modis dꝛñtie.Qotandũ igit᷑ ꝙ ſᷣm aplin ſʒ
ſex ↄſideratões aſſiãẽt dꝛñtia legis moyſi⁊ legis euan
gelij. Prima. ſm ↄſideratõʒz virtutis. Scða.vᷣm oↄſide⸗
ratõʒ veritatis. Tercia.ſᷣm ↄſideratõneʒ ſeueritatis.

NQuarta.ſᷣm ↄſideratõʒ bonitatis.Quinta.ſᷣm oſide⸗

ratõʒ remuneratõis. Sexta.ſᷣm ↄſideratõeʒ lationis.
Scðm ↄſideratõʒ virtutis aſſignat᷑ drñtia ſᷣm for⸗
te ⁊ infirmũ.quia lex infirma eſt:euangeliũ vᷣo virtuo⸗
ſum ad Ro.viij.ꝙ impoſſibile erat legi ĩ quo infirma⸗
batur ꝑ carneʒ: deus filium ſuũ miſit.de euangelio vo
dicit᷑.j.ad ro.Euangeliũ virtus dei eſt in ſalutẽ aĩaꝝ.
Juxta hanc drñtiam accipiũt᷑ alie.¶ Prima.qꝛ rõne
virtutis dicit᷑ enangeliũ iuſtificans. lex vᷣo rõne infir⸗
mitatis nõ iuſtiſicans.ad Ro.iij. Ex oꝑibo legis non
iuſtificabit᷑ omĩs caro. VUnde ad ro.viij.ſuꝑ illud.in qͥ
lex infirm abat᷑ ꝑ carneʒ.dicit glo. Infirmabat᷑ lex peꝛ
carneʒ.i.carnales obᷣuãtias que nõ poterãat iuſtifica⸗
re.¶] Secũda.qꝛ lex inoyſi dicit᷑ lex littere.⁊ hoc ꝓpteꝛ

infirmitateʒ qua demonſtrat᷑ peccatũ:ſᷣ̊ nõ ↄfert adiu⸗-

uantẽ ſpiritũ vt dicit augꝰ. Lex vo euangelij dicit᷑ lex
ſpũs rõne virtutis ꝙ pᷣſtat adiuuantẽ ſpiritũ.G̊ ẽ gtiã
ad vitandũ peccatũ ⁊ ad faciendũ bonũ.vñ ad MRo.xij.
Seruiamus in nouitate ſpũs ⁊ nõ in vetuſtate littẽ.⁊
in eodeʒ.viij.Lex ſpũs vite.i.lex fidei.dicit glo.in xpᷣo
ihu liberauit me.vbi dicit glo. Oue leges bone ſũt. lex

fidei que peccatũ tollit:⁊ lex moyſi que peccatũ oñdit.
Tercia.qꝛ lex moyſi rõne infiꝛmitatis dẽ lex oneris

difficultatis.vnde in hꝰ figurã dicit᷑ Exo.xvij. ¶Ma⸗
nus moyſi erant graues.Et act.xv. Hoc eſt onꝰ quod
neqʒ nos neqʒ patres noſtri poꝛtare potuimꝰ.Lex vo
euangelij ratione virtutis dicit᷑ lex ſuauitatis ⁊ leuita⸗
tis. Math.xj. Jugum meũ ſuaue eſt ⁊ onus meũ leue.
Mota ̊ ꝙ ex infirmitate legis eſt ꝙ ꝑ ipſam ñ ẽ iuſtifi
catio a culpa.ꝙ ꝑ ipſam non preſtat᷑ adiuuans gꝛatia
ꝙ per ipſam cum difficultate fit oꝑatio bona.Ecõtra⸗
rio ex virtute euangelij eſt iuſtificatio a culpa ⁊ preſta⸗

tur adiuuãs gratia: ⁊ cũ facilitate ⁊ ſuauitate fit ope⸗

ratio bona.⁊ hec eſt ſumma predictoꝝ. Iteʒz vᷣm oli⸗
derationeʒ veritatis differt lex ⁊ euangelium. quia in
lege eſt veritas velata: in euangelio vpᷣo veritas reuela
ta.ij. coꝝ.iij.velamen in lectõne moyſi manet nõ reue
latum: qð in rpᷣo euacuat᷑.⁊ ſubditur.Qos aũt reuela
ta facie gloꝛiam dei ſpeculantes in eandem imaginem
tranſfoꝛmamur.4l YItez ᷣm eandeʒ conſideratõʒ in le⸗
ge fuit veritas vt vmbra: in euangelio ðᷣo vt imago.bhe
bre. x. Vmbꝛam habens lex futuroꝛum non ipſaʒ ima⸗
ginem. 4¶/ Iteʒ 'm eandeʒ conſiderationeʒ in lege erat
veritas ꝓmiſſionis: in euangelio vo veritas exhibiti⸗
onis.Vnde beatus Grego.ſuꝑ Eʒech.primo. Rota ĩ
rota.quia qð predicat lex qð pbete annũciant: h̊ ex⸗
hibet euangelium. ⁊ prima Johᷣ. lex per moyſen data
eſt: gratia ⁊ veritas ꝑ ihᷣm rpᷣm facta eſt. Et augꝰ.in
queſtionibo noui⁊ veteris teſtamẽti. Ante promiſſio
erat ſcilʒ in lege: poſtea vᷣo fit gratia ĩ euangelio.No⸗
ta ꝙ lex dicit᷑ eſſe velata quo ad malos.dicitur habere
vmbꝛam quo ad bonos imꝑfectos. dicit᷑ etiam habere
veritatem in pꝛomiſſione:nõ in exhibitione quo ad iu⸗
ſtos perfectos. Itez ᷣm conſideratõneʒ ſeueritatis
dicitur lex ⁊ euangelium differre.quia illa dicitur lex
ire: iſtud dᷣo lex miſeꝛicoꝛdie.ad Koma.iiij.Lex iram
operatur. Glo.vt reos faceret temꝑali pena.Exo.xxj.
Oculum pro oculo ⁊c.⁊ ita ira operatur.⁊ Tuce.x.
Samaritanus infudit vinum ⁊ oleum. vinum auſteri
tatem legis: oleum miſericoꝛdiam ⁊ leuitateʒ euange⸗
lij. ⁊ iuxta hanc differentiam dicit᷑ lex moyſi lex timo⸗
ris.euangelium vo lex amoꝛis. vnde Auguſti. contra
Adamantiũ. Mreuiſſima differentia legis ⁊ euangelij
timoꝛ ⁊ amoꝛ.Et Hebre.xij.Qon acceſſiſtis ad tracta
bilez igneʒ ⁊? turbinem ⁊ tube ſonum.Loquitur de la⸗/
tione legis:pro quo moyſes dicit.exterritus ſuʒ ⁊ tre⸗
mebundus: ſed acceſſiſtis ad ſyon monteʒ ⁊ teſtamen⸗

ti noui mediatoꝛeʒ. 4 Item iuxta eandeʒ conſiderati⸗

onem lex moyſi dicitur lex ſeruitutis.lex vᷣo euangelij
lex libertatis.ad Roma.viij. Non accepiſtis iterum
ſpiritum ſeruitutis in timoꝛe: ſed ſpiritum adoptõnis
filioꝛum. Et Jaco.j. Qui ꝑſpexerit in lege perſecte li
bertatis ⁊c.Qota ̊ ꝙ lex moyſi eſt lex ire in cõmina⸗
tione ſeu in penarum determinatione.lex timoꝛis ĩ af⸗/
fectione: lex ſeruitutis in executione. Ittez m con⸗
ſiderationeʒ bonitatis differunt lex 1 euangeliũ.quia
lex moyſi eſt ler imꝑfectionis boni: lex vᷣo euangelij ẽ
lex perfectionis. Hebre.vij.QAihil ad perfectum addu
xit lex.⁊ ¶MDath.v. Non veni ſoluere legem ſed adim⸗
plere. Glo. implet xp̃s legem dum premiſſis ad incho
ationeʒ vite agende ſuꝑaddit plura ad perfectõeʒ mo⸗
ralium preceptoꝝ.⁊ ſᷣm hanc conſiderationeʒ dicitur
lex prohibere manum tm̃: euangelium vᷣo voluntatem
ſeu animũ. Vnde in pᷣs.Lex domini immaculata con⸗
uertens animas.Glo. nõ ꝙ ait animas.i.voluntates
non ſolũmodo manus vt vetus lex que manum maxi⸗
me non animũ cohibebat. hac etiam ratione dicit᷑ lex
moyſi lex factoꝛum: euangelium ðvᷣo lex fidei. Roma.
iij. Excluſa eſt gloꝛiatio tua.per quam legem: factorũ
non: ſed per legem fidei.Glo.lex cohibet manum non
animuz. ¶ Item m hanc conſideꝛationem dicitur lex
littera occidens.lex enangelij ſpiritus viuificans.ſecũ
da coꝛint᷑.tercio.Littera occidit: ſpiritus auteʒ viui⸗
ficat.Et Auguſtinus libro de ſpiritu ⁊ littera.que oc⸗
cidit certe eſt decalogus in illis duabus tabulis ſcri⸗
ptus. quia lex ſubintrauit vt abundaret delictum ad
Roma. v. 4/ Item m eandem conſiderationem dicit
lex continere precepta non bona.Eʒzech.xx. Dedi eis
precepta non bona. Euangeliuʒ vᷣo continet precepta
bona.quia ſicut dicit Iſidoꝛus in libro differentiaꝝ ·
Precepta legis non bona ſunt euangelio comparata:
quia in eis quedaʒ inutilia infirmioꝛibus ſenſibo agẽ⸗

2
W

da permiſſa ſunt. vt libellus repudij cupiditas iſrae⸗
litarum ſpolijs egiptioꝛum ſocianda permittit. ¶ o

tandum igitur ꝙ per tria oſtenditur maxime imperfe-

ctio legis. Primo ex hoc ꝙ non prohibebat mali cau⸗
ſam ſcʒ voluntateʒ. Secundo ex hoc ꝙ prebebat mali
occaſioneʒz ſᷣm ꝙ dicitur littera occi o3
maloꝛum quoꝛundaʒ permiſſioneʒ. que tria potiſſune
monſtrant imperfectioneʒ: contraria vo enangelij ꝑfe
ctionem. IZtem m conſiderationeʒ remuneranong
diſſerunt lex 2 euangelium. quia in lege eſt promiſſio
tempoꝛalium. in euangelio vo promiſſio cternoꝛum.
Vnde Hebre. vij. Melioꝛis teſtamenti ſponſoꝛ factus
eſt xp̃e. Glo.melius eſt nouum teſtamentuin vetus.
quia melioꝛa bona ꝑmittit.i.eterna. vetus vo tempoꝛa
lia.Et xſido.in li.orñtiaꝝ. In veteri lege chanaan re
gnum ⁊ promiſſiones temꝑalium rerum continentur.
Ailaie.j. Si audieritis me bona terre comedetis. In
euangelio vᷣo vita eterna ⁊ regnum celoꝛum promittit
Math.iij. 1. iiij. Penitẽtiam agite appropinquabit.n.
regnum celoꝛum. ⁊ Math. v. Heati pauꝑes ſpiritn qᷣ
niaz iploꝛuim eſt regnum celoꝛuz. Item Fm conſide
rationem lationis differunt lex ⁊ euangelium.q; euan
gelium eſt lex vniuerſalis: lex moy ſi lex particularis.
Nex enim moyſi ſemini abꝛahe data eſt. ᷣm ꝙ dicit ad
HGala. iij. Abrabe dicte ſunt promiſſiões 2 ſemini eiꝰ.
Et Deut᷑.iij. Que eſt alia gens ſic inclita vt habeat ce
rimonias iuxta iudicia 7 eniuerſaʒ legem. Euangeliũ
dᷣo datum eſt omni generi homninum. VUnde Mar. vl.
Predicate euangelium omni creatnre. Et Math. vl.
Ite ⁊ gentes omnes docete. Hi ergo ſunt modi diffe⸗
rentiaꝝ legis ? cuangelij.

His igitur taliter poſitis

omiſſis bis que in ſuperioꝛibus inquiſita ſunt:reſũmẽ
do illos ſex diſferentiarum modos querimus Fm oꝛdi⸗
nem. Primo. de differentia legis 2 euangelij qᷓtum ad
rirtutem. Secũdo.de differentia aſſignata ꝗtuʒ ad ve
ritatem. Zercio. & differentia qtum ad ſeueritatem.
NQuarto.de differentia qᷓtum ad bonitateʒ. Quĩto. de

differentia qᷓtum ad remunerationeʒ. Sexto. de diffe⸗

rentia lationis. Cirxca primũ ſicut patet ex precedẽ⸗

tibus querenda ſunt tria. OPrimo.de differentia qᷓ̃tuʒ

ad iuſtificationeʒ. Secundo.de drũtia qᷓtuʒ ad gratie
largitioneʒ. Tercio.de drñtia qtum ad onus ſeu diffi
cultateʒ. De primo tercio require S. De ſecundo
vo querit᷑.vtꝝ ex virtute legis daret᷑ gratia. Ad quod
ſic. Hugo de ſan.vic. Lria genera ſacramẽtoꝝ inueni
unt᷑ fuille ſcripta ſub lege.quedã ſpaliter ad remediũ:
quedã vo ad obſequiũ: quedazʒ ad cultũ diuinũ. Pri⸗
ma ꝑtinent ad peccatoꝝ remiſſionẽ.ſecũda ad exercen

dam ceuotionẽ.tercia ad colendã pietateʒ. Prima in⸗

ſtituta fuerũt q̃i ad neceſſitateʒ vt in eis homo ſancti:

ficaret᷑: qualis fuit circũciſio ⁊ hoſtie ꝓ peccato ⁊ pro
celicto:⁊ ceteꝛa quedaʒ que ſpãliter ad emũdationeʒ 2

remiſſionẽ inſtituta fuerũt.Secũda aũt q̃i ad exercita
tioneʒ fuerũt ꝓpoſita: vt in eis deuotio fideliũ exercẽt᷑
7 meritũ augeret᷑. quales ſuerũt hoſtie pacificoꝝ que
offerebantur a fidelibus ad reconciliandã ſibi gratiazʒ
diuinam. Tercia inſtituta fuerũt quaſi ad preꝑatõeʒ
quandaʒ.vt quaſi inſtrumenta quedam eſſent ad cete⸗
ra ſacramenta tractanda ⁊ ſanctiſicãda: quale fuit ta⸗
bernaculum ⁊ atrium ⁊ omĩa vtenſilia que continebã⸗
tur ĩ eis.Ex his ergo manifeſte videtur dicere Hugo
legalia ſacramenta eſſe ad ſanctiſicationeʒ qᷓtũ ad ali
quam parteʒ. Sed omnis ſanctificatio eſt per gratiã.
ergo habuit virtuteʒ in ſacramẽtis conferendi adiuuã
tem grãm. 4 Item ideʒ Hugo. Si quis ſacramẽta pri
oꝛa effectum ſanctificatõnis habuiſſe negauerit:nõ mi
hi recte ſentire videt᷑.ꝗ̊ ſm Hugoneʒ ſacramẽtalia le:
gum habebant virtutem ſancuſicatõis. ergo? gratie.

dens. Tercio ꝓpt

4 Iteʒz ad 1Roma. vij. Lex quideʒ ſancta 7 mandatuʒ
ſanctum iuſtum ⁊ bonũ.⁊a loquit᷑ de lege moyli.lex ᷣ ẽ
ſancta.i.ſane docens:ſicut dicit Hiero.in glo.Et man
datũ.i.qdð per eam precipit᷑ eſt ſanctum in ſe.⁊ iuſtuʒ
id eſt iuſtificans peccatoꝛez.⁊ bonum.i.vtile ad vitaʒ.
Si g̊ mandatum legis eſt iuſtum.i.iuſtificans peccato
rem:⁊ bonuni.i.vtile ad vitam.ſ̊ iuſtificatio peccato⸗

ris ſiue acquiſitio vite non poteſt eſſe ſine gratia. gᷓ ex

lege eſt virtus ad gratiaʒ. Ron igitur differt lex 2 euã

gelium per hoc ꝙ in lege fit ſolum noticia: ⁊ in euange

lio adiuuans gꝛatia. Contra.Ad Gatł.ij. Mon ab
initio gꝛatiaʒ dei. Si enim ꝑ legem iuſticia. rpᷣs gra
tis moꝛtuus eſt. Ibi dicit glo.aug. Non ab initio gra⸗
tiam.i.non recipio legem:qð eſſet abijcere gratiam.q̊

ex ſacramẽtis legalibus non dabat᷑ gratia. ¶ Item ad

BGal.iij. Quis tribuit vobis ſpiritũ ⁊ operat᷑ virtutes
in vobis ex operibus legis:an ex auditu fidei? ac ſi di
ceret ſicut dicit glo.ex operibus legis nõ habuiſtis ſpi
ritũ:hoc eſt grãm.ꝑ vos.n.poteſtis videre ꝙ ego ꝗ ha
bui oꝑa legis:nõ tñ ꝑ ea ̊ ꝑ fideʒ accepi ptateʒ dandi
ſpiritũ miſterio:nõ anẽte.q Iteʒ ad Hebre.ix. Juxta
legem munera ⁊ boſtie offerunt᷑: que nõ pñt iuxta con
ſcientiaʒ ſeruientẽ deo ꝑfectum facere.Glo.munera ⁊
hoſtie non pñt ſeruientem deo ꝑfectum facere.i.plene
mundũ facere.⁊ hoc iuxta conſcisʒ.i.in ↄſcĩa intꝰ: etſi
ad viſum boim e.Ex quo pʒ ꝙ nõ eſt verũ qð dic̃ hu⸗

go. ſ. ꝙ boſtia ꝓ peccato erat ad ſanctiſicatõʒ ſiue emũ
datõz a peccato.⸗lj Itez ad Heb.ix.Sanguis bircorũ

7 thauroꝝ ingnatos ſanctiſicat ad emũdationem car⸗

nis. Ibi dicit glo. Ad emũdationem nõ anime ſed car⸗

nis.4 Itez ad idem eſt qð dicit᷑ ad Heb.x. Impoſſibi⸗
le eſt ſanguineʒ hircoꝝ auferre peccata. Relinquitur

igit᷑ ꝙ ex lacramentis legis nõ dabatur gratia. Re

ſponſio.legalia ſacramenta dicunt᷑ duobo modis.lel
que erant in lege obſeruata: vel que erant in lege inſii

tuta. In lege obſeruata crant ſacramenta: vt ciꝛcumci

ſio ⁊ matrimoniũ ⁊ ctiaʒ penitentia.bᷣ non fuerũt ĩ le⸗
ge inſtituta. De iſtis ad pñs queſtio nõ eſt: ̊ de ſacra
mentis in lege inſtitutis.vt erant hoſtie ꝓ peccato ⁊ ri
tus phaſe 2 vitule rufe ⁊ ſiłia. Indiſtincte aũt de his ẽ
dðm. ꝙ ex illis ñ dabat᷑ gratia ſeu imprimebat᷑ diſpo⸗

ſitio ad grãz ſicut ex ſacramẽtis noue legis.tñ illis cõ

tingebat dari grãm: nõ tamẽ virtuie illoꝝ: ſᷣ occaſiõe

illoꝝ ex hoc. vel quia erant materia exercende deuoti⸗

onis.deuotio auteʒ ad deum oꝛdinat ad gratiam. Uel
quia habebant anneram interceſſionem oꝛationis.vn
de in leuit. j.ij. 7. j. Offeret tale quid ⁊ oꝛabit pꝛo eo ſa

cerdos. Oꝛatio vo frequenter impetrat gratiaʒ alteri.
Vel quia erant inſtituta ad cõmunioneʒ ⁊ vnionem ꝓ⸗

prij fidelis: quam quideʒ vnionem ſpiritualiter fac ſi⸗
des ? caritas.merito auteʒ cõmunionis fideliũ frequẽ
ter impetratur gratia deſiderantibo ꝑticipationẽ huiꝰ
cõmunionis.Abſolute igit᷑ dicendũ. ꝙ ex vi ſacramen
torũ legis non dabatur gratia: qᷓuis in illis continge
ret aliquando dari gratiam. 4 Ad illud ̊ qð pmo di⸗

cit Hugo.ꝙ in ſacramẽtis legis erat ſanctificatõ ⁊ re

mediũ.Dicendũ ꝙ refert dicere in illis eſſe ſanctifica/
tionem:⁊ ex illis eſſe ſanctificationeʒ. Ex illis eniʒ di⸗
cit cauſam.in illis dicit concomitantiaʒ. Quia & in ſa
cramẽtis legalibo nõ erat cauſa ſanctificatõis vt mani
feſte ꝓbat apłs:qᷓuis ↄtingeret illa via qua dictũ ẽ cõ⸗
comitari gr̃e ſanctiſicationeʒ.ideo ex illis non eſtſan⸗
ctificatio: qᷓnis in illis aliqũn eſſet ſanctificatio.4i Ad
ſecũdũ vpᷣo quod dicit Hugo. ꝙ in ipſis erat virtus ſan
ctificatõis.dðm ꝙ duplex dicit᷑ ſanctificatio. Eſt eniʒ

ſanctificatio carnalis: 2 ſctificatio ſpũalis. Scxtificatõ
carnalis intelligit᷑ liberatõ a pena pcti:qua incurreret

gs ſi qð pᷣceptũ ẽ ↄtẽneret ſeu nõ faceret. Sctiſicatõ vo
ſpũalis eſt ipſa einũdatio q̃ in aĩa eſt ⁊ a macula pec⸗

cati. LCoquendo & te ſanctificatõne carnis,/put dictum

eſt:erat in ſacram̃tis legalibo viꝛtus ſanctificatõis.vñ
beb.ix. Sãguis vitule aſꝑſus inꝗnatos ſanctiſicat ad
emũdatõʒ carnis. Slo. Ingꝗnatos ↄtactu moꝛtuoꝝ ſã
ctificat.i.a peccato mũdat.i.a pena valens ad emuda
tioneʒ.ñ anime ̊ carnis:qꝛ a pena legis liberabat. Lo
quẽdo vo de nenneadee ſpuali nõ erat in ſacramẽtis
legalibo virtus ſanctificatõis:niſi ꝑ occaſionẽ ſeu ꝑ ac
cidens. 4 Ad terciũ qð dr.ꝙ mandatũ legis erat iuſii
ficans peccatoꝛẽ.dðin ꝙ iuſtificatio vt S.dictũ ẽ intelli
git᷑ duplr. vel iuſticie infuſio:vel iuſticie exercitatio⸗
Si dicat᷑ iuſticie infuſio:ex mandato legis nõ ẽ in⸗
ſtiſicatõ:nec moꝛali nec cerimoniali nec ſacramentali
ſicut a cauſa efficiẽte:lʒ ſicut a cauſa diſponẽte. Si vᷣo
dicat᷑ iuſticie exercitatõ:ᷣm hoc preceptũ moꝛale legis
iuſtificat.ſicut dicit glo.Ro.iij.ſuꝑ illud. Ex operibo
legis nõ iuſtificabit᷑ omĩs caro.De lege loqmur Fʒ ce⸗
rimonialia:nõ ſᷣm moꝛalia: que vtiq; iuſtirficãt.⁊ boc
intelligit᷑ ꝑ ſe ⁊ eẽntialit᷑. In figuralibo legis non erat

—

exercitiũ iuſticie: niſi er cir cũſtantia ſoluʒ que erqt vel

auẽtas diuine inſtitutõis vel caritas ſeu obediẽtia de·

uote impletõis eo mõ quo dictũ eſt.

Nꝛeticulus teꝛcius

Oſlea querit᷑ de drñtia legis ⁊ euangelij qᷓ⸗
tũ ad veritatẽ.⁊ pᷣmo d hoc qð dictũ eſt.ꝙ
in euangelio eſt veritas reuelata: in lege vðᷣo
velata. Ad qð Aſi.in li.drñtiaꝝ. In lege fuit vmbꝛa ⁊
obſcuritas ſcripturaꝝ: in euãgelio clara diſtinctio ve
ritatis. Cont. In euangelio eſi vcritas ſub ꝑabolis
occultata Math.xiij. Sed vbi eſt ꝑabola ibi ẽ figura⸗
ta locutio:que vnũ dicere videt᷑ ⁊ aliud intelligẽ.vt diẽ
Junilius ad pᷣmaſiũ.⁊ etiã vt dicit᷑.xiij. ¶Dath.ĩ euã
gelio eſt veritas vrelata.õ ꝗ̊ differũt lex 1 euãgeliuz
ꝑ velatũ ⁊ reuelatũ..: Itẽ ſicut dicit᷑ in veteri teſlamio
daniel.xij. Claude ᷣmones ſigna libꝝ vſqʒ ad tempus
ſtatutũ.ita ĩ euangelio dicit ſaluatoꝛ.xiij. Dath. Jdo
in ꝑabolis loquoꝛ eis:vt impleat᷑ in eis ꝓphetia yſaie.
Auditu audietis ⁊ nõ intelligetis.qᷓ in lectiõe euãgelij
eſt vᷣitas velata malis ſeu indignis:ſic̃ ⁊ in locutiõe le/
gis ſeu teſtam̃ti veteꝛis.l Itẽ ſi ſtatui euãgelij ↄueiĩt vxe
ritas reuelata ſᷣm ꝙ dr.ij.coꝝ.iij.Qos aũt reuelata fa
cie gloꝛiã dei ſpeculamur.ꝗqᷓ maximũ incõueniẽs ẽ vtĩ
euãgelio veritas velet᷑ ꝑabolis: ⁊ tñ ibi vᷣitas ſigtaẽ.
vñ.j.apoc.ſuꝑ illud. Siquit mittens ꝑ angelũ ⁊c.diẽ
glo. Hoc eſt ſub ſigno vel ſignaculo clauſit. .¶ Ytẽ qꝛit᷑
de alia drñtia:de q diẽ Yſi:ĩ li.drñtiaꝝ iur apoſtolũ
ad heb.x.ꝙ lex habuit vmbrã: euangeliũ vo imaginẽ.
Cont᷑. In euãgelio habemꝰ ſigna futuroꝝ.vt Math.
xxiiij. Dic nobis qñ hec erũt:⁊ qð ſignuʒ aduẽtꝰ tui ⁊
ↄſummatõis ſeculi. Et poſtea dat ſaluatoꝛ ſigna aduẽ
tus ſui ⁊ ↄſũmatõis mũdi.ᷓ euãgeliũ hʒ vmbꝛã fſutuꝛo
rũ quẽadmodũ ⁊ lex.̊ nõ differũt ſic vmbra ⁊ imago.
4l Itẽ qrit᷑ de alia q ẽ.ſ.ꝙ in lege ẽ ᷣitas ĩ ꝓmiſſiõe.in
euãgelio dᷣo vitas ĩ exbibitõe ⁊ impletõe.vñ Aſi. in li.
drñtiaꝝ. In lege ꝓmiſſa ↄtinẽt᷑. ꝓmiſſa vᷣo ĩ euangelij
pleĩtudie ↄſũmat᷑.Cõt᷑. In euangelio ꝓmittit᷑ reſurre⸗
ctio futura ⁊ regnũ celoꝝ:qð ñ ẽ exhibitũ.̊ ñ differũt
lex ⁊ euãgeliũ ſᷣm ꝓmiſſiõʒ ⁊ ex hibitõʒ. MRñſio.dðʒ
ꝙ vᷣitas taʒ ĩ euãgelio qᷓ; ĩ lege reſpic̃ tria.noticiã cre⸗
vndoꝝ.graz meritoꝝ.głazʒ pᷣmioꝝ. Reſpectu noticie
credẽdoꝝ differt euàgeliũ ⁊ lex ſm velatũ ⁊ reuelatũ.

Reſpeciu gĩe faciẽdoꝝ ſic ꝓmiſſio ⁊ exhibitio.Reſpe⸗/
ctu głe pᷣmioꝝ differũt ſiẽ vmbra ⁊ imago. ita ꝙ i lege

eſt velamẽ noticie.ꝓmiſſio gre.vmbꝛa glłe. In euange
lio ᷣo ẽ reuelatio noticie fidei.exhibitõ gr̃e di.imago
pᷣmij. 4¶ Ad illð ̊ qð pᷣmo obijcit. ꝙ ĩ euãgelio ẽ vitas
ꝑgabolis occultata. Rñndeo.dico ꝙ ibi ẽ occultata ⁊ re
uelata. occultata turbis ⁊ indignis.reuelata diſcipuł
7 dignis. vñ Math.xiij. pabolice logꝗt turbis ⁊ ꝑabo⸗
lã expoĩt diſciplis. Pretea ibi ẽ ꝑabola ſb integum̃to

opeꝝ.h vo ꝑabola ſub integum̃to ſᷣmonũ.q Ad ſecun
du dom.ꝙ ſitio ſeu clauſio pitatis ĩ lege ẽ ſimptr. In
euãgelio ad aliqꝗd.In lege.n.ẽ clauſio ſidei redẽptio
nis.i euãgelio vᷣo patet fides redẽptõis:ᷣ clauſio ẽ re⸗
ſpectu rõnũ ſeu miſteꝛioꝝ redẽptõis vt ipᷣa vitas rõnũ

n clareſcat indignis.vñ.ij.coꝝ.iiij.dic apłs. In mani

ſeſtatõe vᷣitatis ↄmẽdãtes noſmetipᷣos. e ſi et oꝑtũ ẽ
euãgeliũ:ĩ his ꝗ pereũt ẽ oꝑtũ: in ꝗbo deꝰ hꝰ ſeculi ex⸗/

cecauit mẽtes infideliũ: vt n fulgeat illuĩatio euangelij
gle tñi. In lege at᷑ miſteꝛiũ redẽptõis latet:⁊ qꝛ ẽ ⁊ pt

AAẽ̃. In euãgelio dᷣo patet ꝗa ẽ᷑:pᷣ latet qͥ ad imꝑfectõeʒ
Apt᷑ qd ẽ.¶ Ad terciũ dᷣm.ꝙ qͥ ad pñtẽ ſtatũ in qͥ ñ pᷣt
videri vᷣitas.ſicẽ ẽ vᷣitas illa q̃ ẽ lux ĩcreata: expedit ⁊ cõ
ueit vt ſilitudinibo ꝓpoꝛtõalibo nꝛo ĩtellectui ↄgſcenda
miſtret᷑.ſic diẽ b. Dyo.ĩ hierarchia angelica.Pretea
ſic dicẽ̃ glo.ſuꝑ illð ¶MOath̊.vij. Nolite dare ſanctũ ca⸗

nibo. Res abicõdita auidiꝰ ꝗqrit᷑: celata venerabiliꝰ cõ
ſpicit᷑.diu q̃ſita cariꝰ tenet᷑. Jwo vtile ẽ relatio ᷣitatis

ſub ꝑabolis intelligẽtie ⁊ memoꝛie nr̃e.¶¶ Ad alið vo
qðᷣ qrit᷑ alia drñtia vmbꝛe ⁊ imagĩs.dðm ꝙ vmbꝛa
hʒ figuꝛã rei obſcurã ⁊ indiſtinctã imago vo expᷣſſaʒ ⁊

diſtinctã.qꝛ ſic diẽ augꝰ.imago ẽ expᷣſſa ſilitudo. Sed

hec drñtia legis ⁊ euagelij aſſiqt reſpectu future głe cꝰ
gle lex habuit figurã obſcurã ⁊ indiſtinctã ⁊ remotiſſi
mo veſtigio.Euãgeliũ pᷣo bʒ imaginẽ h̊ ẽ ſiłitudinẽ ex

pſſaʒ 7 diſtinctã ĩ exẽplo.vñ aug. ð fauſtũ.Quid no⸗

bis ꝓmittit᷑ niſi vita et᷑na ex reſurꝛectõe a moꝛtuis.hᷣ
at᷑ iã ↄpletũ ẽ ĩ illa caꝛne:ꝙ vᷣbũ factũ ẽ:⁊ qð fidelibo p
mittit᷑ ĩ iudicõ iaʒ ↄpletũ ẽ ĩ exẽplo.¶ Ad vltimũ qð
qrit᷑ de illa drñtia ꝓmiſſiõis ⁊ exhibitõis iã pʒ rñſio.
i 2ã hec drñtia attedit᷑ reſpectu gr̃e q̃ in lege ꝓmittit᷑:⁊
in euãgelio exhibet᷑.tñ in euãgelio nibilominꝰ ẽ ꝓmil⸗
ſio gle: q̃ etſi ñ ſit exhibita vel ↄpleta ĩ miſtico xpᷣi cor⸗
poꝛe:ẽ tñ iã ↄpleta ⁊ exhibita ĩ capite.vñ ⁊ ſecuriꝰ ex⸗
pectamꝰ ſaluatoꝛẽ nẽm ihᷣjm ꝗ foꝛmabit coꝛpꝰ hũilita⸗
tis nr̃e ↄfiguratũ coꝛꝑi claritatis ſue.Phił.iij.

NAꝛticulus quartus

Onſequẽt q̃rit᷑ de drñtia legis ⁊ euãgelij qᷓ
tũ ad ſeneritatẽ ſᷣm quã aſſignt᷑ dꝛñtie ire ⁊
miſcðie.timoꝛis ⁊ amoꝛis.ᷣuitutis ⁊ liber
tatis. Ira timoꝛ uitus ad legẽ. Miſcdia amoꝛ ? liber
tas ad euãgeliũ:ſic S.decłatũ ẽ.¶ Cõt᷑. Seuerioꝛ ẽ cõ⸗
minatio ⁊ inflictõ pene ef᷑ne qᷓ; tꝑał. Sʒ ĩ euang ẽ ↄmi
natio pene et᷑ne.Mathᷣ.iij. Paleas ↄburet igni inextĩ
guibili. ⁊.xxv. Ite in ignẽ eternũ. In lege vᷣo ẽ ↄmiatio
pene tꝑał vt dãnificatois reꝝ vel flagellatõis vel affli⸗
ctõis coꝛpoꝝ.ᷓ ſeueriꝰ ẽ euãgeliũ qᷓ; lex. ᷓ euãgeliũ ma
gis dz dici ler ire ᷓ lex moyſi.⸗ Itẽ incõꝑabilr timoꝛ
cxi excedit timoꝛẽ hoĩs.ſᷣ̊ ĩ euang ſuadet᷑ timoꝛ pene ĩ⸗

ferẽde a tro. vñ ipᷣm timete ꝗ põt coꝛpꝰ ⁊ aĩaʒ ꝑdẽ ĩ ge⸗

bennã Math. x. ⁊ Lu. xj. In lege timoꝛ pene q vt fre⸗
quẽt infert᷑ ab hoĩe.ſ.iudice.Exo.xxj.Naleficos non
patieꝛis viuẽ.⁊ hmõi.ꝭ euãgeliũ potiꝰdʒ dici ler timo
ris qᷓ lex moyſi.¶¶ Itẽ ĩ euanẽ pena ſpũal ſeꝑatõis a

coĩone fideliũ ĩ interitũ carnis.j.coꝝ.v.iĩ iudicio apłi

de foꝛnicatoꝛe:ĩ lege ᷣo pena coꝛꝑał. Et acerbioꝛ qᷓ ibi
tetermiĩet᷑ ẽ ſeꝑatio a ĩone viuẽtiũ ꝑ moꝛtẽ vicʒ. Si 5
bonũ aĩe ⁊ ſpuᷣale ẽ incõꝑabiłr meliꝰ coꝛꝑali:ademptõ
ſpũał boni ẽ incõꝑabilr maiꝰ bonũ adẽptõe coꝛꝑalł bo
ni. Seuerioꝛ igit᷑ ẽ iuſticia euãgelij ꝙᷓ legis. Itẽ ſi di
cat᷑ ꝙ duplex ſit ſtatꝰ hoĩm.carnaliũ ⁊ ſpũaliũ.carna⸗
libo apparet ſeuerioꝛ pena tꝑal qᷓ etna: ⁊ timoꝛ hũanꝰ
diuinꝰ. coꝛꝑat pena pluſqᷓ; ſpũał. Spũñali ðᷣo econ
trario.ſimplłr at᷑ qdð in ſenſu cadit hoim carnaliũ:vni⸗
uerſaliꝰ ſeu generaliꝰ timet᷑. Cõt᷑. Seueꝛioꝛ ſimplxr eſt
pena et᷑na tꝑali:a ſpũał coꝛꝑali. Pretea ſeuerioꝛ ẽ pe
na et᷑na ⁊ ſpũał homiĩ ſpũali:qᷓ pena coꝛꝑał ⁊ tꝑał bo
mini carnali. Simpłr igit᷑ ẽ ſenerioꝛ pena euangelij q

legis. .¶ Iftẽ amoꝛ carnal fociliꝰ 2 feruẽtiꝰ allicit caꝛna⸗

,2⸗— —— — — — — — — — — — —¶—— oC-C- ———ð W

— — — — —

lem ỹỹ amoꝛ ſpualis boĩeʒ ſpũaleʒ. Itẽ amoꝛ q genera

tur intuitu bnᷣficioꝝ vniuerſalins 1 prius attrabit: ꝙᷓ
amoꝛ aggeneratꝰ ex intuitu boni q; bonũ. Cũ lex ex
pꝓmiſſione tꝑaliũ ⁊ exbibitõe bñficioꝝ generet in afte
ctu carnali amoꝛẽ carnalẽ:⁊ ĩ affectu hois boniamoꝛẽ
tebitü: ler moyſi erit ampliꝰ dicẽda lex amoꝛis ꝙᷓ lex
euangelij. ¶ Itẽ drñtia iſta legis ⁊ euãgelij aut accipit᷑
ſimptr:aut quo ad aliqͥs. Si ſimpꝑtr: ler euangelij ma⸗
gis erit ler timoꝛis:cũ illð qð ipſa cõminat᷑ ſit magis
timenduʒ. Si quo ad aliq̊s 1 plures: lex moyſi magis
erit amoꝛis:cũ illud qð ipſa ꝓmittit vel illud qͥ allicit
affectũ pluriũ moueat ad amoꝛẽ. 4! Itẽ ſi dicat᷑ ꝙ euna⸗
geliũ dĩ lex amoꝝs qꝛ Fm rectaʒ rationẽ ampliꝰ dʒ al⸗
licere ad amoꝛẽ.eo ꝙ pᷣcipit ꝑfectã caritatẽ. Cõt᷑. Per
fecta caꝛitas q̃ niła ꝑfectioꝛ:eſt in diligẽdo deũ ex toto
coꝛde 2 ex tota aĩa ⁊ ex tota mẽte. Si g tał caritas pᷣei
piat᷑ in lege. Deut. vj. Diliges dñzʒ ceu tuũ er to. c. t.
ex to.mẽ ⁊c.lex moy ſi erit lex ꝑfecte caritatis.i õ ẽ
drñtia legis ⁊ euangelij: vt in euangelio ſit amoꝛ ⁊ i le
ge timoꝛ. Büñlio. dom ꝙ lex moy ſi recte dẽ lex timo
ris ire 1 Fuitutis. Lex ire dẽ. qꝛ in penis hũit diſiricti
onẽ: raꝛõẽ vo miſeratõʒ.vñ ad ro.iiij. Lex iraʒ oꝑat᷑.i.

penam. Ad hoc.n. data eſt vt reos faceret tꝑali pena

ſcʒ dentẽ ꝓ dente ⁊c.Exo.xxj.Lex ðo timoꝛis dẽ. quia
plurimas bʒ ↄminatões:paucas ꝓmilſſiões ſicut patʒ
ex ſerie legis.Lex dᷣo ſeruitutis dr. qꝛ in cõmonitõibo

preceptoꝝ ſꝑ ꝓ rõne ſupoĩt dñinʒ diuine maieſtatis.
vnde ad pcepta ſupponit. hoc facite.⁊ hoc.ego ſuʒ dñs
vt Exo.xx.q̃ſi dicat. Ego dñatoꝛ ⁊ vos ſerui:⁊ iõ eſiis
obnoxij meis obedire mãdatis.Euangeliũ vo recte di
lex amoꝛis.lex miſcdᷣie.lex libertatis. Lex miſcdie ſeu
clemẽtie dzẽ. qꝛ in penis legis bʒ miſcðiaʒ ⁊ relaratõʒ.
vñ ⁊ mulieri deprebenſe ĩ aduiterio dr. vade ⁊ ampliꝰ
noli peccare Johᷣ.viij. Lex vo amoꝛis dẽ.qꝛ plurimas

bʒ pꝓmiſſiones raras cõminatõnes:ſiẽ pʒ ex ſerie euã⸗

gelij. Promiſſionibo aũt generat᷑ amoꝛ. Lex vᷣoo libeꝛta
tis dẽ.qꝛ in monitionibo pceptoꝝ ꝓ rõne ſupponit gra

tiã diuine pẽmtatis.vñ.vj. Lu. poſtꝙᷓ dixit eſtote miſe

ricoꝛdes ⁊ bñfacite 2 diligite inimicos vẽos. ſubiũxit.
vt ſitis filij patris veſtri q celis ẽ.q.d. h facite in liber
tate filiali nõ in obnoxietate ſeruili intuitn paternita
tis: nõ intuitu dñatõis. OProptea dẽ ad Ro. viij. on
accepiſtis ſpm̃ F uitutis in timoꝛe:ſᷣ accepiſtis ſpiꝛituʒ
adoptõnis filioꝝ: in quo clamamꝰ abba pr. Preterea
appꝛopriando ſpẽałr lex in pceptis iudicialibo bʒ iraʒ
ꝑ diſirictõz punitõis·in pᷣceptis moꝛalibo timoꝛẽ ꝑ mtł
titudinẽ ↄminatõis. In pᷣceptis vo cerimonialibo ſer⸗
uituteʒ: qꝛ data ſunt in onus ſuꝑboꝝ:ſicut diẽ ougꝰ.⁊
etiã ꝑ intuitũ ⁊ pauoꝛeʒ diuine dñatõis.⁊ de onere ce⸗
rimonialiũ ſicut dicit beatꝰ petrus Act᷑.xv. Hoc ẽ onꝰ
qð neq; nos neq; patres noſtri poꝛtaẽ potuimꝰ. Et ad
gat. v. Lolite iteꝝ iugo ſeruitutis ↄtineri.. Ad pᷣmuʒ

ᷓ qð obijcit᷑ dᷣm.ꝙ ꝙᷓuis diſtrictioꝛ ſit vminatio pene

eterne ꝙᷓ tꝑalis.nõ tn ſeuerius eſt euangeliũ qð comi⸗
nat᷑ penam eternã:lege que ↄminat᷑ penaʒ tꝑaleʒ. h eſt

qꝛ ler ſic ↄminat᷑ penã vt de pñti inferẽdã ⁊ penitẽti ñ

remittendã. Euangeliũ vᷣo ſic ↄminat᷑ penã eternaʒ vt
in futuro inferendà ⁊ penitenti aĩe remittendã. ideo in
lege eſt cõminatio ſine miſcratõe: ⁊ iõ ↄminatio terro⸗
ris. In euãgelio pᷣo cõminatio cũ miſeratõe:⁊ iõ cõmi
natio talis eſt amoꝛis.4 Ad äm dðm.ꝙ intentõ legis
nõ ẽ ex penis inducẽ timoꝛẽ hanũ:ĩmo timoꝛẽ dĩnuʒ.
ꝑ tꝑale ſuppliciũ.vñ.vj.Deut. Oñm deũ tuũ timebis
Et vlt.ecciaſtes. finẽ loquẽdi oẽs parit᷑ audiatis.ſup⸗
ple in lege.deũ time. vñ rñdet ad illud qð ꝓpoĩt ꝑ int⸗

emptõʒ. 4 Ad terciũ dm. ꝙ ꝙᷓuis in euãgelio inferat᷑

pena ſpũał:ñ tñ infert᷑ deliquẽti ſi a malicia reſipiſcat
7 9ſtet ꝙ peĩteat. In lege pena dvelinquẽti infert᷑ nec ꝑ
pnĩaz relaxat᷑.⁊ iõ lex ſeuera ẽ in puniẽdo q̃ penitẽti ñ

ꝑcit.Euãgeliũ ðo lex pietatis ẽ ſen miſcðie:q om̃i pe⸗

nitẽti ꝑcit. Qec ẽ Z H̊ oppoſitio de pena q infeꝛt᷑ a ſecnla

ri ptãte: ſiẽ . decłatũ ẽ tractatu de peis iudicialiũ pᷣce
ptoꝝ.¶¶ Ad q̃ꝛtũ vᷣo pʒ rñſio ex iã dictis.nã ñ ſolũ ꝑ cõ
ꝑatõʒ pene ad penã:aut ꝑ ↄꝑatõʒ hoĩs caꝛnał ⁊ ſ pual
aſſint pᷣdicte dꝛñtie: pↄꝑatõz legis ad legẽ q̊ͥ ad pu
nitõʒ.q̊ ad ↄmĩatõz.q̊ͥ ad monitõz. ⁊ p̃tea ꝑ ↄꝑatõʒ qe
ad rões indicialiũ.moꝛaliũ.cerĩoĩaliũ pᷣceptoꝝ.¶ Ud
antũ qð q̃rit ð amoẽ.dðʒ ꝙ ꝓpꝛie ꝓmiſſio legis ñ gene
rat amoꝛẽ cornalẽ ſ̊ amoꝛẽ initiale: ꝗ qdẽ reſpcũ di cõ
cipit᷑ ex tꝑalibo bñſicijs.Caꝛnał.n.aõr ñ p̃t diei ꝓprie
reſpcũ ði niſi ertẽſo noĩe.tał.n. amoꝛ ẽ ex vicõ diligeẽti
ñ ex ĩtẽtõe bñfaciẽtis.Pꝛetea ↄꝑatꝰ amoꝛ caꝛnal amo
ri caritatis cedit: ⁊ mioꝛ ẽ amoẽ caꝛitatis.ſic dẽ ſuꝑpᷣs
bonũ mi.le.o.t.ſ.m. au. ⁊ ar. vbi diẽ glo. ꝙ caritas plꝰ
diligit deũ ꝙᷓ cupiditas auꝝ vł argẽtu. Pretea aõr ex
bñficijs ſpũalibo ⁊ et᷑nis excedit ĩcõꝑabilłr amoꝛẽ ĩtro⸗
ductũ ex bñficijs coꝛꝑalibo ⁊ t᷑nſitoꝛijs. ꝓptea maifeſtũ
ẽꝙ ũ poterit dici lex moyſi lex aõꝛis quẽadmoduʒ lex
euãgelij:q̃ itroduẽ aõꝛeʒ caritatis ⁊ aõꝛẽ ↄceptũ ex bñ
ficijs ſpũalibo ⁊ etnis:ſeu ex ĩtuitu ipᷣiꝰ ſũme boĩtatis.
Pꝛet ea cũ lex moyſi pła ↄtieat vñ genẽt troꝛ ꝙᷓ vñ oci
piat᷑ aõꝛ.eõrio vo lex euãgelij. maĩfeſtũ ẽ ꝙ ler Moyſi
lex tĩoꝛis ẽ.euãgeliũ pᷣo lex aõꝛis.⁊ ꝑ h̊ pʒ rñſio adſe⸗
xtũ. ¶ Ad vltim qð qrit᷑ ð ꝑfecto aõꝛe ꝗ pcipit᷑ i lege ſo
let rñdẽ.ꝙ G̊ ñ ẽ niſi ĩ deut.qẽ ſcdᷣa lex ⁊ figura euage⸗

„

lij. tñ rõ hoqmis declata ſit qdãmõ ĩ ſu pioꝛibo qõe vt⁊
pꝰ latõʒ legis moy ſi ferẽda eẽt lex euãgelij: inferi⸗ ma

gispaiebu. Aꝛticulus quĩitꝰ
Verit᷑ poſtea de dꝛñtia legis ⁊ euãgelij qᷓtũ
ad boĩtatẽ ſʒ quã dẽiaʒ dẽ lex moyſi ĩꝑfcta
lex factoꝝ ⁊ lex occidẽs: ⁊ ↄtinẽ pᷣcepta ñ
bõa. Ezrio vᷣo lex euãgelij dꝛ lex ꝑfcã ⁊ ꝓbibẽ aĩm: ſeu
lex fidᷣi.lex ſpᷣs.⁊ lex ↄtinẽs p̃cepta bõa.Ad pᷣmã dꝛiaʒ
dẽ expᷣſſe ad heb.vij.i Aibil ad ꝑfem̃ adduxit lex.vt dem
7.¶Cõt᷑.aug. fauſtũ.xp̃s ñ veĩt legẽ ſoluẽ h̊ adiplẽ.
matr.v.ñ vt legi addẽnt᷑ qᷓ decrãt:ᷣ vt fieꝛẽt q ſcpᷣta eꝛãt
Si geuãgeliũ ñ addit aligꝗd qð deſijt legi. & ꝑfcã ẽ lex
ſiẽ euãgeliũ niſi ſolũ q̊ ag obſuãtiã.defectꝰat᷑ obfuatie
ñ ẽ ĩꝑfectõ legis:̊ ĩꝑfectõ hoĩm ꝗbo lex ẽ data. 4 INezʒ
Ezʒech.j.dr.rota ĩ rota.g.vetꝰ ĩ nouo ⁊ nouũ ĩ veteꝛi
Si nouũ ẽ ĩ veti.̊ ꝑfectõ euãgelij ẽ ĩ lege. ̊ eq ẽ ꝑfcã
lex ſiẽ euãgeliũ.q̊ ñ differt lex ⁊ euaãgeliũ ꝑ ꝑfem ⁊ ĩꝑfe
ciũ. Rñlio.dðʒ ꝙ de ꝑfectõe ⁊ ĩꝑfectõe qͥ ad legem ⁊
cuãgeliũ nos poſſumꝰ loꝗ generali ſmõe ⁊ axppꝛopato.
Generali pᷣmõe ñ diſtĩguẽdo ĩ lege int pᷣcepta ſocr̃alia
T cerionialia ⁊ iudicialia ⁊ moꝛalia. Appꝛopato vo ſeꝛ
mone diſliguẽdo iſta ĩ lege.⁊ ᷣm ̊ ñ incoueniẽi ↄꝑãdo
euãgeliũ ad legis ſacr̃alia apxpꝛopabit᷑ pꝛĩa dꝛia legis 2
euãgelij qᷓ attẽdr qᷓtũ ad vᷣtutẽ: qꝛ ſacrm legis ĩfirmũ
ad iuſtificatõʒ.ſacr̃m vo euãgelij vᷣtuoſuʒ. Cõꝑãdo ad
ceriomalia aſpꝛopabit᷑ ſcdᷣa dꝛia q ẽ ꝙᷓtũ ad vᷣitatẽ: qꝛ ĩ
cerĩonialibꝰẽ dᷣitas velata ⁊ obumbꝛata:q̃ ĩ exhibitiõe
gẽe euãgelij ẽ reuelata. Itẽ ↄ ꝑãdo ad pᷣcepta iudicialia
appꝛopabit᷑ fcia dꝛia q̃ attẽdr qᷓtũ ad ſeueꝛitatẽ.qꝛ ĩ iu
dicialibo diſtrictõ ẽ ſeuẽitatis.ĩ enãg ẽ mitigatõ ſeueꝛi
tatis. Cõꝑãdo vᷣo ad moꝛalia aꝑꝛopat᷑ qꝛta dꝛia qᷓ at
tẽdr qᷓtũ ad boĩtatẽ:qꝛ ĩ moꝛalibo legis ẽ ĩꝑfectõ boĩta
tis.ĩ moꝛalibo pᷣo euãgelij ꝑfectõ boĩtatis.vñ Mat.v.
ſuꝑ illð.miſi abũdauẽit iuſticia vꝛa ⁊c. glo. pleniꝰagüt
q ꝓmiſſa ſũt ad inchoatõʒ cũ fuerĩt addita ad ꝑfectoeʒ
moꝛaliũ p̃ceptoꝝ. Sermõe ðo gener al pdicte dr̃ie ge⸗
nerałr attẽdũt᷑ q̊ ad legẽ ñ diſtiguẽdo int pᷣcepta vt di⸗
ctũ ẽ. Scðm h̊ q̊ rũdẽdũ diſiiguẽdo ꝙ lex pᷣt ↄſideꝛa
ri dupłr. ſᷣm foꝛma editõis:⁊ ſm ptãteʒ rõnis. Scoᷣm
foꝛma editõis lex vlłr imꝑfecta ẽ reſpectu enãgelij.ſicut
5. in parte teclaratuz eſt queſtione. vtrũ preter legem
Aoyſi lex euangelij requirat᷑.⁊.j. ampliꝰ oſtendetur
queſiionibꝰ de additionibus legis ad euangeliũ: ⁊ ĩ cõ
pletõe legis ꝑ r̃m.¶l Ad illud ̊ qð diẽ aug.ꝙ euan/⸗

geliñ nõ addit legi qð ei creſt. Dicendũ ꝙ loquit᷑ de le

ge q;tuʒ ad ptãteʒ rõnis ſᷣm quã ꝑfectio euagelij inclu⸗

dit᷑ in lege.nõ qtum ad foꝛmã editõis.⁊ exemplũ eſt ĩ
figura inciſionis.Cum.n.lignũ incidit᷑ ⁊ in ipſo ima,-
go figurat᷑.educit᷑ figura in actualitatẽ ⁊ apparʒ actu

que prius erat 'm poſſibilitateʒ ⁊ latebat virtute.Si⸗
cut nõ dicit᷑ facta additio ligno ex figuratõe imagis
q̃tũ ad poteſtatẽ h̊ ſolũ qtum ad actualitatẽ.ſic inten
dit dicere augꝰ.ꝙ nõ eſt additio euangelij ad legẽ qᷓ;tũ
ad ptãteʒ:ſᷣ q;tũ ad actualitatẽ.vnde in lege eſt q̃i ima
go boni cooꝑta ꝓpoſita aĩe.iuxta illud ad Hebre.x.
mbꝛam hns lex nõ ipſam imaginẽ. Euangelium vᷣo
habet imagineʒ boni expreſſaʒ ⁊ aꝑtam: qð fit ꝑ ſub⸗
tractioneʒ ſuꝑfluitatis cerimonialiũ ⁊ figuraliũ prece
ptoꝝ:⁊ diſtinctioneʒ moꝛaliũ.¶ Ad ſecũdũ ſilr intel⸗

ligendũ.qꝙ ꝑfectio eu angelij eſt ĩ lege reſpiciẽdo ad po⸗

teſtatẽ rõnis legis:nõ ad foꝛmã editõis.⁊ exemplũ hꝰ

eſt.qꝛ ſicut drñtia eſt in genere ptãte nõ actu:ſicut diẽ

pł̊j.ſic ꝑfectio euãgelij in lege.Sicut aũt drñtis addi
ta generi trahit ipſum in actũ ſpeciei:a eſt iſta additio
q́;tum ad actualitateʒ:ñ ꝗqᷓtuʒ ad ptãteʒ. ſic ꝑfectio bo
nitatis in lege eſt in rõne quadã generali:⁊ in actum ⁊
ſpẽʒ educit᷑ ꝑ additõʒ euangelij.

Heinde queritur S. j.

ↄtra poſitã drñtiam. Ro.iij.ꝙ lex Moyſi dicit᷑ lexr ſfa⸗

ctoꝝ.euangeliũ lex fidei. Nam obijcit Hylariꝰ ibideʒ
in glo. Lex euangelij etſi nõ habeat oꝑa veterũ ſacmmen
toꝝ:vt circ ũciſionis atq; ceteroꝝ:hʒ tñ oꝑa in ſacmẽ⸗
tis ſuis huic tẽpoꝛi ↄgruis: ⁊ hʒ oꝑa miſcdie in moꝛa⸗
libus p̃ceptis. lex euangelij debet dici lex factoꝛuʒ ſi⸗
cut lex moyſi.¶ Item ſi dicat᷑ lex moyſi factoꝝ: eadeʒ

rõne qua dicit᷑ ad Phi.iij.ſuꝑ illud. Juſticiam que ex

fide eſt. Glo.Juſticiã non veram que ex lege eſt q̃ ma⸗
nus compmit.nec aĩm:que timoꝛe nõ amoẽ pᷣuire fac.
Scðm hoc g̊ lex Moy ſi dicit᷑ lex factoꝝ: que reſpicit
oꝑa.Tex vo euangelij nõ dicit᷑ lex factoꝝ: quia ñ reſpi
cit oꝑa ̊ voluntatẽ.¶ Cont᷑. Augꝰ.ĩ qonibo no.⁊ ve.
teſta.aſſumẽs illud apli ad ro.iij. Peꝛ legẽ nõ iuſtifica
bit᷑ omĩs hõ apud deũ.dicit.ꝙ ſic inꝗt ſolà legeʒ nõ iu
ſtificare hoĩes apud deũ: ſic nec ſola fides exceptis bo
nis oꝑibo ↄmendat apud deũ. Sic ꝗ̊ legi moyſi ad iu⸗
ſtiſicatõeʒ nccia erat fides.vñ aug.ibidẽ dicit de pr̃ibo
veteris teſtam̃ti.ꝙ addiderũt tꝑali iuſticie legis: qᷓ ſcʒ
eſt in lege iuſticia fidei:ita legi fidei ad iuſticiã verã ne
ceſſaria ſunt oꝑa bona.Jaco.ij. Iides ſine oꝑibo mor⸗
tua eſt. Lex igit᷑ euangelij lex factoꝝ dicẽda ẽ ſicut lex
moyſi. FK.ñnſio.dðʒ ꝙ lex moyſi dẽ lex factoꝝ. ꝗa in⸗
dicat libero arbitrio hoĩs ꝗd faciat:vᷣ ñ indicat cuʒ hõ

impotẽs ſit ꝑ libeꝝ arbitriũ gratiã dei:ꝑ quã illud fa⸗

cere valeat.Lex aũt euangelij ꝑ dictamẽ fidei gratiaʒ

xp̃i indicat:ꝑ quã hõ implere poterit quicꝗd deꝰ iube⸗

at. Et h eſt qð dicit augꝰ.in li.de ſpũ ⁊ lr̃a.Per legem
opeꝝ dicit deꝰ homĩ:fac qð iubeo.ꝑ legez fidei dic hõ
deo:da qð iubes.ideo.n.iubet lex vt moneat ꝗd faciat

Iides vt cui iubet᷑ ſi ñ põt ſciat ꝗd petat.videlʒ gꝛatiã.
Et Aꝓpt h ibidẽ dic̃ augꝰ.ꝙ lex mãdatũ bonũ hʒ: lr̃a de

mõſtrãte:nõ ſpũ adiuuante.

Poſtea queritur S. ih.
de alia dꝛñtia q̃ dr.ꝙ lex moyſi ẽ occidẽs.lex euangelij
lex iuſtificãs.iur illud.ij.coꝝ.iij. ꝛa occidit ſpũs viuni
ficat.dicit aũt augꝰ.in li.de ſpũ ⁊ la.ꝙ nõ aliaʒ vult
aplo intelligi ſr̃aʒ qᷓ; decalogum in illis duabotabulis
ſcriptũ. Impꝛobat aũt aug.ꝗ dicit.iõ põt intelligi ð
figuralibo pᷣceptis:ꝙ dicit apłs.lẽa occidit.G̊ modo ad

Ro.vij.Concupiſcẽtiã neſciebã:niſi lex diceret.nõ cõ⸗

cupiſces.⁊ poſtea ſubdit᷑.occaſione accepta peccatuʒ ꝑ

mandatũ ſedurit me:⁊ ꝑ illud occidit. Ecce ꝙ hec lẽa

occidit.nihil aũt figurate dicit᷑ cũ dr.nõ ↄcupiſces.ſed

Fim lr̃aʒ ſolũ.⁊ oſtat ꝙ illud ẽ mandatũ decalogi.ſDãẽ
datũ q̊ calogi ẽ lr̃a occidẽs. Scoᷣm h̊ ̊ obijcit᷑. Si
ccalogꝰ dicit᷑ occidẽ.aut h̊ eſi inqᷓtuʒ obpᷣuatꝰ: qð eẽ
nõ põt.q;ꝛ obᷣuans decalogũ facit illud qð dʒ.talis at᷑
meret᷑ viuificari:ñ occidi. Aut inqᷓtũ nõ obõ̃uatꝰ.⁊ ſi
B eadeʒz rõne ⁊ euangeliũ.q;ꝛ nõ obſeruãs euãgeliũ me
ret᷑ occidi eternalit. Iteʒ cũ dicit᷑ decalogꝰ Ia occi⸗
dens.aut dicit᷑ ꝑ cauſaʒ:aut ꝑ occaſionẽ:aut ꝑ oñſioʒ.
ꝑ cauſaʒ videt᷑ ad ro.vij. Qũc at᷑ ſoluti a lege mor⸗
tis ⁊c. Glo.A lege que ẽ cã moꝛtis. Cont᷑. Ad ro.vij.
Rex ꝗdẽ ſancta ⁊ mandatũ ſanctũ iuſtũ ⁊ bonũ. Glo.
JYuſtũ iuſtificans peccatoꝛẽ. bonũ.i.vtilẽ vitã acqrẽs.
Si gᷣ eſt vitã acqrẽs.& cã eſt vite ñ moꝛtis.¶ ꝑ oc⸗
caſioneʒ videt᷑ ꝑ textũ ad ro.vij. Occaſiõe accepta pec
catũ ꝑ mandatũ ſeduxit me ⁊ ꝑ illud occidit. Contra.
Scðm b̊ videt᷑.n.ꝙ ſiłi rõne la euãgelica ẽ occidens.
qꝛ qlibz oꝑa iuſticie de quibo loquit᷑ euãgeliũ:qñ ñ re⸗
ferũt᷑ ad deũ:ſunt occaſio eterne moꝛtis. ꝗ̊ᷓ ſm ̊ euan⸗
geliũ erit littera occidẽs.vñ aug.ð ci.dei. Nirtutes cũ
referũt᷑ ad ſeipas:nec ꝗꝓpt aliud expetũt᷑ inflate atʒ ſu
ꝑbe ſunt.⁊ idðo nec vᷣtutes ſ vicia iudicãde ſi ut.4 at
E oñſiõʒ intelligat᷑ videt᷑ ꝑ illð qð hẽt᷑ ad ro.v. lex ſib⸗
intrauit vt abũdaret delictũ.glo.i.ad h̊ addita fuit vt
ꝑ eã abũdantiꝰ ↄgnoſceret᷑. Si.n.lex ñ fuiſſʒ: peccatũ
lateret.h̊ ꝑ legẽ genera pctoꝝ ⁊ pᷣuaricatiõis crimẽ hõ
cognouit.Scðm q̊ dr decalogꝰ lia occidẽs.i.pctm:
qð ẽ cã moꝛtis oñdẽs.Cõt᷑.ſʒ h̊ euãgeliũ ẽ lr̃a occidẽs
qꝛ oñdit peccatũ ⁊ generaliꝰ ⁊ euidẽtiꝰ qᷓ lex. Pcta at
ſunt moꝛtis eterne cã.iõ videt᷑ igit᷑ lex ⁊ euãgeliũ dif
ferre in moꝛalibo.qꝛ ibi eſt lr̃a occidens:h̊ viuificans.
4 Itez ſi lr̃a legis occidit.hᷣ qð occidit ↄriũ eſt ſaluti.
lex igit᷑ videt᷑ ↄria ſaluti.Et ſi decalogꝰ intelligat᷑ la:

viget᷑ decalogꝰ ſaluti ↄriꝰ. Rñſio. Lza occidẽs põt

intelligi de lege qᷓtũ ad iudicialia p̃cepta:⁊ qᷓtũ ad mo
ralia. Otũ ad iudicialia intelligi᷑ ꝑ cauſaʒ ⁊ de occa
ſione coꝛꝑali.vnde lr̃a occidit: qꝛ ĩ iudicialibꝰ lex ma
los occidere pᷣcipit.Exo.xxij.NDaleficos nõ patieris
viuere. Mtum no ad moꝛalia djr̃ lex la occidẽs q̃tuor
modis.ꝑ oñſioneʒ.ꝑ occaſionẽ.ꝑ defectũ.ꝑ pᷣuaricati⸗
onẽ. Per oñſionẽ.qꝛ oñdit peccatũ qð occidit.Ro.vij.
Iõ ↄgnoui peccatũ niſi ꝑ legeʒ. Per occaſiõzʒ duplłr.
ꝓbibendo:innoteſcẽdo. Probibẽdo.n.auget pcti deſi
deriũ. ſᷣm ꝙ dicit᷑ ad ro.vij. Occaſione accepta petᷣm ꝑ
mandatũ oꝑatũ eſt in me oẽm ↄcupiam. Glo. Auctaẽ
ↄcupiĩa ꝓbibitõe legis. Innoteſcẽdo.quia faciẽdo pct᷑ᷣm
cognoſci in peccantibo auget᷑ cõtemptus dei:⁊ ita pec⸗
catũ.vñ augꝰ.ſuꝑ illud.lr̃a occidit dicit.Apparet littẽ
vetuſtatẽ ſi deſit nouitas ſpũs:reos facere potiꝰ ↄgni⸗
tõne peccati qᷓ liberare a peccato.vñ ꝗ apponit ſciẽtiaʒ
appoiĩt doloꝛẽ. Ecciaſtes.j.Si ̊ᷓ innoteſcẽdo pctᷣm facit
ſciẽter peccare.Luc.xij. Seruꝰ ſciẽs voluntatẽ dñi ⁊ ñ
faciẽs vapulabit multis.ſic ̊ dẽ lex occidẽ ꝑ occaſionẽ
ꝓhi bendo innoteſcendo. Itẽ ꝑ defectũ.qꝛ ſicut diẽ au⸗
guſti.in li.de lrĩ̃a ⁊ ſpũ.Lex mandatũ bonũ hʒ tm̃ ĩ lr̃a
cemonſtrate:nõ in ſpũ adinuante. Quia &̊ lex non hbʒ
adiuuanteʒ ſpiritũ.̊ eſt qam.qð iubet ſit ſolo timoꝛe
nõ amoꝛe:⁊ ita culpabiłr.⁊ G̊ eſt qð dicẽ̃ augꝰ.in li.de
ſpã ⁊ lr̃a.ſine adiuuante ſpũ occidit.Cũ voo adeſt viui⸗
ficans ſpũs ꝑ caritateʒ:hocipſuʒ facit intus diligi:qð
foꝛis ſcriptum lex faciebat timeri.Sine ſpũ aũt fit ni⸗
moꝛe pene:⁊ ita ſeruiłr ⁊ culpabiłr. Iteʒ ꝑ preuarica⸗
tioneʒ dicit᷑ occidere metaphoꝛice.quia nõ obfuantes
digni ſunt moꝛte ſeu indigni vita. Et hoc eſt quod dic̃
Augꝰ.ſuper illud.littera occidit. Precepta iſta tam
ſunt vtilia facienti ⁊ ſalubria:vt niſi quis ea fecerit:ſa
lutem habere non poſſit.⸗ Ad illud ̊ qð primo obij⸗
cit.ꝙ pari rõne euangeliũ non obᷣuatũ ẽ lẽa occidẽs.
dðm ꝙ ñ ſegt. nã lexr pᷣcipit obuantiã:nõ tñ p̃ᷣbet ad⸗
iutoꝛium ad obſᷣuantiã.ſeuangeliũ vᷣo pᷣcipit obᷣuan⸗
tiã:⁊ prebet adiutoꝛiũ ad obuantiã. Primo inqᷓtuʒ

D
J
Ze
a
ili
ne
Z.
d

s.
e⸗
Ne
1,

d.

Nneſtio

diſponit adcaritatem ꝑ affectũ amoꝛis: qd nõ facit lex

Vnge ſicut dicit Aug · in li. de lĩa et ſpu. Statim adeſt
viuificans ſpũs.Secũdo inquãtũ oſtendit homĩ ꝗꝓpꝛiã
infirmitatẽ: vt nõ poſſit implere ſine dono gratie der. vñ
aug.de ſpũ et l̃a.Cer dicit nõ cõcupiſces.Euangelium
dicit ſicut illud dicit᷑ cũ ſcirem ꝙ nõ poſſum eẽ cõtinens
niſi eus det:adij dũm Sap. vij. Iez ꝑ legem dicit de⸗
nõ cõcupiſces.pꝑ euãgeliũ vo.ſine me nihil poteſtis facẽ
Joh̃.xv. Per euãgeliũ ergo diſponit᷑ aima ad huilitatẽ
et ſicut dicit beatꝰ Jacobo.iiij. Deus ſu ꝑbis reſiſtit:hu⸗
milibo dat gr̃am.Et ita euangeliũ diſponendo aĩam ad
amoꝛẽ et humilitatẽ:ad quã ſequit᷑ collatio gre a deo:ꝑ
quã digne obſeruat᷑ decalogus:pᷣſtat adiutoꝛiũ ad obſeꝛ
nantia:qð non facit ler que diſponit aiam ad timoꝛẽ et
ſolum excitat liberi arbitrij poteſtateʒ. Scm boc dicit
yſið.in li.drñtiaꝝ. Pꝛecepta legalia comꝑatõne euan⸗
gelij nõ bona dicũtur:qꝛ qð pᷣcipiũt nõ ꝑficiunt. Gꝛatia
vᷣo euangelij et exteriꝰ imꝑat et interiꝰ vt ꝑficiat᷑ iuuat.
¶ Ad ſecundũ qð obijcit᷑.ꝙ dicit᷑ lex cauſa moꝛtis.dðᷣm
ꝙ illud dicit᷑ tum ad iudicialia.qᷓ p̃cipiẽdo occiſioneʒ

maloꝝ moꝛtis ſunt cauſa.Qon ſic aũt eſt in iudicialibo

euãgelij.quẽadmodũ ſup oſtenſũ eſt qõne de dria qtum
ad ſeueritatẽ.¶¶ Ad terciũ qð obijcit de occiſiõe ꝙ pari
rõne euãgeliũ occidit.dðm ꝙ nõ.iQam occaſio peccãdi
que ꝑ ꝓbibitõem ẽ.nõ eſt vbi adeſt adiuuãs gr̃a ad vitã
dum qð ꝓhibet᷑:vel ad faciẽdũ qð iubet᷑. Sʒ qñ deficit

adiuuãs gra:tũc ꝓhibitio augendo pct᷑i deſideriũ ẽ oc⸗

caſio moꝛtis.Et hoc ẽ qð dicit᷑ ad ro.v.Lex ſubintrauit
vt abundaret delictũ: Abi dicit auguſtinus ꝑ legem di⸗
eit᷑ habũdare delictũ:non qꝛ lex delictũ iubeat:ſed quia

eo ꝙ gr̃a ibi nõ erat actũ eſi ex ꝓhibitõe deſideriũ.⁊ tũc

q̃ſi ex ꝓpꝛia vᷣtute factũ ẽ grande viciũ. Sic ꝗ̊ᷣ abũdauit
qꝛ ↄcupia ex ꝓhibitõne ardẽtioꝛ ẽ facta.¶ Ad quartum
qð obijcit de oſtẽſione:q; ſiłr dicet᷑ euãgeliũ lr̃a occidẽs

dðm ꝙ nõ.Nam euãgeliũ ſic oñdit pctm vt etiã mõſtꝛet

gr̃am reqꝗrendã:qua poſſit vitari pctm fieri bonuʒ. vñ
dicit aug: in li.de ſpũ et lr̃a.In lege dicit deꝰ homĩ.fac
qð iubeo. In euãgelio pᷣo dicit homo deo.da qð iubes.
¶Ad vltimũ dom.ꝙ nõ ſequit. lex occidit.ergo nõ ẽ ſa
lutaris vel bona: quẽadmodũ non ſequit᷑. ſcia inflat.ᷓ
nõ eſt bona.vnde dicit glo.ſuꝑ illud Lza occidit.Sicut
ſcia cuʒ caꝛitate pdeſt:ſine caritate do occidit:qꝛ inflat:
ita lex ſine gña occidit:cũ ſit ᷣtus pcti.j.coꝝ.xv. non tñ
mala ẽ. Multa em̃ ſunt gbuſdã noxia:quis nõ ſint ma
la. Dicendũ igr ꝙ cũ de decalogo dicit᷑:ſeu de lege lr̃a oc
cidit:hoc nõ dicit᷑ ꝑ cãm efficientẽ ſed ꝑ occaſionẽ pꝛinci
paliter.p ↄſequẽs vo alijs modis ꝗbo dictũ ẽ.vñ Hieꝛo.
ſuꝑ illud ad ro.vij. ¶Mandatũ qð eſt bonũ factum ẽ mi⸗
bi moꝛs.Ablit.nõ em̃ er ipᷣa lege moꝛs:łᷣ ex vicio hoĩs.
qꝛ nõ lex ſed fomes eſt efficiens cauſa moꝛtis. qui bonã
rem vertit ĩ malũ. Sicut em̃ medicina nõ eſt cauſa moꝛ⸗
tis ſi oſtendat venena moꝛtifera.licet his mali bomines
abutant᷑ au moꝛteʒ ſuã vel alioꝝ:ſic lex que renena pec⸗
catoꝝ demonſtrat et bomiem libertate ſua abntentẽ qſi
freno cohibet:et cõpoſito greſiu incedere docet:nõ eſtef⸗
ficiens cauſa peccati ſed potius ritiũ hoĩs.i.fſomes.

Lonſequẽter que .S. in.
ritur de illa differẽtia qᷓ oĩc yſiðᷣ.euãgeliũ bz pcepta bo
na. lex pcepta nõ bona: ſiẽ illud vbi deꝰiſrabelitaꝝ cupi
ditatẽ ſpolijs egyptioꝝ ſatiari ꝑmiſit.¶ Cõtra. Aug. in
li.qõnũ exodi. IYſrahelite furtũ nõ fecerũt ſpoliãdo egy⸗
ptios.ſed deo miniſteriũ p̃ᷣbuerũt.quẽadmodũ cũ mimi⸗

ſter iudicis occidit reũ. PBñſio.aug.de ꝑfectis. yſido
rus de carnalibo loquutꝰ eſt. Oð ergo boni ꝓ pꝛecepto

habuerũt malis ꝑmiſſio fuit. Qualiter aũt eirca repu⸗

diũ et alias legis ꝑmiſſiões debeat intelligi pꝛeceptum.
xterminatũ eſt ſuꝑꝛa qõne de indicialibo ciæca peꝛmiſſa

in lege.

Articulus ſextus

lx.

Oſtea querit᷑ de differẽtia legis et euange
lij ꝓtum ad remuneratõem: ꝓ q̃ dĩc yſið.
— in li.driaꝝ. in lege ꝓmiſſiões tꝑaliuʒ
cõtinent᷑.in euãgelio vita eterna ꝓmittit᷑.¶ Cõtra.AdD
hebr̃.xj.dicit apłus ee patribo veteris teſti:ꝙ iuỹ fidez
defuncti ſunt omes nõ acceptis repꝛomiſſioĩbo:ſᷣ a lõge
aſpiciẽtes ⁊c̃. Et dicit glo.ꝙ ſperabant ſibi ꝓmitti cele
ſtia nõ terrena. vnde ibidẽ in textu ſequit. Conſfidentes
quia ꝑegrini ſunt ſuꝑ terrã.ſignãt ſe patriã inꝗrere: ſiẽ
dicit glo.hoc ẽ cõfitebant᷑ ſe non eſſe de hoc mũdo.⁊ dãt
intelligi ꝙ aliã querũt patriã. Que aũt ſit illa ſubditur
in textu.i Aũc aũt apetũt melioꝛẽ.i.celeſtẽ.Ex quo reli⸗
quitur ꝙ in lege Moyſi ꝓmittebant᷑ celeſtia: ſeu expe⸗
ctabat᷑ remuneꝛatio in celis.¶¶ IJItem.iij. ad gak. Abꝛabe
dicte ſunt ꝓmiſſiones ⁊ ſemini eiꝰ.hoc ẽ in vno ſemine ꝗ
eſt xpᷣe. Si ergo be ꝓmiſſiões reſpiciũt ꝓmiſſiões legis.
ꝓmiſſiones aũt iſte nõ ſunt terrene:ſed celeſtes:relinꝗ⸗
tur ꝙ in lege eſt ꝓmiſſio celeſtiũ et eternoꝝ. Reſpon
ſio.Fm ꝙ dicit᷑ ad ro.v.ſuꝑ illud.lex ſubintrauit vt abũ
daret delictũ. In populo iudeoꝝ tria erãt genera hoĩm
duri.incipiẽtes.⁊ ꝑfecti.his om̃ibo data eſſ lex ſed non
ꝓ om̃bo.data ẽ duris ĩ flagellũ. ĩcipiẽtibo ĩ pedagogũ
iuſtis ĩ ſignũ. Scðᷣm G̊ ̊ dom.q; ĩ lege erãt ↄmiatõnes
pene irremediabilis qͥ að duros.ĩ lege erãt ꝓmiſſiones
boni tꝑalł ꝗbo electi ad amoꝛẽ bnñfactoꝛis dei attraherẽt
ĩcipiẽtes. In lege vᷣo erãt ſigtõnes eternoꝝ bonoꝝ qͥ ad
iuſtos 2 ꝑfectos. Pꝛedicta q̊ᷓ dr̃ia attẽdit᷑ ĩ lege qᷓtũ ad
lalẽ ſenſũ:ꝗ reſpicit imꝑfectos. Obiecta vᷣo ĩ cõtrariũ
accipiũt᷑ ſᷣm ſpũalẽ ĩtelligẽtiã et ſignationẽ legis q̃ reſpi
ciebat ꝑfectos.

Articnius ſeptimus
TLtimo q̃rit᷑ de illa dr̃ia q̃ aſſignata ẽ qtũ ad
lationẽ.qꝛ lex moyſi lex ꝑticularis ẽ.euãgeli
um do lex vlis.qa Cõtra.Exo.xxiij. Di occur
reris boui inimici tui aut aſino errãti.reduc ad eũ.Si
videris aſinũ odiẽtis te iacere ſub onere:nõ ꝑtrãſibis:pᷣ
ſubleuabis cũ eo.Qõ ponit᷑ ibi determiatõ circa h̊ ꝙ dẽ
inimict tui:an ſit tue gẽtis an alteriꝰ.Lex igit᷑ oꝛdiĩabat
generalit᷑ ĩ ſuis iudicijs qͥ ad oẽs gẽtes.Erat igit᷑ vlis ſi
cut euãgeliũ. Itẽ Leuit᷑.xix.Si hĩtaueꝛit aduena ĩteꝛ
vos.diligetis eũ ſic voſmetipos.Sʒ aduena erat hõ gẽ
tis alteriꝰ. OPꝛecepta igẽ legis oꝛdinãt ad dilectõʒ hoĩm
cuiuſcũq; gẽtis.Eſt igr lex vłis ſiẽ euãgeliũ.q¶ Si vᷣo di
cat᷑ ꝙ talia et ſilia ĩtelligũt de dilectõe nõ vlłr h̊ de dile⸗
ctõe fris.hᷣ̊ ẽ eiuſdẽ gẽtis.et h̊ trahit᷑ ĩ ꝑtẽ vt ſit ꝑticula⸗
ris reſpectu iudoꝝ tm̃.Cõtꝛa.jᷓ ſilr cũ pᷣceptũ euãgelicũ
eterminet᷑ ꝑ fratrem. Math. v. Omis ꝗ iꝛaſcit᷑ fratri
ſuo reꝰ erit ⁊c.euãgeliũ ꝑ h̊ trabit᷑ ĩ ꝑtem.ẽ lex ꝑticu⸗
laris ſic lex Mo ſi.¶ Pꝛeterea totꝰ calogꝰ ẽ de iure
nat᷑ali.Et ius natale reſpicit oẽs vłr. Lex g̊ moyſi erit
vlis.. Itẽ figuralia ad h̊ erãt vt ſignificarẽt futurã gea
tiã redẽptõis.Sʒ ſigtio fut᷑e redẽptõis nccia erat ſaluti
oĩm generalit᷑.ꝗ pᷣcepta fſiguralia legis debebãt ad oẽs
fieri:Leyigit᷑ moyſi ⁊ qͥ aðd moꝛalia ⁊ qͥ ad figuralia eſt
vlis.Mulla ẽ igit᷑ pdicta drjia. BRñſio.ẽ cõſiderare le⸗
gẽ fm foꝛmã editõis:⁊ ſenſꝰ ̃alis:⁊ ẽ ↄſiderare ᷣm rõʒ
et vᷣtutẽ ĩtelligẽtie ſpũalis. Pꝛimo mõ lex ꝑticularis ẽ.
euangeliun: vniuerſale.Secundo dvo lex vniuerſalis eſt
ſicut etiam eſt lex perfecte iuſticie: 'm ꝙ dicitur ad
Ro.ix. Iſrahel ſectãdo legẽ iuſticie ĩ legẽ iuſticie ñ ꝑue⸗
nit. Glo. j. legẽ Moyſi q̃ ẽ lex iuſticie ſi bñ ſit ĩtellecta.
Ad illð ̊ qð obijcit de illo pcepto ſi occurreris ⁊c.di⸗
cendũ ꝙ ſᷣm foꝛmã editõis et ſenſũ re intelligebat᷑ a iu⸗
ceis ve inimico ꝗ erat frater.h ẽ de indeo.h̊ ẽ nõ de qͥcũ⸗
qᷓ; elio ſicẽ pʒ ex deut.xxij.vbi dr̃. Si videris aſinũ fris
iui:aut bouẽ cecidiſſe ĩ via ñ deſpicies ſᷣ ſubleuabis.Et
iõ illð pceptũ qᷓtũ ad foꝛmaʒ lIr̃e legis ꝑticulare erat: qꝛ
reſpectu fratris.Euãgeliũ vo vle reſpectu cuiuſlibʒ ho⸗
mĩs.. Ad ſecũdũ qð obijcit de aduena.dðim ꝙ itelligẽ
te aduena cohabitãte ſolũ nõ de qͥcũq; alio.vñ ibi dicit᷑

Si habitauerit inter vos ⁊c᷑.et ita m foꝛm lr̃e ꝑticu⸗
lare eſt. ¶ Ad illð vo qð obijcit:ꝙ ſimilit᷑ euãgeliũ vidĩ
trahi in ꝑtem ꝑ determiatõem fratris:dᷣm ꝙ nomẽ fꝛa
tris accipit᷑ in ſcriptuꝛis ꝗnq; modis:ſicut elicit er glo.
Hiero.ſuꝑ illud ad gat.ij.Aliũ apłoꝝ vidi neminẽ niſi
Jacobũ fratrem dñi. Fratreo em̃ dicunt᷑ nata.vt Eſau
et Jacob. Geñ. xxv. GSente vt omes iudei fratres dicũt᷑
inter ſe deut.xv.Si emeris frẽm tuũ ꝗ bebꝛeus ẽ.et den.
xvij. Conſtitues ſuꝑ te pꝛicipẽ eum ꝗ ſit de fratribo tuis
Cognatione vt ꝗ ſunt de vna familia:cuʒ ex vna radice
turba diffundit᷑ vt abꝛabã et loth.geñ.xiij.Lon ſit rixa
int me et te: fratres em̃ ſumus. Affectu ſᷣm ꝙ oẽs xpia⸗
ni frẽs vocant᷑.ps.Ecce q; bonũ et ꝙᷓ iocunduũ hitare fꝛa
tres ĩ vnũ.Et math.vlt᷑. Ite et annũciate fratribo meis
Cõmuni oꝛigie ſᷣm ꝙ omes hoĩes fratres dicunt᷑. qꝛ ab
vno patre nati ſunt.ſcʒ ab adã.Act᷑.xvij.fecit ex vno oẽ
genꝰ hoĩm. Ler igit᷑ Fm foꝛmã lr̃e accipit fratrẽ gẽte:ſeu
ↄmuni religiõe.et ita ſolũ iudeũ.vñ deut᷑.xxiij.Qon fe⸗
neraberis fratri tuo ̊D alieno. Fatri aũt tuo abſq; vſu⸗
ra id quo indiget cõmodabis.Euãgeliũ vᷣo accipit fra⸗
trẽ ↄmuni oꝛigie ſeu creatõe.quẽlibet hoĩem creatũ ad
imaginẽ vei.NDat᷑.xxiij. Om̃es vos fratres eſtis.vnꝰ ẽ
em̃ pr veſter ꝗĩ celis ẽ.q¶ Ad aliud qð obijcit de decalo⸗
go.dðm ꝙ pᷣcepta decalogi vłlia ſunt reſpectu legis na⸗
turalis:a qua extrahũt᷑:ſ̊ ꝑticulaꝛia ſunt reſpectu erpli
catõis legalis.iQam ſic̃ pʒ exo.xx. Explicatio decalogi
facta eſt ſolũ iudeis:ad qͥs verba illa facta ſunt.Et ſi g
implicite decalogꝰ vlłis ᷣm ꝙ ĩ lege nature radicat᷑: tn
ꝑticularis eſi:vt determinatꝰ eſt explicite in lege Alooy
ſi ſolis iudeis. Pꝛeterea ſic̃ dicit beatꝰ aug.ſuꝑ exo.xx.
Pꝛecepta decalogi intelligũt᷑ ꝑ ſynodochẽ figuram.i.a
ꝑte totũ.vt cũ dicit᷑ nõ occides:ꝓhibet᷑ om̃is motus adð
nocendũ.et cũ dicit᷑ nõ furtũ facies ꝓbibet᷑ omis illici⸗
ta cõtractio rei aliene.et cũ dicit᷑ nõ mechaberis: ꝓbibe
tur om̃io illicitꝰ coitus.q Ad vltimũ dðᷣm.q lex ſacr̃oꝝ
et figuraliũ gr̃e redẽptõis q́;uis oĩbo eẽt nccia:nõ tamẽ
omi bo ẽ data.et hoc ꝗpt᷑ indignitat eʒ gentiũ aliaꝝ.Ju
deis vo data ẽ duplici de cã:ſic habet᷑ ad ro.v.ſuꝑ illud
Lex ſubintrauit vt abũdaret delictũ. Lex data eſt ꝓpło
iudeoꝝ tm̃:iðo qꝛ ille pplus ſolũ vnũ deũ colebat:oignꝰ
erat cui eloꝗa dei crederẽt᷑ ceteris ydola colẽtibo. IJZcdeo
etiã qꝛ de hoc populo naſciturꝰ erat dei filiꝰ. et ideo da⸗
ta fuit ei lex:ꝑ quã illud intelligeret:et dei filiũ venturũ
expectaret.

Membꝛum ſeptimum
Onſeqnter q̃rit᷑ de ↄtinẽtia euãgelij ĩ lege
Et hec qõ ꝑtinet ad ↄueniẽtiã legis ⁊ euã
gelij. Ad qð ſic eʒech.j. Aſpectꝰ rotaꝝ et

oꝑa eaꝝ q̃ſi ſi ſit rota ĩ medio rote.Greg.

Rota ĩ rota nouũ teſtamẽtũ ĩ veteri.Et iteꝝ ibidẽ dicit
ꝙ ĩ nouo teſtamẽto vetꝰ ſpũalit᷑ ſꝑ tenet᷑.euageliũ ꝗ̊ ↄtie

tur ĩ lege er lex ĩ euãgelio. Itẽ greg. ibidẽ. Od lex pdicat

h er ꝓhe. qðᷣ ꝓphe anũciãt euãgeliũ.̊ᷣ et apłi pᷣaꝛcãt ꝑ
mũdũ.Igr qð ẽ ĩ lege et ꝓphis. eſt ĩ euãgelio et ecõuer⸗
ſo.¶¶ Cõtra.ao gatł.iij.Lex nõ ẽ ex fide.Glo.ex nihil pᷣ
cipit credẽdum: ſ̊ oꝑãdũ.ꝗ̊ ĩ pceptis legis nõ ↄtinẽtur
credẽda.Sʒ credẽda ↄtinẽt᷑ in euãgelio.̊ᷓ lex nõ ↄtinet
gegd ↄtinet enãgeliũ. ¶ Itẽ dic aug. ĩ li. de vera religiõe
iur illð math.v.Qui ſoluerit vnũ ð mãdatis iſtio mini
mis.i.vnũ de mãdatis legis:q mãdata legis ſunt mĩoꝛa
ĩ euãgelio maioꝛa.Si ꝗ̊ ĩ eo qð ẽ minꝰ:ñ pt᷑ ↄtineri ilð
qð ẽ maiꝰ:pᷣeepta euãgelij ñ ↄtinẽt᷑ ĩ pceptis legis.ꝗᷓ nec
lex ↄtinet᷑i eusgelio.¶ Itẽ ſic dĩc aug.Cex ſe hʒ ad euã
geliũ ſiẽ qð eſt ĩ inchoatõe ad ſuã ꝑfectõʒ. Mat᷑.v. Niſi
abũdauerit ⁊c̃. Glo. Pleniꝰ agunt᷑ pᷣmiſſa ad inchoati
onẽ cũ fuerint addita ad ꝑfectoʒ.Si g̊ᷓ nulla ꝑfectio ẽ in
ſua inchoatõe:ergo nec euãgeliũ ẽ ĩ lege.¶ Iteʒ ome qð
addit ad aliud inquãtũ addit nõ ẽ in illo.Sʒ enãgeliuzʒ
addit ad legẽ.ꝰñ aug.exponẽs illud Mat᷑.v.i Lon veni
ſoluere legẽ ſed adimplere dĩc.Legẽ adimplere ẽ manẽ⸗

tibo p̃teritis mãdatis nous addere.ðᷣbigr̃a.Audiſiis qꝛ

dictũ eſt antigs oculũ ꝓ oculo.Ego aũt dico vobis non
reſiſtere malo.hoc fuit adimplẽ.nõ em̃ legẽ deſtruxit: ſᷣ
potioꝛa addidit.ergo qtũ ad addita enãgeliũ nõ ↄtinet᷑
in lege. Itẽ ſi dicat᷑ ꝙ euãgeliũ cõtinet᷑ in lege ſicut ſi⸗
gnatũ in ſigno.et lex in enãgelio ſicut ſiguũ in ſignato.
Cõtra. Aug. Signum eſt qð ſe ſenſui ſubijcit:et aliud
intellectui relinquit. Signũ igit᷑ om̃e eſt ſaciens cogno
ſcere ſignatum. Si ergo lex nõ eſt faciens cognoſcẽ euã⸗
gelium:ſed magis ecõuerſo.quia lex cõparatur ad euã
gelium vt vmbꝛa ad lucem. x. hebr. VUmbꝛam habẽs fu
turoꝝ bonoꝝ.CLux aũ facit cognoſcere vmbꝛã nõ econ⸗
uerſo.Cex igit᷑ nõ faciet cognoſci euãgeliũ:błᷣ magis ecõ
uerſo. on igit᷑ ſe hbabet vt ſignum. Reſpõſio·eſt cõ⸗
aratio legis ad euãgelium ᷣm moꝛalia et ſᷣm figura⸗
lia. Scðm figuralia eſt cõparatio legis et euãgelij ſicut
figure et ſiguneti ſeu ſigni et ſignati.et ſicut figuratũ eſt
in figura ſeu ſignatum in ſigno:ſic euangeliũ eſt in lege
Vnde aug.in li.contra aduerſariũ legis et ꝓphaꝝ.i Jo
uum teſtamentũ in veteri ẽ figuratũ.et vetus in nouo ẽ
reuelatũ.Inde etiã dicit Greg.ſuꝑ eʒech.Rotã in me⸗
dio rote.Quid eſt em̃ ꝙ adam doꝛmiente eua foꝛmatur
niſi ꝙ xpᷣo moꝛiẽte eccleſia foꝛnmat᷑. Scom moꝛalia eſt cõ
paratio legis ad euãgeliũ ſicut herbe ad fructuʒ:et ꝑfe⸗
etibilis ad ꝑfectum.vnde ſicut diceret᷑ fructus eẽ ĩ her⸗
ba poteſtate nõ actu.ſic euangeliũ in lege qtum ad mo⸗
ralia.vñ ſᷣm h̊ drĩ̃ Mar.iiij. Sic ẽ regnũ dei: quẽadme⸗
dum ſi iaciat hõ ſemen ſuꝑ terrã:⁊ ſemẽ germictet cre⸗
ſcat.vltimo vᷣo terra fructificat:pᷣmo herbã deinde ſpicã
deinde plenũ fructũ in ſpica.iõ ergo ꝙ lex naturalis ẽ
ſiẽ ſemẽ. lex Moyſi ẽ ſicut herba ſuꝑcreſcẽs.euãgeliũ ſi
eut fruetꝰ.⁊ hoc ẽ qð dĩc glo.ſuꝑ illð ro.v.lex ſubintra⸗
uit ⁊c. Data ẽ lex in adiutoꝛiũ hũane nat᷑e.vt qꝛ nature
qͥdãmõ ĩſerta ſũt iuſticie ſemia.adderet᷑ lex:cuiꝰaucte ⁊
miſterio ĩgeniũ natale ꝓficẽt ad fructũ iuſticie faciẽdũ
Semẽ q ẽ.nõ facies alij ⁊c.qð ex h̊ ſuꝑcreſcit velut her⸗
ba ẽ.nõ occides.nõ mechaberis.fructꝰ vᷣo ꝑfectꝰ nõ ira
ſceris.nõ videris mulierẽ ad ↄcupiſcẽdũ.¶ Ad pᷣmux ꝗᷓ
qð qð obijcit:ꝙ lex natalis pcipit cꝛedẽdũ.dðim ẽ.q illð
ĩtelligit᷑ nõ qꝛ credẽda nõ ↄtineãt᷑ ĩ lege:bᷣ qꝛ nõ ↄtinent᷑
in lege explicite bᷣ ĩplicite.vł ſᷣm illã rõem q̃ dr̃ ad ro.iij
Excuſſa ẽ gliatio tua:ꝑ quã legẽ.ſactoꝝ:nõ.ſᷣ ꝑ legẽ fi
dei. Glo. Aymonis.ex moyſi dĩ operũ ſiue factoꝝ.qꝛ
in mãdato iperabat:ſ̊ graʒ faciẽdi nõ pᷣſtabat.ex euã
gelij dr fidei:qꝛ oꝑa ꝗdẽ mãdat:bᷣ credẽdo impetrat vt fi
ant. Vñ ᷣm h̊ dic aug.in li.de ſpũ et lr̃a.Per legẽ opeꝝ
dicit deꝰ homĩ.fac qdð iubeo.ꝑ legeʒ fidei dic hõ deo.da
qð iubes. Hac ergo rõe dr ler nibil maãdare credẽdũ ſᷣ
oꝑanaũ.4¶· Ad ſecũdũ dðᷣm.ꝙ ĩ eo qð ẽ minꝰ ↄtinet᷑ qð
ẽ matꝰ ptate:quis nõ actu:ſiẽ herba ĩ ſemie:⁊ in berba
ſpica et hoc mõ vt dictũ ẽ euãgeliũ ↄtĩet᷑ ĩ lege.¶ Ad ter
ciũ ſiłr dõm.Qam pfectio nõ ẽ in ſin ĩchoatõne actu. ẽ
tñ ĩ ea ptᷣate:ſic fructꝰ ĩ ſemie. Ad qrtũ dom. ꝙ euãge
liũ dr addẽ legi ꝙᷓtũ ad lr̃aʒ legis.nõ ꝙtũ ad ſenſũ legis
vñ illð qð addit᷑ ĩ euãgelio et ſi nõ ↄtineat᷑ in legis lr̃a:
ↄtinet᷑ tñ ĩ legis ſenſu. Vñ aug.ĩ qõnibo noui ⁊ veteris
teſ. Mat.v.Audiſtis qꝛ dictũ ẽ antigs oculũ ꝓ oculo.
Ego aũt dico vobis nõ reſiſiẽ malo.ijõ aliud voluit ſal
natoꝛ ꝙᷓ lex ĩ ſenſu hʒ:ſᷣ̊ volũtatẽ eius ꝑſecit. et ſubdit.
Immutatis ſaluatoꝛ vᷣbis docuit qð ſaluti ꝓdeſſet: vt
ſenſũ legis implẽt.vt qꝛ tioꝛe legis ſalui eẽ nõ poterant
ꝑ patĩam victi emũdarẽt᷑ ſeſe coꝛrigẽtes.¶ Ad vltimum
dðm.ꝙ nõ repu gnat legẽ eẽ vm bꝛa:et legẽ eẽ ſignũ.Dif
ferũt ei tenebꝛa et vmbꝛa.tenebꝛa em̃ ẽ puatio lucis.vin⸗
bꝛo aũt diminutio lucis ex obiecto alicuiꝰ coꝛꝑis.ota
i lege ẽ ↄgeries figuraxꝝ.velut coꝛpꝰqðd ad quã ſe
qᷓbat᷑ diminutõ legis lucis.i.noticie vᷣitatis.⁊ iõ dr vm
bꝛa G̊ ẽ hñs lucẽ ĩꝑfectã ⁊ diminutã.Sic̃ aũt hñti ocłlos
debiles pꝛiꝰↄueiĩt vt videat ĩ vmbꝛa ⁊ poſtmodũ ꝑ exerei
tiũ ocłis ↄfoꝛtatis vt vidðat ĩ luce:ſic ĩtellectui hũano ad
buc debili nõ valẽti adhuc intueri i luce ſpũale euãgelij

—

— — —

—

– —— —— — e —. = =ẽ= 2.

— — —

— —

— — —

4
4
.
.

pꝛincipiũ videndi fuit legis vmbꝛa:et poſtmodũ conſoꝛ
tato viſu fidei ꝑ teſtimonia ꝓphetarũ reuelatã gr̃am vi
det in luce euãgelij. Um bꝛa ergo lex eſt: hoc eſt ſignum
obſcurum.

Membꝛum octauum

Verit᷑ poſtea de additõe euãgelij ad legẽ.⁊
hec q̃ſtio fere eadẽ ẽ cũ qẽne de impletõne
legis ꝑ euãgeliũ: ⁊ ꝑtinet ad cõueniẽtiam
legis et euagelij. Ad qð ſic.¶Math.v. ¶?õ
veni legem ſoluere aut ꝓphetas ſ̊ adimplere. Aug.in.q.
noui et ve. teſ. Non dicit implere ſe legẽ aut ꝓphas:ſed
adimpleꝛe.adimplere aũt nihil aliud ſignificat:qᷓ plene
addere. Quid ẽ aũt addere ad ꝓphas niſi culturam dei
ſut trinitatis noĩe oꝛdinare.i¶ Itẽ legẽ adimpleſſe ẽ ma
nentibo pᷣteritis noua addere.vtputa dictũ ẽ antiquis
oculũ ꝓ oculo ⁊c̃.ego aũt dico vobis nõ reſiſtere malo
ergo euãgeliũ addit ad legẽ.¶ Itẽ ſuꝑ illð MDat᷑iv.icõ
veni ſolue legẽ ⁊c̃.glo.Rut addẽdo qð minꝰ babet: aut
implẽdo qð iubet.¶ Itẽ ibidẽ alia glo.ſuꝑ illð.niſi abũ
dauerit iuſticia vr̃a ⁊c.i.niſi nõ ſolũ illa mima legis pᷣ⸗
cepta feceritis.̊ etiã ea que addo. Cõtra.Aug.cõtꝛa
Fauſtũ.Apᷣc nõ venit legẽ ſoluẽ ſ̊ adimplere.nõ vt legi
adderent᷑ q̃ deerãt:ſ̊ vt fierẽt q ſcripta erant.qð eiꝰ vᷣba
teſtant᷑.nõ em̃ ait iota vnũ aut vnꝰ apex nõ trãſibit a le
ge donec addant᷑ ꝗᷓ eſũt: ̊ ait.donec oĩa fiant.& ñ addit
euãgeliũ legi.¶ Ilk Mat᷑.v.ſr̃ illð.ñ vem ſolue legẽ ⁊c.
Euãgeliũ ẽ rcapitulatõ:ſ̊ vbi ẽ ̃capitulatõ ñ ẽ additõ
Iteʒ ad ſalutẽe nõ ſunt neceſſaria niſi credẽda aut oꝑxpã
da.Sed cꝛedẽdis nihil additũ eſt:qꝛ ſicut dicit aug. Zẽ
poꝛa ſunt mutata nõ fides.iſj ec operãdis:qꝛ oĩa oꝑãda
reducũt᷑ ad dilectõʒ tei 2 ꝓrimi.xxij. Mat᷑. In his duo
bus mãdatis vniuerſa lex pẽdet et ꝓphete.Sʒ bis man⸗
datis nibil additũ ẽ.qꝛ ibi pcipit᷑ diligẽ deũ ex tota aĩa
et ex tota mẽte.qͥ pᷣcepto mihil ꝑfectius ĩ enãgelio mãda⸗
tur.ergo moꝛalibo legis nihil ẽ additũ.¶ Itẽ dicit aug.
et ꝓbat in li.cõtra aduerſariũ legis et ꝓhaꝝ. mitiꝰ
eſt oculũ ꝓ oculo tentẽ ꝓ dente bomĩ auferre: vbi men
ſura vidicte modũ nõ traſit iiurie:qᷓ; ꝓ nõ exhibita hũa
nitate penã eternã iferre. Si g iudiciu legis facit pᷣmuʒ
Exo.xrj.iudiciũ euãgelij facit ſecũdũ mat.xxv.Eſuriui
nõ dediſti mibi mãducaꝛe.q̊ ñ ẽ additõ mĩe ꝑ enãgeliũ
ad ſeueritatẽ legis:quã additõʒ ponũt legis iudicialia
I ei qð euacuat᷑ nihil oĩno addit᷑ Si ̊ pcepta ceꝛimo
nialia legis ꝑ euãgeliũ enacuãt᷑.q̊ pcepns cerimoĩalibo
ꝑ euõgeliũ nihil adait᷑.Ex his g̊ relinꝗt᷑. ꝙ nec moꝛali⸗
bus nec iudicialibo nec cerimonialibo pceptis legis ali⸗
ad ꝑ euageliũ addik. Rñſio. m beatũ aug.eſi cõſide
rare legẽ qᷓtũ ad ſenſũ.⁊ ẽ cõſiderare legẽ q;tũ ad lr̃am.
Si ↄſideremꝰ legẽ qtũ ad ſenſũ diſtinguemꝰ additõem
duplicẽ. qtũ ad ĩnouatõzʒ pᷣceptoꝝ:et qtũ ad elucidatio
nẽ pᷣceptoꝝ.tũ ad iĩnouatõʒ pᷣceptoꝝ nõ addit euãge
liũ legi qtũ ad ſenſũ.nñ dic aug.ĩ qõnibo no.ꝛ ve.teſla.
Cũ dictu ẽ ĩ euagelio.Audiſtis qꝛ dic.ẽ an. oculũ ꝓ ocu
lo. ego auũt di:uo.nõ re.ma.nõ aliud voluit ꝙᷓ; ler ĩ ſenſu
hũit. Mtũ ad elucidatõz. dðᷣm ꝙ additõ euãgelij ad le
gem. et h reſpectu figuralm 2 reſpectu moꝛaliũ. Reſpe⸗
ciu figuraliũ qꝛ intelligẽtia occulta figurarũ maĩfeſtat
euageliũ.vñ aug.li. de cathetiʒãdis rudibo. In veteri
teſtamẽtoẽ occultatio noui.ĩ nouo teſtamẽto ẽ mamfe⸗
ſtatio veteris. Reſpectu vᷣo moꝛaliũ ẽ additio ſiẽ explici
tiad implicitũ:quẽadmodũ oñdit aug. cõtra fauſtum.
Quia nõ intelligebãt iudei homicidiũ niſi pemptõʒ coꝛ
poꝛis hũani:ꝑ quã vita pꝛiuaret᷑:aperuit dñs om̃cʒ ini
qnu motu ad nocẽdũ fratri ĩ bomicidij genere deputari.
vñ et iohᷣ.dĩc.Qui odit frẽʒ ſuũ homicida ⁊.i.J.iij.Et
qm̃ putabãt tãtũmodo coꝛꝑalẽ cũ femĩa ↄmixtionẽ illici
ta vocare mechiã: demõſtrauit magjr etiã talẽ ↄcupiĩam
nihil eẽ aliud.¶ Itẽ cõſiderãdo legẽ qᷓtũ ad lr̃am addit
euãgeliũ legi:ſed di fferẽter qtũ ad ceri monialia:et qtũ

ad moꝛalia :et qtũ ad iudicialia. Cerimonialibo in gbo

lx.

ꝓmittebat᷑ xpᷣe ſicut dicit aug.et apłus fit additõ:ſicut
exhibitio addit ꝓmiſſioni.et vᷣm h̊ dicit aug.i li.j.cõtra
aduerſariũ legis et phaꝝ.Qui recte colit deũ:vtriuſq;
teſtamẽti inuenit vnũ deũ.in illo intelligens ꝓmiſſũ:in
iſto accipiẽs redditũ xp̃ʒ.¶. ADoꝛalibo po fit additio quẽ
admodũ addit ꝓhibitio cauſe vł occiſionis ad actũ.ſeu
ſicut addit ꝓhibitio ſeu iuſſio affectꝰ ad ꝓbibitionẽ effe
ctus.vñ Crip.ſupꝑ illud NMat᷑.v.Qui iraſcit᷑ fratri ſuo
⁊c. Qui nõ iraſcit᷑ nõ occidit.Licẽtia em̃ iraſcẽdi cauſa
eſt homicidij.tolle irã:et homicidiũ non erit.In H ergo
euãgeliũ ꝓhibet irã qᷓtum ad luterã que ẽ cauſa vel
occaſio homicidij.lex vo qtum ad l̃am nõ pꝛohibet ni⸗
ſi actum dicẽs.i Qon occides.exo.xx.additio ẽ ſicut cau
ſe vel occiſionis ad actũ.Similit dicit Hiero.ſuꝑ illud
Diligite inimicos ⁊c. Om̃is occaſio ire tollit᷑:dum ini⸗

micos diligere iubemur. Item moꝛalibo fit additio: ſiẽ

iuſticia bñficẽtie addit iuſticie ĩnocẽtie.ſiue ſiẽ iuſticia
fidei ſpũalis addit iuſticie temꝑali.vñ aug.ĩ queſtioni⸗
bus noui et veteris teſtamenti.Lex ꝑ Moyſen data iu⸗
ſticiam habebat ꝗdem ſed terrenã:vt ſeruates legẽ iuſſi
eſſent ad p̃ſens vi nõ rei fierent.iuſtꝰ eſt em̃ ex lege qui
nulli nocet. vnde apts. Lex inquit nõ eſt ex fide:ſed qui
lecerit ea viuet in eis ad Ro.x.hoc eſt faciẽs legeʒ non
moꝛietur:ſed viuit ad pᷣſens.uſticia aũt que ex fide eſt
iuſtiſicat homies apud deũ vt remunerent᷑ in futuro ſe⸗
culo. Addiderũt em tem ꝑali iuſticie iuſticiã fidei.¶. Ju⸗
dicialibo vᷣo fit additio:ſicut addit potius et ꝑfectiꝰ ad
imꝑfectum. Et h̊ ẽ qð dicit aug.in qõnibo noui et vete⸗
ris taſtamẽti.Cum dictũ ſit antigs oculũ ꝓoculo: ego
dico nõ reſiſtere malo.hoc dicẽdo nõ legem deſtruxit: H
potioꝛa addidit:ñ vt peccaꝛe videret᷑ ꝗ ſe vindicat:ſ̊ vt
melioꝛ ſit ꝗ nõ retribuit.et intellige ꝗ ſe vindicat iuſte.
Pꝛeterea ſunt modi alij additionis euãgelij ad legem ꝗ
ꝑtinent ad legis impletõz ꝑ euangeliũ:de ꝗhbo imediate
dicet᷑:cũ queret᷑ de impletõne legis ꝑ xpᷣm.¶¶ Ad pꝛimũ:
ergo qð obijcit:ꝙ euangeliũ nõ addit legi que decrant.
ſicut dicit aug. patʒ rñſio.i Q hoc nõ intelligit᷑ de addi
tione reſpectu lre legis:ſed reſpeetu ſenſus legis. Addi⸗
tio ergo fit legi qᷓtum ad lr̃am ꝑ innouatõem pᷣcepti:ſed
nõ qtum ad ſenſum:niſi ſolũ ꝑ lucidatõem. Et hoc ẽ qd
dicit aug.in qõnibo noui et ve.ieſ.Dicit dñs Mat.v.
dictũ eſt antigs.Diliges ꝓximũ et odio habebis inimi⸗
cum.hec iuſſiicia ẽ. et intellige de odio quo ꝑſequimur
vicium nõ naturã. dñs aũt ego inquit dico vobis. dili⸗
gite inimicos.addit vtiq; quia nõ deſtrurit vetera.ſᷣ vt
ꝑfectis potioꝛa màdauit. Inimicꝰ em̃ h̊ ẽ malꝰ qꝛ re:tri⸗
bntõe que fit dictãte iuſticia nec emẽdari nec coꝛrigi po
tuit ꝑ amoꝛẽ et obſequiũ illũ ſaluũ fieri voluit:qð ⁊ lex

in ſenſibo habebat. Ad ſecũdũ ſimiliter pʒ rñſio:quia
euãgeliũ dicit᷑ recapitulatio legis qͥ ad ſenſum nõ qͥ ad

lr̃am ꝑ modũ qui diciꝰ ẽ.¶¶ Ad terciũ dðᷣm. ꝙ qtum ad
ſubſtatiã fidei credẽdis nihil ẽ additũ:tamẽ articulis ſi
ci aliqd additũ ẽ.et additõ iſta ẽ ſic explicin ad impli⸗

5

citũ et determiati ad indetermĩatũ.vt pʒ exẽplo. Vnte

tpᷣus Abꝛahe fuit fides reꝑatõis nr̃e.tn implicita.pꝰea
aliquãtulũ fuit explicita abꝛahe ꝙ fieret in carne: cũ di
ctum ẽ ei. In ſemie tuo benedicẽt᷑ om̃es gẽtes.geñ.xxij.
Et ita articulꝰ de incarnatõe ꝗ pꝛius erat implicuꝰ fa⸗
ctꝰ ẽ aliquãtulũ explicitꝰ:tñ adhuc nõ erat tdetermĩatũ
vtrũ ĩcarnatõ fieret de viro ⁊ mliere qͥuſq; dicit yſaias.
Ecce vᷣgo cõcipiet.yſa.vij.Itẽ adhuc nõ erat determiĩa⸗

tꝰ modꝰ ꝑ quẽ vᷣgo cõciꝑet qͥuſq; dixit angelꝰ. Spũſſccs

ſuꝑueiet ĩ te. Nides ergo nõ mutata ẽ.ſ̊ tñ additio facia

ẽ in fide reꝑatõis articuli ad articulum:ſiẽ expliciti ad

ĩplicitũ.vel maiꝰ expliciti ad minꝰ explicitũ. Silr dõm

ĩ moꝛalibo qtũ ad ptᷣatẽ ſenſus nihil additũ ẽ:ᷣ q tum
ad rõem lr̃e additio facta ẽ ꝑ illos modos ꝗ dicti ſunt.
Vnge ad illud qð obijcit de pcepto dilectõnis dei ex to⸗
to coꝛde et ex tota aĩma et ex tota mente.dðm ꝙ Fm ac.
ceptõem Ir̃e vt a iudeis intelligebat᷑ dilectio ex coꝛde ex
aiĩma.ex mente:vt ex amoꝛe declinaret᷑ malum et nibil

—

facerẽt deo cõtrariũ.euãgeliũ vᷣo iſta accipit nõ ſoluʒ vi
ex amoꝛe declinet᷑ malũ h̊ fiat bonũ:et totis viribo intẽ⸗
tõis affectꝰ hũanꝰ ferat᷑ in deũ.vñ ſignater ĩ Mar. xij.
additũ ẽ diligere ex vᷣtute: cũ dictũ eſ. Diliges d.deum
tuũ ex toto coꝛde ex tota aĩma ex tota mẽte et ex totis vi
ribo tuis.vt mõſtret᷑ ꝙ nõ ſufficit diligẽ ex toto coꝛde.i.
intellectu declinãdo erroꝛẽ.ex tota aĩma.i.volũtate de .
clinãdo cõtradictionẽ.ex tota mẽte.i.memoꝛia vitando
obliuionẽ:ſᷣ ex tota vᷣtute addẽdo bonã oꝑatõeʒ ⁊ rectã
in teũ intẽtõeʒ.¶¶ Ad aliud dðᷣm. Fm aug.ĩ li.j.otra ad
uerſariũ legis et ꝓghaꝝ. In vtroq; dei vniꝰ teſtamento
diximꝰ et amanda bonitatẽ 2 timendã ſeueritatẽ:q;uis
in veteri teſtamẽto ꝗꝓpt᷑ temꝑaliũ ꝓmiſſioneʒ maloꝛũq;
ominatõem ſeruos pariat tꝑalis irłm:ĩ nouo aüt vbi fi
vs impetrat caritatẽ:qua lex poſſit impleri nõ magis
timoꝛe pene ꝙᷓ dilectõe iuſticie.libeꝛos pariat et᷑na irlʒ
EMuis ergo ſeueriꝰ iudiciũ aliqñ expꝛimat᷑ in ſĩ̃a euan
gelij qᷓ legis.tñ amoꝛis rõ ſuꝑabũdat in eusgelio: quẽ⸗
admodũ et in lege rõ timoꝛis:ſiẽ ſup declaratũ eſt qõne
de dr̃ia legis et euãgelij qᷓtum að timoꝛẽ ⁊ amoꝛẽ.¶ Ad
vltimũ qð obijcit᷑ de cerimonialibo pʒ rñſio. Qam ceri
monialibo nõ fit additio ſiẽ ꝑmanẽti addit᷑ ꝑfectio:hᷣ ſiẽ
ꝓmiſſioni addit᷑ exhibitõ.vñ ſuꝑ illð põ. Sacrificiũ et
oblatõeʒ noluiſti. dicit glo. Vt venit res:noluit deꝰ illa
legalia qᷓ erãt q̃ſi ᷣba ꝓmittẽtia.tãdiu eſt ꝓmiſſioꝛ donec
det. vt dedit mutat verbũ.nõ dicit dabo.bᷣ dedi. IYpᷣo er⸗
niente.noluit ea que erant eius figuꝛa.

Nlembꝛum nonum

Onſequẽter q̃rit᷑ de impletõe legis ꝑ euã⸗
geliũ ſeu ꝑ rpᷣm. Et hanc queſtionem ac⸗
cipe ex ſuperioꝛibus de queſtionibo legis ĩ
generali.
Mlembꝛum decunum
Verit᷑ cõſeq̃nter ad plenioꝛẽ ĩtelligẽtiã de
latõe legis euãgelij.⁊ ð heꝛeticos maniche
os ꝗ dicũt aliũ et aliũ eẽ actoꝛẽ noui et ve⸗
teris teſtamẽti:diſputãdũ ẽ.pꝛĩo de latoꝛe
noue legis. Secũdo de temꝑe latõnis.
Articnulus pꝛumus
. Irca pꝛimũ ꝓcedit᷑ h̊ mõ vt ↄtra hereticoꝝ
blaſphemias:ꝗ legẽ Moy ſi calũniãt᷑ ⁊ ꝓbe

tias:⁊ actoꝛẽ veteris teſtamẽti dicũt pꝛicipi⸗
um malũ.noni vo pꝛĩicipiũ bonũ.Pꝛĩo auctoꝛitatibo no

ni teſtĩ qð recipiũt ꝓbabit᷑ lex moyſi eẽ bona ⁊ recipiẽ
da. Secũdo dᷣo idẽ ꝓbabit᷑ de ꝓphis. Tercõ ꝓbabit la
toꝛ vtriuſq; legis. Quarto vᷣo rndebit᷑ eoꝝ calũnijs.

Ad pꝛimum argui .S. f.

tur ſic.Scriptᷣa legis tã a dño qᷓᷓ a diſciplłis admittitur

intãtũ vt etiã ad ↄſirmatõz ſniaꝝ ſuaꝝ ipᷣ̃as ꝓferãt.ſiẽ
infra ꝓbabit᷑. Si ̊ nullꝰ dʒ abijcẽ qð dñs ⁊ diſcipłi eiꝰ

admiſerũt:lex nõ ẽ abijciẽda.ſ̊ potiꝰ admittẽda. aĩ
ip̃e dñs admiſerit auẽtates legis pʒ.dĩc dñs math.iiij.
Scriptũ ẽ deut.viij.õ ĩ ſolo pane viuit hõ:h̊ in oĩ vbo
qð ꝓcedit de oꝛe dei. Item in eodẽ. Scriptũ ẽ deut.vj.
126 tẽptabis dñnñm deũ tuũ. Itẽ ĩ eodẽ. Scriptũ ẽ deut᷑.
vj. Oñm teũ tuũ adoꝛabis:⁊ illi ſoli Pᷣuies.Fſm aliã lẽaʒ
vbi nos habemꝰ. Dñm deũ tuũ tiebis ⁊c. Itẽ math. v.
Mõ veni legẽ ſoluẽ ſ̊ adim plẽ.⁊ poſt.Donec tᷣnſeat celũ
7 terra.iota vnũ aut apex vnꝰ nõ pᷣteribit a lege: donec
oĩa fiãt.et ſeꝗt᷑. Qui ꝗᷓ ſoluerit vnũ de mãdatis iſtis mi⸗
nimis ⁊c. IOtẽ mat᷑.vij. Offer munꝰ qð pᷣcipit moyſes in
teſſioniũ illis. Itẽ mat.xv.Quare trãſgredimi mãdatũ
dei ꝓpt traditões ṽas.iAã deꝰ dixit. Honoꝛa pꝛeʒ tuũ
et mr̃em tuã.⁊ ꝗ maledixerit pr̃i aut mri moꝛte moꝛiat
ſũptũ de exo.rxx. Itẽ.xx. Si vis vitã ingredi ſerua mãda

ta.nõ homicidiũ facies ⁊c̃.exo.xx·ergo obſeruãtia mã
datoꝝ legis ducit au vitãergo mãdata legis ſũt bona·

ergo et lex bona et recipiẽda.¶ IJItem Mat᷑.xx. Diliges
dñm deũ tuũ ⁊c̃.ſcriptũ ẽ deut.vj. IJtẽ ¶Mar.xij. SOhs at
reſpõdet ei.qꝛ pꝛimũ oĩm mãdatũ ẽ. Audi iſrł dñs deus
tuus vnꝰ eſt. et diliges dñm deũ tuũ ⁊c̃.⁊ ſcriptũ ẽ deut.
vj. Itẽ luc. vj. DOmia quecũqʒ vultis vt faciãt vobis ho⸗
mĩes:et vos facite illis.hoc em̃ ẽ lex et ꝓghe. Itẽ luc. x.
In lege ga ſcriptũ ẽ. qũo legis. Diliges dñm deũ tuũ ⁊c
boc ſac et viues. Itẽ ioh.xix. JFacta ſũt eĩ hec:vt ſcript᷑ᷣa
impleat᷑.Os nõ cõminuetis ex eo.ſumptuʒ ẽ de exo.xij.
¶ Itẽ hoc idẽ ꝓbat᷑ teſtionio aploꝝ.ad ro.iij. Per legẽ
cognitio eſt peccati.Sʒ nõ pt᷑ malũ vitari niſi cognitůt
ergo bonũ eſt cognoſcere peccatũ.ergo lex bona eſt que
facit cognoſcere peccatum. ¶¶ Iẽ ad roma. vij. Ytaq;
lex ſancta et mandatũ ſcẽm iuſtũ et bonũ.et in eodem.
Nex ſpũalis ẽ. Item in eodẽ.Conſentio legi qm̃ bonaẽ.
4Item ad ro.x. Ego ad emulatõem vos adducã in nõ
gentẽ. in gentẽ inſipientẽ.in iram vos mittã.ſumptũ eſt
ex deut. xxxij. Ego ꝓuocabo eos in eoꝗ nõ eſt ꝓlus ⁊c.
Item. Omis ſcriptᷣa vtilis ad docẽdu.in iuſticia vt ꝑ⸗
fectus ſit bõ ad om̃e bonũ inſtructꝰadmittẽda ẽ. Sʒ oĩis
ſcriptura veteris teſtamẽti eſt talis.ergo om̃is ſcripta
veteris teſtamẽti admittẽda eſt. Pꝛobatio medie.ij.ad
thi.iij.om̃is ſcriptura diuinitꝰ inſpirata vtilis ẽ ad do⸗
cendũ.ad arguendũ.ad coꝛripiendũ.ad erudiendũ ĩ iu⸗
ſlicia:vt ꝑfectus ſit hõ dei ad ome opus bonũ inſtructꝰ
Itẽ ad ro.xv. Quecũqʒ ſcripta ſunt ad nr̃am doctꝛinã
ſcripta ſũt.vt ꝑ patiam ⁊ cõſolatõʒ ſcripturaꝝ ſpem ha

beamꝰ.hec aũt ſũt nobis valde nccia.ergo ⁊ ſcriptag

quã acqꝗrũt᷑ iſta.¶ IDnẽ ad ro.xij.¶Aõ voſmetipᷣos cefẽdẽ⸗
tes cariſſimi:ſᷣ date locũ ire:ſiẽ ſcriptũ ẽ. ¶Mihi vĩdictã
ſumptũ eſt ex deut.xxxij.¶¶ Item ro. xiij. Pleĩtudo legis
ẽ bona:qꝛ pleĩtudo legis ẽ dilectõ.Ergo lex bona.⸗ E
.coꝝ. xiiij. Aulieres ĩ eccłia taceãt. ¶26 em̃ ꝑmittitur
eis loqꝗ:ſed ſubditas eẽ viꝛis.ſiẽ lex dicit geñ.iij. Sub vi
ri ptate eꝛis.¶¶ NR. j. ad thi.j. Sciꝰ qm lex bõ ẽ.ſi ꝗs ea le
gitime vtat. ¶ B. j. ad thi. v. Qui bñ p̃ſunt pᷣſbiteri du
plici honoꝛe habeãt᷑ digni:maxĩe ꝗ laboꝛant in verbo et
doctrina. Dicit em̃ ſcripta.Nõ infrenabis os bouis tri
turãtis.ſcriptũ ẽ deut.xxv.Sic teſtionio xpᷣi ⁊ aptoꝝ
oſtendit᷑ qm lex bona eſt et recipienda.

Hoc idẽ oſtẽditur S. ij.
de ꝓphetis.Vñ ADat.j.ipᷣe ſaluũ faciet płm ſuũ a pec⸗
catis eoꝝ. hoc aũt totũ factũ ẽ vt impleꝛet᷑ qð dictũ eſt a
dño ꝑ ꝓpbetã.Ecce ðᷣgo in vtero hẽbit. y ſa. vij. et ĩ eodẽ
pla ſilr et. ij. ¶ IZtẽ Mat᷑. xv. IYpocrite bñ ꝓphetauit de
vobis yſaias dicẽs. Populꝰ bic labijs me bonoꝛat 76.
yſa.xxix.¶ Itẽ Mat. xxiiij Cũ videritis abhoĩatõʒ de⸗
ſolatõis:q̃ dicta ẽ a daniele ꝓpha ſtante ĩ loco ſcto. Qui
legit ĩtelligat. ſumptũ ẽ ex daniel.ix. vbi dẽ. Poſt finez
belli ſtatuta deſolatio.4 Item Mat.xxvj. An putas qꝛ
ego poſſum rogare pr̃em meũ ⁊ ipᷣe exhibebit mihi pluſ
qᷓ. xij.legiones angeloꝝ. qũo & implevũt᷑ ſcripte ꝓphaꝝ
Itẽ Adar. j. Inicium ſcti euãgelij hu xp̃i filij dei ßᷣm
marcũ ſiẽ ſcriptũ ẽ in yſa.ꝓxha.xl. Vox clamãtis in de
ſerto ⁊c. ¶ Itẽ Luc.vltio.O ſtulti et tardi coꝛde ad cre⸗

dendũ in oĩbo qᷓ locuti ſunt ꝓphete. et infra:incipiens a

moyſe ⁊ oĩbo ꝓphetis interpᷣtabat᷑ ilł ſcriptas qᷓ de illo
erãt. ¶¶ Itẽ ad ro.ix. Daioꝛ ſuiet mioꝛi ſic ſcriptũ ẽ Ja
cob dilexi.eſau odio babui.¶Datł.j.¶ Itẽ ĩ eodẽ. Voca⸗
uit eos ñ ſolũ ex iudeis:ſᷣ eĩ ex gẽtibo.ſic ĩ Oſce dic. ü.
AVocabo ñ plebẽ meã plebẽ mea ⁊c.¶ Itẽ.j. pe.j. Repoꝛ
tãtes fidẽ fidei vr̃e ſalut aieꝝ vr̃aꝝ.ð q̃ ſalute erqſier̃t
atz ſcrutati ſũt ꝓhe: ꝗ de futa nobis gra ꝓphetauer̃t.
Itẽ.ij. pe.j. Habemꝰ firmioꝛẽ ꝓpheticũ ſermonẽ. cui
benefacitis attẽdẽtes. q̃ſi lucerne lucenti ĩ caliginoſo l
co.¶ Itẽ ĩ eodẽ. Qon volũtate bũana allata ẽ aliqñ pꝛo
phetia:ſᷣ ſpũſcẽo ĩſpirati locuti ſũt ſeti dei boĩes.⸗ Itez
act.iij. Deus ꝗ pᷣnucianit ꝑ os oĩm ꝓpbetaxꝝ pati xpᷣm
ſuum impleuit ſic.¶ Item apoc.xix· · Leſtimoniũ ein
ihus ſpũs ẽ ꝓꝓhie.

ni
ba

ſe⸗
ti
s
N
tur
i

o
.

69

N

Q¶Nnueſtio
Neinde oſtẽditur S. iij.

ꝙ idez eſt legillatoꝛ veteris et noui teſti. ſeʒ deus. Bicit
apłus ad ro.iij. Unus deꝰ ꝗ iuſtificat circũciſioneʒ erx fi
de et ppuciũ ꝑ fidẽ. ergo idẽ eſt actoꝛ veteris teſti in quo
iuſſificati ſunt. iudei circũciſi ex fide.et noni in qͥ iuſtifi
cant᷑ gẽtiles in p̃pucio ꝑ fidẽ.⸗¶ Itẽ ad gak. üij. Lex oꝛdia
ta eſt ꝑ angelos ĩ manu mediatoꝛis.Aſdediatoꝛ dei 2 ho
minũ eſt ło no xpe ihus.j.Thi.ij.ergo a xpᷣo ẽ vetus te⸗
ſtamentũ editũ ſicut et nouũ.4 Itẽ ad hebꝛeos.vuj. vitu

perãs eos dicit. Ecce dies vemũt dicit dens: et cõfuma

bo ſuꝑ domũ iſrł et ſuꝑ domũ iuda teſtamẽtũ nouũ.non
ſm teſim qdð dedi patribo eoꝝ.in die qua atxpꝛehẽdi ma⸗
num eoꝝ vt educereʒ eos de terra egypti.ſumptũ eſt de
Jere.xxxj. Idẽ ergo eſi ꝗ cædit tibi nouũ et vetꝰ.l Item
iacobi.iiij. VUnus ẽ legiſſatoꝛ et iudex.qui pt᷑ ꝑdere et li⸗
berare. ¶ Itẽ ſpaͤliter de ꝓphis. ꝙ ſint a bono eo hẽtur
ij. Pe. j. Spũſancto inſpirati locuti ſunt ſãcti dei hoĩes

Vltumo reſtat re· S. nij.
ſpõdere oppoſitõibo hereticoꝝ.Et pꝛimo ponẽde ſũt opi
niones. deinde reſpõſiones. Hoc mõ.¶ Oxpponũt at he⸗
retici ſic. Oꝛecepta q bona nõ ſunt:ſeruãda nõ ſũt. Sʒ
p̃cepta veteris teſti bona nõ ſunt.Eʒe.xx. Dedi eis pce⸗
pta nõ bona.ergo pᷣcepta veteris teſti ſeruãda nõ ſunt.
Item ad ro.iij.Ex oꝑibo legis nõ iuſtificabit᷑ oĩis caꝛo
coꝛã illo. Sʒ nihil ĩutile Suãdũ ẽ. cũ ler ſit ĩutil q iuſti
ſicaẽ ñ pt᷑: Fuãda ñ ẽ.¶¶ SNR nihil qð malũ ſeu viciũ oꝑat
ſeruãdũ eſt. Sʒ lex iꝛam oꝑat᷑ ad ro.iij.lex irã oꝑat᷑ira
aũt viciũ eſt:ergo lex vetꝰ ſeruãda nõ ẽ.¶ Item ad ro.v.
TCex ſubintrauit vt abũdaret delictũ.ergo lex ẽ cã delicti
ergo lex ẽ mala.ergo nõ ẽ ſeruãda.¶ Itẽ deꝰvetus teſim̃
legẽ dedit. Sed ſubintrante lege abundauit delictũ. er⸗
go crudelis deus vetus teſim̃ et legem quã dedit crude⸗
liter dedit.4 Item lex ſubintrauit vt abudaret delictuʒ.
et vbi abundauit delictum ſuꝑabũdabit et gratia dicit ĩ
eodem:ergo in peccato nianẽdũ eſt vt abundet gratia.
Item ad ro.vij. Cum eſſemꝰ in carne paſſiões peccato
rum que ꝑlegem erãt oꝑabant᷑.in mẽbꝛis nr̃is vt fructi
ficarẽt moꝛti.ergo paſſiones peccatoꝝ erãt ꝑ legẽ.ergo
lex mala ẽ.i¶ Item in eodẽ.i QIũc aũt ſoluti ſumus a lege
moꝛtis in qua detinebamur: ita vt ſeruiamꝰ ĩ nouitate
ſpũs et nõ in vetuſiate lr̃e.ergo lex vetꝰ ẽ lex moꝛtis.Sʒ
cõſtat ꝙ euãgeliũ ẽ lex vite.ergo lex euãgelio cõtraria ẽ.
et eſt bona vel mala: ergo eſt mala cũ ſit cõtraria bono.
Item ad ro.vij. Occaſione accepta pcim ꝑ mandatuʒ
oꝑatum ẽ in me om̃em cõcupiam.ſine lege em̃ pcim moꝛ
tuu erat.ego aũt viuebã ſine lege aliqũ.Sed cũ veniſſet
mandatũ peccatũ reuixit.ego aũt moꝛtuꝰ ſum et inuẽtũ
eſt mihi mãdatũ qð erat ad vitã hoc eẽ ad moꝛtẽ.i Qam
peccatũ occaſione accepta ꝑ mandatũ ſeduxit me:⸗ per
illud occidit. Ecce hic euidẽter oſtẽdit aplus legez vete
rem eſſe nõ honam:nimirũ qꝛ petm ſine lege moꝛtuum

erat:et veniẽte lege reuirit:et ꝑ eã vires ⁊ occaſiões ope

rdi malũ accepit.õ ergo ſeruãda ẽ ab aliqͥ vel tenẽda
Itẽ ad ro. vij. Egoipe mẽte ſeruio legi dei.carne autẽ
ſeruio legi pcti. Cegẽ g̊ moyſi appellat aplus legez peti.
Szʒ lex perti malaẽ.g lex moyſi mala c.· Itẽ.ij. Coꝝ.iij.
Efa occidit.ſpũs aut viuificat. E ſi miſtratio moꝛtis
lf̃is foꝛmata ĩ lapidibo fuit ĩ gloꝛia: vt nõ poſſent filij
iſtł intẽdere in faciẽ moyſi. pter gliam vuliꝰ eius q̃ eua
cuat᷑:qũo nõ magis miſtratõ ſpũs erit in glia. Mam ſi
miſtratio damnatõis in głia eẽ:multomagis abũdat mi
niſteriũ iuſticie in gloꝛia. Ecce loquit᷑ ibi apłlus de lege
moy. et de lege gre. Legẽ em moyſi appellat lram et legẽ
gre appellat ſpm.⁊ dicit ꝙ la occidit.ſi pũs aũt viuificat
ergo pz legẽ moy ſi malã eẽ:et euãgeliũ qð ẽ lex grẽe bo⸗
num. ¶ Item legẽ moyſi apellat miſtratõem moꝛtis:et
miniſtra ẽ damnatõis.et nõ mentit᷑ aplus in qͥ loquitur
ſpũſſanctus.ergo ꝑ legem moyſi mĩſtrat᷑ moꝛs et vam⸗
natio. Sed moꝛs et dammatio vitanda ſunt et fugienda

lx.

ergo et lex moyſi.¶ Item legẽ innuit euacuari.ergo in⸗
nuit eam nõ debere ſeruari. Item ad gal. ij. ¶õ inſti⸗
ficabit᷑ homo ex oꝑibo legis niſi ꝑ fidẽ ihu xpᷣi:ꝗꝓpteꝛ qð
ex oꝑibo legis nõ iuſtificabit᷑ om̃is caro. Si eꝛgo ex oꝑi
bus legis nõ iuſtificabit᷑ om̃is homo vł oꝑa legis bona
nõ ſunt:vel bonis oꝑibo retributio nõ debet᷑.¶ Item eo
dem. Si ꝑ legẽ iuſticia.ergo xpᷣe moꝛtuꝰ ẽ gratis. Ecce

pic negat aplo in lege iuſticiã eſſe.ergo lex lutilis.¶ Itẽ

ad gal.iij. Quicũq; ex operibo legis ſunt.ſub maledicto
ſunt.Sed malũ eſt ſub maledicto eſſe: ergo malũ ẽ eſſe
ſub lege.⸗¶¶ Item eodẽ.Cex nõ eſt ex fide:Sed om̃e quod

nõ eſt ex fide peccatũ eſt Ro.xinij.eꝛgo lex peccatũ ẽ.eꝛgo

lex fugiẽda eſt vt peccatũ:vel peccatũ fugiendum nõ eſt.
Itẽ eodeʒ. pᷣc nos redemit de maledicto legis. factũ
ꝓ nobis maledictũ.Ecce his verbis dicit aplłus legẽ eẽ

maledictũ vel maledictã:et ſic eẽ damnabilẽ.ergo dam
nabilis eſt qui facit aliquid de oꝑibo legis ſeu figurati‚
uis ſen moꝛalibo.¶ Item ad gab/ij. Cõcluſit ſcriptura

om̃ia eẽ ſub peccato.ſcriptura dicit legẽ ſcriptam.et peꝛ

boc ꝙ dicit om̃ia intelligit᷑ hõ:ſic et ꝑ om̃em creaturam

intelligit᷑ hõ cũ dicit᷑.ite p̃dicate euãgeliũ om̃i creature.

AMDar.vltio.Cum ergo dicit aptus: concluſit ſcriptuꝛa

omia ſub pctoinuit ꝙ lex cõcludit hoĩem ſub pcto.Er⸗
go lex mala ẽ ergo cauenda et nõ recipienda.¶.¶ Item ad

gak.iiij. Cũ cognoueritis deum: imo cogniti ſitis a deo.

qũo cõuertimini iterũ ad infirma et egena elemẽta:ꝗbo
denuo ſeruire vultio:vbi apłus legẽ ſcriptã allat ele⸗
menta et elemẽta egena et infirma.Cũ ergo lex egena 2
infirma ſit iutilis.ẽ ergo obijciẽda tanqꝙᷓ inutilis ⁊ ſper
nẽda.¶ Itẽ hoc dicẽdo gał.q gentiles erãt:et ſuꝑſtitioni
ydolatrie deſeruierãt:ĩnuit aplus par ſcelꝰ cẽ ydolatri
am et obſeruãtiã legis. Ideo em̃ dĩc iterũ:qꝛ legis obſer
uãtia:cui tunc dediti erãt erat pctm fere par ydolatrie.
Ideo et᷑ dĩc denuo:vt oñdat ꝙ nõ diſtat mõ lex pꝰ xpᷣm
ab antiqua ydolatria. ergo mõ nõ dʒ ſeruari lex. Itẽ
ad gal. v. A. ſtate ergo et nolite iterũ iugo ᷣuitutis cõ⸗
tineri.et iugũ ſeruitutis appellat legem:qꝛ lex in ſeruitu
tem generat ad gał.iiij. Hec ſunt duo teſtamẽta.Inum

gdem in monte ſynai ĩ ſeruitutẽ generãs que ẽ agaꝛ.2õ

ẽ ergo bonũ ſubijci iugo legis.¶ IKtẽ eodẽ. Si ſpũ duci⸗

mini nõ eſtis ſb lege ſ̊ ſub gra.ꝑ deſtructõʒ ᷓ ↄntis dat

intelligi qꝛ ſi ſub lege eſtis ſpũ nõ ducimi. Sed valde bo
nũ eſt ſpũ duci.ᷓ valde malũ ẽ eẽ ſp lege.⸗ Iteʒ ad heb.
vij. Repꝛobatio ſit pᷣcedẽtis mãdati ꝓpter infirmitatem
eius et inutilitatẽ.nibil em̃ ad ꝑfectũ adduxit lex pꝛece⸗
dens.mandatũ dicit apłus legem:et ipᷣm dicit repꝛoba⸗

tum. ergo ler eſt repꝛobata.no eſt ergo ſeruãda. JIem
ad hebt.viij.Qunc aũt melius ſoꝛtitꝰ ẽ miniſteriũ:quã

to ⁊ melioꝛis teſtamẽti mediatoꝛ eſt:qð in melioꝛibo re⸗
pꝛomiſſionibo ſancitũ eſt. Qam ſi illud pꝛius a culpa va

caſſet:nõ vtiqʒ ſecundi locus inquireret᷑. Ecce hic com⸗

parat miniſteriũ.no.te.miſterio ve.te.et nouũ t.vet᷑.te.
et dicit. Miniſteriũ no.te.melius eſſe miniſterio re.te.
quãto nouum teſtamentũ melius ẽ ve. Sed hec comꝑa
ratio impꝛopꝛia eſt:cum fiat a ꝑticipãte ad nõ ꝑticipãs.
quia nouũ teſtamentũ bonũ eſt. vetus aũt nõ. Eʒe.xx.
Dedi eis pᷣcepta nõ bona ⁊c̃.¶ Iteem dicẽdo. Si pꝛius
a culpa vacaſſet.nõ vtiq; ſecũdi locꝰ ingreret᷑:oñdit ve⸗
tus teſtamẽtũ nõ vacaſſe a culpa:et ita culpãa ĩ eo fuiſſe.
ergo vel ipᷣm fugiẽdũ ẽ:vel culpa fugiẽda nõ ẽ. He ſunt
ergo oppoſitões ⁊ calũnie bereticoꝝ cõtra legẽ veterem
ſeu vetus teſtamentum.

Reſpondendum igitur ꝑp
oꝛdĩem ad iſta.⸗¶ Ad pᷣmũ igit᷑ dᷣm.ꝙ cũ dr̃. Dedi eis
p̃cepta nõ bona.ad ↄꝑatõʒ noui teſtamẽti dẽ.nõ qꝛ pce⸗

pta dñi mala ſũt:vᷣ qꝛ reſpectu melioꝝ bona nõ ſunt:ſiẽ

ſamaria iuſtificata dr̃ nõ ſimptłr: ̊ reſpectu ſceleratõis
irlm. Eʒe.x vj. Samaria dimidiũ pctoꝝ tuoꝝ nõ pecca
uit ſ̊ iuſtiſicaſti ſoꝛoꝛes tuas ĩ oĩbo abhoĩatõibo tuis q̃s

.

oꝑata cs: ⁊ tu poꝛta ↄfuſionẽ tuã.q vieiſti ſoꝛoẽs tuas

n rn nin
E

eecatis tuis ſceleratius agens ab eis. Suſtificate enin
unt a te. Et hiere. ij. Yuſtificauit aĩiam aduerſatrir iſrt
comꝑatõe pᷣuaricatricis inde. Similiter et hic dicit᷑ nõ
ſimpliciter ſ̊ comꝑatiue. Dedi eis pᷣeepta nõ bona.Ar⸗
gumẽtatio nõ valet:in qua fit ꝓceſſus de his q̃ ad cõ/
paratõem nõ bona dicunt᷑:’ac ſi nõ bona ſimpliciter di⸗
cerent᷑. ¶ Item ad ſecũdũ doᷣm. ꝙ illud ad ro.iij. ex oꝑi⸗
bus legis nõ iuſtiſficabit᷑ hõ.intelligendũ de cerunonia⸗
libo et figuratiuis. Cerimonialia em et figurotiua:que
cũ lege inſtituta ſunt et cũ lege terminata ſunt:nunqᷓ cõ⸗
ſciam emũdare poterãt etiã ſi cũ caritate ⁊ deuotõe fie⸗
rent. ZYon em̃ inſtituta ſunt in iuſtificatõem:̊ in ſignifi
cationẽ futuroꝝ et in oſtenſionẽ peccati et infirmitatis
hũane. em̃ nõ ſunt inſtituta in iuſtificatõem. patʒ ꝑ

illud qð dieit apłus ad gal.ij. Si p legem iuſticia.q̊ xůᷣůc

moꝛtuus eſt gratis. vo ſint inſtituta in ſigniſicatõex
dicit apłus.j.ad coꝝ.x. Hec aũt in figura facta ſũt nr̃i
et poſt. Omia in figura cõtingebant illis. Item in oſlẽ⸗
ſionem peceati et infirmitatis hũane data lunt patz. qꝛ
ro.iij. Oer legẽ cognitio peccati.et.vij Peceatũ non co
na niſi ꝑ legẽ.nanv cõcupiam neſciebã eẽ peccatũ:ni
Tlerx diceret. no cõcupiſces:exo.xr. Alooꝛalia vᷣo legis ĩ
fide xp̃i inſtifieãt.et in euãgelio cõſumũt.Cicet igit᷑ ceꝛi
monialia et figuratiua nõ iuſtifica rẽt.qꝛ iñ lex pedego
gus nr fuit in xpᷣo:et ſub ea cuſtodiebamur in fide:ſicut
dicit apłus ad gał.iij.ſeruari ebuit: qm a moꝛbo quem
mõſtrabat cauendũ erat:⁊ mĩſleriũ fidei ſub eis figuꝛis
latitãs fuit amplectendũ.¶¶ Ad terciũ dᷣm. ꝙ cũ dicit.
TLex iram oꝑatur.ad ro.iij.nõ ſupponit ira ꝓ vicio:ĩmo·
ꝓ vindicta.ſicut ad ro.iij.ſQunꝗd iniquꝰ ẽ deus ꝗ ifert
iram. et. ij. Scom duritiã tuã et im penitẽs coꝛ theſauri
ʒas tibi iram in die ue et reuelatõnis iuſti iudicij dei.⁊

v. Salui erimꝰ ab ira ꝑ ip̃ᷣm. ⁊ pꝛio. Reuclat᷑ em̃ iꝛa dei

ſuꝑ om̃em impietatẽ hoĩm. ꝗ Ao quartuũ dðm. ꝙ cũ dẽ

ro.iiij. Lex ſubintrauit vt abudaret delietũ: hec ↄiunctõ

vt.nõ notat cãm: ̊ cõſecutõem.vt ibi. Outirũ et mel co⸗
medet:vt ſciat repꝛobare malũ et eligere bonũ.yſa. vij.
Eſt em̃ ſenſus.Lex vt abũdaret delictũ.i.lex ſpintraint
vt abũdaꝛet delictũ.ꝑ legem aũt dicit᷑ abũdaſſe:nõ qꝛ lex
cxlictũ iubeꝛet.ᷣ qꝛ legi nõ affuit adiutrix a:aucta eſt
ↄcupĩa ex ꝓhibitõe:et ea creſcẽte ſubꝛepſit pᷣuaricatio q̃
delictũ adauget. et abũdauit ſubintrãte lege vlictũ: qꝛ
et ↄcupĩa ex ꝓhibitõe et feruẽtioꝛ facta ẽ:et peccãtibo cõ
tra legẽ puaricatõis erimẽ acceſſit.¶ Ad illud vo qð de
eodẽ obiſjcit᷑ dᷣm ꝙ deꝰ nõ erudelit᷑ ̊ miſericoꝛditer le⸗
gẽ cedit.nõ em̃ teus eã moꝛbi legẽ dedit: S ↄſilio medici
ne. aliqñ em̃ hõ vidr ſibi ſanꝰ et tñ egrotat. et qꝛ nõ ſetit
egritudiem: opera medici nõ expopoſcit.auget᷑ moꝛbus
7creſcit moleſtia.querit medicuũ:⁊ ſanat᷑. Homo dᷣo añ
legẽ ↄfidẽs viꝛibo intumcbat.dicebat em̃.¶ õ deeſt g im
pleat:bᷣ dreſt ꝗ iubeat. Magnũ ẽᷣ fuit cõſt iliũ vt ꝑ legem
abũdaret delictũ. vicʒ vt ꝑ auſteritatẽ legis infirmitatẽ
ſuaʒ intelligẽtes. infirmi ad medicũ cõfugerẽt auxilium
gratie pᷣcaturi.vñ pʒ qꝛ nõ crudeliter b̊ miſ ericoꝛdit᷑ lex
data ẽ:nec crudelis ẽ legiſdatoꝛ in datõne ipiꝰ.ꝗ¶ Ad teꝛ
ciũ aũt obiectũ de eodem.dᷣm ꝙ abũdante dilecto non
abũdat gra. Qon em̃ abũdantia delicti ca eſt qᷓre abun
dat gra.ĩmo canſa ẽ quare ſubtrahat᷑. Sap.j. In mali⸗
uolam aĩam nõ introibit ſapia:nec hĩtabit in coꝛde ſub
dito peccatis.et iõ apłlus opponit ſibimet ↄſeq̃nter ⁊ dic
Quid ergo dicemꝰ.ꝑmanebimꝰ ĩ ꝑcto vt gẽ̃a abũdet᷑:ab
ſit. ita ſane intelligẽaũ ẽ. Delictũ abũdauit ꝑ legẽ:ſed
boc ſonat xpe:quia vbi ſuperabundauit dlictum ſuꝑ⸗
abundauit et gra. vel ſic. Per legẽ abũdauit delictum:̊
nõ ideo deſpiciat᷑ aligs qꝛ vbi ſu ꝑabũdauit delictũ ſuꝑ⸗
abundauit et gra. Omia em̃ rpᷣc indulget.( Ad quĩtuʒ.

dðᷣm. ꝙ cũ dicit aplus ad ro.vij. Cum eſſem ĩ carne paſ

ſiones peccatoꝝ que ꝑ legẽ erant ⁊cnõ intelligit paſſio
nes peccatoꝝ eẽ ex lege:ſed notas eẽ ꝑ legẽ: vel ex ꝓhibi

tione legis auctas eẽ vicio trãſgreſſoꝝ:nõ legis.Cõcu⸗
piſcẽtia em̃ ex ꝓbibitõne legis ardẽtioꝛ facta eſt.⁊ peccã

iiba cõt᷑ legẽ puaricatõis crimẽ qð nõdũ eꝛat acceſſit.et
Sita debebat intelligi oſtẽdi ipe apłus:cũ ſibimet op⸗
ponẽs dicit. Quid ̊ dicemꝰ: ex peccatũ ẽ.a bſit. ̊ pec⸗/
catũ nõ cognoui niſi ꝑ legẽ.nam ↄcupiam neſciebam eẽ
pctm:niſi lex diceret.¶ 20 cõcupiſces.¶¶ Oð vo opponit
er eadem auctoꝛitate ꝙ lex moꝛtis dr..ita intelligẽdu eſt
nõ ꝙ moꝛtẽ aĩme.i.peccatũ ꝓinet:bᷣ qꝛ peccãtes intficit
et reos punit tꝑalit. Lex ergo data ad vindictã malefa⸗
ctoꝝ:laudẽ vᷣo bonoꝝ nõ ẽ mala ̊ bona.¶ qAdo ſextũ vo
qð obijcit᷑.ꝙ peccatũ occaſiõe accepta ꝑmandatum ⁊c.
dðm ꝙ lex nõ eſi mala ſed bona:licet peccatũ.i.carnali⸗
tas vel dyabolꝰ ꝑ legẽ occaſionẽ acceꝑit ↄcupiam oꝑãdi

ſiẽ pᷣdicatio xp̃ᷣi bona erat nõ mala. licet inde ſumpta ſit
occaſio moꝛtis eius.ſᷣm ꝙ dr̃ in ioh.v. Pꝛopteꝛea iudei

volebãt eum interficere nõ ſolũ qꝛ ſoluebat ſabbatũ.ſed

qꝛ dicebat ſe filiũ dei equalẽ ſe faciẽs deo.Siłr etiã pꝛe⸗
dicetio apłoꝝ bona erat nõ mala: licet inde occaſionem

ſue moꝛtis acceperint increduli.vñ.ij.coꝝ.ij. Xpi bonꝰ
odoꝛ ſumꝰ deo in om̃i loco ⁊ ĩ bis ꝗ ſalui fiũt:et in his q
pereũt.alijs ꝗdem odoꝛ moꝛtio in moꝛtẽ.alijs qdeʒ odoꝛ
vite in vitã. O ꝗᷓ peccatũ.i.carnalitas vel dyabolus ꝑ
legẽ occaſionẽ opandi acceꝑit: nõ eſt de vicio legis ſ̊ de
vicio trãſgreſſoꝛis. Si em̃ boc eẽt de vicio legis: nõ dice

„.

ret apłus ad ro.ij. Qui in lege gloꝛiaris ꝑ pᷣuaricatõem
legis deũ inbonoꝛas.nec diceret.i õ auditoꝛes legis Bp
factoꝛes iuſtificabũtur. ad ro.ij. Sed talis eſt nr̃a infir
mitas.vt ardentiꝰ ꝓhibita deſideret qᷓ cõceſſa.vñ genti
lis phᷣus.Qicimur in vetituʒ ſemꝑ cupimuſq; negata.
Res em̃ que negant᷑ vel mulier vel aurù vel hmõi.negã
do memoꝛãt᷑:et ex memoꝛatõe ipᷣoꝝ ĩardeſcit deſi veriũ.
gbo ñ memoꝛatis deſideriũ ſopiret. ¶ Vd ſeptimũ dðõm
ꝙ cũ dicit aptus ad ro.vij. Egoipe nꝛete ſeruio legi dei.
carne aũt legi peccati.nõ oppellat legẽ ſcriptã legẽ pecca
ti.ĩmo ↄcupiam quã lex ſcripta ꝓhibet appellat legẽ pec
cati. Vres em̃ leges diſtinguit aplus in ſequẽti.ro.viij.
cũ dicit. Ler em̃ ſpũs vite ⁊c.cuʒ dicit.Lex ſpũ vite in
xpᷣo ihu vnã legẽ oſtẽdit.hoc eſt legẽ fidei. cũ adiũgit.

NMiberauit me a lege pcti et moꝛtis: alterã legẽ oſtẽdit.ſ.

legẽ ↄcupie.Cũ vo ſubiũgit. nã qð impoſſibĩle erat legi

—

in quo infirmabat᷑ ꝑ carnẽ c.terciã legẽ oſiẽdit.ſeʒ legẽ
ſepᷣtã in mõte ſynai. Oue & leges bone lũt ſcʒ lex Moy

ſi q pc᷑ʒ oñdit⁊ ꝓhibet:et lex fidei qᷓ pet᷑ʒ ondit Lex vᷣo
pct᷑i. ſcʒ lex ↄcupie mala c.q reos facit dũ pᷣuarieatõʒ in

ducit. INaqʒ cũ dĩc apłs. Ego mẽte Fuio legi cæi legẽ di

atpellat lege ſcriptã q̃ cupiax ꝓhibʒ de q̃ luc.ij. Luleꝛt
ihm ĩ irlin vt darẽt hoſtiẽ ſiẽ ſcriptũ ẽ ĩ lege dñi par iur

turũ out duos pullos colũbaꝝ.Cũ ᷓ dr. Egoiße mente

ßuio legi dei.carne aĩ legi pcti.hẽ ſeſꝰ. Ego. i rõnal et
ĩterioꝛ hõ.lʒ bñs foĩtẽ pcti ſiẽ hẽbã pᷣuſq; ði gẽa libarer:
tñ buio.i.potẽs ſũ ſui legi dei.⁊ h̊ mẽte.i.volũtate. Jã
em̃ liber animꝰ adiuuãte gr̃a malas ſuggeſtiões poteſt
ſpernere et ↄtraria ſuꝑare.carne aũt ſeruio legi peccati
.i. concupiſcentie. et ideo licet liberatꝰ ſim nõ eſt remil⸗
ſius agendũ:ſed cauendũ eſt:ne regnet peccatũ.Nofa q;
lex carnis.ſcʒ fomes peccati dicit᷑ iõ lex:qꝛ eũ hõ noluit
obedire ſuo maioꝛi.i.xpᷣo:iuſtũ fnit et quaſi lex ei data:
ꝙ; ſuũ inferius.i.caro nõ obeduet ei. ¶ Ad octauũ vðm
ꝙ nõ rep̃hendit᷑ lex:cũ dr. ra occidit.ſiẽ nõ rephendit

ſcia:cuʒ dicit᷑ſcia inflat.caritas edificat.j coꝝ.viij. ſiẽ

em̃ in caritate ſcia ꝓdeſt:ſic ler bona ẽ ſeꝗ cũ gra. vnde

ao ro. vij. Lex gdem ſctᷣa eſt et mandatũ iuſlũ ſerim et bo
num. Cum g dicit᷑. Lra occidit: intelligẽdũ ſine ſpiritu
adinvãte:quẽadmodũ cũ dicit᷑ ad ro.vij. Paſſiões pec:
catoꝝ que erãt ꝑ legẽ ſuglendũ eſt. nofe erat vel aucte
ꝑ legem. Reuera em ſine ſpũ occidit.i.oceaſionẽ pꝛeſtat
occiſionis.Siẽ eĩ dicit᷑ ad ro.vij. Occaſiõe accepta pec⸗
catum ꝑ mandatũ oꝑatũ ẽ in me om̃em ↄcupiam.⸗ bene
dico legẽ occaſionẽ occiſioĩs pſiare:q; dũ perin oſtendit
et ꝓbibet:ex ꝓhibitõne ↄcupiaʒ ĩcitat: cũ nõ adſit ſpũs
qui nos cõferendo gratiam adiuuet implere mandata-
4¶ Ad illud ðᷣo quod obijcitur ex eadem austoꝛitate:

2 — — — — —6 — — — —

—— —. —

i
ti.
1.
gi
dn

ſar
He

s
6

Neſtio
lex moyſiẽ miniſtratio moꝛtis ⁊ damnatõis.ddᷣm ꝙ lex
nõ dr adminiſtratio moꝛtis et damnatõis eo ꝙ ipᷣ̃a infe
rat damnatõem ⁊ moꝛtẽ:ſᷣ qꝛ occaſionẽ pᷣbet ꝑ trſgreſ⸗
ſionẽ augẽdo peccatũ.m illð ad Ro.vij. NPeccatũ occa
ſione accepta ꝑ mãdatũ ſeduxit me:⁊a per illud occidit.
Dicit᷑ et᷑ miniſtratio domnatõis ⁊ moꝛtis.qꝛ ꝑ illã in⸗
noteſcit ⁊ moꝛs ⁊ damnatio trãſgreſſoꝛis.vł qꝛ peccan
tes qͥs dei gra ad implẽdã iuſticia ñ iuuabat:moꝛte coꝛ⸗
poꝛali mulctabat.itaq; ꝙ moꝛs ⁊ danatio ꝑ legẽ admi⸗
ſtrat᷑: de vicio pᷣuaricãtis ẽ:nõ de vicio legis.er eĩ pec
catũ mõſtrat et ꝓhibet.2 penã peccati ondit.· Ad alið
qð ex eo obijcit.dðᷣm ꝙ ꝓculdubio legẽ innuit euacua⸗
ri apłus.ſ̊ ſᷣm cerimonialia et figuratiua nõ ſᷣm moꝛa⸗
lia.Ait eĩ apłs de cerimonialibo et figuratiuis ad gak.
vlt. In rpᷣo ihu neq; circũciſio aligꝗd valet:neq; pᷣpueiũ:
5 noua creatura.ij Ad nonuʒ dðm ſicut ſupᷣ.ꝙ hoc qð
dicit apłs ꝙ ex oꝑibo legis nõ iuſtificat᷑ oĩs caro.intel⸗
ligenaũ ẽ de oꝑibo legalibo vt de ſacrificijs et alijs figu⸗
ratiuis.nõ de moꝛalibo. Itẽ ad decimuʒ doõm. qm̃ lex
ſine gr̃a iuſticiã nõ bʒ:nec tñ inutilis ẽ.qꝛ hoĩs egꝛitudi
nẽ mõſtrat.vt videlicet cognita egritudine ſua medicuʒ
querat.Qui em̃ negat egritudinẽ ſuã ſuꝑfluuʒ iudicat

ſalnatoꝛẽ. Mã ſi ꝑ legẽ.i.ꝑ oꝑa legis de ꝗbo iudei ↄfide⸗

bãt:iuſticia ẽ.xpᷣe ꝙ̊ moꝛtuꝰẽ gratis.i.fruſtra. Ad vn⸗
decimũ dðm.ꝙ illð.qui ex oꝑibo legis ſunt ſub maledi

cto ſunt.intelligẽdũ ⁊ẽ nõ ex oꝑibo illis q̃ ad moꝛes perti

nẽt:hᷣ q̃ in obſeruatõibo illis fiebãt.ꝓdeſt em̃ lex ſcꝛipta
in tabulis ĩ ꝗbo erãt tria mãdata ꝑtinẽtia ad dilectõeʒ
dei.⁊.vij.ꝑtinẽtia ad dilectõem ꝓximi.cetera vo q̃ im⸗
pleri nõ pñt.iuxta illð act.xx.Hoc ẽ onus qð neq; nos
neq; pꝛes nr̃i poꝛtare potuimꝰ:ꝗ ex oꝑibo legis.ſupple
oĩbo tã figuratiuis qᷓ; moꝛalibo ſub maledicto ſunt.ꝗa
cũ oĩa ſᷣm petri teſtimoniũ impleri nõ pñt.⁊ in lege ſcri

ptũ ſit deut.xxvij. Maledictꝰoĩs ꝗ nõ ꝑmãſeꝛit ĩ oĩbus

q ſcripta ſunt ĩ li.huiꝰlegis.ꝓculdubio maledictõi cul⸗
pe et trãſgreſſionis ſubijcit᷑.ꝗ ex legis oꝑiboẽ.Kᷣ ab hoc
reatu ſoluit᷑ ꝗ de gr̃a ↄfidit ſaltẽ ſpualiter implẽs legeʒ
4Ad duodecimũ qð obijcit᷑.ꝙ lex nõ ẽ ex fide. Sʒ om̃e
qð nõ ẽ ex fide pctm ẽ ⁊c.dðm ꝙ nõ ſequit᷑. ITides eĩ diſ
ſimilit᷑ accipit᷑ in maioꝛi oſitõe et aſſumptõe.qꝛ in ꝓ⸗
poſitõe accipit᷑ fides ꝓut deſcribit᷑ in epła ad heb.xj.Fi
des ẽ ſubſtãtia rerũ ſperãdaꝝ argumẽtũ nõ apparẽtiuʒ
Cũ eĩ dr̃.Tex nõ ẽ ex fide.ſenſus ẽ.Lex nõ ẽ ex fide vt p
futuris q̃ ſperãde ſunt ex amoꝛe impleat᷑:ſ p pñtibo ex
timoꝛe.Hoc eĩ innuit apłs cũ immediate ſubiũgit.ſ ꝗ
fecerit ea viuet ĩ illis.vt intelligat᷑ in h loco legẽ poni p
illis oꝑibo q̃ i illis obſeꝛuatõibo fiebãt ꝑ eſcas. Qui at
viuebãt ĩ illis oꝑibo timebãt vtiq; ſi ea nõ feciſſent lapi
dari.vel crucifigi.vel quocũq; mõ puniri:et iõ ſubiũxit
Qui fecerit ea viuet ĩ illis.i.ꝓ pᷣmio recipiet vt nõ inte
reat:alit eĩ puniret᷑. In aſſumptõe dᷣo cũ dr̃. Sʒ oẽ qð
nõ ẽ ex fide peccatũ ẽ.Iides accipit ꝓ bona ↄſeĩa.pᷣmi⸗
ſerat em̃ de diſcretõe eſcaꝝ dicẽs.Qoli ꝓpter eſcã deſiꝛu
ere opꝰdei.Oiĩa eĩ mũda ſunt.Sʒ ꝗ diſcernit ſi mandu⸗
cat damnatꝰẽ.qꝛ nõ ẽ ex fide.q̃i dicat. Qui mãducat ci⸗
bũ quẽ diſcernit.i.quẽ mãducãdũ nõ credit:dãnatusẽ ĩ
ↄſcia ſua.i.reuʒz ſe facit:qꝛ qd dãnoſum aſſerit facit.qð
em̃ mãducat nõ mãducat ex fide.i.pura ↄſcia. fidẽ ꝗp
pe credit ꝗ edit qd edendũ nõ credit.Oẽ ꝗ̊ qð nõ ẽ ex ſi⸗
de pctm ẽ.i.qdð fit ð fidẽ.i.ð ↄſciam.vt credamꝰ malũ eẽ
petm ẽ.nõ tñ oẽ qð fit ex fide bonũ ẽ.qꝛ ignoꝛãtia q̃ ẽ cul
pa nocet ᷣm illð Joh.xvj. venit hoꝛa vt oĩs ꝗ interficit
vos arbitrat᷑ obſequiũ ſe pᷣſtare deo. Qota qꝛ qdð dr.oẽ
qð nõ ẽ ex fide pctẽm ẽ.iõ dr.qꝛ oĩs infideliũ vita pctᷣm ẽ
qꝛ oĩs infidelit᷑ viuẽs vel agẽs vehemẽter peccat.⸗ Ad
aliud qð obijcit᷑ ꝑ illud ad gał.iij.p̃c nos redemit de
maledicto legis.factꝰ ꝓ nobis maledictum ⁊c.dðm. ꝙ
due ſunt ſpẽs maledictõnis.maledictio culpe ⁊ maledi⸗
ctõ pene. De maledictõe culpe dẽ in po.ANQaledicti qui
declinãt a mãdatis tuis. Oe maledictõe pene dr̃ gen.ij
Maledicta terra ĩ oꝑe tuo.Cuʒ ꝗ̊ dr.xpᷣe nos redemit

lx.

de maledicto legis:maledictũ dẽ culpa tranſgꝛeſſiõis.a
qua ꝑ vpᷣm redẽpti ſumꝰ.Cũ & dꝛ. Jactꝰ ꝓ nobis male⸗
dictũ.maledictũ dẽ pena paſſibilitatis ⁊ moꝛtalitatis.
quã ſuſcepit ꝓ nobis.NQota etiã ꝙ nõ d maledictuʒ le⸗
is eo ꝙ maledicto.i.culpe ſubiaceat ꝗ implet legem ⁊
acit q̃libet oꝑa legis.Si eĩ h̊ eẽt:maledictio culpe ſub⸗
iaceret xpᷣc ꝗ dicit math.v.Qõ veni legẽ ſoluere pᷣ adim
plere.Sʒ dẽ maledictũ legis qꝛ maledictio culpe ſubia⸗
cet in oĩbo que ſcripta ſunt in li.legis.õ valet ̊ aꝛgu⸗
mẽtatio in q̃ ꝓcedit᷑ de maledicto legis:ac ſi maledictũ
legis qð de legis trãſgreſſione dr.de legis impletõne di
cat᷑. Debẽt em̃ ſic aſſumere.his verbis innuit apłs legẽ
eẽ maledictũ.i.m aledictũ trãſgreſſoꝛibo legis indicit.⁊
ex h̊ nõ ꝓuenit ↄcluſio.¶¶ Ad aliud qð obijcit᷑. ꝙ ↄcluſit
ſcriptura oĩa ſub peccato ⁊c.dpᷣm ꝙ veꝝ ẽ qð dicẽ̃ apłs
nec iñ lex mala ẽ.nõ eĩ intelligẽdũ ẽ incluſit.i.pctᷣm in⸗
duxit.ſ̊ incluſit.i.incluſa oñdit.nõ eĩ lex pct᷑m iubet im
mo pctm oñdit ⁊ ꝓhibet.nã ſic dẽ ad ro.vij. Peccatum
nõ cognoui niſi ꝑ legẽ.nã ↄcupiſcẽtiam neſciebã eẽ pec⸗
catũ eẽ pcẽm:niſi lex dicẽt.nõ ↄcupiſces. Data ẽ em lex
ꝓpter trãſgreſſiones vt peccata notãdo traſgreſſiões in
nueret:⁊ de trãſgreſſiõe ↄuĩceret traſgreſſoꝛes. Patz g
ꝙ argumẽtatio nõ valʒ:in q̃ ꝓcedit᷑ ex his que figurati⸗
ue dicunt᷑:ac ſi ꝓpꝛie et ſine figura dicant᷑.Si eĩ lex ma⸗
la ẽ qꝛ incluſit oĩa ſub pct᷑o.̊ deꝰẽ malꝰ qꝛ oĩa in incre⸗
vulitate ↄcluſit.ro.xj.Itẽ ſi lex mala ẽ. qꝛ omĩa ↄcluſit
ſub pcto.g eadẽ bona ⁊ẽ.qꝛ ſub ipᷣa cuſtodiebamuꝛ ↄcluſi
ĩ illa fidẽ que poſtea reuelãda erat: ſicut dr ad gał.iij.
7 ita lex ſimul mala ẽ ⁊ bona.qð ẽ impoſſibile. Ad ali
ud doᷣm.qꝙ reuera lex infiꝛma ẽ ⁊ egena.infirma qꝛ non
plene iuſtificat.et egena.quia quãtum iuuat non per ſe
ſed reſpectu gratie iuuat licet infirma et egena ſit: non
tamen inutilis eſt. Inuenitur eĩ infirmitas vtilis.vt.ij.
coꝝ.xij. Virtus in inſirmitate perficitur. Ceterũ ſi oĩs
infirmitas mala eẽt:nõ cũ infirmis infirmaret᷑ apłs.ij.
coꝝ.xj.nec diceret et᷑.Cũ infirmoꝛ tũc foꝛtioꝛ ſũ.ij coꝝ.
xij. O at᷑ nõ ſit lex inutilis:inde patʒ.q; iuuat inquã.qꝛ

gd ſit peccatũ oñdit.⁊ ꝗð ſit vᷣtus.vt ſciamꝰ quid debea

mus agẽ.qd couere.iꝛõ & abijciẽda ẽ lex tãqᷓ inutilis ⁊
ſpernẽda.i¶ Itẽ ad alið qð obijcit᷑ de eodẽ.dðᷣm ꝙ ĩ illis
verbis innuit aplłs pene par pcẽm Fᷣuituti ydoloꝝ eẽ ob
Fuãtiã legis.nõ ſᷣm moꝛalia q in euãgelio ↄſũmant᷑:ſed
m cerimonialia ⁊ figuratiua q̃ ĩ euàgelie deſtuunt᷑.vt
patet in ſolutõe ſabbati ⁊ ſacriſicioꝝ et ciboꝝ ĩ differen
tia.vñ ad gał.ij.Si q̃ deſtruxi iterũ reedifico.pᷣuarica:
toꝛẽ me ↄſtituo.i õ &̊ ſequit᷑ ꝙ lex ſeruari nõ æbeat:lʒ

cerimonialia ⁊ figuratiua ſeruari nõ debeãt.qꝛ cũ dr̃.

Slex nõ debʒ ᷣuari:ꝗꝓpter diſtributõem negatõis ĩnuit
ꝙ lex nullo mõ debeat ſeruari:cũ ſit in moꝛalibo obſer⸗
uanda.4 Ad aliud dðᷣm.q cũ dicit aplłs. State ̊ ⁊ no
lite iugo ſᷣuitutis iterũ ↄtineꝛi.de lege loquit᷑ ſᷣm figuꝛa
tiua.vt ẽ circũciſio et ſimilia:nõ de lege ſᷣm moꝛalia.qð
oſtendit cum ſtatim ſubiungit. Ecce ego Paulus dico
vobis.ſi circũcidimini:xpᷣc nihil vobis ꝓderit. E eniʒ
hoc non ſᷣm vniue ſam legem dixerit.oſtendit apeꝛtius
cum ſubiungit.Teſtificoꝛ omni homini circũcidenti ſe
qm debitoꝛ ẽ vniuerſe legis faciende.Patet ergo pꝑeꝛ ea
que ſequunt᷑.quia quod dixit.nolite iterum iugo ſerui
tutis contineri:non ſᷣm vniuerſam legem dixit: ſed tĩ
Fm figuratiua que in euangelio abolentur.pꝛeſertim cũ
apoſtolus dicat Coł.ij.ſAemo vos iudicet in cibo. aut
in potu.aut parte diei feſti.aut neomenie.aut ſabbato⸗
rum.que ſunt vmbra futuꝛoꝛum. Coꝛpus autem xp̃i et
cum in euangelio moꝛalia confirmentur. 4 AUd alið di⸗
cendum q cum dicit apoſtolus.Si ſpiꝛitu ducimini nõ
eſtis ſub lege ſed ſub gratia. ſic eſt intelligendum. non
eſtis ſub lege id eſt non erratis.vt conſequens ponatuꝛ
pꝛo antecedente.Lex enim erꝛantibus et male agentibo
poſita eſt.ſicut dicit apłs.j.thi.j.2õ ẽ iuſtis poſita lex
ſed iniuſtis.qui vᷣo ducẽ habẽt ſpiritũ nõ errãt:⁊ ita ſub
lege ñ ſũt.qꝛ ñ ẽ iuſtis lex poſita ᷣ̊ ſiuſtis.ql Ad illð qð

obijcit᷑ ex epła ad hebᷣ.vij.repꝛobatio fit pᷣcedẽtis mãda
ti ⁊c. dõᷣm ꝙ reuera lex repꝛobat᷑ ſ̊ nõ ꝗꝓpter malignita⸗
tẽ eiꝰvt heretici mẽtiũt᷑:b̊ ꝓpter infirmitatẽ eiꝰqua dum
ſietit habuit.qꝛ ſi aliqd fecit tũc:tñ non plene iuſtifica⸗
uit. Et etia repꝛobat᷑ ꝓpter inutilitatẽ eiꝰ quã mõ habet
nõ em̃ mõ infirma ẽ:imo etiã damnoſa ſi tenet᷑ in ceri⸗
monialibo figuratis.ſiquidẽ poſt aduentũ xpᷣi inutile

F ea fieri que olim fiebãt:vt hec pᷣdicerẽt.Circũciſio eĩ

et cetera hmõi pꝛioꝛi pło diuinitus data ſunt ad ſigna⸗
tõem futuroꝝ:que ꝑxpᷣm opoꝛtebat impleri.quibo ad⸗
ueniẽtibo remaſerũt illa xpᷣianis tĩñ legẽda ad intelligẽ
tiã pᷣmiſſe ꝓphie.nõ aũt neceſſario faciẽda q̃i adhuc ex⸗
pectãdũ eẽt vt veiret reuelatio dei.que his figurabatur
eẽ ventura..lſooꝛalia vᷣo obijtiẽda nõ ſunt.qꝛ ĩ euãgelio
ↄfirmãt᷑.¶ Ad ſecũdo obiectũ ex eodẽ dicimꝰlegẽ eẽ in⸗
utilẽ mõ.⁊ tũc cũ ſtetit inutilẽ fuiſſe ad ꝑlectõeʒ.qð oñ⸗
dit aptus ꝑ hoc qð ſubiũgit.i Aihil em̃ ad ꝑfectũ addu⸗
xit lex:q̊ ad ꝑfectõeʒ inutilis fuit lex nõ qͥ ad oĩa.qa ñ
quo ad cognitõem pcti.ꝑ legẽ em̃ cognitõ pcti.ad ro.ij
et.vij. Peccatũ nõ cognoui niſi ꝑ legẽ.nã ↄcupiſcẽtiã ne
ſcieb eẽ pctm:niſi lex diceꝛet nõ pcupiſces. Ao aliud
qð obijcit᷑ ex auctoꝛitate ad ro.viij.ꝙ impꝛopꝛie fit com
ꝑatio noui ve.teſi.dpᷣm q; ĩmo ꝓpꝛie vetus teſtamentũ
nouo teſtamẽto ↄꝑat᷑:cũ fiat inter ꝑticipãtia comꝑatio
vtrũq; em bonũ ẽ.de nouo em ↄſtat.De veteri etiã con⸗/
ſtat ꝑ h̊ qð dicit apłus ad Ro.vij. Itaqʒ lex ſctaẽ ⁊ mã
datũ iuſtũ.ſanctũ et bonũ.Quod vo dr eʒech.xx. De⸗
di eis pᷣcepta nõ bona.nõ dr hoc qꝛ pᷣcepta legis ſimpli
citeꝛ bona nõ ſint:ſ̊ qꝛ reſpectu melioꝝ bona ñ ſunt.ſic
dictũ ẽ ſupꝛa. Ad vltimũ qð obijcit᷑ ex eadẽ auctoꝛita⸗
te.iAaʒ ſi pꝛius a culpa vacaſſet ⁊c.dðm ꝙ hoc nõ dicit᷑
qꝛ vetus teſtamentũ in ſe culpã babeat.ſ̊ qꝛ illi abo da⸗

ta ẽ culpã habẽt ex traſgreſſione ipius. eĩ dr.ſi a cul⸗

pa vacaſſet.ſic intelligit.ſi a culpa vacaſſet.i.ſi a culpa
vacare feciſſet.h̊ ẽ ſi ꝑfecte mũdaſſet hoĩem vt inculpa⸗
biles eẽnt obſeruatoꝛes ipᷣius:nõ vtiq; ſecũdi locꝰ.id ẽ
opoꝛtunitas inquireret᷑ a deo ꝗ paulatim inſtruxit.

Articulus ſecundus

Onſequẽs ẽ querere de tꝑe latõis legis euãẽ⸗

gelij. nã cũ lex euãgelij ſit lex ꝑfecte ſalutis.
debuit dari hoĩ ab initio pꝰpctm. qð multi⸗
pliter ꝓbat᷑.¶ Pꝛimo ſie. Detrimentũ ẽ egroto dilatio

medicine. Si lex euãgelij medicinaẽ ð egritudinẽ pec

cati. dilatio legis euãgelij ferẽde in detrimẽtũ fuit egꝛo⸗
tãti boĩ. Si gᷓ ſumma bonitas oꝛdinare debet eaq̃ ſunt
ad ſalutẽ egꝛotãtis hoĩs.ſtatim pꝰ pctᷣm debuit dare le⸗
gẽ euãgelij. ¶ Itẽ maioꝛi mũdo nũꝗꝙᷓ deeſt aliq ꝑfectio q̃
ei ſit neceſſaria ſᷣm ſuũ ſtatũ.ᷓ nec minoꝛi mũdo ꝗ ẽ hõ
deeſſe dʒ ꝑfectio neceſſaꝛia ſᷣm aliquẽ ſtatũ.Si g poſt la
pſum maxime indiget noticia et lege gre: ſtatim poſt la⸗
pſum debuit ei dari lex euãgelice ꝑfectõis.aut ſequitur
incõueniẽs:ꝙ in oꝑibo dei ꝑfectio debita deſijt.¶ Itẽ nõ
ẽ ꝑſonaꝝ acceptio apud deũ.act᷑.x.q̊ eque ꝓuidet ſaluti
pꝛioꝝ iuſtoꝝ et poſterioꝝ.Si &̊ ꝑ euãgeliũ ꝓuidet ſalu
ti poſterioꝝ.q̊ᷓ ꝑ euãgeliũ ꝓuidere debuit ſaluti pꝛioꝛũ.
¶ Itẽ ſi latio legis euãgelice cõmodũ ẽ iuſtis pñtibus.
& dilatio latõis damnuʒ fuit iuſtis pᷣcedẽtibo.nõ ↄuenit
auũt diuine iuſticie vt ſuſtineat damna iuſloꝝ. I volũ
tas ðᷣi ẽ efficax cã bonoꝝ adducẽdoꝝ.ſicut dic aug. Si
g̊ volũtas dei ẽ rſpectu ſalutis hũane.qꝛ vult oẽs hoĩes
ſaluos fieri et ad agnitõem veritatis venire:efficiet qð
maxime ꝑtinet ad ſalutẽ humani generis.Si g̊ ad hũa
nã ſalutẽ ꝑtinet marie lex euãgelice ꝑfectõis pꝰ lapſum
G ab initio debuit dari. Rnſio.dom ſᷣm hug.de ſan.
vic. Opoꝛtuit vt pᷣpctᷣm hoĩs deponeret deꝰꝑſonã iudi
cis:et aſſumẽt ꝑſonã ↄſiliatoꝛis et poſtea auxiliatoꝛis.
ita dũtarat vt pᷣmo hoĩem totũ ſibi dimittat:q̃tenꝰ ipſe
hõ ignoꝛãtiã ex ꝑiat᷑:et intelligat ſe indigẽ oſilio.deinde

et᷑ defectũ ſuũ ſentiat ⁊ agſcat ſibi opꝰauxilio eẽ.Tli g̊

rõe ĩ tꝑe naturalis legis totꝰhõ dimiſſus ẽ ſibi.Poſtea

tꝑe legis cognoſcẽti ignoꝛũtiã ſuã datũ ẽ ↄſiliũ.poſtrẽo
ĩ tꝑe gre ↄſiẽti defectũ ſuũ pᷣſtitũ ẽ auxiliũ ſᷣm legẽ gre.
ſcʒ euãgeliũ.¶ Ad pꝛimũ ̊ dðm.ꝙ cũ hõ ſit libere volũ
tatis rõis arbitrio ↄſtitutꝰ:nõ dʒ ſanari niſi volunta
rie.ANedicina ̊ nõ dabit᷑ homĩ niſi ſciẽti ⁊ deſiderãti.
DOꝛdo igit᷑ curatõis hoĩs requirit vt pꝛius ꝓbet᷑ hõ vtꝝ

ſit ſciẽs h̊ ẽ cognoſcẽs ſuũ moꝛbũ.ſecũdo vo vtꝛũ ſit deſi

derãs auxiliũ.⁊ iõ pꝛimo ſub lege natuꝛali ſibi relictus
exꝑit᷑ ſuã ignoꝛãtiã.ſcðᷣo pᷣo ꝑ legẽ moyſi factus ſciens

expꝑpit᷑ ſuã impotẽtiã.vt ex pᷣma exꝑientia.ſ.ignoꝛãtie q̃

reret ↄſiliũ.ex ſecũda vo.ſ.impotẽtie deſideraret auxili⸗

um:qð ẽ gra xpᷣi quã pdicat euãgeliũ.Dðm ᷣ nõ ẽ de
trimẽtũ egroto medicine dilatio: ſi h̊ exigat curatõnis

oꝛdo.i Ad ſecũdũ dᷣm iuxta qð dicẽ̃ Aug.in li.lxxxiij.
qõnũ.Sicut abſurdꝰẽ ꝗ iuuenilẽ etatẽ vellet eẽ ĩ homie
tꝑibo ſubdito.euacuaꝛet eĩ pulchꝛitudines q̃ ceteꝛis eta
tibo ſuas vices atq; oꝛdines gerũt.qꝛ ſic ipᷣe diẽ tał pul
chritudo rebus diſcedẽtibo ⁊ ſuccedẽtibo ꝑagit᷑.⁊ hʒ de
coꝛẽ ſuũ in ſinglis ꝗbuſlibet boĩbo ſingla queq; etas ab
infantia vſq; ad ſenectutẽ:ſic abſurdꝰẽ ꝗ ĩ ipᷣo vniuerſo
genere hũano vnã etatẽ deſiderat.i Aã et ipᷣm tãqᷓ; vnus
hõ etates ſuas agit.nec opoꝛtuit venire diuinitꝰ mꝗrjm
cuiꝰimitatõe ĩ moꝛes optimos foꝛmaret᷑.niſi tꝑe iuuen
tutis.ad ̊ valʒ qð apłus dic̃.iij.ad gał.Sub lege qua/
ſi ſub pedagogo ꝑuulos cuſtoditos donec veniret qui ꝑ
ꝓphetas ꝓmiſſus erat. Scom h̊ dðm.ꝙ nõ defuit gene⸗
ri hũano aliq ꝑfectio qᷓ eẽt ſibi neceſſaria ſᷣm̃ ſtatũ.ſᷣ in⸗
fantia generis hũani fuit añ legẽ.puericia ĩ lege.q̃ eta⸗
tes nõ ſunt ſuſceptibiles ꝑſectõòis diſcipline.vSuuẽtꝰdo
tꝑe gr̃e:q̃ etas ꝑfectõis doctrine ſuſceptibilis ẽ.⁊ iõ tũc
dari vebuit lex euãgelij q ẽ pfectio diſcipline. Ad terci
um dðm fm aug.in li. lxxxiij.q.Aliud ẽ qð diuina ꝓui
dẽtia q̃ſi pꝛiuatim cũ ſingłis agit.aliud ẽ qð generi vni
uerſo tãq; publicis vtilitatiboↄſulit.ã et qcũq; ſingu
li ad certã ſciam ꝑuenerũt:nõ niſi ab eadẽ veritate ſua⸗
rũ ſigillatim etatuʒ opoꝛtunitate illuſtrati ſunt. Scõm
hoc dðᷣm.ꝙ diuĩa ſapia eq ꝓuidet pꝛioꝛibo iuſtis ⁊ po

ſterioꝛibo m exigẽtiã ſlatꝰ ↄogruitatẽ ꝓuidẽtie generał
ſm quã requirit᷑ vt ꝑ gracretsen mũdi gradatim decuꝛ

rat ↄgnitio veritatis pᷣm ſiłitudinẽ etatis ſingłaris bo⸗
minis:qᷓuis nõ eq̃ qᷓtũ ad neceſſitatẽ ꝑſone et diſpenſa⸗
tõem ꝓuidẽtie ꝑſonalis.¶ Ad quaꝛtũ dᷣm ᷣm aug.i li.
qõnũ noui ⁊ vete.Damnũ fuit iuſtis pꝛioꝛibo:qꝛ ñ añ
venit xpᷣc.ſᷣ quare an iuſtũ vel iniuſtũ ſit.ſolẽt eĩi damna
iuſta eẽ.nũquid fur depꝛehẽſus cũ q̃druplũ iuxta legeʒ
ↄdẽnat᷑ nõ damnũ patit᷑:b̊ iuſtũ ẽ:ac ꝑ h̊ damnũ qð bo
minũ gen paſſum ẽ iuſte ꝓuenit.IJõ et ꝑmiſſum ẽ q̃re et
ſaluatoꝛ inter ip̃a pꝛimoꝛdia venire nõ debuit.Cũ enim
pꝛimos pentes circũueniſſet dyabolus deuicto bomie
triũphauit.⁊ hic victꝰgenꝰſuũ vẽdidit pcto.iõ & iuſtũ
erat victoꝛis ſtatim auferre violẽter ſpolia.qꝛ qð fac̃ de
us iuſte facit. Pꝛeterea in li.qõnũ no.et ve.te.lxxix.q.
Cũ acerbe peccauerit hõ. aſſentiẽs eĩ fieri ſe deũ ydola⸗
triã admiſit:q̊ ẽ in deũ peccauit.iõq; nõ illi ſtatĩ ſubue⸗
uiri debuit:g nec penituit. Poſt aũt iuſtis multa mala
intulit ſathanas. Yob. Joſeph. Hieꝛemie. YFaie.et cete⸗
ris ꝗꝓphetis ⁊ iuſtis. Jdcirco tũc miſſus ẽ xpᷣc a deo pre
ſuo ꝗ illũ vincẽt:⁊ ſe manifeſtaret.regnũ illiꝰauferẽs ra
tõne ñ ptate:quãq; oĩa poſſit deꝰ.ſ̊ illð fac qð ↄgruit rõ
ni vt irrep̃hẽſibił ꝑſeueret.¶¶ Ad vltimuʒ dom ᷣm aug.
ĩ li.qõnũ noui ⁊ ve.te.Si ei cui neceſſitas imminet añ
ſubueniatuꝛ:erit quidẽ gratus nõ valde:tamen poterit
ſcire quid ſibi pᷣſtituʒ ẽ. Si aũt in ipᷣa neceſſitate poſito
auxiliũ feras:ſciet quale beneficiũ ↄſecutus ſit.⁊ de tri
bulatõe ereptus plus gr̃as aget. Idciꝛco recte pꝛimo di
miſit de genꝰhũanũ vti volũtate ſua.nõ tñ ſine teſtimo
nio ſui in fabrica mũdi.Poſtea vᷣo cũ decideret noticia
dei in terris:⁊ moꝛes mutarent᷑: viſitauit genus huma
nũ per legẽ.vt cognito deo ⁊ r̃nouata lege timeꝛe incipe
rent certi.quia legẽ dedit iudicaturus eſſʒ actus buma
nos.Sed quia accepta lege a peccatis ſe nõ cohibueꝛũt

Lueſtio

diu ꝑ ꝓphetas admoniti:motꝰmiſeꝛicoꝛdia miſit Kl *
quẽ facta ẽ redemptio 2 data ẽ lex euãgelice ꝑfectõnis.
Scðm hoc g̊ patzʒ ꝙ volũtas dei ſemꝑ effecit ea q̃ ꝑtine
bãt ad hoĩs ſalutẽ.nõ tñ expediebat hano generi vt a
pꝛincipio ei ſubueniret᷑ ꝑ xpᷣm ⁊ legẽ euangelij.minꝰem̃
eẽt hõ gratus libeꝛatoꝛi.

Queſtio.lxj.de lege euã

gelij in ſpeciali oꝛdinãte pꝛimo motum iraſcibilem.

Ypletis inquiſitio
nibus de lege euãgelij in generali: inꝗ⸗
rendũ ẽ in ſpeciali de ſanctõibus legis
euãgelij.i Qotandũ igit᷑ ꝙ ſicut in lege
Aoyſi ſunt leges circa oꝑa neceſſita⸗
tis:q̃ ſunt in pᷣcepto.et circa oꝑa ſuꝑerogatõnis q̃ ſunt
in voto.ſic lex euãgelij ↄtinet duas ꝑtes. Pꝛecepta ĩ oꝑi
bus neceſſitatis.ↄſilia in oꝑibo ſuꝑerogatõnis.Pꝛimo
igit᷑ inquirendũ erit de pᷣceptis euãgelicis. Secundo de
oↄſilijs.¶ Itẽ ſicut pᷣcepta legis moyſi ĩ tres differẽtias
diſtinguunt᷑.in pᷣcepta moꝛalia.iudicialia ⁊ figuralia.
ita pᷣcepta euãgelij tribo ꝑtibo ↄtinent᷑. Pꝛima ꝑs erat
moꝛaliũ.ſecũda iudicialiũ.teꝛcia ſacramẽtaliũ. Sõ iſto
oꝛdine erit de Peehrid euãgelicis inquirendum. Pꝛimo
de pᷣceptis moꝛalibo.ſecũdo de iudicialibus. tercio ð ſa
cramẽtalibo. Itẽ pᷣcepta moꝛalia euangelij dupliciter
ſunt.i Aã quedã ſunt generalia reſpectu oĩm.vt ea q̃ cõ⸗
tinent᷑ in ſermõe dñi habito ĩ mõte.Math.v. vj. 7. vij.
luce.v.⁊.vj.Quedã vo ſunt ſpecialia ꝑſonaꝝ pᷣſidentiũ
vt pᷣcepta que ſpaliter dant᷑ apłis.mat.x.⁊ luce.ix.⁊.x.
Pꝛmo igit᷑ erit inquiꝛẽdũ de generalibo.Secũdo ð ſpe
cialibo ſeu ꝑticularibo. Itẽ circa generalia pᷣcepta ꝓce
det inquiſitio ſᷣm oꝛdinẽ euãgelice traditõis.in qua pꝛi
mo diſponunt᷑ pᷣcepta ad determinatõem faciendoꝛum
et vitãdoꝝ.ↄſequẽter ad oꝛdinãdã intentõʒ faciẽdoꝝ ⁊
vitãdoꝝ.math.v. Attẽdite ne iuſticiã vr̃am faciatis co
rã hoĩbo.¶ Itẽ pᷣcepta circa determinatõʒ faciẽdoꝝ di⸗
ſponunt᷑ ̊ mõ. Pꝛimo eĩ dant᷑ pᷣcepta ad oꝛdinãdã paſ
ſionẽ iraſcibilis.cũ dr math.v.Dictũ ẽ antiquis.nõ oc⸗
cides.ego aũt dico vobis nõ iraſci.ſecũdo ad moderan
dã paſſionẽ ↄcupiſcibilis.cuʒ ibidẽ ſubdit᷑. Audiſtis ga
dictũ ẽ.nõ mechaberis.ego at᷑ dico vobis.oĩs qui vide⸗
rit mulierẽ ad ↄcupiſcẽduʒ ⁊c. Tercio dant᷑ pcepta ad
oꝛdinandũ motũ ratõnalis ibi. Audiſtis qꝛ dictũ ẽ.nõ
ꝑiurabis ⁊c̃. Ego aũt dico vobis nõ iuꝛare ⁊c.¶ Item
pᷣcepta oꝛdinãtia paſſionẽ iraſcibilis ↄſiſtũt ĩ duobo.in
ꝓhibitõe ⁊ ĩ iuſſione. In ꝓhibitõe ire cũ dr. Audiſtis
qꝛ dictũ ẽ.nõ occides ⁊c̃.ego aũt dico vobis ꝙ oĩs ꝗ ira
ſcit᷑ fratri ſuo reus erit. In iuſſione recõciliatõis ⁊ con
coꝛdie.Recõciliatõis reſpectu eiꝰquẽ leſimꝰ.cũ dꝛ. Si
offers munꝰ tuũ ⁊c.vade recõciliari ⁊c. Cõcoꝛdie reſpe
ctu eiꝰa qͥ leſionẽ accepimꝰ:cũ dẽ. Eſto ↄſentiẽs aduer⸗
ſario ⁊c̃. Ael pᷣceptũ recõciliatõis dat᷑ reſpectu fratris
h ẽ amici. Pꝛeceptũ ↄcoꝛdie reſpectu inimici. Scðᷣm
euãgelicũ oꝛdinẽ ꝓcedamꝰ. Cuica ꝗ̊ pᷣcepta oꝛdinãtia
motũ iraſcibilis querunt᷑ iſta. Pꝛimo de oꝛdine iraſci⸗
bilis ad rõnalẽ ⁊ ↄcupiſcibilẽ. Secũdo vtruʒ iraſci vni⸗
uerſaliter ſit pꝛohibitum. Tercio de gradibus hic poſi
tis circa ire reatum. Quarto de pꝛeceptis reconciliatõ
nis.ad /ꝓximum et concoꝛdie ad aduerſarium.

Mlembꝛum pꝛunum

D pꝛimũ ſic obijcit. Gis imꝑans natura⸗
lit᷑ pꝛioꝛẽ ĩ mouẽdo ꝙᷓ ris impata.Si ꝗ̊ in
oꝛdine viriũ aĩe vis imꝑans ẽ vis rõnatł.
vireg imꝑate iraſcibilis ⁊ ↄcupiſcibilis:
naturalit p̃oꝛ ẽ motꝰratõnalis motibo iraſcibilis ⁊ 2eu
piſcibilis.ᷓ pꝛioꝛ pᷣceptis euãgelicis oꝛdinãdis.⸗! Iteʒ
cũ naturaliter ↄſequat᷑ motꝰire ad motuʒ ↄcupie. qꝛſiẽ
dicit Jo.dam̃. Yra ẽ audax ⁊ vinderx leſe cõcupie.ꝗ pꝛiꝰ
debʒ oꝛdinari pᷣceptũ regulãs motũ ↄcupiſcibilis:qᷓ ira

lxj.

ſcibilis. Rñſio. ad pꝛimũ dᷣm. q, ab inferioꝛibo ꝓce⸗

dit ad ſuꝑioꝛa oꝛdinãs inferioꝛes motꝰ pꝛius ↄcupiſcen

tie ⁊ ire.qui ſunt motꝰvirtutis aĩalis:vt poſtea oꝛdinet

motus ſuꝑioꝛes ðᷣtutis rõnalis.qꝛ ſic dr.j.ad coꝛin.xx.
Pꝛius ẽ qð aiale ẽ:deinde qð ſpũale ẽ.q¶ Ad ſecũdũ di

cẽdũ.ꝙ illð ad qð pricipaliter oꝛdinat natura ẽ ↄſerua⸗

tio nature.⁊ iõ cũ occiſio deſtruat naturazʒ:pꝛiꝰamouet
radicẽ occiſionis q̃ ẽ ira. Cõſequẽteꝛ vᷣo oꝛdinat natura
ad multiplicatõem natuꝛe.q̃ oꝛdinat᷑ ꝑ mr̃imoniuʒ.vn
dte ↄſequenter remouet radicem inoꝛdinationis adulte⸗
̃ circa multiplicationem nature que eſt concupiſcen⸗
ia.

Membꝛum ſecundum

Ecũdo querit᷑ vtrũ iraſci vłr ſit ꝓhibitũ.
qð vidr̃.qꝛ generaliter dr̃ math.v. Om̃is
ꝗ irafcit᷑ fratꝛi ſuo reꝰeꝛit iudicio. I7i.oĩs
affectio qᷓ captiuat ⁊ ↄturbat motũ rõnis
ẽ illicita:ſicut pʒ ĩ voluptate carnis ĩ lururia ĩ q̃ afficit
ↄcupiſcibilis.vñ dr.j.coꝝ.vj.Qui foꝛnicat᷑ ĩ coꝛpus ſu⸗
uʒ peccat.ibi gio.aꝛdoꝛ libidis q̊ nlla maioꝛ voluptas.
aĩm ſuũ tz efficitq; captiuũ.⁊ iõ talis voluptas illicita.
Cũ g̊ ĩ ira ſit affectõ turbãs ⁊ captiuãs libertatẽ rõis ⁊
diſcretõʒz: motꝰire ſꝑ erit illicitꝰ.¶ R ſi oĩs ꝗ iraſcit᷑ fri
ſuo reꝰerit iudicio.⁊ eẽ reũ iudicio ñ ẽ niſiꝓ culpa moꝛ
tali. Ira igẽ ſꝑ erit culpa moꝛtał.¶! Si dicat᷑ ᷣm.b.hie⸗
ro.ſuꝑ eũdẽ locũ.ꝙ iꝛa ẽ oĩs malꝰmotꝰad nocẽdũ.Sʒ h̊
ↄtigit dupłr.ſubito ⁊ cũ deliberatõe. Si ſubito tũc eſt
veĩale.ſi cũ deliberatõe moꝛtale.vñ hiero. Subitꝰmotꝰ
cui ñ ↄſentit᷑ ꝓpaſſio ẽ.cui vr ↄcoꝛdare illð pᷣs.aſcimi
⁊ nolite peccare.accedẽte vᷣo ↄſẽſu paſſio ẽ moꝛs ĩ domo
Cõtra.nullꝰmotꝰnat᷑alis ẽ culpabił.iraſci ẽ motꝰna
turał.vñ dicẽ̃ glo.ſuꝑ.v.mat᷑.i.Aat᷑ale ẽ ꝛaſci.g cũ ſit mo
tonaturał ipᷣiꝰiraſcibił:ũ erir motꝰculpabił.⸗ I nullꝰ
peccat ĩ eo qð vitare ñ pt᷑.Sʒ iraſci vitari ñ pt.ſic̃ dicit
glo.ſuꝑ illð.iiij.ad eph̊. IFaſcimĩ ⁊ no.pec.Inuitꝰtole⸗
ro qð vitari ñ pt.⁊ ſubdit.Si ſurgit motꝰaĩ ꝗ ꝓpt᷑ penã
pct᷑i ñ ẽ ĩ ptate nr̃a:ſaltĩ nõ ei ↄſentiat rõ.̊ nullꝰ peccat
ꝛaſcẽdo.q] IJFÄ haymo ſuꝑ eundẽ locũ dic̃.ꝑmittit aptus
iraſci h̊ ꝓhibʒ irã ad affectũ ducẽ.cũ dic. JOaſcimĩ ⁊ no
li.pec.Yraſci igit᷑ ñ ẽ ꝓhibitũ. IJe ambro.ſuꝑ eũdẽ lo⸗
cũ.Iraſcimĩ ᷣ peccãtes.qð ẽ naturał motꝰaĩ.ꝗ ſolet ad
ꝓfectũ ꝑtinẽ deliquẽtiũ.Jõ iraſcẽdũ eẽ dicẽ oñdens hãc
irã eẽ bonã.i Si ðᷣo ex his dicat᷑ ꝙ iraſci aliqñ non ſit
petᷣm. Cõtꝛa.in pᷣs. Oraſcimĩ ⁊ nolite peccare.glo. Sra
ſci oĩo vł leuit pctm ẽ. Rñſio.Cũ ſit triplex velle.ſ.vł
le nat᷑e.velle gre.velle vicij.ſic dicit glo.ad ro.vij.ſuꝑ il
lud.ñ eĩ bonũ h̊ ago ⁊c̃. Motꝰire pt᷑ ſurgẽ ex voluntate

nat᷑e.vel volũtate gre.vel ex volũtate vicij. Si ex volun

tate natuꝛe:ſᷣuato mõ et cã indifferẽs ẽ.⁊ ſᷣm ̊ dit hie⸗
ro.ſuꝑ math.v.Maturale ẽ iraſci:ita tñ ne ſine cã fiat.
Si ex volũtate gr̃e.ſic iraſci laudabile ẽ.⁊ ꝓcedit ex ʒe⸗
lo.⁊ ſᷣm h̊ diẽ glo.ambro.ad eph̊.iiij. ꝙ iꝛaſcẽdũ ẽ pec
cãtes.vñ dic apłs.Jraſcimĩ:ondens hãc irã eẽ bonaʒ.
Si do ex volũtate vicij:iꝛaſci culpabile ẽ:⁊ ꝓcedit ex im
patia.vñ ſᷣm h̊ dic.b.greg.ſuꝑ Job.v.Stultũ virũ int᷑⸗
ficit iracũdia.Alia ẽ ira quã impatiẽtia.alia quã ʒelꝰ
fac:illa ex vicio:hec ex ᷣtute.Quã phinees habuit.nu⸗
me.xxv. Hely ñ hũit.j.Reg.ij.Si eĩ ſic ꝓximos vt nos
amare pᷣcipimur:reſtat vt eoꝝ erroꝛibo ſicut nr̃is vicijs
iraſcamur. Ad illud ̊ qð pᷣmo obr.ꝙ generalit᷑ dr.ꝙ
oĩs ꝗ iraſcit.dð.ꝙ ñ dĩ generalit᷑ ita ꝙ extẽdat᷑ ad ira⸗
ſci qͥcũq; mõ.ſᷣ̊ ſᷣin ꝙ iraſci ꝓcedit ex vicio.alið ẽ eĩ ira⸗
ſci fꝛi.alið iraſci pcto.alið iraſci abſolute.raſci fri ſꝑ
ꝓcedit ex vicio.iAã fr̃ h̊ dr ꝓximꝰrõe coĩonis nature ⁊
poſſibilitatis ad coĩonẽ gr̃e inqᷓtũ hmõi.vñ ſᷣm h̊ ira in
ſurgit ĩ naturã.⁊ diffinit᷑ ab aug.xiiij.de ci.di.ra ẽ vl⸗
ciſcẽdi libido. Iraſci vᷣo pcto pcedit ex vᷣtute.qꝛ ex amo
re ſeu zelo iuſticie.ð q̃ diẽ crilo. IJra q ẽ ex cã ⁊ ñ ex paſ
ſione ẽ iudiciũ:nõ cõmotio illicita.⁊ iudiciũ dicit motũ
iuſticie. Iraſci vᷣo abſolute dicit ꝙ indifferẽs ẽ:vt motꝰ

+ w— %

eſt ex ip̃a natura.qui motꝰcũ ẽ in peccatũ oꝛdinat᷑ ꝑ ʒe⸗
lũ.cũ eſt in ꝑſonã ſeu naturã inoꝛdinatt᷑ ꝑ vicium.. Ad
ſecũdũ dðm.ꝙ ꝑturbatio rõis ↄtigit dupliciteꝛ.ex infiꝛ
mitate nature.⁊ tũc ẽ ꝑturbatio penalis.⁊ ex volunta⸗
tis ꝑuerſitate:⁊ ſic ẽ ꝑturbatio culpabilis.Ex infirmi:
tate nature ꝓuenit ꝑturbatio in ira ꝑ ʒelũ.ex ꝑuerſita⸗
te voluntatis in ira per viciuʒ. Vnde ad perturbatõem
in ira per vicium ſequitur obnubilatio rationis.ad ꝑ⸗
turbatõnem in ira ꝑ ʒelũ ſequit᷑ clarificatio mentis.vñ
dicit greg.ſuꝑ iob. In recti emulatõe vñ mẽs turbatur
ne videat:inde ꝓficit vt ad videndũ verius clareſcat.ſic
cũ infirmãti oculo coliriũ mittit᷑:lux penitꝰnegat᷑:ſᷣ in⸗
æ eã poſi paululũ veraciter recipit:vñ hanc ad tpᷣus ſa
lubriter amiſit.Si ꝗ intelligat᷑ ůlud qð obijcit de ira ꝑ
viciũ.ↄcedendũ ẽ ꝙ ↄcludit iram eẽ affectõem illicitam.
Si ðᷣo de ira ꝑ zelu.dom ẽ ꝙ ꝑturbatio q ẽ i ira ꝑ ʒelũ.
nõ aufert vſum ſeu libertatẽ rõis:niſi ᷣm ꝗd ⁊ ad tpᷣus
vt poſtea ꝓficiat rõ in cognitõne et libertate amplioꝛe.
Ao terciũ dðm ſicut pꝛius.q ↄtingit iraſci ſubito ⁊ ſi⸗
ne ↄſenſu:et dr ꝓpaſſio.⁊ cũ deliberatõe et ↄſenſu volun
tatis nocẽdi:et dꝛ paſſio. Pꝛimo mõ veniale.Secundo
mõ moꝛtale.qdð intelligit ꝓhiberi.cũ d.oĩs qui iꝛaſcit᷑
reus erit iudicio.q¶ Ud quartũ qð obijcit᷑.ꝙ iraſci natu
rale c.patet rñſio ex diſtinctõe ſupᷣ dicta.q¶ Ad quintuzʒ
qð dicit ꝙ iraſci nõ ẽ ĩ poteſtate nr̃a.ddᷣm ꝙ ſi intelliga
tur de ira paſſione: manifeſte falſum ẽ.Si de ꝓpaſſiõe:
dðm ꝙ poſtq; inſurrexit nõ ẽ motꝰ ꝓpaſſiõis ire in pote
ſtate nr̃a.ſᷣ anteqᷓ; inſuꝛgat ĩ poteſtate nẽa ẽ vitaꝛe ne ſuꝛ
gat.⁊ hoc q;ẽtum ad motꝰſingłos:et ſi nõ qᷓtũ ad omnes
Fm qð dr̃ de venialibo pctis.hoc aĩ ẽ ſi nos ſᷣm ↄſilium
beati greg. VFos munimꝰ:qui dicit ſuꝑ Job.ꝙ duobus
modis poſſidere animũ ire diſſueſcit.pꝛimꝰẽ ꝑ pᷣcogniti
onẽ paſſionis dñice.ſecũdus ꝑ pᷣcognitõem ꝓpꝛie infir⸗

mitatis. Conſiderata em̃ infirmitate ꝓpꝛia mala nobis

excuſat aliena. Ad reliqua vᷣo patʒ rñſio ex pᷣdictis.

Membꝛum tercium

Ercio q̃rit᷑ de gradibo poſitis math.v.ciꝛ
ca ire reatũ.i¶ Aã ſicut Rabanꝰdiẽ ſuꝑ il⸗
lud math.v. Dis ꝗ iꝛaſcit᷑ fr̃i ſuo ⁊c. Gꝛa
dus ſunt ĩ iſtis pctis.pꝛimo ẽ iraſci:a ha⸗
bet motũ aĩo retinere. Plus ẽ ſi vocẽ ↄmotio ipᷣa extoꝛ⸗
ſit qua feriat᷑ ille cui iraſcit᷑.plus ẽ ſi certa vituꝑatio in
crepuit.Siłr gradus ſunt in pena.nã minꝰẽ iudicium
qñ adhuc cũ reo agit᷑:et ẽ defenſioni locus.plus ẽ ↄcili⸗
uz qñ adhuc iudices inter ſe ↄferũt qͥ ſuꝑplicio dammẽt
quẽ ↄſtat eẽ damnãdũ.plus ẽ etiã iehẽna vbi nulla ſentẽ
tie dilatio:et ita qð pꝛijs ⁊ certis modis expꝛimi nõ po
tuit ꝗbuſdã ſiłitudinibo diſtictũ ẽ.¶ Juxta h̊ incidit qõ
vtrũ in peccatis ſit ponere gradꝰ.Qaʒ tulliꝰpoſuit ola
pct᷑a eq̃lia his rõibo in li.de ꝑpadoxis. Pct᷑a nõ reꝛũ euẽ
tu:ſ̊ vicijs hoĩm metiẽda ſunt.i⸗⸗ã ccat᷑ id pt eſſe
aliud alio minꝰ.aut maius.ipᷣm quide pcim ꝙcũq; qð
ꝓbat exẽplo tali. Auri nauẽ euertet gubernatoꝛ an pa⸗

lee.in re aliquãtulũ q̊ ẽ in damno:⁊ in ſcia guhernato⸗

ris nihil intereſt. Ex q̊ relinquit᷑.ꝙ cũ rõ ſit gubeꝛnatoꝛ
vita vᷣo ſicẽ̃ nauis:res vᷣo in q̃ peccat᷑ velut onus nauis:
qð qtum ad erroꝛẽ rõis erit in differẽtia ĩ pctis.i¶ Itez
arguit Tulliꝰ. Si vᷣtutes ſunt pares:paria eẽ vicia ne⸗
ceſſe ẽ. Sʒ vᷣitutes ſunt pares ſicẽ habet᷑ apoc.xxj.latera
ciuitatis eq̃lia.&ᷓ vicia oĩa ſunt eq̃lia.¶ Itẽ ſi vᷣtus ↄꝑa⸗
tur rectitudini.Recto aũt nihil ẽ rectiꝰ. vᷣtute aliq ni⸗
bil erit virtuoſius.Erũt igit᷑ ᷣtutes pares.⁊ inde vt pᷣ⸗
us. Itẽ pctẽm nõ ẽ apetitꝰmalaꝝ rerũ ſ deſertio meli
oꝝ.ſicut dicit aug.Si & rõ pcti ſumit᷑ ex derelictõe bo⸗/
ni quod ẽ ſummũ.bonũ at᷑ illð ẽ vnũ.ꝗᷓ deſertio vno mõ
erit. Paria igit᷑ erũt pct̃a:exqͥ ẽ par deſertio.i¶ Itẽ ar⸗
guit tulliꝰ. Peccare ẽ rõis q̃i trãſire lineas h̊ ẽ limites
honeſtatis:qꝙlonge aũt ꝓgrediaris cũ ſemel tranſieris
ad augẽdã culpã trãſeudi nihil ꝑtinet. It idẽ. Pecca
re nemini lʒ.qdð ſi nõ lʒ id vno tenet᷑.ſ.qꝛ nõ ẽ licitum.ſi

arguit ñ licere. ̊ at ꝙ dico ñ licitũ nõ maiꝰ nec minꝰfie
ri põt. Si ̊ey eo peta naſcunt᷑: eqlia eẽ oʒ.¶l Itẽ omes
moꝛtes pꝛiuatõe vite ſunt pares.oẽs cecitates pᷣuatõne
viſus ſunt pares.g oĩa pcia ĩ pꝛiuatõe boni ſunt paria.
Cõtra.greg.ſuꝑ eʒech.aſſumẽs illð Job. Per ſingu
los gradus meos ꝓnũciabo illũ omnipotẽtẽ deuʒ. Per
ſingłos gꝛadꝰſuos ꝓnũciat.ꝗ ꝑ incremẽta vᷣtutũ q acce
perit ei laudẽ reddit.¶ Itẽ idẽ ĩ eodẽ. Si gradꝰĩ coꝛdis
aſcenſione nõ eẽnt.pᷣs.nõ dicẽt. AVmbulabũt de virtute
in virtutẽ.¶ Itẽ idẽ ibidẽ. Alia ſunt vᷣtutis pꝛimoꝛdia.
aliud ꝓuectꝰ. aliud ꝑfectio.Si eĩ ip̃a fides ad ꝑfectõeʒ
ſuã nõ quibuſdã gradibo ducereł᷑.nequaqᷓ ſcti apłi mi⸗
nime diriſſent auge nobis fidẽ.Ex h̊ relinquit᷑ ꝙ ĩ vir
tutibo ſunt gradus:et vᷣtutes ſunt impares:⁊ etiaʒ vna
virtus ſibipᷣi impar ſᷣm diuerſos ſtatꝰ. Aſdulto ꝗᷓ foꝛtiꝰ

ipᷣa pcta.¶¶ It aug.in ᷣmõe habito ĩ mõte. Siẽ in tribx

gradibo ad pcẽm ꝑuenit᷑.ſuggeſtiõe.delectatõe.ↄſenſio⸗
ne:ita ipᷣius pet̃i tres ſunt differẽtie.in coꝛde.in facto.
in ↄſuetudine. Itẽ greg. Pctm tribo modis admitti
Mã aut ignoꝛãtia.aut infirmitate.aut ſtudio ꝑpetrat᷑.
grauiꝰqð ex infirmitate ẽ qᷓ; qð ignoꝛãtia.⁊ multogꝛa
uius ſtudio ꝙ; qð infirmitate peccat᷑.¶ Iteʒ gs dubitat
quin maius ſit pctm idolatria qᷓ; ira. Itẽ ꝙ maius pec⸗
catũ homicidiũ ꝙᷓ; foꝛnicatio.⁊ ꝙ maius petm interficẽ
pr̃em q; inimicũ.¶ Iteʒ ſi pcta oĩa eẽnt paria:oĩbo pec⸗
catis deberet᷑ par pena.qð nõ admittit nec lex nec ratio
In pdietis ꝗ̊ rõibo videt᷑ manifeſte erraſſe Tullius in
li. de borng orig, e querit᷑ q̃liter reatꝰilli diſtinguũ⸗
tur:cũ dr̃.ꝗ iraſcit᷑ reus erit iudicio.ꝗ dixeꝛit racha reꝰ
erit ↄcilio.ꝗ fatue reus erit iehẽne.i Aã aplus galatas
vocat inſenſatos.ad gał.iij.O inſenſati galate ⁊c.Dicẽ
6 fatue fratri. Rñſio dom.ꝙ gradus ſunt iĩ peccatis
7 peccata alia alijs maioꝛa et minoꝛa ſunt ſimplicit lo⸗
quẽdo.ſᷣm quid tñ dicunt᷑ pcta cq̃lia.⁊ logmuꝛ de pct̃is
moꝛtalibo.Cõſiderat᷑ em̃ pcẽm vt auerſio ſeu pꝛiuatio
boni.Cõſiderat᷑ et᷑ vt nocumẽtũ ſeu reatꝰſupplicij. Pri

mo mõ dupliciter.nã bonũ cuius pᷣuatio ẽ pcẽm duplex

ẽ. nature et gre. In bono at᷑ natuꝛe accipit᷑ rectitudo ra⸗
tionis ſeu volũtatis et habilitas ſuſceptibilitatis gra⸗
tuite ꝑfectõis. In bono vᷣo gratuitu accipit gr̃a gratuʒ

faciẽs abſolute: et gra gratũfaciẽs determinate.ꝓut in

trat eẽntialiter in qualibet virtute et etiã ga gratiſda⸗
ta.Si ↄſideret᷑ peccatũ vt pꝛiuatio boni naturalis.di
ſtinguẽdum ẽ.quia aut vt pꝛiuatio rectitudinis innate

rõi et volũtati que abſolute et vno mõ ẽ.et tũc dicemus
quo ad hoc peccata equalia attẽdendo pꝛiuatõem vniꝰ

rectitudinis.quis differẽtem diſpoſitõi cuꝛuitatis inue
niamus in peccatis ᷣm maioꝛẽ elongatõem a rectitudi
ne. Et ᷣm hoc ſunt ĩequalia ⁊ alia maioꝛa alijs. Si vᷣo

ↄſideremus vt pꝛiuatõem habilitatis ſeu ſuſceptibilita

tis boni gratuiti.Fᷣm hoc inueniunt᷑ peccata inequalia

Mã ad aliud reddit aiam inhabilioꝛẽ ad gẽam.hec aſ=t

pꝛiuatõis differẽtia ↄtingit ex differẽti mõ auerſiõis vo
luntatis a bono.Itẽ ſi ↄſideret᷑ vt pꝛiuatio boni gratui
ti diſtinguẽdum ẽ.qꝛ aut boni gratuiti abſolute.et quo

ad hoc inueniunt᷑ adhuc peccata equalia.quia oĩa pec
cata moꝛtalia pꝛiuàt vnũ bonũ.hoc ẽ graʒ abſolute.aut
boni gratuiti gratũfaciẽtis determinate.ꝓut ẽ eẽntiali
ter in qualibʒ virtute ſeu gratuiti gratiſdati.⁊ ſᷣm hoc
inueniũtun ꝑeccata inequalia. Aà odiũ fꝛaternũ ᷣm H;
maius malũ ẽ ꝙᷓ; foꝛnicatio.qꝛ pꝛimo et ꝑ ſe pꝛiuat cari
tatẽ.tñ quia cõnere ſunt virtutes ꝑ ↄſequẽs pꝛiuat alia
ꝓFoꝛnicatio pᷣo pꝛimo et ꝑ ſe pꝛiuat caſtitatẽ.qᷓ;uis ꝑ con
ſequẽs alia.maius aũt bonũ ẽ caritas q; caſtitas. Silxr
ſm hoc maius malũ ẽ infidelitas q; odiu.nõ pᷣdicta rõe
quia pꝛiuat maius bonũ.ſ̊ quia plura pᷣuat bona. Pꝛi
nat em̃ infidelitas bonũ gratũfaciens.vt fidẽ foꝛmataʒ

„

et ceteras.pↄſequẽs et bonũ gratiſdatũ. vt fidem inſoꝛ
mẽ et ſpem et timoꝛẽ.Si ↄſideret᷑ peccatũ vt reatus du

pliciterẽ.Qam reatus aut ẽ reſpectu amiſſionis gloꝛie

aut reſpectu paſſionis iebenne. Si reſpectu amiſſiõis

õ

—·. — —. —. —

— — — — —— — , — ——

—C LL-C . . ——ð

— –—

gloꝛie: diſtinguẽdũ ẽ. aut reſpectu gloꝛe abſolute aut re
ſpectu gloꝛie veterminate. reſpectu glie abſolute inue⸗
niunt᷑ pcta eqlia qͥ ad reatũ. Omne ei pctm moꝛtale fa⸗
cit reu amiſſiõe glie ſimpliciter. Si reſpectu glie teter⸗
minate m ꝙ nos dicimꝰꝙ habenti maioꝛẽ gram deber
maioꝛ głia.ſm h̊ inueniunt᷑ pcta inequalia ꝙtũ ad rea
tũ. m ꝙ pcto ĩ aliquo pꝛiuat᷑ maioꝛ gra qᷓ ĩ alio. Si vo
cõſideret᷑ reatus peccati reſpectu paſſiõis iehẽne diſtin
guẽdũ ẽ.qꝛ in paſſiõe iehenne attẽdũt᷑ duo.diuturnitas
acerbitas.tum ad diuturnitatẽ paſſiõis inuenitur
equalitas ĩ peccatis.qꝛ oibo pcrtis moꝛtalibo debet᷑ eter
na pena. Etum vo ad acerbitatẽ inuenit᷑ inequalitas.
qe differẽs acerbitas pene reſpõdebit differẽti bo pctis·
⁊ maioꝛ et minoꝛ. Hac aũt differẽtiã facit differẽs cau⸗
ſa auerſionis qẽ ĩ pctis. Scᷣm & hanc diſtinctõeʒ pzʒ.
qᷓtum ad ꝗd attẽdit᷑ eq̃litas ĩ peccatis.⸗ qtum ad ad i⸗
equalitas.¶otãdũ aũt ad maioꝛẽ euidẽtiã. gradꝰ
qui ſunt in peccatis ⁊ maioꝛitas ſeu augmentũ 2 dimi
nutio diſcernuntur triplici radice. In pcto em̃ ẽ auer⸗
ſio ab incommutabili bono et increato 2 deſertio boni
creati melioꝛis.et ↄueꝛſio ad bonũ cõmutabile deteriꝰ.
Circa auerſionẽ a bono incõmutabili mẽſurãt pcta in⸗
gratitudo ⁊ ↄtemptꝰ. Ingꝛatitudo diuie beneficẽtie. cõ
tẽptus iuſticie.Rõe ingratitudinis dicimofoꝛnicatõeʒ
ſidelis maiꝰeẽ pctẽm qᷓ; foꝛnicatõem infidelis.Rõe ↄtem
ptꝰor̃ maiꝰpctm qð ẽ ex infirmitate qᷓ; qd ex ignoꝛãtia
et qdð ex ſiudio qᷓ; quod er infirmitate.ſiẽ dicit.b. greg.
Circa deſertõem boni melioꝛis de q̃ dicit aug. Peccatũ
nõ ẽ appetitus malaꝝ rerũ:pᷣ deſertio melioꝝ.menſurã
tur peccata ᷣm diffeꝛẽtiã boni qð deſerit᷑.qð variat᷑ tri
pliciter. Eſt em̃ deſertio maioꝛis boni: et deſertio boni
magis debiti.⁊ deſertio boni pluris ſeu multiplicioꝛis
KRõe tæſertõis boni melioꝛis dẽ maiꝰpeccatũ odium qᷓ
foꝛnicatio.qꝛ in odio pꝛincipaliteꝛ deſerit᷑ bonũ carita⸗
tis.in foꝛnicatõe bonũ caſtitatis.Daiꝰaũt bonũ ẽ cari
tas ꝙᷓ caſtitas. Rõe deſertõis boni magis debiti:maiꝰ
petm ẽ foꝛnicatio ſacerdotis qᷓ foꝛnicatio laici.qꝛ ſacer
wvs ampllius tenet᷑ ↄoſeruare bonũ caſtitatis qᷓ laicus.
Rõe deſertõis boni multiplicioꝛis maius pctm ẽ infi⸗
dlitas qᷓ; odiũ vel foꝛnicatõ.qꝛ infidelitas pꝛiuat bonũ
gratũfaciẽs.et pᷣterea bonũ gratiſdatũ vt fidẽ infoꝛmez
odiũ aũt vel foꝛnicatio nõ tollit fidẽ infoꝛmẽ. Plura S
bona pꝛiuat infidelitas qᷓ odiũ vel foꝛnicatio. Circa cõ
uerſionẽ ad bonũ cõmutabile deteriꝰ hʒ mẽſurari pcta
rõe libidinis.quã diffinit aug.impꝛoba volũtatem ſᷣm
quã aſſignat aug.gradꝰĩ pctis ĩ coꝛde.ĩ facto.ĩ ↄſuetu⸗
die tãꝙ tres moꝛtes.vna q̃i ĩ domo cũ coꝛde ↄſentit᷑ libi⸗
dini.altera ꝓlata iã extra poꝛtã:cũ ĩ factũ ꝓcedit aſſen⸗
ſio.tercia cũ ĩ ↄſuetudine mala tãqᷓ; mole terrena pᷣmit
aĩa q̃i ĩ ſepulchro iã putrẽs.] Ad illð ꝗ̊ qð pꝛimo obij
cit᷑.ꝙ pcta nõ reꝝ euẽtu v vinjs hoĩm metiẽda ſunt.pʒ
rñſio.iAã cũ viciũ dicat tulliꝰ auerſionẽ ſeu declinatõz
a rectitudine rõis. Declinatõeʒz at᷑ a rectitudĩe poſſumꝰ
pꝑare vel qᷓtũ ad teꝛminũ a qͥ:z ᷣm ̊ declinat᷑ ab vno.
vel qᷓtũ ad terminũ ad quẽ ⁊ Fm h̊ declinatio multifa⸗
ria ẽ qi inſinita.Rõe ꝗᷓ termini a qͥ diẽ pctᷣa eq̃lia ñ rõe
tmini ĩ quẽ. ⁊ ſic et diẽ de euerſiõe nauis qð qtü ad in⸗
ſciẽtiã gubernatoꝝ nihil inteſt ſiue nauis euertat᷑ que
fert auꝝ ſeu nauis ꝗᷓ fert paleas.ꝗ. Ad ſecũdũ qð argu⸗
it ꝑ eq̃litatẽ vᷣtutũ eqlitatẽ vicioꝝ.ddᷣm ꝙ nõ ſegt niſi ſo
lo mõ q̃ ad qd.vᷣtutes eĩ dicunt᷑ pares.qꝛ ↄſiſtũt ab vno
2iĩ vno ⁊ ad vnũ. Pctᷣa dᷣo dicent᷑ paria ſolũ ꝓpter receſ
ſionẽ ab vno.nõ tñ ĩ vno ↄſiſtũt nec ad vnũ:vſᷣ̊ ad multa
referunt᷑:⁊ ex młitis cauſant᷑:⁊ ex tot quot pñt eẽ peccã⸗
di circũſtãtie.¶ Ad alið qð obijcit ꝙ deſertio q̃ cauſat
petm ẽ vna ĩ pctis.dðm ꝙ iſtud ſolũ veꝝ ẽ ßm gd. m. ſ.
referimꝰad vnũ pꝛimũ bonũ qðẽ deꝰ: ſeu ᷣm ꝙ refe⸗
rimꝰad vnã pꝛimã rectitudinẽ ronis vt dictũ ẽ.ñ tñ bᷣm
ꝙ referimꝰad cãs ſiue circũſtãtias deſertõnis.ĩmo ſᷣm
H multiplicat᷑ et diuerſificat᷑ ſᷣm plus ⁊ minꝰ deſertio ĩ
pckis.ſm ꝙ diceremꝰcuruitates q̃ſt unt declinatönes a

elxj.
rectitudine.eq̃les ſm ꝗd ſolũ referẽdo ad vnã rectitudi
nẽ a q ẽ declinatio ĩ oĩbo curuitatibo.nõ tñ dicẽmꝰ om̃s

cuꝛuitates eq̃lis diſpoſitõis.ſᷣm inflectõʒ declinatõio:

ĩmo ᷣm h̊ dicimꝰcuruũ curuo curuiꝰ.q¶¶ Ad alið qð dẽ̃.
Peccare ẽ trãſire lineas ⁊c̃.pʒ rñſio. Simplicit᷑ em̃ ñ
ẽ verũ qð dic.ꝙ nõ differt ad augẽdũ culpã trãſeũdi qᷓ;
longe pꝓgrediaris niſi ſolũ qͥ ad qd. Silr ad aliud qðᷣ
dicit. ꝙ nõ licere eqᷣliter ẽ ĩ oĩbo.odᷣm ꝙ tũ ad negatoz
ibi intelligit᷑ veꝝ ẽ:ſ qtũ ad pꝛiuatõem et aptitudinẽ
q̃ ſubintelligit᷑ falſum ẽ.¶¶ Ad aliud qð obijcit᷑ q moꝛ⸗
tes ſunt pares. dẽm ꝙ pctm dz moꝛs et dr coꝛruptio.
moꝛs inꝙtũ pꝛiuat vitã gẽe.coꝛruptio vᷣo rõne vulnera
tois nature. Muis è pcka ſint eq̃lia rõe pꝛiuatõis gre
abſolute. vt dictũ ẽ: Hẽ inqᷓ̃tũ ſunt moꝛtes:nõ tñ erũt eqᷓ
lia rõe vulneratõis nature inq;tũ coꝛruptões.ĩmo ſunt
ibi gradꝰpᷣm acceſſum maiorẽ et minoꝛẽ ad coꝛruptõeʒ
vltimã.Fᷣm ꝙ ponunt᷑ gradus moꝛtui ĩ domo.moꝛtui in
poꝛta et moꝛtui in ſepulchro.¶ Ad vltimũ dom ſᷣm be
atũ greg. Creuit gradus culpe.creuit oꝛdo ſnĩe.qꝛ ĩ iu⸗
dicio adhuc cã deducit᷑.in ↄcilio iã culpe ſnĩa diffinituꝛ
in iehenna dᷣo ignis ea que de ↄcilio egredit᷑ ſnĩa explet᷑
Quia igit᷑ dñs hũanoꝝ actuũ ſub breui examine grel⸗
ſus enumerat:ira ſine voce iudicio.ira cuʒ voce ↄcilio.
ira in voce cũ ſermone cõtumelie iehẽne ignibo manci⸗
pat᷑.Qota etiam ſm aug. In pꝛimo ẽ ira tm. in ſecũdo
ira ⁊ vox.in tercio ira et vox ⁊ certa expꝛeſſio irriſionis
Itẽ nota ſᷣm greg.iudiciũ eẽ diſcuſſio.ↄciliũ ſnĩe dif⸗
finitio.iehenna ignis ſnie executio.pꝛimũ erit cũ dicet᷑.
eſuriui ⁊c.ſecũdũ cũ dicet᷑. Ite maledcii.math.xxv.tci
um cũ inſliget᷑ pena iehẽna.¶ Itẽ nota m aug. iehẽna
ignis nec damnatõem hʒ dubiã:ſicut iudiciũ:nec dam
nati penã ſicut cõciliũ.ſᷣ in iebenna ignis certa ẽ dam⸗
natio et pena damnati.¶ Ad illud aũt qð obijcit᷑ vltĩo
ꝙ apłs vocat galathas fatuos ſeu inſenſatos.dvᷣm pᷣm
aug.ĩ ſermõe dñi ĩ mõte.cũ ait. Qui dixerit fatue duo
ſubaudiunt᷑.et fr̃i ſuo:⁊ ſine cã.Gᷣ ẽ vñ defendit᷑ ꝓ apls
galathas vocat ſtultos.quos etiã fratres nominat.non
em̃ hoc fecit ſine cauſa.

Membꝛum quaꝛtum

Varto querit᷑ de pᷣceptis recõciliatõis ad
ꝓximũ et ↄcoꝛdie ad aduerſariũ. De pce⸗
pto ̊ᷓ recõciliatõis drẽ math.v. Si offers
munꝰtuũ ad altare ⁊ ibi recoꝛdatꝰfueris.
ꝙ frater tuꝰ bʒ aliqd aduerſus te:relinque ibi munꝰ et
vade pꝛius recõciliari fratri tuo.¶ Circa qð pᷣceptũ in
cidit qõ pᷣmo ð hoc qð dr.ſi offers munꝰtuũ relique ibi
nõ dixit. refer vel repoꝛta.qꝛ ſiẽ d ibi in glo. Quod re⸗
cte offeꝛt᷑: mutari nõ licet.¶¶ Itẽ eccs. v. Omne qð voue
ris redde.Et ĩ pᷣ. VUouete ⁊ reddite.Ex ꝗbo videtur ⸗
mutari nõ poſſit.ſ̊ huiꝰqõis diſcuſſionẽ ⁊ ſolutõeʒ ha⸗
bes ſuß qõe de votis. Ytẽ querit᷑ vtrũ hoc qd dicitur
in iſto p̃cepto.vade pꝛius recõciliari fratri tuo ſit intel
ligẽdum ad lr̃am. Ad qð arguit aug. De abſente vltra
mare cõſtituto.põt fieri ꝙ habeat aligd aduerſum ali⸗
quẽ aliũ.Abſurduʒ ẽ aũt credere ante altare munus re
liquẽdum.qð poſt terras et maria ꝑagrata offerat deo
Cogimur igitur illud p̃ceptum ſpiritualiter intelligeꝛe
Cõtra.aug. Si accipiatur ad litteraʒ foꝛtaſſis aligs
credet ita opoꝛtere.ſi pñs frateꝛ eſt.non em̃ diutius dif
ferri poteſt.vt munus illud relinquere ante altaꝛe iube
atis. Reſpondeo ꝑ diſtinctioneʒ. quia aut frater eſt
p̃ſens aut abſens. Si abſens intelligitur ille ſpirituali

ter. ſi pnñs coꝛpoꝛaliter. VUnde aug.in ſermone dñi ĩ mõ

te. Pergendũ ẽ non pedibus coꝛꝑis ̊ motibo animi.vt
te humili affectu pꝛoſternas fratri.ad quem cara cogni
tione cucurreris in conſpectu eius cui munus oblatu⸗
rus es. Ita em̃ etiam ſi pꝛeſens ſit poteris eum nõ ſimn
lato animo lenire:atq; in gratiam ꝓuocare vemam po
ſtulando.ſi hoc pꝛius coꝛam deo feceris pergens ad de
um nõ pigro motu coꝛꝑis ſed celerrimo dilectõis affe⸗

“

etu atq; inde veniẽs.i.intentõem reuocãs ad id qð age⸗
re ceꝑas offeras munus tuũ. vItẽ querit᷑ vtrũ ille cui
iniuriatũ ẽ debeat amiciciã querere.Ad qð dicit aug.
ſuꝑ illũ textũ.Si frater habet aduerſum te.i.ſi tu eum
in aliquo leſiſti. tunc em̃ ip̃e habet aduerſum te.nã nos
habemus aduerſus illũ:ſi ille nos leſit:vbi ñ ẽ opus ad
recõciliatõem ꝑgere.. Cõtra.Johᷣ.criſo.ſuꝑ math.Si
ꝓ gloꝛia ſalutis tue iubet te dñs amiciciã faceꝛe:magis
iniuriatus debes rogare.ꝭꝗ ille cui iniuriatũ ẽ debet pe⸗
tere ex p̃cepto amiciciã ⁊ recõciliatönem. MRñſio.du⸗
plex ẽ debitũ.neceſſitatis:ſine quo nõ ẽ ſalus.ꝛ ſᷣm hoc
ex iſto p̃cepto ille cui ẽ iniuriatũ nõ debet recõciliatõeʒ
querẽ.Vñ aug.in ſermone dñi ĩ mõte.iõ veniã poſtu⸗
labis ab eo qui tibi fecit iniuꝛiã:b̊ tm̃ dimittis ſicut tibi
a dño dimitti cupis qð ipᷣe cõmiſeris.Et ẽ debituʒ ꝑfe⸗

ctõis qð ↄfert ad maioꝛẽ głiam.et hoc mõ dicit criſo.

iniuriatus debes recõciliatõem querere vt duplicẽ glo⸗
riã cõſequaris.vnã quia iniuriatꝰes alterã qꝛ pꝛioꝛ ro⸗
gaſti.i Aõ em̃ volẽs te deus ſubſternẽ ſub pedibus eius
iubet te pꝛius rogare:ſed volẽs tibi humilitatis głiaʒ
ꝓuidere. Poſſea querit᷑ de p̃cepto ↄcoꝛdie ad aduer
ſariuz. nã aut intelligit᷑ aduerſarius ille dy abolus aut
deus.aut homo aut noſira caro. Si intelligat᷑ de adueꝛ
ſario qui ẽ dyabolus.de quo dr.j.petri vlti. Aduerſari
us veſter dyabolꝰ ⁊c. Et ʒacha.iij. Sathan ſtabat a de⸗
xtris ihᷣu vt aduerſaret᷑ ei.¶ Cõtra.Fᷣm hoc deberemus
eẽ cõcoꝛdes et beniuoli dy abolo.Mã in greco bhabetur
eſto beniuolus vel benignus aduerſario:vbi nos babe⸗
mus.eſto ↄſennẽs ⁊c̃.¶ Itẽ dyabolus nõ ẽ in via nec pt
eẽ:iĩmo ẽ ĩ deuio eterno.ᷣ nõ põt ei cõpetere ꝙ dr. Eſto
ↄſentiẽs aduerſario tuo:dũ es cũ eo in via.i Itẽ ſi intel
ligat᷑ de aduerſario ꝗ eſt deus.de quo dr exo.xxiij. Ego
dnos qui aduerſoꝛ impiũ.Et deut᷑.xxv.Aduerſat᷑ omnẽ
iniuſticiã.obijcit ang. Quõ recte põt dici in via nos eẽ
cum deo.qꝛ ſic d.eſio ↄſentiẽs aduerſaꝛio tuo:dũ es ĩ
via cũ eo.i¶ Itẽ ſi dicat᷑ ꝙ intelligi᷑ de aduerſario qui ẽ
hõ ſᷣm ꝙ dẽ JYoſue.v. ¶ Loſter es an aduerſarioꝝ.obijcit
aug. Quõ põt cõuenire qð ſequit᷑.ne foꝛte aduerſarius
tradat te iudici.iudicẽ eĩ xpᷣm intelligo:añ cuius tribu⸗
nal oẽs opoꝛtet exhiberi.quomõ ꝗ̊ᷓ iudici traditurus ẽ:
ꝗ añ iudicẽ ꝑiter exhibebit᷑:¶ Itẽ ſi intelligat᷑ de aduer⸗
ſarioqui ẽ caro.de quo ad gał.v.Caꝛo cõcupiſcit adueꝛ
ſus ſpiritũ:et ſpũs aduerſus carnẽ.hec em̃ ſibinuicem
aduerſant᷑.Cõtra obijcit aug. Mali hoĩes faciẽdo oꝑa
carnis ↄcoꝛdãt et ↄſentiũt ei: boni vᷣo hoĩes nũqᷓ: ̊ eaʒ
ſibi ↄſentire cogũt.õ videt᷑ igit᷑ ꝙ poſſit intelligi ð ad
uerſario aliquo mõ dicto:neq; de deo:neq; de dyabolo:
neq; de hoĩe:neq; de carne. Si vo dicat᷑ ꝙ aduerſariꝰ
hic vr̃ lex ſeu ſermo diuinꝰ:qꝛ aduerſat᷑ peccantibo.vñ

dicit. xxxj.deut. Lollite librũ legis huiꝰ:⁊ ponite in la
tere arche vt ſit ibi ãᷣ te in teſtimoniũ.obijcit aug. Quõ

cõpetet nos in via cũ eo eẽ.eẽ em̃ in via cũ aliquo eſt re⸗
ſpectu pariter gradientis.¶ Itẽ ſi dicat᷑ ꝙ intelligit de

angelo bono:qui etiã aduerſarius ẽ ſicut dicitur.Qu⸗

meri.xxiij. VUeni vt aduerſarer tibi:qꝛ ꝑuerſa ẽ via tua

mihiq; cõtraria.Cõtra.Differẽtia ẽ inter aduerſariuʒ

et miniſtrũ et iudicẽ. Et ſicut dicit aug. iudicẽ intelligo

filiũ. Jo.v.ater omne iudiciũ dedit filio.miniſtrũ an

elũ.Aloath.iiij. Angeli acceſſerũt ⁊ miniſtrabãt ei.Si

alius ẽ aduerſariꝰ:alius ẽ miniſter.bonus aũt angelꝰ

7 miniſter:aduerſarius nõ ẽ bonus angelus. Reſpõ
ſio.aduerſaꝛius põt intelligi aut deꝰ:aut homo:aut ſeꝛ
mo diuinus.vᷣm ergo vnũ intellectũ iubemur deo ↄſen⸗
tire et illi eẽ beniuoli.vt dicit aug.vt ei reconciliemur a
quo peccãdo receſſimꝰ.vñ dicit apłus. Cũ inimici eſſe⸗
mus reconci:ſumus deo. Ad illud ergo quod obijcit᷑
ꝙ nõ cõpetit nos eẽ in via cũ deo.ad hoc rñdet aug.ꝗa
deus vbiq; eſt.nos cũ in hac via ſumus.cũ illo vtiq; ſu⸗
mus.aut ſi nõ placet impios dici eẽ cum deo.q;uis vbi⸗
qʒ pᷣſto ſit deus.quẽadmodũ cecos nõ dicimus eẽ cũ lu⸗
ce et ſi oculos eoꝝ lux circũfundat:tũc dom.qꝙ aduerſa
rius intelligit᷑ ſermo ſeu lex diuina ſᷣm ꝙ dicit aug.qui

mãdat multa cõtraria carni.Et ad illud qð obijcit ꝗ

nõ ↄpetit vt ſit nobiſcũ in via.rñdetur ĩ glo.in via.i.in

Ternere ecte gꝛadimur: dũ ei obediẽdo ad vitã ꝑtingimus
el põt intelligi aduerſarius homo.¶ Ad illud auteʒ

qðobijcit aug.quõ cõpetat ꝙ tradat miniſtro rñdetur ĩ
glo. ne tradat te iudici.i.ſit cã quare tradaris in manꝰ

rp̃ᷣi. Pater em̃ omne iudiciũ dedit filio. YJudex aũt tra⸗
dat miniſiro.i.angelo qui colligit ziʒania.Aldath.xiij.
Item dubitat᷑ de hoc qð dr.in carcerẽ mittaris. et ñ
exies inde donec reddas nouiſſimũ quadrantẽ.Aã ſi ꝑ

carcerẽ intelligit penã eternã ſeu infernũ.Sʒ ab infer⸗

no nulla ẽ liberatio.ecẽs.ix. Quodcũq;ʒ põt manꝰ tua ĩ⸗
ſtanter oꝑare:qꝛ nec opus nec rõ ẽ apud inferos qͥ tu ꝓ⸗
peras.pꝛo nihilo ̊ dr.ſaõ exies donec reddas. Pꝛete
rea quid dicit hic nouiſſimũ quadrante? Rñdenduʒ
ad pꝛimũ ᷣm aug.donec.i.nũꝙᷓ.ſicut ibi.donec po. ini⸗
micos tuos.Et math.j.Et nõ cognouit eã donec peꝑit
filiũ ſuũ pꝛimogenitũ.i¶ Ad ſecũdum ddᷣm ᷣm Raba⸗
nũ.ꝙ quadꝛãs genus nummi ⁊:qui habet duo minuta.
vñ Mar. xij· vidua miſit in gaʒophilatiũ duo minuta.
qð eſt quadrãs.Exponit᷑ aũt ᷣm aug.nouiſſimus qua⸗
drãs.i.carnalis vita que deſignat᷑ in terra.geñ.iij. Ceꝛ
ra es et in terrã ibis:reſpectu alioꝝ elementoꝝ.ſeu ter⸗
rena peccata pᷣm Rabanũ q̃ de terra cõtrabunt᷑.vel ᷣm
eundem minuta pcta. Aliter põt dici ꝙ quadrupliciter
ↄſumat᷑ petm.ita ꝙ vna ꝑsẽ peẽm oꝑis.alia ẽ delibera⸗
tio ꝑficiẽdi ſeu ſtudiũ.tercia volũtas faciẽdi.quarta in
tentio faciẽdi.et hic ẽ nouiſſimus q̃drans pcti moꝛtalis
Seccati vðᷣo ſimpłr vna ꝑs ẽ opus.alia cõſenſus · teꝛcia
delectatio.quarta id eſt quadrans nouiſſimꝰcogitatio.

Queſtio. lxij.de pᷣcepto

euangelico oꝛdinãte motũ ↄcupiſcibilem.

Dnſequẽte? queꝛẽ
dũ ẽ de pᷣceptis quibo oꝛdinatur paſſio
ſeu motꝰocupiſcibilis.Circa qð ẽ oꝛdo
duplex. Pꝛimo em̃ oꝛdinat᷑ ad declinã
dũ illicitã cõmixtõnẽ. Secũdo ad decli
nãdã illicitã ſeꝑatõem:cũ dr. Dictũ ẽ quicũq; di miſeꝛit
vroꝛẽ ⁊c̃.q Itẽ qᷓtum ad declinatõʒ illicite comixtionis
introducunt᷑ duo.ꝓbibitio voluntatis cũ dr. Audiſtis
qꝛ dictũ ẽ antigs:nõ mechaberis.ego at᷑ dico vobis.oĩs
ꝗ viderit ⁊c. Secũdo pᷣceptũ vitãde occaſiõis cũ ſeqtur
Si oculusa tuꝰdexter ſcãdalizat te:erue ⁊c. Scom h̊ ꝗ̊
paſſio ↄcupiſcibilis ſeu motꝰ oꝛdiat᷑ tribo pᷣeeptis. Pꝛo
bibitõe volũtatis mechãdi.Juſſiõe declinãde occaſiõis
mechãdi:a repꝛobatõe repudij.h̊ ẽ ſeꝑatõis ab vxoꝛe qᷓ
dat cãʒ mechãdi.vñ dꝛ. Qui dimiſeꝛit vxoꝛẽ excepta cã
foꝛicatõis fac eã mechari.vmat᷑. Et eiꝛca hac pꝑteʒ
ples incidũt qões. Pꝛio q̃lit ĩtelligat᷑ pceptũ qͥ ꝓhibet᷑
volũtas mechãdi.cũ dr̃. Ois ꝗ viderit młierẽ ad ↄcupi
ſcẽdũ iã mechatꝰẽ ⁊c. Secũdo an volũtas ſit ꝓ facto re
putãda.qdð videt᷑ dicẽ ĩ pcepto. LTercõ ð pᷣcepto vitãde
occaſiõis vtꝝ ſit ad ̃aʒ obuãdũ.Quarto circa ꝓhibi
tõʒ ſeꝑatõis ab vxoꝛe q̃rẽda eẽnt duo.Pꝛĩo ð repudio.
H illð detminatũ ẽ S ĩ qõe de legibo iudicialibo.q ↄſiſtũt
ĩ ꝑmiſſiõe.Scðo ð diuoꝛõ.ſᷣ illð detmĩabit᷑ ĩ queſlio
ne de matrimonio.

Membꝛum pꝛimum
. BGpmũ obr̃. Cũ Ren ſaluatoꝛis ꝑ oĩa
ſufficiat ſaluti.pᷣcepta ꝗbo oꝛdĩat ſaluatoꝛ
motꝰbũanos debẽt ꝑ oꝛa ſufficẽ ſaluti. ſʒ
ñ ſũt ſufficiẽtia ſaluti niſi generalit oꝛdi⸗
nẽt motꝰhũanos. Generalia ̊ debẽt eẽ pᷣcepta ꝗbo oꝛdi
nat᷑ motꝰ ↄcupiſcibił.¶¶ Cõtꝛa n oꝛdĩat ↄcupiſcibilẽ niſi
qᷓtũ ad actũ generatiĩe r̃ſpctu vitãde mechie.qtũ ad vo⸗
lũtatẽ cũ dic.qꝗ viderit młieꝛẽ ad ↄcu.⁊c. Vlł qtũ ad oc
caſiõeʒ cũ dicẽ. Si oculꝰtuꝰdext᷑.vł qᷓtũ ad interpᷣtatio⸗
neʒ in dimiſſione vxoꝛis que eſt mechia interpꝛetatiua:
cum dicitur. Qui dimiſerit vxoꝛez excepta cã foꝛnicati⸗

D

1;

43

r
ta⸗
in
lis

il
tor
5
i
dl
ſ

— — —

Nueſtio

onis. 4 Vtẽ quare dictũ eſt. Qui viderit mulierẽ ad oeu
piſcendũ iam mechatꝰeſt. ⁊ nõ magis. Qui ↄcupierit iã
mecbatoeſt.nam peccatũ mechie non pmittit in ſpecula
tione ſeu gnitõe mechandi: ſed in volittate ſeu ↄcupĩa
mechadi. Rectiꝰigit dictũ eſſet. qui cupierit iã mecha
tus eſt: ᷓ qui viderit ad ↄcupiſcẽduʒ. 4l Item cu intento
mechãdi faciat mechũ:ↄueniẽtiꝰdictũ eſſet. Qui viderit
mulierẽ ad mechãdũ qᷓ; qui viderit ad ocupiſcẽdũ. ¶ Itẽ
cum videre dicat᷑ ꝓ actu exterioꝛi viſus ? ꝓ actu interio
ri intellectꝰ: quõ accipit᷑ hic videre. Si diceret ꝗꝙ ſolum
acciperet᷑ ꝓ actu interioꝛi ſicut dicit Meda.Cõtra.Cri⸗
ſo. Qui oculis incõtinẽtibo aſpexerit mechꝰeſt opletus.

Angde.iij.treñ. Oculꝰomeus de 5datꝰeſt aĩiaʒ meã. Item.
xxxj. Job. Pepigi fedus cñ oculis meis vt nec cogitareʒ

.

c virgine. Abi dicit Hꝛeg. ¶õ licet intuen qð nõ licet

ↄcupiſci.⸗ Itẽ querit Criſo.quare nõ ponit legẽ mulie
ri ſicut viro: vt diceret. Que viderit viꝝ ad pcupiſcendũ
eum iam mechata ẽ. RKñ. ad pꝛimũ dicẽdum ᷣm aug.
In noĩe mechantiũ oẽm celectatõem carnalẽ accipe:qñ
aĩa relicta lege ſuperioꝝ turpi volũtate inferioꝝ ꝓſtitu⸗
ta coꝛrũpit᷑. Ael aliter poſſet dici:qꝛ cũ fomes qui ẽ incẽ
tiuũ ad oẽm illicitã ↄcupiſcẽtiã ßm generatõeʒ viciatam
oꝛiginali coꝛruptõe traſfundat᷑ radix oĩs illicite ocupi⸗
ſcẽtie in ip̃a m hũc modũ fundat᷑.ideo in ꝓbibitõe actꝰ
inoꝛdinati ĩius. ꝓbibet᷑ oĩs illicitmotꝰ ↄcupiſcẽdi.vñ
Hylariꝰ. Pꝛetermiſſis oꝑibo legis ꝓhibet motꝰ animi

a0 cupiſcẽdũ:ſicut ſuꝑioꝛa. phibẽt motꝰanimi ad nocẽ⸗

dũ.¶¶ Ao ſcðᷣm dicẽduzʒ. ꝙ ẽ ocupiſcẽ ex ſubito motu ſine
cxliberatõe vel intentõe ꝑficiẽdi.⁊ hoc ẽ veniale:⁊ dicit᷑
a Hieꝛo.⁊ Rabano ꝓpaſſio: qu diffiniũt motũ ſubituʒ
ſine deliberatõe mali vel boni oꝑis.Et ẽ ↄcupiſcẽ cũ de⸗
liberatõe 7 intentõe ꝑficiẽdi ⁊ ̊ moꝛtale:2 dicit᷑ paſſio
ßm Rabanũ 2 Hieꝛo. quã diffiniũt affectõez deliberati
animi: li ſit loc? ꝑficiẽdi.Et hic vltimꝰmodꝰmeliꝰexpᷣmi
tur:cũ dicit᷑. Qui viderit mulierẽ ad ↄcupiſcẽdũ. Unde
aug. ¶õ ait ꝗ ocupierit:ſed ꝗ viderit ad ↄcupiſcẽdũ.i.ex
hoc fine ⁊ aĩo attẽdat.vt eã ocupiſcat:qð iam nõ eſt titil
lari ſed plene ↄſentire libidini.4 Ad terciũ dicẽdũ ꝙ eſt
oſenſus duplex ad celectãdũ ⁊ ad opandũ. At oſtẽdat᷑
ꝙ nõ ſolũ dãnabilis ẽ oſenſus ad opꝰfoꝛnicatõis vel me⸗

cie: enã ↄſenſus ad delectãdũ dicit᷑.ꝗq viderit ad ↄcu⸗

piſcẽduʒ nõ ad mechãdũ.¶¶ Ad aliud qð qᷓrit᷑ q̃liter vi⸗
dere accipiat᷑.dicẽdũ ꝙ viſus accipit᷑ ꝓ omi motu ꝗ ẽ ad
celectatõeʒ ſicut dĩc Meda.Sʒ nõ ſolũ coꝛꝑalis ß interi
oꝛ g eſt ĩ ↄcupiſcẽtia in q̃ aperiũt illi oculi ꝗ & pena peti
pmis parẽtibo male aꝑti legunt᷑ Geñ. iij. tuc itur in affe
ctũ coꝛdis:nõ qꝛ deeſt volũtas:ᷣ occaſio peccãdi. Scðm
hoc gᷣ vidẽ ad ↄcupiſcẽdũ eſt intẽdẽ ſeu ↄſentire ad dele⸗
ctandũ.qð põt ↄtingẽ cũ actõe ↄgnitõis intellectꝰvel cuʒ
ſpeculatoe exterioꝛis viſi us. Scom h̊ g intelligẽdũ qð di
cit Criſo.⁊ Gꝛeg. cũ.ſ.exterioꝛi viſu ↄiũcta ẽ intentõ ſeu
ↄſenſus mechãdi.⸗ Ad vltimũ qð q̃rit Criſo.quare nõ
ponit legẽ mulieri rñdet. ↄmũes leges ponit. capiti em
loquẽs hoc eſt viro.j.Coꝛi n. xj. ↄmunem ad coꝛpus boc
eſt mulierẽ facit ſuaſionẽ.

—

Mlembꝛũ ſecundũ

Ecũdo q̃rit᷑ an volũtas ꝓ facto reputet᷑.vi
det᷑ ꝙ ſic Mat. v.ſuꝑ illð.Qui videꝛit mu
lierẽ ad ocupiſcẽdũ. Glo. Sic bona volun
tas cũ deeſt copia agẽdi remũerat᷑:ſic deli⸗
beratõ cũ molimĩe vicioꝝ dãnat᷑:qꝛ nõ ßm ꝙ gſ ñ po⸗
tuit: aut nõ licuit:ſ̊ ſᷣm ꝙ voluit ⁊. ꝓpoſuit ex ↄſcia accu⸗
ſat᷑ vel defendit᷑. ̊ volũtas reputat᷑ ꝓ facto ⁊ ĩ malis ⁊ ĩ
bonis. 41 Itẽ ſuꝑ illð p̃s. Dixi ↄfiteboꝛ ⁊c.glo. Votũ ꝓ
oꝑatõe iudicat᷑.votũ aũt ibi vocat᷑ volũtas.̊ ⁊c.¶q Iteʒ
aug. Si ↄtingat aliquẽ nõ ↄcũbẽ cũ vxoꝛe aliena: planũ
tñ ẽ eũ cupere:⁊ ſi ptas det᷑ ipᷣm foꝛe factuꝝ:nõ minꝰreꝰ
eſt:qᷓ ſi ĩ ipᷣo facto dep̃hẽdẽt . ᷓ tãtũ puniet ꝓ bac volũta
te quãtũ ꝓ volũtate ↄiũcta actui.ꝗ Itẽ ſuꝑ illð pᷣs.Eteĩ

in coꝛde iniqtates oꝑamĩ.glo. Oõ vis ⁊ non potes dñs
factũ reputat.l YItẽ. xv. Leui.ſuꝑ illud.Aſdulier q̃ pati
tur ꝛ⁊c. glo.Iniqtatẽ ꝓ facto reputãt.⸗ Itẽ BGꝛeg. Qui
ↄgnoſcit innuptã eo affectu inoꝛdinato ac ſi nupta eẽt ⁊
ſi nupta eẽt nihilominꝰognoſcẽt:adulter eſt. S̊ ꝓvt inten

2

tionẽ quã habet ad maiꝰpctm maiꝰ pctm iudicat᷑:licʒ in

genẽ ſit minꝰ. Cõtra.aug. AUnuſqſq; miſer mala volũ
tate efficit: ̊ miſerioꝛ ptate:eũ deſideriũ male volũtatis
adimplet᷑.ꝗᷓ miſerioꝛ ẽ quis actu malo qᷓ mala volũtate
Itẽ iſte vult volũtate plena occidẽ.ſi occidit actu:con⸗
trahit penã in pᷣſenti:quã nõ ↄtrabẽt etiã in plena volũ⸗
tate. ſi de diſtrictꝰiudex e:ſilꝛ de ꝓpuniet eũ ampliꝰpꝛo
actu ꝙᷓ ꝓ volũtate ⁊ nõ iniuſte.ᷓ plus peccat iſte ĩ actu
ỹ in ſola volũtate. Itẽ plus puniẽdus ẽ qui nocet ꝓxi⸗
mo ⁊ ſibi.ꝙᷓ qui nõ nocet ꝓximo ſᷣ ſibi ſoli:q malꝰnõ di
citur niſi ꝗ nocet. Sʒ qui volũtate plena vult occidẽ vel
adulterari nocet ſibi ſoli.Si occidẽt noceret ſibi ⁊ ꝓxĩo
ergo volũtas hic ꝓ facto nõ ẽ reputãda. Rñ.eſt volũ
tas plena. 2 volutas ſemiplena. Fm ꝙ diſtinguit aug.
ſuꝑ Geũñ.qꝛ ſi petm ſola cogitatõis delectatõe ſeu volüũ⸗
tate pficiẽdi teneat᷑. mulier ſola ↄmedit.i.inferioꝛ pars
ratõts:⁊ nõ vir.i.ſuꝑioꝛ ꝑs:cuiꝰ auctoꝛitate cohibet᷑ vo⸗
luntas ne ad opꝰ ꝑueniat. Si vo adſit plena voluntas:
vt ſi adſit facultas pꝑficiat᷑:iũe vir mãducat:⁊ ẽ dãna bi⸗
le petm. YItẽ volũtas plena aut ẽ reſpectu pcti qð exercet
in aĩa nõ ꝑ coꝛpus vt in pcto ſuꝑbie ⁊ inuidie.Aut ẽ re⸗
ſpectu pct᷑i qð exercet᷑ in coꝛꝑe ſeu ꝑ coꝛpꝰ:vt in adulte⸗
rio qð exercet᷑ in coꝛꝑe ⁊ homicidio qð exercet᷑ ꝑ coꝛpus
His itaq; poſitis diſtinguẽdũ.ꝙ ẽ reatꝰ pcti reſpectu pꝛi
uatõis gloꝛie:⁊ reatꝰpcti reſpectu paſſionis iehẽne. Re

ſpectu pꝛiuatõis gloꝛie tã volũtas plena ꝙᷓ volũtas ſemi

plena q moꝛtalis ẽ: ꝓ facto reputat᷑. Reſpectu vᷣo paſſio
nis iebẽne volũtas ſemiplena nõ ꝓ facto reputat᷑. Item
volũtas plena reſpectu pcti ſpũalis qð totalit interius
ↄplet᷑ ꝓ facto reputat᷑ qtuʒ ad paſſionẽ iehẽne. Volũtas
ðᷣo plena reſpectu pcti coꝛꝑalis qð exercet᷑ ꝑ coꝛpꝰ vel in
coꝛꝑe. ꝓ facto reputat᷑ qᷓtũ ad generalitatẽ pene.qꝛ tali
volũtati adiũgit᷑ ↄcupia vt ĩ volũtate plena adulterãdi.
ꝓl ira ĩ volũtate plena occidẽdi:q̃ ſũt paſſiões vᷣtu tis ſen
ſibilis:q̃ fundãt᷑ ĩ coꝛꝑe.⁊ iõ punit᷑ iſſa volũtas ſic factũ
geneꝛalitate pene qꝛ ĩ ſpũ ⁊ ĩ ſenſualitate ⁊ ĩ caꝛne. Etũ
do ad intẽtõeʒ pene ñ videt᷑ rputari ꝓ facto.⸗ cã ẽ.qꝛ cũ
volũtas ĩ pct᷑is exercet᷑ vel ĩ coꝛꝑe vłꝑ coꝛpꝰ.ſolet intẽdi
in facto. Intẽſiõi aũt volũtatis male rñdet intẽſio pene
Ao illð ̊ qð dic aug.ꝙ miſerioꝛ efficit᷑ cũ pcẽᷣm ĩplet᷑:
ptz rñſio.nã ̊ dic qꝛ in actu ĩpletõis intẽdit᷑ volũtas ad
quã ſeꝗt maioꝛ pena.4! Ad ſcðm rñdet᷑.ꝙ ſũt pene tꝑa⸗
les 1 pene etne. Mtũ ad penas tꝑales q̃ inferut᷑ a iudi⸗
ce ſeculari vł eccłie.nõ reputat᷑ volũtas facto:niſi vbi
nocumẽtũ infert᷑ ꝓxio. tũ vo ad penas etnas qꝗͥ infeꝛũ
tur a deo. volũtas nocẽdi ꝓxĩo ꝓ facto reputat᷑ cũ diſtin
ctione:q̃ ſupꝛadicta ẽ. AUñ nota ꝙ factũ duos hʒz reſpectꝰ
ad facientẽ: 1 ad illũ cui fit. Factũ vo qᷓtũ ad illũ cui fit
a nocet.babet penã in iudicõ ſeculari vel eccliaſtico qð
reſpicit manũ. Jactũ vo reſpectu faciẽtis punit᷑ a deo ꝗ
attẽdit animũ.·2 q̊ͥ ad hͥ voluntas ꝓ facto reputat᷑.¶ Ad
yltimũ dicẽdũ ſine p̃iudicõ.ꝙ qtu ad volũtatẽ plenã no
cendi actũ nocẽdi ꝓxio nullã differẽtiã facit ded niſi cõ
tingat volũtatẽ intẽdi in actu.⁊ ideo ꝗ hʒ plenã volũtatẽ
nocẽdi qᷓuis nõ ↄſequot᷑ actꝰquãtũ in ſe ẽ nocet alteri.et
ideo volũtas ꝓ facto reputat᷑ a deo.

Membrũ terciñ

Oſtea querit᷑ de iſto p̃cepto. Si oculꝰ tuꝰ
ſcandaliʒat te erue ipᷣm ꝓice abs te. vtrũ
ſit ad lr̃am obſeruãdum. vt in illo ꝗ habet
oculos laſciuos incõtinentes: vnde fre⸗
quenter peccat in aſpectu mulierum. in illo qui eſt lu⸗
bꝛicus in genitalibus membꝛis 7 hmõi. vnde frequẽter

peccat ex ipᷣa inclinatõne coꝛrupta membꝛoꝝ. Et videt

expᷣſſe ꝑ iſtũ tex. ꝙ ſi eruerit ſibi vł abſciderit hmõi mem
bꝛa ñ peccabit. Hoc etiã legit᷑ ĩ vitaſpatꝝ frequẽt a ſã⸗
ctis factũ.¶ Itẽ m oꝛdinẽ caritatis nullꝰdʒ habẽ pᷣcio⸗
ſiꝰ coꝛpꝰſuũ q; aiaʒ. ᷓ ſi mẽbꝝ coꝛpis ſit ĩ ſcadalũ ale. dz
abijci. ¶ Itẽ ſi ſine peto mẽbʒ coꝛruptũ pt᷑ abſciĩdi ne coꝛ
ruptõe ſua reliq mẽbꝛa vlł coꝛpꝰ iſiciat᷑.ꝗᷓ mltomagis ne
aĩa ĩficiat᷑. Cõtra.In canonibo aploꝝ. Si gꝗs abſcide
rit ſibi virilia ñ fiat clericꝰ:qꝛ ſuipᷣiꝰẽ homicida ⁊ di cõ/
ditõi ĩimicꝰ.dil.ly.Itẽ ex ↄcilio arelateñ.dil.lv. Si gſe
carnali vicõ repugre debẽ neſciẽtes abſcidũt.ad cleꝝ pꝑ⸗
ueĩre ñ poſſunt.Itẽ di.eadẽ Innocẽ.Qui ꝑtẽ cuiuſlibet
digiti ſui ſibipᷣi volẽs abſcidit:hũc ad cleꝝ canones non
admittũt.Ex his canombo videt᷑ ñ liceat aliq mõ ſibi
ipi aliqð mẽbꝝ abſcĩdẽ.¶ Itẽ qrit᷑ q̃re nõ facit mẽtionẽ
d ſiniſtro oculo vł manu eruẽdi:cũ ↄtingat ſcãdaliʒari
frequẽtiꝰ ꝑ illa qᷓ; ꝑ dxtera. Rñ.ſᷣm aug. ad lr̃aʒ nul
lũ mẽbꝛoꝝ erui pᷣcipit᷑ ſiẽ dr etiã ĩ glo. v. math. ß̃ pcipit
dñs remouẽ occaſionẽ peccãdi.occaſio at itelligit duplꝛ
que ẽ ex nobis:vel q̃ ẽ ex alio.Ex nobis pt᷑ eẽ occaſio mł
tis modis.Mõt em̃ eẽ occaſio exterioꝛ ex aſi pectu: tunc
oculꝰſcãdaliʒat.a cũ bona intẽtione tũc oculꝰdext. VUl
põt eẽ occaſio ex ↄtactu ⁊ cũ bona intẽtione:a tunc manꝰ

Ccxxteꝛa ſcãdaliʒat. Vel pt eẽ occaſio ex ꝑte ↄgnitõis inte

rius cũ intẽtione bona:⁊ tũc etiã oculꝰ exter ſcadaliʒat
ſicut ẽ ĩ illo ꝗ cogitat pcta ſua ad dolẽdũ:⁊ ex cogitatõne
inſurgũt mali motꝰ. Seu ex pte voluntatis vel oꝑis.⁊ HG
cũ bona intẽtione:a tũc manꝰ cxxtra ſcãdaliʒat. De ocu
lo cogitatõis in pᷣs.Defecerũt oculi mei ĩ eloquiũ tuum
De manu opatõois.ix.ecẽs. Nðcũq;ʒ pt᷑ manꝰ tua inſtãt

oꝑare. Iiẽ põt eẽ occaſio peccãdi er nobis ĩ ſtudio ſ apie

ſeu ĩ vita ↄtẽplatiua:⁊ tũc oculadexter ſcãdaliʒat. Ael ĩ
exercitio actiue ⁊ tũc manꝰdextra ſcandalizat. De oculo
ↄtẽplatõis Job.xxxix. Oculi eiꝰ lõge ꝓſpiciũt.dẽ de ag⸗
la.⁊.xlj.i Qũc oculꝰmeꝰvidet te.Oe manu actõis ꝓueꝛ.
xxxj.MManũ ſuã miſit ad foꝛtia. YIteʒ põt eẽ occaſio pec/⸗
candi ⁊ H̊ ab alio:⁊ hoc a ↄſiliario dẽ oculꝰ Yob. xxix.
Oculꝰſfui ceco.vel ab amico ſeu adiutoꝛe q dẽ manus. j.
Coꝛin.xij.Nũgd dic oculꝰmanui.oꝑa tua nõ indigeo.2
xter ꝗ eſt ↄſiliariꝰĩ diuinis ſen ſpnalibo: vel adiutoꝛ ſi
ſcãdaliʒat abijciẽdus ẽ.⁊ ¶MNQDat᷑.v. ¶ Jõ veni pacẽ mittẽ
gladiũ. Yleni em̃ ſeꝑare filiũ aduerſus patreʒ:⁊ inimici
hoĩs domeſtici eiꝰ. Sic igit᷑ amouẽde ſũt occaſiões ducẽ
tes ad malũ.¶! Dicẽdũ ꝙ ĩ pdictis caſibo diſcernẽ dũ ẽ
viciũ a natura. liciuzʒ oculi vel alteriꝰmẽbꝛi P diſcipli⸗

nam ⁊ ↄtinẽtiã abſcidendũ ẽ. Seruãda vo ẽ lp̃a natura
que bona ẽ.¶ ISlud ꝗ̊ qð legit in vitaſpatꝝ nõ legit᷑ peꝛ
eremplũ:ſ̊ excuſat᷑ ꝑ ſpm̃ſctm qͥ inſpirate credit᷑ eẽ factũ

ſicut dĩc aug.in li.de ci.dei.De ſampſone ꝗ ſe occidit iu⸗/
di. xvj.ꝙ nõ alit᷑ excuſat᷑:niſi qꝛ latẽter ſi pus h iuſſerat ꝗ
ꝓ eũ miracula faciebat.vñ ſᷣm canones gcũq; ſibi tali oc
caſione abſciderit mẽbꝝ erit irregularis.4 Ad alið qð

obijcit ꝙ nõ debẽt haberi pcioſi iꝰ coꝛpꝰqᷓ; aia.dicẽdũ ꝙ HGᷣ

intelligit᷑ ĩ c martirij vbi ↄfeſſio fidei nõ dʒ ſubtrabi
moꝛte coꝛꝑali:qꝛ ſi ſubtrahẽt᷑:iã pᷣcioſioꝛ eẽt vita coꝛpo⸗
ris ꝙᷓ aĩe.vnde ¶NMDath.x. Qui inuenit aĩaʒ ſuã pdet eã:
⁊ qui ꝑdiderit aĩaʒ ſuã ꝓpter me inueniet eã. ¶ Ad vlti⸗
mũ dicẽdũ.ꝙ nõ ẽ neceſſitas coꝛruptõis aĩe ex coꝛruptõ⸗
ne coꝛꝑis:ſicut ẽ neceſſitas coꝛruptõis vniꝰmẽbꝛi ex coꝛ⸗
ruptõe alteriꝰ. Eñ aug.j.de ci.dei. Sancta volũtate ſta

bili ꝑmanẽte quicqd aliꝰ in coꝛpe fecerit.pᷣter culpaʒ eſt

patientis. ¶ Ad vltimũ qð querit quare nõ facit mentio
nem de oculo ſiniſtro vel mann ſicut de dextro.dicẽdũ
remouẽdo qð minꝰpᷣſtat occaſioneʒ ad malũ:remouet 2

id qð magis.vnde ſi ſpũale ſtudiũ vel actio abſcindenda

eſt ſi pꝛeſiat occaſionẽ peccati: multomagis coꝛꝑale ſtu⸗
dium vel actio ⁊ temꝑalis ↄſiliariꝰvel amic?ꝗ intelligũ
tur ꝑ oculũ ſiniſtrũ ⁊ manum.

Nueſtõ.lxm.de pᷣceptis

euangelij oꝛdinante motum rationalem⸗ pꝛimo de pꝛo/

hibitione iuratõnis illicite.

Onſequẽter querẽ

dũ ẽ de pceptis ꝗbo oꝛdiat᷑ motꝰ rõnał.
Buplex at ẽ oꝛdo vis rõnatł.in veꝝ ⁊ in
bonũ.oꝛdiat᷑ ̊ vis rõnal ꝑ p̃cepta duo.
ĩ veꝝ videlʒ ꝑ ꝓhibitõez in ratõis cũ dẽ
math.v. Audiſtis qꝛ dictuʒ ẽ atiꝗs ñ ꝑiurab ego at dico
vobis ñ iurare oĩno. Et ꝑ iuſſionẽ ſimplicitatis aſſertõ
nis:cũ dẽ. Sit at᷑ mo veſieꝛ ẽ ẽ.nõ nõ. Itẽ oꝛdiat᷑ ĩ bonũ
Ep̃cepta tripłꝛ. pᷣmo ꝑ pᷣceptũ patĩe ĩ ꝑpeſſiõe iniuriaꝝ
cũ dꝛ.Audiſtis qꝛ dictũ . Oculũ ꝓ oculo. ego at᷑ dico vo
bis ñ reſiſtẽ ⁊c. Scðo ꝑ pᷣcepta bñficẽtie ĩ erogatõe bñfi
cioꝝ:cũ dẽ. Qui petit a te da ei.Lercio ꝑ pᷣcepta carita⸗
tis ĩ dilectõe ĩimicoꝝ:cũ dz. Audiſtis qꝛ dictũ ẽ. diliges

amicũ tuuʒ ⁊c.ego at dico vobᷣ.diligite iimicos rẽos ⁊c᷑.

Pꝛio igꝛ inqredũ ẽ de ꝓhibitõe iuratõis.Scðo de pce
pto ſimplicis aſſertõis reꝛitatis. Sʒ de h̊ ſufficiẽt det ni
natũ ẽ ĩ inqſitõe decalogi.q̃ſtiõe p̃cepto.õ falſũ teſti
moniũ dices.Tercio qrẽdũ ẽ de pceptis patie.Quarto
e pceptis bñficẽtie.Quĩto ð pᷣceptis caritatis. De/ꝓ
hibitõe iuratõis qrũt᷑ duo.ꝛĩo vtx iurare ſit vlꝛ ꝓhi⸗
bitũ. Scðo vtꝝ ſit licitũ iurare ꝑ creaturas.

Membꝛũ pꝛmũ.
Dpmũ qͥ qri᷑ vtꝝ iurare ſit vłꝛ ꝓbibitũ
inalũ.qᷓ;uis at᷑ illð fuerit ſup pleniꝰ diſ pu⸗
tatũ q̃ſtiõe de ſcðᷣo pᷣcepto decalogi:adhuc
tñ cirea h̊ obijcit᷑ ĩ hũc modũ.Cũ eĩ iuraꝛe
ſit actꝰ quẽ aſſiłamur do:qꝛ d ĩ p̃ᷣ. Jurauit dñs 7 nõ
pe.eũ.deꝰat᷑ nullũ pt᷑ facẽ malũ:q̊ iurare ſimpłꝛ nõ ẽ ma
lũ.⸗.¶ Itẽ iurauit xpᷣce. Amẽ amẽ dico vob in iohe ĩ młtis
locis. Surauit ãgelꝰ.x.apoc.iurauit apłs ad phił. j. Te
ſtis ẽ mibi deꝰ⁊c.ꝗ iuraꝛe ñ ẽ pcẽm.¶ Itẽ ĩ ve.tel. tã pri⸗
arche ꝙ; ꝓphe licite iurauer̃t. licitũ ẽ iurare.¶ Itẽ deu.
vj.dꝛ. Oñm deũ tuũ timeb ⁊ illi ſoli puies 2 ꝑ nomẽ eꝰiu
rab. Si g alia ꝗᷓ ponũt᷑ ĩ iſta ſerie pceptõnis ſũt licita: &
ſilꝛ ⁊ iſtð.¶ Itẽ mat᷑.v.dĩc dũs.Dictum ẽ qtiꝗs.reddes
dño iuram̃ta tua. Ome at᷑ qdð dʒ reddi dño licitũ E. Ju⸗
ramẽtũ licitũ ẽ.¶ Itẽ ĩ ps.dꝛ.Laudabũẽ oẽs ꝗ iurãt ĩ

eo. h̊ nullꝰdz laudari de malo. g iurare ĩ deo ñ ẽ maluʒ.

Cõtra.Jaco.vlt᷑.Añ oĩa frẽs mei nolite iurare neq; ꝑ

celũ neq; ꝑ alið qdᷣcũq;:vt ñ ſub iudicõ decidatis.q̊ ꝗ iu

rat aliqͥ mõ decidit ſub iudicõ.q peccat moꝛtalit.inrare
Gᷓ malũ ẽ ſimplꝛ.¶ Itẽ aug.ĩ ᷣmõe de piurio. Falſa iura
tio ꝑnicioſa.vera ꝑiculoſa.ſecura nulla.¶ Itẽ iurare ſi⸗

ne cã ẽ aſſumẽ nomẽ di ĩ vanũ.ꝗ̊ᷓ iurare om̃i circũſtãtia

remota ẽ malũ:qꝛ ↄtra pᷣceptũ.i¶] Itẽ iurare młtiplicatũ
ꝓ ↄſuetudinẽ ẽ pctm.vñ dic interł. Aſum iuramẽti ꝓhi⸗
bet. i.ↄſuetudinẽ.¶ Itẽ ↄtra.aug.ſuꝑ mat᷑.v. Juratõ nõ
eſt bona:nõ iñ mala ? c ẽ neceſſaria.qc idifferẽs.¶¶ Itẽ
obijciẽ Deut.vj.Per nomẽ dei tui iurab.⁊ matr᷑.v.dicit᷑
126 iurab oino. Aut q vtrũqʒ iſtoꝝ ẽ p̃ceptũ: aut vtrũq;
ↄſiliũ.aut vnũ iſtoꝝ pᷣceptũ ⸗ alteꝝ. phibitõ. aut alteꝝ ꝑ
miſſio ⁊ alteꝝ ↄſiliũ. Sʒ oſtat ꝙ nec vtrũq; pceptuʒz nec
vtrũq; ↄſiliũ ẽ.Si em̃ vel vtrũqʒ pᷣceptũ vel vtrũq; ↄſiliũ
eſt: ſequit᷑ idẽ incõueniens vt cogamur ↄcedẽ deũ dediſſe

vel p̃cepta vel ↄſilia ↄtraria. Itẽ ↄſtat ꝙ nec alteꝝ pꝛece

ptum ? alteꝝ ꝓbibitõ ẽ. Si em̃ hoe eẽt. cũ vtrũq; vꝛge⸗
at ⁊ vtrũq; neceſſitatẽ inducat: neceſſario ad vtrũq; tene
muꝛ. Et ita ſequit᷑ aliqua ꝓbibitõ diuina licita ſit:qdð

eſt incõueniẽs. Itẽ ↄſtat ꝙ alteꝝ nõ eſt pceptũ ⁊ alterum

ↄſiliũ. Ponat᷑ em̃ ꝙ iurare pᷣceptũ ſit.ſicut videt᷑ Deut.
vj.⁊ nõ iurare ↄſiliũ:vt Math.v.¶26 iurare g̊ᷣ ↄliliũ ẽ.
ergo ſi nõ iuras nõ delinquis:qꝛ non ſequẽdo diuinum
ↄſilium non delinquis. Sed ecõtra iurare p̃ceptum eſt.
ergo ad illud ex neceſſitate teneris.ᷓ illud ſoluẽdo ex ne
ceſſitate tranſgrederis. Teneris em iurare cum iurare
pᷣceptũ ſit.qꝛ omne pᷣceptũ di neceſſitas eſt. Sᷓſi ñ iuras
oſiliũ dei ſequeris. Sed exequẽdo ↄſilium pꝛecepto dñi

S -

lu
ci
ſ
diſe
no⸗
ſoſt
itt⸗
i
düin
cove
offi
dieit
6
coſ
biert
hie
it⸗
den
ini⸗
lace

di
co

1

me

—

—
—

nõ obedis. Trãſgrederis ̊ pᷣceptũ dñi ſoluendo cui ne⸗
ceſſario teneris obedire: ⁊ ita fas ⁊ traſgreſſio ↄueniũt
in eodẽ.qð eſt valde incõueniẽs. Idem incidit in aliud
incõueniẽs.ſi ecõuerſo dicat᷑ ꝙ iurare ↄſiliũ ẽ ⁊ nõ iura
re pᷣceptũ. Itẽ ſi dicat᷑ ꝙ iurare ꝑmiſſio ẽ:nõ iurare vᷣo
ꝓhibitio vel pᷣceptũ:ſiue ecõuerſo.incidit incõueniens.
Permiſſio em̃ ſine culpa ⁊.trãſgreſſio aũt culpaẽ.⁊ ita
trãſgreſſio culpã ingerit:quã ꝑmiſſio tollit. Rñ.qdaʒ
dicũt ꝙ in eccłia dei ſunt qtuoꝛ genera hominũ:ſm que
diſtinguũt᷑ in ſcripturis qᷓtuoꝛ genera inſtitutionũ.iã
quidã ſunt ꝑfecti.ꝗdaʒ pficiẽdi.ꝗdam infirmi.ꝗdam re⸗
pꝛobi. Inſtitutionũ vo ſacre ſcripture quedã ↄſiliũ cõti⸗
nent.quedã pᷣceptũ.quedã ꝑmiſſionẽ.quedã vo ꝓhibitõ
nem. Que ꝙ̊ ↄſiliũ ↄtinẽt data ſunt ꝑfectis.que pᷣceptuʒ
ꝓficièdis.que ꝑmiſſionẽ infirmis.que ꝓhibitõeʒ repꝛo⸗
bis. verbigra. Conſiliũ eſt vendere oĩa ⁊ dare pauꝑibo.
pᷣceptũ diligere deũ.pmiſſio nubere. ꝓhibitio nõ occidẽ
Pꝛeceptũ ⁊. ꝓhibitõ ſũt neceſſitatis.ↄſiliũ ⁊ ꝑmiſſio vo⸗
luntatis.i Aa p̃cepto ⁊ phibitõi nõ impune reſiſtes.Cõ⸗
ſilio aũt ⁊ ꝑmiſſioni niſi oolueris non acgꝗeſcis.ante vo
tum dico vel ſuſeeptionẽ.Qã poſt votũ ↄtinẽtie qð eſt cõ
ſuij cogeris id obſeruare.⁊ poſt nuptias q̃ ſunt ꝑmiſſio⸗
nis nõ poteris vxoꝛẽ dimittẽ. Jurare ̊ qm̃ ad infirmi⸗
tatẽ ꝑtinet ꝑmiſſionis ẽ.Qõ iurare aũt qiñ maioꝛis ꝑfe
ctionis ẽ ↄſilij eſt.¶ Sed meliꝰvidet᷑ dicẽduʒ.ꝙ in eo qð
eſt iurare ↄcurrũt duo.ſ.veꝝ aſſerẽ:⁊ cũ inuocatõne ſeu
atteſtatõe pᷣme veritatis.etum ad illud qð eſt veꝝ aſſe
rere.iurare ẽ bonũ in genẽ.ſᷣ qᷓtuʒ ad illud qð addit᷑ cũ
inuocatõe dei:addit᷑ circũſtãtia deteꝛminãs hũc actũ nõ
cxbẽ exerceri ſine cã neceſſaria vel vtili.Añ ratõe hꝰcir⸗
cũſtãtie iurare ſine cã eſt malũ.qꝛ ex ̊ ponit᷑ ↄtemptꝰve⸗
ritatis pᷣme.¶:! Ad illud ꝭ̊ Jacobi. añ oĩa nolite iurare
⁊c̃.dicẽduʒ ꝙ ꝓhibet᷑ affectꝰiurãdi nõ effectꝰſimpłꝛ.⁊ B
notat dicẽs.iQolite.hoc eſt nõ axꝓpetatio vel affectetis iu
rare:ĩmo ↄpulſi iurate.Vñ Hieꝛo.in glo.ſuꝑ Math.v
Xpc oĩno iurare ꝓhibet:ne ꝗs q̃ſi bonũ agetat iuramẽ
tũ:⁊ aſſiduitate iurãdi labat᷑ in ꝑiuriũ.Et aug.in li.de
mẽdatõ.Oñs ꝓhibet oĩno nõ iurare.i.inqtũ in te ẽ nõ
ames.nec cũ aliqua dilectõe agetas iurare.⸗ Ad illud
aũt aug.dicẽdũ ꝙ nõ ſegt᷑.iuratõ vera eſt ꝑiculoſa.q̊ma
la:qꝛ ꝑiculoſuʒ dicit᷑ reſpectu iurãtis. malũ vo reſpectu
actus.vera aũt iuratõ dicit᷑ ꝑiculoſa:qꝛ defacili põt eſſe
omiſſio ĩ aliq̃ ↄditõe iuramẽti:q̃ ſũt tres.Leui.iij. Ju⸗
rabis viuit dñs ĩ iudicõ ⁊ iuſticia ⁊ veritate.q Ad terci
um dicẽdũ.qꝙ iurare om̃i circũſtãtia extrinſeca remota.
adhuc ĩ ſe hʒ circũſtãtiã:ratõne cuiꝰponit᷑ ↄtẽptꝰdei.vñ
eſt malũ ex circũſtãtia illa:q;uis ĩ genẽ ſit bonũ ſic dictũ
eſt. ¶ Ad illð qð obijcit᷑.ꝙ iurare multiplicatũ ꝑↄſuetu
dinẽ eſt ꝓhibitũ ̊ eſt pcẽm.dicẽduʒ ꝙ ipᷣa ↄſuetudo abſo
luta nõ eſt pctẽm ſi ſꝑ fieret ex cã vtili vel neceſſaria.ſ̊ qñ
cũ ipᷣ̃a ↄſuetudie accidit ↄtẽptꝰ.⁊ ita intelligit᷑ ꝓhiberi
vſus ⁊ ↄſuetudo iurãdi.q AUd illud vo qð obijcit᷑ ꝙ ẽ in⸗
differẽs. diſtinguẽdũ ẽ ꝙ indifferẽs dicit᷑ dupłꝛ.Ano em̃
mõ dicit᷑ indifferẽs qð nõ ẽ bonũ ᷣm ſe:hoc ẽ tale qð nõ
poſſit fieri male.⁊ qð nõ eſt malũ m ſe hoc ẽ tale qð nõ
poſſit fieri bñ.⁊ ſᷣm hũc modũ iurare ẽ indifferẽs:qꝛ nõ
eſt tale bonũ nec tale malũ.Alio mõ dr̃ indifferẽs qð pt
indifferẽter exerceri vt ↄmedẽ ⁊ ambulare.⁊ ſᷣm hũc mo
dũ iurare nõ ẽ indifferẽs.Nota ̊ ꝙ dr Mat᷑.v. Ego di
co vobis nõ iurare oĩno.i.iurare nõ oĩno hoc ẽ iurare in
om̃i caſu:qꝛ in aliq̊ͥ caſu iurãdũ.in ali nõ. Vñ aug. ibi
dicit ĩ glo.NQõ penitꝰ iurare ꝓhibuit.ſ̊ occaſione ꝑiurij
qð ꝑfectiꝰẽ docuit:cũ dixit non iurare oĩno.qð vo ſuꝑſti
cioſuʒ ẽ reſecauit cũ ſubiũxit.neq; ꝑ celũ ⁊c̃. Judei em̃ ꝑ
hierlm ? elemẽta iurãtes creaturas venerabãt:ſicẽ dicit
Hieꝛo.Qð vo ĩfirmitatis ẽ ꝑmiſit vel indulſit:cũ adiũ⸗
xit.Qð aũt abuũdãtiꝰẽ a malo ẽ.G ẽ ſi ↄtigat iurare a ma
lo eſt.nõ tuo ſ̊ alteriꝰ:illiꝰ.ſ.a q̊ͥ cogeris iurare h̊ eſt ab
infirinitate vel incredulitate:q̃ malũ ẽ vt dic aug.qlio
ta cauſas ꝓpter q̃s ↄcedit᷑ iurare.Quedã em̃ ſunt ex ꝑte

lxin.
boni introducẽdi.Quedã vo ex ꝑte mali vitãdi.Et ex ꝑ
te boni q̃dã ꝓ veritate ↄfirmãda.ij.Coꝛin.j.Nadelis deꝰ
qꝛ ſᷣmo noſter ꝗ fuit ad vos nõ ẽ in illo ẽ ⁊ nõ.ſᷣ ẽ.Que⸗
dam ꝓ veritate declarãda Deut.xir. In oꝛe duoꝝ vl tri
um teſtiũ ſtat om̃e vᷣbuʒ:qꝛ ꝓut dicit canon:nõ eſt teſtis
niſi iuratꝰ.Tercia ꝓ amicitia ↄtrabẽda Geñ.xxvj. Di⸗
xerunt viri gerare ad Iaac.Sit iuramentũ inter nos.
NQuarta ꝓ pace refoꝛmãda Geñ.xxxj. Jacob iurauit la
ban. Quita ꝓ fidelitate Fuãda.ij. Reg.v. Vener̃t ſenes
iſr ad regẽ:⁊ ꝑcuſſit cũ eis fedꝰcoꝛã dñno.Sexta ꝓ obe⸗

diẽtia ⁊ ſubiectõe recognoſcẽda ſic iurãt abbates epo:⁊

viri galaad Jepte. Judi.xj.Oñs ꝗ hec audit ipe medi
atoꝛ ⁊ teſtis ẽ ꝙ nr̃a ꝓmiſſa faciemꝰ. Septima poↄſuetu
dine eccłie Fuãda vt canonici.⁊.xxiiij.exo.ilij iſrł data
lege q̃ſi iurauerũt ſe dño ᷣuituros.⁊ Soſue vlt. He g ſe⸗
ptem cauſe ſũt ꝓpt bonũ introducendũ. Pꝛopt malũ vᷣo
amouẽdũ vna cã eſt calũnia ſopiẽda vt fit iuramentũ de
calũnia in ↄteſtatõe litis DHeb.vj.Ois ↄtrouerſie ad cõ⸗
firmatõeʒ finis ẽ iuramẽtũ.Alia vᷣo cã ẽ ꝓ infamia pur
ganda Deut.xxj.Si inuẽtũ fuerit cadauer hoĩs occiſi.
maioꝛes natu ciuitatis illiꝰ lauabũt manus ſuas ſuper
vitulam ꝛc.

Membꝛũſecundũ

Tem qrit᷑ vtꝝ ſit licitũ iurare ꝑ creatuꝛas
videt᷑ ꝙ nõ Mat᷑.v. Ego dico non iurare
oĩno.neq; ꝑ celũ neq; ꝑ terrã ⁊c̃.q¶¶ Cõtra.
Beñ.xlij. Joſeph iurauit ꝑ ſalutẽ pharao
nis.⸗ Itẽ quotidie iurat᷑ ꝑ ſctos ⁊ ꝑ ſctaʒ Mariã ⁊ ꝑ

euãgelia ⁊ ꝑres deo dicatas. Rñ. Pꝛohibitũ ẽ iura⸗

re ꝑ creaturas ex duplici cã.ꝓpt ydolatriaʒ:ne.ſ.creda
mus aliꝗd numis eẽ in illis.Et ꝓpt᷑ fraudẽ.ne ↄtẽnẽtes
creaturas ꝓxios decipiamꝰ.Et h̊ eſt qd dĩc glo.math.v
1Qõ iuremꝰꝑ creaturas vt veneremur eas vltra qð debe

mꝰ.vel vt cũ ꝑ eas iuramꝰ nihil iurare putemꝰ. Qñ ꝗ̊ HB

nõ ẽ.vt ꝗ ĩ creatura nihil numĩs credit:nec fraudẽ intẽ⸗
dit: licʒ ꝑ creaturã iurare. Oñ qᷓ iurauit Joſeph ꝑ ſalu⸗
tem pharaõis:iurauit ꝑ eũ ꝗ ſaſutẽ dedit pharoõi.Silꝛ
qñ iurat᷑ ꝑ ſctos iurat᷑ ꝑ eũ ꝗ ſct᷑itatẽ eis ↄtulit.Silꝛ qñ
iurat᷑ ꝑ euãgeliũ ⁊ cruces ⁊ ſiłia.iurat᷑ ꝑ eũ cui hec ſunt
dicata:xel cuiꝰſunt repᷣſentatiua.Silꝛ q iurat᷑ ꝑ celũ ⁊
terrã.iurat᷑ ꝑ eũ qui creat ⁊ ↄſeruat.

¶Uueſtio.lxuiij.de pᷣceptis

patientie reſpectu triplicis iniurie.

Equitur de prece/

ptis patiẽtie reſpectu triplicis iniurie.
Eſi ei iiuria leſiõis coꝛpoꝝ ⁊ ablatõis
reꝝ:⁊ angarie opeꝝ.Patiẽtia leſionis
coꝛpoꝝ.pᷣcipit᷑ mat᷑.v.cuʒ dr.Ego dico
vob ñ reſiſtẽ malo:łᷣ ꝗ te ꝑcuſſerit ĩ dextera maxilla pᷣbe
ei ⁊ alterã ⁊c̃. Patiẽtia ablatõis reꝝ cñ ibidẽ ſegt.Et ꝗ
vult tecũ ĩ iudicõ ↄtẽdẽ ⁊ tunicã tuã tollẽ:relinq ei ⁊ pal
liũ.Patĩa ãgaꝛie opeꝝ pᷣcipit᷑ ibidẽ:cũ ſubdit᷑.Et ꝗcũq;
te ãgariauerit mille paſſuo:vade cũ illo alia duo.q Pꝛi
mo ꝗq̃rit᷑ de pcepto patĩe reſpectu leſionis coꝛpoꝝ.Se
cũdo de pᷣcepto patie reſpct᷑u ablatõis reꝝ. Tercõ de p⸗
cepto patiẽtie reſpectu angarie opeꝝ.

Membꝛũ pꝛimuʒ

Rimo qrit᷑ vtꝝ iiuria ſit ꝓpulſãda.⁊ q ñ
videt᷑ ꝑ ̊ ꝙ dr mat᷑.v. Dico vob̃ nõ reſiſtẽ
malo. In H eĩ videt᷑ illð ꝓhiberi. Itẽ aut
ꝓpellit᷑ ĩiuria a ſe.aut a ꝓxĩo.ꝗꝓpellẽda in⸗
iuria a ſe ꝓhibet᷑ mat᷑.v.cũ dr. Dico vob ñ reſiſtẽ malo.
q te ꝑcuſſerit ĩ vna mar.pꝛe.⁊c.⁊ mat᷑.x.Cũ vos ꝑſecu
ti fuerit ĩ vnã ciuitatẽ fugite ĩ aliã.⁊ ad Ro.xij.i ¶õ voſ
metipᷣos defendẽtes cariſſimi ſ̊ date locũ ire. Pꝛopellen

da ĩiuria a/pxĩo/ phibet᷑ Maĩ᷑.xxxvj vbi cũ petrꝰ vellet a

dño ĩiuria rpellẽ.dixit ei dñs. Cõuerte gla.tu.in vagi.
oĩs eĩ ꝗ occiderit gladio:gladio ꝑibit. Cõtꝛa Ipe do⸗
minꝰꝑcuſſus alapa ꝑcuſſoꝛẽ r p̃hedit:nec alterã maxillã
peutiẽdã pᷣbuit Yo.xviij.¶ Itẽ paulꝰ petijt milites a fbu
no vt illeſꝰab omi ĩiuria uaꝛet᷑ Act.xxiij. licite pt᷑ ĩiu
ria r pelli a ſe.¶ Itẽ dĩc auẽtas.iQõ ſũt ĩmunes a ſcelẽ ꝗ
rpᷣm ꝑmiſer̃t pᷣncipibo intficẽ.ꝭ ĩiuriã tene bãt᷑ a xpᷣo re⸗
pellẽ. Iniuria & ẽ rpellẽda ab alio.i¶ SItẽ qrit᷑ vtꝝ ſit oſi
liũ vł pᷣceptũ qð dꝛ. Dico vob ñ ſiſtẽ malo.Si eĩ ↄſiliũẽ
Gad illð tenẽt᷑ ꝑfecti.Quõ q̊ xpᷣe ⁊ paulꝰñ ᷣuauerũt foꝛ
mã hꝰoſilij.¶ Itẽ alia q̃ ponũt᷑ ĩ illa ſerie.Aſat᷑.a.vt nõ
iraſci.ñ vidẽ ad ↄcupiſcẽdũ.ſũt in rõe pᷣcepti ⁊ ꝑtinẽt ad
oẽs.Quõ ꝗᷓ iſtið erit ĩ rõe ↄſilij.Si vo ẽ pᷣceptũ.g̊ moꝛta
lit᷑ peccãt ꝗ faciũt ↄriũ.¶¶ Jteʒ ¶ Parcellinꝰad aug.Rei⸗
publice ñ ↄueĩt vlli malũ ꝓ malo reddẽ:⁊ ꝑcutiẽti maxil
lã aliã pᷣbẽ.̊ nec ẽ pᷣceptũ nec ↄſiliũ:cũ diuina pᷣcepta ⁊
ↄſilia ſint ↄueniẽtia.q Itẽ ſi ñ ẽ rſiſtẽdũ malo.q̊ mali nõ
eꝛũt coeꝛcẽdi.pibit &̊ iuſticia ⁊ lex. Itẽ qꝛit᷑ vtꝝ illo pᷣce
pto mat᷑.v.qð ẽ de patia r̃ſpctẽu leſiõis coꝛpoꝝ.tractat᷑
lex taliõis cũ dꝛ. Nudiſtis qꝛ dictũ ẽ ãtigs oculũ ꝓ ocło
7c. ego at᷑ dico vob ñ r̃ſiſtẽ malo ⁊c.Si eĩ tꝛactat᷑.̊ pec
cãt iudices ſecłares ꝗ oculũ ꝓ ocło eruũt ⁊ aĩaʒ ꝓ aia ĩt
ficiũt.Si ñ r̃tractat᷑:quõ q̊ lex adiplet᷑:qꝛ ſi vicat᷑ ꝙ ĩ h
ꝙ ſuꝑaddit᷑ hꝓhibitõ vltõis. ð.h̊ phibebat᷑ ĩ lege Leui.
xix.ñ q̃res vltõeʒ:nec mẽoꝛ eꝛis ĩiurie ciuiũ tuoꝝ. Rñ.
Iniuria at᷑ ẽ ꝑſonatł ⁊ pᷣuata:aut publica.Si ẽ publica
ꝓulſãda ẽ iuſſu pᷣncipis ⁊ mau militis Ro.xiij.i 2õ ſine
cã gladiũ poꝛtat.ði eĩ miſter ẽ vĩdex ĩ irã ei ꝗ male facit.
dẽ de pncipe.⁊ militibo demĩant᷑ ſtipẽdia Luẽ.iij. Cõtẽ
ti eſtote ſtipẽdijs vꝛis:⁊ etiã ipi pᷣncipi tbutũ Mat᷑.xxij.
MKeddite q̃ fũt ceſaris ceſari ⁊ q̃ ſũt ði deo:ſᷣ ñ niſi ꝓpteꝛ
defenſionẽ reipublice:q̃ ſine rpulſiõe ĩiurie hoſſilis fieri
nõ pt᷑. Pꝛetea aug.j.de ci.ði.exponẽs illð pᷣceptũ.nõ oc
cides dic.ſQõ ð h̊ pceptũ fecer̃t ꝗ deo actoꝛe bella geſſer̃t
⁊ Fm leges ſceleratos punier̃t.Et iteꝝ can.aug. Foꝛtitu
do q̃ a baꝛbaꝛis defendit pr̃iaʒ:vł domi defendit ĩfiꝛmos
vł a latronibo ſocios.plena iuſticia ẽ.Ex qͥ fligt᷑:ꝙ pub
lica ĩiuria ẽ rpellẽda etiã cũ armis ab eo ꝗ ad ̊ oꝛdiatꝰ
ẽ.Qð vo dẽ mat᷑.v.ĩtelligit᷑ de ĩiuria ꝑſonali:tñ cũ diſtĩ
ctõe:qꝛ ꝑſonał iiuria pt᷑ ĩpelli duobo mõis:aut ĩpedien⸗
doꝛaut rpugnãdo. Im pediẽdo ſic paulꝰ munitꝰmilitibo
iudos ĩpediuit ne ei ĩferrẽt iiuriã.ſie lʒ oĩbo ĩiuriã repel
lẽ:nec h ꝓhibet᷑ Mat᷑.v.̊ eĩ dꝛ nõ ꝓpe r̃ſiſtł. Repugnã⸗
do r pellit᷑ iiuria dupłꝛ.cogẽte nccitate:⁊ vlciſcẽdi libidĩe
Coxẽte nccitate cũ ałs ñ pt᷑ vitari leſio nec ꝑ fugã:nec ꝑ
ĩpedimẽtũ aliqð abſolutũ:⁊ tũc etiã adhuc diſſiguit᷑:qꝛ
aut pellit᷑ iiuria vi pᷣuata vt ſine aꝛmis.⁊ h̊ mõ ꝑmittit᷑
clerico ⁊ layco iiuria rpellẽ.⁊ h̊ flagrãte maleficõ cũ ino
deramie ĩculpate tutele.⁊ ſic ĩtelligit᷑ illa lex ciui cano⸗
nizata.lim vi r᷑pellẽ lʒ.⁊ ĩcõtinẽti: qꝛ facto intuallo ne
quaq;. Aut r pellit᷑ vi publica ⁊ cũ armis:⁊ h̊ͥ mõ ñ ꝑmit
tit᷑ clericis ſᷣ laycis.⁊ h ſiẽ̃ dictũ ẽ flagrãte iiuria ⁊ cum
moderamie ⁊ ĩ inſtãti:nõ at eẽt moderamẽ ſi ñ ipetẽt᷑ ar
mis ⁊ ĩpetẽt armis.Si vᷣo rpellat᷑ iiuria vlciſcẽdi libidi
ne:ſic nulli lʒ iiuriã r̃pellẽ:vł ĩſiſtẽ malo.ꝛ ſic ĩtelligit᷑ il
lud ro.xij.õ reddẽtes malũ ꝓ malo.2 illð pᷣs. Si red⸗
didi tribue mibi mala ⁊c. Dicẽdũ ̊ ꝙ pellẽ ĩiuriã ſen
reſiſtẽ malo aĩo vlciſcẽdi oĩbo ẽ ꝓhibituʒ. Elñ illð qð dĩc
apłs ad ro.xij.ſ2õ voſmetipᷣos defendẽtes cariſſimi:in
telligit᷑ ex libidie vidicte.vñ ffatĩ ſubiũgit. Sʒ date locũ
ire.ſcriptũ ẽ eĩ mihi vidictã. Repellẽ ̊ ĩpediẽdo ñ repu⸗
gnãdo oĩbo ↄceſſuʒ ẽ.vł etiã aꝛguendo vᷣbis vt dñs.vnde
glo.ſuꝑ Yo.xviij.ſuꝑ illð.Dedit ei alapã ⁊c. Oñdit pᷣce⸗
pta patĩe ñ oñtatõe coꝛꝑis ſ̊ pᷣpatõe coꝛdis faciẽda. Põt
eĩ ꝗs maxillã viſibilit pᷣbẽ iraiꝰ.Aſdeliꝰ ̊ rñdit vere pla
catꝰ⁊ ad ferẽda guioꝛa trãꝗllo aĩo ꝑatꝰ. Et ſic intelligit᷑
illð ¶MDatr.v. Si ꝗs te ꝑcuſſerit ĩ dextra maxilla pᷣbe ei 2
alterã.G ẽ ꝑatꝰſis aliã ſuſtinẽ patiẽt. Repellẽ vo cogẽte
ncẽcitate ĩiuriã vi publica ⁊ cũ armis.ĩ ꝓhibitõe ẽ cleri⸗
cis.iĩ ↄſilio laycis.Repellẽ vᷣo vi pᷣuata ſine armis ĩ ↄſi⸗

lio ẽ clericis.Sic pzʒ ſolutõ ad obiecta.⁊ quõ h̊ ꝙ dẽ ñ
reſiſtẽ malo differẽt ĩtellectũ ĩ ↄſilio ſit ⁊ ĩ pcepto.¶ Ad
illð qð obijcit Marcellinꝰad aug.rñdẽdũ ſᷣm augu.ad
Marcellinũ.ꝗd ẽ reſpublica niſi res pli. res ̊ cois res
vtiq; ciuitatis.Quid ẽ at᷑ ciuitas niſi młtitudo hoĩm in
qðdãa vĩculũ redacta ocoꝛdie.Qui ꝗᷓ vĩcit in bono malũ.
patiẽt admiĩſtrat tꝑalia ↄmoda: vt iiurioſus ĩ ↄcoꝛdiã q̃
nihil ẽ vtiliꝰciuitati penitẽs acꝗrat᷑ victꝰ.ñ ſeuiẽtis viri
bus:ſ beniuolẽtia patiẽtis.Sic qᷓ ſolet ĩtelligi illð vᷣbuʒ
ac ſi dictũ eẽt.Si ꝗs ĩ te melioꝛa fuerit ꝑſecutꝰ⁊ ĩferioꝛa
ei pᷣbe:ne vidicte potiꝰqᷓ; patiẽtie ſtudens ↄtẽnas et᷑na ꝓ
tꝑalibo:cũ potiꝰtꝑalia ꝓ etnis ↄtẽnenda ſint tãqᷓ ſiniſtꝛa
ꝙ dextris. Ad vltimum dom ſ̃m augu.ad ADarcelli⸗
nũ ꝙ iſta pᷣcepta magis ad pᷣꝑatõeʒ coꝛdis qᷓ; ad opꝰ qð
in aꝑto fit ꝑtinẽt vt teneat᷑ cũ patĩa cũ beniuolẽtia.ĩ ma
nifelio at᷑ adſit qdð eis videt᷑ pdeſſe poſſe:qbo bñ velle de⸗
bemꝰ. Cui at᷑ licẽtia iniꝗtatis eripit᷑ vtilit᷑ vincit᷑:qm̃ ni⸗
bil ẽ infeliciꝰfelicitate peccãtiũ:q̃ penał nutrit᷑ ipunitas
7 mala volũtas velut hoſtis ĩterioꝛ roboꝛat᷑.¶ Ad illud
ðᷣo qð q̃rit᷑ de lege taliõis an r̃tractet᷑ dicẽdũ ꝙ ler talio
nis retractat᷑ ꝙᷓtũ ad puatã ꝑſonã łᷣ ñ qtũ ad iudicẽ.pri
uata eĩ ꝑſona ſi vidictã expetẽt.malũ ꝓ malo reddẽt: vt
dic aug.iudex vᷣo ñ.ſ̊ amoꝛe iuſticie iuſtũ reddẽt ꝓ iniu⸗
ſto:qð ẽ bonũ ꝓ malo qð etiã de iudex facit. Et nota ꝙ;
dic aug.ꝙ ĩ his nõ ꝓhibet᷑ vidicta q̃ ẽ ad coꝛrectõem:qꝛ
ip̃a ꝑtinet ad miſcðiaʒ:nec impedit mãſuetudinẽ.ſ̊ hoc
nõ ↄcedit᷑ niſi ei cui poteſtas oꝛdine data eſt⁊ ſine ira vt
patri in filiuʒ.

Membꝛũ ſecundũ

Einde q̃rit᷑ de pᷣcepto patiĩe reſpct᷑u ablatõ
nis reꝝ.de qͥ.v.mat᷑. Et ꝗ tecũ vult ĩ iudi⸗
cio ↄtẽdẽ ⁊ tunicã tollẽ:relique ei ⁊ palliũ
Circa qð q̃rũt᷑ q̃tuoꝛ.Pꝛimũ vtꝝ ſit licitũ ſua rpetere
Scðdo vtꝝ ſit licitũ ꝑfectis repetere.Lercõ vtꝝ ſit licitũ
vlꝛ iꝑfectis ſua petẽ. Quaꝛto vtxꝝ ſit licitũ oĩa repetẽ.

Articulus pꝛimus

D pmũ obijcit᷑.Qaã ꝑ illud pᷣceptũ.v.mat᷑.vi
det᷑ ꝙ ñ liceat alicui ſua repetẽ.Ad idẽ Luc̃.
vj. Qui aufert q̃ tua ſũt ñ repetas:⁊ ꝗ aufert
tibi veſtimẽtũ:⁊ tunicã noli ꝓhibẽ. Itẽ.j.Coꝛi.vj. De⸗
lictũ ẽ ĩ vob ꝙ iudicia habetis int᷑ vos:q̃re ñ magis iiu⸗
riã accipitis.q¶ Cõtra.j.Coꝛĩ.vj.Oĩa mihi licẽt ̊ ñ oĩa
mihi expediũt.⁊ dĩc ibi glo.ꝙ licebat aplło ſumptꝰ repe⸗
tere.̊ nõ expediebat.Sʒ licitũ ẽ qð nullo iure ꝓbibet᷑.ꝗ̊
repetere nõ ꝓhibet᷑ a dño. Rñ.vᷣm glo.j.Coꝛi.vj.iCon
tingit repetere ſua coꝛã iudice fideli.Coꝛã iudice ĩfideli
nulli lʒ. Uñ.j.Coꝛĩ.vj. Audet ꝗs veſtꝝ hñs negociũ ad
uerſus alteꝝ iudicari apð iniqͥs.glo.i.ifideles.i.ꝗ inigꝗ
ſũt fidelibo quocũq; mõ poſſunt.Itẽ ↄtingit repeteꝛe ſua
coꝛã iudice fideli dupłꝛ.aut cũ ↄtentoe ⁊ fraude:aut cum
caritate ⁊ amoꝛe iuſiicie. Pꝛimo mõ nulli licet.⁊ ſᷣm h ĩ
telligit᷑ illud pᷣceptũ Mat.v. Si ꝗs voluerit tecũ ĩ iudi
cio ↄtẽdere dimitte ei ⁊ palliũ.Glo.Añqᷓ; ↄtẽdas.i.cum
ↄtentõe repetas. Scðdo mõ licet iſirmis ⁊ imꝑfectis ĩpe
tere ſua.ꝑfectis vpᷣo ñ lʒ.⁊ h̊ ẽ qð vic glo.j.Coꝛi.vj. Per⸗
fectis lʒ repetere ſua ſimpłꝛ⁊.ſ.ſine ca:ſine lite:ſeu iudice
16 eĩ ↄuenit eis mouere cãm añ iudicẽ. Infirmis vᷣo lʒ
repetere ſua mouẽdo cãm añ iudicẽ:ſᷣ nõ cum ↄtentõe ⁊
fraudulẽter vel apud infideles iudices.Ex q̊ manifeſtuʒ
eſt.ꝙ repetere ſua ↄtẽtioſe vel fraudulẽter: vel coꝛã iudi
ce infideli ẽ ꝓhibitũ oĩbo.Repetere vo ſine ↄtentõe.ſine
fraude nec coꝛã iudice:oĩbo ẽ ↄceſſum. Repetere vo coꝛã
iudice ſine ↄtentõne ⁊ fraude infirmis ẽ ↄceſſuʒ. ꝑfectis
ðᷣo/ꝓhibitũ.Añ nõ repete re ↄſiliũ ẽ infirmis:ꝑfectis vᷣo
pᷣceptũ.Vñ vᷣſus.Expedit infirmis.licet abſq; dolo ſine
lite pᷣlatis.Licet h̊ nõ expedit anatoꝛice nõ licet vt ꝑ euzʒ
ſint res in lite petite.

——

nin
ii

;
Na
ſn
eli

S
lii
ne

„

—

xEcuũdo querit᷑ vtꝝ licitũ ſit ꝑfectis repetere.
Si dicat᷑ ſicut ſupꝛa dictũ ẽ ꝙ eis nõ licet re
petere coꝛã iudice ⁊ cũ lite: licet tñ repetẽ ſim
plicit. ſine cã:ſine lite. ſine iudicõ: ſeu non coꝛaʒ iudice.
Tuũc querit᷑ ꝗ dicant᷑ ꝑfecti. Si dicat᷑ ꝙ illi q renũciaue
rũt oĩbo vt religioſi.ſm ꝙ dr̃ ¶MDath. rix. Si vis ꝑfectꝰ
eſſe vade 2 vẽde oĩa que habes ⁊c. ᷓ peccãt moꝛtalit reli
gioſi: ſi repetãt ſua.4 Itẽ cũ omnibo renuciauerut non
babẽt ſua.gᷓ nõ poſſunt repetẽ ſua.q nõ eſt eis in ↄſilio
vel pᷣcepto nõ repetere ſua.¶ Si vo dicat᷑ ꝙ ẽ renũciare
omnibo ĩ ſingulis:⁊ ſic oẽs religioſi renunciãt omnibo.
Et eſt abrenuciare omnibo ĩ ↄmuni ⁊ ſic in ↄmuni poſſi
dent fere oẽs.tunc querit᷑ de illis religioſis ꝗ oĩbo renun
ciauerũt in ↄmuni ⁊ in ſingulari.⁊ pꝛocedit obligatõ vt
pꝛius. Silꝛ querit᷑ de clericis ſuppoſitis antiquis cano⸗
nibo ꝙ nõ poſſunt babere ꝓpꝛiuʒ. qdð intelligit᷑ qᷓtum ad
res ecclie:quõ poſſunt repetere? Rñ.dicenduʒ ꝙ ſup⸗
poſito ꝙ ꝑfecti dicant᷑ ab renũciatõe ꝓpꝛietatis.ꝙ rpete
re ſua ẽ ̃m duos modos.Aliquis em repetit ſua vt ſua
2. ꝓpter ſe. Aliquis repetit ſua vt alteriꝰ⁊ nõ ꝓpter ſe. ſed
ꝓPter vtilitatẽ alteriꝰ. Dicẽduʒ ̊ ꝙ ꝑfectis nõ licet repe
tere ſua vt ſua ⁊ ꝓpter ſe.ſed ſua vt ↄmunia ⁊ vt ↄgrega⸗
tionis:⁊ ꝓpter vtilitatẽ vmunẽ.vnde Gꝛeg. Nõ ſoluʒ cu
ra debet eſſe ne noſtra ſubtrahàt: ſed ne rapiẽtes nõ ſua
ſemetipᷣos ꝑdant. Si g repetit ꝑfeciꝰ:xebet attẽdere bo
num nõ ꝓpꝛiuʒ ſed ↄmune.qð triplex eſt. Pꝛimũ ẽ refre⸗
natio maloꝝ m qua etiã ↄſulitur malis.Si em̃ aufere⸗
tur ius repetẽdi daretur malis occaſio rapiendi. Job.
xxix.Conterebã molas iniqui ⁊ de dentibo illius aufere
bam pꝛedam. Scðm bonum eſt vnitas ⁊ pax ecclie que
diſſiparet᷑ ſi nõ liceret ſua repetere. Lerciuʒ bonum eſt
ſolatio infirmoꝝ quibo data ſunt tꝑalia non ſolum ad
ſuſtentationẽ ſed etiã adoſolationẽ.Cant᷑.ij. Leua eius
ſub capite meo ⁊ dextera illiꝰ amplerabit᷑ me:qui teſpe⸗
rarent:ſi ablata repetere non liceret. Intuitu q̊ ↄmunis
boni licet ꝑfectis repetere ſua vt alteriꝰ.vnde ⁊ clerici ñ
repetunt ſua nomine ſuo ſed paupeꝝ:nec monachus ni⸗
ſi nomine ↄgregationis vel ecclie.Religioſi vðo qui om⸗
nibo renũciauerunt in ↄmuni in ſingulari:cum nõ ha⸗
beant rerum ꝓpnetatẽ ſed vſum tm̃: nõ poſſunt repetere
niſi nomine illiꝰfieret apud quẽ reſidet ꝓpꝛietas:vt eoꝝ
ↄgregatio poſſit vſum habere.

Articulus tercius

Ercio querit᷑ vtꝝ ſimiliter ſit vłꝛ licitũ imꝑ⸗
fectis ſua repetere.videt᷑ ꝙ nõ.j.Coꝛin.xiij.
Caritas non querit que ſua ſunt.Glo. Cari
tas nõ repetit ablata. ergo nullꝰ habens caritatẽ poteſt
repetere.ꝗ Iteʒ Gꝛeg. Cum pꝛo re terrena pax a coꝛde
cum pꝛorimo ſcindat᷑. aparet ꝙ plus res qᷓ; pꝛoximus
amatur.4 Item magis eſt pꝛoximus diligendus in infi
nitum ꝙᷓ coꝛpus ꝓpꝛiuʒ vel aliqð tꝑale ergo tenemur nõ
repetere noſtra:ſi ſciamus ſcandaliʒare pꝛoximũ.⸗:! IJtẽ
dicit auctoꝛitas. Quãtuʒ potes ſine peccato vitare ſcã⸗
alũ pꝛoximi debes.Et aplus.j.Coꝛin.viij. Si eſca ſcã
daliʒat fratrẽ meũ.nõ mãducabo carnẽ ineternũ. ꝗᷓ vbi
iminet ſcandalũ tenemur nõ repetere.¶ Item oꝑa miſe
ricoꝛdie que ſunt in pᷣcepto tenemur dimittere ꝓpter ſcã⸗
dalum.ꝗᷓ ⁊ repetere cum nõ ſit in pᷣcepto.licet em̃ cuilibʒ
renũciare iuri ſuo.¶ Contra.j.Coꝛin.vj. Omnia mihi
licent ſed nõ omnia expediunt.a exponit᷑ de repetitione
ſuoꝝ.Licitũ igit᷑ eſt cuilibet ſua repetere. Rñad pri
mum dicenduʒ. ꝙ eſt repeteꝛe ex cupiditate:⁊2 eſt repete⸗
re zelo iuſticie: ⁊ ẽ repetere timoꝛe caſus. Pꝛimo modo
nõ eſt repetere ex caritate. Caritas em̃ nõ repetit abla⸗
ta cauſa.ſ.cupiditatis.Qon em̃ eſt amatrix pecunie pꝛo
pter ſe:ſicut ibi dicit glo.ꝙ ipᷣa amat bonum incõmuta⸗
bile.⁊ omnia ↄmutabilia refert ad illud.Repeteꝛe vᷣo ʒe

1ä16

Lxuij.

lo iuſticie licet ꝑfectis ſᷣm illum modũ qui dictꝰ eſt. Re⸗
petere vᷣo timoꝛe caſus ne.ſ. ꝓpter pauꝑtatẽ 2 indigẽtiaʒ
ruant in peccatũ:licet infirmis ne.ſ.egeſtate ↄpulſi fuꝛẽ
tur ⁊ ꝑiurent nomẽ di ſui:ſicut dicit᷑ ꝓuerb.xxx.¶ Ad
ſcõm dicẽdum ꝙ ↄtingit repetere duobo modis.ↄtẽtioſe
⁊ pacifice.Contẽtioſe nulli licet.a ſic intelligit᷑ auctoꝛi⸗
tas Dꝛeg. ꝑotentionein em̃ pax a coꝛde ſeinditur. 4 Ao
terciũ dicẽduʒ ꝙ opoꝛtet tenere qð certum eſt. Certum
eſt aũt ꝙ raptoꝛ eſi qui abſtulit. Incertũ aũt eſt ꝙ ſcan⸗
daliʒz abit᷑. ⁊ p̃terea ſi ſcirẽ ꝙ ſcandaliʒ abit᷑ ſi repetam:ſi
infirmus ſum 7 timeã caſum ꝓpꝛiuʒ ex nõ repetendo. pᷣ⸗
ponderat ſcandaluʒ ꝓpꝛium ſcandalo pꝛoximi: 2 plus te
neoꝛ vitare ſcandalũ ꝓpꝛiuʒ qᷓᷓ alterius. Si vᷣo ꝑfectꝰſuʒ
repeta pꝛout dictũ eſt ſicut pᷣpondeꝛat bonũ ↄmune bo
n0 pꝛoximi:ſic pponderat ſcandalũ ↄmune 2 pluriũ ſcã⸗
dalo pꝛoximi ſiue ſingulari. Accideret aũt ſcandalũ cõ⸗
mune. ſ.diſſipatio pacis ⁊ vtilitatis ↄmunis: niſi fieret
repetitõ.augeret᷑ etiã ſcandalũ maloꝝ:cũ nõ refrenare⸗
tur malicia eoꝝ. Ao quartũ dicẽdum.ꝙ ẽ ſcandalum
actiuũ.dictũ.ſ.vel factũ minꝰrectũ pᷣſtãs alteri occaſio⸗
nem ruine.⁊ eſt ſcandalũ paſſiuũ. Illud qð dicit aptus
intelligit᷑ de ſcãdalo actiuo.⁊ ſic etiã tenemur nõ repetẽ
cũ ſcãdalo actiuo.i.faciẽdo vel dicẽdo aliqd minꝰ recte.
Amoto q̊ ſcadalo actiuo.nõ tenemur nõ repetere qꝗpter
ſcandalũ paſſiuũ. hoc ẽ qᷓuis ille ſcandaliʒet᷑ a quo repe
titur. vnde illa auctoꝛitas.quãtũ potes ſine peccato ⁊c̃.
intelligit᷑ ſalua triplici veritate.doctrine.ſ.vite ⁊ iuſticie
õ eſſet aũt ſaluata veritas iuſticie ſi auferꝛet᷑ repetitõ
Ad vltimũ dicẽdũ.ꝙ oꝑa miſcðie nõ ſunt dimittenda
ſimplicit ꝓpter ſcandalum qᷓuis differenda.

Articulus quartus

Varto querit᷑ vtꝝ licituʒ ſit oĩa repetere. Et
pꝛimo querit᷑ an liceat repetere ſuꝑfluuʒ: an
neceſſariũ tim. cũ dicit aug.in glo. Se neceſ
ſarijs ſi ꝑdideris vnum.ſine tolli ⁊ reliquum. Quid eꝛgo
te ſuꝑfluis.AVnde augu.de ſeꝛmone dñi in monte.Si de
neceſſarijs hoc imperatum eſt:quanto magis ſuperflua
vſq;quaq; ↄtemnere oↄuenit.4¶ Item omne ſuꝑfluũ alie⸗
num eſt:quia eſt indigentis.ergo cum alienum non lice⸗
at repetere:neq; ſuperfluum. Rñ.Tam de neceſſaꝛio
ꝙ de ſuperfluo ↄpetit repetitio ſm modum qui dictus ẽ
ſed in hoc eſt diſſerentia.quia poſi repetitionem nõ tene
ris neceſſarium diſpenſare indigenti: ſed ſuperfluum te
neris.Poteſt ergo ſuꝑfluum repeti ad diſpenſandum:ſᷣ
non ad retinendum. ⁊ m hunc modum ſuperfluum eſt
alienum ⁊ tuum. alienum ad retinendũ. tuum ad diſpẽ⸗
ſandum. 4! Queritur etiam vtꝝ illud p̃ceptum ſimiliter
ſit intelligendũ de ſeruis ſicut de rebo. Ad qð obijcit au⸗
gu. in li.de ſermone dñi in monte dicens.iQon xpᷣianuʒ
ſic opoꝛtet poſſidere ſeruũ:quõ equũ aut argentum:qᷓqᷓ
fieri poſſit vt maioꝛi pᷣcio valeat equus qᷓ; ſeruus ⁊ mui⸗
tomagis aurum vel argẽtum. Si ergo nõ eſt xrpᷣianꝰpoſ⸗
ſidendus vt ſeruus ſicut equus.eꝛgo nõ eſt repetendus.
cum nõ ſit ſeruus.¶ Rñ.Fm augu. Si ille ſeꝛuus rectiꝰ
7 boneſtius ⁊ ad colendum deum accomodatiꝰ a te dño
educatur ⁊ regitur.qᷓ ab illo poteſt qui eum cupit aufer
re:neſcio vtꝝ quiſq dicere audeat vt veſtimẽtuʒ eum de
bere ↄtemni:quaſi dicat.in tali caſu nõ debet ↄtemni re⸗
petitio ſerui ſicut repetitio pallij.

Membrüũü terciũ
Oſtea querit᷑ de pᷣcepto patĩe qᷓtum ad in⸗
iuriã in angaria oꝑum ⁊ de qua dr̃ math.
vy. Si ꝗs te angariauerit mille paſſus va⸗
de cũ illo alia duo:⁊ dr̃ angaria indebiti
officij exigẽtia in ꝓpꝛiam ꝑſonã. Querit᷑ ̊ pᷣmo quare
ponit angariam mille paſſuum ſᷣm hunc numerũ pluſqᷓ
Im alium numerum. ¶ Item queritur quare vni milia⸗
rio addit alia duo.ql Iteʒ queritur vtꝝ illud pᷣceptũ ſit

487

ad l̃aʒ obuãdũ. Rñ. Ad pᷣmũ dom ſm glo. ipᷣe
dñs detmĩat ãgariã mille paſſuũ qꝛ ̊ ẽ iter ſabbati:qͥ de
ſignat᷑ ꝑfectõ ſpũał:qͥ ipletõe hꝰpᷣcepti oñdit᷑.⁊ hãc rõ⸗
nẽ ponit aug.ĩ li.de Fmõe dñi ĩ mõte.(¶¶ Ad ſcðᷣm dicẽdũ
m aug:.ꝙ ꝑfectõ patĩe ĩ tribo ↄſiſtit.coꝛꝑe.voluntate.⁊
rõne.vt ſi artaris alicui ĩpendẽ coꝛꝑale ſeu ꝑſonale obſe
quiũ:qð ĩtelligit᷑ ꝑãgaꝛiã mille paſſuũ:ſit rõnabile ⁊ vo
lũtariũ q̃ ſũt q̃ſi ad alia duo milia Ro.xij. Rõnabile ſit
obſequiũ nr̃Dm. ⁊.ij.coꝛĩ.ix.VInuſꝗſq; ꝓut deſtiauit ĩ coꝛ⸗
te ſuo.qð ſigtuʒ ẽ Job.j.Job erat tria milia cameloꝝ.
Camelꝰẽ aĩal onerifeꝝ ĩ q̊ oꝑatio ſeu ãgaria opeꝝ ſolẽt
exerceri.Camelꝰetiã ſcĩdit vngulã ĩ qͥ diſcretõ inſinuat᷑.
Ad onera volũtarie ſe ſubmittit:ĩ qͥ volũtas.q Ad terci
um dðm ſᷣm aug.in li.de ᷣmõe dñi ĩ mõte.Si ꝗs te ãga
riauerit mille paſſus:vade cũ illo alia duo.⁊ h vtiq; nõ
tã vt pedibo agas.qᷓ vt aĩo ſis ꝑatꝰ.Qã ĩ ip̃a xrp̃iana hi⸗
ſtoꝛia ĩ qͥẽ auẽtas nihil tale inuenies factũ a ſctis vel ab
ipᷣo dño.cũ ĩ hoie quẽ ſuſciꝑe dignatꝰẽ viuẽdi nobis exẽ⸗
plũ p̃ᷣbẽt. h̊ ſi ꝗs cogit te ᷣuire ⁊ ſolaciũ tibi ipẽdit ↄpalſ⸗
ſionis.affectu paratꝰ eſio multo plus impendere.

Mueſtio.lxv. de pᷣcepto

beneficientie.ſ.dationis.

Onſequẽter queri

tur de pᷣceptis bũficẽtie q̃ ſũt duo.Qaʒ
ſᷣm Rabanũ duo genera pᷣſtãdi reꝑiũt᷑.
vtł᷑ qꝛ beniuole damꝰ.vł reddituro accõ
modamꝰ. Querũt᷑ ̊ duo. Pꝛimũ ð pᷣce
pto erogatõis ſeu donatõis. Scðm ð pᷣcepto mutui ſine
ↄmodatõis.¶ Pꝛĩo ꝗ̊ qrit᷑ de pcepto erogatõnis:de qͥ d
Aat᷑.v. Qui petit a te da ei.⁊ Lu.vj.Omi petẽti te tri⸗
bue. Juxta qð etiã dr Lu.xj. Sate elemoſinã ⁊ ecce oĩa
mũda ſũt vobᷣ. Et circa h̊ pceptũ q̃rũt᷑ plura.Pꝛimũ ꝗd
ſcipiat᷑ dari. Scðᷣm ꝗs iubeat᷑ daꝛe.Leꝛciũ cui pcipiat
dare. Quarto quõ ⁊ qñ tenemur dare. Quitũ q̃re attri,
buit᷑ elemoſine oĩia mũdare. .

Mlembꝛũ prunum
Irca pᷣmũ q̃rũt᷑ duo. Pꝛimũ ẽ vtꝝ ð illici⸗
te acqꝗſitis poſſit dari vt ð vſura ⁊ meretri
cio. Scᷣm vtꝝ ncẽriũ ſeu ſuꝑfluũ pᷣcipiat᷑ dari.

Articulus prunus

D pmũ obijcit᷑ ſie Lu.xvj. Facite vobis ami⸗
cos ð mamona inigꝗtatis.ꝗ̊ ð iniqͥ pt᷑ dari ſeu
. de iniqᷓ acꝗſito.i¶ IJtẽ Exo.xij.legit᷑ ꝙ filij iſꝛk
exituri de egipto a vicinis acceper̃t mutuo vaſa aurea ⁊
argẽtea ex ꝗbo poſtea edificauert tabᷣnaculũ dño.Sʒ cõ
ſtat ꝙ qdã illoꝝ ſaltẽ furtũ ↄmiſer̃t. de furto etiã pt᷑ da
ri bñficiũ.⸗ Itẽ aug.Qui habetis aliꝗd de malo facite
inde bonũ.ꝗ nõ habetis de malo: nolite acꝗrẽ de malo.
Eſio tu bonꝰ Aleis de malo bonũ.ꝗᷓ de male acꝗſito pt
fieri bonũ. Cõtꝛa.aug.ĩ li.ð vᷣbis dñi.Qolite velle ele
moſinas facẽ te fenoꝛe ⁊ vſuris.⸗¶] Itẽ Ecci.xxxiiij. Im⸗
molãtis er inobt tõ ẽ macłata.Itẽ ĩ eodẽ.Dona iniqͥ
rũ ñ ꝓbat altiſſimꝰ:nec r̃ſpicit ĩ oblatõibo iniqͥꝝ: nec in
młtitudĩie ſacrificioꝝ eoꝝ ꝓpiciabit᷑ pctis.Itẽ in eodem.
Qui offert ſacrificiũ ex ſha pauꝑis q̃i ꝗ victimat filiũ in

ↄſpct᷑u pr̃is. Itẽ gꝛeg. Elemoſina oclłos redẽptoꝛis no

ſtri placat:qũ ñ ex illicitis ⁊ iniꝗtate ↄgerit᷑.ᷣ q̃ de rebo
ↄceſſis ⁊ bñ acqꝗſitis ipẽdit᷑.¶j¶ Itẽ hieꝛo.Addiſcãt hipᷣm
ſilłe eẽ rapine:ſi ꝗs inuẽta non reddot.q! Itẽ aug. Si ꝗs
agris iniqᷓ ac ꝑperã iuaſis ita vtat᷑ vt ex eoꝝ fructibo laꝛ
gas elemoſinas faciat.ñ iõ rapinã iuſtificat. Ex bis au
etoꝛitatibo ꝓbat᷑ ꝙ neq; ex rebo male acgſitis:nec ex ĩuẽ⸗
tis pt ꝗſq; bñficiũ alteri erogare.( Itẽ videt᷑ ꝙ nec etiã
e meretricõ Beut. xxiij. 20 offeres mercedem ꝓſtibuli
aut pᷣciũ carnis.̊ 77. Rñ. Quidã geneꝛalit᷑ dicũt ꝗꝙ ð
nuillo illicite acqũito pt fieri elemoſina:nec de meretricõ

nec de vſura:nec de acꝗſitis ludo alea ꝝ.nec de hiſtꝛiona
tu:nec de ſymonia.nã ſcriptũ ẽ ꝓuer.iij.p Honoꝛa dñm ð
tua ſuba.⁊ ĩ Deut · xxiij.ꝛõ accipies mercedẽ ꝓſtibuli.
Aã illicite acqſita nõ ſũt ĩ bonis nr̃is.Sʒ meliꝰdðᷣm.ꝙ;
de illicite acqſitis vbi nõ traſſert᷑ dñiuʒ: vᷣ ↄpetit reſtitu⸗
tio vł repetitõ:nõ pt᷑ fieri bñficiũ ſeu elemoſina vt in vſu
ra.vñ aug.ad macedoniũ.Qui ius ſocietatis hbumane
furtis rapinis calũnijs oppᷣſſiõibo ĩuaſiõibo aliq abſtule
rit.reddẽda potiꝰqᷓ; donanda cenſemꝰ Zachei publicani
exẽplo Lu.xix. Sʒ ſi trãſfert᷑ dñiuʒ ita ꝙ ñ ↄpetit repe⸗

titio: ð talibo pt᷑ fieri bñſiciũ vł elemoſina: vt ſi aligd da

tur meretrici:illð nõ pt᷑ repeti.vñ de tali pt᷑ fieri elemoſi
na. Idẽ ẽ de eo qð dat᷑ hiſtrioni.⁊ de eo qð extoꝛq̃t᷑ rõne
officij alicꝰ.¶. Ad illð q̊ qð pᷣmo obijcit᷑ ex illa auẽte.Fa⸗
cite vobis amicos de màmona inigꝗtatis.dðm ꝙ illa au
ctoꝛitas tripłꝛ exponit᷑. Pꝛĩo ſic.facite vobis amicos de
mãmona inigtatis.i.de diuitijs q̃ vt ĩ pluribo iniq̃ ⁊ cuʒ
pct᷑o ſolẽt acꝗri:pj nõ ꝓt᷑ h̊ iubet vel ↄſulit facẽ amicos
de pecunia iniuſte acꝗſita.Scðdo ſic exponit᷑. Facite vob
amicos ð mãmona inigtatis.i.de pecunia q̃ iniq̃ retine
ret᷑ ſi ñ daret᷑. Lercõ mõ ſic.Facite vobᷣ ⁊c̃.i.de pecunia
ineq̃litatis.i.q ineq̃lit poſſidet᷑.vnꝰeĩ plꝰhʒ aliꝰminus.
4 Ud ſcoᷣm de filijs iſrł rñdet aug.in li.qſtionũ. Dixit do
minus ad moyſen Exo. xij. Petat vin a ꝓximo a mulier
a ꝓrxima ſua vala aurea ⁊ argẽtea⁊ veſiẽ.nõ binc quiſqᷓ
ſumẽduʒ exẽplũ putare debet ad expoliãdũ iſto mõ ꝓxi⸗
mũ.hoc em̃ deꝰ iuſſit ꝗ nouerat ꝗd quẽeũq; pati opoꝛte⸗
at:nec iſrahelite furtũ fecerũt: ſ̊ deo iubẽte miſteriũ pꝛe⸗
buerũt.Licet igit᷑ alig ex cupiditate ab egiptijs vaſa ac⸗
ceperãt:tñ inde traſlatum fuit dñiuʒ. volũtate ⁊ p̃cepto
pᷣncipalis poſſeſſoꝛis.ſ.dñi.¶ Ad terciũ dõm.ꝙ facẽ bo
nũ de malo mitiptꝛ intelligit᷑. Nacit em de malo bonũ ꝗ
reddit qdð abſtulit illicite. Qoĩe etiã mali cuꝛa ? ſolicitu
do moꝛtaliũ exᷣmit Mat.vij. Molite ſoliciti eẽ in craſti
nũ ſufficit eĩ diei malicia ſua.ð malo ̊ bonũ facit ꝗ pau
peribo diſpẽſat qð cũ laboꝛe ⁊ ſolicitudine acqſiuit.el
ex malo acgꝗrit᷑ qð ex turpi cã poſſidet᷑.veluti cuʒ mathe⸗
maticꝰex arte quã docet vł ex futuris q ꝓnũciat nõnulla
lucrat᷑.q ᷣo ſic de malo acqrũt᷑ i bonũ poſſunt ↄuerti.de
petᷣo etia acqꝗrũt᷑ qᷓ pauꝑibo recte erogãt᷑.¶ Ad illð aĩ qðᷣ
vltio obijcit ð meretricõ.dðᷣm q; ñ dz rcipi oblatõ mere
tricis: licet inde poſſit elemoſina fieri.⁊ boc ideo vt citiꝰ
ꝓpter ruboꝛem ↄuertat᷑.

Articulus ſecundus

Ecũdo q̃rit᷑ vtꝝ neceſſariũ an ſuꝑfluũ pᷣcipia
tur dari.⁊ videt᷑ ꝙ ñ ſolũ ſuꝑfluũ ĩmo etiã ne
ceſſaꝛiũ:qꝛ vlłꝛ d Lu.vj. Omi petẽti te tribue
Si &ᷣte:młtomagis tua:qᷓuis neceſſaria.⸗¶ Itẽ Hiero.
Aliena raꝑe ↄuĩcit᷑ q vltra neceſſaria retinẽ ↄpꝛobat᷑.qᷓ
ſuꝑflua ſũt aliena.Cũ g aliena ñ poſſunt dari: ß rſtitui:
no itelligit illð pᷣceptũ de ſuꝑfluis bᷣ etiaʒ de neceſſarijs.
Cõtra. Oꝛdie caritatis potiꝰdebẽmꝰdiligẽ nos ꝙᷓ alie
nos.̊ neceſſaria potiꝰ deberemꝰ nobis diſpẽſare qᷓ; alijs
frasce nõ ĩtelligit de neceſſarijs.⸗: Itẽ ſi intelligit ſo
lũ de ſuꝑfluis.̊ diuites ꝗ habẽt multa ſuꝑflua: ſi n dãt
pauꝑibo petẽtibo trẽſgrediunt᷑ hoc pceptũ Yoh.iij. Qui
babuerit ſubaʒ buiꝰ mũdi viderit fratrẽ ſuũ neceſſita⸗
tem habere: clauſerit viſcera ſua ab eo: quõ caritas dei
manet ĩ illo.q̃ſi dicat nõ manet ĩ illo:⁊ ita ẽ in pꝑcto moꝛ
tali. Rñ. Hoc pᷣceptũ intelligit᷑ de oibo tà neceſſarijs qᷓ
ſuꝑfluis:q boneſte ⁊ iuſie dari poſſunt.ſicẽ dĩc glo.ſuper
Adatᷣ. v. Honeſte dico. qꝛ res poſſſz eẽ ita neceſſaria ꝙ ñ
poſſzʒ dari ita honeſte.Juſte dico.qꝛ res aliena nõ pĩ da
ri iuſte:nec res ſuꝑflua pt iuſte retineri. Vłꝛ at᷑ oĩa ſuꝑ⸗
flua debẽt dari:⁊ vłꝛ nulla ĩiuſte poſſeſſa poſſunt daꝛi.ne
ceſſaria vᷣo ꝗbo carere nõ poſſumꝰnõ tenemur dare:qꝛ n
pñt dari honeſte.neceſſaris vᷣo ꝗbo carere poſſumꝰ ĩ caſu
tenemur dare.Ex his ptzʒ rñſio ad obiecta.

. ℳ

— — — — -0---—

4
ri⸗
e
Nen
30
pto
bo
i
n
Hi

——
——

pi
ine
bye

go.

t3

n:

gle
⸗
1
it
ui
di
en
86
per
gi
d
ſog
ne
gi

caſu

Nueſtio

—. –—

Oſlea q̃rit᷑ ꝗs iubeat᷑ dare. Et ẽ iſta q̃ſtio
vtp ille qꝗ nibil bʒ obliget ad illð p̃ceptũ:
aut ñ. Si eĩ obligat᷑ ad illð pceptũ. ̊ cum
.R nihil babeat ad dadũ obligat᷑ ad ĩpoſſibi⸗
le:qʒ ẽ incõueniẽs.⸗ Si dicat᷑ ꝙ ñ obligat᷑:ð qð pᷣcipit
mat. v. Nui petit a te da ei.p̃cipit᷑ etiã Lu. vj.ſub hac foꝛ
ma.Omi petẽti te tribue. Quilibet at pt ſe tribuẽ:qꝙᷓuis
nõ habeat aliq tꝑalia. Si⸗ q nihil hʒ tenet᷑ ad illð pce⸗
tũ de eꝛogatõe. Rñ. Dicẽdu ꝙ mitipler ẽ donũ. Eſt ei
wnũ mũeris a manu Deut᷑.xv. Oꝛecipio tibi vt aꝑias
manũ tuã egeno ⁊ pauꝑi.Et ẽ donum ↄpaſſiõis a coꝛde
Jſa. lviij. Cu effuderis eſuriẽti aiaʒ tuò. Et ẽ donũ veꝛbi
dulcis ⁊2 ↄſolatoꝛij ab oꝛe Ecẽi. xviij. Nõne ardoꝛẽ frige
rabit ros: ſic ⁊ ᷣbũ meliꝰqᷓ; datũ.Eſt ⁊ donũ obſequij in
oꝑe Erxo. xxij. Si videris aʒinũ odiẽtis te iacẽ ſub onẽ.
nõ ꝑtrãſibis ̊ ſubleuab cũ eo. Ad pᷣmũ ñ tenet᷑ manẽs
pauꝑ cũ ñ habeat aliqd ad manũ qð poſſit dare ſ̊ ti te⸗
net᷑ ad tꝛia vltima /p loco tꝑe. vñ Aldat. v. glo. Si deeſt
facultas da affectũ.vel obſequiũ vel verbũ.

Membꝛü terciuz

Einge q̃rit᷑ cui pcipiat᷑ dari. ̊ ẽ q̃rere ꝗba
ſit bñficiũ tribuẽduʒ: vtꝝ videlicʒ oĩbo vel
ſolũ aligbo. videt᷑ q ñ oibo. Dicit eĩ Hie
ro. Mimis ⁊ hiſtrionibo daꝛe nibil alind ẽ qᷓ demonibo
imolare. Sʒ a nullo ẽ demonibo ĩmolãduʒ·ꝙᷓ nec ab aliqᷣ
ẽ hiſtrionibo aliꝗd tribuẽdũ.q Itẽ Ecẽi.xij.Da iuſto:et
ne dederis pctoꝛi: ⁊ bñfac hũili ⁊ ne dederis ĩpio. Cõ⸗
tra videt᷑ expᷣſſe qʒ dr̃ Lu. vj. Omi petẽti te tribue.ꝗ at
om̃e dic nihil excipit.̊ tã biſtrioni ꝙᷓ alijs dãdũ ẽ. ¶ Itẽ
Lu. vj. Eſtote milericoꝛdes ſiẽ⁊ pr̃ vr̃ miſericoꝛs ẽ ꝗ ſo
lẽ ſuũ facit oꝛiri ſuꝑ bonos ⁊ malos:⁊ pluit ſuꝑ iuſtos ⁊
iĩiuſtos. Si &ᷓ ipe dns ita miſericoꝛs ẽ ꝙ bñficia ſua lar⸗
git oĩbo tã iuſtis qᷓ iuſtis:̊ ⁊ nos ſil? debemꝰfacẽ.¶ Iẽ
ex incidẽti q̃rit᷑ gð dĩc Hiero.hiſtriones.ſi dicat᷑ ꝙ vten
tes muſicis ĩſtrumẽtis: ẽ.qꝛ ex ſepᷣtura ñ videt᷑ pctm cy
thariʒare:q; ip̃e dauid fuit eythariſta.j.reg.xvj.⁊ He⸗
liſeꝰp̃cepit vt adducẽt᷑ ſibi pſaltes.iiij.reg.iij.Cũq; cane
ret pſaltes facta ẽ ſuꝑ eũ manꝰdñi.Er qͥ reliquit᷑ ꝙ offi⸗
ciũ hiſtrionũ ñ ẽ malũ.ẽ nec dare eis ẽ maluʒ ituitu ipᷣiꝰ
officij. ¶ Itẽ cũ ĩ hiſtriõibo qcũq; mõ accipiat᷑ ſit imago
dei 2 ĩdigeãt:ſi dat᷑ eis inqtũ hmõi dat᷑ eis ituitu dei. ĩ
h nõ ĩmolat᷑ ydolis ſeu demõibo. Rñ.Dicẽdũ ꝙ illud
p̃ceptũ ſe extẽdit ad oẽs ĩ caſu nccitatis:xt oibo fbuamꝰ
nõ tñ qcũq; ex ca. VUñ ad illð qð obijcit de hiſiriõe.dðm
ꝙ ĩ biſtriõe pt᷑ ↄſiderari nat᷑a viciũ. Si ẽ dat ei ĩtuiiu
vicij:qꝛ.ſ. delectat᷑ ĩ vicioſo ⁊ illicito eiꝰludo:ꝗ ſic ſacit d
iĩmolare dy abolo.Si vᷣo dat᷑ ei intuitu nat᷑e: qꝛ.ſ.eſt ad
imaginẽ dei ⁊ poſſibił ad graʒ. dat᷑ ex cã de bita.⁊ h̊ͥ mõ
hiſirioni dãdũ ẽ ĩ caſu nccttatis.vñ Gꝛeg. in glo. ſup. x.
mat᷑.Qui rcipit iuſtũ ⁊c. ¶Mercede ñ carebit ſuſcipiẽs ⁊
ſi iiuſtꝰſit ꝗ ſuſcipit᷑.¶¶ Silꝛ ad illð qð obijcit᷑ ce ĩpio di⸗
ſtinguẽdũ ?:qꝛ pt᷑ ꝗs dare ĩpio vt foueat᷑ i ipietate ſua:et
H̊ mõ ẽ ꝓhibitũ dare ĩpie ſeu pctoꝛi. Iteʒ alio mõ põt ꝗs
dare ĩpio vt ſuſtẽtet᷑ einatura q ẽ poſſibilis ad iuſticiazx
7 ad imaginẽ diuinã.⁊ hq̊ mõ ĩ caſu nccitatis dãdũ ẽ be
neficiũ ĩpio ſeu pctoꝛi ſm illð pᷣceptũ.⸗. Ad illud qð ex
ꝑte altera qᷓrit.qd dicat᷑ hiſtrio.doin ꝙ hiſtrio appꝛopa
io noĩe ẽ nomẽ vicij.hiſtriões eĩ ꝗꝓpꝛie dicũt᷑ ꝗ ꝑ geſlicula
tionẽ coꝛꝑis ⁊ ludos ꝓuocãtes ad riſuʒ.intendũt hoĩes
ꝓuocare ⁊ mouẽ ad lacrimas.laſciuias.⁊ ineptã leticiã
ſeu inoꝛdinatam: 1 Gͥ mõ dare biſtrioni intuitu ſui officij
petm ẽ. Alio mõ extẽſo noĩie dr hiſtrio quicũq; ꝑ quecũ⸗
q; inſtumẽta puocat boĩes ad leticiã. Põt at᷑ qri letici⸗
ex inſtrumẽtis muſicis ad recreatõeʒ ⁊ coꝛꝑis valitudi⸗
nẽ. non ad inoꝛdinatã ſen libidinoſaʒ voluptatẽ. ⁊ H mõ
hiſtrioni intuitu ſui offic põt beneficiũ tribui.

Membꝛũ qnaꝛtu

Equit᷑ vidẽ quõ ſit dãduʒ. Ad qð nota q
multa regrunt᷑.Cõpaſſio ꝓximi.YJſa.lviij.
Cũ effuderis eſurienti aiaʒ tuã. enigni⸗
tas vᷣbi. Ecẽi.xviij. Qõne ardoꝛẽ refrigeꝛa
bit ros.ſic ⁊ ᷣbũ meliꝰq; datũ. Abũdatia dati.thob.iiij
Si multũ tibi fuerit abudãt tribue.⁊.ij.coꝛi.ix. Qui ꝑ⸗
ce ſemiat parce 2 metet ⁊c. DHylaꝛitas dãtis.Ecc̃i.xxxv.
In om̃i dato hy larẽ fac vultü.⁊.ij.coꝛĩ.ix.Mõ er triſti⸗
cia aut ex nccitate. hylaꝛẽ eĩ datoꝛẽ diligit xeꝰ. Hũilitaſ
dãtis. ꝓueꝛ.xxviij. QRui deſpicit depcãtẽ ſuſtiebit penuꝛi
am. Diſcretõ. Ecẽi.xij. Da iuſio ⁊ ne dedeꝛis pctoꝛi. Ac
celeꝛatõ. pueꝛ.iij. Qe dicas amico vade ⁊ cꝛas dabo tibi
cũ ſiati poſſis daꝛe.Recta intẽtõ.¶Dat᷑.vj.Cũ facis ele⸗
moſinã neſciat ſiniſtra tua qd faciat vextera. Pietas.j·
Tbi.iiij. Exereitatõ coꝛꝑis ad modicũ valet. Pietas at
valet ad oĩa. Caritas.j.coꝛĩ.xiij. Si diſtribueꝛo ĩ cibos
paupeꝝ oẽm facultatẽ meã: caritatẽ at̃ ñ habeã nibil mᷣ
bi ꝓdeſt. Oꝛdo dadi ecci.xxx. Miſeꝛẽ aĩe tue placẽs vo.

Nueritur poſtaa S. .
qñ ſit dãduʒ.ᷣ ẽ querẽ qñ omittit aligꝗs ſi nõ dat. ponat᷑
em̃ ꝙ hᷣſit aliqs pauꝑ cuiꝰpauꝑtas euidẽs ẽ:⁊ aligꝗs di⸗
ues ꝗ hbʒ ſuꝑflua multa. videt᷑ ꝙ ĩ B caſu iſte diues omit
tat ſi nõ dat iſti petẽti ſm illð pceptũ.v.mat᷑. Qui petit
a te da ei. qd ? intclligẽqũ ꝓ loco ⁊ tꝑe.Silꝛ Lu. xj. Da⸗
te elemoſinã. Sʒ mõ ẽ tempꝰ ⁊ locꝰ:cũ iſie mõ indigeat
1 ipᷣe młta ſuꝑflua habeat. omittit:ſi nõ dat.¶¶ Itẽ Lu
ce.vj. Quecũqʒ vultis vt faciãt vobis hoĩes ⁊ vos facite
illis. Sʒ iſle diues iuſte diſcrete vellet ſibi dari ſi eẽt i
ſtatu hbuiꝰpaupꝑis. iſte diues tenet᷑ dare huic pauꝑi iB
caſu. ſi nõ dat peccat.l Iteʒ.j. Yoh.iij. Qui habuerit
ſubaʒ huiꝰmũdi ⁊ viderit fratrẽ ſuũ neceſſitatẽ habeꝛe 7
clauſerit viſcera ſua ab eo: quõ caritas dei manet in eo:
Sʒ iſte diues hʒ ſubaz huiꝰmũdi: ⁊ videt fratrẽ ſuũ ne⸗
ceſſitateʒ habẽ.̊ ſi claudit viſcera ſna ab eo ita ꝙ nõ det
ei aliꝗd:caꝛitas dei nõ ẽ ĩ illo.ã peccat moꝛtalit. ¶ Si di
cat᷑ ꝙ nõ claudit viſceꝛa ſua qꝛ ↄpatit᷑ ei.Cõtra.ad hᷣ ſilꝛ
tenet᷑ pauꝑ ſicẽ diues ̊ ꝓ nihilo pᷣmiſit aplus.ꝗ habueꝛit
ſubaz hui? mũdi:ſi ad aliud non tenet᷑ diues ꝙᷓ pauꝑ.te⸗
net᷑ ᷣ diues dare. YItẽ Hiero. AHliena rape ↄuincit᷑ qui
vltra neceſſaria ſibi retinẽ ↄpꝛobat᷑.̊ nili iſte diues det
huic pau ꝑi indigẽti de ſuꝑfluis ſuis.ꝓ raptoꝛe habẽdꝰẽ
Itẽ mat.v. Omi petẽti te tribue.rem.ſ.ſi babes.ſi non
habes ſaltẽ volũtatẽ bonã. Cõtra.Dare põt alij eque
indigẽti:⁊ ſi dat abſolutꝰ ẽ. ꝗᷣ nõ tenet᷑ dare iſti.¶ Zuxta
hoc ſolet objci de aliquo cui obuiat aliꝗs in extrema ne⸗
ceſſitate ↄſtitutꝰ: ↄſtat ꝙ tenet᷑ ei dare modo.ſic q̊ ꝙ pre⸗
paret ſe ad danduʒ: 2 interim occurrit alius in extrema
neceſſitate poſitus.querit᷑ vtꝝ tenet᷑ daꝛe pꝛimo.videt᷑ ꝙ
ſic. qꝛ pꝛiꝰtenebat᷑ ei dare:⁊ nõ ẽ abſolutꝰ ab illa tentõne
ergo adhbuc tenet᷑ dare ei.Cõtra.Si det ſcdᷣo abſolutꝰc.
2 poſito ꝙ nõ poſſit reficere niſi alteꝝ tm̃. ̊ modo nõ te
net᷑ dare pᷣnio. RBñ. Ad pꝛimũ dicẽduʒz ꝙ in duobo ca
ſibo omittit diues ſi nõ dat pauperi indigẽti. Pꝛimꝰẽ in

digenti poſito in extꝛema neceſſitate ⁊ hoc dictat ei ↄſcia

ſi non tunc dat peccat moꝛtaliter. vnde Hiero.ſuꝑ illuo
ad Ro. xij. Si eſurierit inimicꝰ tuus ciba illum. Quiſ⸗
quis in quacũq; neceſſitate moꝛituro ſuccurrere poteſt:
ſi non facit occidit. Scõus caſus eſt in valde indigẽte ſᷣ
non in extrema neceſſitate. Si em̃ habet aliquis multa

ſuperſlua:nec ꝓponit melius diſpenſare vel eque bene: 2

—

tunc nõ dat peccat moꝛtaliter. 2 ſic intelligitur illud.j.

Joh.iij. Qui habuerit ſubazʒ ⁊c.⁊ Ecẽi.iiij. Elemoſinã

panpis ne defraudes:̊ redde ei debitũ ſnũ.⁊ canõ Am⸗

bꝛo.õ minoꝛis criminis ẽ babenti tollere. ꝙᷓ cũ poſſis
7 abũdans ſis indigennbo denegare. Item Ambꝛo. ſAe

mo dicat ꝓpꝛium qð ↄmune elti. pluſqᷓ ſufficit ad ſumptꝰ

violeter obtentũ ?. Ad pᷣmũ qð obijcit. dicẽdũ ꝗᷓ bec

eſt vera. iſte diues tenet dare huic ĩdigẽti ꝓ loco⁊ tꝑe.ꝑᷣ
bec ẽ falſa.mõ ẽ tus ⁊ locꝰ:ſi ꝓponit meliꝰdare vłeque
bñ.h̊ eẽt locꝰ⁊ tpᷣs ſi nõ ꝓonẽt meliꝰdaꝛe.4⸗: Ad ſcðᷣm di
cẽdũ.ꝙ iſte dines ſi eẽt ĩdigẽs indiſcretã habẽt volũtatẽ
ſi oibo modis vellet ſibi dari ab aliqͥ ſeu meliꝰ ꝓponeret
diſpẽſare ſeu nõ.¶] Ad terciũ dicẽdũ.ꝙ diues nõ claudit

viſcera ſua ab h̊ idigẽte qꝙᷓuis nõ tet: qꝛ bʒ bonã volũta⸗/

tem dãdi ei:niſi meliꝰ ꝓponẽt diſpẽſare.il Ad auctoꝛita
tem Hieꝛo.dicẽdũ ꝙ iſie diues nõ ẽ ꝓ raptoꝛe habẽdus.
qꝛ ſi ad tpᷣus retinet ſuꝑfina: tñ aĩo ⁊ ꝓpoſito meliꝰdiſpẽ
ſandi. Ad auẽtem enãgelij.om̃i petẽti te tribue.dicen⸗
dũ ꝙ intelligẽdũ ẽ ſic.tribue rem vel bonã voluntatẽ vel
bonũ oᷣbũ ſic habet᷑ ibi ĩ glo. vñ iſte diues nõ ẽ traãſgreſ⸗
ſoꝛ huiꝰpᷣcepti:cũ habeat bonã volũtatẽ danduſiẽ dictũ
eſt. Ao vltimũ qð querit᷑ de duobo ĩ extrema neceſſita

te cõſtitutis. dicendũ ꝙ tenet᷑ dare primo ⁊ ſiłꝛ ſedᷣo.ſed

neutri tenet᷑ dare modo:tñ tenet᷑ alteri mõ vt iſte termi⸗
nus alteri teneat᷑ ↄfuſe 1 ndeterm inate.
Mlembꝛũ quintũ
Ltimo qrit aunn. attribua
tur oĩno mũdare:cũ dicat᷑.ix.mat᷑.vbi lo
tur ð lunatico:⁊ dꝛ. Hoc genꝰ demonij nõ
eijcit᷑ niſi ĩ oꝛoe ⁊ ieiunio.vbi dĩc glo. Me
dicina vniuſcuiuſq; vulneris eſt adhibẽda.i2õ eĩ ſanat
oculũ qð ſanat calcaneum. ieiunio ſanãt᷑ peſtes coꝛꝑis.
oꝛone peſies mẽtio.¶ Ex at᷑ elemoſina ſpãlẽ bẽat cffectũ
oñdit᷑ Mat᷑.xij.ſuꝑ illð.Exiẽde manũ.ibi glo. Mihil
plꝰvalet curatõi qᷓ elemoſinaꝝ largitas:qꝛ fruſtra p pec
catis ſuis rogaturꝰmanꝰſuas ad deũ extendit:ꝗ has ad
pauꝑeʒ ꝓ poſſe ſuo ñ extẽdit. Rũ.xxix.Ecẽi.Cõclude

elemoſinã ĩ ſinu pauꝑis ⁊c.x ĩ eodẽ.xxviij. In hoĩez ſibi

ſileʒ nõ hʒ miſcdiaʒ ⁊ a deo qrit ꝓpiciatõeʒ.⁊.xix.ꝓueꝛ.
Fenerat᷑ dño ꝗ miſeret᷑ pauꝑis. Vñ colligit᷑.q moxime
motiuũ ad ði miſciaʒ ſuꝑ pcto ⁊ pena pct᷑i ẽ elemoſina
Moõ at dic. date elemoſinà ⁊ ecce oĩa mũda ſũt vobis:vt
ſufficiat elemoſina ad mũdatõeʒ culpe. Si eĩ ſit pncipa
liter motiuũ ad remiſſionẽ pene ex ði miſcdia:nibilomi
nyvniuſcuiuſq; vulneris ẽ adhibẽda ſpꝛia medicĩa:vt ʒ⸗
ria vrijs curẽt᷑.Ceui.xxv.ſuꝑ illud.Suputata ⁊c̃. Glo.
Scðdm ea q peccauit opoꝛtuit pciũ reddere.vt.ſ.qdð pec⸗
cauit gula ieiunio coꝛꝛigat.qdð garulitas amiſit ſilentiũ
deleat. ⁊ ſic ↄtraria ↄtrarijs curentur.

Dueſtio. lxvj. de pᷣcepto
Onſequẽter queri

tuꝛ de pᷣcepto mutui ſeu ↄmodatõis ð qͥ
mat.v. Nolenti a te mutuari ne auerta
ris.⁊ luc.vj.Date mutuũ nihil inde ſpe
rãtes. .¶ Circa qð qrũt᷑ qᷓtuoꝛ. Oꝛimũ ẽ
ytꝝ acciꝑe aliꝗd pᷣter ſoꝛtem ſit ꝓbibitũ. Scdo vtꝝ ſola
ſpes accipiẽdi pᷣter ſoꝛtẽ faciat vſurariũ ſeu ſit ꝓbibita.
reõ vtꝝ ĩ aliqͥ caſu ſit licitũ acciꝑe aligd pᷣter ſoꝛtem
Quarto an ſit mala pᷣm ſe.

— —
Membꝛũ pemũ.
D pmũ ſic obijcit᷑ Eʒe.xviij. Si genuerit
vir filiũ latronẽ ⁊c.vſq; ad vſurã dãtẽ ⁊ ã⸗
pliꝰaccipiẽtẽ.nũꝗd viuet:?nõ viuet:cũ vni
nerſa hec deteſtada fecerit moꝛte moꝛiet᷑.hᷣ iuſtꝰẽ. acci⸗
pẽ aligd pt ſoꝛtẽ ẽ phibitũ.¶ IPẽ exo.xxij. Si pecuniã ac
cõmodaueris ꝓplło meo paupi ꝗ hitat tecũ:ñ vꝛgeb eũ q̃i
exactoꝛ:nec vſuris oppᷣmes.q̊ ñ lʒ acciꝑe vſurã:̊ ẽtis i⸗
tuitu dði ↄmodare.¶ Itẽ pᷣs. One gs bhitabit ĩ tabnaclło
tuo ⁊c̃.ꝗ iurat ꝓxĩo ſuo ⁊ ñ decipit.ꝗ pe.ſ n. d. ad vſ. 76.
q̃ſi ſi det ad vſurã ñ hitabit ĩ tabnaclo dñi.Sʒ nullꝰ ex⸗
pellit᷑ a tabnacło dni niſi ꝓ pcto moꝛtali.q̊ᷓ dare ad vſu⸗
rã ẽ pct᷑ m moꝛtale ſeu acciꝑe p̃t ſoꝛtẽ.¶¶ Iteẽ Lu.vj.Date

7

mutuũ nihil inde ſperãtes. vbi videt᷑ etiã ſpes accipiẽdi
ꝓhiberi.ꝭ̊ młtom agis phibet᷑ ipe act. Cõtra Deut.
xxiij. Aõ fenerabeꝛis ꝓrio tuo ſ̊ alieno. lz fenerari ali
eno. ĩ aliqͥ caſu lʒ dare ad vſurã.ñ ꝗ̊ generalit ẽ ꝓhibi⸗
tũ.¶¶ Itẽ amb.Vſuꝛas exigas ab eo cui inſie nocẽ deſide
ras.a ita lʒ ab aligbo acciꝑe vſuꝛas. Itẽ maiꝰpetẽm eſt
occidẽ q; acciꝑe vſuꝛã. Sʒ lzʒz ĩ caſu ⁊ ſine pcio occidẽ.̊
lʒ ĩ aliq caſu acciꝑe ad vſurã.¶ Iteʒ lʒ ↄducẽ domos eq̊ͥs
vaſa argẽtea culcitras ꝓ lucro.q̊ muſtofoꝛtiꝰdenarios ꝗ
ſũt vtiles magis.⁊ ſic lʒ dare ad vſuꝛã.¶ Itẽ.xv. Deut᷑.
Per ꝓmiſſionẽ ſeu bñdictõeʒ obᷣuãtibo mãdata dñi fe
nerab gẽtibo młtis:⁊ ipᷣe a nullo accipies mutuũ. Sʒ ſi
fenerari eẽt malũ.ñ eẽt iſtð ꝓmiſſio ſeu bñdictõ:ſᷣ potiꝰ
maledictõ.nec etiã ill pmittẽt᷑ obᷣuãtibo mãdata dñi:
cũ hipᷣm eẽt trãſgredi madatũ dei. Rñ.Cõcedẽdũ ꝙ ac
ciꝑe pt ſoꝛtẽ qð ẽ vſuꝛa ꝓhibitũ ẽ. Sũt tñ caſus ĩ ꝗbo vſu
ra ẽ ꝑmiſſa. Pꝛimꝰẽ vbi poſſeſſio ecclie ẽ aſſiẽta cleri⸗
co ĩ bñficiũ ⁊ laycꝰtenet ea iniuſte ⁊ violẽt:pt clericꝰſꝛu
etus illiꝰbñficij ꝑciꝑe vltra ſoꝛtẽ.er de vſuris.ca.j.bᷣ h ñ
fit lucri cã:̊ vt res ecclie eo mõ de manu layci redimat᷑
vt hr ĩ eadẽ decretali.¶¶ Scðs vbi vſure petũt᷑ cũ int eſſe
pᷣbigra.ſi fideiuſſoꝛ ſoluit vſuꝛas cꝛeditoꝛi.pt᷑ eas petẽ a
debitoꝛe qͥ fideiuſſerat: qꝛ ñ ſũt vſure qᷓtũ ad ſideiuſſo
rẽ:ſᷣ potiꝰqᷓtũ ad inteẽ:qꝛ ñ ẽ lucꝝ ſᷣ vitatõ dãni.q Ter
ciꝰrõe moꝛe.vt ſi de beas mibi cẽiũ ad certũ minũ 2 no⸗
luiſti ꝑſoluẽ in tmĩo.⁊ iõ opoꝛtuit me reciꝑe pecuniã cũ
vſuris ꝓpt᷑ negocia mea tractãda.tu teneꝛis mihi r̃ſtituẽ
illas vſuras:lſi ſolui:vł ſi ñ ſolui liberare me ab iſta obli
gatõe.¶ QOuartꝰ rõe dubij.iã ſi ꝗs dat.x.ſoł.vt alio tẽ⸗
poꝛe totidẽ ſibi gni vini vł olei meſure reddãt᷑: q̃ ʒ tunc
plꝰva leãt:vtꝝ tñ minꝰſolutõis tꝑe ſint valituꝛe veriſiłꝛ
dubitat᷑.ñ dʒ ex h̊ vſurariꝰr̃putari.rõe dubij hꝰ excuſat
ꝗ bãnos gnũ vinũ oleũ:vel alias merces vẽdit:vt apliꝰ
tũc valeat ĩ tmĩo certo recipiat p eiſaẽ.ſi tñ ea ↄtractꝰ
tꝑe ñ fuerat vẽditurꝰer̃ de vſuris nauigãti.S.j.⁊.ij.quã
reare infra int nouas ↄſtitutões. In his ꝗ̊ caſibo q̃tuoꝛ
ura ẽ ꝑꝓmiſſa.ſ̊ recte ↄſiderãti ĩ p̃dictis caſibo ñ ẽ vſu⸗
ra.UVñ nota ꝙ ñ dr ↄmitti vſura niſi ĩ his rebo tm̃ ciꝛca
s otigit fieri mutuũ.ſ.qᷓ ↄſiſtũt ĩ nũero põdẽ ⁊ mẽſura.
iers vt q̃libʒ moneta q ꝓgꝛie dr̃ pecunia nũeꝛata. õ
dere vt ere argẽto auro ⁊c.q̃ agẽduũt᷑. ADẽſura vt frumẽ
to vino oleo panis ⁊c̃.¶ Ad maioꝛẽ iñ euidẽtiã hoq̃ſtio⸗
nis nota. ꝙ duo ſũt ↄtractꝰ ꝗ de ſui nata volũt eẽ gtuiti
vt mutuũ vł ↄmodatũ.In mutuo eĩ certũ eſt ꝙ reqrit᷑ vt
ſit Ituitũ:olioqꝗn ẽ vſuꝛa. Sʒ ĩ ↄmodato ſi aliꝗd recipit
ꝓ re ↄmodata ſtati deſinit eẽ omodatũ:qꝛ aut fcipit᷑ ali⸗
adep re ipᷣa:aut ꝓ vſu rei.Si re ipa aliꝗd recipit᷑:aut
recipit pecunia aut res alia.ſi pecunia ẽ ẽptio vl xẽditõ
ſi alia res rcipit᷑ erit ðctꝰꝑmutatõis.ſi ꝓ vſu rei accipit
pecunia erit ↄctꝰlocatõis.ſi res alia.erit ↄctꝰ inoĩatq̃i
do vt des k vt facias.Oes iſti ↄctꝰſũt liciti laycis.¶ Dicẽ
dũ ꝗ̊ ao pᷣmũ: ꝙ dare ad vſuꝛã ⁊ ĩ ſe ⁊ Fm ſe pcim ẽ:⁊ nõ

fuit iudeis licitũ alieno feneraꝛi:ſ̊ ꝑmiſſuʒ fuit eis:ſic ꝑ

miſſuzʒ fuit eis dare libellũ rĩpudij. Reccabãt ̊ moꝛtalit
iudi fenerãdo alieno:h̊ hec fuit ꝑmiſſio ↄpatius: q̃ fcẽaẽ
duplici rõe.Pꝛĩa qꝛ ꝑmiſſuʒ fuit eis minꝰ pcẽm ne face⸗
rẽt maiꝰ.videlʒ ne fenerarẽt᷑ friw. Scðdᷣa qꝛ rudes erãt
qꝛ mamotreci.vñ paulati ducẽdi erãt ad ꝑfectõeʒ. ⁊ ex
h habẽꝰaꝛgum̃tũ ꝙ ſi ñ poſſumꝰobtinẽ ab vſuꝛaꝛijo ꝙ to
tñ reddãt:facẽ de bẽꝰſi poſſumꝰ ſaltẽ ꝑtẽ reddãt.4. AdD
ſcdᷣm dicũt mgf̃i ꝙ illa auẽtas ñẽ ſcti amb:ſᷣ am bꝛo.ad
opti cuiſdã hẽtici:q ſ ſpẽ bi amb.mlłta falſa dixit. Vel
ſi placet exponat᷑ ſic. Vſuꝛas exigas ⁊ q̃ſlibʒ exactões.S
eĩ lʒ facẽ ð paganos.Teꝛra eĩ quã ip̃i poſſidẽt nr̃a dʒ eẽ
Vmñ iuſte poſſumꝰeã exigẽ ab eis ꝗbo iuſte deſideꝛamꝰno

cẽ᷑.al Ad tciũ dᷣm.ꝙ lʒ occidẽ ſit pcẽm ĩ ſe:ñ tñ ſᷣm ſe.ſᷣ

daꝛe ad vſuꝛã ẽ pcim i ſe ⁊ Fm ſe:⁊ ꝓt᷑ b ñ ẽ ſile.¶ Ad q̃ꝛ
tũ dðᷣm.ꝙ lʒ ↄducẽ᷑ equũ ⁊ ceta hmoi ꝓ lucro:h̊ ñ lʒ oce⸗
dẽ nũmos ꝓ lucro.equeĩ ↄducit᷑ locado:nec trãſfert᷑ do
miniũ ĩ locatõe.vñ iuſtũ ẽ vt ille cꝰeſt equꝰ habeat aliqð

h

— 0 —

2

Queſtio
ri de nůmis ſiue

emolumẽtũ ꝓ vſu eꝗ ſui.⁊ ſiłꝛ poſſet fie 8
pecunia:ſi nõ trãſſert᷑ dñiuʒ:ſᷣ ĩ mu cunie trãſfert᷑
dñiuzʒ. Dicit᷑ eĩ mutuũ q̃ſi de meo tuũ.vñ cũ pecunia da
ta ad vſurã trãſeat ĩ accipiẽtis dñium: ſilła trãſit ⁊ vſus
illiꝰ. ꝓ vſu at᷑ rei ſue nõ ẽ iuſtũ vt aliꝰhabeat emolumẽtũ
ĩmo ius ẽ.⁊ ꝓpt h̊ vſura ẽ pctm.4¶. Ad vltimũ dðm.q
cũ dꝛ i ꝓmiſſioe. Jenerabeꝛis ꝓxĩo tuo ⁊c̃.ponit᷑ ibi ↄns
ꝓ añcedẽti. Eſt eĩ ſenſus.tãta habebis abũdanti ꝙ po
teris multis gẽtibo ſi volueris fenerari.õ ẽ bic intẽ⸗

tio dñi ꝓmittere feneratõezʒ:ſᷣ abũdãtiã tm̃:ad quã poſ⸗

ſet vel ſolet feneratõ ↄſequi.

Miembrũ ſecũdũ

Ecũdo q̃rit᷑ vtꝝ ſola ſpes accipiẽdi aliꝗd
pter ſoꝛtẽ ſit ꝓhibita ⁊ faciat vſurariũ.Cũ
eĩ dicat᷑ Lu.vj.Sate mutuũ nihil inde ſpe
rãtes. glo. Vltra ſoꝛtẽ. SDicit eti glo.ꝙ GB ꝓhibet᷑ vſura.
hſola ſpes accipiẽdi p̃teꝛ ſoꝛtẽ facit vſurariũ. Itẽ ſola
volũtas occidendi hoĩeʒ facit homicidã.j. Joh.iij. Qui
odit frẽm ſuũ homicida ẽ.ſiłꝛ ſola volũtas foꝛnicãdi fa⸗
cit ſoꝛnicatoꝛẽ.mat᷑.v.Qui viderit młieꝛẽ ad ↄcupiſcẽdũ
eã iã mechatꝰẽ ĩ coꝛde ſuo.ꝗ ſiłꝛ ſola volũtas acꝗrẽdi pᷣt
ſoꝛtẽ facit vſurariun. Nd h̊ dicũt ꝗqdam ꝙ ſola volũtas
nõ facit vſurariũ niſi intueĩiat pactũ. Sed ↄtra.Eſto ꝗ
iſte timoꝛe eccłie ñ facit pactũ:ſᷣ tñ hʒ voluntatẽ.Alius
vult ⁊ facit pactũ.ĩde ſic.ꝓuer.xvj.Spũnuʒ põderatoꝛ ẽ
dñs.i.volũtatũ.Sʒ talẽ volũtatẽ hʒ iſte q̃leʒ ille.&̊ ſi vo
lũtas iſtiꝰfacit iſſũ vſurariũ:ſiłꝛ ⁊ volũtas illiꝰfaciet il⸗
lũ vſurariũ.QDð alij ↄcedũt.Sʒ ↄtra.Quilibʒ tenet᷑ eſſe
gratꝰad bñficia.ꝗ̊ mutuũ accipiẽs tenet᷑ eẽ gratꝰ mutuã

ti.̊ dãs mutuũ pt ſperare aliqð bñficiuʒ ab eo ꝗ accipit
mutuũ.ꝗᷓ ⁊ aliquã ſuꝑabũdãtiã. 4! Itẽ ex dono pt ꝗs lici

te ſperare donũ.q̊ ex mutuo pt᷑ ſperare mutuũ. Rñ.di⸗
cendũ ꝙ cũ diuerſe ſcie diuerſas habeãt ↄſideratões:a
diuerſis ſciẽtibo idẽ diueꝛſimode ↄſiderat᷑. Hinc ẽ ꝙ ſᷣm
leges hũanas volũtas ſola nõ facit vſurariũ:qꝛ lex hũa⸗
na manũ cohibʒ ñ animũ.Scðʒ legẽ pᷣo diuin q animũ
cohibʒ:ſola volũtas facit vſurariũ.¶ Ad pᷣmũ g̊ obiectũ
dicẽdũ ꝙ mutuãs pt ſperaꝛe illð ad qð tenet᷑ accipiens:
qꝛ ĩ ↄſiłi caſu.ſ.nccitatis tenet᷑ ſibi dare mutuũ:⁊ tenẽt᷑
ſilłꝛ etiã ſi nõ dediſſet pꝛiꝰ.vñ pt᷑ illð ſperare mutuãs ab
acci piẽte:ñ tñ ex vi mutui:ſᷣ ex caritate accipiẽtis mutu
um. Mutua eĩ bñficia accẽdũt caritatẽ.⁊ qꝛ etiã ex pᷣce⸗
pto ði dʒ mutuũ indigẽti daꝛi.⁊ ꝑ hᷣ etiã ſoluit᷑ ſcðʒ. Dñ
eĩ ↄcedẽdũ ẽ ꝙ mutuas pt᷑ ab eo ꝗ recipit ĩ ſiłi caſu ſpcꝛa
re mutuũ:qꝛ ad h̊ tenet᷑ aliꝰ:tñ ſi hac intẽtõne tradit ſibi
mutuũ ñ ẽ meritoꝛiũ:qꝛ ñ ponit deũ finẽ.iõ dꝛ Luce.vj.
Date mutuũ nihil inde ſꝑates.ſupple ab hoĩe ſRi a deo.

Membꝛũ terciũ

Ercõ q̃rit᷑ vtꝝ aliqͥ caſu ſit licitũ acciꝑe ali
ad pter ſoꝛtẽ. ⁊ vr ꝙ ſic. Oñs eĩ pᷣcepit ſau
li vt intficeret amalechitas:⁊ interficiẽdo
eos ex pᷣcepto dñi nõ peccauit:ĩmo peccauit reſeruando
agag regẽ amalech.Si ꝗᷓ ex pᷣcepto dñi factũ ẽ nõ moꝛta
le qð atłs eẽt moꝛtale. Occidẽ eĩ hoĩeʒ pctin moꝛtale in
ſe:̊ ex pᷣcepto dñi fit meritoꝛiũ ĩ aliqͥ caſu:ſic ſi abꝛahaʒ
imolaſſet filiũ ſuũ ex pᷣcepto dñi.g ſilꝛ cũ dꝛ Deut᷑.xxiij.
Mõ fenerabis fratri tuo ſ̊ alieno.date ꝙ h̊ ſit pceptum
nullũ accidit incõueniens:qꝛ feneraꝛi alieno qð ſine pᷣce
pto dñi ẽ moꝛtale:ꝑ pᷣceptũ dñi fit nõ moꝛtale:nec ẽ veni
ale:gᷣnõ ẽ neceſſe dicere ꝙ ſit ꝑmiſſio ↄꝑatiua.q IJ,tẽ dñs
pᷣcepit iudeis vt aſꝑtarẽt vaſa egiptioꝝ. Si ̊ ꝑ pᷣceptũ
dñi fuit licitũ aſpoꝛtaꝛe oĩa vaſa pᷣcioſa egiptioꝝ:multo
foꝛtiꝰꝑ pᷣceptũ dñi licitũ erit acciꝑe aliꝗo pᷣt ſoꝛtẽ. ¶ADi⸗

nus eĩẽ acciꝑe ꝑtẽ qᷓ; totũ.⁊ ita dñns potuit pᷣciꝑe iudeis

ꝙ ip̃i darẽt ad vſurã.⁊ ita dare ad vſurã potuit non eſſe
pctẽm. 4.q Itẽ lex Juſtiniani ꝑmittit vſuras centeſimas ⁊
ſexage ſimas:⁊ videt᷑ ꝙ bene · qꝛ pᷣceptũ eſt.nõ occides.et
iñ occidunt᷑ hoĩes ſine pct᷑oñ ꝓpt᷑ recõpenſatõeʒ:qꝛ ꝑ occi⸗

-lev.
ſionẽ maleficoꝝ ↄſeruat᷑ ſtatꝰ reipublice ĩ bonitate ſua.
Geadẽ ratõe licʒ dare ad vſurã ſine pcto ꝓpter recõpenſa
tionẽ.maioꝛ em̃ vtilitas accidit inde reipublice:⁊ etiã ei
qui accipit ad vſurã.¶¶ Iiẽ acciꝑe ad vſurã nõ ẽ ↄtracta⸗
re rem alienã inuito dnño.Oñs eĩ vult bñ vt vſurariꝰba
beat leuiſſimã vſurã:⁊ multũ gaudet qñ inuenit ꝗ dat ei
ad leuiſſimã vſurã. ᷓ acciꝑe ad vſuras nõ eſt furtũ: nec
aliqð aliud pcm. q̊ ſimpi? nõ ẽ pcm. Cõtra. Hiero.
ſuꝑ Eʒech.xviij. Putãt quidã vſuras tm̃ eẽ in pecunia.

qð ꝓuidẽs diuĩa ſcriptura oĩs rei aufert ſuꝑabũdantiã

vt plus nõ accipias ꝙᷓ; dediſii.¶ Itẽ idẽ.Alij ꝓ pecunia

fenerata ſolẽt munuſcula diuerſi generis acciꝑe:ſᷣ intel⸗

ligant vſurã vocari ſuꝑabũdantiã quicqd ẽ illð ſi ab eo
qui dederit plus acceperint.¶ Itẽ ambꝛo. Pleriq; refu⸗
gientes p̃cepta legis cũ dederint pecuniã negociatoꝛibo
nõ in pecunia vſuras exigũt:ſᷣ de mercibo eoꝝ tanqᷓ vſu
raruʒ emolumẽta pcipiũt:ideo audiãt ꝗd lex dicat. NQe⸗

q; ingt eſcaꝝ vſura accipies:neq; oĩm reꝝ.Et accipitur

ex illo tex. Beut.xxiij.õ fruges nec aliquã aliam rems

Item idem. Eſca vſura ẽ ⁊ veſtis vſura ẽ:⁊ qdᷣcũq; ſor
ti accedit vſura ẽ.qdð etiã velis ei nomẽ imponas vſura ẽ

4 Item iuxta G̊ querit᷑ cũ vſurariꝰſit fur quare iudex ſe⸗

cłaris patit᷑ vſurarios viuere:⁊ alios fures ⁊ raptoꝛes

nõ patit᷑ viuere.Cũ em̃ vſurarij publice ⁊ manikfeſte ſint
mali:videt᷑ facere ↄtra illud pᷣceptuʒ.ſaleficos nõ pa⸗

tieris viuere.q¶ Itẽ querit᷑ quare iudex eccleſiaſticꝰ plus

intromittit ſe de pena vſurarioꝝ q alioꝝ furũ. Sok.
Ad pᷣmũ dom.ꝙ nõ ẽ ſiłe de homicidio ⁊ vſura.qꝛ occi⸗
dere lʒ ſit malũ ĩ ſe.nõ tñ ẽ malũ ſᷣm ſe.ſᷣ̊ dare ad vſuraʒ

malũ ẽ in ſe ⁊ ᷣm ſe.⁊ ſi dñs illud pᷣcepiſſet:ſequeret᷑ in⸗/

de incõueniẽs ſicut iam oñdet᷑. Ao ſcm dicendũ.ꝙ filij
iſrahel ſeruierãt egiptijs ⁊ merces non erat eis reddita.
ꝓpter hoc dñs qui vere ẽ dñs oĩm.trãſtulit dominiũ va⸗
ſoꝝ illoꝝ ad iudeos. Unde iudei nõ ↄtrectauerũt rẽ ali
enam ĩmo ſuã.nec pᷣcepit dñs iudeis vt aſpoꝛtaꝛent rem
alienã manentẽ alienã. Sed vſura eſt acciꝑe rem alienã
manentẽ alienã inuito domino:⁊ faceꝛe de illa vt de ſua.
Hoc eſt aũt malũ pᷣm ſe ⁊ in ſe.ſicut ſcienter cognoſcere
vxoꝛẽ alienã manentẽ alienã malũ eſt in ſe ⁊ Fm ſe.ſimi⸗

liter er mutuo acciꝑe rem alienã manentẽ alienã vt ſuã

ↄtra ius naturale eſt.⁊ eſt malũ ĩ ſe ⁊ Fm ſe. Nec potuit
boc depciꝑe. ⁊ ſi pcepiſſet ſequeret᷑ incõueniẽs.ſ. ꝙ da⸗
re ad vſura eſſet bonũ ⁊ malũ.malũ ᷣm ſe bonũ quo ad
p̃ceptũ.a¶ Ad terciũ dicendũ.ꝙ Juſtinianꝰ ꝑmiſit ↄpa⸗
ratiua ꝑmiſſione vſuras leuiſſimas:quia vidit hoĩes im
perij ſui ꝓnos eſſe ad dandũ vſuras. Unde ꝑmiſit minꝰ
malũ ne fieret peius.Nec eſt veꝝ ꝙ ſit ibi recõpenſatõꝓp
pter vtilitatẽ ſequẽtẽ:qꝛ ſemꝑ ⁊ in om̃i caſu dare ad vſu⸗
ram fere⸗ eſt. nec ꝓ aliqua vtilitate põt fieri licitũ. vnde
nõ eſt ſiłe de homicidio. Ad quartũ dðᷣm ꝙ bec eſt fal

ſa.Vſurariꝰnõ ↄtractat rem alienã inuito dño. Sʒ ſciẽ

dum ꝙꝙ duplex eſt volũtas.ſ.volũtas abſoluta ⁊ volun⸗/
tas reſpectiua ſeu ↄparata. De voluntate abſoluta non
vult dñs huiꝰpecunie ꝙ vſurariꝰ habeat eam. Libentiꝰ
em̃ eam ſibi retineret.Sed de voluntate oparata vult ꝙ
habeat eam:exquo.ſ.vſurariꝰnõ vult dare mutuum gra
tis.vſurariꝰq̊ᷓ ↄtractat rem alienã inuito dño:vt hec di⸗
ctõ inuito:pᷣuet volũtatẽ abſolutã nõ ↄparatã.¶.Ad ali
ud qð querit᷑: q̃re iudex ſecularis vſurarios ꝑmittit vi/
nere:cũ alios fures nõ ꝑmittat viuere:dicẽdũ ꝙ iudex ſe
cularis rẽpublicã regit qᷓtũ ad tꝑalia.vñ quis vſurariꝰ
ſit fur:tñ qꝛ fur ẽ domeſſicꝰ:nec ꝑ violẽtiã furat᷑:qꝛ etiaʒ
ex furto illiꝰ ꝓuenit aliqua vtilitas reipublice qtum ad

tꝑalia:pter h̊ ꝑmittit viuere vſuraꝛios:cũ tñ in aliquo

caſu fures puniat. Ad vltimũ dicẽdũ.ꝙ iudex eccłia⸗
ſticus qui ſubtiliꝰiſpicit qᷓ; ſecularis.ꝑſequit᷑ vſurarios
ꝓter dãnũ ſpũale qð videt ex vſura accidere.⁊ qꝛ vſuꝛa
rij de inbonoꝛatõe ⁊ ↄtẽptu dei hoc eſt de pcto ſuo feceꝛũt
ſibi officiũ ⁊ modũ viuendi.

Membꝛũ quaꝛtũ
Varto q̃rit᷑ vtꝝ acciꝑe aliꝗd pᷣter ſoꝛtẽ ſit
malũ ſm ſe:⁊ videt᷑ ꝙ non. ideo em̃ dr ma
lum ĩ ſe ⁊ ᷣm ſe:qꝛ rem alienã manẽtẽ alie
nam vult facẽ ſua. Sʒ pꝛobat᷑ ꝙ H̊ nõ ẽ ve⸗
rum:ĩmo trãſfert᷑ ibi dominiũ.qꝛ iſte ꝗ accipit mutuũ
rem ſuã.põt dare vſurario ⁊ ſcit ⁊ vult ei dare. Dicit eĩ
ei. Do tibi pecuniã iſtã pᷣter ſoꝛtẽ. Ponat᷑ dat ei. ̊ pe⸗
cunia qu accipit vſurariꝰ p̃ter ſoꝛtẽ ſua ẽ. nõ facit reʒ
alienã manẽtẽ alienã inuito dño tãqᷓ; ſuã.¶¶ Item eſto ⸗
ſub hac foꝛma fiat ↄtractꝰ.Nutuo tibi pecuniaʒ iſtã vt

es mihi tãtũ pᷣter ſoꝛtẽ.q̊ ſᷣm h pecunia quã accipit vſu
rariꝰp̃ter ſoꝛtẽ ſua ẽ:qꝛ ſibi data.ꝗᷓ ĩ vſura trãſfert᷑ domi⸗

niũ.⁊ inde vt pꝛiꝰ.q Item licitũ ẽ mihi dare mutuũ iſii
ne ledat vinea meã. & licitũ ẽ mibi dare mutuũ pꝛo hac
re tꝑali. ̊ pari ratõe pꝛo q̃libʒ alia re tꝑali. ⁊ ita pꝛo pe
cunia. 4! Iẽ dare mutuũ alicui vt ille ꝗ accipit ĩpleat h̊
ſceptũ nõ furtũ facies: vel nõ mechaberis.licitũ ẽ.qᷓ ea⸗

dem ratõe põt ei dare mutuũ vt ĩpleat qdᷣlibʒ aliud pᷣce/

ptum.ꝭ vt ipleat h̊ pceptũ. Date mutuũ nihil inde ſꝑan

tes. põt aligs dare mutuũ iſii vt ipe det mutuuʒ alijs.
Itẽ dare pauꝑibo bonũ ẽ:⁊ dare mutuũ bonũ ⁊ẽ.ꝗ lici⸗

tum ẽ dare mutuũ vt det᷑ aligd pauꝑibo cũ qð eſſ ibi bo
num ſit. licitũ eſt mihi dare iſti mutuũ vt aliꝗd det pr̃i
meo indigẽti.eadẽ ratõne ⁊ mihi.NMagis em̃ de beo me
diligẽ ᷓ alios. Rñ. vicẽdũ ꝙ nõ valet hec argumẽta⸗

tio.iſte põt trãſferre rẽ ſuã ĩ dominiũ alteriꝰ⁊ ſcit ⁊ vult:

qꝛ dicit hic.do tibi pecuniã iſtã. trãſfert.Licet eĩ poſſit
trãſferre:nõ tñ põt trãſſerre ſic:qꝛ bmõi ↄtractꝰdiſplicet

eo.⁊ licet ꝓferat verbũ dãdi:nõ tñ dat. De vᷣbis eĩ nul

la ẽ ↄtentõ.ſ̊ de intẽtione. eneratoꝛis eĩ intẽtio ẽ ꝙ rem
alienã manẽtẽ alienã faciat ſuã.¶¶ Per h̊ etiã ptʒ ſolutõ
ad ſcm cũ dic vſurariꝰ.accõmodo tibi pecuniã iſtã hac
ↄditõe:vt tu des mihi tãtũ ex vi mutui.In qͥ trãſfert᷑ do⸗
miniũ:vult trãſferre dominiũ ĩ ſe rei aliene manẽtis ali
ene.¶ Ad terciũ dicẽdũ ꝙ illa aꝛgumẽtatõ nõ valet.Cũ

ei dat᷑ mutuũ ne ledat᷑ vinea nihil accipit᷑ pᷣter ſoꝛtẽ: re
dimit ius ſuũ ꝗ dat mutuũ. Hoc aũt licitũ ẽ.Sʒ ſi daꝛet

pꝛo pecunia daret vt acciꝑet aliꝗd pᷣter ſoꝛtẽ. Qð aũt di
ctum ẽ ꝙ ĩ vſura nõ trãſfert᷑ dominiũ.intelligẽdũ ẽ de do⸗
minio illiꝰrei q̃ xltra ſoꝛtẽ accipit᷑: nõ de dominio mutui
4 Ad qrtũ dicẽdũ ꝙ nõ eſt ſile de h̊ pᷣcepto.iõ furtũ fa
cies ⁊ hmõi.⁊ de Hh. Date mutuũ.qꝛ in pᷣmo ex vi mutui
nihil accipit pᷣter ſoꝛtẽ vel ĩ ſe vel ĩ alio. Sʒ in ſcdo acci⸗
pit aliꝗd pᷣter ſoꝛtẽ vel in ſe vel ĩ alio.q¶ Ao quĩtũ⁊ vlti⸗

to vtꝝ magis ſit meritoꝛia dilectõ inimici qᷓ amici. Sex
to vtꝝ inimicuʒ maledicere ſit licitum. Septimo vtrum
pꝛo omnibo inimicis ſit oꝛandũ.

Membꝛũ primum
mRimo q̃rit᷑ viꝝ diligẽ amicũ ſit meritoꝛiũ
ꝓt illð qð dr̃ ¶Mat.v. Si diligitis eos 9
vos diligũt quã mercedẽ babetis.⁊ Lu.vj
RMue ẽ voſᷣ gra. AVidet᷑ at ex B. ꝙ diligẽ a⸗
micũ nõ ſit meritoꝛiũ.NQaʒ ſi nõ ẽ gra diligẽ illos g vos

diligũt:⁊ ſine gr̃a ñ pt᷑ eẽ meritũ:ᷓ diligẽ amicũ nõ ẽ me

ritoꝛiũ. Itẽ om̃i merito rñdet merces vel pᷣmiũ. Sz ñ
eſt merces diligẽtibo amicos.ᷓ nec meritũ. ¶l Itẽ hᷣ etiã
viget ꝑſi ike.j. Coꝛĩ.ix. Si euãgeliʒauero nõ ẽ mihi glia
nccitas ei incũbit.qꝛ.ſ.ẽ p̃ceptũ.ſiłꝛ at de diligẽdo ami⸗

cũ ẽ ncc̃itas pᷣcepti.ꝗᷓ ex h̊ nõ ẽ glia. g&̊ nec merituʒ:cũ ad

meritum ſeqt glia. Cõtra. Ex caritate diligit᷑ amicꝰ2
inimic. ¶ Itẽ feruẽtioꝛ ẽ motꝰ caritatis ĩ amicũ qᷓ ĩ ini⸗
micũ.Sʒ quãto feruẽtioꝛ ẽ:tãto ẽ habilioꝛ ad merẽdũ. ꝗ̊
ptigit magis mereri diligẽdo amicũ qᷓ diligẽdo inimicũ
Rñ. ẽ diligẽ amicũ ex cã tꝑali vt er ſola cã: qꝛ diligit.
vel qꝛ bñficiũ erogauit vł eꝛogabit:⁊ nõ ẽ meritoꝛiũ.⁊ B
mõ dr mat.v. nõ ẽ merces diligẽdo vł diligẽtibo ami
cos.⁊ Luc.vj. Oꝛ nõ ẽ gra diligẽ amicũ. vñ dic interł.
Si diligitis eos ꝗ vos diligũt.i.ideo ꝗ vos diligũt. Eſi
iteꝝ diligẽ amicũ nõ ex cã tꝑali pncipalit:ſᷣ ex ca dei.ſicẽ
caritas diligit q̃cũq; diligit ꝓpt᷑ deũ ⁊ ratõe ſũmi boni:
⁊ hoc mõ meritoꝛiũ erit diligeꝛe amicũ.

Membꝛũ ſecundũ
Ecũdo q̃rit᷑ vtꝝ diligẽ ĩimicũ ſit ↄſiliũ vel
pᷣceptũ ꝓꝑt h̊ ꝙ dr. Dictũ ẽ antigs.diliges
amicũ ⁊c̃.Ego at᷑ dico voſᷣ diligite inimi⸗
cos vr̃os.Et vr̃ ꝙ ſit pᷣceptũ.dĩc eĩ ambꝛ.
ĩglo.ſuꝑ Lu.vj.õ ſufficit ĩimicos ñ odiſſe: qð vltra
hũanã naturã ẽ:pᷣcipimur diligẽ. diligẽ inimicos pᷣce⸗

ptũ ẽ. ¶ Pꝛetea ſi ẽ vltra hũana naturã. ẽ ĩpoſſibile.Sᷣ

dic beatꝰ Hieꝛo. Anathema ſit g dixit deũ pᷣcepiſſe ali⸗
qð ipoſſibile.& ñ ẽ pᷣceptũ.⸗ Itẽ dic glo.ſuꝑ Lu.vj.Di⸗
ligite iimicos vr̃os. Hoc ꝑfectũ ẽ nõ ĩpoſſibile.q̊ v vᷣria
illa glo.auẽti ambꝛo.¶ Iiẽ aug.ſuꝑ illð mat᷑.xxij. Dili⸗
ges dñm deũ tuũ ⁊c.⁊ ꝓximũ ⁊c.ſ⁊oĩe ꝓximi oĩs hõ in
telligit. ̊ iimicꝰ.Et ibi dr ĩ textu ꝙ h̊ ẽ pceptũ.Diliges
ꝓrimũ tuũ ⁊c̃. diligẽ iimicos ẽ pᷣceptũ. Cõtra.aug.i
ench.Aldãdatũ de dilectõe ĩimicoꝝ ñ iĩplet᷑ a tãta multi
tudie quãta eraudit᷑ ĩ dñica orone.Sʒ i dñica or̃one nõ

— — — ——0 -

— — —

mũ dicẽdũ.ꝙ ſiẽ̃ nõ licʒ mihi ex vi mutui trãſferre domi exaudit᷑ niſi hñs caritatẽ ſic pʒ:qꝛ dẽ. Dimitte nob. ſic
niũ rei aliene ĩ me:ita nec ĩ aliũ.vñ nõ valet hec argumẽ? nos dimit. ⁊ poſtea. MAiſi dimiſeritis ñ dimittet vobᷣ pr 8
tatio.Licitũ ẽ dare pauꝑiba:licitũ ẽ dare mutuũ.& lici⸗ veſieꝛ.ᷓ pt᷑ qs eẽ ĩ caꝛitate:a⁊ ñ oiligẽ iimicũ. ñ ẽ pᷣceptũ
tum ẽ dare vt aligd det᷑ pauꝑibo.licitũ ẽ p̃ᷣdicaꝛe.licitũ ẽ ß oſiliũ. ¶ tẽ dic aug. ꝙ illa ſpõſio. Dimitte nob debita
acꝗrere tꝑalia. licitũ ẽ p̃dicare ꝓ acqſitõe tꝑaliũ. nr̃a ⁊c a młtis ĩplet᷑ q n diligũt ĩimicos.& ⁊c.¶ Itẽ dr i d
4 ** glo.ſuꝑ Lu.vj.Diligite iimicos vr̃os. Hoc ꝑfectũ ẽ nõ .
Lueſtö.lxvij. de pcepto poſſibile. aſilia pfectõis ſũt ñ pcepta.6 7c 41 Iẽ am⸗
caritatis. . bꝛo. Hic eccłia ñ lacte ĩbuit᷑:ſ̊ validioꝛis cibo caritatis
5 4 roboꝛat᷑. diligẽ ĩimicũ ꝑfecte caꝛitatis ẽ.q̊ ↄſiliũ. Rñ. n
Onſequẽter Ueri dilectõ affectꝰa effectꝰſił:⁊ ẽ dilectõ affectꝰtm. Dilecti⸗ de n
tur de pᷣcepto caritatis de qͥ habet᷑ ma⸗ one affectꝰoĩbo pcipit᷑ diligẽ ĩimicũ. Dilectõe o effect *
thei.v.Dictũ ẽ antigs.Diliges ꝓximũ imꝑfectis ẽ ↄſiliũ. ꝑfectis vo debitũ.ſ.ogrui: 2 Fm aliqͥs A
tuũ ⁊ odio habebis inimicũ tuũ. ego at xbitũ pᷣcepti.vñ aug. Perfecti ĩimicos diligũt ⁊ eis bbßkia
dico vobis diligite inimicos vꝛos.bñfa faciũt.⁊ HG ñ ẽ tãte młtuitudis: quãta in oꝛone dñica exau
cite his ꝗ oderũt vos:⁊ oꝛate ꝓ ꝑſequẽtibo ⁊ calũniãtib⸗ dit᷑. ¶ Ad illð ambꝛo.qð dr ſupᷣ hũanã naturã ẽ diligeꝛe
vos.Si eĩ diligitis eos ꝗ vos diligũt quã mercedẽ hẽbi⸗/ inimicũ. dicẽdũ ꝙ h̊ dr qꝛ natura ñ mouet niſi ad diligẽ
tis:nõne ⁊ publicani h̊ faciũt.⁊ Cu.vj. Si diligitis eos dui amicũ. tñ natura eſt ſuſceptibilis gre:cũ qua põt dili
g vos diligũt qʒ Hon eſt Fa: n petoꝛes diligenes ſeni gere inimicũ.? ita nõ eſt impoſſibile.· —
ũt.⁊ ſi bnfacitis his ꝗ vob bñfaciũt q̃ vob ẽ gra.ſiqdeʒ A mi⸗
3 pctoꝛes h̊ ſaciũt.Aerũtñ diligite inimicos vr̃os ⁊ bñ⸗ 1H E* embꝛ 1 tercin ⸗ tenn
facite ⁊c.¶ Querũt᷑ circa iſtð pᷣceptũ ſeptẽ. Pꝛĩo vtꝝ di⸗ Ercio q̃rit vtꝑ bñfacẽ iimicis oĩbo ſit pce⸗/ ni
ligẽ amicũ ſit meritoꝛiũ. Scdo vtꝝ diligẽ inimicũ ſit pᷣ⸗ ptũ.qꝛ dr̃ mat.v.⁊ Lu.vj HPñfacite hbis 4 do⸗
ceptũ vł ↄſiliũ. Lercõ vtꝝ bñfacẽ inimicis oibo ſit pce⸗ aooef̃t vos. vñ qrit᷑ vtꝝ ĩimicũ effectu p̃ᷣci⸗ ſen
ptũ.Quarto vtꝝ maiſit diligẽ amicũ qᷓ; inimicũ. Quin piat᷑ diligi. Nã vbi p̃cipit᷑ ð dilectõe affectꝰpᷣcipit᷑ de di⸗

— Mr iNN ſir Py ◻ .; 1 *

Sr

—

+

= = *

— —..—

n
ſe
li

e
ni

n
ne
gi
i

e⸗

4

Nueſtio

lectõe effect.qꝛ ſic dꝛ. Diligite iimicos vr̃os: qð pꝑtinet
ad affectũ.bñfacite his ꝗ oder̃t vos:qð ꝑtinet ad eſfectũ
Sſi ĩ pceptoẽ dilectõ affectꝰ:ſilꝛ 2 dilectõ effectꝰ. ¶ IJtem
Exo.xxiij. Si occmꝛreris boui ĩimici tui errãti. reduc eũ
BGlo.q̃ſi diligite iimicos vros.⁊ poſt. Si videris aʒinũ
odiẽtis te cecidiſſe ſub onẽ nõ ꝑtrãſibis:łᷣ ſi ubleuab cum
eo.Glo. Oñſacite his ꝗ oder̃t vos.q̊ ĩ lege pᷣceptũ ẽ dili
gere iimicũ effectu. oibo ẽ pceptũ ¶ Itẽ mat. v. ſuꝑ illð
diligite ĩimicos vr̃os bñfacite ⁊ oꝛate ⁊c̃.glo.Cõtra ec⸗
cleſiã tribo modis pugnat᷑.odio.ðvbios. cruciatu coꝛꝑis.
Ecõtra eccłia diligit.oꝛat.bñfacit.⁊ hiſi it dilectõnis ef
fectꝰ.qᷓ oẽs tenẽt᷑ ad dilectõis effectu. Cõtra. aug. br
illa auẽtas.iij.ſentẽ.di.xxx.c. Hic ſolet qri. Diſtiĩguẽdũ
vtx ille ꝗ te offendit rogat te vt dimittas ei. aut ñ. Si ro
gat ⁊ ñ dimittis:pct᷑a tua ñ dimittũt᷑ tibi nec iples ſpon
ſionẽ illã.dimitte no.d.no.ſiẽ ⁊ nos dimit.⁊c. Si ñ ro
gat 2 ñ dimittis.nihilominꝰ eraudieris.̊ videt᷑ ꝙ dz i⸗
telligi qð dẽ dimitte no.de.no.ſiẽ ⁊ nos dimittimꝰ e bi⸗
toꝛibo nr̃is petẽtibo vł rogãtibo.ᷓ nõ tenet᷑ oĩbo dimittẽ
Sʒ ſi nõ dimittit ñ diligit iimicũ effectu.¶¶ Itẽ Ro. xij.
õ voſmetip̃os defendentes cariſſimi ⁊c.glo.augu.Si
vult bonꝰvt deꝰ inimicũ puniat.vbi ẽ illð. diligite inimi
cos vr̃os.⁊ illð.nõ reddẽtes malũ ꝓ malo:nõne hẽ ma⸗
lũ ꝓ malo reddẽ. Monꝰigit᷑ pt ñ diligẽ iimicũ effectu: ex
quo bonꝰvult vt puniat᷑ iimicꝰ. Rñ. Quidã diſtiguũt
. diligẽ ĩimicos pᷣceptũ ẽ pᷣlatis ⁊ pfectis. im ꝑfectis pᷣo
ſubiectis nõ. Sʒ ð h ẽ qʒ dñs nõ ſolũ diſcipul ⁊ aptis
hoc ẽ ꝑfectis iſla ꝓponebat:ᷣ ipᷣis turbis ⁊ ĩꝑfectis Lu.
vj. VUn ſup̃ dic glo. bede. ĩ mõte ᷣmo ꝑfectꝰad aplos
Adat. v. hic vᷣo leuioꝛi ſermone ad turbas temꝑatiꝰ ꝑ q̃⸗
tuoꝛ cardiales vᷣtutes ᷣmo ↄp̃hbẽdit᷑. ꝓpterea dðm. ꝙ; oẽs
tenẽt diligẽ affectu 7 effectu. Sʒ ſpliꝰſiue ad aplioꝛẽ ef⸗
fectũ tenẽt᷑ ꝑfecti q; imꝑfecti.⸗2 pᷣlati ꝙᷓ; ſubditi.tñ qꝛ pᷣce⸗

ptum affirmatinũ obligat ſꝑ ſᷣ nõ ad ſꝑ. ſic illð no obli
gat ad ſꝑ qtũ od affectũ.ſ.cũ nõ ſumꝰĩ ↄſideratõne: aut
qn ꝛmiinꝰ:ita nõ ad ſꝑ obligat qtũ ad effectũ. Si aũt

querat᷑ qͥ tꝑe obliget ad effectũ.dicẽdũ obligat qncũqʒ
inimicꝰẽ ĩ caſu nccitatis.¶¶ Ad illo g̊ qʒ obijcit ſi up̃ ꝙ ꝑp⸗
fectõis ẽ ⁊ caritatis ꝑfecte. dicẽdũ itelligit de pfectõe
ſufficiẽti ad ſalutẽ ñ de ꝑfectõe ſuꝑerogatõis.im pfectio
em ẽ qᷓtũ ad ſalutẽ diligẽ amicũ.bᷣ ꝑfectõis ſufficiẽtie eſi
diligẽ iimicũ ⁊ diligẽ inquã iimicũ affectu a effectu. ĩ c
ſu nccitatis ẽ ꝑfectòis ſufficiẽtie ⁊ ſaluti neceſſarie.dili⸗
gere vᷣo effectu nõ ĩ tꝑe nccitatis ẽ ꝑfectõis ſuꝑerogatio
nis. Ao illð vᷣo qd obijcit ꝑ illð aug. ſi ñ rogat ũimicꝰ
vt ſibi dimittat᷑ 2 ñ dimitti t᷑:nihilominꝰexaudit. Dixer̃t
gdaʒ ꝙ tenet᷑ dimittẽ rãcoꝛẽ etiã ñ petẽti:ſᷣ ñ ſiqᷓ rãcoꝛis
Sʒ meli dðm. ẽ dimittẽ rãcoꝛẽ gocomitat᷑ appetitũ vi
dicte: 7 ẽ dimittẽ pumtõʒ quã ↄcomitat᷑ zelꝰ iuſticie. te⸗
nemur g rãcoꝛẽ dimittẽ er axpetitu vidicte.h̊ ñ tenemur
dimittẽ punitõʒ ex ʒelo iu ſticie.ĩtelligẽdũ ẽ g. q exaudit᷑
etiã ſi ñ dimittat punitõeʒ ex zelo iuſticie.¶ ATd alið vo
rñdet glo.ſuꝑ illð Ro.xij. ·õ voſi metipᷣos defẽdẽtes ca
riſſimi: 5̊ date locũ ire:cũ hõ iuſtꝰ2 hõ malꝰvelint a dño
vindicari:ĩ q diſcernũt᷑: rñdet.bonꝰmagis cupit ĩimicũ
coꝛrigi ꝙ puniri: nec delectat᷑ pena inimici:qꝛ nõ odit eũ
ſed iniu ſticia dei qꝛ diligit deũ. 2 ideo hoc ei placet cum
do placituʒ eſſe nõ dubitet.

Mlembꝛũ quaꝛtũ

Varto qrit᷑ vtruʒ maiꝰſit diligẽ amicos qᷓ
umicos.⁊? ite ꝝ an motcaritatis ĩtẽſioꝛ ſit
ramicu ꝙ i ini nicũ. Ad pᷣmũ ſic.ſuꝑ illud

mat. x. Si diligitis eos q vos diligũt ⁊c̃.glo. Perfectõiſ

ẽ cumulꝰdiligẽ iimicos:vᷣ diligẽ amicos nõ ẽ ꝑfectõis.ᷣ
miꝰẽ diligẽ iimicos qᷓ; amicos.¶¶ Itẽ Hẽ deſi uꝑadditis a
dño. Nã in lege pᷣcipiebat Teui.xix. Diliges amicũ tuũ
ſic teipᷣm:i ĩ euãgelio pcipit dñs diligẽ iimicos.q̊ maiꝰẽ
Cõtra. In oꝛdie diligẽdoꝝ ex caꝛitate vltimꝰgaꝰ?pon
tuꝛ diligẽ iimicũ. Sʒ ipa caꝛitas diligit oꝛdĩe qͥ apliꝰẽ di

— —2
. S e awünree „ WRX 2 RyrVy

lxvij.

ligẽdꝰ. maiꝰẽ diligẽ amicũ ꝙᷓ inimicũ.¶¶ Itẽ odire ami
cu maiꝰẽ malũ qꝙ; odire iimicũ. diligẽ amicũ qð ẽ evop⸗/
poſitũ:erit maiꝰbonũ ꝙᷓ diligẽ iimic. ERñ. Maisbo⸗
nũ dẽ duob modis. aut qꝛ magis debitũ: aut qꝛ magis
Ftuitũ. Si qꝛ magis debitũ:tũc magis bonuz ẽ diligere
amicũ.ſi qꝛ magis gtuitũ:tũc magis bonũ ẽ diligẽ iimi⸗
cũ:qꝛ repugnãt merita.tñ ſi ꝑaret᷑ bonũ debitũ ⁊ bonũ
Ftuitũ.abſolute magis bonũ ẽ qð ẽ magis gtuitũ.2 ita
abſolute maioꝛis vᷣtutis ẽ dilige ĩimicũ ꝙ;ᷓ diligẽ amicũ.
Ad illð qð obijcit᷑ ĩ vltĩo gdu ĩ oꝛdie diligẽdoꝝ po
nit diligẽ ſmicũ. dõm qꝛ ĩ alijs? aliq ꝓnitas nature vt ĩ
dilectõe cæi 2 ſui ⁊ amicoꝝ ⁊ hmõi. In h̊ at ñ. Elñ ſuꝑ i
lud p̃s. Reuela ocłos meos 7 oↄſiderabo mirabilia de le
ge tua. Glo. Diligite ĩimicos vros. Et ſiłꝛ dic Amb.in
glo. ſuꝑ Lu.vj. E diligẽ ĩiimicos ? ſupᷣ nr̃aʒ naturã. vñ
ſic miraculũ dẽ ad cꝰ opoſitũ oꝛdiat nata:ita cũ rõ ↄiũ⸗
cta ſenſualitati ñ ſufficiat ad diligẽdum ĩimicũ: Hᷣ oꝛdiet
ad ñ diligẽdũ:qð ʒ iſlũ oꝛdinẽ ẽ mirabile dẽ. 4 AUd alið
dicẽdũ.ꝙ illa rõ aꝛguẽdi ĩ opꝑoſitis ñ hʒ locũ ĩ illis ĩ ꝗba
Fↄſequẽtia ecõtrario.h̊ ẽ magis malũ illo.gᷣ eiꝰ oxpoſitũ
ẽ magis bonũ alteriꝰoppoſito:⁊ vłꝛ in cooꝛdiatis ᷣm oſe
quẽtiã ñ ↄuerſim vt ptʒ i ſenſu2 vita.Sẽſus eĩ ſupponit
vitã. Mõ ſegt᷑ at. Magis malũ eſt pᷣuatõ vite q; ſenſus &̊
magis bonũ ẽ vita q; ſenſus.ĩmo ccõtra.ſiẽ pʒ ĩ fide ⁊ ca
ritate.maiꝰmalũ ẽ oppoſitũ fidei l.ĩſidelitas:qᷓ; ogpoſitũ
coritatis.ſ.iĩuidia vł cnpiditas.nõ tñ maiꝰ bonũ ẽ fides
ꝙᷓ caritas:ĩmo potiꝰecõtrario.Sili mõ ẽ h. ¶ã dilectio
inimici ex caritate ſupponit dilectõeʒ amici.⁊ ideo nõ ſe
quit᷑.maiꝰmalũ ẽ odire amicũ ᷓ inimicũ.q̊ maiꝰ bonũ ẽ
diligere amicũ qᷓ inimicũ.

Mlembꝛũ quintũ

Vito qrit᷑ vtꝝ magis meritoꝛia ſit dilectõ

D
2 1

77

QArrO 1αασ) con 1 alk ap
— ——

— 3
P nnee e

B2.8 G 12 ne.
2

₰

ĩimici ꝙᷓ amici.Að qð ſic.Motꝰcaꝛitatis

iĩ amicos nullũ hʒ ĩpedimẽtũ.motꝰcarita⸗
tis ĩ iimicos hʒ ĩpedim̃tũ. itẽſioꝛ ẽ motꝰcaꝛitatis ĩ ami
cos ꝙᷓ ĩ iimicos. ꝑ ↄnñs magis meritoꝛiũ.¶ Itẽ Jo. xv.
ANaioꝛẽ caritatẽ nẽo hʒ qᷓ; vt aĩaʒ ſuã ꝗs ponat ꝓ ami‚
cis ſuis.ᷓ ſᷣm h̊ motꝰcaritatis ñ pt eẽ magis meritoꝛiꝰqᷓ;
ĩ diligẽdo amicũ⸗lCõtra.Carnał affectaut naal imi⸗
ſcet ſe qñq; ĩ dilectõe amicoꝝ.ñ at᷑ ĩ dilectõe inimicoꝝ.gᷓ
purioꝛ ẽ motꝰcaritatis ĩ iimicũ qᷓĩ amicũ. ĩtẽſioꝛ ⁊ ma
gis meritoꝛiꝰ. Rñ. Aotꝰcaritatis dẽ duobo mois itẽ
di.rõe pᷣncipij ⁊ rõe finis.Rõe pᷣncipij ĩtẽſioꝛ ẽ motꝰĩ ini
micũ qᷓ; ĩ amicũ.qꝛ maioꝛ ẽ conatꝰ eligẽdo motũ.̊ rõne
finis ĩtẽſioꝛ ẽ motꝰĩ amicũ qᷓ ĩ ĩimicũ:qꝛ cũ ĩ vᷣtute ſit dif
ficile ⁊ bonũ.magis trahit bonũ 2 mouet ad diligẽdum
amicũ ꝙᷓ iimicũ.Cũ ei vᷣt ſit circa bonũ ⁊ difficile:ĩtẽdi
tur motꝰex conatu cca difficile 2 ex dilectõe boni.¶ Ad
illð qð obijcit᷑.ꝙ magis meritoꝛiꝰerit motꝰiſte qᷓ ille. di
ſtiguẽdũ.ꝙ ẽ meritũ dimiſſiõis pene:⁊ ẽ meritũ vite et⸗
ne. Caritas ex ꝑte difficultatis meret᷑ dimiſſion? pene.2
ex ꝑte intẽtionis boni meret᷑ vitã eternã. Pari igit᷑ cari
tate exũte motꝰ caritatis ĩ inimicũ rõe duncultatis erit
magis meritoꝛiꝰdimiſſionis pene. ¶Motꝰdo caritatis in
amicũ rõe intẽtõnis boni erit magis meritoꝛiꝰvite et᷑ne
Ao alið dᷣo qð obijcit.ꝙ motui caritatis ad amicuz ĩ⸗
miſcet ſe amoꝛ carnis vł natał.dom ꝙ mixtio carnalis
amoꝛis bñ diminuit motũ caritatis ̊ amoꝛ natalis nõ.
ĩmo ↄfert ſic diſpoſitõ matial foꝛme ita ex occaſiõibo
nat᷑alis amoꝛis fit etiã feruẽtioꝛ motꝰcaritatis.

Membꝛũ ſextuʒ

vn) XTon 8. SK

. 17 ——
( Poer) H NXRR N

PTWcr1

Exto q̃rit᷑ vtꝝ maledicẽ iimicis ſit licitũ

vr ꝙ ñ ꝑ illð pceptũ maf. v. Hñicite his
goder̃t vos. Si ᷓ bñdicẽ ĩimicis ẽ bceptũ. maledicẽ ẽ
ꝓhibitũ.ñ & ẽ licitũ.¶ Itẽ ro.xij. Oñdicite nolite ma⸗
leqicẽ.Itẽ ĩ canõica iude: cũ michael archã. cũ diabolo
diſputãs alt᷑caẽt ð moiſi coꝛꝑe:ñ ẽ auſꝰ iudiciũ ĩfeꝛꝛe blaſ
phemie.ᷣ dixit.Imꝑet tibi dñs.Si g̊ ãgelꝰñ ẽ auſꝰma⸗

Bynni
DK

Ete

4 — ——

Reo tin Mi wier meeacd

ledicere dyabolo qui ẽ peſſimꝰ:g̊ multomagis hõ nõ de⸗
bet alteri hbomini maledicẽ.¶ Item. xxj. ecci. Cum male
dicit impiꝰdy abolũ.maledicit ipe aĩam ſuã.̊ nõẽ dya⸗
bolo maledicẽduʒ.ꝙ̊ multomagis nec homini. Cõtra.
ſicut dicit aug. in ſermone dñi in mõte. Multe impꝛeca
tiones inueniũt᷑ in ꝓphetis aduerſus inimicos:que ma⸗/
ledictões putant᷑:ſicut ẽ illud pᷣs. INtiat mẽſa eoꝝ ipis in
laqueum. illud. Mant filij ei pupilli ⁊ vxoꝛ eiꝰvidua.
¶ YItem dñs maledixit ciuitatibo que noluerũt recipeꝛe
verbũ ſuũ Math. xj. Ve tibi Choꝛoʒaym: ve tibi beth⸗
ſayda ac. Item maledixit apłus ſuümo ſacerdoti Act.
xxiij· dicens ꝑcutiet te dñs paries dealbate. vnde ſequit᷑
ſummũ ſacerdotẽ dei maledicis.4 Item Hely as male⸗
dixit duobo pꝛincipibo quinq̃genarijs.iiij. Reg.j· dicẽs.
Si homo dei ſum deſcẽdat ignis ⁊ deuoꝛet te ⁊ quinqua
ginta tuos. Ad boc rñdet aug. de ſermõe dei in monte
picens. talia dicta ſunt ꝑ pꝛeditõeʒ quid eſſet futurũ
nõ optantis voto ſ̊ ſpũ pꝛeuidẽtis. VUnde etiã in verbis

dñi ⁊ apoſtoli nõ inuenit᷑ ꝙ optauerint ſed ꝙ pᷣdixerint
Cum em ait dñs Math.xj. Ve tibi choꝛoʒaym ⁊c̃.non
aliud ſonat qᷓ aliquid ei mali ventuꝝ merito infidelita
tis:qð futuꝝ dñs nõ maliuolentia optabat ſ diuinitate
cernebat. ſitꝛ dixit aplus Actu. xxiij. Percutiet te oñs
nõ percutiat.4l Ad alia autem que videntur in optatio
nem ſonare non pꝛeditionem:vt eſt illud. Fiat menſa eo
rum illis in laqueum. illud. Fiant filij eius oꝛphani.⁊
illud Helye. Deſcendat ignis de celo.reſpondet augul.
ꝙ etiam dicuntur per pꝛeditionem: qᷓuis videãtur dici
per impꝛecationem. vnde dicit in ſermone domini in mõ
te. Solent ꝓphete maxime in figura impꝛecantis futura
pꝛedicere.ſicut ſigna pᷣteriti tẽpoꝛis ea que futura erant
cecinerunt: ſicut ? illud. Quare fremuerunt gentes ⁊c.
non dixit. Quare frement gentes ꝛc· ¶ Sed ꝛtrs iſtam
ſolutionem obijcitur. videtur em̃ ꝙ talia poſſint impre⸗
cari animo optantis:quia nos debemus voluntates no
ſtras confoꝛmare voluntati diuine. Sed ſicut dicitur ec
cleſiaſtici.xij.Altiſſimus odio habʒ peccatoꝛes ⁊ impijs
reddet vindictaʒ. Sed odio habere nibil aliud eſt ꝙᷓ ma
lum optare. ergo ⁊ nos impijs poſſumus malum opta⸗
re.⁊ ita animo optantis malum im pꝛecari ſeu dicẽ. Si⸗
militer etiam dicit ꝓbeta. Iniquos odio habui.ergo
malum eis optabat:⁊ anime optantis dicebat. Niat mẽ
ſa eoꝛum ⁊c.¶ Rñ.dicendum ad pꝛimum ꝙ in peccato
re ↄſideranda ſunt duo.vicium ⁊ natura. Bominus er⸗
go odio habet in peccatoꝛibo vicia nõ naturam: quoniã
ip̃e naturam fecit non vicium. ⁊ Fm ꝗ/ dicitur Saß· xij.
Ribil odiſti eoꝛum que feciſti dñe. ¶ĩ Ad aliud dicendũ
ßm ibidem dicit᷑ in glo. ſuper illud. Iniquos odio ba
bui. glo. Qatura quã deus creauit in omnibo eſt diligẽ⸗
da ⁊ adiuuãda.iniquitas autẽ odienda2 diſperdenda.
Sunt ergo diligendi qui ꝑſequũtur inqᷓtum homines:
⁊ odiendi quia mali.aliquos em̃ pie amare ⁊ odiſſe poſ

ſumus. vt qs dilexeris odiſſe:⁊ qͥs oderis amaſſe ↄueĩat.
—

Membꝛũ ſeptimuũ

Ctimo querit᷑ vtrum pꝛo omnibo inimicis
ſit oꝛandum. qð arguitur ex hoc ꝙ hic ſi⸗
ner exceptõne dicitur. Oꝛate pꝛo perſequẽ
tibus ⁊ calumniantibo vos. Contra.j.
Joh. elti. Eſt peccatum ad moꝛtem non pꝛo illo dico vt
roget quis.ergo pꝛo inimico peccàte ad moꝛtem nõ erit
oꝛandum.4! Si dicatur ſicut dicit augu. in ſermone dñi
in monte. ꝙ eſt peccatum ad moꝛtem ⁊ peccatum nõ ad
moꝛtem. Peccatum ad moꝛtem eſt cum poſt agnitioneʒ
cei que per gratiam dei data eſt: aliquis ogpugnat fra⸗
ternitatem. 7 aduerſus gratiam inuidie facibus agita⸗
tur. Peccatum non ad moꝛtem eſt:ſi quis non amoꝛem
a fratre alienauerit: ſed officia fraternitatis debita per
aliquam infirmitatem animi non exhibuerit.pꝛopterea
Paulus credo non oꝛat pꝛo Alexandro: quia iam fra⸗

ter erat: ⁊ ad moꝛtem inuidie facibus fraternitatem op:
pugnãdo peccauerat. Sic enim dicitur. ij. Chimo.iiij.
Alexrander errarius multa mala mihi oſtendit. reddet
illi deus 'm opera eius. valde enim reſtitit noſtris ſer⸗
monibus. Pꝛo bis autem qui non obꝛuperant amoꝛem
ſed timoꝛe ſuccubuerant. oꝛat vt eis ignoſcatur. Vnde
dicit ibidem. in pꝛima mea defenſione nullus mihi aſti⸗
tit:ſed omnes me dereliquerunt. non illis imputetur.
Scðdᷣm hoc ergo dicit. ꝙ ſic accipiatur oꝛandum pro il⸗
lis qui nos perſequuntur quomodo pꝛo quibuſdam fra⸗
trum peccatis intelligatur non pꝛeceptum eſſe vt oꝛemꝰ
Contra.De nemine deſperandum eſt: dum eſt in via
Ande dicitur in pꝛologo ſuper pſał.Nulli quãtũcunq;
delinquenti de venia ac miſericoꝛdia dei diffidenduz fo⸗
re aſſumpta penitendi humilitate. Cum enim cernimus
dauid homicidam ⁊ adulterum.ij. Reg.xj.per peniten
tiam factum ꝓphetam:nulli penitentiam agenti locꝰdil⸗
fidentie relinquitur. Sic ergo de nemine quãtũcũqʒ pec
cante erit deſperandum in vita. ergo pꝛo quolibet erit
oꝛandum. 4 Item dicit auguſti. ſuper illud Math. vij.
Molite iudicare ⁊ non iudica bimini.in ſermone domini
in monte. Duo ſunt in quibus temerarium iudiciuʒ ca⸗
uere debemus. Cum incertum eſi quo animo quicquid
factum ſit.vel cum incertum eſt qualis futurus ſit ꝗ nũc
malus apparet. Ponamus igitur aliquem peccantẽ ad
moꝛtem: incertum eſt adhbuc qualis futurus ſit. Sed ſi
pꝛo eo non oꝛaretur.iudicaretur malus futurus finali⸗
ter. ergo 1 temerarie. Si ergo non eſt temere iudicandꝰ
pꝛo ipſĩo erit oꝛandum.⸗ Pꝛopterea dicendum.ꝙ pec⸗
catum ad moꝛtem dicitur dupliciter. vno modo quod ĩ
ſe babet diſpoſitionem ad non penitendum. 2 ideo pec/
catum qð dicitur in ſpiritũſanctum. vt inuidia fraterne
gratie? bmõi dicuntur peccata ad moꝛtem: & quibus
dicit augu. ꝙ tanta eſt labes iſtius peccati:ꝙ depꝛecan⸗
di humũüitatem ſubire non poſſit.i.vix poſſit hoc modo
accipiendo peccantem ad moꝛtẽ:adhuc erit pꝛo ipᷣo oꝛã⸗
dum. Alio modo dicitur peccatum ad moꝛtem: in quo E
neceſſitas ad non penitendum: quale eſt peccatum moꝛ⸗
tale finaliter. ⁊ pꝛo peccante ſic ad moꝛtem ſi conſtet: nõ
erit oꝛandum. Vnde ad illud auguſ. dicendum m eun⸗/

—s

dem in li. retractationum. O dixi nõ oꝛandum pꝛo qui⸗

buſdam. iuxta illud Yohis eſt peccatum ad moꝛtem ⁊c.
addendum fuit: ſi que tam ſcelerate mentis peruerſita⸗

te finierunt hanc vitam: quoniam de quocũq;ʒ peſſimo ĩ

bac vita conſtituto non eli vtiq; deſperandum: nec ꝓ il⸗
lo impꝛudenter exoꝛatur de quo non deſperatur. Itẽ
queritur vtrum oꝛationem facere contra inimicos ali⸗
quo modo ſit licitum.q; non:videtur per pꝛedictum pꝛe
ceptum. Oꝛate pꝛo perſequẽtibus ⁊ calũniantibus vos
Item Ro. xij. Wenedicite ⁊ nolite maledicere nulli ma⸗
lum pꝛo malo reddentes.ſed oꝛare contra inimicos calũ
niantes eſſet eis malum optare? maledicere 1 maluʒ ꝓ
malo reddere. ergo oꝛationem facere contra inimicum
non erit aliquo modo licitum. Contra. ſQos legimꝰ
ſanctos oꝛationem feciſſe contra inimicos:non vt coꝛri⸗
gerentur ſed vt deſtruerentur. VUnde in Plal. Diſperge
illos in virtute tua. 4 Itẽ Helyas rogauit vt ignis de⸗
ſcenderet de celo qui conſumeret duos pꝛincipes quin⸗
quagenarios.iiij. Reguzʒ. .4 Itẽ in Apoc. vj · martires
oꝛant contra inimicos dicentes. VUſq;quo domine non
vindicas ſanguinem noſtrum de his qui habitant in ter
ra. Rñ. m augul. in ſeꝛmone domini in monte. ꝙ ſan
cti non contra ipſos homines oꝛant ſed contra regnum
peccati vt euertatur: qð qui oꝛãt pꝛo inimicis ſuis oꝛat
qui ſanabiles ſunt. ⁊ contra illos non oꝛant qui inſana⸗
biles eſſe volunt:quia deus puniendo illos non eſt mali
uolus toꝛtoꝛ ſed iuſtiſſimus oꝛdinatoꝛ. Et per hoc ſol⸗
nuntur obiecta. Sic igitur terminatur inquiſitio cires
pꝛecepta generalia agendoxꝝ 7 vitandoꝝ.

D
dſi
ali⸗
nch
et⸗
di
ec⸗
ne
ys

= *

N
i
d.
ſttar
moi
pi⸗
N
ali⸗
npr
vo
imn
lalo
z
ſcum
n⸗
orri⸗
erge
de⸗
gin⸗
tires
ſenon
inter
gn
n
ſgont
ſung
4 ol
eh⸗

Nueſtio

Nneſtio. lxviij. de pꝛece

ptis ordinantibo intentionem.

Ttengite neiſti
ciom vr̃am faciatis coꝛã homibo vt vi
deamini ab eis. Math. v. Hic diſpo⸗
nunt᷑ pᷣcepta ad oꝛdinandã intentõem
.. . faciendoꝝ et vitandoꝝ.Oꝛdinat᷑ autẽ
tripłr.qᷓtum ad rectitudinẽ.qᷓtuʒ ad ſimplicitatẽ.⁊ qᷓ;
tum ad diſcretionẽ. tum ad rectitudinẽ cuʒ dẽ. At⸗
tendite ne iuſticiã vr̃aʒ faciatis coꝛã hoibo vt videamĩ
qð explanat᷑ in triplici ope iuſticie. elemoſyna.oꝛone
ieiunio. Elyna ẽ opꝰdebitũ rſpectu ꝓximi.oꝛo reſpct̃u
i:ieiuniũ reſpct᷑u ſui.Et poſtinodũ ↄcludit᷑ generalr
Theſauriʒate vobᷣ theſauros ĩ celo. tum ad ſimpli⸗
citatẽ cuʒ dr. Si oculꝰtuus ſimplex fuerit:totũ coꝛpus
tuũ luciqũ erit.Ct poſtea ad duplicitatẽ intentõis tol⸗
lendã dr.emo duobo dñis põt ſeruire:et addit᷑. ¶ Zo⸗
lite ſolliciti eẽ aĩe vr̃e quid maducetis.tuʒ ad diſcre
tionẽ intentõis dr. Nolite indicare ⁊ nõ iudica bimini
attendite a falſis betis. Ex quibo relingꝗtur ꝙ oꝛdi
nata intentõ dʒ eſſe recta ſimplex? diſcreta. 4 Et no⸗
ta. ad oꝛdinatã intentõeʒ reꝗrit᷑ amoꝛ boni: diſcre⸗
tio boni.Amoꝛ boni ne ſit libido in volũtate. diſcretõ
ne ſit erꝛoꝛ in electõe. YItem amoꝛ bom oꝛdinatꝰ ẽ cũ eſt
in finẽ ſummũ bonũ.⁊ cũ nõ ponit finẽ aliũ ꝗ nõ oꝛdie⸗
tur in ſummũ bonũ:ex oꝛdine amoꝛis in finẽ ſummum
bonũ eſt rectitudo intentiõis excluſione finis alterius
ſumplicitas intentõis.¶ Scoðm êß ergo q̃runt᷑ tria circa
pcepta oꝛdinãtia intentõeʒ. Pꝛimo de rectitudine intẽ⸗
tionis. Scðdo de ſimplicitate. Tercio de diſcretione.

Membꝛum primnum

IYrca rectitudineʒ intentõis qᷓrenda ſunt
duo. Pꝛimo vtꝝ generalr oms actõnes
ſpũales ⁊ coꝛꝑales teneamur referꝛe ĩ fi⸗
. nem deum. Scðdo vtruz ſpũales actõnes
poſſint referꝛi ad finem tꝑalem.

4
Articulus primus
Rimo querit᷑ vtrũ om̃es actõnes teneamnꝛ
referꝛe in deũ. Ad qð arguit᷑ Math. v. At⸗
tendite ne iuſticiq vr̃aʒ faciatis coꝛa ho. ⁊c. Ex qͥ maĩ/
feſte accipit᷑.ꝙ oꝑa iuſticie teneamur referꝛe in xũ.vñ
ibi exẽpliſicat ſalnatoꝛ de ełyna ieiunio ⁊ orone.Cũ 5
ductrina ſaluatoꝛis nihil hẽat diminutuʒ ſicut nec ſuꝑ⸗
fluũ.⁊ nõ facit mentõeʒ niſi de oꝑibo iuſticie referẽdis
in deũ:alia oꝑa nõ tenemur referꝛe in deũ.⸗ Iteʒz ſunt
quidã actꝰ quoꝝ eſt pᷣncipiũ vis vegetabilis? vis ſenſi
bilis. Sʒ nec vis vegetabilis nec ſenſibił ſunt nate mo
ueri ꝑ appꝛehenſionẽ in deũ. ſᷣm ꝙ ſunt a ſuis poten⸗
tijs nõ ſunt referẽdi ad deũ.Actus ᷓ iſtos manducare
ambulaꝛe ⁊ hmõi nõ tenemur referꝛe ad deũ. ¶ Item ſi
oẽs actꝰtenemur referꝛe ad deũ.nõ referꝛe pcẽm eſt.re⸗

ferꝛe aũt bonũ. Si ꝗ circa actuʒ imediate ſe hñt referꝛi

⁊ nõ referꝛi ⁊ rferꝛi bonũ ñ referꝛi malũ:ꝗq̊ oĩs actꝰ nr ð
neceſſitate ẽ bonꝰaut malꝰ.iQullꝰgᷓ indifferens: qð ẽ in
cõueniens. ¶ Itez intendẽdo finẽ nature nõ declinamꝰ
ab eo:qð eſt ᷣm naturã.̊ nõ peccamꝰ: qꝛ ſicut dĩc ioh.

dam̃.inanẽtes in eo qð eſt ſ̃m natuꝛã in vᷣtute ſumꝰ.de⸗

clinãtes ab eo qð eſt m naturã in id qdð eſt pᷣter natu⸗
ram in malicia ſumꝰ. Si ꝗ aligs manducet ꝓpier ſuſtẽ⸗
tationẽ nature vt generet filios ex ſua vxoꝛe ꝓpter mul⸗
tiplicationẽ natuꝛe nihil intendẽs ampliꝰ.nõ peccabit
cñ intendat finẽ nature:g qs nõ referat᷑ ad deũ non
peccat.¶ Iteʒ nullꝰfaciendo qð dʒ peccat.Sʒ quilibʒ
dʒ ſuſtentaꝛe naturã ⁊ honoꝛare ꝑentes.ᷓ ſuſtentando
natura et ꝑentes honoꝛãdo:nõ attendẽdo niſi debitum
nature:nõ peccabit.Qon tenet᷑ ergo referꝛe iſtos actꝰĩ

deum tentione neceſſitatis.¶ Item non tenemur ad ea
que nõ ſunt in ptᷣate noſtꝛa. Si g̊ motus gꝛe nõ ſunt in
ptate noſtra:nõ tenemur ad motꝰgr̃e. Si & referꝛe ĩ de⸗
um eſt motus gre quia ex caritate:relinꝗtur ꝙ; nõ tene
mur actõnes referꝛe in deũ.¶¶ Item ſi dicat᷑ ꝙ tenemur
actus om̃es referꝛe in deũ ꝓpter hoc qð dic apłs.j.coꝛĩ.
xr. Seu mandncatis ſen bibitis:ſeu aliꝗd aliud facitis
om̃ia in dei gloꝛiã facite.Arguit᷑ ſic. Sancti implent h̊
pᷣceptum apli g̊ om̃es motꝰſuos ⁊ actꝰ referũt in deum
Set act?vemales. Si g̊ motꝰveniales nõ ſunt referẽdi
in teũ:̊ ⁊c̃. Contra.expᷣſſe videt᷑ pᷣceptuʒ aplłi.Oĩa
in gloꝛiã di facite.¶¶ Item rõnalis creatura totaʒ ſe dzʒ
cxo.& et totã ſuã eſſentiq.totã ſuã vᷣtutẽ.totã ſuã actõeʒ
om̃eʒ actõeʒ ſuã dʒ referꝛe in deũ.¶¶ Iem omiĩs actio
magis oꝛdinabilis ẽ in finẽ ſummũ q; in aliũ: quemad
modũ ipᷣa pꝛima cã magis eſt cã cuiuſlibʒ actõis bone
q; cã alia. Si ̊ rõnalis creatura tenet᷑ ad oꝛdinẽ actio
nis:tenet᷑ oꝛdinare actõeʒ qualibet in ſummũ fint᷑: cuʒ
magis ad illũ oꝛdinet᷑ qᷓ; ad aliũ.¶ Item math.vj. i¶e
mo põt duobo dñis ſeruire.vbi dĩc glo. Rabani.Quic
quid facis facias vel ex amoꝛe dei vel ex ſeruitute dya⸗
boli.̊ omis actio de neceſſitate bona ẽ vel mala. nulla
Gindiſferens:qð eſt incõueniẽs. Item ſuꝑ illud ma⸗
thei.xij. Aut facite arboꝛẽ bonã ⁊ fructũ eiꝰbonum ⁊c̃.
dicit glo.hiero.i Aihil mediũ ꝗn boni actoꝛis bona ſint
oꝑa ⁊ mali mala.Sʒ neceſſe ẽ actoꝛẽ eſſe malũ vł bonũ
&̊ neceſſe ẽ ꝙ oꝑa ſint bona vel mala.ec ẽ ibi mediuʒ
nulla & indr̃ia. ¶¶ Item Hier. in eplła ad aug.de cerimo
nialibo legis dĩc.iQõ indr̃ia ſunt inter bonũ ⁊ malũ ſiẽ
phi diſputant.Si ꝙ nõ eſt acciꝑe indifferens in oꝑib-
illis:& pari rõne nec in oꝑibo alijs.¶¶ Item marꝰẽ ꝓgꝛe
di in factũ q; in verbũ.Si & in vᷣbo nõ inuenit᷑ indiffe⸗
rens:nec in facto inueniet᷑. O aũt nõ inueniat᷑ in ᷣbo
indifferens pʒ.aut ẽ in debitũ finẽ:⁊ tunc eſt laudabile
7 bonũ.aut caret debito fine:⁊ eſt ocioſuʒ.aut eſt in fi⸗
nem malũ:⁊ eſt ꝑnitioſum: ⁊ vtroqʒ mõ eſt repᷣbenſibi⸗
le malũ. Ad h̊ rñũdent quidã diceẽtes.ꝙ illud pᷣceptũ
apii.om̃ia in gloꝛiã dei facite.intelligi᷑ negatiue.i.ni⸗
hil faciatis ↄtra gloꝛiã dei.q¶ Contra. Scðm h̊ doꝛmiẽ⸗
do implemꝰillud pᷣceptũ:qꝛ nibil facimus ↄtra gloriaʒ
dei:ſi ſolũ illud pᷣceptũ intelligit᷑ negatiue.q Iteʒ ſi di⸗
catur ꝙ intelligit᷑ cũ poſitõne actꝰ:vt ſit ſenſus.Facite
in gloꝛiã dei.i.facite nõ ðᷣ gloꝛiã dei.Contꝛa. Scðm HGᷣ
ꝑ illud pᷣceptũ nihil ponit᷑ niſi facẽ ⁊ negatio quedã.ra
tione eiꝰ qð eſt facẽ nõ intelligit᷑ diſpoſitõ ad mercedeʒ
ſen ad merituʒ:qꝛ facẽ in ſe cõe eſt.nec rõne negatõnis
ſiłi mõ:ꝗa ꝑ negatõeʒ nõ eſt poſitio debiti finie meriti
h remotio indebiti:& nec vᷣtute totius erit diſpoſitõ ad
meritũ.Sʒ ſeu eẽt pᷣceptũ ſeu ↄſilium eſſet diſponẽs ad
meritũ:ſeqretur igit᷑ ꝙ nec eẽt pᷣceptũ nec ↄſiliũ.⸗¶ Itẽ
cum dicit᷑ in gloꝛiam:notatur habitudo finis ad actuʒ
ergo cum dicit᷑:facite in glaꝛiam:notatur relatio actꝰ
ad finem. Mon igitur intelligiẽ negatiue. Alij dicũt
ꝙ intelligitur poſitiue:ſed eſt ↄſilium non preceptum.
Contra obijcit᷑ a ↄtrario ſenſu. Facere cotra gloꝛiaʒ
ei eſt prohibitum:̊ facere in gloriam dei eſt pᷣceptum
Item pꝛeceptũ eſt datũ a circũuũſtantijs actionũ. Sed
inter omnes circũſtantias finis eſt maxime debitus. g
inter omnes circũſtantias finis eſt maxime in pᷣcepto.
M autẽ alie circũſtantie actionũ ſint in pᷣcepto mani
feſtum eſt. am in pꝛecepto eſt moderate comedere ſo
bꝛie bibere pᷣterea ⁊ debito tꝑe:⁊ ita de alije circumſlã⸗
tijs.ꝭ̊ multofoꝛtiꝰ ꝓpter deum comedere. In pᷣcepto igi
tur eſt oẽs actões referꝛe ad du. Pꝛopterea alij di⸗
cunt ꝙ pᷣceptum eſt de actõnibo referedis in deũ.oĩa in
gloꝛiã dei facite:et intelligi᷑ habitu nõ actu:ita ꝙ quic
quid faciat homo.⁊ ſi nõ actu referat in deũ: tamen ſi
interꝛogaret᷑ ꝓpter quid illud faceret:tenet᷑ vere rñde⸗
re ꝙ illud vult faceꝛe ꝓpter deum.¶ Contra. Medit in⸗
cõueniens qð pꝛius.ſ.ꝙ aliquis iuſtꝰimplet illud pre/

QOuntwe x a Zen Tnte

ceptũ doꝛmiendo:qꝗa in eo eſt habitus caꝛitatis:Fᷣm quẽ
interꝛogatꝰdiceret ꝙ vult comedẽ ⁊ bibere ꝓpter rum
MWeret᷑ igit᷑ dꝛmiendo.¶ Item diſtinguit inter pꝛece
pta affirmatiua ? negatiua: qꝛ p̃cepta negatia obligãt
ſemper et ad ſemper. Pꝛecepta affirmatiua obligant
ſemꝑ:ſᷣ nõ ad ſemꝑ. Sʒ ſi intelli eret᷑ relatõ ᷣm bĩtum
illud p̃ceptũ qð affirmatiuũ eſi ſp obligaret: qꝛ oĩa bo
na ſemꝑ habitu referẽda ſunt ĩ deũ. Sp em glibet tenet
eſſe ꝑatus:ꝙ ſi cogitaꝛet de deo:ꝙ; ad ipᷣm referꝛet ſuaʒ
actionẽ. nõ g intelligit᷑ illud pᷣceptũ in babitu. Pro
pterea alij dicũt.ꝙ pceptũ oĩa in gloꝛiã dei facẽ. intelli
gitur vt ſꝑ referamad deũ omnẽ actũ bonũ:cũ ↄuerti⸗
mur oĩno ſuꝑ collatõeʒ actꝰad finẽ ad quẽ dʒ vis rõna⸗
lis actum oꝛdinare.4 Ad primuʒ & obiectũ rñdent.;
ſaluatoꝛ facit mentõez de opibo iuſſicie referẽdis ĩ deũ
etiã de alijs:ſᷣm ꝙ debitũ relatõnis geminat᷑ . Eſt em
tebitũ opis et debituz facientis. Ex ipo ebito operis
opꝑa iuſticie ſeu ſpũalia dñt referꝛi in deü. qð exp̃ſſit ſal
uatoꝛ cum dixit. Attendite ne iuſticiam vr̃am faciatis
coꝛã bomĩbo. Ex debito vo facientis debent referꝛi alia
oꝑa.quoꝝ pꝛincipiũ eſt libeꝝ arbitrũi. et hoc cum con·
ferimus actõnes ad finẽ pꝛincipaleʒ. qð inſi inuauit ſal⸗
uatoꝛ cũ dirit Math. vj. Lheſauriʒate vobis theſau⸗
ros in celo. Et expoſuu theſaurũ intentõʒ coꝛdis cum
ſubiũxit. vbi eſt tbeſaurus tuus ibi eſt coꝛ tuum. Ad
ſcõm dicerẽt. ꝙ actꝰ vegetabilis 2 ſenſibilis diſtinguun
tur. quida ſunt inuolũtarij:vt attꝛabẽ dirigeꝛe ex
ꝑte vegetabił.imagĩari terꝛeri ex ꝑte ſenſibilis. ⁊ iſtos
actꝰquia nõ ſunt in pfate arbitrij: nõ tenemur referꝛe.
Alij vo ſunt volũtarij hoc eſt ſubditi imꝑio rõis: quẽ⸗
admodũ comedẽ coire ex ꝑte vegetabilis. vidẽ ambula
re ex ꝑte ſenſibilis. Scðᷣm hoc ꝭᷣ ꝙ actaiſti pᷣncipiũ ha⸗
bent vim imꝑantem motuʒ.ſ.rõnalem: tenemur actus
iſtos referꝛe in deũ eo modo qͥ dictũ eſt. Scðm auteʒ ꝙ
hñt pᷣncipiũ vires facientes vel elicientes motꝰnõ tene
mur ipos referꝛe.¶ Ad terciũ dom. ꝙ q̃ntũ eſt ex impe
rio vᷣtutis rõnalis: nullꝰmotꝰeſt indifferẽs. Sʒ põt eẽ
indifferẽs ſm ꝓ eſt ex vi ſenſibili: vel alia ꝗ nõ ſᷣm ſe na
ta eſt ad ſummũ bonũ. Item põt eſſe indifferẽs ratöne
ſtatꝰvt in puero et alienato.⸗ Ad quartũ rñdent.ꝙ a⸗
ctus vegetabilis ⁊ ſenſibilis in hoĩe viriũ inferioꝛuz

ſublimioꝛẽ bñt oꝛdinẽ in hoĩe ꝙᷓ in ceteris. Oꝛdinatur

—

em̃ ad vim rönalem ſeu ſub vi rõnali ⁊ iõ actꝰ eoꝝ qui
ſubiecti ſunt rõni referẽdi eꝛũt ad finẽ vis rõnalis: qui
eſt de. et H eſi finis nature rõnalis: inqᷓtum rõnalis
Ideo qᷓuis rõnalis referat ad finẽ vegetabilis vel ſen⸗
bilis actũ vegetabilis vel ſenſibił. ↄſiderãdo fineʒ vlti⸗
mũ deũ:nõ pꝛiuãdo neq; ponẽdo ipᷣm: nibilominꝰ tñ ſi
nö referat in deum omittit vel veclinat ab eo qꝗð m na
turã ſuã eſt. qᷓ eſt. ſ.rõnalio.⁊ in boc dicũt ꝙ trãſcendit
theologꝰ phᷣm moꝛalẽ.¶ Ad gntum dðm. ꝙ aligs facit
qð dʒ non tñ ꝓut dʒ. et aliquis facit quod debet prout
debet. Faciẽdo quis quod debet et tñ nõ ꝓut dʒ peccat.
hoc vel ↄmittendo ſicẽ ieiunãdo ꝓpter vana gloꝛiã: vel
oꝛando. Vel omittẽdo vt in elemoſy nã dando: cũ eſt in
ↄpᷣbenſione ſummi boni:et nõ referẽdo ad ipᷣm. facien⸗
do vᷣo qdð dʒ et ꝓnt dʒ non peccat.⸗ Ad ſextum rñdeo.
am biguũ verbũ eſt qð di ꝙ nõ tenemur ad ea q̃ nõ ſũt
in ptate noſtra.Qam nõ bñs gram: ſi nõ hẽat ptᷣatẽ
ad oꝑa gre: bʒ tñ facultatẽ faciendi qð in ſe eſt ꝙ habe
at gram:ex q̃ eſt ptᷣas ad oꝑa gre. Pꝛeteꝛea ptas refeꝛẽ
di in deũ ſicut in ſinẽ duptłr eſt.aut ſicut in finẽ ꝓximũ:
2 boc modo referre actũ eſt er prate gratie. Aut ſicut ĩ
finẽ remotum.et hoc modo eſt referꝛe in pfᷣate rõnalis
nature. vñ ꝓpꝛie loquẽdo er pfate nature poſſumꝰ refer
re actõnes nr̃as ad deũ non in ceũ.ex ptate gratie ĩ de
um. Ad:em̃ dicit circũſtantiaʒ cauſe finalis remote:vt
cũ dico:vado ad eccłiaʒ:cũ adhuc remotꝰſuʒ. In vo di
cit circũſtantiã cauſe finalis ꝓrime:vt cũ dico. Vado ĩ
eccliaz cũ ꝓximꝰſuʒ. ¶ No vltimũ dðm cũ drẽ. Om̃ia
in gloꝛiã dei facite.nõ intelligit᷑ niſi de actibo oꝛdinabi

vncipał oꝑis.ſ.deo:et de i

libus in veũ:ꝛ ideo nulla ẽ obligatio vel obiectio de ve⸗
nialibus. Sed ↄtra banc rñſionem obijci tur. Mã ſi⸗
cut dic aug. in pmo libero arbitrio. Planũ eſt in toto
vicioꝝ genere libidinẽ dñari.in om̃i vicioſo actu mo
uet libido quã diffinit ang · impꝛob volũtatẽ. AUbi ñ
mouet libido:nõ erit opꝰvicioſum. Sed ſi aligs come⸗
dat ea ſola intentõne vt ſuſientet᷑ reſpiciẽs ad neceſſita
tem nature ſolũ. et tñ ↄſiderãs deũ nõ referendo vltra
nõ mouet᷑ libidine: ̊ ſuum comedẽ nõ erit vicioſt um. S
nec ↄtra aliqð p̃ceptuzʒ: nõ tenet᷑ talẽ actum referꝛe in
deum. 4 Yem ad Ro. vij. ſuꝑ illud. 126 eniʒz qð volo h
ago. diſtinguit᷑ triplex velle. velle natuꝛe. velle gre. vel⸗
le vicij. Velle aũt comedẽ ad ſuſientatõeʒ nature ſolum
velle nature ẽ. Velle ᷣo comedẽ ꝓpter voluptatẽ qᷓ que⸗
ritur in cibo velle vicij eſt. Velle ᷣo comedẽ ad boc ꝙ
ſuſtentet᷑ in ſeruitio dei velle gre eſt. Sic velle gratie
laudabile eſt: et velle vicij vitu pabile eſt: ita relle natu⸗
re indifferẽs. Si rõ ſequat᷑ volũtatẽ nature.nõ mere⸗
bitur nec demerebit. Sʒ li faceret ð aliqð p̃ceptũ neceſ
ſe erit demereri. ullo pcepto tenet᷑ referꝛe talẽ acti⸗

onẽ in deũ. Rñ. dom ꝙ pceptũ de actionibo referen⸗

dis in deũ affirmatiuũ ell et obligat ſemꝑ bᷣ nõ ad ſem⸗

per. p ꝓ loco et tꝑe:hᷣ eſt cum actu cogitat᷑ de oꝑe ⁊ fine

pa obligatõòe quã dʒ rõnalis
creata deo. totã eĩ ſe dʒ deo.⁊ Fm ipᷣaʒ ſbaʒ 2 vᷣtutem et
actõeʒ. Diſtingẽdũ ẽ tñ ſiẽ pꝛiꝰvᷣm iohᷣ.dam̃.ꝙ q̃dã vi⸗
res ſunt obediẽtes rõni.quedaʒ vᷣo nõ obediẽtes rõni.
vt nutritiua 1 augmẽratiua 2 reſpiratiua.⁊ qꝛ actuum
bhaꝝ viriũ nõ ſumꝰdñi:qꝛ nõ ſubijciunt᷑ arbitrio rõnis
ideo nõ tenemur iſtos actꝰreferꝛe. Ytem ſunt vires obe
dientes rõni vt appꝛehẽſiua ſenſibilis ⁊ motina ⁊ man⸗
ducatiua ſumẽs cibũ.⁊ hmõi.Et boꝝ actuũ ſᷣm ꝙ ſunt
ex imꝑio rõnis dñium hẽmus.⸗ iõ tenemur ißos refer
re in xcũ triplici cognitõe rõnis ↄcurꝛẽte. ↄſideratione
ſcʒ oꝑis.ↄſideratõne finis ꝗ eſt deus. ↄſideratõne obli⸗
gatõnis:q̃ rõnalis creatura tenet᷑ deo. Itez ſunt vires
rõnales vt vis cognitiua vis electiua vis etiã interpᷣta⸗
tiua. Et haꝝ actus tenemur referre in deũ duplici cõ⸗
ſideratõne ↄcurꝛente videlicet ↄſideratõne operis 2 cõ
ſideratõne finis. Quia enim iſii actus ratõnales ſunt:
non neceſſariũ eſt terciũ.ſ.ↄſideratio obligatõnis. et B
mõ intelligit᷑ illud pᷣceptũ ad coł.iij. Om̃e quodcũq; fa
citis in oᷣbo aut in oꝑe: oĩa in noĩe dñi ihu xp̃ᷣi facite.⁊
dicit ibi glo.i.ad gloꝛiam xpᷣi facite non vr̃am.⁊ nõ ſo⸗

lum ꝗᷓ ſacis vᷣbo aut oꝑe:ſed om̃ia ſint ad gloꝛiẽ rp̃i:et

cogitatõnes:⁊ ſi q̃ ſint alia: qd intelligendũ ẽ m diſtĩ⸗
ctionẽ que ſupᷣ polita eſt.¶ Ad illa vᷣo duo q̃ ↄſequẽter
obijciunt᷑ ꝙ rõnalis creatura dʒ totã ſuã actionẽ deo.
a ideo tenet᷑ referꝛe ad finẽ deũ.⁊ iteruʒ ꝙ tenet᷑ oꝛdiare
ſuas actõnes in finẽ deũ: ↄcedenduʒ ẽ ßm diſtinctõneʒ
que ſupra poſita eſt. 4 Ao illud vᷣo qð q̃rto obĩ ex glo.
MWath. Quicqd facis. facis ex Fuitute dy aboli: vel ex
amoꝛe dei. dõm. ꝙ ex: nõ notat ibi cãm mouentẽ:bᷣ ↄco
mitantẽ vt ſit ſenſus. ꝗqcqd facis facis vel ex amoꝛe dei.
i. exiſtens in caritate. vel er ſeruitute dyaboli. i. exñs ĩ
peto:non ꝙ pꝛocedat quodlibet opus ex amoꝛe dei mo
uente: vel ex ſeruitute dy aboli.¶ Similiter intelligen⸗
dum eſt illud Hiero. ſuꝑ· xij. Math. Nihil mediũ quĩ
boni actoꝛis bona ſint opera: et mali mala. Intelligit
em̃ opere ſᷣm ꝙ exit a rõnali creatura affecta m bo
nitatem et maliciõ: nõ de oꝑe m ſe. 4Ad illud vo hie⸗
ro.ad aug.dðᷣm.ꝙ intelligebat de operibo cerimoniali
bus ꝓut opinabat᷑ ipſa tempoꝛe legis eſſe pꝛecepta. tꝑe
vo gratie ꝓhibita.⁊ ſᷣm hoc dicebat ꝙ non erat indiffe
rens in eis: nõ aũt de ip̃is oꝑibo m ſe. Vñ dic aug. in
epta quã reſcribit ad Hiero.Cur nõ dicã precepta illa
veteruʒ ſacroꝝ nõ bona eſſe:qꝛ nõ eis iuſtificamur nec
tñ mala qꝛ diuinitꝰp̃cepta:cũ me adiuuʒ ꝓPhetica ſnĩa
qua dicit deus ſe illi populo dediſſe precepta non bona
Ezʒe. xx. de alijs aũt opibo ꝗᷓ nec ſunt in pᷣceptõe nec ĩ ꝓ
hibitõne dic hiero. Phi diſputant bonu eſt cõtinentia

— — —

— ——

——— —

S, — ——a¶a- — —

— — — —⸗

— — —

— — —

—.

— = – — — —

— t. —

— — = —

n
1.

I

le

i

bo
bie
ali
giſe
in
ile
net
ſi
NN
6
6

Nueſtio

malum eſt luxuria. inter vtrũq; indifferens eſt ambu⸗
laꝛe digerere. De oꝑibo vᷣo cerimonialibo dicit. obyua⸗
re cerimonias legis nõ põt eſſe indifferẽs: ̊ aut maluʒ
eſt aut bonũ eſt. Donũ dicit rõne pᷣceptõnis tꝑe legis.
malũ rõne ꝓhibitõis tꝑe gr̃e.¶ Ao illud vᷣo qð obijcit᷑.
eirca ver bũ nõ põt eſſe indifferes.g nec circa factuz:
dom ꝙ nõ ſeꝗtur. Mam ver bũ ym ſe exit a vi rõnabili
⁊ ad finẽ eius.vñ ꝑ ſupᷣdicta rõneʒ ⁊ vterminatõeʒ ca
dit aut in bonũ aut in malũ: nõ aũt ſic ẽ de qͥlibʒ facto.
Ad alia vo q obijciunt᷑ vltimo. ꝙ ſi alige comedat p
pter ſuſtentatõeʒ nature tm̃:qᷓuis oſideret actũ 2 fineʒ
deũ:nõ mouet᷑ libidine.acedendũ eſt h.cũ nõ ↄſiderarʒ
obligatõeʒ:q tenet᷑ natura rõnalis deo.&̊ ſi ↄſideraret
obligatõeʒ q totã ſe dʒ deo:⁊ actũ et ipᷣm veũ: ↄſtans ẽ
ſi nõ referꝛet deo.ſuũ debitũ venegaret.a iõ moueretur
impꝛoba volũtate hoc ẽ libidine.¶ Ao illud vo qð vlti⸗
mo dic:ꝙ ſi rõ ſeq̃tur velle nature:ꝙ nõ demerebit᷑:cõ⸗
cedendũ eſt: niſi vbi tenet᷑ ad ſuꝑioꝛem oꝛdinẽ actõnis.
dico em̃ ꝙ cum rõ oſiderat actũ ⁊ finẽ ⁊ obligatõʒ quã
dʒ deo. tenet᷑ ip̃am actõeʒ vt comeſtionis oꝛdinaꝛe.non
ſolum ad ſuſtentationẽ nature ſᷣ ad ſuſtentationeʒ pꝛo
pter deum. L

Articulus ſecundus

Oſtea querit᷑ vtrũ actões ſpũales poſſint re
ferꝛi ad finẽ tꝑalem. Querit᷑ ̊ vtꝝ liceat ali
cui pdicaꝛe iſto fine vt ſuſtentet᷑: eſto ꝙ non
hẽat aliunde. Ad qð arguit᷑ ſic. Om̃is actio relata ad
finẽ debitũ agentis:eſt bona ⁊ oꝛdinata. Cũ ꝗ̊ pdicãti
debeant᷑ tꝑalia ſicẽ hr.j.coꝛi.ix. Si nos vobᷣ ſpũalia ſe⸗
minamꝰ:nõ eſt magnũ ſi vr̃a carnalia metamꝰ.4! Jteʒ
vj. ad Hat. Coicet bis ꝗ catheʒiʒat᷑ obo ei ꝗ ſe cathezi⸗
zat in oib bonis. Nez. j. Thi. ij. Laboꝛantẽ agricolaʒ
opꝑtet te fructibo ꝑciꝑe.Iteʒ math.x.Dignꝰẽ oꝑarius
mercede ſua rel cibo ſuo. Iteʒ in pᷣs. Sumite pᷣs.ſ.pᷣdi
cationẽ ⁊ date tympanũ.ſ.tꝑalis ſuſtentatõis.q̊ ſuſten
tatio pᷣgicatoꝛis ẽ finis debitꝰpᷣdicatõni. Pꝛedicaꝛe er⸗
go tali fine licitu erit T bonũ.ꝗ Iteʒ neceſſitas nõ hʒ le
gem. Sʒ neceſſe ẽ ꝙ pdicatoꝛ ſuſtentet᷑. Si ᷓ nõ hʒ ali⸗
unde vt ſuſtentet᷑ pdicando ꝓpter ſuſtentatiõʒ nõ faciet
53 legeʒ. IYteʒ talis p̃dicato nõ ꝓcedit ex mala radice:
qa volũtas q vult ſuſtentari licita ẽ: nec referet ad ma⸗

lum finẽ:qm ſuſtẽtari neceſſariũ ẽ: ̊ talis p̃dicatio lici⸗

ta ẽ. ¶ Itẽ ad phil. j. Seu ꝑ occaſionẽ ſeu ꝑ veꝛitatẽ xp̃e

unnũciet᷑ in ̊ gaudeo:ſj ⁊ gaudebo.⁊ annũciari ꝑ occa

ſionẽ dic pdicari ꝓpter lucꝝ tꝑale.Si g̊ apłs non gau⸗
t niſi de bono vel licito:pᷣlicari tali fine erit bonuʒ 2
licitũ. ¶ Iteʒ fodiẽti in vinea lʒ ſperare mercedẽ ſi bi ꝓp
miſſam 2 debitã et ꝓyter illã laboꝛare. cũ ſuſtentatio
coꝛꝑalis ſit merces ꝓmiſſa pdicatoꝛi Luce. x. Digneſt
oꝑarius mercede ſua.poterit p̃dicatoꝛ ꝓ illa pᷣ̃dicare.
Cont᷑. Aug.in ſermone dñi in mõte. ¶ ¶õ iõ debemꝰ
euãgeliʒare vt mãducemꝰ:ſ ij manducare vt euangeli
zemꝰ. Mã ſi ꝓpterea euãgeliʒamovt manducemꝰvilius
hẽmus euãgeliũ qᷓ cibũ.⁊ erit iã bonũ nrjm in mandu⸗
cando ncciuʒ aũt in euãgeliʒãdo.¶ IZtẽ aug. in eodem.
Si coactꝰinopia reꝝ q tpali vite ſunt nccia p̃dico euan
geliũ. mercedẽ euãgelij nõ hẽbo:qꝛ nõ ipᷣm euãgeliũ di
ligo k eiꝰ pᷣciũ in illis tꝑalibo ↄſtituo:qð nephasẽ fie⸗
rivt ñ tanqᷓ filiꝰmiſtret euãgeliũ:ſᷣ tãq ſeruꝰ cni diſpẽ
ſatio credita eſt. ¶ Itẽ p̃ferꝛe vilioꝛa melioꝛibo 7 tꝑalia
ſpualibo inoꝛdinatũ ⁊ culpabile ẽ. Sʒ dic aug. in mo
ne oni in mõte. Quecũq; res ꝓpt̃ aliꝗd qrit᷑.ſine dubio

2 20

inferioꝛ ẽ qᷓ illud ꝓpt qð q̃rit᷑.⁊ iõ iliud pmũ eſt ꝓpt᷑ qð

iſtã reʒ qris. nõ iſla res quã pꝛopt aliud q̃ris.ꝗqᷓpꝛopt᷑
ſi euãgel iũ 2 regnũ dei ꝓpt cibũ qrimꝰ:pᷣoꝛeʒ facimꝰ ci⸗/
bum ⁊ poſteriꝰregnũ dei. Relinqꝗtur O ꝙ pᷣdicaꝛe ſeu fa
cere aliqð aliud opꝰſpũale ꝓpt emolumentũ tꝑale: eſt
inoꝛdinatũ J culpabile.¶ Iteʒ math. x. Gratis accepi⸗
ſtis tis date dr̃ p̃dicatoꝛibo apłis.Si 5 pᷣdicaꝛe ꝓpteꝛ

tꝑalia nõ eſt gratis dare:ĩmo venalẽ p̃dicatõeʒ hr̃e:q p̃
dicat ꝓpter ſuſtentatõnem tranſgredit᷑ hoc pꝛeceptum.
Iteʒ ſi ſy moniacũ ẽ ſpũalia ꝓ tꝑalibo dare:talis pᷣ⸗
dicatio ſy moniaca erit. Rñ.dᷣm ꝙ nullo mõ opera
ſpũalia dñt ad finẽ tꝑalem referꝛi:ĩmo ad finẽ eternuʒ
qꝛ ſicut dic aug. Jam qð ẽ meliꝰ incõparabilłr referꝛet᷑
ad id qð ẽ viliꝰ:qð eſt inoꝛdinatuʒ 2 vituꝑabile.¶ Ad
illud ̊ qð pᷣmo obijcit᷑.rñdet ꝑ interemptõeʒ ꝙ ſuſten⸗
tatio coꝛꝑalis nõ eſt finis debitꝰ p̃dicatõni. ſ̊ res debi

ta pᷣdicatoꝛi nõ res quã debeat acqreꝛe ex p̃dicatõne:hᷣ

„

quã meret᷑ ex pᷣdicatõe.vñ.j.coꝛin.ix.Qui arat dz ara⸗
re in ſpe. Glo.i.pᷣdicatoꝛ ꝗ aperit coꝛda ad fidẽ dʒ ara

re in ſpe ſtipendioꝝ tꝑaliũ:nõ ꝗꝓpter hãc ſpem. Mon ei
H dʒ eſſe ſua intentio ⁊ finis in ſuo mĩſterio. Vñ ᷣm Hᷣ
dĩ Luc.x. Dignꝰeſt oꝑariꝰmercede ſua. Cauſa aũt eſt
qꝛ finis dʒ eſſe id qð meliꝰẽ.et ideo in tꝑalibo non pt eẽ

finis ſpũalium:qꝛ ĩ eo qð ẽ optimũ dʒ oↄſtitui finis.ſi

cut dĩc ph̊s.In ſolo deo dʒ poni finis pᷣdicatõis.apoc.

j. Ego ſum alpha 70. 4¶ Ad ſcdᷣm dom.ꝙ ſunt quedaʒ

mala qꝛ ꝓhibita in quibo neceſſitas diſpenſat.vt.j. Re

gũ.xrj. de dauid ꝗ comedit panes ꝗpoſitõnis. Comedẽ

em̃ tales panes nõ erat malũ niſi qꝛ ꝓbibitũ. Similit

math. xij. excuſant᷑ diſcipuli ꝓpter neceſſitatem:qꝛ frica

bant ſpicas in ſabbato. Quedã dᷣo ſunt ꝓhibita gꝗa ma
la in ꝗbus neceſſitas nõ diſpenſat.vt foꝛnicaꝛi? tale eſt
pᷣdieare ꝓ mercede tꝑali.qꝛ ſicut ſup oſtenſum ẽ:in boc
ponit᷑ abuſio ⁊ inoꝛdinatio actus.¶ Ad terciũ dðm. ꝙ;

erx mala radice ꝓuenit iſta actio. Qam qᷓuis actio vo⸗

luntatis q̃ iſte vult ſuſtentari abſolute nõ ſit mala: tam̃
volũtas qͥ iſte vult ſuſtentari tałr. mala ẽ.ſ.ꝑ pᷣdicatõʒ
qꝛ in h ẽ ꝑueꝛſitas oꝛdinatõis. Pꝛetẽa quis pᷣdicatõ ſit
bonũ opꝰꝛ licitum:tñ deturpat᷑ ſi h̊ fine exerceat᷑.ſpũa
lia em̃ dñt referꝛi ad finẽ ſi pualem. ¶ Ad q̃rtũ dᷣm.qꝙ; ñ

gaudebat apłs ve hoc ꝙ ꝑ occaſionẽ annũciabat᷑ xpᷣc:
b de ↄñti. ſ. de ꝓfectu audientiũ ꝗ inde ꝓueniebat.vñ in
illa locutõe poni᷑ añcedẽs ꝓ ↄñti ſᷣm ꝙ illud Jac.j.ac

cipit᷑. Om̃e gaudiũ exiſtimate frẽs cariſſimi cũ in vari

as temptatões incideritis. ad ̊ ſiꝗndũ nõ dixit abſo
lute gaudeo ſ̊ 1 gaudebo de futuro. Vel pt dici ꝙ gau⸗

debat apłs de paſſione qꝛ annũciabat᷑ xpᷣe.ᷣ nõ de talr
pᷣdicantiũ actõe.Fᷣm ꝙ dr te interfectõe xpᷣi:q iudeorũ
actio deo diſplicuit:bᷣ paſſio gta fuit.¶ Ad vltimũ dðʒ

ꝓ nõ eſt ſile de oꝑario ſpũali ⁊ tꝑali.nam laboꝛ ⁊ actõ
fodiẽtis in vinea tꝑalis eſt.et ideo ſbᷣ p̃cio poni põt. Sʒ

laboꝛ et actio p̃dicatoꝛis ſpiritualis eſt:⁊ ideo ſub pre⸗
cio poni non poteſt.

Membrum ſecũdum

Onſequenter querenaũ eſt de ſimplicita
te intentõnis:de qua dr math.vj.Si ocu
lus tuus fuerit ſimplex totũ coꝛpꝰ tuum
lucidũ erit ⁊c̃.⁊ ꝓ qua dr. Qemo duobo
dñis põt ſeruire.ꝛ nolite ſolliciti eſſe ⁊c.bᷣ pꝛimũ queri
te regnũ dei.Circa qð querunt᷑ pᷣncipalr tria. Primo
vtrũ manẽte ſimplicitate intentonis pñt ↄſtitui duo fi⸗
nes. Scðdo vtꝝ poſſit ↄſtitui intentõ ſiue finis in creat᷑a

Kercio vtꝑ omis ſollicitudo tꝑalium ſit ꝓhibita.

Articulus prunus
Irca pꝛimũ queritur vtrum aligs poſſit ſi⸗
bi ↄſtituere duos fines tꝑalem et eternum.
vt ire ad eccliam ꝓpter deum et ꝓpter num⸗
mos et hmõi. Ad qð ſic. Ahil ꝓhibet eundẽ motum
eſſe gratie ⁊ nature.verbigr̃a. Diligere deum ga bene⸗
ficus qð reſpicit natura.⁊ diligere ꝗa bonꝰ:quod reſpi
cit ga.& nibil ꝓhibebit eundẽ actũ referꝛi ad finẽ natu
re et finẽ gr̃e.Sed finis nature ſemꝑ eſt in creatura.ſfi⸗
nis in creatoꝛe. Vniꝰꝗ ⁊ eiuſaẽ actꝰpoter̃t cõſtitui duo

fines nõ referẽdo vnũ ad alteꝝ.4l Iteʒ cũ rõ ſit vna po

tentia hñs ꝑtem ſuꝑioꝛẽ ⁊ inferiorẽ:rõne ſuꝑioris põt

in deum. ratõne vo inferioꝛis que ↄiuncta eſt ſenſuali⸗
tati in id qð eſt nature neceſſariũ.ita tñ ꝙ nec hũc finẽ
ponat oꝛdinatũ ad illũ.il Item H̊ idẽ põt/ꝓbari ꝑ ſile ĩ
xpᷣo.Ratõ em̃ voluit nõ moꝛi cũ dixit. Pater ſi poſſibi
leẽ tranſeat a me calirx iſte:Fᷣm ꝑtem illã q̃ ↄiungit᷑ ſen
ſualitati. Item ſᷣm ꝑtem ſuꝑioꝛẽ voluit moꝛi: qꝛ dixit.
verũtñ nõ ſicut ego volo ſ̊ ſicut tu.̊ pari rõne vis rati:
onalis põt ſibi duos fines ↄſtituere.¶ Item aliꝗs põt
ire ad ſcẽm iacobũ ex voto facto in caritate. Itẽ põt ire
ex naturali pietate ad videndũ frẽm ſuũ. eadeʒ actio
põt eſſe ex caritate ⁊ ex naturali pietate.Sʒ caritas re
fert᷑ ad finẽ eternũ.naturalis pietas ad finẽ tꝑalem. er
go pñt ↄſtitui duo fines vniꝰactõnis:tꝑalis.ſ.⁊ eternꝰ
Item aliꝗs motus põt eẽ ſimul naturalis 2 violentꝰ
vt ſi lapis impellat᷑ droꝛſum.inqꝙᷓ̃tuʒ pellit᷑ violentꝰeſt.
intum vᷣo inclinat᷑ vooꝛſum natalis.Sʒ maioꝛ ẽ dr̃ia
inter motũ naturalẽ ⁊ violentũ qᷓ; inter motũ ex natali
pietate 2 ex caꝛitate:ꝗ idẽ pt᷑ eẽ motꝰex caritate ⁊ ex na
turali pietate. Contra.aug.in ᷣmone dñi in monte
exponẽs illud.Si oculꝰtuus fuerit.ſ.⁊c. Qiſi coꝛ ſim/
pler fuerit mm non erit. Simplex aũt quõ erit ſi duo
bus dñis ſᷣuiat᷑:nec vna intentõne reꝝ eternaꝝ purifi
cet aciẽ ſuã:ſᷣ eam moꝛtaliũ rerũ amoꝛe obnubilet.õ
põt igi᷑ mᷣm ⁊ ſimplex coꝛ eſſe.ſi diuidat᷑ intentõ ⁊ cõ
ſtituant᷑ duo fines in tꝑalibo ⁊ eternis.4l Item aug.in
eodẽ. Coꝛ nõ mũdat niſi vna ⁊ ſimplex intentõ in et nã
vitam ⁊ ſolo et puro amoꝛe ſapĩe.ꝗ̊ manẽte ſimplicita⸗
te intentõis nõ põt ↄſtitui duplex finis.¶ Iteʒ math.vj
Memo põt duobo d.F. Aug. Simplici coꝛde tmmõ ꝓpt
regnũ di debemꝰoꝑari bonũ ad om̃es:non aũt in bac
opatõne vel ſolã vł cũ regno dei mercedẽ tꝑaliũ cogita
re.on ꝗ cuz regno dei ꝗ eſt finis eternꝰ:põt ↄſtitui fi⸗
nis tꝑalis.¶ Item qrite pꝛimũ regnũ dei ⁊ hec omnia
adijcient᷑ vobis.math.vj. Adijcient᷑ dĩc aug.in ᷣmone
dñi in monte.i.ↄſequant᷑:nec cũ iſta q̃ritis illũ auerta
mini.aut ne dnos fines ↄſtituatis.vt ⁊ regnũ dei ꝓpt ſe
appetatis:et iſla nccia.¶¶ Item anguſt. erponens illud
ſJemo põt duobo dñis ſeruire.Ouobo dñis ſeruire co
natur.ꝗ et regnũ dei ꝓ magno bono appetit et hec tem⸗
poꝛalia.nõ poterit aũt ſimpliceʒ hr̃e oculum: ⁊ vni deo
dño ſeruire: niſi quecũq; ſunt cetera ſi ſint nccia ꝗꝓpter
hoc vnũ aſfumat.i.pter regnũ dei.¶ Item ve ingredi
enti terꝛã duabo vijs Ecẽi.ij.¶ Item ſi poſſunt cõſtitui
duo fines tꝑalis et eternꝰ.⁊ ſᷣm hoc vna ⁊ eadem actio
erit meritoꝛia: ⁊ tota nõ meritoꝛia.¶ Item ſummũ bo
num nõ ſolũ dicit᷑ ſummũ ꝑ remotionẽ ſuꝑioꝝ: ſ̊ etiaʒ
ꝑ remotionẽ paris.Sʒ ſᷣm rõnem boni ẽ finis:̊ remo
uet p̃poſitionẽ finis ⁊ coeq̃litatẽ in rõne finis.̊ nõ erit
ponẽ ipᷣm cũ alio ſicut duos fines:niſi illud alteꝝ refe
ratur ad ipᷣm: ita ꝙ actio nõ ſit demeritoꝛia. Conſtituẽ
duos fines deũ.ſ.⁊ creaturã ẽ ſimpłr pctm. YItez al⸗
ſociare aligꝗ ſummo bono in rõne finis:cũ ipᷣe ſit ſum⸗
mus finis ẽ ꝑuertẽ oꝛdineʒ. Si & hoc fiat ſequet᷑ nccio
ↄtemptꝰſummi boni. Item circa caſuʒ ꝓoſitum obr
JIre ad eccłiam nõ eſt oꝛdinatũ ad hñdum denarios ni
ſi rõne oꝛonũ q̃ͥs facẽ tenent᷑:qꝛ nõ dant᷑ ad ſurgenduʒ
ß ad officiũ diuinũ implẽaũ.Sʒ oꝛaꝛe ꝓ nũmis ẽ ponẽ
coꝛꝑalẽ finẽ ſpũalis.⁊ G̊ eſt ſymoniacũ:qꝛ iã ponit᷑ im⸗
p̃ciabile ſub pᷣcio. Relinꝗtur igit᷑ ꝙ nõ põt ꝗs licite ire
ad eccłiazʒ vt ponat finẽ in nimos. MRñ.ↄſtituẽ duos
fines.ſ.tꝑalem 2 eternum ↄtingit ita ꝙ ſint oꝛdinati vt
enꝰ ꝓpter aliũ.et h̊ ↄtingit duplr ita ꝙ ponat᷑ eternũ fi
nis vltimꝰ: tꝑale vᷣo finis ꝓximꝰvel ecõuerſo. vel ita ꝙ
nõ ſint oꝛdinati ̊ virũq; pᷣncipałr intẽdat᷑ tꝑale ⁊ eter
num. Si ponat᷑ eternũ finis vltimꝰ tꝑale finis oꝛdia
tus ad finem: diſtinguerẽt aliꝗ ſic:qꝛ aut actio ſpũalis
aut coꝛꝑalis ẽ. Si ſpualię eſt vt pᷣſicatio:oꝛo: et hmõi.
nõ põt rferꝛi ad finẽ tꝑalẽ velut ad pecuniã.⁊ ꝑↄñs ad
finẽ eternũ deũͥ. VUñ fae nõ eſſet vt aligs pᷣdicaret vł ce⸗
le bꝛaret dina iſto fine vt acꝗreꝛet tꝑalia de ꝗbo ſuſtenta

aa

retur ad dei ſeruitiuzʒ. Si ðᷣo ſit actio coꝛpoꝛalis ſicut ẽ
laboꝛare in vinea dicũt ꝙ põt referꝛi ad finẽ tꝑalẽ:duʒ
tñ referat᷑ poſtmodũ ad deũ vt fodere in vinea ad pecu

niam acꝗrendã q̃ ſuſtentet᷑ in ſeruitiũ dei · Sed hoc ple

nius infra manifeſtabit᷑. Si aut ecõuerſo finis ꝓximꝰ
ponsat᷑ devet finis vltimꝰtꝑale:ꝑuerſiſſimũ eſt. Hec eſt
em̃ ꝑuerſitas in vtendo fruẽdis:de q̃ dicit aug. Puma
na puerſitas ẽ fruendis vti.hoc eſt dina ad finẽ aliũ re
ferꝛe:⁊ ſᷣm hoc exponit᷑ illud.ij. Ecci.AVe ingrediẽti ter
ram duabo vijs. Glo. Duabo vijs ingredit᷑ ꝗ qð dei eſt
oꝑe exhibet.⁊ qð mũdi ẽ cogitatione q̃rit. Si vo ↄſtitu
antur duo fines ↄpꝛincipales tꝑale ⁊ eternũ:accidit ꝑ⸗
uerſitas ð q̃ dic aug.ꝙ ꝑuerſitas ẽ vtendis frui:boc eſt
tꝑalia quibo eſt vtenduʒ nõ referꝛe ad eterna:quibo eſt
fruendũ. Scðm h̊ accipit illud Ecci.j.on acceſſeris
ad illũ duplici coꝛde.⁊t illð iac̃. j. Vir duplex aĩo incõ⸗
ſtans ẽ in oĩbo vs ſuis.Glo.Duplex ẽ aĩo ꝗ vult gau⸗
dere cũ ſeculo:⁊ vult gaudẽ cũ deo.¶ Ad pꝛimum 6 qð
obijcit.ꝙ motꝰnature oꝛdinat᷑ ad motũ gre.gr̃a em ꝑſfe
ctio ẽ nature.vñ in oꝛdine quodã ſe hñt natura et gra.
vt in dilectõne pᷣmo diligit᷑ deꝰga bñficus:⁊ poſtmodũ

extenſa ↄſideratõne diligit᷑ qꝛ bonꝰ:et forſitan non erit

idem motꝰnũero:ſᷣ duo motꝰoꝛdinati. Vñ ad illud qð
diĩc ꝙ finis nat᷑e ẽ in creatura:intelligendũ eſt ꝙ alr fi⸗
nis nature ẽ in creatura ⁊ ałr finis volũtatis peruerſe.
Volũtas em̃ ꝑuerſa ponit finẽ in creatura excludendo
finẽ ſummũ.natura ponit ſinẽ in creatura oꝛdinabilem
ad finẽ ſummũ.i õ erit &̊ ſiłe de motu nature ⁊ gfe:et
motu volũtatis in finẽ tꝑaleʒ ⁊ eternũ. Ad ſcðᷣm dom
ꝙ rõ nõ põt oꝛdinate moueri:ſi ſᷣm deliberatiõeʒ eq̃lit
ↄſtitueret finẽ deũ:a id qð ẽ nature neceſſariũ.i Aã mo
tus inferioꝛis ꝑtis rõnis.dz oꝛdinari ⁊ ſegꝗ motũ ſuꝑio
ris ꝑtis rõnis:qꝛ ałr ꝑuerteret᷑ oꝛdo.4. Ao tercium qð
obr de xpᷣo.dðm ꝙ nõ eſt ſile.iAã volũtas illa q voluit
nõ moꝛi fuit motꝰſenſualitatis:volũtas vᷣo q̃ voluit mo
ri fuit rõnis.Et ſi dicat᷑ ꝙ oꝛo fuit rõnis:q̃ dixit trãſe⸗
at a me calix.Sicendũ ẽ ſm był.in li.de trini.ꝙ ratio
illud oꝛauit vt aduocatꝰſenſualitatis. Item ſi dicat᷑ ꝙ
volũtas illa fuit rõnis.dõm ꝙ nõ fuit rõnis vt rõ:bᷣ rõ
nis vt natura.⸗ iõ nõ eſt ſiłe. Qos em̃ h̊ͥ loqmur de mo
tu rõnis vt ratõ eſt: vtrum poſſit ↄſtituere duos fines.
Ad q̃rtũ rñdeo.ꝙ cũ rõ deliberat de fine natalis pi⸗

etatis ⁊ de fine caꝛitatis.ad h̊ ꝙ ſit oꝛdiatꝰmotꝰ meri⸗
toꝛius:nece eſt vt finis pᷣncipalis ſit finis caritatis. bñ

põt tñ finis naturalis pietatis.ſ.viſio fratris apð ſan⸗
ctum iacobũ eſſe canſa accelerationis motꝰ. nõ tñ ex Hᷣ
ↄſtituet᷑ duplex finis pᷣncipalis.q AVd vltimũ iam patzʒ
rñſio.⁊ ↄcedendũ eſt ꝙ idẽ actꝰpõt eſſe ex natura ⁊ gra
vt ſubuenire iſti qꝛ hõ indigens ẽ ↄfoꝛmis in natura.et
ſubuenire iſti qa ad imaginẽ dei ẽ. non tamen ↄſtituun
tur duo fines eque primi: qꝛ finis nature oꝛdinabilis ẽ
ad finem gratie. J

Articulus ſecundus

Onſequenter querit᷑ vtrum intentio poſſit
poni in creatura. ſicut in finem.· ita ꝙ ſit fi⸗
nis ſub fine eterno. Ad quod ſic arguitur.
Querite pᷣmũ regnũ dei⁊ iuſticiã eiꝰ.ibi dĩc intli. 126
ꝙ pꝛiſta: bᷣ qꝛ ſummũ:⁊ qð ꝓpt ſe et e qað nk petit. ex q
relinꝗt᷑ ꝙ tꝑalia nõ poſſint qri ſic finis oꝛdinatſbᷣ fine
ſummo. Itẽ ſᷣm eẽntiã bonũ? finis idẽ. Si ꝗ tẽ ꝑalia
nõ pñt q̃ri ſic bonũ nr̃m: nec ſiẽ finis. ꝛ aũt no pol⸗
ſint qri ſicẽ bonũ nr̃Um. dic aug.in ſmone dni ĩ mote aſ⸗
ſumẽs illð.qᷓrite pᷣmũ re.di et iuſli.eiꝰ:⁊ hec oia appo⸗
nentẽ᷑ vob. Hic maĩfeſtiſſime oñdit hec nõ eẽ appetend
tanqᷓ bona nr̃a vt ꝓpteꝛ ipſa debeamꝰ bñfacẽ ſiẽ facimꝰ
ſ tñ eẽ nccia.¶ Itẽ aug. in eodẽ. Regnũ ⁊ iuſtia dei bo
nuz nrm ẽ 1 appetendũ:et ibi finis ↄſtituẽdꝰ: ꝓpt að
oĩa faciamꝰꝗqᷓcũq; facimꝰ. Sʒ gꝗa in bac vita militamꝰ:
vita ſine his neceſſarijs agi nõ pr.Ex qͥ relingꝗt ꝙ tem⸗

õ

— — — — —

6

„

3

6

1
ia

in
ibo
6e
nt
en⸗

1

Nuneſtio

poꝛalia non pñt poni finis oꝛdinata ſimplicitate inten

tionis. ¶ Iem qð querit᷑ ſicut neceſſariũ itineri vt ba⸗
culus vel vehiculũ ſeu viaticũ.nõ querit᷑ ſicut finis iti⸗
neris. Si ꝗᷣ iſta tꝑalia ſunt querẽda ſolum ſicut nccia
itineri ad regnũ:nõ erũt querẽda vt finis.4 Item res
ſunt oꝛdinate ſᷣm ſuꝑius ⁊ inferiꝰ⁊ ree inferioꝛes ad ĩ⸗/
ferioꝛẽ finẽ:⁊ ſuꝑioꝛes ad ſu ꝑioꝛẽ fineʒ. Sʒ dĩc aug.in
ſermone dñi in mõte.ꝙ rõnale aĩal ſicut eſt hõ ſblumꝰ
oꝛdinatum eſt ĩ reꝝ nat᷑ᷣa qᷓ irꝛõnalia.ſicuti ſunt aues.
Si g̊ appetitꝰirꝛõnalium fert᷑ ad tꝑale bonũ: appetitus
rõnaliũ dʒ ferꝛi ſupᷣ bonũ tꝑale.̊ inoꝛdinatũ erit rõna
li creature tꝑalia aſppetẽ ſicut bona ſua.q in tꝑalibo nõ
poterit ponẽ finẽ nec ↄſtituere intentõeʒ.4¶ Ytem dicit
aug.in mone dñi in mõte. IJpᷣa coꝛdis intentõ q̃ facis
qð facis.ſoꝛdidat᷑ appetitu reꝝ terꝛenaꝝ ⁊ tꝑaliuʒ atq;
cecat᷑:qᷓ itentõ relata ad terꝛena ſoꝛdida ẽ ⁊ ceca.Relin
qtur igr ex his ꝙ finis nõ põt poni in tꝑalibo manente
ſimplicitate intentõis. Cont᷑.Pꝛmũ querite regnũ
i ⁊ iuſticiã eius ⁊c. Cum &̊ pꝛimũ dicat᷑ reſpectu ſcði
ſi regnũ pᷣmo q̃rendũ eſt ⁊ ei iuſticia: tꝑalia erũt ſcðᷣo
q̃renda. Regnũ igr ⁊ iuſticia dʒ poni finis pᷣncipalis:
tꝑalia finis ſcdᷣariꝰ.q¶ Item aug.in ſᷣmone dñi ĩ mõ⸗
te. Querẽdũ eſt pᷣmo regnũ dei⁊ iuſticia eiꝰ.i.h eſt pre
ponendũ ceteris rebo. vt ꝓpt hoc cetera qᷓramꝰ. Si & il
lud qð q̃ri finis eſt:⁊ illnd ꝓpter qð q̃rimꝰfinis ẽ:led
vltimꝰ.ꝗ tempoꝛalia q̃ᷓ qᷓrunt᷑ ſunt finis ad finẽ ꝗ regnũ
cei eſt.¶ Item aliꝗs laboꝛat ĩ vinea.⁊ eo fine vt acqꝛat
ſuſtentatiõeʒ.ſuſtentari aũt vult ad h̊ vt ſuiat deo qð ẽ
iuſtũ:⁊ ꝓpt᷑ hoc ꝑueniat ad regnũ dei: ↄſiãs eſt ꝙ hſũt
intentões ⁊ fines ordinati ⁊ laudabiles. Sed intentõ
ſuſtentatõis ꝗ eſt finis laboꝛis tꝑalis ẽ.iñ ex boc ꝙ re⸗
fert᷑ vheriꝰad regnũ dei 2 gloriã laudabilis ẽ. Relinꝗt᷑
igr ꝙ laudabiłr põt hõ tꝑalẽ ↄſtituere intentiõeʒ finẽ
dũmõ nõ ſit finis vltimꝰ. Rñ. aliqd querit᷑ qꝛ bonũ
aliꝗd q̃ri?᷑ qꝛ neceſſariũ. ꝓpꝛie illud qð qrit᷑ qꝛ bonum:
querit᷑ vt finis volũtatis.illud vᷣo qð querit᷑ vt nccium
querit᷑ vt adminiculũ ꝑuentõis ad finẽ volũtatis. Dicẽ
Dum igr̃ ꝙ tpalia ſunt q̃renda vt nccia nõ vt bona.⁊iõ
Apꝛie ibi nõ eſt ↄſtituendꝰfinis:nec motꝰintentõis. In⸗

tentio ei dr q̃ſi tentõ in.ſ.finẽ.⁊ hoc ẽ qð dĩc aug.iĩ ler⸗

mone dñi in mõte. OPꝛimũ qrite regnũ dei ⁊c. Cum di⸗
rit pᷣmũ ſiguit qꝛ hoc poſteriꝰqᷓrendũ ẽ:non tꝑe ſᷣ digni
tate. Illud.ſ.regnũ ⁊ iuſticia tanqᷓ bonũ nr̃jm:hoc.ſ.tẽ
poꝛale tanꝙ; nr̃Dm ncciũ.nccium aut ꝗꝓpter illud bonum
Ad pꝛimũ ꝗ̊ qð obijcit.dðᷣm ꝙ pᷣmũ dr duobo mõis.
Vno mõ ꝑ ↄpaꝛatõeʒ ad poſteriꝰ. Alio mõ ꝑ abnegati
onẽ eiꝰ qð ẽ pꝛiꝰ.QOñ ꝗ̊ dr̃ pꝛimũ qrite.ſi intelligat᷑ ꝑ cõ
paratõeʒ ad poſteriꝰ:nõ intelliget᷑ pꝛiꝰ⁊ poſteriꝰ pᷣm or
dinẽ ꝗ eſt finis ad finẽ:ſiẽ dicimꝰꝙ finis am bulatõnis
eſt maſio in ecclia ad finẽ oꝛãdi deũ.quõ nõ põt dici ꝙ
finis oꝛdinate volũtatis ſit tꝑale relatũ ad regnuʒ dei.
Sʒ intelliget᷑ pꝛiꝰ⁊ poſteriꝰdignitate:ſic dĩc augu.ſᷣm
dicimꝰꝙ pꝛiꝰq̃rit᷑ finis vt eccctia ambulãti ad eccliaʒ
poſteriꝰpᷣo vehiculũ vt adminiculũ ꝑueniẽdi ad eccłiaʒ
in quẽ modũ regnũ iuſticia dei pꝛiꝰ q̃rit᷑.tꝑalia vᷣo po
ſteriꝰ. Si vᷣo intelligat᷑ ꝑ abnegatõem pᷣoris:tũc planꝰ
eſt ſenſus.pꝛimũ qᷓrite regnũ dei? iu.eiꝰ.i.añ oĩa iſta
nihil qratis. Ad ſcdᷣm pʒ rñſio.ſõ em̃ quicqꝗd queri
tur qrit᷑ vt finis.ĩmo aligꝗd q̃rit᷑ vt adminiculũ actiõis
ſeu inſir̃m:vt cultellꝰquerit᷑ ad inciſionem: ⁊ bacnlꝰ ad
iteratõʒ: in quẽ modũ q̃renda ſunt tꝑalia.Vliꝗd vo q̃;
rit᷑ vt finis:vt inciſionis finis ẽ ſculptura vel fabꝛica:ĩ
quẽ modũ regnũ ⁊ iuſticia dei finis dʒ eſſe voluntatis.
Ad teꝛciũ dðm.q qᷓuis ſuſtentatõ finis laboꝛis ſit:ñ
tñ dʒ eſſe finis volũtatis:qꝛ ſuſtentatõ nõ eſt qᷓrenda vt
bonũ rõnalis creature:ſᷣ vt ncciũ pnti vite.⁊ iõ tꝑalis
ſuſtentatõ dʒ eẽ ĩ vſuʒ nõ in intennõis affectu. Vñ au.
Nuerite regnũ dei:⁊ hec oĩa apponent᷑.i.aſeq̃nt᷑ ſine vl
lo impedimẽto: ſi illa qrans. ij Lec ait.illa dabunt᷑.ſed
apponent᷑.qꝛ illudẽ qdð pᷣncipalr dat᷑:aliud qð ſuꝑad⸗

Aulkxvüſj.

ditur. qꝛ in intentõne eternitas:in vſu debet eſſe tempo
ralitas.⁊ illud datur:hoc ſuperadditur.
Articulus tercius
Oſtea querit᷑.vtꝝ oĩs ſollicitudo ſit ꝓhibi⸗
ta.Ad qð ſic oꝓponit aug.ĩ ſᷣmone din i mõ
te. Ipᷣe dñs cui miſtrabant angłi Mat᷑.iiij.
tñ ꝓpt᷑ exemplũ:ne ꝗs poſiea pateret᷑ ſcãdalũ cum ali⸗
quẽ ſᷣuoꝝ erꝰaĩaduertiſſet iſta nccia ꝓcurare. loculos
hr̃e dignatꝰẽ:ꝗbo pecuĩa vñ vſibo ncẽijs quicqd opꝰ fu⸗
iſſet pᷣberet᷑:ſumprũ ẽ ex ioh.xj.¶¶ Item vr aplis ĩ craſti
nũ fuiſſe ſollicitꝰ:cũ dixit.j.coꝛi.xxj.de collectis q̃ fiũt
in ſctos ſicut oꝛdinaui eccłijs galathie.ita ⁊ vos facite
ꝓ vnam ſabbati.vnuſꝗſq; vrjm apud ſe ponat theſauri⸗
ʒans qð ſibi placuerit.nõ vt cũ venero tũc collecte fiat
Item act᷑.xj. Surgẽs vnꝰnoĩe agabo ſigbat ꝑ ſpiritũ
magnã famẽ futu rã ĩ vniuerſo oꝛbe:q̃ facta ẽ ſubclau⸗
dio.ſtatuerũt aũt vnuſꝗſq; eoꝝ in miĩſteriũ mittẽ pᷣſbi/
teris hitantibo ĩ iudea fribo.ꝗ et miſerũt ꝑ manuʒ bar⸗

nabe et ſauli.q IJtem nauigãti eidẽ apło paulo ĩpoſita

ſunt vtenſilia q̃ offerebant᷑.nec ad vnũ tm̃ diẽ videt᷑ vi⸗

ctus ille ꝓcuratꝰact.xxviij. Qauigãtibo impoſuerũt q̃

ncc̃ia erãt.¶ Item act᷑.xx vij. Hũane at᷑ tractãs iulius
paulũ ꝑmiſit ad amicos ire ⁊ cam ſui agẽ.Ex his ⁊ hu
iuſmõi ſcpᷣturaꝝ locis ↄcludit aug.dñm deũ nõ h ipro⸗
bare ſi ꝗs hũano moꝛe iſta pcuret. Sed ſi ꝗs ꝓpter iſta
o militet:vt in oꝑibo ſuis nõ regnũ di ſ̊ iſtoꝝ acaſi⸗
tionẽ intueat᷑.¶ Item lnc.x. ¶ Dartha.m.ſollicita es.q̊ᷓ
ſollicitudo nõ ẽ pctm cũ ſine ipᷣa ñ poſſit vuci vita acti⸗
ua. MKRñ.ẽ ſollicitudo laudabił.et vituꝑabilis.et to⸗
lerabit᷑.et miſerabił.Laudabilis ẽ in pᷣcepto.⁊ hec eſt
mltiplex. Eſt eĩ ſollicitudo regẽdi q;dtum ad pᷣlatos ro.
xij. Qui pᷣeſt in ſollicitudine.et.ij.coꝛi.xj. Inſtãtia mea
q̃tidiana ſollicitudo oĩm eccliaꝝ. Item eſt ſollicimdo
obediẽdi qtũ ad ſbᷣditos.Joſue.xxiij. eſtote ſolliciti vt

cuſtodiatis cũcta q̃ ſcpᷣta ſunt in volumĩe legis moyſi.

Item eſt ſollicitudo pacifice ↄuiuendi qᷓ;tuʒ ad pares.
Eph̊.iiij. Solliciti Fuare vnitatẽ ſpũs in vincło pacis.
2 hec eſt ſollicitudo laudabilis qͥ ad alios. Item eſt ſol
licitudo ꝑficiẽdi qͥ ad ſe.⁊ hoc tripliciter. Pꝛimo reco⸗

gitandi diuina mãdata Deut.iiij. Cuſtodi temetipſuʒ

4 aĩam tuã ſollicite:⁊ ne obliuiſcaris vᷣboꝝ ne excidat

e coꝛde tuo. Scðoðẽ ſollicitudo declinãdi malũ deut.
iiij. Cuſtodite aĩas vr̃as ſollicite. nõ vidiſtis aliquam
ſiłitudinẽ ne foꝛte decepti faciatis aliquã ſimilitudinẽ
Tercio eſt ſollicitudo feruoꝛis faciendi bonũ Ro.xij.
Sollicitudine nõ pigri ſpiritu feruẽtes dño fᷣuientes.
Hec eſt ſollicitudo laudabilis ⁊ in pᷣcepto.⸗¶ Item eſt
ſollicitudo vituꝑabilis młtiplex. Eſt ei ſollicitudo ĩor⸗
Dinata ſciendi ſeu vana.Ecces.ij.Cũ aliꝰlaboꝛet in ſa⸗
pientia ⁊ doctrina ⁊ ſollicitudine ⁊ hoĩ ocioſo q̃ſita di⸗
mittet ⁊ hec vanitas ⁊ magnũ malũ.Et ẽ ſollicitudo ac
quirẽdi diuitias ex cupiditate Ecces.ij. Pctoꝛi dedit
ced afflictõeʒ ⁊ curã ſuꝑfluã vt addat ⁊ ↄgꝛeget:ſᷣ ⁊ bec
vanitas caſſa ſollicitudo mẽtis. Stem eſt ſollicitudo
cuſtodiẽdi diuitias ſeu retinẽdi ex auaricia.mat᷑.xiij.
Sollicitudo hᷣſeculi ⁊ fallatia diuitiaꝝ ſuffocat vᷣbuʒ
Item ẽ ſollicitudo peccãdi in adinueniẽdo genus pcti.
Sap̃.xiiij. vbi loꝗt᷑ de inuentõe ydoloꝝ.æꝓFecerũt imagi
nem regis quẽ honoꝛare volebãt vt filium ꝗ aberat tan
q; pnñtem colerent ſua ſollicitudine.ᷣteʒ eſt ſollicitudo
peccandi in ſtudio ꝑpetrandi. Danieł.xiij. volẽtes ↄcu
bere cum ea obſeruabant qͥtidie ſollicitiꝰ videre illam.
hec eſt ſollicitudo vituꝑabilis ⁊ in ꝓhibitõne.¶ Item
eſt ſollicitudo tolerabilis:⁊ hec eſt etiam młtiplex.Eſt
em̃ ſollicitudo dilectõis naturalis. Lob.x. Cuʒ moꝛã
faceret Thobias ter nuptias.pat eiꝰſollicitꝰ erat di
cens quare moꝛat᷑. Item ẽ ſollicitudo cure rei familia⸗/
ris.j. Reg.ix.de aſinis q̃s nudiuſterciꝰ ꝑdidiſti ne ſol⸗
licitꝰſis:qa inuẽte ſunt.Item eſt ſollicitudo nccie ꝓpui⸗

dentie. Luc.x. AMartha ma.ſol.es ⁊c̃. Item eſt ſollici
tudo infirmitatis hũane.j.Coꝛin.vij. Qui cũ vxoꝛe eſt
ſollicitꝰq̃ ſunt mũdi quõ placeat vxoꝛi. Item ẽ ſollicitu
do inqſitõnis moderate. Lhob.v.iQe ſollicitũ te red⸗
dam:ego ſum aʒarias ⁊c̃.⁊ hec ſollicitudo tolerabilis
eſt ⁊ in ꝑmiſſione.(¶ Itẽ ẽ ſollicitudo miſerabilis.⁊ hec
triplex. Eſt em̃ ſollicitudo laboꝛis in oꝑando.Ecẽs.ij
Deteſtatꝰſum om̃eʒ induſtꝛiã meã in q̃ ſtudioſiſſime la
boꝛaui ſollicitꝰfui. Iteʒ ẽ ſollicitudo anxietatis ĩ pa
tiẽdo.j.NDach.vj.Receſſit ſomnꝰab oculis meis ⁊ coꝛ
rui coꝛde p ſollicitudine:⁊ dixi in coꝛde meo.in q̃ntam
tribulatõeʒ deueni:⁊ in q̊s fluctus triſticie? Item ẽ ſol⸗
licitudo timoꝛis in pcauẽdo.hiere.xxxviij. Sollicitus
ſum ꝓpter iudeos ꝗ trãſfugier̃t ad caldeos:ne foꝛte tra
daꝛ in manꝰeoꝝ ⁊ illudãt mihi.⁊.xlij. Hiere.Gladius
quẽ foꝛmidatis ↄphendet vos ĩ terꝛa ⁊ fames ꝓ q̃ ſolli⸗
citi eſtis. Et hec ẽ ſollicitudo miſerabilis.Ex bis patʒ
que ſollicitudo ſit ꝓhibita ⁊ que non.

Nlembrum tercium

Onſeq̃nter inꝗrendũ eſt de diſcretõe intẽ
tõnis q̃ regulat᷑ duobo generibo pᷣceptoꝝ
ꝓhibitõe temeritatis iudicij cũ dr̃. Qoli
te iudicaꝛe ⁊c̃.⁊ pᷣcepto cautele cũ dr. At
tendite a falſis ꝓhis ⁊c. Et pᷣmũ ꝑtinet ad ſimplicita
tem colũbinã. ſcdᷣm ꝑtinet ad pꝛudẽtiã ſerpentinã.de ꝗ
bus dr math.x. Eſtote pꝛudẽtes ſiẽ ſer.⁊ ſimpli.ſic̃ co
lũbe.¶¶ Itẽ nota qtuʒ ad pᷣmã ꝓhibitõeʒ indiſcretõnis
ſiue pᷣſumptõnis iudicij.qm̃ ꝓpter h̊ qꝛ infirmitati hũa
ne difficile 2 q̃ᷓſi ipoſſibile ẽ indiſcreta iudicia deuitare
ideo illi ꝓhibitõi de iudicio indiſcreto ſaluatoꝛ addidit
tria p̃cepta math.vij. IUnũ de petẽdo adiutoꝛiũ gr̃e cuʒ
dẽ. Petite 2 dabit᷑ vob. Aliud de Puãdo eqtatem legis
nete reſpectu ꝓximi:cũ dĩ. Ois qᷣcũq; vultis vt faciant
vob hoĩes vos facite ilł.teꝛciũ de conatu ad amoꝛẽ dei
cũ dr. Intrate ꝑ guſtã poꝛtã.Glo.i.caritatẽ.¶¶ Item
q̃tũ ad ꝓhibitõʒ indiſcretõis iudicij:cũ dic.Nolite iu⸗
dicare ⁊c.Qota ꝙ aligꝗs iudicat er auẽte vt iuder ↄſti
tutꝰ. deu. xvj. Judices ⁊ mos ↄſtitues. Aliꝗs ex vite
dignitate.j.cor̃.vj.Neſcitis ꝙ ſcti ð h mdo iudicabũt
Aligs ex veritate doctrie Leui.x.ð ſacdotibo dr. Om̃e
qð inebꝛiare pt᷑ nõ bibãt vt hẽant ſcĩaʒ diſcernẽdi.Pꝛi
mũ pᷣlatoꝝ ẽ.ſcᷣm ꝑfectoꝝ.terciũ doctoꝝ ⁊ pᷣdicatoꝛũ
Et ᷣm ̊ eccidit indebitũ iudiciũ tribo mõis. ex defctu
ſeu abuſu auẽtis in cãꝝ examiĩe.ex indigtate vite ĩ vici
oꝝ rep̃henſiõe:⁊ ex defectu diſcretõis doctrie ĩ pᷣaicatõ
ne. Et ᷣm &̊D dat᷑ triplex pᷣceptũ ꝓhibitõis indiſcreti ſen
temerarij iudicij. Mat᷑.vij. Pꝛio eĩ ꝓhibet᷑ temerariuʒ
iudiciũ in defectu ſeu abuſu auẽtis:cũ dr̃. Nolite iudi
care.Scðdo ðo repᷣhẽdit᷑ iudiciũ pᷣmũptuoſuzʒ ex defectu
digtatis:cũ dr. Quid vides feſtucã in oclło fris.⁊ ſub⸗
dit᷑.ypocrita eijce pꝛio trabẽ de ocło tuo. Tercio iudi⸗
ciũ indiſcretũ ꝓhibet᷑ in diſpẽſatõe eruditõis ſeu doctꝛi
ne:cũ dr.Qolite ſcẽm dare ca nibo.De pꝛĩo pᷣcepto q̊p
hibet᷑ temerariũ iudiciũ.qũ.ſ.iudicamꝰde his de gboñ
ẽ ↄmiſſuʒ indicaꝛe vt de occultis:inꝗſitũ eſt ĩ qõnibo de
pct᷑is ĩ inꝗſitõe ðᷣ pct᷑is coꝛdis.De ſcðo q̊ ꝓhibet᷑ pᷣum
ptio iudicadi ĩ repᷣhenſiõe ꝓpter indignitatẽ vite:ingꝗret᷑
infra inqſitõe de iudicialibo euãgelij.qõe de correctõne
frat᷑ na.Oe pᷣcepto ðo qͥ phibet᷑ indiſcretõ diſpenſatio⸗
nis doctrĩe qret᷑ in inꝗlitõe de gtijs gãtiſdatis qõe de g⸗
tia pᷣdicatõis.⸗ Zñ q;tuʒ ad pns ad plenã intelligẽtiã
iſtiꝰpᷣcepti.Qolite ſctn dare canibo:neq; mittatis maꝛ
garitas añ poꝛcos.qrenda ſũt duo.Prio de intelligen
tia huiꝰpᷣcepti.Scðdo de pᷣcepti huiꝰobligatõne.

Articulus prunus

Rimo q̃rit᷑ ꝗo dicat᷑ H ſctẽm. ꝗd margarite.
ad poꝛci. qd canes. Iez qꝛit᷑ qo/ꝓhibet᷑ hoc
p̃cepto.Si dicat᷑ ꝙ indiſcretõ diſpẽſatõis dinoꝝ ⁊ ma
xime verboꝝ qtum ad detractoꝛes ⁊ ↄtemptoꝛes.ↄtra

Mdath.x. Que ĩ aure auditis p̃dicate ſuꝑ tecta. Item
ij. Chi.iiij. Inſla opoꝛtune impoꝛtune.Aug. Opoꝛtu⸗
ne volẽtibo:im poꝛtune nolentibo. Jteʒ ang. Audeat.
terideat.ſopiat ⁊ qñcũqʒ coòᷣſcat.¶ Item ipe dñs pᷣdi⸗
cauit reſiſtetibo ⁊ ↄtemnentibo vᷣbũ ſuũ: ̊ſcẽᷣm dedit ca
nibo 2 poꝛcis. RKñ.ſm aug. Scim eſt qð violare atʒ
coꝛrũpeꝛe nõ liceat.m argaꝛite quecũq; ſpualia magna

extimanda ſunt.⁊ qꝛ in abdito latent:tanqꝙᷓ; de ꝓfundo

eruunt᷑. Scðm cri. Sctm ſunt ſacr̃a vt baptiſmꝰ⁊ eu⸗
kariſtia: in cuiꝰrei figura.j.Mach.ij.dixit mathatias
Ecce ſcẽa nr̃a.pulcritudo nr̃a.claritas nr̃a deſolata ẽ:
⁊ inqnauerũt eã gentes.⁊ Leui.vj.in figura eukariſtie
dr. Maſculꝰde genere aarõ veſcet bis carnibo:ꝗa ſctᷣa
ſctoꝝ eſt.MMargarite vᷣo ᷣm crip.ſunt miſteria vᷣitatis
qꝛ ſicut margarite incluſe conchis poſite ſunt ĩ medio
maris:ſic et miſteria in libris incluſa poſita ſunt in al⸗
titudie ſenſus ſcepᷣturaꝝ.Math.xiij. Inuẽta vna pᷣcio⸗
ſa margarita dedit oĩa ſua et ↄꝑauit eã.xxv. ꝓuer.In
auris aurea ⁊ margarita fulgẽs:ꝗ arguit ſapientem ⁊
aurẽ obedientẽ. Canes ſᷣm ꝙ dic aug.ſũt ogugnatoẽs
veritatis.yſa.lvj.Canes impudẽtiſſimi neſcierũt ſatu⸗
ritatẽ. Canis em̃ ſicẽ̃ dic Criv.aĩal impꝛobũ ſuꝑuenien
tibo ẽ ſuꝑflue latrans.Apoc.xxij.Foris eanes venefici
impudici. Poꝛci ᷣoO ᷣm aug.ſunt ↄtẽptores veritatis:
vel ſᷣm cri.xpᷣiam carnales.ꝓpꝛiũ em̃ eſt poꝛci ĩ ſceno

volutaꝛi:nunqꝙᷓ celũ aſpicẽ:nec querẽ dñm ſuũ.niſi cuʒ

eſurit.tales ſunt xpᷣiani ꝗ in carnalibo deſiderijs ⁊ im⸗
mũdicijs delectant᷑:nec aſpiciũt celũ:nec qᷓrunt deũ:ni⸗
ſi cũ neceſſitas eis adueneꝛit.NDat᷑.viij. Dixer̃t demo⸗
nes.ſi eijcis nos mitte nos ĩ poꝛcos.Oe vtroq;.ij.pe.ij.
Canis reuerſus ad vomitũ et ſus lota ĩ volutabulo lu⸗
ti. ¶ Ao aliud dom. ꝙ iſta ꝓhibitõ intelligit᷑ ꝙtum ad
obſtinatos ĩ malicia vel erꝛoꝛe.Circa qͥs ſic dic augu.
Hñda ẽ ↄſideratõ:qꝛ aut ipi ſunt ſoli.aut ſunt et᷑ alij fi
deles aſtãtes. Si ip̃i ſoli ſunt.tenendũ eſt qð dĩc h dñs
Si do alij ſunt fideles aſtãtes iur̃ foꝛmã dñi ꝓcedẽduzʒ
eſt:q cũ pᷣdicaꝛet iudeis ñ eſt putandũ ſcẽm dediſſe cani
bo.126 eĩ eis dedit ꝗ ſaꝑe nõ poterõt:̊ eis ꝗ poterãt.et
ſił aderãt:qs ꝓpter alioꝝ imũdiciã negligi nõ oꝑtebat
cũ eũ ↄtẽptoꝛes interrogabãat: rñdebat vt ꝗd ↄdicerẽt
nõ haberent.et vt alij qui poterant capeꝛe er illoꝛuʒ oc⸗
caſione multa vtiliter audirent.

Articulus ſecũdus

Ecũdo querit᷑ de obligatõe hꝰpᷣcepti. Noli
te ſcẽm dare canibus ⁊c̃.Et q̃runt᷑ circa hoc
tria. Nꝛo gꝗo tenet᷑ ſcire doctoꝛ ſeu pᷣdicatoꝛ. Scðoꝛ ſi
p̃dicatoꝛ tenet᷑ facẽ qð dĩic.Lercio vtruʒ malus pecce
pꝛedicando.

Ad primũ ſic Aggei .S. j.
ij. Interꝛoga ſacdotes legẽ.ibi Hiero. Sacerdos ſi ig
rat legẽ. ꝓbat ſe nõ eſſe dñi ſacerdotẽ. relinqtur q̊ ꝙ ſa
cerdos tenet᷑ ſcire legem. Sʒ hoc nõ eſt niſi rõne officij
docẽdi:q̊ ꝗ docet tenet᷑ legẽ ſcire.¶ Itẽ ignar? artis me⸗
dicine ſi vſurpat officiũ ⁊ opꝰartis illiꝰ:reꝰẽ moꝛtis.ſi
igr ita ẽ in medicia coꝛꝑali:młtomagis ĩ medicie ſpũa
li:cũ vᷣbũ dei mediciĩa ſit.ſiẽ dr in pᷣs.iloiſit vbũ ſuũ et
ſanauit eos. Cont᷑. In tabnaculo dñi erãt phiale et
ciati ſicẽ dẽ Exo.xxxxij.⁊ ũe.vj.⁊ dicũt ꝙ hec ſüt va⸗
ſa maioꝛa 7 mĩoꝛa: ꝑ q̃ maioꝛes doctoꝛes ⁊ mĩioꝛes pᷣdi⸗
catoꝛes deſiẽᷓnt. ¶inoꝛes at᷑ ſi bñ annũciẽt maioꝛi ſa⸗
pientia illuſtrant᷑. Ex qͥ vr ꝙ pñt annũciare 2 pdicare
aliꝗ:lʒ nõ ſint maioꝛi ſapia illuſtrati. ñ & gcũq; pᷣdicat
tenet᷑ ſcire legẽ.¶ IStez apłs nõ ꝑmittit mulierẽ docè in
eccłia:ſ̊ domi viros ſuos introgẽt.j.coꝛ. xiiij. cuilibzʒ
ſimplici laico lʒ docẽ vxoꝛẽ ſus:̊ c. Mñ. eſt doctria
ſimplicis exhoꝛtatõis.⁊ hec ẽ coĩis oĩm.⁊ eſt doctria pᷣ⸗
dicatõis:⁊ iſla ẽ ſacerdotũ.⁊a eſt doctria aſſumpte ꝓſeſ
ſiõis:vt cuiuſlibʒ doctoꝛis ĩ ſua ſcia. In pꝛĩs ſufficit ſci⸗
re quecũq; ſunt ſimplicitatis credendoꝝ ⁊ dĩnoꝝ ma⸗

— — — — —

— —

t
li⸗

41

Nueſtio

datoꝝ. In ſecundis neceſſariũ eſt ſcire expoſitõnes cre
dendoꝝ ⁊ preceptoꝝ.iur illud.j. Pe.iij. Parati ſꝑ ad
ſatiſfactõneʒ oi poſcenti vos rõneʒ. de ea q̃ in voõ eſi fi
de ⁊ ſpe. In tercijs nccia eſt ſcia oim ad doctrinã eoruʒ
et ſcientiam ꝑtinentiam.

Becũdo queritur .S. ij.
vtrũ pᷣdicatoꝛ tenet᷑ facẽ qð dĩc.Et videt᷑ ꝙ ſic.iob.xxx·
ix.Nunꝗd pᷣbebis equo ſoꝛtitudinẽ aut circũdabis col
lo eiꝰpinnitũ:Gꝛeg.Collo eiꝰhinnitꝰcircũdat᷑qñ pᷣdi⸗
catoꝛ ſuis vocibo tenet᷑.pm illð.j.coꝛ.ixr. Caſtigo coꝛpꝰ
meũ 2 in fnitutẽ redigo.ne foꝛte cũ alijs pdicaueri ipſe
repꝛobo efficiaꝛ. IOteʒ Ro.ij.Qui aliũ doces teipᷣm non
doces ⁊c.q¶ Cont᷑.Eſt ꝗ pᷣdicat ꝑfectõʒ quã tñ nõ facit
2 tñ nõ diceret᷑ teneri:vt cũ ſcłaris p̃dicat pſectõeʒ reli
gions ꝑfectis:gᷓ . SERñ.qlibet tenet᷑ facẽ qð dicit
mn ꝙ aſſerit alios teneri ad faciendũ qð dic.tñ aſſerit
aliqn tentio vel generalr vel m ſtatũ. generalr ſiẽ aſſe
ritur de illis qᷓ ꝑtinẽt ad ſtatũ ſalutis. Scom ſtatuʒ ſiẽ
aſſerit᷑ de his qᷓ ꝑtinẽt ad ſtatũ ꝑfectõnis vtpote religio
nis ad quã om̃es non tenent᷑.Et ſic pᷣdicatoꝛ non tenet
facere ßᷣm ꝙ dicit.

7 D „„
Tercio queriium .S. iij.
vtruʒ malꝰpeccet pdicãdo.Ad qð ſic.pᷣs. Pctoꝛi dixit
dñs.Quare tu enaꝛras iuſticias meas ⁊ aſſumis teſti
moniũ meũ ꝑ os tuũ ⁊c.¶¶ Itẽ ſciẽti bonũ facẽ ⁊ nõ faci
enti pctm ẽ illi.iac.iiij.ꝭ̊ magis peccat pᷣdicatoꝛmalꝰqᷓ
aliꝰ:qꝛ ſeruꝰſciens volutatẽ dñi ſui ⁊ nõ faciẽs:vapła:
bit multis Luc.xij.¶¶ Cont᷑.pᷣdicare eſt de genẽ bonoꝛũ
&Oin pᷣdicãdo nõ ↄtingit pectm. ¶ Itez docẽ eſt de ogibus
miſcðie ſpalibo.Sʒ oꝑa miſcðie nõ interdicunt᷑ etiazʒ
exñti in pcto moꝛtali: vt facẽ elynã ⁊ hmõi.ꝗᷓ nec doctꝛi
na ſeu pdicatõ pcroꝛi dʒ interdici. Rñ. diſtinguunt
ẽ aliqs ꝗ docet qꝛ tenet᷑ ex officio ⁊ q̃ſi ex neceſſitate.2
eſt aliꝰꝗ docet q̃ſi ex volũtate.Silr diſtinguũt ꝙ ẽ petʒ
notoꝛiũ ⁊ ẽ pctm occultũ.Erxñs in pcto notoꝛio peccat
geũq; pdicat ſen ex neceſſitate officij ſeu er voluntate p̃
dicet. Dicũt & illũ ꝗ eſt ĩ pcto occulto peccare cũ pᷣdicet
ex volũtate.⁊ h̊ rõne ↄtẽptꝰ:nõ aũt illũ ꝗ pᷣdicat ex offi
cio:dũ tñ cũ timoꝛe illud faciat ⁊ q̃ſi coactꝰnccitate of⸗
ficij. Siłr tñ videt᷑ dᷣm.ꝙ docẽs vel pᷣdicãs in pcto:ſi
nõ ſtudeat ↄpungi er dicto ⁊ dolere de pct᷑o.ſimpłr con
temnẽ dr̃.et iõ peccare ſeu occultũ ſit petm ſeu manite⸗
ſtnʒ . ¶ec eſt ſile de oꝑibo miſcdie coꝛpalibo ſpũalibo

qꝛ hic ſcia agguat 2 ↄtemptꝰ.Et h̊ ſufficit de pᷣceptis.

Nueſtio.lxix.de gratia ab

ſolute conſiderata.

Oſt tractatũ de le

gibo p̃ceptis q̃ ad cognitõeʒ cauẽdo⸗
rũ ferũt᷑? faciẽdoꝝ:aggrediẽtes inꝗſi
tionẽ de gra ⁊ vᷣtutibo q̃ ↄferunt᷑ ad eo⸗
rũdeʒ executõeʒ: adiutoꝛiũ dĩne gr̃e ĩ
ploꝛamꝰa deo pr̃e ⁊ dno ihu xpᷣo.Aſodꝰat᷑ inqſitionis
erit.vt in pᷣmis ſeꝑatim de gra diſputantes: ad vᷣtutes
Fm theologicã 2 verã acceptiõeʒ.dona.fructꝰ bẽitudi⸗
nes oꝛdie ↄgruo ꝓcedamꝰ. De gra igr gre auxilio reg⸗
remꝰ. Pꝛio. an gra ſit. Scdo qo ſit. Tercio de dr̃ia ů⸗
tie. Quarto de ſubiecto grẽe. Quĩto de cã gre: tandẽ de
effectu ⁊ cognitõne gre in ſequentibo qõnibo.

Mlembꝛum prunmũ

Irca pꝛimũ intentõis nr̃e eſt oñdẽ gr̃am
eſſe ncciam nr̃o arbitrio ad impletionem
ſalutarẽ dĩne legis ⁊ ſuoꝝ mandatoꝝ.⁊
dupłr. Pꝛĩo ꝑ rõnes natales ↄ phos. Ocdo ꝑ ratiões
theologicas ↄtra hereticos pelagianos.ꝗ aſſeruerũt li
berũ arbitriuʒ ſufficere ad btitudinẽ et ſalutem.

lxix.
Articulus pꝛimus

Er rõnes igit᷑ natales oñditur gra eſſe ſic.
Hono debet᷑ amoꝛ. get tanto bono debetuꝛ
tantꝰ amoꝛ.ꝗᷓ et ſummo bono debet᷑ ſummꝰ
amoꝛ. Et logꝗmur foꝛmalr de amoꝛe ſummo. q̊ ſummo
amoꝛe.i.ſuꝑ om̃ia dʒ diligi ſummũ bonũ. Si q̊ impoſ⸗
ſibile eſt ꝙ creatura rõnalis de vᷣtute ſua diligat aliqd
pluſꝙᷓ ſe ⁊ ſuꝑ om̃ia: ᷓimpoſſibile ẽ ꝙ de vᷣtute ſua dili
gat veũ amoꝛe digno.i.ſumme vel pluſqᷓ ſe.ſᷣ hoc expe⸗
tuiur ab ea: neceſſe eſt ꝙ detur ei donũ qͥ eleuet᷑ ſup ſe.
Hoc aũt nõ eſt niſi gra ꝛc. ¶ Item impoſſibile ẽ mo⸗
tu ertendi ſup potentiã mouẽtis.et h̊ eſt qꝛ potẽtia mo⸗/
nentis ẽ cã ipi motꝰ.¶¶ Iteʒ impoſſibile ẽ potentiã mo⸗
uentẽ extendi ſup̃ ſö=am mouentẽ.Si g̊ motꝰamoꝛis eſt
a potẽtia q̃ eſt in aia:⁊ motꝰnõ põt extendi ſi up potẽtiã
nec potẽtia ſupᷣ ſam:̊ nõ põt motꝰ amoꝛis extendi ſu
pꝛa nĩaʒ ad hoc ꝙ amet pluſqᷓ ſe: ⁊ inde vt pꝛiꝰ.4. Itez
impoſſibile ẽ ꝑ naturã ꝙ intellectꝰintelligens ſe intelli
gat aligꝗo pluſꝙᷓ ſe. ſiir impoſſibile ẽ ꝗ aia diligẽs ſe

diligat aliqd pluſqꝙᷓ ſe ꝑ naturã vel rõeʒ. MMaioꝛ pʒ.qa
intellectꝰſibi eſt imediaſioꝛ:vñ iĩmediatiꝰintelligit ſe q;
aliud. ¶ Iteʒ ꝓpoꝛtionalia dñt eſſe illud qͥ meꝛet 2 illud

qð meret᷑. Qulla at ꝓooꝛtio ẽ tꝑalis ad eternũ. Sʒ oẽs
actus ꝗ ſunt ex potẽtia nr̃a ſunt tꝑales:q̊ nulli actꝰ qui
ſunt ex potẽtia nr̃a ſunt tꝑales.ᷓ nulli actus ꝗ ſunt ex
pt̃ate nr̃a:per ſe et inqtum bmõi:ſunt meritorij eterni
boni:ꝙ neceſſario requirit᷑ gra cũ illis.¶¶ Iteʒ nihil effi
cit ſeipᷣm:quia ſic ideʒ eſſet pꝛiꝰet poſteri ſeipſo. ex H
ſequi d aliquid eſſet cũ nõ eſſet.¶ IStem nihil eſt ſuffi⸗
ciens ſibi pᷣter ſolũ pꝛimũ.q¶] Iteʒ iuxta bẽm ber.ſumit᷑
iſta ꝓpoſitio ꝙ nibil ꝓficit ſeipſum:et ponit rõnem hu⸗
ius:qꝛ longemeliꝰ eſt eſſe ꝑfectuʒ q; factum. Si ꝗᷓ nihil
põt efficere ſeipᷣm ſua vᷣtute:̊ nibil põt ꝑficere ſeipſum
ſua virtute.¶ Item alia ꝓpoſitio iuxta pᷣm. Vnũqðq;
eſt ꝑfectum cũ attingit ꝓprie vᷣtuti. VUIñ ꝓpter boc dr pu
er eſſe imꝑfectus:quia non attingit ſue prie virtuti:qꝛ
non poteſt loqui nec ambulare:nec multa alia facere q̃
ꝑtinent ad ſuã p riam virtutẽ ⁊ naturalẽ.¶ Item alia
ꝓoſitio iuxta aug.in li.ſoliloquioꝝ. Serfecta virtus
eſt rõ ꝑueniene in ſuũ finẽ.Ex his ↄcludit᷑ nccio gr̃am
eſſe ncẽ̃iam ad ꝑfectõeʒ anime: quia nihil pficit ſeipᷣm
ergo libeꝝ arbitriũ non ꝑficit ſeipſum. ergo nõ attin⸗
git ꝓpꝛie vᷣtuti ꝑ ſeipᷣm.qꝛ res dr eſſe ꝑfecta:cũ attingit
ꝓꝛie vᷣtuti ꝑ ſeipᷣaʒ.Si nõ attingit vᷣtuti ꝓprie ꝑ ſeipᷣm
nõ põt venire in ſuum finem ꝑ ſeipᷣm. iuxta illam ꝓ⸗
poſitionem. Perſfecta virtus eſt ratio perueniendi in
ſuum finem. Ex his obijcit. on põt ꝑuenire in ſuum
finem ꝑ ſeipᷣm. Sed finis ſuus eſt btitudo.ergo nullo
modo põt ꝑuenire ad eternã beatitudinẽ ꝑ ſeipᷣm. Sed
natum eſt ꝑuenire ad ipſam. Ergo ad hoc ꝙ ꝑueniat:
neceſſarium eſt ꝙ ei detur donũ gratis a deo ⁊ addituʒ
nature ſue.hoc autẽ eſt donũ gre.¶ Item nõ ↄſeruatur
nec ꝑficitur vita inferioꝛ aĩe ad coꝛpꝰ ſine dono exterio⸗
ri qð ↄtinue miſtrat᷑ a teo:quia nõ põt ↄſeruari nec ꝑfi
ci ſine alimẽto et ſpiraculo ⁊ młtis alijs q̃ deus miſtrat
homini.4 Item magis eſt in poteſtate anime ſupplere
defectum vite inferioꝛis qᷓ; ſuperioꝛis. Sed magis polſ-⸗
ſibile eſt ꝓ ipſa ſuppleat defectuʒ vite inferioꝛis qua vi
uit in coꝛpoꝛe ꝙᷓᷓ vite ſupeꝛioꝛis qua viuit in deo:gꝗa ani
ma efficit pꝛimam vitam et eſt cauſa illius:ſed non effi⸗
cit ſecundam. Et be due ꝓpoſitiones ſumuntur ſuppo⸗
nendo hanc.ſ.ꝙ aĩa viuit deo.¶ Ex ſcðᷣa ̊ pꝛimo ſic aꝛ
uit. Si magis eſt in poteſtate aĩe ſuꝓplere defectũ in-
erioꝛis vite ꝙᷓ ſuꝑioꝛis. Sed impoſſibile eſt ꝙ ipᷣa ſup
pleat tefectum vite inferioꝛis ſine dono dei qð ei vel q̊
miniſtretur ſicut patet ꝑ pꝛimã ꝓpoſitionẽ: ̊ unpoſſibi
le eſt ꝙ ſuppleat defectum vite ſuperioꝛis ꝑ naturam ſi⸗
ne dono dei nature ſuꝑaddito.hec aũt eſt gra.⸗ Ytẽ ex
eiſdem pᷣncipijs generat᷑ res.augmentat᷑.et ꝑficit᷑.Nñ

iuxta ali am ꝓpoſitionem: ꝙ ex eodem pꝛincipio res ef⸗
ficitur ⁊ ꝑficit᷑.Si ̊ nulla res eſt pᷣncicipiũ ſue factõis
& nalla res ẽ pᷣncipiũ ſue ꝑfectõnis.q̊ ſi creatura rõnatł
nullo mõ efficit a leig nullo mõ pficit᷑ a ſe. Sʒ a pᷣnci⸗
pio a q̊ͥ efficitur ꝑficit᷑. Sed a deo efficit᷑:&̊ a deo ꝑficit᷑
Si g̊ ꝑfectio aĩe attendit᷑ qᷓtum ad btitudinẽ ⁊ vᷣtutem
& nec ex ſe nec ex eo qdð bʒ aĩa a natura poterit hbr̃e bea
titudinẽ ⁊ ᷣtutem. Cont᷑.Magis ſe bʒ vnũquodq;
ad illud ad qð oꝛdinatũ eſt naturalłr: qᷓ ad illuo ad qð
naturalr nõ eſt oꝛdinatũ vel natũ nõ eſt. Sʒ hõ nat᷑alꝛ
ad bonũ oꝛdinatꝰeſt.nõ at᷑ naturałr ad malum: q̊ ma⸗
gis ſe bʒ hõ ad bonũ qᷓ; ad malũ.ẽᷓ ſi põt facere malum
ꝑ ſe.põt facẽ bonum ꝑſe. nõ eſt nccia gra ad h̊ ꝙ ho⸗
mo oꝑet᷑ bonum. Item volũtas ẽ potentioꝛ reſpectu
ſui actꝰq; natura:qꝛ ſiẽ dic dam̃. loluntas eſt dna ſui
actus:qꝛ põt ipᷣm ꝓhibẽ vel educere.natura at᷑ nõ.Vñ
ignis cũ calefaciat ⁊ luceat ꝑ naturã:nõ põt ꝓhibẽ quĩ
iße calefaciat ⁊ luceat.ĩmo bhoc ẽ ei ineuitabile. Sʒ ipᷣa
natura põt dirigẽ ꝑ ſe et ſine adiutoꝛio ſuũ acium ad ſi
nem ad quẽ eſt:&̊⁊ volũtas ꝑ ſe poterit dirigẽ actũ ſu⸗
um in finẽ ad quẽ eſt.Sʒ finis ad quẽ eſt volũtas rõna
lis creature.ẽ ipſa btitudo eterna: ̊ ꝑ ſe ſine adiutoꝛio
põt dirigẽ ſuos actꝰad btitudinẽ.¶ Item ſic nata rati
onalis tendit ad ſuũ finẽ ꝑ naturã: ſic nata coꝛpoꝛalis
ad ſuum locũ. Sic &̊ ſe hʒ nat᷑a coꝛpoꝛalis ad h̊ ꝙ mo⸗
ueat coꝛꝑa ad loca ſua:ita ſe bʒ volũtas ad creaturã rõ
nalem ad h̊ vt ip̃aʒ moueat in finẽ ſuũ ꝗ eſt bonꝰ.qꝛ vo
luntas mouet rõnalẽ creaturã. Sic ꝙ natura ſine alia
diſpoſitõne mouet ipᷣa coꝛꝑa ad ſua loca ꝑ ſe:ita volũ⸗
tas per ſe põt mouere ſine aliq diſpoſitõne noua rõna:
lem creaturã in ſuũ finẽ:ꝗ eſt ſummũ bonum.i⸗õ q̊ ad
boc ip̃i eſt nccia gr̃a. Item ber. de gr̃a et li.ar.dic.q;
libeꝝ arbitriũ potẽtiſſimum ẽ ſb deo: ꝗ̊ potentia li.ar.
plꝰ põt in ſuum actũ qᷓ aliq alia potentia in ſuum. Si
& alie potentie create dirigũt actꝰſuos ꝑ ſe in finem ad
quẽ ſine aliqͥ diſpoſitõne noua: ̊ multomagis lib.ar.
¶ Iem duplex eſt opꝰdiuinũ.creatio ⁊ recreatio. ſiłr ẽ
eſſe primũ.ſ.eſſe nature.et eſſe ſcðᷣm.ſ.bñ eſſe. Si g̊ ad
boc ꝙ creet᷑ rõnalis creatura a deo.non requirit᷑ aliqð
medium ex ꝑte creature:ꝗ̊ ſiłr nec ad hoc ꝙ recreet᷑ ex⸗
igit᷑ aliq̃ diſpoſitio ex ꝑte creature.¶ Item cuiꝰcreutio
nis eſt eſſe. eiꝰrecreatõnis eſt bñ eſſe. Sed maiꝰeſt eſſe:
qᷓ bene eſſe.Si ergo ſola potentia creatoꝛis educit rati
onalem creaturã ad eſſe ſine aliq̃ diſpoſitione media.g
ad bñ eſſe qdð eſt eſſe oꝛdinatõnis eiꝰad finẽ: poteſt edu
ci ſine aliq̃ diſpoſitõne media.ᷓ non requirit᷑ gra ad h
vt oꝛdinet᷑ et tendat in bonũ.¶ Item duplerx eſt virtus
cognitiua ⁊ motiua.Sʒ virtꝰcognitiua ẽ veꝛi.motiuaẽ
boni. Si & virtꝰcognitiua põt in pꝛimũ veꝝ cognoſcen
dum ſine gr̃a gtumfaciẽte:ſic fuit in phᷣis ꝗ ſine gꝛatia
cognouer̃t veritatẽ pꝛimã.ſ.deũ:gꝙ̊ motina tendẽ põt in
ſummũ bonũ ⁊ etiã in oꝑandũ bonuʒ ſine aliq̃ gratia.
Item veꝝ cognitũ mouet intellctẽm ꝑficit. Sʒ verũ
cognitũ ꝑ ſe mouet intellctm. veꝝ at᷑ cognituʒ ↄpletum
mouet affectũ:qꝛ tũc eſt in rõne boni.qꝛ ſic cognoſcituꝛ
ſm ſuã vtilitatẽ et actũ.et ſic eſt in rõne boni:⁊ mouet
affectum ad amoꝛẽ ſui.Cum ̊ veꝝ pᷣncipium poteſt co
gnoſci ſine gratia ſm ſe:et poteſt cognoſci in rõne qua
eſt bonum ᷣm ſuum actum ſine gr̃a:ptʒ ꝙ ſine gra põt
monuere affectum. aũt ita ſit patet:ꝗa ph̊i cognoue⸗
runt ſummũ verum Fm ſe:qꝛ eſſz pᷣma veritas. Iteʒ co⸗
gnouerunt ꝙ ipᷣm erat bonuʒ ⁊ optimuʒ:⁊ ꝙ erat om̃i⸗/
potentiſſimuʒ: ⁊ ꝙ ipᷣo om̃ia indigebãt. Sʒ bonum ſic
cognitũ cognoſcit᷑ vt amatum.ſ.inq;'tum mouet affer m
ſõi poteſt cognoſci et diligi ſine gra.¶¶ Item in nobẽ re⸗
cta ratio mouẽs ad bonum. Item in nobis ẽ notõ boni
impᷣſſa a creatõne ⁊ indita.Stem eſt in nobis deſideri/-
um boni .·& in nobis ſunt iſta tria ꝑ naturã.ſ.poſſe.vel
le. 7 ſcire. poſſe ꝑ rectã rõnem.velle ꝑ deſideriũ.ſcire ꝑ
notionem. Sed plura non regꝗruntur ad operandũ bo
num qᷓ iſta tria.ergo in nobis habemus ꝑ naturã vnð

poſſumus oꝑari bonum ⁊ mereri ſummum bonũ.i⸗õ
ergo neceſſario reꝗritur gra.¶ Item oſtendit᷑.ꝙ nulla
eſt ratio qua ponitur? aſſeritur gratia eſſe:quia volũ:
tas non poteſt ſupra ſe.qm̃ ſicut dic ioh.dam.Volun⸗
as eſt impoſſibilium: quia poſſumus velle volare et ñ
mori.⁊ iſta ſunt impoſſibilia nobis.Si ergo voluntas
eſt impoſſibilium: ergo eſt eoꝝ que ſunt ſupꝛa nos.er⸗
go ꝑ naturam poſſumus velle deum diligere ſupᷣ nos.
Item Greg. Quia peccamus in noſtro eterno. iuſte
punimur in dei eteꝛno. hoc eſt quia ſemꝑ ẽ nobis volũ⸗

tas peccandi:ſemꝑ et peccamus ex ea voluntate:iõ iu⸗

ſte punimur eternaliter a deo.nec impedit quia h̊ eter⸗
num.illud tempoꝛale:quia eſt nobis eternum.ergo ſili
ter ſi volumus bonum in noſtro eterno.ſ.ꝙ ſemper ve⸗
limus bene facere vel bonum:poſſumus mereri vitam
eternã. Si &̊ hoc poſſumus velle ꝑ noſtrum arbitrium
ſine gratia:per ipᷣm arbitrium ſine gratia poſſumꝰ me

reri vitam eterna. ¶ Iem vnũquodq; diligit eſſe ſuum
ſuꝑ omia ꝑ naturã:ergo vnũquodq; diligit cãm vel pᷣn

cipium ſui eſſe ſuꝑ om̃ia ꝑ naturã.Sʒ deus eſt cauſa ⁊
pᷣncipium eſſe cuiuſlibet creature:q̊ ꝑ naturã creatura
rõnalis diligit deum ſuꝑ omnia.iſ on q̊ ad ſic diligen
dum eſt nccia gra.¶¶ Iteʒz diligẽ nihil aliud ẽ qꝙᷓ alij vel⸗
le ſuum bonũ.q diligẽ ſummũ bonum ẽ velle ei ſuũ bo
num. Sʒ ſaum bonũ ẽ ſummuʒ bonum: diligẽ ipſuʒ
eſt ei velie ſummuʒ bonũ.Sittr diligẽ ſe creature ẽ vel⸗
le ſibi bonum ſuũ.Sʒ bonũ ſuuʒ nõ eſi ſummũ.& crea⸗
tura diligẽdo ſe ⁊ deuʒ rult deo ſummũ bonuʒ et ſibi ñ

plꝰveult ⁊ maiꝰbonuʒ deo qᷓ ſibi. Si h̊ &̊ facit ꝑ natu⸗

ram:ᷓ magis diligit deũ ꝙ ſe ꝑ naturã ſine gra. So⸗
lutio.dðm ꝙ in ſepᷣturis gr̃a dĩ multipłr. f̃a eniʒ dẽ·
donũ Ftiſoatuz. Gonuz at qͥddã eſt creatuʒ:qͥddam in

creatu. Donuʒ at᷑ increatũ eſt ſpũſſets ꝗ dr gr̃a eo mo/

do eſt Itiſdatuʒ. Donuʒ etiã datuʒ ſine meritis ẽ cre·
atum. 7 ßm ꝙ dr gra donũ creatuʒz: gra dr miltipliciter

Pꝛio mõ dĩ gra donuʒ a deo in nobᷣ ↄcreatũ.et hoc mõ

imago dei in nob.ſ.ꝙ nos ſumꝰad imagineʒ dei ẽ grf̃a.

qð tñ eſt ↄcreatũ in nobis.Scðo mõ dẽ donum nob ſu⸗
paddituʒ.⁊ HG̊ͥ mõ ſcia ſeu cognitio vel noticia de deo in
nob dr̃ gra.⁊ fm h̊ phᷣi gram habuer̃t. hoc ei donuʒ nõ
ↄcreat᷑ in aĩa.ſᷣ pꝰei addit᷑. Lercio mõ dr gra donuʒ g
tumfaciẽs nõ ſoluʒ gtiſdatuʒ ſ̊ ᷓtumfaciẽs ⁊ gtiſda⸗
tum:et de hac h Ro.vij. Infelix ego hõ ꝗs me libera⸗
bit de coꝛpe moꝛtis hꝰ.gra dei ꝑ ihm xpᷣm. Hec ei gr̃a
Ftumfaciẽs dr qᷓ liberat. Quarto mõ dr gra pꝛimꝰhitꝰ

vel pꝛĩa vᷣtus in q donũ gre manifeſtat᷑.⁊ ſic fides dicit
gra.vñ vltimo ad heb. Optimuʒ eſt gra ſtabilire coꝛ.

dĩc glo. .ibi vt hẽatis ſidẽ ꝑfectaʒ credẽtes omia munda
mðis.Quito mõ dr gra primꝰgfr̃e effet pꝰlapſuʒ.⁊ ſic
gra.dr in eplis remiſſio pctoꝝ.j.ad Rom̃. Gfra vob et
pax a deo.glo.gratia remiſſio peccatoꝛum. pax recon⸗
ciliatõ ad deum. Sexto modo dicitur donuʒz pꝛogatiue
Fe vel dignitatis.⁊ Hͥ mõ ſacer oꝛdo dr gra.jad Thi.
j. Gr̃a ⁊ miſcdia ⁊c. glo.Aſdiſcdia h accipit qdð ĩ alijs
epłis remiſſio pctoꝝ.gra vᷣo quã addit h epᷣis optatur
pec ẽ donatio ſpſſcti:q̃ miſtri dei armant᷑.i.ſacer oꝛdo.
Septimo mõ dr̃ gra gr̃e ſignuʒ.⁊ h̊ mõ ꝓphia dĩ gr̃a⁊
oꝑatio miraculoꝝ:⁊ appellamꝰgre ſignũ h. qꝛ ſignuz ẽ
ꝙ aligs ſit tꝰ deo.qñ hʒ ꝓphiam.De bac hr.j.coꝛĩ.xij.
Diuiſiões graꝝ ſunt.alij dat᷑ Fmo ſciĩe.alij Fᷣmo ſapie.
alij ꝓphia ⁊c. Zec tñ h̊ ſi poſito ſꝑ ponit᷑ res.Octauo
mõ⁊ vltio mõ dr gra pᷣmiũ gr̃e.qð cõſeꝗt᷑ ad gr̃am:ſic
vita et᷑na.⁊ ĩ hͥ ſenſu dr̃ Jo.j.De plenitudie eiꝰ accepi⸗
mooẽs ⁊ gr̃aʒ ꝓ gra.ſ.vitã et᷑nã.glo. Gr̃aʒ gliſicatõis
ꝓ gr̃a iuſtificatois.⁊.iiij.ʒach.Adeqbit graʒ gre eius
Eſt gra ſᷣm cõeʒ acceptõeʒ hꝰnoĩs gra donũ increatũ
7ẽ gra donũ ↄcreatũ.⁊ ẽ gra donũ ſu ꝑadditum.⁊ a
donũ gꝛatũfaciẽs.⁊ ẽ gr̃a pma vᷣt.⁊ dĩ gr̃a pᷣmꝰeffcts
gre pᷣlapſuz.⁊ dẽ gra qdaʒ progatius.⁊ dĩ gr̃a gre ſi⸗
gnũ.⁊ dr gra pᷣmiũ ↄns ad graʒ. Cũ q̃rit᷑ an ad obti⸗
nẽdũ ſalutẽ ſit nccia gra:intentio ẽ de gra gtũfaciente

-⸗=

nulln
voli
dlun
eetn
ntag
9.er⸗
no9,
uſte
oliͤ⸗
diu⸗
er⸗
oſiki
rfe⸗
an
flumn

5
beran⸗
igſe
Phis
Nielt
d
ſe
Ge
on
nive
TChi⸗
is
wr
go.
ſan
mi
en
zhie.
ano
mniſe
Cepi
töis
eins
geati
igin
eftas
ſobti⸗
gente

—

Nueſtio

ſm quã hõ efficit᷑ deo acceptꝰ.Cõcedendũ eſt ̊ ncciam
eſſe gr̃aʒ indiſſincte ad merendũ ⁊ ↄſeq̃ndũ btitudineʒ
¶ Ad pᷣmuʒ ̊ᷓ dðm. ꝙ nõ eſt ſilis rõ ex ꝑte oꝑatõis bo⸗
ni et ex ꝑte oꝑatõnis mali.qꝛ oꝑatio mali oſiſtit ĩ defe⸗
ctu.oꝑatio aũt bom oↄſiſtit in ᷣtute.Creatura aũt de ſe
põt deficẽ:ſᷣ de ſe nõ põt ꝓficere.qꝛ ̊ ſicut dic augu.ma
la actõ nõ eſt actõ ſ̊ defectõ:qꝛ eſi actꝰincidẽs ex defct᷑u
boni:⁊ iõ ꝑ ſe põt malũ facẽ ſicut ꝑ ſe põt deficẽ. Sʒ ſiẽ
nõ põt eſſe ꝑſe ſine teo:ita nõ põt ꝑficere ꝑ ſe ꝓpter h̊ li
cet poſſit ꝑ ſe facẽ malũ demeritoꝛiũ:nõ tñ bonũ merito
rium ſine dono dei qð eſt gra. ̊ ſi eẽt poſſibilitatis.ſ.
poſſe ĩ malũ temeritoꝛiũ:dico ꝙ bñ ſeqret᷑ rõ.¶ Ad ali
ud ddᷣm. ꝙ nata in ſua actõne intendit aſſilatõeʒ ⁊ ſiłr
rõnalis creatura.ſ̊ drñter:qꝛ intentio nature cũ agit ẽ
aſſiłare in ſuã ſpẽm:ſicut ignis cũ agit calefaciẽdo ĩ li/
gnũ intendit illus aſſiłare ſibi in caloꝛe ⁊ igneitate. Si
militer rõnalis creatura ĩ ſua actõne intẽdit aſſilatõeʒ
illã tæ q̃ h in Joh.j.can.iij.Cũ axpaꝛuerit ſiles ei eri⸗
mus.⁊ bec ẽ aſſiłlatio ad deũ:q̃ eſt plena ꝑ cognitõeʒ ⁊
amoꝛẽ ſumme vᷣitatis ⁊ bonitatis. Intentõ igit᷑ natuꝛe
in ſua actõe eſt aliũ aſſiłare in ſua ſpẽ. Intentõ at᷑ rõna
lis creature ĩ ſua actõne ẽ nõ aſſilłare ſ aſſiłari dine ſpe
ciei.q̃ aſſiłatõ facit deifoꝛmẽ. Fnnis aũt intentꝰ a natu:
ra in ſua actõe aſſiłatio ẽ in vᷣtute pᷣncipij nature:et eiꝰ
potẽtia actiua:qꝛ in igne eſt virtꝰ ꝑquã agit⁊ intẽdit al
terũ ſibi aſſiłare in caloꝛe ⁊ luce⁊ igneitate. Sʒ in rõ⸗
nali creatura nõ eſt aſſilatio in deũ in prfate actiua ᷣ̊ re
ceptiua ſolũ.Quia q̊ finis actiõis nature ꝗ dr̃ aſſiłatio
eſt in pt̃ate actiua et vᷣtute pᷣncipij agentis ꝓpter h̊ nat᷑a
P ſe põt in illũ finẽ ſine alia diſpoſitõne noua.Sʒ quia
aſſiłatio nõ eſt in rõnali creata niſi ſolũ in potẽtia rece
ptiua vel paſſiua.aiĩa eĩ rõnalis creata ẽ in potẽtia re
ceptiua ad ſiłitudinẽ ði Geñ.ij. Joꝛmauit deꝰ hoĩeʒ ad
imaginẽ ⁊ ſiłitudinẽ ſuã.reꝗrit᷑ nccio ꝙ ad h̊ ꝙ ↄſcq̃tur
finẽ intentũ.ſ.aſſiłlatõneʒ ad deũ.ꝙ recipiat aliquã di⸗
ſpoſitõem nouã nõ a ſe ſᷣ a deoo:hec aũt dr gr̃a. Vñ gr̃a
nibil aliud ẽ qᷓ; dei ſilitudo in actu.¶ Ad aliud qð obĩr
ꝙ potẽtioꝛ ẽ volũtas reſpectu ſui actꝰꝙᷓ; nata.dðm ꝙ ſi
loqris de eſſentia actꝰveꝝ dicis.qꝛ volutas pt ꝓhibẽ ſu
um actũ.natura vo nõ.Sʒ ſi loq̃ris de actꝰoꝛdine h̊ eſt
de actu qᷓ;tum ad finẽ:̊ nõ eſt veꝝ:ĩmo ecõuerſo:qꝛ na⸗
tura potẽtioꝛ ẽ reſpectu oꝛdinis ſui actꝰad finẽ qᷓ; volũ⸗
tas:ſicut pʒ ex dictis.qꝛ oꝛdo iſte ẽ in vᷣtute pᷣncipij na⸗
turalis agẽtis.Sʒ oꝛdo actꝰrõnalis creat᷑e nõ eſt ĩ ptᷣa
te pᷣncipij.ſ.volũtatis.qꝛ actõ rõnalis creature intẽdit
aſſilatõeʒ in ſuũ meliꝰ.ſ̊ aſſiłatõ q eſt in actõne ẽ in eq̃
vel in minꝰ.q¶¶ Ad aliud dðᷣm.ꝙ virtꝰnature oꝛdinat a⸗
ctũ ſuuʒ in bonũ ꝑ naturã:ꝗ nõ eſt ſupᷣ naturã.⁊ iõ po
teſt in illũ oꝛdinẽ 2 ſine diſpoſitõe noua ferꝛe ad locum
actꝰrõnalis creature meritoꝛiꝰ oꝑtet ꝙ oꝛdinet᷑ ad bo⸗
nũ qð eſt ſup ijᷣm:qð ẽ ſummũ bonũ ⁊ infinituʒ.Quia
Snõ eſt poſſibilis extẽſio rõnalis create ſup ſeipᷣaʒ.iðo
nõ eſt ei poſſibile ꝑ naturã vt oꝛdinet ſuũ actũ:ſeu ꝑue⸗
niat in ſuũ finẽ.⁊ ideo ncce ẽ vt iuuet᷑ gra.et ꝑ H̊ pʒ rñ⸗
ſio ad ſeqᷓns.¶ Ad aliud dðᷣm. ꝙ nõ eſi ſile de oꝑe crea
tionis ⁊ recreatõis:qꝛ actꝰcreatiõis nõ eſt in aliqð ſpᷣm
ſ̃ eſt de nihilo in aliꝗd.et ideo nulla diſpoſitõ põt poni
noua ex ꝑte eiꝰqð ei ſubijcit᷑:ſeu in qð eſt creatio. Sed
recreatio ẽ in rem ſubiectã ſicut in rõnalẽ creaturã iam
exñtem indiſpoſitã.Oñ q̊ ð nõ iuſto fit iuſtꝰp recreati⸗
onem:qro ſi ſe hʒ iſte vt pꝛiꝰ.ant nõ. Si ſic:bᷣ pꝛiꝰfuit ĩ
iuſtꝰ.q̊ modo eſt iiuſtꝰ. Si nõ:ꝗ aliqͥ diſpoſitio noua ei
aduenit.Sʒ hec diſpoſitõ ẽ donũ dei:q̃ aĩa eſt deo gta:
Seſt gra. Ad aliud dᷣm.ꝙ q̃ntũ eſt de ptate agentis
ſcʒ dei.eodẽ mõ ſe hʒ dĩna potẽtia ſᷣm ꝙ educit ronaleʒ
creaturã ad eſſe ꝑ creatõeʒ:⁊ ad bñ eſſe ꝑ redemptõem
vel recreatõeʒ.ꝛ eq̃lis eſt virtꝰeiꝰ:ſ nõ eſt eq̃lis poten
tia ex ꝑte ſuſcipiẽtis.Ex ꝑte creatõnis nihil ponit᷑ ĩ cꝛe
atura rõnali añ creatõeʒ. Sʒ ex ꝑte recreatõnis ponit᷑
mala diſpoſitõ ⁊ ↄtraria añ recreatõneʒ. Et ex bᷣ eſt ꝗq;
nullo mõ põt venire ad bñ eſſe ꝑ recreatõem niſi tollat᷑

lix.

illa diſpoſitio mala:et recipiat nouam diſpoſitõneʒ bo
nam./ᷣqAd aliud doðm.ꝙ duplex ẽ ↄꝑatio potentie lib.
arbi.vna ẽ ad ſuum actũ oꝛdinãdo ipᷣm.alia ẽ ad aliaʒ
potentiã. ẽ dr li.ar.potentiſſimũ: h̊ eſt ꝑↄꝑatõneʒ
ad aliã potentiã:qꝛ nõ põt cogi ab alia potentia.Sʒ ꝑ
ↄꝑationẽ ad ſuũ actuʒ nõ põt dici potentiſſimũ:qꝛ non
eſt cã ſufficiẽs et ↄpleta reſpectu oꝛdinis ſui actꝰin finẽ

ſicut ẽ potẽtia natalis.i¶ Zld aliud dõm.ꝙ duplex ẽ co⸗

gnitio de do.vna ẽ ꝑ effectꝰſuos:⁊ hec eſt ſine gra.alia
eſt ꝑ pñ̃tiaʒ ſui apud aĩaʒ. hec aũt nõ põt eſſe ſine gra.
Pꝛio mõ cognouer̃t phᷣi deũ. Notandũ tñ ꝙ alr dici⸗
tur dedeſſe pns apud aĩazʒ ꝑ inhabitantẽ gram.alłr apð
creaturã.ſᷣm ꝙ deꝰdr̃ vbiq; eſſe potẽtialr pñtialłtr et eſ⸗
ſentialr.Mã deꝰdr eſſe pnñs apud creatur vlłr inqᷓ tum
pñtialr ↄſeruat eam:⁊ qm eſſentia eiꝰnõ abeſt creature
Eñs at᷑ apud aiam dr inqᷓtum pñtat ſiue pñtem facit
btitudinẽ:q̃ eſt in ipſo:qð eſt tripłr. Vel in habitu tm̃
vt in ꝑnulis. Vel ĩ affectu tm̃:vt ĩ adultis.Alel in habi
tu ⁊ affectu ⁊ intellectu vt in btis.Paruuli em̃ baptiʒa
ti hñt pnñtem btitudinẽ:q eſt in deo in habitu ⁊ nõ ĩ ali
quo actu aie.Adulti ꝗ ſunt ĩ caritate hñt pñtem btitu
dinẽ nõ ſolũ in habitu:łᷣ̊ in actu affectõnis diligẽdo de
um:nõ tñ in actu cognitõis.cum cognoſcãt ꝑ fidẽ:qꝛ fi
des eſt reꝝ abſentidᷣ. Mti vᷣo hñt pntem.nõ ſolũ habi⸗
tu:ſ̊ affectu dilectõis ꝑfecte ⁊ cognitõnis maifeſte ſine
enigmate.¶ Sʒ adhuc obr̃.Cognitõ in bꝛutis ſufficiẽt
mouet appetitũ ad delectabile eligendũ et ad triſtabile
fugiendũ:habito quodã experimẽto de delectabili ⁊ tri
ſtabili.̊ ſiłr in rõnalibo cognitõ põt mouẽ voluntatem
ad faciendũ bonũ ⁊ fugiendũ maluʒ:habitu quodã ex⸗
perimẽto de bono ⁊ malo.Sʒ h̊ põt eſſe ſine gra vel do⸗
no addito. Dicendũ ad h:x de ſummo bono non põt
hr̃i experimentũ ſine gra.ſ̊ põt haberi de bono ſenſibi
li:ga bonum ſenſibile nõ eſt ↄſtitutũ ſupᷣ pratem virtu⸗
tis ſenſibilis:ſeu ſuꝑ vim ſenſibilẽ.ſᷣ bonũ ſummuʒ in⸗/
telligibile ↄſtitutum eſt ſupᷣ intellectum ⁊ ſupᷣ poteſtatẽ
intellectꝰ.et ꝓpter h̊ nõ põt ipᷣm cognoſcere:nec de ipſo
exꝑientiaʒ hre ſine dono gre.⁊ ita requirit᷑ gr̃a ad h̊ ꝓ

ꝑ cognitõeʒ experientie in ißm moueat᷑.Oe hac expeꝛiꝛ

entia dicit᷑ in apoc.ij. Nincenti dabo mãna abſcõditũ:
dabo ei calculum candidum ⁊c.quod nemo ſcit niſi
qui accipit.et hoc experimentum nõ habe᷑ niſi ꝑ pñtiã
ſummi boni apud animã: que pñtia non eſt ſine gꝛatia
Item qeuis gratia eſſet neceſſaria in ſtatu nature la⸗

pſe:tamen oſtenditur ꝙ gratia nõ erat neceſſaria ĩ ſta⸗

tu nature bene inſtitute ſcʒ ante lapſum.quia ſicut ha⸗
betur.xxxij. Deutro. dei ꝑfecta ſunt opera.ergo hbomo
in ſtatu ſue prime ↄditionis fuit opus ꝑfectum. Sʒ ſicẽ
dicit ph̊s in li.phyſicoꝝ.Lunc dicimꝰvnũquodq; per
fectum:cũ poteſt attingeꝛe ſue virtuti.ergo homo qtuʒ
ad ſtatum pꝛime ↄditõnis poterat attingere ꝓprie vᷣtu⸗
ti. Sed ſicut dicit aug.in li.ſoliloquioꝝ.Virtus eſt ra
tio ꝑueniens in ſuum finem. ergo in ſtatu illo pabebat
homo rõnem ꝑ quam poterat ꝑuenire in ſuum finem.
ergo non indigebat gratia.¶ Item aut hõ in ſtatu pᷣme
ↄditõnis erat ꝑ donum nature gꝛatꝰdeo:aut nõ.Si ſic
ergo ꝑ naturã erat deo acceptꝰ.ergo nõ requirebat᷑ ali

quid quod ipſum gratum faceret. ergo nec gra. Si nõ:

ergo erat odioſus deo.Sʒ hoc eſt falſuʒ.qꝛ ſapᷣ xj.Ni⸗
hil odiſti eoꝛum que feciſti:ergo in illo ſtatu erat gratꝰ

do:et ei placebat:&̊ ꝑ naturã gratꝰerat.on ergo in⸗

digebat gratia.¶ Item ſicut dicunt ſancti. adam ĩ pri
mo ſtatu habebat vnde poterat ſtaꝛe:licet non haberet
vnde poſſet ꝓficere.et hoc ꝑ naturã. Sed ſi ſtetiſſet cõ⸗
ſecutꝰfuiſſet beatitudinẽ.¶ Item ſicut dic Dam̃. Alda

nentes in eo quod eſt ſᷣm naturaʒ in virtute ſumꝰ.ſ re⸗

cedentes ab eo quod eſt ſᷣm naturam in id quod ẽ pᷣter
naturam ſumein vitio.¶ Item ſicut dicit hiero.volun⸗/
tas que eſt in arbitrio ſola põt ſufficere ⁊ pᷣmium babẽ
& non requirit᷑ alia gra vltra illã.¶ Item oꝛigenes. Si
obtulerimus que ex nobis ſunt:cõſequemur ea que dei

3R peſt

ſunt.ergo ſi deo offerimus noſtram voluntatem: ea q̃ᷓ

in nobᷣ ſunt ex natura:oↄſeqmuꝛ qᷓ di ſunt.ſ.btitudinem
eternã. MRñ.dom.qꝙ eſt ꝑfectũ q;tum ad eſſe.⁊ eſt ꝑpfe
ctum ꝙᷓtum ad bñ eſſe.qdð eſt eſſe oꝛdinis. Iſn pꝛimo er
go ſtatu potuit dici hõ ꝑfectꝰpᷣm naturaʒ qtum ad eſſe
nate nõ tñ m eſſe oꝛdis vel bñ eſſe niſi ꝑ gram in pre⸗
ſenti ⁊ gloꝛiã in futuro.¶ Ao aliud dom. ꝙ eſt gꝛatnʒ
eſſe duplr.in potentia.ſ.⁊ in effectu. Per donũ g natu⸗
re ſolum pʒ hõ gratitudinẽ in potentia ⁊ nõ in effectu.
dnũ aũt gfe bʒ gratitudinẽ in effectu.⁊ hec eſt illa
ritudo q hõ meret᷑ ⁊ dignꝰeſt vita eterna in actu. Pri/
mam gratitudinẽ habuit hõ in pmo ſtatu ꝑ donũ natu
re.ſᷣ nõ ſcõᷣam ꝑ naturã.et impoſſibile eẽt ꝙ hõ ſm na⸗
turã ipᷣam hr̃et dignitatẽ ꝑ quã eſſet dignꝰvita eterna.
Et ideo nccia fuit ei diſpoſitio vlterioꝛ ꝑ quã dignꝰ eẽt
Hec aũt gꝛa eſt. ¶ Ao aliud dom.qꝙ gra añ lapſuz eꝛat
nccia ad boc ꝙ hõ ꝓficeret:hᷣ̊ nõ ad hoc ꝙ ipᷣe ſtaret:qꝛ
tuc natura erat bñ ↄdita ⁊ nõ infirmata ꝑ culpã. Sed
polapſum ſic mõ indiget hõ gr̃a q̃ ꝓficiat ⁊ q̃ ſiet: quia
añ lapſum hũit hõ vñ poterat ſtare.i.ſeruare bonũ ſi⸗
bi inditũ:nõ tñ vñ poſſet ꝓficẽ ex natura ſua.i.ſe exten
dere in bonũ:qð eſt ſup̃ ſe.¶ Ad alind dðm. ꝙ hec pꝛe⸗
poſitio Fm. aliqñ dĩc cãm foꝛmalẽ.aliqñ efficienteʒ.ali⸗
qñ finalẽ. Si ᷓ dicat cãm foꝛmalẽ vel efficientẽ:ſic ma⸗
nere ſᷣm naturã nõ eſt eẽ in vᷣtute:ꝗa ſic manere ſᷣm na
turã eſt manẽ in eo qð natura foꝛmat vel efficit. nõ
eſt eẽ in vᷣtute.Si dicat cãm finalẽ.ſic manẽ ſᷣm natuꝛã
eſt in illo ad qð natura ẽ manẽ.⁊ h̊ eſt manẽ in virtute
qꝛ illud ad qð nata eſt ẽ gr̃a:⁊ ꝑ gram ẽ ad gloꝛiã oꝛdi⸗
nata.¶ Ad aliud ddᷣm.ꝙ volũtas ↄparat᷑ ad gr̃am per
quã infoꝛmat᷑ et ↄꝑat᷑ ad opꝰ.vñ li ſola põt excludẽ gꝛa
tiã:vel actũ exterioꝛẽ.ſi graʒ falſum ẽ.ſi actũ exterioꝛẽ
eſt veꝝ.qꝛ volũtas cũ gra ſine actu exterioꝛi põt ſufficẽ
p̃ᷣmiũ hr̃e:⁊ hecẽ intentio Hiero.i Ad aliud qð dĩc
Oꝛig· Si obtulerimꝰ⁊c.pʒ ſolo.qꝛ vult dicẽ ꝙ ſi facia
mus qð in nob eſt: de dabit nob graʒ:q habita oſeque⸗
mur btitudinẽ.vñ nõ intẽdit dicẽ ꝙ offerre ea qᷓ ex nob
ſunt ſit cã ſufficiens ad hñdũ ea q̃ dei ſunt:ſᷣ ſolũ ſicẽ cã
cooperãs:ſicut dicimꝰde re mouẽte ꝓhibens ſeu aperiẽ

te feneſtras:qð ẽ cã cooperãs ad illumnatõeʒ domus.

Articulusſecundus

Onſeqnter ↄtra hereticos pelagianos oſtẽ:
dendũ eſt gr̃am eẽ ncciam ſaluti:quoꝝ ↄtꝛa
gr̃am rõnes ſunt iſte.In deut.xxx. Vitã et moꝛtẽ dedit
añ faciẽ tuã elige vitã vt viuas.qᷓ in ptate li.ar. eſt de ſe
eligẽ vitã ⁊ moꝛtẽ.ſ.bonũ ⁊ malũ.q̊ᷓ ſine gra pt᷑ eligẽ bo
num ⁊ fugẽ malũ declinãdo. Itẽ.xv.ecci. Beꝰab ini⸗
tio ↄſtituit boĩem ⁊ reliꝗt eũ in manu ↄlſilij ſui.i.ĩ ptate
ſui arbitrij.Ex qͥ hr.ꝙ i volũtate hoĩs et ĩ ptᷣate ſui ar⸗
bitrij ẽ ſeruaꝛe mãdata:⁊ poꝛrigẽ manũ ad ignẽ ⁊ aquã
i.ad bonũ et ad malũ. de ſe pt hõ ad bonũ agendũ et
malũ declinãdũ ſine gra. Ite hereſis celeſtij heretici:
quã narꝛat aug.in li.de ꝑfectõe iuſticie hũane:ẽ hoĩem
nõ eẽ ſine pct᷑o.aut hoc ẽ nata aut volũtate.nõ natura.
qꝛ ſic ſeq̃ret᷑ ꝙ pctm eẽt in hoĩe a nata.ꝗ̊ volũtate ẽ pee
catũ in hoĩe.Sʒ oẽ qð eſt a voluntate facilr põt vitari
ipᷣa volũtate.ꝗ̊ hõ ꝑ ſuã volũtatẽ faciłr põt vitaꝛe pct᷑m
venire ad bonũ ſine gra.igit᷑ nõ eſt gra nccia. Iteʒ
hereticꝰ. Octẽᷣm aũt ẽ nccitatis aut volũtatis.Si ncci⸗
tatis vitari nõ põt:qð falſuʒ ẽ:q̊ ẽ volũtatis. Sʒ ꝗcꝗd
ẽ volũtatis pꝑt᷑ vitari volũtate:&̊ pctm pt᷑ vitari volũta⸗/
te ſine gra.q Itẽ nihil qð vitari nõ pĩ dʒ imputaꝛi.Si
gᷓpetm ab hoiĩe nõ pt᷑ vitari.̊ nõ pt hoĩ ĩputaꝛi: nec dʒ
Di gᷓ de?imputat hoi pctm: hõ põt vitare pctᷣm. g̊ hõ ꝑ
ſuã volũtatẽ pt᷑ declinare a malo ⁊ facẽ bonũ ſine gra.
Itẽ fruſtra/phibent᷑ vel iubent᷑ q̃ vel caueri vel ĩpleꝛi
nõ pñt.qꝛ ad h̊ eſt pᷣceptũ vt impleat᷑ ⁊ ad ̊ ꝓhibitio vt
euitet᷑. Si ̊ deꝰnon ꝓhibet vel iubet fruſtra.ꝗ ex arbi⸗
trio nr̃o poſſumꝰ? vitare ea q ꝓhibet:⁊ implęẽ ea q pci⸗

pit nob. Si pcipit bonũ 7 ꝓhibet malũ vtrũq; poſſu⸗

mus ſine gra.facẽ bonũ ⁊ vitare malũ: non eſi nccia.
Si dicat᷑ ꝙ bõ non põt implẽ pᷣcepta:aut hoc ẽ ꝓpter
difficultateʒ ꝗ eſt in eis.ſ.in pᷣceptis vel in implente.et
oñdit᷑ ꝙ nõ eſt ꝓpter difficultatẽ q fit in pᷣceptis dei: ꝗa
om̃e qꝗð pᷣcipit᷑ nob a deo leue ẽ ⁊ facile.j. Jo.v. Cariſ⸗
ſimi pᷣcepta i guia nõ ſunt.q de ſe pt᷑ hõ implẽ mãda⸗
ta qᷓntũ eſt ex ꝑte mãdati. Item math.ᷣxj. Jugũ meum
ſuaue ⁊ onꝰmeũ leue.⁊ appellat ingũ mãdatũ. gqntuʒ ẽ
ex ꝑte mãdati de ſe põt hõ illud implere. aut nõ ſit
difficultas ex ꝑte implentis pʒ.deut.xxx. Mãdatũ qð
p̃cipio tibi nõ ſupᷣ te ẽ nec ꝓcul poſitũ:nec in celo ſitum
h pe eſt verbũ in coꝛde tuo ⁊ ĩ oꝛe tuo vt facias illud.q&
ex ꝑte faciẽtis nõ eſt difficultas nec ex ꝑte mãdati.ᷓ ho
ꝑ arbitriũ ſuũ defacili ſine gr̃a põt facẽ bonũ ⁊ declia⸗
re malũ./ Iteʒ anſ.in li.de li.ar.⁊ gr̃a querit.cur ſcri
ptura q̃ inuitat hoĩem ad recte volendũ.⁊ q̃re arguit ñ
obedientẽ:cũ ipᷣam rectitudinẽ poſſit nemo hr̃e niſi qᷓ⸗
tia dante vel acciꝑe.¶ Item anſ.in eodẽ. Queri pt cur

arguunt illi ꝗ verbũ dei nõ ſuſcipiũt cũ h̊ facẽ nõ queãt

niſi gra volũtates eoꝝ dirigente.Ex his duobo ſic obr
Mõ eſt iuſta arguitio:cum aliꝗs arguit᷑ de eo qð ñ pĩ
facere.ᷓ cũ hec arguitõ ſit iuſta:qꝛ deꝰnõ arguit iiuite
grelingꝗtur ꝙ hõ põt de ſe velle bonũ ⁊ ſuſciꝑe verbum
dei. g de ſe põt ſine gra bonum facere ⁊ malum vitare.
Item berñ.in li.de gra ⁊ li.ar.Libeꝝ arbitrium ſui
defectũ oĩno nõ patit᷑.qꝛ potiſſimo in ipo eterne ⁊ incõ
mutabilis imago deitatis videat᷑.Nã ſi habuit initiuʒ
neſcit tñ occaſum:nec de iuſticia vel gra accipit augmẽ
tum:nec de pcti miſeria detrimentũ.Si & li.ar.nulluʒ
capit augmentuʒ de gra: nec aliqð detrimẽtũ ð pcto:qᷓ
tantã hʒ libertatẽ ſine gra:q̃nt bʒ cũ gra.h̊ tãta hʒ cũ
gra ꝙ põt facẽ bonũ ⁊ declinaẽ a malo:q̊ ⁊ ſine gra idẽ

põt. Contra h̊ inducit aug.teſtimonia mita in li.de

gẽa et li.aꝛ. Oñno loqnte cũ dixiſſent diſciplłli math.xix
Si talis eſt cã cum vxoꝛe.nõ expedit nube rñdit eis.ñ
om̃es capiũt vᷣbum h:ſ quibo datũ eſt. Quibo ̊ nõ eſt
datũ.aut nolũt:aut nõ implent qð volũt.Quibo at᷑ da
tum ẽ ſic volũt vt impleãt qð volũt.itaqʒ vt h̊ ᷣbum qð
nõ ab om̃ibo capit᷑:ab aliquibo capiat᷑.⁊ donũ dei eſt:et
eſt liberi arbitrij.¶ Iez nungqd nõ libe.arbi. Thimo⸗
thei exhoꝛtatus eſt apls dicens.Contine teipᷣm. Scri⸗
bens etiã.j.ad coꝛin.vij.ait. Aellem om̃es hoies eſſe ſi
cut meipᷣm.ꝗa vtiq; ab om̃i ↄcubitu ↄtinebat.⁊ cõtinuo
ſubiunxit.ſed vnuſꝗſq; ꝓpꝛium donum habet a deo. ali
us ſic aliꝰſic.¶¶ Item ſapᷣ.viij.Cum ſcirẽ quia nemo po
teſt eſſe ↄtinẽs niſi deꝰ det.⁊ hocipᷣm erat ſapia ſcire cu
ius eſſet donũ.¶ Item.j.coꝛĩ.xv.aꝑłs cuʒ dixiſſet.virtꝰ

pet᷑i lex:otinuo ſubiecit.Gras aũt dño ꝗ dat nobis vi .

ctoꝛiã ꝑ dñm nr̃m ih̊m vpᷣm. ⁊ victoꝛia q̃ pcẽm vincit᷑
nihil ẽ aliud q; dei donũ in iſto certamie adiuuantis li
beri arbitrij.¶ Item gio. AQath.xxvij. Quid ẽ veꝛo eui
dentiꝰqᷓ; dei gra ondit᷑:vbi qð oꝛat᷑ accipit. Si ei dixil⸗
ſet ſaluatoꝛ nr. Vigilate ne intretis ĩ temptatõeʒ: amo
uiſſe timõ videret᷑ hoĩs volũtatẽ.cũ pᷣo addidit ⁊ oꝛa⸗
te:oñdit deũ adiuuare ne intret᷑ in temptatõeʒ.¶¶ Item
dictũ eſt li.ar. Sili noli deficere ad diſciplinã dñi.ſinn⸗
ptum eſt/ ꝓuerb.viij. et dñs dicit Luc.xxij. Ego/p te ro⸗
gabo petre ne deſiciat fides tua. Nomo q̊ gra iuuatur
ne ſine cauſa eiꝰvolũtati iubeat᷑.¶ Item deniq; ſi ex na
tura iuſticia.̊ xpᷣc gratis moꝛtuus eſt:in quem etiã vẽ
turum antigꝗ patres crediderunt qui diligebant deum
Item dicũt etiam gratiam dei que data eſt per fidem
ihu xpi.que neq; lex eſt neqʒ natura.ad hoc tamen valẽ
vt peccata p̃ᷣterita dimittant᷑:non vt futura vitent᷑: vel
repugnantia ſuperent᷑. Sed ſi hoc verum eſſet: vtiq; in
oꝛatõne dominica cum dixiſſemus.dimitte nob ⁊c.non
adderemꝰ.et ne nos inferas in temptatõeʒ.quod a pf̃e
qui in celis eſt nulla ratõne peteremus:ſi virtute volũ⸗
tatis humane hoc poſſemus efficere.¶¶ IJtez ſunt 2 alia

cei⸗
ſpte
ntee
ig
iga⸗
leinmn
to;
oͤſir
uq
ſiunn
d⸗
Nli
Phe
11
5
r
t
N

R
N
dan
tare.
muſui
zincs
niinz
n
uloz
iing
jcd
i⸗
nlio
r
nis
ſoeſt
da
18
ſret
no⸗
Seri⸗
eſeli
ninvo
doali
nopo
ſech
irt⸗
6 h
inelt
tisli
veni
n
ſo

)

S

Queſtio

teſtimomia in quibo eſt qð ait.ſapite ad tempeꝛantiã ſic
vnicuiq; partitꝰeſt deꝰmenſuraʒ fidei. Ro.xij.⸗ illud.
Gratia ſolui facti eſtis ꝑ fidẽ. et nõex voðᷣ ſe dei donũ
c.¶ Itẽ eʒech.xj. Aufeꝛa ab eis coꝛ lapideũ ⁊ dabo eis
coꝛ carneũ.⸗ Item deniq; ipe ꝗ dixit.ſi volueris ua⸗
bis mandata:aliq̃nto pꝰdicit. Quis dabit in oꝛe meo
cuſtodiã: ⁊ ſuꝑ labia mea ſignaculũ aſtutũ:ne foꝛte ca
dam ab eo⁊ labia mea ꝑdant me:ecci.xxj.¶ Item ille
facit vt faciamꝰcui dicit hõ.pone dñe cuſtodia oꝛi meo
boc eſt em dicere. Fac vt ponã. qð bñficiuʒ iam fuerat
ↄſecutus.ꝗ dixit:poſui oꝛi meo cuſtodiã.¶ Item ipᷣe vt
velimꝰoperat᷑ incipiens ꝗ volentibo cooꝑat᷑ perficiens
Apter qð dicit apłs ad phil.j.Certus ſum qm̃ ꝗ opera
tur in vob bonum ꝑficiet vſʒ in diẽ xri ihu.vt velimꝰ
ſine nobis oꝑat᷑.cum at᷑ volumꝰ:et ſic volumꝰ vt facia⸗
mus:nobiſcũ cooperat᷑.¶ IJtem.j.ioh̊.iij. Ecce qualem
dilectionẽ dedit nobis pr̃:vt filij dei vocemur a ſimus.
Et pelagianoꝝ tenebꝛe dicũt. Dilectõ nobis ex nobᷣ eſt
Joh.dicit.Deꝰdilectio eſt.et pelagiani etiã ipᷣm deum
nõ ex deo ſß̃ ex ſemetipſis hr̃e ſe dicũt.4¶ Item biere.x.
Scio dñe ꝙ nõ eſt hoĩs via eius:nec viri eſt vt ambłet
7 dirigat greſſus ſuos: & nõ eſt in ptate hoĩs vt dirigat
greſſus ſuos.q̊ regrit᷑ gra dirigens.i Item.ix.ad RKo.
õ eſt volẽtis neq; curꝛẽtis ᷣ miſerẽns dei.ſ.ꝑuenire
ad ſalutẽ vel ad błitudinẽ. Volentis diĩc qtum ad actũ
interioꝛẽ.curꝛẽtis qtum ad motũ exterioꝛẽ: vel qtũ ad
opus interiꝰvel exteriꝰ.iõ eſt ̊ in oꝑe vel motu interi
oꝛi volũtatis nec in exterioꝛi venire ad btitudinẽ: & re⸗
quirit᷑ gra.¶ Item.ij.ad coꝛi.iij. QLon ꝙ ſufficientes ſi⸗
mus cogitaꝛe aliꝗd ex nobᷣ q̃ſi ex nobis: ſ oĩs ſufficien
tia nr̃a ex deo eſt.&̊ nihil poſſumꝰ in bonũ ex natuꝛa ſi⸗
ne deo.ꝭᷓ requiꝛit᷑ in noõ gr̃a a d collata.⁊ ita gꝛa eſt
nccia ad obtinenda eterna.¶¶ Itez aug.de ꝑfectione iu⸗
ſticie hominis.Qullus oꝛat qð eſt in ſua ptate. Si er⸗
go ſancti oꝛant vt eis det᷑ gr̃a impletõnis mandatoꝛuʒ
S implere mandata nõ eſt in eoꝝ prate. MMinoꝛ ptʒ.;
ſancti oꝛant ad hͥ vt impieãt mandata.Sauid in pſal.
Da mihi intellectũ vt diſcã mandata tua.a alibi ĩ pᷣG.
Motã mihi fac viã in qua ambulẽ.¶ Item augꝰ.de na⸗
tura ⁊ Gra. Sic oculus coꝛꝑis pleniſſime ſanꝰ niſi can⸗
doꝛe lucis adiutus nõ põt cernere:ſie et bomo pfectiſſi
me iuſtificatꝰniſi luce iuſticie diuinitꝰ adiuuet᷑: nõ põt
recte viuẽ. Sic̃ ̊ lux ſe hʒ ad oculũ:ita gra ad animaʒ.
Sʒ oculꝰnõ põt vidẽ ſine luce:q̊ nec aĩa viuẽ ⁊ facẽ bo⸗
num ſine gr̃a. Iteʒ berñ.in li.de gr̃a et li.ar. Abſit vt
volũtatis ꝑfectõeʒ ipſi volũtati:deo eiꝰcreatõeʒ tribua/
mus cñ longe meliꝰ ſit eẽ ꝑfectũ qᷓ factũ. Ex h̊ ſic aꝛgui
tur. Si ꝑfectio volũtatis ẽ in oꝑando recte.ſ.declinan⸗
do malũ ⁊ faciẽdo bonũ:gᷓ ꝙ ipᷣa recte agat in declinan
do malũ faciẽdoq; bonum:h̊ nullo mõ põt ei attribui.
Item ber.in eodẽ.õ pariter ſicut de bono potuit ꝑ
ſeip̃am volũtas in malũ coꝛruere:ita ꝑ ſe de malo ĩ bo⸗
num poterit reſpirare.ꝗd mirũ ſi iacens non valet ꝑ ſe
reſurgẽ:q ſtans in aliqd melius nullo ſuo conatu vale⸗
bat ꝓficere.Ex hoc ergo ſic arguit᷑. Cum ipſa volũtas
non poterat ꝑ ſe pficere ꝗa nõ poterat eſſe cauſa ſue ꝑ⸗
fectionis:ergo nec ꝑ ſe poterai reſurgere:̊ nõ põt redi
re ad iuſticia ſine gra.¶ Item anlel.in li.de gra libe.
arbi.Eliſus non eſt acutus ꝗa acute videt:ſ̊ idcirco vi⸗
det acute ꝗa eſt acutus.ita volũtas nõ eſt recta qꝛ vult
rete:ſ̊ rcte vult qm ẽ recta.Cũ at᷑ vult rectitudinẽ ꝓcul⸗
qu bio rcte vult & ñ vult retitudieʒ miſi qꝛ recta ẽ. Sʒ ñ
ẽ recta niſi hẽat rectitudinẽ.̊ ñ pt recte velle niſi hẽat
rectitudinẽ. hec aũt rectitudo eſt ipſa gratia.ergo non
poteſt volũtas recte velle et operari in declinando ma⸗
lum ⁊ faciendo bonum ſine gratia. Solutio.dicẽdũ
iuxta auctoꝛitates ſanctoꝛuʒ ꝙ liberi arbitrij conatꝰad
bonum ocioſi ſunt: ſi a gratia non adiuu ant᷑. nulli ſi a
ratia non excitant᷑.et ideo liberum arbitrium non ꝓ⸗
icit in vonum: declinando malum et faciendo bonum

lxix.

niſi rirtute gratie.et ita ſine gꝛatia non põt operaꝛi bo
num ⁊ relinquere malũ.q¶j Ad rõnem que ſumit᷑ ex au⸗
ctoꝛitatibus Deut. et eccleſiaſtici ſcʒ ꝙ in poteſtate ho⸗
minis eſt facere bonum ⁊ malũ declinare.dðm ᷣm an
ſei.in li.ð libertate arbitrij. ptᷣas videndi aliqð cor
pus q̃tuoꝛ modis attendit᷑. Alia em̃ eſt ptᷣas in vidẽte.
alia in re viſa.alia in medio.et hec eſt ouplex.qꝛ q̃dazʒ
eſt adiunans.alia nõ:ſ̊ impediens.i.obſiaculũ qð ĩpe
dire poſſit impedit.Quatuoꝛ igit᷑ ptates ſunt:quarũ ſi
vna quelibʒ deficiat:alie tres nec ſingule nec omnes ſi⸗
mul poſſunt aliquid efficeꝛe.i.nõ poſſunt faceꝛe ꝙ vide
atur.⁊ dicit ꝙ; quarta poteſtas etiã im pꝛoprie dicitur.
exemplũ huieſt.ſi dices nõ hñti inſtrt̃m vidẽdi otꝝ vi/
deret ſi adeſſet qlibet alia:dicẽt ꝙ nõ:qꝛ deficẽt ptᷣas ex
ꝑte vidẽtis.Silr ſi hr̃et ptatem in ſe:et tñ lux deficerʒ
adhuc diceret ꝙ nõ. Item ⁊ ſi lux eẽt:cũ obſtaculuʒ ad⸗
huc adeſſet:adhuc diceret ꝙ nõ.Item ſi obſtaculũ nul
lum adeſſet ⁊ deficeret res:adhuc dicẽt ꝙ nõ. Et iõ con
cludit.ꝙ iſte q̃tuoꝛ ptᷣates ſunt neceſſarie ad videndum
ſed quarta.ſ.non impediens dr impꝛopꝛie.Dð eĩ ſolet
impedire viſum.nõ ob aliud dr̃ dare ptatem vidẽdi cũ
nõ impedit:niſi ꝗa ñ aufert. Silr ex iſta ꝑte ẽ diceꝛe ꝙ
abſente rectitudine ſcʒ gratia nos habemus prateʒ ſer⸗
uandi mandatũ ⁊ rectitudinẽ voluntatis qdiu ẽ in no
bis recta ratio: qua eam cognoſcere poſſumꝰ ⁊ tenere.
Sʒ hec ptas ðẽ ſine efficiẽtia ⁊ effectu:ſic eſſʒ ptas vidẽ/
di abſente luce.Vñ dic anſel.ſic.Si igt abſente re q̃ vi
deri poſſit.in tenebꝛis poſiti ⁊ clauſos ſeu ligatos ocu
los hñtes qẽtum ad nos ꝑtinet videndi qualibet reʒ vi
ſibilem poteſtatẽ habemꝰ:qd ꝓhibet nos ptateʒ ſeruã
di rectitudinem hr̃e volũtatis ꝓpter ipᷣam rectitudinezʒ
etiã ipᷣa abſente rectitudine:q;diu ratio in nobis ẽ qua
eque valeamꝰcogitare:et voluntas qua illa tenere poſ⸗
ſimus.¶ Ad aliud dðm.ſm diſtinctõeʒ bẽi an.in li.ð
gẽa et lib.ar. Diſtinguit voluntatẽ tripłr.Eſt volũtas
que eſt inſtt̃m volendi.et volũtas affectio volẽdi.et vo⸗/
luntas qᷓ eſt vſus eiuſdẽ inſtrumẽti. Inſtr̃m volendi eſt
vis illa anime:q̃ vtimur ad volendũ.ſicuti eſt rõ inſtru
mentũ ratõcinãdi:q̃ vtimur cũ ratõcinamur.⁊ vilus ĩ⸗
ſtrumẽtũ vidẽdi:qͥ vtimur qñ videmꝰ. Volũtas affectio
hꝰinſtri ẽ:q̃ ſic afficit᷑ iᷣm inſtr̃m ad volẽdũ aliꝗd.etiã
qñ illð qð vult nõ cogitat:vt qñ venit in mẽoꝛiã:aut ſta
tim:aut ſuo tꝑe illð velit.iAã ſic ẽ inſtt̃m volẽdi affcẽm
ad volendũ ſalutẽ ſeu błitudinẽ:etiã qñ illã nõ cogitat
vt mox cũ venerit in mẽoꝛiã ſtatim eã velit.⁊ ſic eſt affe⸗
ctũ ad volendũ ſomnũ etiã q illuʒ nõ cogitat.vt cũ ve⸗
nit in mentẽ velit illũ ſuo tꝑe.nunq; ðᷣo ſic affectum eſt
vt aliqñ velit egritudinẽ. In iuſio hoiĩe etiã eſt affectuʒ
inſtrm ad volendũ iuſticiã et᷑ cũ doꝛmit.vt cũ eã cogitat
ſtatim eã velit. Uſus vᷣo eiuſdẽ inſtr̃i ẽ quẽ nõ habemꝰ
niſi cum cogitamꝰrem quã volumꝰ.et ſic volũtas dicit
inſtrjm volendi ⁊ affectio eiꝰ vſus eius. Volũtas vo q̃
inſtrm illud afficit᷑ ẽ duplex.nam ſiẽ viſus hʒ płes apti
tudines ad vidẽduʒ lucẽ ⁊ ꝑ lucẽ ad videnduʒ figuras
coloꝛes:ita inſtr̃m volẽdi duas hʒ aptitudines q̃s vo
co affectõnes.quaꝝ vna eſt ad volendũ ↄmoditatẽ.al⸗
tera ẽ ad volendũ rectitudinẽ:qꝛ nihil aliud vult volũ⸗
tas q̃ eſt inſtr̃m:niſi aut ↄmoditatẽ aut rectitudineʒ.et
qcquid vult ꝓpt iſta vult. Affectio ↄmoditatis ẽ q̃ vult
bhomo bis eſſe:⁊ qua vult beitudinẽ.ꝑ illã vo q̃ ẽ ad vo⸗
lendũ rectitudinẽ:vult rectitudinẽ et rectꝰeſſe. TRolun⸗
tas etiã ↄmoditatis vult ſalutẽ coꝛꝑaleʒ.vt cũ vult aꝛa
re vel laboꝛare vñ hẽat a qͥ tueat᷑ vitã ⁊ ſalutẽ. Affectio
rectitudis ẽ qua vult hõ cũ laboꝛe adiſcẽ vt ſciat recte.
i.iuſte viuẽ. In hoc q; differũt ꝗa illa qͥ eſt ad volenduʒ
ↄmodũ nõ eſt hic qð ipᷣa vult.lla vo q̃ eſt ad volendũ
rectitudinẽ rectitudo ẽ.nullꝰꝗꝓe vult rectitudineʒ niſi

rectitudinẽ hñs:neq; põt aliꝗs rectitudinẽ velle niſi re

ctitudie. ⁊ ſic impoſſibile ẽ ꝙ non hñs rectitudinẽ velit
rectitudinẽ ſiẽ impoſſibile ẽ ꝙ aligs amiſſo inſtro vtat᷑

–

6 2
n Tnar Jn K(r

Nειπ

8
4 e 14

illo.Concedo ergo ꝙ voluntas faciliter põt mutari ad

volendũ ↄmodũ de ſe:̊ faciliter nõ põt mutari ad volẽ

dum rectitudinẽ:qꝛ h̊ nõ põt eſſe ſine rectitudine: ⁊ ita

nõ ſine gr̃a.q Ad aliud rñdet aug. dicens ꝙ pctm põt
vitari ſi ſanet᷑ natura gra.nõ põt vitari ſi nõ ſanet᷑ na⸗
tura ꝑ gram.⁊ ponit exemplũ de claudicatiõe.hõ ꝗ pe/
de viciato claudicat nõ põt vitare claudicatõeʒ nilſi ſa⸗
nato pede qͥ claundicat. Si ꝗᷓ cũ recte facẽ ſit qᷓſi ambła⸗
re:niſi pes.i.volũtas ſanet᷑.impoſſibile ẽ ꝙ hõ rectũ fa
ciat opꝰ.ſanat᷑ aũt ꝑ gram. Et ſi obijciat᷑ tũc ꝙ petm ẽ

neceſſitatis.dõm.ꝙ qtũ ad aliꝗd eſt pcẽm neceſſitatis.

ſcʒ q;tum ad naturã viciatã. Vn in pᷣs.De nccitatibus
meis erue me.In natura at᷑ ſana nõ. Sanat᷑ aũt ꝑ gra
tiaʒ.⁊ ideo addita gra põt volũtas vitare pctẽm ⁊ velle
bonũ et oꝑari.¶ Ad aliud dpᷣm ᷣm an?.in li.de gr̃a et
li.ar.ꝙ nõ quecũq; impotẽtia ẽ ĩ nõ vitando pctm. Eſt

em quedã im potẽtia ꝓueniens ey culpa:quedã nõ:pꝛi⸗
ma impotẽtia nõ excuſat pctm: qꝛ eſt effectꝰpcti:vñ im⸗
putat᷑ pcm:ſ̊ pctẽm nõ excuſat pctm. Alia aũt impotẽ⸗

tia excuſat pctm:⁊ facit ꝙ nõ imputet᷑ pctm.vñ dĩc.no

tandũ eſt ꝙ illa impotẽtia q̃ deſcendit ex culpa nõ excu
ſat impotentẽ. vñ ĩ infantibo exigit deꝰa natuꝛa huma⸗

na iuſticiã quã accipiũt in ꝑentibo:nec excuſat impotẽ⸗

tia hñdi iuſticiã:qim̃ ꝓpter culpã in hãc decidit impotẽ⸗

tiam. OQm ̊ adam peccando ⁊xſeruit iuſticiã:ad pctm
illi ĩpntat᷑.ſ.hũane nate ĩpotẽtia quã ipᷣa peccãdo ſibi
fecit. Cuʒ ̊ impotẽtia vitandi pctm ſit ex culpa.ptʒ ꝙ;
dʒ imputari pctm.nec põt ꝑ illa impotentiaʒ excuſari.
Ao aliud rñdet aug-in li.de ꝑfectõne hũane iuſticie
qð obijcit᷑.fruſtra iuberent᷑ vel ꝓhibeꝛent᷑ ⁊c.dĩc.nõ iu
berent᷑ ſi nihil ibi nr̃a volũtas ageret.nõ oꝛaret᷑ ſi ſola
ſufficeret.Nõ igit᷑ fruſtra ẽ pᷣceptũ vel ꝓhibitio:ꝗa pᷣce
ptum indicat ꝙ nr̃a volũtas ibi eſt nccia.et oꝛamꝰ: ga
ſufficiẽs nõ eſt vt nob detur gra ad implendũ pᷣceptum
qꝛ in volũtate eſt illud implẽ cũ gra.q Ad aliud rñdet
aug. in li. de ꝑfectõne iuſticie hoĩs.cuʒ obijcit.Leue eſt
om̃e qð pᷣcipit᷑ ⁊ onꝰ⁊c̃.dõm ꝙ non dj leue ex ſe.nec ex
eo cui pᷣcipit᷑: ̊ ex dono gr̃e vel caritatis.vñ leue ⁊ onꝰ
põt dici in ↄ ꝑatione ad poꝛtantẽ vel in ↄꝑatõne ad onꝰ
ſiłr graue.⁊ põt dici vel ex ꝑte poꝛtãtis in ſe.vel rõne
doni qð dat᷑ poꝛtanti.qð ẽ donũ gr̃e vel caritatis.ſ.qñ
poꝛtat ex amoꝛe.⁊ qtum ad h̊ vltimuʒ dicunt᷑ mãdata
nõ eſſe quia ⁊ onꝰleue.ſ.rõne foꝛtitudinis poꝛtãtis.cũ
impleat madata ex amoꝛe.qꝛ amoꝛ facit oĩia ſuauia ⁊ le
uia.vñ ang.Laboꝛãt in dei pceptis ꝗ ea timendo conã
tur implẽ. Sʒ ꝑfecta caritas foꝛas mittit timoꝛẽ: et fa⸗

cit pᷣcepti ſarcinã leuẽ.nõ ſolũ nõ pᷣmentẽ onere ponde⸗

rũ:verũetiã ſubleuantẽ vice pẽnaꝝ.⸗4:! Ad aliud deutr.
dðm ꝙ mandatũ non eſt ſupᷣ nec longe poſitũ ⁊c. Hoc
nõ dicit᷑ qꝛ hõ ipᷣm poſſit facere ũe ſe·ſᷣ qꝛ deꝰ ſemꝑ nob
pᷣſto eſt offerẽs nobᷣ gr̃am:qua poſſumus ipᷣm implẽ.et
hec gr̃a ſeu caritas infundit᷑ in coꝛdibo nr̃is ꝑ ſpmſctᷣm
ſi volumPacciꝑe. 4 Ad aliud notandũ ſᷣm anß.ꝗ ↄꝑat
liberũ arbitriũ ⁊ verbũ dei ⁊ gram terꝛe? ſemini ⁊ vᷣtu
ti q̃ faciũt creſcere ſemẽ in terꝛa.qꝗa li.ar.eſt ſicut terꝛa.
verbũ dei eſt ſiẽ ſemẽ.gra eſt ſit vis illa qᷓ facit creſcere
etiã ſemẽ in terꝛa.Cũ ꝗ̊ querit᷑ vñ eſt ꝙ ſacꝛa ſcriptᷣa ⁊c
rñdet ꝙ ſicut terꝛa naturałr nõ germiat ea qͥ nccia ſunt

ſaluti coꝛꝑis noſtri ſine ſeminibo:ita terꝛa coꝛdis hũa⸗

ni nõ ꝓfert fructũ fidei neq; iuſticie ſine ↄgruis ſemini
bus.⁊ q;uis deꝰnõ faciat cũcta hmõi ſemina geꝛminaꝛe

tñ pᷣcipit agricolis ſuis in ſpe inſtantiſſime ſeminare.

q́uis nõ creſcat ſine gr̃a.q̃re ꝗ̊ arguunt᷑ ꝗ verbũ dei nõ

recipiũt. hoc eſt.qa ſi ꝑ eos nõ ſtet:ipſe deꝰ ꝑatus ẽ da⸗
re bñficiũ et incrementũ gre.ꝗa ſicut dic anſel.in li.de

caſu dyaboli.hõ nõ dr nõ hr̃e gram qꝛ deꝰnon det:ſ̊ qꝛ
hõ nõ accipit.Et ſic ptʒ ſolłlo ad pꝛimã auẽtem anſel.et
ſcdᷣam. ¶4] Ad aliud dom m ber.ꝙ libertas eſt multi⸗
plex.ſ.libertas a neceſſitate.a pcto.⁊ a miſeria. Liber

tas a neceſſitate dr libertas arbitrij:q̃ ẽ pᷣma.ſcða ẽ li

bertas oↄſilij. tercia eſt libertas ↄplaciti. Libertas aꝛbi
trij ẽ diſcernẽ ꝗd liceat ⁊ ꝗd nõ liceat:cũ aꝛbitriũ ſit iu⸗

diciũ.Libertas ↄſilij ẽ ꝓbaꝛe ꝗd expediat et ñ expediat

Libertas complaciti quid libeat ? nõ libeat.Apma ̊

ſm ber.dr li.ar.a ſca ↄſiliũ libeꝝ.a tercia libeꝝ ↄpla:
citũ. Ault ̊ ꝙ pᷣma libeꝛtas taʒ in bonis qᷓ in malis ſit
equalis:qꝛ ẽ a neceſſitate:tñ oꝛdinatioꝛ ẽ in bonis qᷓᷓ in

malis. De libertate cõſilij qᷓ eſt a pcto dic ꝙ fruunt᷑ ꝗli⸗

bet iuſti ex ꝑte nõ modica in hac vita. De libertate cõ⸗

placiti q̃ eſi a miſeria ſolũ pñt frui ↄtẽplatiui in hac vi

ta ⁊ nõ alij.⁊ hͥ ex ꝑte modica.Sʒ ipᷣa ↄplete fruunt᷑ in
patria vel in głia. ꝗᷓ dr ꝙ libe.ar.in bonis nõ capit
augmentũ nec ĩ malis detrimentuʒ:h̊ intelligit᷑ de libe/
ro arbitrio qtum ad pꝛimã libertatẽ q̃ eſt a neceſſitate
q̃ eſt libertas arbitrij.ꝙ em̃ libeꝝ arbitriũ cogi non pt

coactõe ſufficienti:h̊ eſt eq̃liter in omibo.qꝛ hec ineſt ꝑ

naturã alie aũt nõ:ſᷣ vna ꝑ gram.ſ.libertas ↄſilij.alia
ꝑ głiaʒ.ſ.libertas ↄplaciti.vñ de illa dĩc ber. Cibeꝛtas

ar bitrij cũctis pariter rõne vtẽtibo ↄuenit:nec minoꝛa⸗
tur nec ẽ maioꝛ qtum ẽ de ſe in bonis et malis:łᷣ ꝑ hãc

nõ mouet?᷑ li.ar.in bonũ ſolũ:ſᷣ reqrunt᷑ alie. Qulla aũt
aliaꝝ põt eſſe ſine Ga.⁊ ꝓpter boc ſine gr̃a nõ põt mo⸗
ueri li.ar.in bonum ⁊ declinare malum.

Membꝛum ſecundum

Onſeqnter querit᷑.qd ſit gra ſᷣm reʒ fᷣm
rõneʒ ⁊ Pm diffinitõneʒ boc mõ.Primo
vtrum ſit aligo ᷣm rem in gratificato vel
ſoluz ſit in acceptõne gtificantis. Scðo
ſuppoſito ꝙ ſit aliqd ſᷣm rem in gꝛatiſicato:vtrũ ſit cre⸗
atum qꝗd vel increatũ. Tercio ſuppoſito ꝙ ſit gꝗa creatũ

vtrũ ſit ſuba vel accidens. Quarto ſuꝓoſito ꝙ ſit acci⸗

dens: vtrũ ſit idem ꝑ eſſentiõ cũ virtute. Quinto gd ſit
gra ᷣm rõneʒ. Sexto qd ſit ſᷣm diffinitõezʒ.

Articulus pꝛmus

Irca pꝛimũ ſic ꝓcedit᷑.⁊ oñdit᷑ ꝙ gra ſit ali⸗
qd vel ponat aliꝗd in gꝛato ſeu in gtificato.
JYohᷣ.j.De plenitudine eiꝰaccepimꝰ om̃s.ſ.
gr̃am. Sʒ om̃e qð recipit᷑ ab aliqͥ: ponit aliꝗd in illo a
quo recipit᷑. Si ᷓ accepimꝰgram a xpᷣo: ptʒ ꝙ gra po⸗
nit aliqd in nobet ita ẽ aliquid ſm rem in gratificato.
Item. j. coꝛin. xij. Diuiſiones graꝝ ſunt: ideʒ aũt ſpi
ritus ꝗ opꝑat᷑ oĩa in omibo. alij quideʒ dat᷑ ſermo ſapie
c. alij ꝓghia. alij fides.alij gra ſanitatuʒ. alij diſcretio
ſpirituũ.Si ̊ ſapia fides ꝓphia ⁊ ſic de alijs ponũt a⸗
ligd ſᷣm rem in hñte illa: 2 iſte ſunt gre ſpãles collate
a deo. pʒ ꝙ gra m rem ponit aliqꝗd in gtiſicato. Co⸗

tra. Sic ſe hʒ laus ad laudantẽ ? laudatũ:ita ſe ga ad

ãtificantẽ ⁊ gtificatũ.ſeu ad acceptantẽ ⁊ acceptatum.
Sʒ laus nõ ponit aliꝗd in laudato ł̊ in laudte: qꝗa in
differẽter ẽ de ente ⁊ de nõ ente.Vnde poſſumꝰlaudaꝛe
Ceſarẽ ꝗ nõ eſt de ſapĩa:nec tñ in eo ponit᷑ ſapia.& ſilr
gra nihil ponit in ãtificato vel acceptato ſ̊ in gtifican
te vel acceptante.¶ Itẽ foꝛte dicet aligs ꝓ illa ſilitudo
nõ tenet in gr̃a dei. Cont᷑.· Sic ſe hʒ gra ꝗᷓ aliꝗs dĩ eſſe
gratꝰpoĩ ad gtiſicatuʒ: ita gra q̃ aliꝗs dr eſſe gratꝰ deo
ſe hʒ ad gratificatũ. Sʒ gra q̃ aliꝗs dr eẽ gratꝰ hoĩ ni⸗
hil ponit in Itificato: g̊ nec gra q̃ aliꝗs dr eſſe gtꝰeo.
minoꝛ pʒ.qꝛ aliꝗs maliuolꝰꝗ nõ erit dignvt ſit gratus
alicui: ſic inimicꝰalicꝰ hoĩs poſſet eẽ gratꝰ⁊ acceptꝰalij
tñ hec gra nõ ponit aliquà dignitatem in illo q ſit di
nꝰãtificatõe..¶ Itẽ dañ.j.Dededit graʒ danieli ĩ cõ⸗
Pech pᷣncipis eunuchoꝝ. Cõſtat ꝙ nullo bono addi⸗
to danieli poſſi‚e ie fieri gratꝰ de nõ gto pᷣneipi. eſio ꝙ
deoſolũ ĩmutet affectuʒ pᷣncipis:nec plꝰreqꝗret᷑ ad h.łᷣ h
nihil ponẽt in daniele. ↄſtat ꝙ gra nihil ᷣm rẽ ponit
in Itificato. Solo. dðm ꝙ gra qͥ aligꝗs dĩ eẽ gꝛatꝰðo

ncẽio ponit aliqð bonũ in gtificato qͥ eſt gꝛatꝰ deo. Yl⸗
lud ei qͥ eſt gatꝰ deo ẽ illð qͥẽ deifoꝛmis vel aſſiłatꝰeo.

--ä

— — ———.Q.0.⸗——————

— —,

— = —— — e - r—

— —*

—.—— — —

zen
rimno⸗
toel
Rede
tcre⸗
teati
gcci
dſi

no
ae.

Nneſtio

Ende tñc dieit᷑ gratus deo qñ eſi eiſilis. Odioſus io
dẽ deo qñ ẽ deo diſſiłis ſiẽ pctoꝛ: qꝛ pcm ẽ diſſiłitudo
ad ipſam bonitatẽ ſummã.Siẽ ̊ odioſuʒ deo poĩt dil⸗
ſiłitudinẽ ad diĩnaz bonitatẽ: ⁊ poĩt aliqd ꝑ modũ defe
ctus a puatõis qͥ fit illa diſſititudo ſiẽ pcim: ita ga po
nit ſifitudinẽ gtificati ad deũ:⁊ ponit aliꝗd in ipᷣo quo

ↄf aſſimilatꝰ deo:ꝑ quã aſſimilatiõʒz ẽ dignꝰ vita etna

q̃ẽ ĩ plena aſſimilatioe rõnalis creature ad deũ.j.Jo.
nj. Mdũ apparuit ꝗd erimꝰ. Cũ aũt aparuerit ſiles ei
erimus.¶ Ad primũ dᷣm. ꝙ eſt laus a deo: ⁊ eſt laus
ab hoĩe. Silr eſt eẽ gratũ deo:⁊ eſt eẽ ᷓtũ hbomi. Naciẽ⸗
do ̊ ↄꝑatõʒ in eodeʒ genere.ſ.laudis q eſt a deo ad gra
tiã que ẽ a deo.dom ꝙ tenet illa ↄꝑatio. ſiẽ ſe bʒ laus
ad laudatũ ⁊c. Sʒ ↄꝑando gr am q̃ eſt a deo ad laudẽ
q̃ẽ ab hoĩe: ñ eſt verũ ꝙ ſiẽ̃ ſe hʒ laus ad landantẽ ⁊c.
2 B eſt qꝛ laus qua bõ laudat᷑ a deo ponit nccio aliqð
bonũ ĩ laudato. De hac laude dẽ.j.coꝝ.iiij. Aolite añ
tp̃s iudicare.⁊ ſegt᷑. Tũce erit vnicuiq; laus a ro: ꝗa
laus dina eſt apꝛobatio dei de aliqͥ bono ente in hoĩe.
Inde ẽ ꝙ laus diuina ponit bonũ in laudato. ſiłr gr̃a
di ponit in grato bonũ aliqð q̃ ẽ deifſoꝛmitas vel ſili⸗
tudo in hoĩe:ꝑ quã bõ ẽ deo gtus.ql Ad aliud dðm ꝙ
nõ eſt ſile de gea q bõ ẽ gratꝰ homĩ ⁊ deo.qꝛ ñ ſeꝗt᷑.ali
gs eſt Itus homi: ᷓ bonũ eſt in illo.⁊ G ẽ qꝛ gra illa ſe⸗
quit᷑ opionẽ hoĩs:qꝛ ga illa ẽ acceptatio q̃da facta ſᷣm
opĩoneʒ. Opio aũt hoĩs põt eẽ vera ⁊ falſa.Et ꝓpter h̊
ſiẽ opĩo hoĩs ñ poĩt nccio aliqð bonũ ᷣm reʒ ec in opi
nato.ſiłr nec acceptatio ſʒ opioneʒ qꝗ̃ drĩ gra ĩ hoĩe po
net aliqð bonũ gẽůe ĩ acceptato.Sʒ gra ði ⁊ acceptatõ

dina ⁊ẽ ᷑ʒʒ ↄgnitõʒ ipᷣiꝰ q̃ falli ñ pᷣt:vᷣ ſꝑẽ vera.pʒ ꝙ illa

gr̃a ncc̃io poĩt bonũ fne acceptato.

Aꝛticulus ſecũdus

Onſequẽt q̃rit᷑ ſupoſito ꝙ gr̃a ſit aliꝗd fʒ
rẽ ĩ hñte graʒ. vtꝝ ſit gra res creata vel in⸗
creata.⁊ ꝙ ſit res increata ſic onñdit᷑. Aanũ
F fieri ꝑ pla qð ppᷣt fieri ꝑ vnũ.hac ꝓpoſitõe vtit᷑ ph̊s in
actõe natali.⁊ ꝓbat ꝑ hãc.ꝙ idẽ ſit oꝛganũ guſtꝰ 2 lo⸗
cutõis:qꝛ nar᷑̃a nihil fac fruſtra. ſᷣ̊ ſi nata fac ꝑ pła qð
vnũ pᷣt facẽ:fac̃ aliqd fruſtra. cũ h̊ ſit icõueniẽs:ptʒ
; ñ fac ꝑ pła qð ꝑ vnũ pᷣt. Sʒ idẽ inſir̃Um pᷣt eẽ guſtꝰ 2
locutõis. fruſtra fac̃ nat᷑a ſi ñ fac̃ idẽ inllfm eox. b ſi
ĩcõueniẽs ẽ ĩ nata ꝙ faciat ꝑ pła qð ꝑ vnũ pᷣt face.mul
tofoꝛtiꝰ h ẽ ĩcõueniẽs deo:ꝗ ẽ pᷣncipiu totiꝰ nate. Si ꝙ̊
ſ.ſ.ẽ gr̃a incata q̃ diffũdit᷑ i coꝛdibꝰnꝛis ſiẽ dicẽ apłs ad
ro.v.⁊ oĩa ſufficiẽt pñt fiẽi ꝑ ipᷣm q̃ ꝑtinẽt ſaluti.&̊ va⸗
nũ ẽ ponẽ aliã graʒ creatã ĩ ipa aia.Sꝛa ̊ qẽ ĩ aia q⸗
ta deo:ſolũ ẽ gra ĩcreata ⁊ ñ ereata. Itẽ dic augꝰ.iux
auẽtẽ deut᷑.xxx. Ipᷣe ẽ vita tua.⁊ diẽ ĩ li.ð ci.dei.⁊ ĩ mł
tis alijs. ſic̃ aĩia ẽ vita coꝛꝑis:ita deꝰ ẽ vita aĩe.Sʒ
aĩa ẽ vita coꝛꝑis ꝑ natuꝛã.deꝰ at᷑ ẽ vita aĩe ꝑ gaʒ. Si g̊
ñ ẽ ponẽ aliã vita ĩ coꝛꝑe qᷓ; ifoꝛmatõʒ ſeu ꝑfectiõʒ aĩe:
ſilx nec ĩ aĩia erit ponẽ alia vitã q viuat ĩ eẽ gre qꝙᷓ ĩm
cũ.⁊ ita gꝛa ñ ẽ creata ſ icꝛeata.⸗! Itẽ ꝑfectoꝛis virtu
tis ẽ ꝓdueẽ effectũ ſine medio qᷓ; cũ medio.Cũ q̊ ᷣtꝰ di
uina ſit ꝑfectiſſima: ſꝑ ꝓduẽ ſuũ effectũ ꝑ ſeipſaʒ ſine
medio.Cũ ipᷣa gtificet aĩaʒ:reliꝗt᷑ ꝙ h faciat ſine me
dio aliqͥ.ñ g̊ ponet᷑ aliqd mediũ.ſ.ga creata mediãte
q̃ deꝰ gtificet aĩaʒ. Itẽ dic augꝰ. Aldẽs nita ĩterpoſita
nata ab ipᷣa prĩa vᷣitate ſoꝛat᷑.ᷣ foꝛatio illa ẽ ꝑ gẽam. qᷓ
nihil interpoĩt᷑ int mẽtẽ ⁊ graʒ ĩcreatã.& ñ ẽ ponẽ gꝛẽaʒ

creatã mediã ĩ illa ſoratõe. Itẽ oẽ qdð agit ĩ aliqꝗd no⸗
biliꝰ ẽ eo ĩ qʒð agit.qꝛ agẽs hʒ dñiuʒ ſuꝑ illð ĩ qð agit.

cũ ᷓ gra agat ĩ ſpm̃ creatũ:nobiliꝰ ẽ ſpũᷣ creato.ſ̊ mihil
ẽ nobiliꝰ ſpũ creato niſi ſpũs ĩcreatꝰ.gra q̊ eſt icreata
ſeu ĩcreatꝰ ſpũs. Miĩoꝛ pʒ ꝙ gꝛa agat ĩ ſym creatũ.ſ.ĩ
aĩaʒ:qꝛ gůa alterat aĩaz vt faciat iuſtã de iiuſta.⁊ imu⸗

tat volũtatẽ: ſic dicẽ̃ auguſti.a malo velle ĩ bonũ velle.
Itẽ nullũ bonũ creatũ pᷣt eẽ dignũ ĩfinito bono.ſᷣ gẽa

ẽ bonũ dignũ bono ifinito:qꝛ fac aĩaʒ dignã bono infi

gratis data ⁊? faciens gratũ.

lxix.

nito.̊ ñ ẽ cꝛeata.¶¶ Itẽ ro. viij. Nanitati ſubiecta ẽ oĩs

creatura. oĩs creatura ẽ vanitas. vñ ecciaſtes.j. Va⸗

nitas vanitatũ ⁊ oĩa vanitas. Ex h̊ aꝛguit᷑.ihil iũ⸗
git vanitatẽ pitati:qdð ſit vanitas.ſ̊ creatuꝛa rõnalis ẽ
vanitas: vitas aũt ipſa dina bonitas. illð qð ↄiũgit
rõnaleʒ creaturã dĩne bonitati:nllo mõ erit vanitas ſᷣ
vitas.n ẽ creatũ.vᷣ ga ẽ illð qð ↄiũgit.q̊ ñ ẽ creata.
Ad oppoſitũ.Om̃e qð eſt in recipiẽte eſt i illo ꝑ mo⸗
dũ recipiẽtis:⁊ ñ ꝑ modũ recepti.ðv.ꝗᷓ.aĩa recipit for⸗
mas reꝝ:ſiłr ⁊ materia ſᷣm modũ ſuu.ſ.ſᷣm dimẽſionẽ
quantitatiuã.Aiĩia aũt h̊ mõ ñ recipit h̊ ſm ſuũ modũ.
Hẽ ſᷣm ſimplicitatẽ ſue nature.AVñ qꝛ ipſa ñ hʒ dimẽſi
oneʒ q̃ntitatiuã:nõ ſunt ĩ ea ſpẽs quãtitatiue:ĩmo in⸗
ſinite in ea pñt eẽ ſpẽs. Sʒ ſumma boitas ꝑ ſpm̃ſa.re⸗
cipit ab aĩa:cũ.ſ.ſ.diffundit᷑ in coꝛdibo nꝛẽis. ꝗ recipit᷑
ꝑ modũ rei recipiẽtis ⁊ ñ ꝑ modũ recepte.q̊ modus ali
ꝗs ponit᷑ ĩ recipiẽte aĩa ſm quẽ ipſa põt reciꝑe dĩnam

bonitatẽ.ſ̊ modus ille ẽ donũ ⁊ gtis datũ ⁊ diſpoſitio

noua aptans ad receptõz. Seſt gra creata.4 Item diẽ
augꝰ. in li. de pntia tei ad Dardanũ. Alit eſt deus in
om̃i re:alit in aĩa ſancta.aʒ in om̃i re eſt eẽntialit:
ita ꝙ nõ inhĩtat in om̃i re.Eſt aũt in aĩa ſancta ita eſ⸗

ſentialit ꝙ in ea inhĩtat.ſᷣm ꝙ hẽt᷑ Jo.xiiij. Ad eũ veni
emus ⁊ manſionẽ apud en faciemꝰ. Cũ ꝗ̊ dẽ. deꝰ eſt in
aiĩa ſancta. aut ponit᷑ aliꝗd aliud a dina eẽntia in aĩa
ſancta qñ deꝰ eſt in ea qð ñ poĩt᷑ ĩ omi re:aut nõ. Si ñ

&ſicut deꝰ nõ inbitat in om̃i re qᷓuis ſit eẽntiałr ĩ om̃i
re:ita nec in aĩia ſancta.qð eſt incõueniẽs.ꝗ̊ᷓ poĩt᷑ aliqd
qð eſt aliud a dĩna eẽntia in aĩa ſancta qͥ inbitat in ea.
Sʒ cũ deua inbitet in ea ꝑ gratiazʒ. illud ẽ gra.ſᷣ illa
gr̃a eſt aliud a dĩna eẽntia.ꝗ̊ eſt creata.⸗! Iteʒ gra in⸗
creata eſt ĩ nobis:⁊ facit nos gꝛatos deo.aut h̊ ꝓ dico
gratos deo ponit in nobis aliã diſpoſitiõʒ ab increata
qua ſumꝰ deo grati:aut nõ.Si nõ ponit aliã diſpoſiti
onẽ in nobis a gꝛa increata.&̊ in nobis nõ diffeꝛt gtus
7 nõ gratus.quia increata gaa eſt in aĩia ingrata ꝑ eẽn

tiã ⁊ pñtiam ⁊ potẽtiaʒ.⁊ ſilr in aĩa gta.Fᷣm ꝙ dr deꝰ

eẽ vbiqʒ pñtialit potẽtialit ⁊ cẽntiałr.Sʒ illud ẽ incõ
ueniens ꝙ ñ differat gratus ⁊ ingratꝰ.g̊ h̊ ꝙ dico gtũ
o ponit aliquã diſpoſitõʒ in nobis aliã a gra increa
ta:qua diſpoſitione dicimur grati deo.ſᷣ illa eſt nobis
5 eſt gꝛa creata.¶ Itẽ gẽa
increata facit nos eẽ gratos. Aut ꝗ̊ faciẽdo nos gꝛatos
facit nos eẽ aligd qð nõ eramus priꝰ. aut faciẽdo nos
oꝑari qð prius ñ oꝑabamur: vt attẽdat᷑ illud gratũ ñ
q̊ ad eẽ ̊ qͥ ad oꝑari.ſ.qꝛ fac nos oꝑari aliꝗd gꝛatuituʒ
qð prius nõ oꝑabamur. Si poneret᷑ hoc mõ ꝑ cãm ad
oꝑandũ gratuite:Fᷣm h̊ in ꝑuulis ñ eẽt gratia: nec eẽnt
grati deo.qꝛ gẽa nõ facit eos oꝑari aliꝗd gratuitũ.ſᷣ h
eſt incõueniẽs.q& illa gꝛatitudo intelligit᷑ quo ad eſſe.
facit nos eẽ gratuite qð prius nõ eramꝰ.ᷓ ponit᷑ mo⸗
dus aligꝗs ſeu diſpoſitio ĩ ipſo eẽ qð prius ñn erat.q̊ ne⸗
ceſſe eſt poneꝛe gam creatã in nobis mediãte qua aĩa
diſponat᷑ vt ſit grata deo.¶ Iteʒ ſilis ẽ cõꝑatio dei ad
aĩam qui eſt vita ſua:⁊a aĩe ad coꝛpꝰ que eſt vita ſua ſi⸗
cut dicit augꝰ.Si ꝗᷓ coꝛpꝰ nõ vnit᷑ aĩc niſi accipiat vi⸗
tam diſponentẽ ab ipſa. ſilr aĩa nõ vniet᷑ deo niſi ac⸗
cipiet vitam diſponentẽ ab ipſo.Sʒ hec vita diſponẽs
eſt creata ⁊ gratis data ipſi aĩe.̊ ẽ gratia creata. Mi
noꝛ pʒ .ꝙ coꝛpus nõ vniat᷑ aĩe niſi accipiat vitã diſpo⸗
nentez. qꝛ ponat᷑ ꝙ aĩa teneret ſuũ viuere in ſe:ita ꝙ ñ
influeret aliquã diſpoſitõz in coꝛpꝰ: nũqꝙ; coꝛpꝰ vinẽt.
aliqua diſpoſitio vite ẽ ex ꝑte coꝛꝑis ad h̊ vt vinat vi
ta aĩe.ꝗ ſitr eſt diſpoſitio vitalis in ipſa aĩa a deo infu
ſa ⁊ gratis data ad ̊D vt viuat ab iũ=o. So.dðm ꝙẽ
gꝛa creata ⁊ increata in hñte gẽam. Gratia increata ẽ
ſpũſſanctꝰ.⁊ dr ſpũſſ.gẽa ſᷣm ꝙ dicit᷑ donũ. ⁊ dẽ donuz
m ꝙ dẽ amoꝛ.ipſe.n.ſpũſſ.vᷣm ſuã ꝓprietatẽ amoꝛ eſt.
⁊ vt amoꝛ ꝓcedit a patre ⁊ filio.⁊ ideo qꝛ donu eſt: iõ

amoꝛ eſt. qꝛ nihil eſt donũ niſi rõne amoꝛis. Qaz ſi ali⸗

gd detur ex timoꝛe nõ ẽ donũ ꝓꝛie imo redẽptio. Sitłr
ſi deiur ex cupiditate ñ ẽ donũ h̊ queſtus.ſ̊ donũ ꝓpꝛie ẽ
ex amoꝛe ⁊ liberalitate ⁊ ſine coactõe.vñ in om̃i dono
̃ᷣmo donat᷑ amoꝛ.⁊ ſic ſpũſſcts dꝛ gĩa qꝛ donũ.⁊ dꝛ do⸗
nũ qꝛ amoꝛ. ⁊ Gᷓ ẽ illð gloꝛioſuʒ donũ de qͥ Jo. xiiij. Ego
rogabo pr̃eʒ ⁊ aliũ ꝑaclituʒ dabit vobis. Sps.n. ſcts
eo facit nos gratos qͥ facit nos deifoꝛmes.Bᷓ aũt fac ꝗa
amoꝛ ẽ.vñ dicit Hu.de ſan.vic.Scio aĩa mea qꝛ dile⸗
ctio tua vita tua ẽ: ⁊ ꝗcqd diligis ipſa vi dilectõis ĩ eiꝰ
ſilitudinẽ t᷑nſfoꝛmaꝛis.Quia ꝙ ſpuſſ.amoꝛẽ ĩmo 2 vᷣtꝰ
pᷣma amoꝛis.inde ẽ cũ dat᷑ nobis trãſſoꝛmat nos in di⸗
uinã ſpẽʒ:vt ſit ipᷣa aĩa aſſiłata deo.ex alia ꝑte debemꝰ
intelligẽ grãm creatã velut ſiłitudinẽ ⁊ diſpoſitiõeʒ ex
ꝑte aĩe rõnalis:ex q̃ hʒ ꝙ ſit accepta deo ⁊ aſſiłata: ꝗa
ibi ẽ ſoꝛma trãſfoꝛmãs.⁊ hẽ gra icreata. Silr ibi ẽ foꝛ⸗
ma trãſfoꝛmata q dereliqꝗt᷑ ĩ trãſſoꝛmato.ſ.ĩ aĩa ex t᷑ᷣnſ⸗
ſoꝛmatõe.⁊ hec ẽ grẽ̃a creata. Dicendũ q̊ᷓ ꝙ ẽ ſufficiẽtia
agẽtis:⁊ ẽ ſufficiẽtia recipiẽtis. tũ at᷑ ẽ de ſufficiẽtia
. agetis ſpũſſ.eqlit ſe bʒ ad oĩs: ⁊ oĩa põt facẽ ſufficient
q̈tũ eſt de ſe:nec ẽ nccia ex ꝑte ipſius gẽa creata.ſ̊ ſolũ
qtũ eſt ex ꝑte recipiẽtis.ſ.aĩe rõnalis.qꝛ ñ põt ſe hꝛe ꝑ
immediatõʒz ad grazʒ increatã niſi diſponat᷑ priꝰ.⁊ hoc
eſt defectus ipſiꝰ.⁊ ꝓpt᷑ h̊ nccia ẽ ei gra diſponẽs ip̃aʒ.
Vñ bñ dicit᷑ a gabuſdã ꝙ ipſa gꝛa increata ſufficiẽs eſt
ad oĩa facere:ñ tñ ad oĩa fieri. qꝛ fieri ſe tenet ex parte

recipientis.ſicut in coſta ade ſᷣm aug.erat potentia ex

ꝑte agentis facere euã.nõ tñ erat potẽtia fieri: quia ñ
erat diſpoſitio in coſta vnde illud fieret. Silłr ex paꝛte
gre create eſt ſufficiẽtia ad facẽ aĩam gratã ſine gratia
increata.tñ inſufficiẽtia ẽ ex ꝑte fieri gtũ.⁊ boc ẽ inſuf
ficiẽtia ex ꝑte aĩe.¶] Ad aliud dᷣm.ꝙ verũ ẽ ꝙ aĩa ſᷣm
ſe eſt vita coꝛꝑis.i.ſine medio:qꝛ aĩa ſine medio vnituꝛ
coꝛpoꝛi ⁊ tñ ꝑ mediũ vnit᷑ coꝛpoꝛi.ſine medio dico: ꝗa
nõ eſt mediũ ex ꝑte ſua ad hoc vt vmat᷑ coꝛpoꝛi:cũ ipſa
ſit foꝛma coꝛꝑis.⁊ foꝛma ſe vnit ꝑ ſuã eẽntiaʒ. Peꝛ me
diũ dico: ꝗa ẽ diſpoſitio ex ꝑte coꝛꝑis media ad boc vt
vniat᷑ aĩa ipi.Eſi igit᷑ ibi mediũ ex ꝑte ſuſcipiẽtis ñ ex
ꝑte infoꝛmantis. Siłr gr̃a creata ſine medio vnit᷑ aĩe:
nec requirit᷑ mediũ ex ꝑte infoꝛmãtis.ᷣ ex ꝑte recipien
tis aĩe.ſ.requirit᷑ ꝑ qd vniat᷑.⁊ hec eſt gratia creata.
4 Ad aliud ſiłr dᷣm.ꝙ virtus dina ex ꝑte ſui nõ ꝓdu
cit effectũ cũ medio:vᷣ ex ꝑte ſuſcipiẽtis.¶ Ad alið ↄce
do ꝙ qntũ eſt ex ꝑte infoꝛmãtis vel aſſiłantis:nihil in⸗
terponit᷑ ad h̊ vt aĩa aſſimilet᷑: fiat ẽta deo: ſᷣ ſoluʒ ex
ꝑte aĩe ſuſcipiẽtis ncce ẽꝙ interponat᷑ diſpoſitio vt di⸗
ctũ ẽ. Ad aliud dðm. ꝙ gr̃a increata q̃ ſimpłr ẽ no⸗
bilioꝛ ſpiritu creato:⁊ illa ẽ ſpũſſ.Ex alia ꝑte ẽ gra cre
ata: 2 illa qͥ ad ꝗd ẽ nobilioꝛ ſpiritu creato 2 ñ ſimptr.
IYnitũ.n.ↄpat᷑ ad aĩazʒ vt agens in eã:nobilioꝛ ẽ.ſ̊ ſᷣm
ꝙ ↄꝑat᷑ ad aĩam velut diſpoſitio ipius:ſic ẽ ignobilioꝛ
⁊ hʒ ratõʒ ignobilioꝛis.qꝛ diſpoſitio ñ ẽ nobilioꝛ ſuba
quã diſpoĩt:qꝛ cedit ĩ ipſam.ſ̊ inqᷓtũ ẽ mouẽs nobilioꝛ
eſi.⁊ exemplũ pʒ ĩ lumie ſᷣm ꝙ ẽ ĩ aeꝛe ab ipſo ſole.illð
lumẽ diſpoſitio ẽ aeris.ſᷣ̊ ponat᷑ ꝙ aer videret ſolem ꝑ
illud lumẽ: tũe lumẽ illð ↄꝑaret᷑ ipſi aeri in rõne mouẽ
tis vel immutãtis.qꝛ lux immutat viſuzʒ.ſ̊ H̊ qdð eẽt ĩ ra
tõne immutãtis ñ hret ab eo in qͥ eẽt.ſ.ab aere.ſᷣ ſoluʒ
ab eo a q̊ eẽt.ſ.a ſole.Silłr gr̃a creata vnã ↄꝑatõneʒ bʒ
ad aĩam ſᷣm ꝙ ẽ aie diſpoſitio:aliã ſᷣm ꝙ ẽ a gꝛa incre⸗
ata velut lumẽ fluẽs ab ea ĩ ip̃am aĩaʒ... Ad alið doᷣm
Fra creata vno mõẽ finita: alio mõ infinita.ſimpłr
eni finita ẽ ꝙᷓtũ ad ſubiectũ ĩ qͥ ẽ. In ↄꝑatõe vᷣo infinita
eſt qtũ ad illð a qͥẽ.qꝛ ẽ a gra increata:q̃ ẽ infinita bo⸗
nitas. Silłr virtꝰ eiꝰ finita ẽ qᷓtũ ad ſubiectũ.ſ.qᷓtũ ad
aĩam. Infinita ſᷣm ↄpatõʒ ad illð a qͥẽ. Põt alit dici.
ꝙ gr̃a ẽ finita ſᷣm eẽntiã.tñ ſᷣm ſuã virtutẽ q̃ ↄꝑata ad
actus infinitos in qͥs põt rõne influentie diuine boĩta⸗
tis infinita ẽ.⁊ ex G̊ hʒ ꝙ facit dignũ infinito bono.bo⸗
nũ.n. infinitũ qð ẽ ga increata ꝑ illaʒ habet᷑ ? recipit
a rõnali creatura. el põt dici ꝙ gẽa gratumfaciẽs lʒ

nullo modo ſit infinita qtũ eſt de ſe: nibilominꝰ quia
vnit habentẽ ſummo ſeu infinito bono.efficit illuz di⸗
gnũ bono infinito.Qui.n.vnitus ẽ bono infinito: di⸗
gnus eſt omni bono ſeu infinito. Ad alið doᷣm.ꝙ qñ
aliqᷓ duo ſunt diſꝑata ad hoc ꝙ ↄueniant:ncce ẽ ꝙ me⸗
diũ ꝑ qð ↄueniũ ſit diuerſe rõnis. Sic ̊ creatura rõ⸗

nalis 2 increata bonitas queẽ deus cuz ſint diſparata
nũqᷓ; coniungunt᷑ niſi interueniat mediũ diueꝛſe ratio⸗
nis.ſ.gratia increata que ſit ex pꝑte dei vniens.⁊ gratia
ſeʒ creata que ſit ex ꝑte aĩe diſponẽs. Et ſic vanitatem
veritati ñ cõiungit vamitas: immo veꝛitas eſt ↄiũgẽs.
ſcʒ gratia increata. Gratia vo creata eſt diſponens.2
dico ꝙ cẽa creata m ratõeʒ qua de nihilo eſt: vanitas
eſt. Fm rationẽ qua a deo eſt:veꝛitas eſt. ſicut eſt de aĩa
quia ſm ratõʒ qua de nihilo eſt: vanitas ẽ.ᷣm ratõnez
qua a do eſt: veritas eſt. quia a ſumma veritate proce⸗
dit. Fm ratõʒ q̃ ga creata vanitas ẽ 2 de nibilo: ßʒ H
nec vnit nec diſponit aĩazʒ ad h̊ vt vniat᷑ dro.łᷣ defiẽ m
hãc ratõʒ ꝑ peccatũ.ſᷣ pᷣm ratõneʒ qua a deo eſt vnit 2
diſponit vt aia vniat᷑ deo.

Articulus teꝛciꝰ

Onſequent᷑ querit᷑. vtꝝ gra creata ſit ſuba
vel accñs. Ad qð ſic. Ome qð adeſt ⁊ abeſt
pret ſubiecti coꝛuptõʒ ẽ accñs.qꝛ accñs eſt
qð adeſt ⁊ abeſt ⁊c̃.ſ gea adeſt ⁊ abeſt ⁊c̃.ꝗ eſt accñs.
4 Itẽ om̃e qð recipit magis ⁊ minꝰ eſt accns.gratia ẽ
hmõi:qꝛ hõ ſᷣm magis ⁊ minꝰ hʒ grãm.ẽ ⁊c.¶ Iteez oẽ
qð adquenit ſbee poſt eẽ ↄpletũ ẽ accñs.ſ̊ gr̃a adueit aĩe
poſt eẽ ↄpletũ ipſiꝰ aĩe. gẽa eſt acens. Cõt.xxxviij.
Yob. Per quã viã ſpargit᷑ lux ⁊c.dicit glo.ꝑ quã viam
diãundit᷑ gratia.vñ appellat ibi lucẽ gram. Ex qʒ hẽt ꝙ
gea ſpargit᷑ ſi lux. Qualis ꝗ̊ patio ẽ lucis ad aereʒ ꝑ
quẽ diffundit᷑:eadẽ ẽ ↄꝑatõ gẽe ad aĩaz in q̃ diffundit᷑
hůↄꝑatio lucis ad aereʒ nõ eſt com ꝑatio accidentis ad
ſubiectũ:łᷣ ꝑ ectionis ſubalis.quia ſi aer coꝛũpꝑet᷑ ad⸗
huc remaneret ipſa lux: ſicut qdã poſuerũt.qꝛ ñ hʒ eẽ
dependẽs ab aere:łᷣ a fonte lumis. & ſiłr ↄꝑano gratie
ad aĩam nõ eſt com ꝑatio accñtis ad ſubiectũ:ſᷣ ꝑfecti⸗
onis ſubalis ad illud cuiꝰ eſt ꝑfectio.¶ Itẽ duplerx eſt
elle.ſ. eẽ primũ eẽ ſecũdũ.primũ eẽ eſt eẽ natuꝛe.ſecũ
ũ eẽ ẽ bñ eẽ ſeu eẽ oꝛdis.ſ̊ digniꝰ ẽ eẽ ſecũdũ qᷓ; pꝛimũ.
Drſerre ſecũdi eſſe eſt dignioꝛ ꝙᷓ ꝑfectio pꝛimi eẽ.bᷣ ꝑfe
ctio primi eẽ eſt ſpa. ⁊ ſba ſecũdi eẽ ẽ ſuba.ſᷣ gra eſt ꝑ
fectio aĩe qᷓtũ ad ſecidũ eſſe. eſi ſuba.ij YIeʒ omiĩs ꝑ/
fectio dignioꝛ eſt ꝑfectibili nullũ accñs dignius eſt ꝙỹ
ſuba. nullũ accñs eſt ꝑfectio ſpe alicuiꝰ ꝓpꝛie:ſᷣ ſeq̃ns
rei ꝑfectõʒ.ſ̊ gra ſe hʒ ad aĩaz in rõne ꝑfectõis.̊ gtia
nõ eſt accñs ̊ ſubſtantia. ꝗ Item nullum accñs ↄmu⸗
tat ſubiectũ.⁊ per hͥ a quibuſdã probat᷑ ꝙ lux in aere ñ
eſt accidens: quia lux in aere mutat᷑ de vna ꝑte aeris ĩ
aliam ſᷣm motum ſolis. Sed gratia mutat ſubiectum
ſuũ velut lux.quia dicit᷑ in apoc.ij. Lene qð habes ne
alius occupet vel accipiat coꝛonã tuã. Et ſilr.j.Req.
xxviij.dixit dũs Saulo.Aufeꝛam gratiã tuam ⁊ dabo
emulo tuo melioꝛi te. ̊ gratia mutat᷑ de vno ſubiecto ĩ
aliud ſubiectũ.ꝗᷓ nõ eſt accñs ̊ ſuba.¶ IJtem int omẽs
ꝑfectiones illa ꝑfectio que vltima ẽ dignioꝛẽ.ſupꝓponat᷑
gratia ⁊ gloꝛia ideʒ ſint:ſ differũt Fᷣm ꝑfectũ ⁊ imꝑ
fectum.vnde gloꝛia eſt gratia ↄſi ummata. Inde aꝛguit
ſic. Perfectio vltima rònalis creature eſt gratia.ergo
eſt dignioꝛ ꝙᷓ prima perfectio naturalis. Sʒ prima ꝑ⸗
fectio naturalis eſt ſba.ᷣ gꝛa eſt ſuba.¶j Itẽ oẽ accñs ẽ
ſeꝑabile a ſpa.eſt aũt ſeꝑabile a ſuba qꝛ deſtruibile in
ea.ſ̊ gratia nõ eſt deſtruibilis in aĩa.quia ſi deſtruit᷑i
aĩa:aut deſtruit᷑ a deo:aut a peccato: aut a libero arbi
trio.ſon a deo: quia gꝛatia eſt ſimilitudo dei in aĩa.ſᷣ
deus nũq deſtruit ſu ſilitudieʒ:qꝛ ſic faceret cõtra ſe.
Onõ põt deſtrui a deo.Iteʒ nec a pcẽo: quia peccatum
mihil eſt. ⁊ etiam ſicut dicit Dyoniſiꝰ. Peccatum non

ù õ

— —— —

4
d
n
b

cẽ bʒ ↄꝑatõʒ.ſ.ad primũ eẽ aĩe qð e

Lueſtio

agit niſi virtute boni. Si g peccatũ ñ agit niſi virtute
boni vel rõne.⁊ bonũ illud n ẽ ↄtrariũ gre.ois aut coꝛ
ruptio? a orio.pʒ ꝙ nõ põt deſtrui ꝑ pctm. Silr neca
libero ar.qꝛ eſt ꝑfectio eius.h̊ nihil deſtruit ſuã ꝑfectõ
nẽ.ᷓ ñ eſt deſtruibilis a li.ar.⁊ pluribo mogis ñ pt de
ſtrui. g ñ eſt gr̃a deſtruibilis ĩ ſubiecto.ſ.in aĩa ipſa
manẽte.gᷓ nõ eſt aceñso. So.dðm ꝙ gẽa creata dupli
nate: ⁊ ad eſſe ſe
cũdũ ipliꝰ qð eſt bñ eẽ:vel eẽ oꝛdis ſʒ ꝙ ↄꝑat᷑ ad aĩaʒ.
Mtũ ad primũ eẽ aĩe qð eſt eẽ nate:ſic dico ꝙ ẽ accñs
qaẽ diſpoſitio adueniẽs aĩe poſt ↄpletõʒ illiꝰ qtuʒ ad
illud eẽ. Scðo aũt mõ eſt diſpoſitio ſubalis:ñ tñ ſuba
ſcʒ qᷓtũ ad ſecũdũ eẽ.⁊ G̊ eſt qꝛ ſecũdũ eẽ ẽ accñtale re⸗/
ſpectu primi eſſe ⁊ nullo mõ ſubale.⁊ ideo principium
illius eẽ erit accñs 2 ñ ſpa.eſt tñ ſubale qᷓ;tuʒ ad illud.
4 Ad illud qð obijcit᷑ de luee in aere.dðm ꝙ ſunt opi⸗
niones de luce in aere. AUna eſt ꝙ lux in aere ſit coꝛpꝰ.
mõẽ ſba.ſ̊ ſᷣm h̊ ñ tenet illa ↄꝑatio: qꝛ gra ñ ẽ ſba:
ſicut viſum eſt. Alia opĩo eſt ꝙ lux eſt foꝛma ꝑliciẽs ae⸗
rem qᷓtũ ad bñ eſſe:qdð eſt eẽ ꝑſpicuitatis. Dicendũ ꝗ
comꝑatio lucis ad gꝛaʒ creatã tenet inqtũ lux dicit
oꝛma.⁊ Fm ꝙ gra accidit ipſi aĩe ⁊ dependet ab ea ſiẽ
a ſubiecto in quo ẽ.a Ga aũt increata ſiẽ abillo a qͥ ẽ.
Et primo mõ ↄpꝑat᷑ vt accñs.ſecũdo mõ vt ſubale pꝛin⸗
cipiũ qᷓtũ ad eẽ ſecũdũ aĩe qð eſt eẽ oꝛdĩs.ñ tñ eſt ſuba.
ſ25 ꝙ quedã accñtia depẽdẽt a ſubo:vt a q̊ ⁊ q̊.ſic le⸗
uitas ab aere:quitas a terra. Sũt alia q̃ dependent a
ſubiecto ſicut ab illo in quo ſolũ:⁊ ñ ſicut ab illo a qͥ:ſi
cut dependet lumẽ ab aere.⁊ ſic depẽdet gr̃a ab aĩa.ſed
leuitas in aeꝛe dependet ab aere vtroq; mõ:qꝛ ineſt ae⸗
ri a natura aeris.gr̃a aũt nõ ineſt h̊ mõ ipſi aĩe: ſᷣ ĩ mo
dũ lucis.ꝗ! Ad aliud dðm.ꝙ ẽ ꝑfectio que ẽ a foꝛma:⁊
eſt ꝑfectio que eſt a fine. Iteʒ eſi ꝑfectio pᷣmi eẽ ⁊ ſecũ⸗
di eſſe.Perfectio primi eẽ eſt a foꝛma ſubali.ꝑfectio ſe
cũdi eẽ eſt a fine.qꝛ eẽ oꝛdinis a fine ꝑficit᷑ ad queʒ eſt.
Itez eſt ꝑfectio diſponẽs:⁊ eſt ꝑfectio ↄplens.Perfe
etio ↄplens eſt dignioꝛ ꝑfectibili 2 ñ diſponẽs.Oicen⸗
dũ ꝗ̊ ꝙ gra creata eſt ꝑfectio eẽ aĩe ſecũdi tanq diſpo⸗
nẽs.vᷣ ꝑfectio ſicut complens eſt finis ipſius.ſ.diuina
bonitas.Vñ illud qdð diſponit aĩam vt oꝛdinet᷑ ad finẽ
eſt gẽa cꝛeata.illud qð ↄplet eſt finis.ſ.ſumma boĩtas.
⁊ ſic ꝑfectio ſecũdi eẽ eſt ſuba:ſicut ꝑfectio pᷣmi eẽ.ſ̊ nõ
ꝑfectio diſponẽs ̊ ꝑfectio ↄplens. Ad aliud dõm.cũ
ſit gra creata ⁊ increata:vtraq; dicit᷑ ꝑfectio ſ̊ drñter.
AUVna.n.pficit vt diſponẽs:alia vt complẽs.Qñ ̊ᷓ dici⸗
tur:oĩs ꝑfectio ẽ dignioꝛ ꝑfectibili.ſi h̊ intelligat᷑ ſim⸗
płr ñ ẽ verũ niſi de ꝑfectione ↄplente: ⁊ ñ de diſponẽte
ſimpkłr.ſicut dictũ eſt.¶ Ad aliud dm cũ dicunt ſcri⸗
pture.auferã grãz tuã ⁊c.hoc dꝛ ſᷣm illũ tropũ ſᷣm quẽ
dicit᷑ vna fides oim credentiũ:que vna ẽ ꝑ ↄꝑatiõeʒ ad
creditũ.qꝛ vna eſt veritas que credit᷑: ̊ ꝑ ↄꝑatõneʒ ad
credentẽ nõ.immo diuerſa ẽ fides numero:q̃ ego credo
7 alius credit.Silxr gra vno mõ reſpicit ſubiectũ: alio
mõ reſpicit illud ad qð dat᷑ gra. Cũ g dẽ.auferã gẽam
tuã ⁊ dabo alij.hᷣ nõ intelligit᷑ de gr̃a ꝑ ↄꝑatõʒ ad ſub⸗
iectũ:qꝛ gr̃a illa nũero q̃ eſt in iſto ñ põt dari alij. Sʒ hᷣ
ꝑ atõʒ intelligit᷑ ad illud ad qð dat᷑ ga.qꝛ ad illud
idẽ nũero ad qð hʒ aliꝗs gẽaʒ:põt dare grãʒz alij.⁊ ſic
intelligit᷑ auẽtas de dauid ⁊ Saulo.j.reg.cũ dicẽ dñs
Saulo.auſerã grãʒ tuã ⁊c.i.ad illud idẽ ad qð habes
grãm dabo alij gram ⁊ auferã tibi.il Ad aliud dðʒ.q;
eſt quedã ꝑfectio rei que ẽ de ipſa re ⁊ intꝛſeca ad reʒ.
⁊ eſt ꝓꝑfectio rei que ñ eſt de ipſa re ſ̊ extra reʒ:ad quaʒ
ſcʒ eſt res.⁊ hec ẽ finis.h̊ mõ diuina volũtas ſiue gẽa
increata eſt ꝑfectio. Iteʒ ꝑfectio que eſt de re vel intra
rem duplex eſt. ſ. tum ad primũ eẽ:⁊ hec ẽ ſoꝛma ſub⸗
ſtãtialis.vel qtũ ad ſecũdũ eẽ:⁊ q̊ mõ gꝛa creata ẽ vlti
ma ꝑfectio rõnalis creatuꝛe.ſᷣ nõ eſt vltuma niſi qᷓtũ ad
diſpoſitõz vel tanq diſponẽs.finis autẽ ſeu gr̃a increa
ta eſt vltima ⁊ ↄplens.⁊ hec eſt ſuba.¶ Ad alið doᷣm.

xix.

ꝙ eſt quedaʒ coꝛꝛuptio ſine deſtructio in foꝛma a vↄrio.
ſicut calidũ deſtruit᷑ a frigido ⁊ ecõuerſo. Quedã autẽ
ꝑ deſtructõʒ ſeu defectũ ſubiecti.ſieut deficiẽte igne de⸗
flruit᷑ caliditas.Dicendũ ̊ ꝙ gꝛa creata deſtuctibilis
eſt nõ a grio:ſᷣ deſtruit᷑ ex defectu ſui ſubiecti qð ẽ libe

rũ ar.qð qñ ipſi ge deficit:deficit ⁊ deſtruit᷑ ipᷣa gtia.

Deficit aũt libeꝝ ar.ipſi:q diſſentit ge ꝑ peccatũ cõ

ſentiendo peccato.

Aꝛticulus quartus

Onſequent᷑ querit᷑ de drñtia gẽe: an ſit ea⸗
dez ꝑ eẽntiam cũ virtute gratuita. autẽ
differant ꝑ eẽntiaʒ ſic oñdit᷑. Quoꝝ diffini⸗
tõnes ſunt diuerſe:ipſa ſunt diuerſa ꝑ eẽntiaʒ.ſ̊ diffi⸗
nitio virtutis ⁊ gr̃e eſt differens.̊ differũt ꝑ eẽntiam.
Minoꝛ pʒ.quia gr̃a diffinit᷑ a ſanctis. Gꝛatia ẽ ſigna
culũ imaginis Ephe.j. In quo credentes ſignati eſtis
ac̃. Glo.Jmagine ti refoꝛmata in nobis ꝑ gam. Er
hoc ſumit᷑ ꝙ Gaẽ refoꝛmatiua imaginis ĩ nobis. Vir⸗

.

tus aũt diffinit᷑ in relatõe ad opus.vñ ſᷣm ph̊ᷣm. Vutꝰ

eſt qua ꝗs eſt bonꝰ ⁊ bonũ reddit opus.¶ Iteʒ in om̃i

eo qð eſt citra primũ differt eſſe ⁊ oꝑari.q̊ bñ eſſe ⁊ bñ
oꝑari.⁊ h ẽ ꝑ eẽntiã. ᷓĩ rõnali creatura differũt bñ eẽ
bñ oꝑari.⁊ G̊ ꝑ eẽntiã.q̊ᷓ in rõnali creatura differunt
bñ eẽ ⁊ bñ oꝑari.ᷓ ⁊ principiũ ad bñ eẽ differt ꝑ eſſen
tiã a principio ad bñ oꝑari.ſ̊ gꝛa eſi principiuʒ ad bñ
eẽ.virtus aũt ad bñ oꝑari.ꝗ̊ differũt eẽntialit.4! SItez
aſĩa nõ eſt ſua eẽntia. &̊ multomagis aĩa nõ ẽ ſua poten
tia. differũt in aĩa eẽntia ? potentia.& differt illud qͥ
ꝑficit᷑ eẽntia ab eo quo ꝑficit᷑ potentia eentialit: ita ꝙ
vnũ nõ eſt alteꝝ.ſ̊ illud quo ꝑficit᷑ potentia aĩe ⁊ red/
dit᷑ apta ad opus eſt vꝛtus:illud aũt quo ꝑficit᷑ eẽntia
aĩe ⁊ reddit᷑ deo ſimilis eſt ga. differũt eſſentialit.
Iteʒz ſicut ſe hʒ coꝛpꝰad aĩlazʒ rõnaleʒ:ita ſe habʒ aĩa
rõnalis ad deũ m viuificatõʒ:Fſᷣm ꝙ dicit augꝰ. Si gĩ
coꝛꝑe ſm aliud eſt vita:⁊ ſᷣm aliud ẽ motꝰ: ⁊ m aliaʒ
diſpoſitõʒ ineſt viuere ipſi coꝛpoꝛi: ⁊ ſm aliaʒ moueri
ab ipſa aĩa. vñ coꝛpꝰ prius viuiſicat᷑ ⁊ poſtea mouet᷑.
qð pʒ in apoplexia.Nidemꝰ.n.qꝙ penitꝰ extiguit᷑ motꝰ
in coꝛꝑe:remanet tñ vita.hec aũt ñ pñt eẽ:niſi ſᷣm alið
aliud eẽt vita ⁊ motus in coꝛꝑe ab ipſa aĩa. ꝙ ſiłr aĩa
Fm aliud accipiet vitã a dro:⁊ Fᷣm alind motũ.Si ̊ ꝑ
grãm recipit vitã ſpũaleʒ a do:que vita attendituꝛ in
aſſilatõne eiꝰ ad deũ.ꝑ virtuteʒ aũt gratuitam recipit
motũ ab ipſoſpũalẽ.ſ.ꝙ ipſa mouet᷑ ad bona oꝑa ⁊ me
ritoꝛia.gr̃a nõẽ viꝛtus gtuita:ſᷣ differẽs eẽntia liteꝛ ab
ea.4l Itẽ gra ñ ſolũ multiplicat᷑ ꝑ virtutes ſ̊ ꝑ gras ſa

cramẽtoꝝ ⁊ donoꝝ.vñ nõ ſolũ reꝑit᷑ ga in vnꝛtutibo .
itr

tuitis:vt in fide ſpe ⁊ caritate.ſᷣ etia ĩ ſacmẽtis: ⁊ ſi
in donis. Si g& gr̃a ad alia extendit᷑ ᷓtũ ad vᷣtutes: ptʒ
ꝙ; Ga 1 vrtus ñ ſunt ideʒ ꝑ eẽntiã. ¶ Itẽ qrũcũq; ſunt
orñtie diuerſe:ipſa ſunt diuerſa.ſ̊ gre ⁊ vᷣtutes ſunt di
uerſe dꝛñtie. ̊ ſunt diuerſa. Aldinoꝛ ptʒ.qꝛ vᷣtꝰ diuidit̃
ꝑ vᷣtutes cardiales ⁊ theologicas:gꝛẽa ñ. h̊ ꝑ grãz pᷣue⸗
uenientẽ ſubſequẽtẽ ⁊ cooꝑãteʒ. Cont.diffinit aug.
vtutẽ dicẽs. Virtꝰ ẽ bona q̃litas mẽtis: q̃ recte viuit᷑: q̃
nemo male vtit᷑:quã deꝰ oꝑat᷑ ĩ nobis ſine nobis. Se
hec diffinitio ↄueit ge.qꝛ Ga ẽ bona q̃litas mẽtis:⁊ q̃
recte viuimꝰ.qꝛ ꝑ grãm viuit ⁊ vnit᷑ aia deo.Silit ne⸗
mo male vtit᷑ gra dei:⁊ ipᷣaʒ oꝑat᷑ deꝰ ĩ nobis ⁊ ſine no
bis.4 Itẽ Yli.ĩ li.drñtiaꝝ diffinit gaʒ. Gꝛa ẽ diuine
miſcdie donũ:ꝑ qð bone volũtatis ẽ exitꝰ.⁊ loꝗt᷑ ð exi⸗
tu in opꝰ bonũ.Sʒ vᷣtꝰ ẽ hmõi:qꝛ ẽ donũ diuĩe miſcðie
ipſaz exit volũtas ĩ opꝰ bonũ.ꝗᷓ pᷣtꝰẽ gra. Itẽ ima
go dei ĩ nobis ſᷣm vires attendit᷑:ſic diẽ augꝰ.dicẽs.ꝙ;

mẽs ẽ imago ĩ potẽtia ↄgſcẽdi.⁊ H̊ m intelligẽtiã me⸗
moꝛatiuã vel memoꝛiã ⁊ volũtatẽ.⁊ ẽ ſilitudo in poten

tia diligendi.Si g̊ gea ẽ illud qͥ refoꝛmat᷑ ĩ nobis ima
go dei ꝑficit aĩaʒ qᷓtũ ad vires. Silr virtꝰ ꝑficẽ aiam
ꝙtũ ad vires Fᷣm q̃s hec imago attendit᷑.qꝛ fides ꝑficit

2

vim rõnabilẽ. caritas ↄeupiſcibilẽ. ſpes iraſcibilem. 5§
eiuſdẽ ſunt ꝑfectõis ⁊ qᷓtũ ad idẽ gr̃a ⁊ virtꝰ. g̊ ſũt idẽ.
¶¶ Itez abſtractis vribo ab aĩa ñ diceꝛet᷑ aĩa ſuſceptibi
lis gre:qa abſtraheret᷑ illud pᷣm qð accipit᷑ imago ipᷣiꝰ
ad deũ.⁊ ita abſtraheret᷑ potẽtia ad diuinã ſilitudieʒ.
Szʒ gra ẽ ipſa dina ſilitudo reſpectu cuiꝰ erat ĩ nobis
potẽtia imago.i gra ꝑfiẽ vires ⁊ ſilr virtꝰ.̊ ñ differt
eẽntialr. 4! Itez dignitas vite etne attẽdit᷑ ïtũ ad gᷓ⸗
tiã . h hec dignitas ẽ in vᷣtute:qꝛ vtꝰ fac dignũ vita eter
na. viꝰ ẽ gea. 1 B̊ pʒ: qꝛ hĩtis vᷣtutiboẽ ho dign vita.
Itẽ aug. in ench. Libeꝝ ar. liberandũ ẽ a feruitute
pcti ñ ꝑ ſeipᷣm: ſᷣ ꝑ ſolã gr̃am dei q in fide xrp̃i poſita ẽ.
gea ponit᷑ in fide.̊ gꝛẽa ẽ fides ⁊ ecõuerſo.ſᷣ ſides eſt
virt?. gea ẽ vtꝰ 2 poſita in vᷣ᷑tute. So.dom ꝙ ſiẽ ſe
pʒ eẽ ad oꝑari:⁊ bñ eẽ ad bñ oꝑari:ſic gra ⁊ virtꝰ. ſen
dicamꝰ eẽ ſube aĩe:ſeu eẽ potẽtie.¶ Zaʒ 4 aĩa ſeu poten⸗
tia ſua bñ ẽ:ẽ illð qͥ gta ẽ.qͥ at jta ẽ ſeu m ſbaz ſen ßm

. potẽtiã ẽ gra.qͥ po bñ oꝑat᷑ ẽ ᷣtꝰ. Euis Fʒ ſbaʒ 1 rz

ſint idẽ gẽa 7 tꝰ. ñ tñ m eẽ 1 ratõʒ. Vn ad maioꝛeʒ
orñtiã voluezt qdã dicẽ.ꝙ q̃ ẽ ↄꝑatio aĩe ad ſuas vires
vel potẽtias:eadẽ ẽ ↄpatio gẽe ad vᷣtutẽ.Et exẽplũ pʒ ð
radio ⁊ luie in aere.lumẽ.n.⁊ radiꝰ ſunt idez ᷣm ſbaʒ

ga lumẽ ẽ ſba radij.Differũt tñ ᷣm ratõʒ ⁊ ec. qꝛ lumẽ
dr̃ qð pficit aereʒ indiſtincte.radiꝰ aũt dicit illðᷣ qð ꝑ⸗
ficit ꝑ diſtinctõz in ꝑtibo.qꝛ radius dicit directõʒ ipiꝰ
luis ad hãc ꝑteʒ aeris 2 ad illã.lumẽ aũt ñ. Sitr ĩ aĩa
lumẽ ẽ gꝛa:radiꝰ aũt virtꝰ.qꝛ gꝛa q̃ eſt ipſa lux ꝑfic a⸗
nimã iꝙ̈tũ ad eẽntiã: ⁊ indiſtincte qtũ ad omẽs vires.
Virtus aũt ꝑficit aĩaʒ ꝙᷓtũ ad ꝑtes q̃ ſunt vires eius.
ꝗqa ꝑ fidẽ in aia intelligimꝰ radiũ quendã dirigẽtẽ vim
rõnabilẽ in primã vᷣitatẽ. Caritas aũt ẽ radiꝰ quem
dirigit᷑ ↄcupiſcibił ĩ ſũmã boĩtatẽ. Spes ẽ radiꝰ ꝑ quẽ
dirigit᷑ iraſcibiłĩ ſũmã maieſtatẽ. Sic radiꝰ ſbalit ẽ
in luie.2 ꝑ h̊ eſt lumẽ cã ſbalis ipᷣiꝰ radij. Itẽ lumẽ ẽ cã
effectiua radij ⁊ efficit radiũ.ſilłr ẽ virtus in gẽa ſubalr

eſt gꝛa cã effectiua ſbalis ip̃iꝰ virtutis.vnð dic HBer.

ꝙ virtutes ſunt oꝛdinãtes ꝑ grãm affectões.⁊ ꝓpt h̊ ſiẽ
diceremꝰ ꝙ radij ſunt luis directõnes:ita debemꝰ dicẽ

ꝙ virtutes ſunt oꝛdinatões gr̃e. Scom H̊ ᷓ cũ dr̃.radiꝰ
eſt lumẽ.ñ ẽ pdicatio ꝑ eẽntiam:ſᷣ ꝑ cãm.iitr H. gea ẽ v⸗
tus vel ecõuerſo.Sʒ ſunt ideʒ ſbałr 2 ñ for alr.ſiẽ ſer⸗
rũ ⁊ cultellꝰ ſhałr ideʒ ſunt ſ̊ ñ foꝛalr. ſic gra ñ ẽ oͤtꝰ
oĩno ſm eẽ ⁊ ratõʒ:̊ ᷣm ſham. ¶ Ad obiectũ doõm.
diſfinitio illa dꝛ alit ⁊ alit de ᷣtute ⸗ Gra.qꝛ ꝙ dr ĩ il
la difſinitõe bõa q̃litas inẽtis.doᷣm ꝙ mẽs accipit᷑ du⸗
lr. ſ. ꝓ ſba: vel p ipſa vi vel potẽtia ↄſcẽdi ⁊ diligẽdi.
ccipiẽdo mẽteʒ ꝓut ẽ ſba aie: ſic gra ẽ bona qualitas
mẽtis.qꝛ ſicut dictũ ẽ:gr a reſpiẽ ſubam vel eẽntiã aĩe.
Prout aũt mẽs ſumit᷑ ꝓ vi vel potẽtia:ſic virtꝰ d bõa
qlitas mẽtis.qꝛ virtus reſpicit aĩaʒ qtũ ad ſuas poten

tias. Silr recte viuere dr duplr. vel tũ ad bñ eſſe:yel

ꝙ̈tũ ad bñ oꝑari.ꝑ virtutẽ recte viuimꝰ ꝙtũ ad bñ ope
rari ꝓpt deũ.ꝑ gram recte viuimꝰꝙᷓtũ ad bñ eẽ in deũ.

2 h̊ im recte viue ẽ ĩ pueris:ꝗ neſciut oꝑari.ltroq; ar·

mõ viuũt adulti: qᷓtũ ad bñ ec in deũ ꝑ grãm: ? qᷓtũ ad
bñ oꝑari ꝓpt᷑ deũ:⁊ G̊ ꝑ virtutẽ.⁊ de iſio viuẽ qð eſt qᷓ
tuʒ ad bñ oꝑari habet᷑ in Zeut᷑. Qui fecerit h̊ viuet in
eis.Et.ij.abakuc. Juſtus ex fide viuit. De alio dicit᷑ ĩ
teut. xxx. Ipſe eſt vita tua.ſ.ꝑ grãm.4 Ad alið qð ob
ijcit᷑ ꝙ gra eſt donũ ꝑ qð volũtas exit in opꝰ. dðm ꝙꝙ ſi
cut videmꝰ ꝙ lumẽ eſt ſubałr in radio.qꝛ nõẽ radiꝰ ſi⸗
ne luĩe. ⁊ ideo illud qð ẽ radij ↄueniẽter attribuit᷑ ipſi
lumĩ.ſicut mouere oculũ ad videndũ.h̊ dr ꝓprie de ra
dio:qꝛ directio lumis ꝓprie mouet oculũ ad videnduʒ.

tñ h̊ or de luie. Silr eſt de gr̃a ⁊ virtute:ꝗa gea ſuba-

lit eſt ĩ virtute. ꝓpt hů qð ẽ virtutis attribuit gre ⁊ ecõ
uerſo. Exitus bone volũtatis in opꝰ eſt a virtute ſiẽ
a cã ꝓxima.a gra vᷣo dr eẽ inqᷓtũ gra ẽ ĩ vᷣtute.⸗: Ad a⸗
liud dõᷣm.q aia qᷓtũ ad ſuã eẽntiã eſſ imago dine eẽn⸗
tie ⁊ virtutis ipſius.qᷓtü vo ad ſuas potẽtias vlł vires

eſt imago trinitatis ꝑſonaꝝ.Et prima imago ẽ ſm in⸗
diſtinctõʒ.ſecũda pᷣm diſtinctõz. IEmaginis ẽtũ ad eſ⸗

ſentiã ⁊ indiſtinctõz refoꝛmatiua ẽ gra:cũ ꝑficiat ani⸗

mã ſm diſtinctioneʒ qᷓtum ad eẽntiam. Imaginio q̃tũ
ad vires ⁊ ᷣm diſtinctioneʒ viriũ reſoꝛmatiua eſt vir⸗
tus. ¶ Ad aliud dm. ꝙ potentia que intelligit᷑ ſub ĩ⸗
diſtinctõne cum dicit᷑ rationale: foꝛte non eſt aliud ab
ipſa eſſentia anime inꝙᷓtuʒ rationalis. Sed cum dicit᷑
potentia ad actum iſtũ vel illum: tunc dicitur potẽtia
differre ab eſientia.⁊ vires ſub diſtinctõne differũt ab

eſſentia anime. Preterea gratia perficit potentiaʒ in⸗

itum eſt vt ſit grata deo. AUirtus perficit inqtum potẽ
tia eſt ad opus vt recte operetur.¶ Ad aliud dicẽduʒ.
ꝙ gratia vno modo intelligit᷑ ſicut habens ſitum ⸗ po⸗
tentiam in anima ⁊ diſtinctionem ᷣm vires. Alio mo
do intelligitur gratia in anima ſine poſitiõe ⁊ ſitu. Cũ
enim intelligimus gratiam in anima velut quandã ſi⸗
militudineʒ ad diuinam eſſentiã: ſic nõ determinst ſi⸗

tum in viribus. Scom auteʒ ꝙ intelligimus gratiaz ĩ
rationabili ⁊ gratiaʒ in cõcupiſcibili ⁊ gratiam in ira

ſcibili perficientẽ iſtas vires: ſic intelligitur gratia in
virtute.Quia g̊ prima vis quam perficit gratia eſt vis
rationabilis:⁊ in illa eſt fides. ꝓpter hoc ſides eſt pri⸗
ma virtus: in qua primo gratia manifeſtat᷑.⁊ ꝓpt᷑ hoc
icit᷑ poſita in fide.i Ad aliud dicenduʒ.qꝙ virtꝰ gꝛa
tia ſunt ideʒ ſubſtantialit.? ꝓpter hoc quod eſt vnius
attribuit᷑ alteri:ſicut facere dignum vita eterna. Pri⸗
mo tamen eſt ipſius gratie.attribuit᷑ autez viꝛtuti: ſi⸗
cut quod eſt radij attribuit᷑ lumini. Inde abakuc.ij. at
tribuitur vita fidei. IJuſtus in fide ſua viuit.ſed nõ at⸗
tribuitur fidei quia fides: ſed ratõe gratie in fide.Si⸗
militer quod virtutis eſt attribuit᷑ gratie. Eph.ij. Dei
enim donum eſt non ex opibus iuſticie. Glo.gratia nõ
eſt ex operibus:ſed opera ex gratia.Similiter gᷓ cũ di⸗
citur.virtus facit dignũ vita eterna.hoe dicit ratione
gratie. Sed notandũ ꝙ in vita eterna eſt premiũ gene
rale: quod dicit᷑ denarius.⁊ q́tum ad hoc gratia facit
dignuʒz vita eterna. Sed vlterius ſunt ſpeciales gloꝛie
que reſpondẽt meritis.⁊ qᷓ;tum ad has virtus facit di⸗
gnum illo quod eſt in vita eteꝛna reſpondẽs meriti 8.2
he ſunt ſpãles gloꝛie:de quibus dicit᷑.j.coꝝ.xv.Alia ẽ
claritas ſolis.alia lune.alia ſtellarũ.⁊ hoc tangit glo.
ſuꝑ illũ locũ.

Articul?quitus

Eclarato quid ſit gratia ſm rem: queren⸗
dum eſt quid ſit gratia m nomĩs rationẽ.
Deinde quid ſit m diffinitioneʒ aꝛticulo ſe
quenti.¶ Circa primuʒ notandum gratia dicit vel
gratiſdãs:vel gratiſdatũ: vel geatumfaciens. Primo
modo impꝛopꝛie.⁊ hoc modo dicit᷑ deus gratia vel di⸗
uina volũtas.ij.ſent᷑. Secũdo modo ↄmunit. Quicqd
enim gratis datur hoc eſt ſine meritis: gratis põt di⸗
ci.in qua ſigniſicatione accipit᷑ prima coꝝ. xij. Diuiſi⸗
ones gratiarũ ſunt: vnus autẽ ſpũs. Teꝛcio mõ ꝓprie
dieit᷑. Coĩs enim ratio nomĩatõnis gꝛatie eſt:eo ꝙ gea
tis data.ſed ꝓpꝛie eo ꝙ nos gratos fſacit.in B ſenſu ſu⸗
mitur.j.ephe.In laudeʒ gloꝛie gratie eius:in qua gꝛa
tificauit nos ĩ dilecto filio ſuo.Glo.nos fecit gratos.
Scðm ꝗ cõmuneʒ acceptioneʒ ratio huius nomĩs gra
tia eſt donum a deo ſine meritis datum:ſeu illud ſit cõ
creatum vt imago dei in nobis: ſeu ſuperadditum vt
ſcientia: ſeu faciens gratum vt primum donum ſaluti⸗
ferum indiſtinctum: de quo facta eſt queſtio: ſeu pᷣma

virtus in qua donum gratie manifeſtatur vt fides. VUn

d&æ ad Hebre.vltimo.Optimuʒ eſt gratia ſtabilire cor

⁊c̃. Glo.vt habeatis fidem perfectam credentes omĩa

munda eſſe mundis:ſeu primus gratie effectus poſt la

pflum in nobis ſcʒz remiſſio peccatoꝝ. Vnde.j.ro.Gra
tia vobis ⁊ pax. Glo.gratia.i.remiſſio peccatoꝛuʒ ſeu

nin
ien,
Mni⸗
ĩ
pir,
bi⸗
ob
cit
id
tab
in,
i

ſai
go.

Me.

ſoſe
el
mno
N⸗

N
6

n
1a
e.
n
teo
N
luri
ins
cor
mnia
n
510
ſeu

quo ſumit᷑ ꝙ cꝛa ẽ ſi

Mueſtio

gra progatiua quedã in oꝛdinibo.vñ/j.Thi.j. Gr̃a ⁊
miſcdᷣia. Glo. gra h accipit᷑ qʒð in alijs epłis dꝛ remiſ⸗
ſio peccatoꝝ. Gra pᷣo quã h addit ep̃is optat᷑ſ.dona⸗
tio ſpũſſancti q miſtri dei armant᷑: ſeu gre ſignũ.vt ꝓ⸗
phetia ⁊ oꝑatio miraculoꝝ.de quibo.j.coꝝ.xij. diuiſio
nes ir ſunt ⁊c.ſeu illud qð ſequit᷑ ad grãzʒ vt vita et
na.
catõis ꝓ ga iuſtificatõis. Et Zach.iij. Adeqᷣbit gtiã
gẽe eius. Scom ꝗᷓ coẽʒ noĩs gtie acceptõʒ ſeptẽ modis
dꝛ. donũ creatũ.donũ ſuꝑadditũ.donũ gtũfaciẽs.pᷣma
virtus in q donũ gtie manifeſtat᷑ primꝰ effectꝰ gratie.
gr̃e progatiua.gre ſignũ.donũ ↄſequẽs ad gtiã. Scðʒ
ꝓpriã ⁊ pᷣcipuã ratõʒ gꝛa ẽ donũ a deo ſine meritis da⸗
tũ:gtũfaciẽs hñtẽ.Ex q̊ͥ pʒ qd ſit gr̃a ᷣm nomẽ.

NAꝛticulus ſextus

Onſequent᷑ querit᷑ qꝗd ſit gr̃a ſᷣm diffinitiõʒ
1 dant? multe diffinitiões gꝛe. Scom anſel.
gra eſt coꝛdis delectatio.fm alios gratia ẽ

ſanitas mentiñ. Iteʒz ephe.j. In qͥ credẽtes ſiãti eſtis ĩ

ſpũ ꝓmiſſiõis. Glo.imagine dei refoꝛmata ĩ nobis.Ex
Iculũ imagis. Iteʒ in glo. eplaꝝ.
BGra eſt iuſtiſicatio ſen remiſſio pctoꝝ. Iteʒ in ps. Vt
exhilaret faciẽ in oleo. Glo.gr̃a eſt quidã nitoꝛ aĩe ad
ↄciliandũ ſanctũ amoꝛẽ. Itẽ gra eſt manifeſtatio ſpũſ⸗
ſancti.j.coꝝ.xij. Diuiſiones grãꝝ ſunt ⁊c̃. vnicuiq; da
tur manifeſtatio ⁊c.Et bec vltima diffinitio ẽ ge gra
tiſdate:ñ gr̃e gratũfaciẽtis.reliq̃ po ſunt gre gtũfaciẽ⸗
tis.¶: Sʒ qꝛ nõ ponũt in genꝰ ſ̊ in cãm:ideo nõ ſunt ꝑ
prie diffinitões. Pꝛima.n.naturalit eſt aſſigta.Gra ẽ
coꝛdis delectatio:nec ↄuertit᷑. Scða foꝛmalr. Gfa ẽ ſa
nitas ⁊c̃. Tercia ſiłr. Gꝛa eſt ſigculũ.Quarta eſfecti

ue.Gra eſt iuſtificatio. Quinta metaphoꝛice aſſignat᷑

Pẽꝛa eſt quida motoꝛ vel ꝗdã nitoꝛ ⁊c.⁊ effectiue ſᷣm ꝙ
gra facit hoĩeʒ gꝛatũ vel acceptũ ſᷣm ꝙ dr̃ danieł.j.de⸗
dit dñs grãm danieli in ↄſpectu principis eunuchoꝝ.
Sonũt᷑ aũt due tales a mgr̃is.Gꝛa ẽ gtiſdata gra⸗
tũ faciẽs bñteʒ: ⁊ gꝛatũ reddens opꝰ ꝓpt᷑ btitudinem.
Alia eſt hec.Gr̃a eſt hitus mẽtis vłr totius vite oꝛdi⸗
natiuꝰ. Prima magis indicat ꝗd ſit gẽa ſm nomẽ: qᷓ
quid ſit ᷣm ratõʒ.Scða indicat ꝗd ſit ſm ratiõz:q ſic
ꝓbat᷑. Qõ eſt ſba.⁊ ſic de alijs generibo. ẽ q̃litas. q̃li
tatis vo multe ſunt ſpẽs.nõ ẽ foꝛma vel cirea aliꝗd co⸗
ſtans figura.nec ẽ natuꝛalis potẽtia vel impotentia.⁊
ſic de alijs ab hĩtu. ẽ hitus vel diſpoſitio.⁊ ñ fiat vis
de drñtia int hitũ ⁊ diſpoſitõʒ.Eſt ̊ᷓ bitꝰ nõ coꝛꝑis.S
aĩe.nõ aĩe niſi rõnalis.eſi &̊ mẽtis hitus.nõ hitꝰ ſpecu
latiuꝰ vt ſcia:&ᷓ hĩtꝰ vite oꝛdinatiuꝰ.ſ̊ h̊ dupłr.in loco
ꝑticulari:vel vbiq;. In loco ꝑticulari vt vᷣtutes politi⸗
ce. alijs.n. ⁊ alijs legibo ⁊ moꝛibo viuit᷑ in diuerſis re⸗
gnis.Ad iſtaꝝ ꝗ̊ drñtiaʒ dicit᷑ vlłr oꝛdinatiuꝰ.ᷣ qꝛ oĩa
iſta ↄueniũt caritati ⁊ cuilibʒ vᷣtuti ſoꝛmate: inꝗrẽda ẽ
drñtia oꝛdinatõis:quã efficit virtꝰ q̃libʒ ⁊ gra.⁊ ↄſtat
ꝙ quelibʒ virtꝰ vnũ ſolũ actũ oꝛdinat pᷣmo ⁊ ꝑſe:gtia
aũt oẽs. Igit᷑ gr̃a ẽ hitus vłr oꝛdinatiuꝰ vite totiꝰ.qð
nõ virtꝰ aliq foꝛmata. relingt᷑ ꝙ gra ẽ hĩtꝰ mẽtis vlr
vite totius oꝛdinatiuꝰ.

Membrũ teꝛciumm

Onſequẽt querit᷑ e dꝛñtijs gre: an qtia
ſit diuiſibilis ꝑ drñtias.⁊ querit᷑ ĩ gene⸗
rali.Primo.an gꝛa ſit diuiſibiĩ ꝑ drñti⸗
ags ſm aliquẽ modnz. Scðo. ſuppoſito ꝗ;
ſic:q̃rit᷑ ſpẽałr.v.ponẽda ſit ga oꝑans ⁊ cooꝑãs.Teꝛ
cio.v.ponẽda ſit ga pᷣneniẽs ⁊ ſubſequẽs. Quarto.de
diuiſiõe ꝑ ſcire velle ⁊ oxꝑari.Quĩto.de dꝛñtia gẽe qtũ

nat. Aꝛticulus primus

Dprimũ ſic.Sicut dictũ eſt gra ꝑfic ſbam
aie.virtus aũt ꝑficit potẽtias ſeu vires.cuʒ

o. xj.⁊ Jo.j.Accipimꝰ grãm ꝓ gra:grãm gloꝛifi

lxix.

igit᷑ ipſa ſuba aie ſit indiniſibił: pʒ ꝙ gia qᷓẽ ei pfectõ

xvebet eẽ indiuiſibił. Ad oppoſitũ bẽt. qm aug.aſſi⸗
gnat dritias gre dicẽs. eſt ga oꝑans ⁊? cooꝑans.

Bra opans eſt q̃ preꝑat hoĩis volũtateʒ vt velit bonũ.

HGꝛa cooꝑans q adinuat ne fruſtra velit. ⁊ ſumit iſtas
drñntias gẽe iur illud qð dicit apłs ad ro.ix.Mõ ẽ vo⸗

lentis neq; currẽtis ⁊c ꝑ h̊ volens dicere ꝙ nõ ẽ in ptã

te nꝛa velle bonũ.⁊ h̊ tangit cũ dicit:nõ eſt volẽtisnec
oꝑari bonũ.⁊ h̊ tangit cũ dicit:neq; currẽtis. IJdeo ne
ceſſaria eſt ga que preparet boĩeʒz vt velit: ⁊ adiuuet
ne fruſtra velit.ſ̊ vt exequat᷑ volitũ. Si & differt 1 opa

n 7 eẽ: manifeſiũ eſt ꝙ differt gra oꝑans ⁊? cooperãs.

Eſt igit᷑ gꝛa diuiſibilis ꝑ drñtias.⸗! Itez dicit augꝰ·ĩ

ench. ꝙ eſt gra pᷣueniens de q̃ dicit᷑. Miſcõia eiꝰ p̃ᷣue⸗

niet me.⁊ ſubſequẽs.de q̃ dicit᷑ in pᷣs.Et miſcdia eius

ſubſeqt᷑ me. Et dicit ꝙ gtia pᷣuenit aĩam vt velit: ſubſe

quit᷑ aiam ne fruſtra velit.Drñtie igit᷑ gre ſunt pᷣueni⸗

ens ⁊ ſubſequẽs. eſt diuiſibilis ꝑ drñtias.4 Itez in

ſecũdo ſent.di.xxvj.diſtinguit mgr̃ grãm in preueniẽ⸗

teʒ 1 adinuantẽ ⁊ ſubſequẽteʒ.qᷓ eſt diuiſibilis ꝑ drñti⸗
qs. 4 Iteʒ Her. de gra ⁊ li.ar. Monũ cogitare velle ꝑ⸗

ficere:hec tria oꝑat᷑ gra in nobis.ſ̊ different. Iinmit⸗

tendo.n. bonam cogitatõeʒ nos preuenit.immutando

malã volũtateʒ ſibi ꝑↄſenſuz iungit. miſtrado olenſui
facultatẽ foꝛis ꝑ aꝑtu opꝰ interius opifex innoteſcit.
Primũ facit ſine nobis.ſecũdũ facit nobiſcũ.tereiũ ꝑ

nos facit. Eſt gra immittẽs bonã voluntatẽ vel cogi

tatõʒ.⁊ eſt gra unmutãs malã voluntatẽ. ⁊ eſt gra mi
niſtrans ↄlenſui facultatẽ.ſ.opandi. igit᷑ eſt gra diuiſi

bilis ꝑ drñtias. 4 Iteʒ drñtia actuũ ponit drñtiq ba⸗
bituũ.ſi ꝗ̊ drñtes actus eliciũt᷑ a gra:⁊ actus differen⸗

tes ponũt drñtes hitus. erũt drñtes bitus gr̃e ꝑq̃̊s
gratia diſtinguit᷑ ſicut virtus ꝑ drñtes hbabitꝰ diſtin⸗
guit᷑.qꝛ drñtes actus eliciũt᷑ a vᷣtute.Gra igit᷑ eſt diui⸗
ſibilis ꝑ drñtias ſicut virtus.¶ Iteʒ.j.coꝝ.xij.· Dini⸗
ſiones grãꝝ ſunt:idem aũt ſpũs. Expᷣſſe ̊ relinquit᷑ ꝙ
gra diuidit᷑. So.dðm ꝙ rei duplex eſt diuiſio.vna
eſt ꝑ drñtias rei eẽntiales: alia ꝑ drñtias accñtales.
Diuiſio ꝑ drñtias eẽntiales illa ſꝑ poĩt foꝛmã aliquã
differe nteʒ. Diuiſio aũt ꝑ drñtias accñtales nõ ponit
drñtiam in foꝛma: ſ̊ ſolũ in effectibo ꝗ relinquũt᷑ ex ſoꝛ
ma. Dicendũ ̊ ꝙ gra ñẽ diuiſibilis ꝑ drñtias eẽntia⸗
les:qꝛ ipſa eſt vna foꝛma indiuiſibilis: nec multiplicat᷑
ꝑ foꝛmas drñtes inqtũ gra eſt.tñ hʒ diuerſos enectus
q̊s derelingt in aĩa.preꝑat.n. voluntatẽ ad bonum: vt

ipᷣm velit. Iteʒ addit facultatem vt poſſit illud oꝑari:

ne fruſtra velit. ⁊ Fm boc diuerſa efficit. ⁊ ſic de alijs
eius effectib.⁊ iuxta hanc diuerſitatẽ effectuuʒ ſumit᷑
diuiſio gr̃e ꝑ dꝛñtias:que ſunt pᷣueniẽs.ſubſequẽs/ope

rans.⁊ cooꝑans.⁊ ſic de alijs vrñtijs gre.Oẽs.n.aſſi⸗

gnant᷑ iuxta drñtes effectꝰ qᷣs efficit ipſa gra ĩ aĩa. Eſt

igit᷑ drñtia in gra ꝑ drñtes effectus ſen ſtatus:a ñ per

rñtes foꝛmas.Et ᷣm hoc dðᷣm.qꝙ eſt diuiſibił ꝑ drñti
as accñtales ⁊ nõ per drñtias eẽntiales:q̃ diuerſificãt
eẽntiaʒ ſeu foꝛmã. Airtus aũt diuiſibilis ẽ vtroq; mõ
ſcʒ ꝑ drñtias eẽntiales ⁊ ꝑ dꝛñtias accñtales.Eſt eniʒ
virtꝰ diuiſibił ꝑ drñtes foꝛmas:q̃ ſunt ſpes fides ⁊ ea
ritas.⁊ ẽ diuiſibił ſᷣm drñtes effectꝰ:ꝗ ſunt credẽ ſꝑa⸗
re diligẽ ⁊c. Ndes.n.ẽ q̃dã for̃a vel hitꝰ i aia differens
ab hitu vel for̃a q̃ ẽ caritas.Silr effectꝰ differt ab eſfe
ctu.ſᷣ gr̃a nõ:niſi ſcdᷣo mõ.⁊ G̊ ẽ qꝛ illð qð ꝑfic gra pri
mo ⁊ ſe ẽ indiniſibile.ſ.ſuba aĩe ⁊ potẽtia qẽ li.ar.⁊
iõ gra ꝑ eẽntiaʒ ẽ indiuiſibił.¶l Ad auẽtes q̊ ꝗbo oñdr
ꝙ mkte ſunt drñtie gre. dom ꝙ oẽs ille drñtie ſũt ipiꝰ
gre qᷓtũ ad drñtes effectꝰ ſuos.⁊ ñ qᷓtũ ad eẽntiã vł ſoꝛ
mã. 4 Ad alið qð obijcit᷑. ꝙ drũtia actuũ poĩt drñtia
hituũ.dðᷣm ꝙ duplex ẽ actꝰ.ꝗdã ẽ actꝰ qͥ agẽs agit: ⁊ t
qdã actꝰ quẽ agẽs effic. Primꝰ igr actꝰ ſi differat poĩt
necio drñtiã ĩ agẽte ᷣm vᷣtutẽ ⁊ Fm bitꝰ. vñ ad diuerſi
tatẽ tał actꝰ ſeꝗt nccio drñtia bituũ. ᷣ diuerſitas actꝰ

.

7

„

„

—

1
1

1

NW

a. S

J„
6

—

4 7

KSNRA

3
2/1 AcRi4 .
J

5
Ae his

— –
——

.

— —

— 1 * 9

47 4140
. —
Pras

quẽ agens efficit ñ ponit diuerſitatẽ ĩ habitibo nec ĩ po
tẽtia:nec in virtute ex ꝑte agentis. Eremplũ pʒ ĩ igne.
actus.n.quo agit ignis ẽ calefacere ſeu caloꝛ. iſte autẽ
actus indiuiſus eſt ⁊ vnꝰ ĩ ſe. Actus vᷣo quẽ effic ignis
iſtũ actũ multiplex eſt.qꝛ caloꝛ efficit deſiccatõʒ ⁊ in⸗
duratõʒ ⁊ liquefactõʒ ſᷣm diuerſitatẽ materie recipien
tis. Iſte drñtie actuũ in igne ſunt ex ꝑte aetꝰquẽ effiẽ
ñ q agit imo ille vnꝰẽ ⁊ illo vno effiẽ illos dꝛñtes actꝰ.
NMã aſplicatio caloꝛis ad lutũ facit induratõʒ.axplica
tio caloꝛis ad cerã facit liquefactõʒ ⁊c. Et iſii actus ñ
ponũt diuerſitatẽ in igne qᷓtũ ad virtutẽ ignis:nec ĩ pᷣ
mo actu ipᷣius ignis ꝗ ẽ actꝰ eẽntialis. Sʒ magna dil⸗
ferẽtia ẽ ſm illos accntalis.qꝛ magisẽ ex ꝑte materie.
Sic ꝗᷣ cũ diuerſitas actuũ in gr̃a ſit ex ꝑte actuũ qͥs ef
ficit gẽa. nõ ex ꝑte eius ꝗ efficit᷑:imo vnꝰ ẽ actus q̊ͥ effiẽ
pʒ ꝙ bec diuerſitas actuũ ñ ponit diuerſitateʒ hĩtuũ Rᷣ
graꝝ ſpũaliũ.In virtutibo autem ẽ diuerſitas actuum
vtroq; mõ.qꝛ ſunt ibi diuerſi actꝰ ꝗbo efficiũt ſeu agũt
⁊ qs efficiũt: qꝛ actus qͥ fides agit aliꝰ ẽ ab actu q̊ ſpes
agit 2⁊ caꝛtas.qꝛ aliud ẽ qͥ credimꝰ:aliud qͥ diligimus:
alind qͥ ſperamꝰ. Et ideo fides ſpes caritas ſunt diuer
ſi hĩtus ſeu diuerſe virtutes. Itẽ alios ⁊ alios actꝰ ef⸗
ficiũt ſeu eliciũt. ꝗ Ad aliud dõᷣm. ꝙ illa diuiſio Ftie
quã ponit apls eſt gꝛe gratiſdate: q̃ ẽ donũ dei ſicut pʒ
E mẽbra illiꝰ.⁊ ñ ẽ gre gratũfaciẽtis que facit acceptũ
co ad hñdã ſalutẽ eternã. de cuiꝰ diuiſione ad pñs fit
queſtio. Et ita rõ illa nõ valet in ꝓpoſito.

NAeꝛticulus ſecũdus

Ecũdo queꝛit᷑ ſpecialit.vtꝝ ponẽda ſit ẽtia
oꝑans ⁊ cooꝑans. Et oñdit᷑ ꝙ he diffeꝛẽtie
odpans ⁊ cooꝑans ñ diuidãt grãm:ꝗa ſi di⸗
nidant grãm:oſtat ꝙ vbicũq; ẽ gr̃a:ibi erit opãs vel co
oꝑans.h̊ in ꝑuulis eſt gratia ⁊ tñ nõ eſt oꝑans vel co⸗
oꝑans.ꝗ iſte nõ ſunt dꝛñtie gẽe.ANDinoꝛ ptz. qꝛ vt dicit
augꝰ. gra oꝑans pᷣꝑat voluntatẽ vt velit. cooꝑana coo
perat᷑ ipſi li.ar.in oꝑe ꝓducẽdo.Si gra nõ efficit in
ꝑuulis ꝙ velint:nec ꝙ ipſi oꝑent᷑ bonũ:qꝛ ipſi ñ habẽt
vſum volũtatis nec liberi ar.ad volendũ nec ad oꝑãdũ
bonũ.ꝗ in ipſis ñ eſt gr̃a oꝑans vel cooꝑans ⁊ tamẽ ĩ
ipſis en gr̃a.ᷓ oꝑans ⁊ cooꝑans ñ diuidũt grãʒ.4 Itẽ
omiĩs gr̃a ẽ cooꝑans. nulla gratia eſt oꝑans. ̊ oꝑãs
nõ eſt orñtia gre. Maioꝛ pʒ. qꝛ omis gẽa oꝑans pᷣpa⸗
rat voluntatẽ vt bonũ velit.̊ h̊ͥ nũqᷓ põt ſacere ſine cõ⸗
ſenſu ⁊ cooꝑatõe volũtatis ſeu liberi ar.qꝛ nũqᷓ; dat F⸗
tia volendi bonũ niſi hõ ↄſentiat.̊ nũqᷓ eſt gꝛa pᷣpans
voluntatẽ ad bonũ ſine cooꝑatione li.ar.qᷓ liberuʒ ar.
cooꝑatur omni gratie.Siłr ⁊ gratia cooꝑatur ⁊ adiu
uat ipſi li.ar.̊ gratia ſemꝑ eſt cooꝑans ⁊ nũqᷓ operãs
ꝓ ſe.q] Item Her.cooꝑari gratie dicit᷑ libeꝝ ar.dũ cõ
ſentit.dum q̊ gratia xei pñtat᷑ nobis vt velimꝰ bonuʒ:
noſtx eſt oſentire ipſi gratie.̊ libeꝝ ar. coopeꝛatur ipᷣi
gratie.ſilr gratia cooꝑatur ipſi libero ar.quia liberuʒ
ar.nõ bñ operat᷑ niſi dum ↄſentit ad qd cooꝑatur gr̃a.
Eſt gratia ſolũ cooꝑans ⁊ nõ oꝑans:cum omne bo⸗
nũ fiat in nobis a gratia mouente ⁊ libero ar. ↄſentien
te. ¶¶ Item HBer. Immutãdo malã voluntatẽ ſibi nos
ꝑoſenſum cõiungit.⁊ loquit᷑ de gratia. Si gᷓ gratia qᷓ
facit vt velimus bonũ ipſa immutat malã voluntateʒ
vt velit ⁊ faciat bonũ.q̊ cooꝑatur ipſi ad bonũ volituʒ
exequendũ.⁊ ita eſt gratia cooꝑans ſolũ ⁊ nõ operãs
Eꝑ ſe. Itez duptr aſſignat᷑ drñtia inter grãm oꝑantẽ
cooꝑanteʒ. Prima eſt.ꝙ gratia operãs eſt que facit
velle bonũ.gratia cooꝑans que facit oꝑpari bonũ. Se⸗
cũda drũñtia eſt.qꝛ ſicut dicit᷑ ſuꝑ illud p̃s.Dñs prote⸗
ctoꝛ vite mee. Gꝛatia opeꝛãs ẽ qᷓ agimus.gꝛa coopans
qua reſiſtimꝰ temptatõni. tũ ad primã drñtiã oñdi⸗
tur ꝙ eadeʒ ſit Ga cooperãs ⁊ gra oꝑans. qꝛ eadeʒ eſt
voluntas ↄlũcta actui:⁊ nõ cõiuncta actui.qꝛ eadẽ eſt
voluntas eundi Romã qua volo dũ nõ vado:⁊ q̃ volo

dũ vado. ſiłr eadez eſt grat a que facit velle qꝗð ẽ con
uunctu actui.⁊ gꝛa que facit velle nõ ↄiunctũ actui.Eſt
geadẽ gratia q facit velle ⁊ opari. õ eſt S alia gratie
Orntia ab oꝑante: que facit nos oꝑari.⁊ ita nõ ẽ ponẽ
gram cooꝑantẽ:ĩmo eadeʒ ẽ cũ gra coopante.¶ Itẽ va⸗
nũ eſt efficere ꝑ plura qð ꝑ vnuʒ põt effici ſufficiẽt. Si
p grãm oꝑantẽ ſufficiẽter oꝛdinat᷑ volũtas ad velle 2
oꝑari.ꝗᷓ vanũ eſt ponere grãm cooꝑantẽ. Itez conſe⸗
quẽter obijcit᷑ ad ſecũdam dꝛñtiam.ꝙ gratia cooperãs

nõ ſit dꝛñtia gẽe. qꝛ ↄſtat dyabolus nũqꝙᷓ; põt vincere

renitenteʒ ⁊ maxime illũ ꝗ bʒ gram.ᷓ ſi bomo bʒ grãzʒ
oꝑantẽ ſufficit ei ad reſiſtendũ dyabolo:a ita ad reſiſtẽ
du temptatõni omni.q! Iteʒ minimũ bonũ magis ẽ bo
nu ꝙᷓ marimũ malũ ſit malũ.qꝛ bonũ cũ actu ẽ: maluʒ
anuũt cũ defectu. ̈ minima gratia poſſumꝰ reſiſtere dya
bolo ⁊ omni temptatõni ſiue malo.q̊ ꝑ grãm operãtezʒ

poſſuinꝰ reſiſtere temptatõi.⁊ ita nõ eſt nccia gẽa alia

cooperãs.¶ Item in xpo ñ fuit ponere grãm q̃ reſiſtẽt
temptatõni.quia fuit impoſſibilis peccare:nec poteꝛat

temptari temptatõe interioꝛi. i.q̃ afficeret᷑ ſua bea aĩa

ex aliq ꝑte:ſic ⁊ nꝛa afficit. ̊ in xpᷣo nõ fuit gẽa coope⸗
rans.⁊ fuit gꝛatia pleniſſime in ipſo:vt manifeſtuzʒ eſt.
gratia cooꝑans nõ eſt vna drñtia gratie ſᷣm ꝙ poni⸗
tur gꝛa cooperãs ad reſiſtendũ temptationi.

Articulus teꝛciꝰ

Onſequent᷑ queꝛit᷑. An iſte ſint ponẽde diſ⸗
ferentie.ſ.gra preueniẽs ⁊ gr̃a ſubſequẽs.⁊
oñdit᷑ ꝙ nõ. In xpᷣo.n.nõ fuerũt iſte drñtie.

ſcʒz gratia p̃ueniẽs ⁊ ſubſequẽs.Cũ 5 in ipſo fuerit gẽa

pleniſſime.pʒ ꝙ iſte nõ ſunt vere drñtie gre.ANMaioꝛ pz

qꝛ rpᷣs nũqꝙᷓ fuit ſine gr̃a.ĩmo gꝛa fuit coeua ſue nature

nõ fuit in eo preueniẽs gra. Cũ igit᷑ gratia ſubſeq̃ns
Dicat᷑ reſpectu preueniẽtis. pʒ ſilr ꝙ nõ fuit in eo Ftia
ſubſequẽs.ꝗ in ipſo nõ fuerũt iſte drñtie. ¶ Itẽ gra p̃⸗
ueniẽs dieit᷑ reſpectu volũtatis quã p̃uenit immittẽdo
ei bonã cogitatoʒ.⁊ h̊ dicit Mer. Im mittẽdo bonaz co
gitatõz nos pᷣuenit. Sʒ m h̊D obijcit᷑. qꝛ ſicut diẽ aug.
in li.de pᷣdeſſinatõe ſanctoꝝ.Ouns ñ videat priꝰ eẽ co⸗
gitare q; credere:nullꝰquippe crederet aliꝗ niſi prius
cogitauerit eẽ credendũ.̊ cogitatio preuenit gratiam
credendi.⁊ bec eſt gratia in fide. Hec aut dicit᷑ eſſe pri
ma gratia:⁊ ſᷣm aug.gratia p̃ᷣueniẽs. Sʒ cogitatio eſt
motus liberi ar. ̊ motus liberi ar.p̃uenit vel precedit
primã grãm: ⁊ nõ ecõuerſo.q̊ nõ eſt pueniẽs moiũ libe
ri ar. reſpectu cuiꝰ dr̃ preuenire.õ eſt ᷓ ponere grãz
preuenientẽ.¶¶ Item aug.ſuꝑ illud p̃ᷣs.Cõcupiuit aĩa
mea ceſiderare iuſtificatõnes tuas ⁊c.diſtinguit tres
gradus ꝑueniendi ad gꝛãm gratũfacientẽ dicẽs ſic. AVi
mus nõnũqꝙᷓ; tiles ſunt iuſtificatões dei.i.oꝑa iu⸗

ſticie.ꝭ̊ infirmitate p̃pediti ñ delideramꝰ.pᷣuolat intel⸗

lectus.ſequit᷑ tardꝰ aut nullꝰ affectꝰ.ſcimus bonũ nec
celectat agere.cupimus vt delectet. Scðm h̊ g̊ priꝰ eſt
vt videamꝰ ꝙ ſint vtiles ⁊ honeſte iuſtificatões.deinð
eſt eas deſiderare.vltimo delectari in oꝑe eax. Intelle
etus ᷓ boni pᷣcedit ↄcupĩam:⁊ ↄcupĩa delectatiõʒ ĩ oꝑe
eax· Sʒ videre ⁊ intelligẽ hmõi iuſtificatiões an bone
ſint ⁊ deſiderare eas:h̊ ꝑtinet ad libeꝝ ar.⁊ h̊ faẽ̃ ſine
gra ꝑ lumẽ rõnis innatũ.de qͥ pᷣs. Sigtũ ẽ ſuꝑnos lu.
vul.t. ð. Delectari aũt ẽ in executõe ⁊ oꝑatiõe eax: h ẽ
gra pficiẽte.̊ motus liberi ar.pᷣuenit grãm ⁊ ñ ecõueꝛ
ſo.S ñ ẽ ponẽ grãm preueniẽteʒ:cũ reſpectu hꝰ dicatuꝛ
pᷣueniẽs.ſ.gꝗa pᷣuenit li.ar.ad bonũ.immo ecõueꝛſo eſt.
Itẽ vt dꝛ. ſi hõ facit qð ĩ ſe ẽ: deꝰ dat ei grãm. JFacere

aüt qð in ſe eſt ñ ponit grãm ſ̊ actũ liberi ar. Si ̊ fa⸗

cere qð in ſe ẽ pcedit.ꝗᷓ actus liberi ar.pᷣcedit grãʒ.ᷣ ñ
eſt gra pᷣueniẽs liberũ ar. Ad oppoſitũ aꝛguit augꝰ.
ex auẽte apli.ij.ad coꝝ.iij.Qõ ꝙ ſufficiẽtes ſimꝰ cogi⸗
tare aliꝗd a nobis q̃ſi ex nobis: ̊ ſufficiẽtia nzẽa ex eo
eſt. Ex quo videt᷑ ꝙ cogitare aliꝗd boni ñ ẽ ex nobis.qᷓ

di
fen
1
gr.

t⸗
fici

ie

,
4
e.

re

r
it

1

4

ceogitatõʒ boni nõ bʒ bomo a libero ar. ſuo ſed a deo:

ſeu gratia ſibi data a ceo. Gꝛa ꝗᷓ pꝛeuenit li.ar. ⁊ eius

actũ ad bonũ. neceſſe eſt ponere gꝛãm pᷣueniẽtẽ. ¶ It
HBer. Immittẽdo bonã voluntatẽ nos preuenit.ſᷣ cogi
tatio boni actus eſt actus liberi ar. ̊ gra puenit li. ar.
Itez augꝰ. in enche. Gfa pᷣuenit vt velimus bonuʒ.
Igit᷑ ncce eſt eẽ grãm preueniẽteʒ.

BGolntio pꝛo vtriſqʒ arti⸗

calis. ¶otandũ ſicut dicit Hugo de ſan. vic. ſuꝑ illud
Aſa. j. VUulnꝰ 2 liuoꝛ⁊ plaga tumens ⁊c̃. O alia ſunt
bona nature:alia ſunt bona gẽe.̊ hec a gra preueni?⸗
te:⁊ hec a ſubſequẽte. Scðᷣm hoc g̊ dom· ꝙ gra preue⸗
niens ⁊ ſubſequẽs multis modis dicũt᷑ in nobis.Ano
modo cõmunit᷑ ⁊ impꝛopꝛie.⁊ ſic gratia pꝛeueniens dẽ
in nobis donũ nature:ſeu ↄſiſtit in doms nature.ſubſe⸗
quẽs eſt donũ gratuitũ ſeu in donis gratuitis.ſᷣm hoc
ↄr imago dei in nobis gratia preueniẽs q̃ poſſumꝰdeũ
cognoſcere ⁊ diligere.⁊ ſic eſt gratia preueniẽs donum
gratiſdatuʒ. Alio modo dicunt᷑ cõmunit:łᷣ tñ ꝓprie.⁊
ſic gratia preueniẽs dicit᷑ gratia gratiſdata. g?a ſubſe
quens dicit᷑ gratia gratũfaciẽs.⁊ m hũc moduʒ dicit᷑
gratia preueniẽs qn homo eyxñs in peccato moꝛtali co
gitat de futuro iudicio ⁊ de pena eterna ⁊ de dina mi⸗

ſ ſericoꝛdia.⁊ ex hoc cogitat ſe ↄuertendũ ad deũ.⁊ Fᷣm

boc loquit᷑ aug.in li.de p̃deſtinatõne ſanctoꝝ. Prius
eſt cogitare bonũ q; credere.⁊ tñ dicit ibi.ꝙ ipſum co⸗
gitare bonuz ex deo eſt ſeu er gratia. vñ introducitſan⸗
ctoꝛitatẽ apti.ij.ad coꝝ.iij. Qon ꝙ ſufficiẽtes ſimꝰ ⁊c̃.
Tercio modo dicit᷑ gratia preueniẽs ⁊ ſubſequens ꝓ⸗
prie ⁊ nõ cõmunit᷑.⁊ ᷣm hoc dicit᷑ gratia preueniẽs q⸗
tumfaciens.⁊ hoc multipłr eſt.qꝛ vno modo dicit᷑ gtia
preueniẽs qua liberamur a peccato.ſubſeq̃ns gr̃a qua
boni ſumus.vt dicat᷑ gratia pᷣueniẽs que purgat aĩain
a peccato:ſubſequens que ꝑſicit ipſam in bonuʒ.⁊ ſᷣm
huũc modũ dicit augꝰ.in li.de natuꝛa ⁊ gra.Gra pᷣueit
vt ſanemur:ſubſequit᷑ et ſanati vegetemur. Alteriꝰ dr
magis ꝓprie.⁊ ſᷣm hũc modũ dicit᷑ gratia preueniẽs q̃
boni ſumus:ſubſequẽs qua bonũ oꝑamur. EUñ pᷣʒ hoc
gratia preueniẽs infoꝛmat ipſam alaʒ:ſubſequẽs ipᷣm
libeꝝ ar.ad oꝑandum bonũ:ſᷣm ꝙ dicit augꝰ. Gratia
pᷣuenit volentẽ vt velit:ſubſequit᷑ ne fruſtra velit. Item
dicit᷑ ſtricto modo.⁊ ſᷣm hũc modũ gratia preueniens
eſt qua bonũ oꝑamur:gratia ſubſequẽs qua malo reſi⸗
ſtimus.Uñ augꝰ.in li.de natura ⁊ gra. Gra preuenit
vt pie viuamꝰ:ſubſeꝗt᷑ vt cũ illo ſemꝑ viuamꝰ.nũc pᷣue
nit vt vocemur:ſubſeꝗt᷑ vt gloꝛificemur.Fᷣm g̊ hũc mo⸗
dũ intelligendũ eſt de gratia preueniẽte ⁊ ſubſequẽte.

Siur notandũ eſt de gra oꝑante ⁊ cooꝑante.qꝛ gratia

operãs ⁊ cooperãs dicit᷑ reſpectu potẽtie operatis q̃ ẽ
libeꝝ ar.⁊ ᷣm hũc modũ dicit᷑ dupłr.Vno mõ eſt ga
operãs q̃ facit velle bonũ:cooperãs q̃ exegmur vel ope
ramur bonũ ex noſtro arbitrio cũ ipſa gratia. h̊ ẽ oꝑas
eſt q facit volũtatẽ bonã:cooꝑãs inqtũ cũ libero ar.eſ
ficit bonũ opꝰ. Iteʒ alio mõ dẽ gratia operãs ⁊ coope

rãs ſᷣm ꝙ ꝑ vtrãq; oꝑamur.Sʒ oꝑari eſt duptłr.ſ.ĩ fa

ciendo bonũ vel in reſiſtẽo malo.Oicit᷑ ̊ gr̃a opetãẽs

q̃ oꝑamur bonũ.cooꝑãs dicit᷑ q̃ reſiſtimꝰ malo ſeu tẽ⸗
ptationi male.Ad vtrũq;.n.requirit᷑ gratia:qꝛ vtrũq;
bonũ ẽ ſupᷣ ptãteʒ rönis eleuatũ.iAã bonũ ad qð tẽdi⸗
mus ſuꝑ nos eſt: nec ad illud ex nobis ꝑuenire poſſu⸗
mus.temptãs etiã ſᷣm ptãteʒ ſupᷣ nos eſt.Job.xlj.i2õ
eſt ptas ſuꝑ terram que ↄparet᷑ ei.Oꝑans ̊ gratia eſt
ad oꝑandũ bonũ:cooꝑans ad reſiſtendũ malo.Qotã⸗
dũ igit᷑ eſt ꝙ vna iſtaꝝ diuiſionũ eadeʒ eſt cunʒ alia ſᷣm
rem:ſ̊ differũt ᷣm noĩs ratõʒ.nazʒ eadẽ eſt gtia oꝑans
2 preueniẽs: ſᷣ different᷑.qꝛ vtraq; ↄꝑat᷑ reſpectu liberi
ar.vt cã mouẽs ipᷣm.bᷣ preueniẽs dr inqᷓtũ ſꝑ preſto eſt
vt cã bone volũtatis etſi in effectu ñ cauſet.oꝑãs voo ef⸗
ficit bonã volũtatẽ.vnde gr̃a preueniẽs ⁊ oꝑãs dicũt᷑

„ Arn
— 2 õä
— 44X CHHO „ — ——
) ) „
— 7

4 e

Aͤͦ

J

—

O £☚

aſſigna
ad primã ꝙ nõ eſt ponere aliã ⁊ aliam grãm ꝑ eſſentiã

cã bone volũtatis. g̊ preueniẽo dicit cãm m hĩtũ: ope/
rans dicit cãm ſᷣm actũ. Silr eadẽ eſt gẽa ſubſequens
cooperas.ſ̊ ſubſequẽs dr reſpectu pᷣueniẽtis q̃ fac̃ vo
luũtate bonã: eo ꝙ adiuuet volũtatẽ iaʒ exñtẽ bonazʒ ad
faciendũ bonũ.cooꝑãs dᷣo d reſpectu libeꝛi ar. inqtuʒ
ex gra ⁊ libero ar.opꝰ bonũ ꝓcedit.4l Ad pᷣmã ratõeʒ
in ↄꝛiũ doᷣm.qꝙ in ꝑuulis ñ ẽ gr̃a ᷣm has intẽtões ope⸗
ras ⁊ cooꝑãs pᷣm actũ:̊ ĩ hitu.qꝛ illa eadẽ gra q̃ mõ ẽ
in ꝑuulo:erit in ipſo oꝑans ⁊ cooꝑans qñ oꝑabit᷑ ⁊ ha
bebit vſi um ſui li.ar. Iſte.n.drñtie dicũt᷑ ꝑpꝑationem
ad oꝑari.Añ cuʒ in ꝑuulis nõ ſit oꝑatio nec ptãs ope
randi in actu ̊D ſolũ in bitu.qꝛ nõ hnt vſuz arbitrij. pʒ
no ponent iſte intentões in ꝑuulis in actu ſ in hĩtu.
1Ad aliud dom.ꝙ libeꝝ ar. m duplicẽ rõneʒ cõꝑat᷑

ad grãm. ſ.in rõne recipiẽtis:⁊ in rõne oꝑantis.⁊ tam̃

vtrũq; eſt volũtatis ſeu li.ar.ſ.reciꝑe gram ⁊ cum gr̃a
operari. Dicendũ q̊ ſᷣm ꝙ ↄꝑat᷑ ad ipſaz in rõne reci
pientis.Fm h̊ dr̃ gra operãs:nec ipʒʒ arbitriũ d coope

rãs ipſi ᷣm hãc ratõʒ.qꝛ ↄꝑat᷑ ei in rõne recipiẽtis.Fᷣm

aũt ꝙ ipᷣm libeꝝ ar.agit ꝑ grãm: ſᷣm h̊ ↄꝑat᷑ ad grãm ĩ
rõne cooꝑantis.⁊ ſᷣm h̊ dr̃ ga cooꝑans: qꝛ ſimul libe
rũ ar.oꝑat᷑ cũ gr̃a. ¶:. tñ obijcit ꝙ gra nũqᷓ relinꝗt
ſuũ effectũ ſeu bonã voluntatẽ ĩ arbitrio ſeu ↄſenſu ſi⸗
beri ar.⁊ ita cooperat᷑ ipſi gtie ↄſentiẽdo. Dicenduʒ ꝙ;
verũ eſt:tñ ſᷣm ratõʒ iſtã nõ dr gtia cooꝑans ſᷣ oꝑans
qꝛ in receptõe gre h̊ ẽ q eſſicit volũtatẽ bonã:pꝛioꝛ eſt
actio gre deinde ↄſenſus ipᷣiꝰ arbitrij ſeu cooꝑatio ĩ cõ/
ſentiẽdo. ⁊ iõ ga dẽ h oꝑans.ſᷣ li.ar.dicit᷑ cũ gra oꝑa⸗
ri:qñ operat᷑ bonũ ꝑ grãm.Qnia ᷓ opꝰ elicit᷑ a poten
tia arbitrij.ipſa gẽa iuuãte ip[ʒ lib.ar.dr operãs.ipſa
vᷣo gra cooꝑano velut admĩculãa oꝑãti.q¶] Per h̊ patʒ
rũſio ad ratões ſumptas inr̃ auẽtẽ b. Her. Ad pᷣmaʒ
q̃ oñdit᷑ ꝙ cooꝑãs nõ ſit drñtia gr̃e: qꝛ eadẽ ẽ volũtas
ↄiũcta actui ⁊c.dᷣm ꝙ verũ eſt ꝙ ſᷣm eẽntiã oĩno eadẽ
eſt ga operãs ⁊ cooperãs:ſ̊ differũt ᷣm effectꝰ.⁊ q;tuʒ

ad h̊ diſtinguit᷑ cooperãs ʒ operãteʒ. qꝛ alius ẽ eſſectꝰ

gr̃e cũ facit nos velle bonũ.alius cũ facit nos exeꝗ bo/
nũ.⁊ iᷓtũ ad primũ effectũ drẽ gr̃a opeꝛãs.qᷓtũ ad ſecũ
dũ gra cooperãs.ſicut eadẽ ẽ volũtas cõiũcta actui ex⸗
terioꝛi ⁊ nõ ↄiuncta actui interioꝛi.h̊ tñ differt ſᷣm effe
ctũ ſolũ.q Ad aliud doðm.q nõ eſt ponere grãʒ oꝑan⸗
tẽ ⁊ cooꝑanteʒ eſſe aliã ⁊ aliã:ſ̊ ad aliũ ⁊ ad aliuʒ effe⸗
ctũ.⁊ iõ nõ ſuꝑfluit gr̃a cooperãs:qꝛ ñ ſuꝑfluit eius ef
fectus ꝗ eſt remouere grauedinẽ in nobis impedienteʒ
ad oꝑpandum bonũ.d qua.ix.ſapᷣ.Coꝛpus qð coꝛꝛum⸗
pit᷑ aggrauat aiam. Ad ratõnes quibo ondit᷑ ꝙ ñẽ
ponere Ficen cooperantẽ q;tũ ad ſecũdaʒ drñtiaʒ que
inter gram operantẽ ⁊ cooperantẽ. Dicenduʒ

ad faciendũ bonũ ⁊ reſiſtenduʒ malo ſeu temptationi
male:tñ differt ſm effectũ.qꝛ aliud efficit cuʒ facit nos
oꝑari bonũ:⁊ cũ facit nos reſiſtere temptatõni.poſſu⸗
mus.n.habere vnũ ſine alio.⁊ qtũ ad oꝑari bonũ dat
gratia operãs.gratia vdᷣo cooperãs dat᷑ ad reſiſtendum
temptationi.¶ O dᷣo obijcit ꝙ ꝑ grãm per quã opera⸗
mur bonũ poſſumus reſiſtere temptatõni.dðm ꝙ veꝝ
eſt ꝙ ꝑ ipſam poſſumus reſiſtere temptatõni: ̊ nõ faci
liter. Per grãm aũt cooꝑantẽ reſiſtimꝰ facilit.gꝛa ẽ vt
cooperãs reſpicit facultatẽ reſiſtendi malo: ⁊ iõ nccia
qꝛ effectus neceſſariꝰ.¶. Ad aliud dðᷣm.qꝙ verũ ẽ ꝙ per
grãm poſſumꝰ reſiſtere temptatõni ſeu malo:ſᷣ nõ faci⸗
liter.⁊ hoc eſt:qꝛ habemꝰ in nobis fomitẽ impedienteʒ
ad hoc.⁊ ideo nccia ẽ ad faciliter reſiſtenaũ. hec auteʒ
dicit᷑ gratia cooperans.vñ gratia oꝑans ad bonũ ope
randũ.gr̃a cooꝑans ad facilit operandũ:qꝛ faciłr oꝑa
mur bonũ.cũ facilit reſiſtimꝰ ei qð impedit nos ad o⸗
perandũ qð volumꝰ ꝑ grãm oꝑari.⸗! Ad aliud ↄceden
dũ ẽ ꝙ ſᷣm hãc ratõʒ ñ fuit gra in xpᷣo:⁊ ꝙ gr̃a ĩ nobis
ſit ad tot:h̊ venit ex defectu ſubiecti.vbi enim gratiaĩ⸗
uenit perfectum ſubiectum: ſicut fuit rpᷣnus: ibi non eſt

4 26 4 2 *

ſm hanc ratõʒ. vñ ſicut in xpᷣo nõ fuit ga ad effectum
ſanandi:qꝛ nihil erat in eo ſanandũ qꝛ nõ poterat pec⸗
care.⁊ h̊ fuit ꝓpter ꝑfectõz ipſiꝰ.ita ĩ ipſo ñ fuit gGa ad
reſiſtendũ temptatoni ꝓpt ipſius ꝑfectõʒ. qꝛ ñ poterat
tẽptari temptatõe interioꝛi:ſeu qᷓtũ ad actũ inteꝛioꝛeʒ.
ſᷣ in nobis ⁊ in ipſo adaʒ poſt petm eſt effectus ⁊ coꝛu
ptio fomitis:qꝛ fomitẽ habemꝰ ꝗ fouet peccatũ in no/
bis.vñ ipſe dyabolus põt nos temptare interiꝰ ⁊ facẽ
impreſſiõʒ ⁊ inſectõʒ in ꝑte ſenſualitatis.⁊ ꝓpter h̊ in⸗
digemus gꝛa ad reſiſtendũ iſti temptatõni.⁊ hec dẽ co⸗
opans. Ad rõnes ꝗbus obijcit᷑ de gꝛa pᷣueniẽte ſb
ſequẽte.dðᷣm ꝙ qᷓuis hõ cogitet ⁊ faciat ꝗcqd põt: iſta
nũqꝙᷓ; precedẽt gratiã vt meritũ.⁊ in hac rõne dr gꝛa pᷣ⸗
ueniẽs:q;ꝛ nũqᷓ; puenit᷑ a li.ar.meritoꝛie.Dicendũ igit
ꝙ actio li.ar.hoĩs exũtis in peccato moꝛtali: qñ moue
iur ex recta intentõne.⁊ facit qð in ſeẽ.⁊ deꝰ dat ei g̊⸗
tiam:nõ pᷣcedit gram vt meritũ ſeu meꝛitoꝛie.qꝛ nõ põt
mereri ꝙ der ſibi gra qꝛ ingratus eſt.pᷣuenit tñ actõ il
la grãm vt diſponẽs ad ipſaʒ.⁊ hoc mõ cogitatio ⁊ de⸗
ſideriũ pueniũt grãm.⁊ hoc intelligit augęſuꝑ illð p̃ᷣs.
Cõcupiuit aĩa mea deſiderare ⁊c· vñ pꝛeueniũt ipſaz
ſicut diſpoſitio preuenit foꝛmã. Aliqñ etiã pᷣuenit libe⸗
rũ ar.gram vt merituʒ.⁊ hoc reſpectu gr̃e ſubſequẽtis
2 nõ reſpectu gẽe pᷣueniẽtis.vñ augꝰ. Volũtas bomĩs
multa dei dona pᷣcedit.⁊ hoc pᷣuenire vel pᷣcedere ipam
eſt qᷓtum ad maioꝛeʒz effectũ gẽe.vñ dicit aug.ad boni⸗
faciũ. Gꝛa meret᷑ augeri:vt aucta mereat᷑̃ ꝑfici volũ⸗
tate ↄcomitante ⁊c. EIñ cum aliꝗs hẽat gram ⁊ poſtea
oꝑatur ꝑ illam. meret᷑ vt augeat᷑ illa gra qtũ ad maio
reʒ effectũ:q̊ͥuſqʒ ꝑueniat in gloꝛiã.¶ Per h pʒ ſolutõ
ad illud qð obijcit᷑ ꝑ aug.ꝙ cogitatio bona pᷣuenit gra
tiã credendi q̃ eſt prima gra ſeu preueniẽs.Dicẽduʒ ꝙ
nõ precedit ipſam ſiẽ cã gẽe: bᷣ ſiẽ diſpoſitio habilitãs
ad recipiendũ gr̃am. 4 Matet etiã ſolutio ad aliud qð
obijcit᷑ ꝙ ſi hbomo facit qð in ſe eſt deus dat ei gãm:ꝗa
facere qð in ſe eſt nõ pᷣuenit grãm meritoꝛie pᷣ diſpoſiti
ue. Et ſic pʒ ſolo ad omia obiecta. “

Aꝛticulus quartus
Onſequẽt querit᷑ de aſſignatiõe diuiſionis
ꝓ tria mẽbra.Ad qð ſic.ad virtutẽ ⁊ ꝑfecti
onẽ virtutis reqrũt᷑ tria.ſ.ſcire.velle.⁊ im⸗
mutabiłr oꝑari. Si g quicꝗd eſt attributũ vᷣtuti:pᷣt at
tribui gr̃e que ẽ cã vᷣtutis.ᷓ ad grãʒ ꝑtinet oꝛdinaẽ ad
rectitudinẽ ſciendi.⁊ G̊ ꝑ ſcire.⁊ ad rectitudineʒ volẽdi
relle.⁊ ad rectitudinẽ oꝑãdi ꝑ oꝑari.qꝛ hec tria cõ⸗
currunt ad virtutẽ.ſcire bonũ.velle bonũ.oꝑaꝛi bonũ.
5 ſm hoc requirit᷑ ga m tres drñtias.ſ.faciẽs cogno
ere vel ſcire bonũ.gr̃a faciẽs velle bonũ.⁊ gẽa faciẽs
oꝑari bonũ.4 Item Her. de gra? li.ar. Ipſa gra im⸗
mittendo bonã cogitatõʒz nos pᷣuenit. immutãdo ma⸗
lã voluntatẽ nos ꝑ ↄſenſum deo iũgit.mĩſtrando ↄſen
ſui facultatẽ internꝰ opifex innoteſcit. Ex q̊ relinꝗt᷑ ꝙ
eſt gꝛa faciẽs bonũ cogitare.⁊ gra faciẽs bonũ velle.2⸗
gr̃a faciens bonũ oꝑari.̊ diuiſibilis eſt ꝑ tres differẽ
tias. Ad oppoſitũ. Habemus grãm ſufficiẽter dini⸗
ſam ꝑ duas drñtias:ꝑ grãm preuenientẽ ⁊ ſubſeq̃nteʒ
oꝑantẽ ⁊ cooꝑantẽ.qᷓ ſuꝑſiuit tercia drñtia.⸗ Iteʒ.ij.
ſent᷑.di. xxvj.diſtinguit mgz gẽaz in pᷣuenientẽ adiuuã
teʒ ⁊ ſubſequentẽ. Sʒ obijcit᷑ · dicit aug. in enche. Pre
cedit bona volũtas hoĩs multa dei dona ſ̊ nõ oĩa.Que
aũt nõ precedit ipſa in eis eſt:⁊ ipſa iuuat.Ex boc ar⸗
guit᷑.potius ̊ bona voluntas iuuat gratiam q; gratia
bonã voluntatẽ.̊ gra adiuuãs nulla ẽ. Conſequẽt᷑
eſt queſtio de aſſignatõe iſtaꝝ dꝛñtiaꝝ gẽe quałr ſe ha⸗
bent. Mernardꝰ.n.poſtꝙᷓ diſtixit tres drñtias gratie.

immiſſiuã bone cogitatõis.⁊ immutatiuã male volun

tatis.⁊ mĩſtratiuã facultatis ſe eu ptãtis oꝑandi. poſt⸗
modũ ipſe aſſignat has dꝛñtias int iſias gas dicens.
Primũ vtiq; eſt in quo nos nihil facimꝰ.ſecũdũ vo fa⸗

cit nobiſcũ.terciũ vᷣo ꝑ nos ſacit.⁊ ex h̊ ↄcludit aliã diſ

ferentiã. OPrimũ ꝗdeʒ in qͥ nibil facimꝰ: nec vltimũ ſed

ſolũ mediũ nobis reputat᷑ in meritũ. Terciã drñtiam
aſſignat dicẽs. Aalet vtiq; ad meritũ intentio: ad exẽ⸗
plũ actio:vtrũq; ᷣo pᷣcedit cogitatio. ¶ Obijcit᷑ q̊ pᷣmo

ſuꝑ hoc qð dicit.ꝙ primũ facit ſine nobis.ſ.immiſſiõʒ

bone volũtatis ·qꝛ ſicut in ptãte li.ar.eſt velle: ita ⁊ co
gitare.qꝛ cogitare rõnis eſt.Cibeꝝ aũt arbitriũ eſt fa
cultas volũtatis ⁊ rõnis.q̊ in voluntate eiꝰ eſt cogita

re vel nõ cogitare bonũ.i¶ SJõ põt igit᷑ immitti ei bona

cogitatio ſine ſuo ↄſenſu. Cũ igit᷑ coo ꝑari dicat li.ar.
ge dů oſentit. ᷓ immiſſiõe bone cogitatõis cooꝑat᷑ li.
ar. ipſi gre. ̊ no dicit verũ diuidendo ſeu dicẽdo ꝙ pri⸗
mũ facit ſine nobis.i] Siłr obijcit᷑ ſuꝑ h̊ qð dicit ꝙ pᷣ⸗
mũ nec vltimũ bᷣ̊ ſolũ mediũ reputat᷑ ĩ meritũ. Vult q̊
dicere ꝙ primũ.ſ.cogitare bonũ ñ reputat᷑ ad meritũ.
Sʒ 3 eſt. qꝛ in omni actõne meremur q̃ ẽ mouẽte cari⸗

tate ⁊ libero ar. Si g̊ ex caritate mouet᷑ multotiẽs ar⸗

bitriũ ad cogitandũ bonũ.ꝗ̊ cogitare bonũ debet ei re⸗

putari ad meritũ. Siłr obijcit᷑ de h qð dicit. terciuz
ſcʒ actio boni nõ reputat᷑ in meritũ.Ex quo videtur ꝙ

actione exterioꝛi nõ mereamur. Sʒ ð. Actio boni exte

rioꝛ ꝓcedit ex li.ar.⁊ caritate. Sʒ in omni tali ẽ mere

ri.ᷓ in tercio qð eſt actio boni ẽ mereri.⁊ ita falſum di
cit. So. dðm ꝙ cũ gr̃a ſit ꝑfectio potẽtie que ẽ in li.
ar. öm actꝰ ipſiꝰ liberi ar.erit aſſigre drñtias gratie.
Ad libeꝝ aũt ar.primo ꝑtinet cogitaẽ:ↄñt velle:poſt⸗
modũ exequi ſeu oꝑari.Scõm h̊ ̊ Hern. aſſignat tri⸗
plicẽ drñtiaʒ gre. rima eſt immiſſiua bone cogitati⸗
onis. Scðdᷣa immutatiua male volütatis. Zercia mi⸗
niſtratiua facultatis ad exequendũ ſeu ad oꝑandũ bo

nũ. Vñ dicit Her. ĩ li.de gGa? li.ar. Tria bec gratia
opatur: ſeu deus qui operat᷑ per grãm in nobis.ſ.cogi

tare bonũ.velle bonũ.exequi bonũ vel ꝑficere. AUd il
lud qð primo obijcit᷑ in vriũ.qꝙ ſuꝑſluit diuiſio gratie
ꝑ tres drñtias:cuʒ ſufficiẽt᷑ ſit diuiſa ꝑ duas drñtias.
Dicendũ ꝙ reducibilis ẽ ad illã qẽ ꝑ duas differenti⸗

as. Ora. n. preueniẽs excitatiua dicit᷑ ad cogitãdũ bo⸗

nũ.⁊ ita prima gr̃a immiſſiua bone cogitatois ↄpᷣpen
dit᷑ ſub gratia preueniẽte.alie vᷣo due drñtie:immuta⸗
tiua male volũtatis:⁊ miſtratina facultatis:iſte ↄpbẽ⸗
dunt᷑ ſub gra ſubſequẽte.qꝛ gra ſubſequẽs dr ad dupli
cem actũ.ſ.ad actũ interioꝛeʒ ꝗ eſt velle.ſ.in affectu.⁊
ad actũ exterioꝛeʒ in effectu. ¶ Ad ſecũdũ dõm.ꝙ gẽa
dicit᷑ iuuare libeꝝ ar.qꝛ impoſſibile eſt ꝙ li.ar.eleuet᷑
in debitũ velle.ſ.in velle bonũ ⁊ meritoꝛiũ ꝑ ptãtẽ ſuã
niſi adiuuet᷑ a Ga.⁊ ſᷣm h̊ dĩ ga adiuuãs.Silr gꝛatia
adiuuat᷑ ꝑ li.ar.qꝛ gẽa nõ oꝑaꝛet᷑ niſi eẽt ↄſenſus vł aſ⸗
ſenſus liberi ar.⁊ iò dẽ li.arbitriũ adiuuare grãs: dũ
oↄſentit ipi ge.⁊ ſᷣm h̊ dicit᷑ij.ſen.di.xxvj.Congruent
dẽ ꝙ bona voluntas inuat grãm qᷓ preuenit᷑: dũ cõſen
tit ad effectũ bonũ. Ad aliud dðm. ꝙ cogitatio boni

eſt duplex. Ano mõ dicit᷑ cogitatio boni prima ercita⸗

tio li.ar.ad cogitandũ bonũ ſen ↄſequat᷑ effectꝰ ſeu ñ.
Alio mõ dicit᷑ cogitatio boni actus ille qui ↄſequit᷑ ex
citatõʒ:dũ ratio excitatiua ↄſiderat bonũ.lñ cogita⸗
re primo mõ ẽ actꝰ excitandi ad velle bonũ.cogitaẽ ſe⸗
cũdo mõ eſt cogitare bonũ. Scom primũ modũ nihil

facimꝰ in cogitatõne boni.ꝙ.n.cogitatio boni excitet

voluntatẽ ad bonũ:ſ̊ a nobis ñ ẽ h̊ a gr̃a.Et m h̊ loꝗ
tur Her.2 vult dicẽ ꝙ ipſa gr̃a eſt primũ excitãs li.ar.
ſeu libeꝝ ar.moueat᷑ ſeu nõ ad cogitãdũ de bono.⁊ hec
eſt illa pulſatio de q̃ dr̃ apoca.iij. Ego ſto ad oſtium ⁊
pulſo.⁊ ita qᷓ tũ ad illũ modũ nihil facit volũtas.qᷓtuʒ
tñ ad ſecũdu modũ operat᷑ aliqd volũtas ſeu lib.ar.⁊
exemplũ eſt. Sic.n.in excitatoe q̃ excitat᷑ oculꝰ per lu⸗

myj ad videndũ nihil facit oculꝰ. pᷣ̊ facit in ipſo aſpectu

quo videt mediãte lumĩe.Silr ĩ excitatõe illa nihil fa⸗
cimꝰ:tñ in ↄſideratõe aliqꝗa facimꝰ.ſ.in motu rõis ad

cogitandũ bonũ.vñ pñtans imaginẽ boniẽ gꝛa. ⁊ boc

N
ſe
An
e⸗
mmo
(0

ta
na
.
li.
nn

Nueſtio

ſine nobis.ſ̊ ſecidũ nobiſcũ ẽ ⁊ facit meꝛitũ.¶ Ad alið
qð eſt ʒ illud qð dicit.ꝙ primũ nõ reputat᷑ in meritũ.
BDicẽdũ ꝙ ſicut victoꝛia tota pugne attribuit regi 2 ñ
militibo: lz ꝑ ipſos exerceat᷑. ⁊ H ẽ qꝛ ipſe rex eſt imꝑãs
bellũ.⁊ ideo penes ipſuz dicit᷑ reſidere victoꝛia.ſecuda
rio tñ tribuẽda eſt militibo. Siłr dvᷣm ꝙ volũtas ẽ un
ꝑans actui ſuo qui eſt velle. Imꝑat etiã alijs actibus
ſcʒ cogitationi de bono ⁊ executioi.qꝛ ſi volo cogitabo
bonũ:ſi nõ volo ñ cogitabo.ſiłr ſi volo faciã ⁊ ñ faciaʒ
bonũ.vñ iſti actus ſubiecti ſunt ipſi volũtati:qꝛ eſt im⸗
ꝑans eis.⁊ ideo principalr merituʒz reſidere dꝛ penes
ipſam voluntatẽ.eſt tñ alioꝝ actuũ ſcdᷣario. Cũ diẽ
HBer.ꝙ ſolũ mediũ.ſ.volũtas boni reputat᷑ ad meritu:
7 nõ primũ neqʒ terciũ.loquit᷑ m principalitate.vn
nõ excludit ꝙ nullo mõ reputãt ad meritũ:ſ ſm pꝛin⸗
cipalitatẽ. qᷓ̃ dicat ꝙ alia ſine volũtate ñ ſunt merito⸗
ria:ſᷣ volũtas ſine ipſis bñ eſt meritoꝛia. vñ nec liberũ
ar. ad cogitandũ.nec actus exterioꝛ ſꝑ reputat᷑ ad me⸗
ritũ:ſᷣ voluntas ſꝑ. Vñ dicit ꝙ plerũq; exioꝛquet ipaʒ
actionẽ timoꝛ inutilis:aut ſimulatio danabilis.4 Ad
aliud qð obijcit de intentiõe ꝙ nõ valet ad merituʒ.qa
eſt in ratõe ſeu cogitatõe circa quã nõ reſidet merituʒ.
Dicendũ ꝙ intentio dicit᷑ dupłr.quia intentio dicitur
reſpectu finis.̊D tendere in finẽ h eſt dupłr. vel ꝑ oſide⸗
rationẽ ip̃ius finis:vel ꝑ motũ ⁊ inclinatõeʒ in finem.
Primũ eſt rõnis: ſecũdũ volũtatis.vñ rõ eſt q̃i doctoꝛ
rolũtas eſt q̃i executoꝛ rõnis. Per rõneʒ finẽ cõſidero
tm̃:ſeu inclinoꝛ ſeu nõ. Per volũtateʒ aũt inclinoꝛ ⁊ tẽ
do in omĩbo oꝑibo meis in ipᷣm finẽ.⁊ ideo valet ad me⸗
ritũ iſta tendẽtia in finẽ vel intentio.⁊ de hac loquituꝛ

Her. Obiectio aũt ꝓcedit de prima q̃ ſolũ ẽ ꝑ oſideꝛa

tionẽ finis:circa quã nõ eſt meritũ.

Aꝛticulus quintꝰ

Onſequent᷑ querit᷑ de dꝛñtia gẽe qᷓtũ ad ſta
tus añ peccatũ:poſt peccatũ.añ incarnati⸗
onẽ:poſt incarnatiõʒ.ĩ ſtatu ꝑuuli ⁊ adulti.
Querit᷑ ̊ vtꝝ ſit eiuſdeʒ rõnis gẽa in hoĩe añ peccatũ
⁊ poſt peccatũ.Et videt᷑ ꝙ nõ.qꝛ in hoĩe añ peccatũ fu
it ga infoꝛmãs ſicut in adã. In hoĩe aũt poſt peccatũ
fuit gꝛa refoꝛmãs.ſᷣ ñ ẽ eiuſdẽ rõnis infoꝛmaẽ ⁊ reſor⸗
mare.gr̃a igit᷑ nõ eſt eiuſdẽ rõnis in hoĩe añ peccatũ ⁊

poſt. ¶ Itez in adã añ peccatũ fuit ga ſine ſacramẽto.
⁊in homĩbo poſt peccatũ eſt Ga ſacram̃talis.ſ̊ non eſi

eiuſdẽ rõnis gůa cũ ſacram̃to ⁊ gꝛa ſine ſacꝛo.¶ Item
gẽa ſine ſacram̃to añ peccatũ ſe hbʒ ad aĩam velut medi
cina ↄſeruatiua ſanitatis. Gꝛẽa ſacram̃talis poſi pctm
ſe hʒ ad aĩam velut medicina curatiua moꝛbi.Sʒ nõẽ
eiuſdẽ rõnis medicina cõfuatiua ſanitatis ⁊ curatiua
moꝛbi.ꝗ̊ nec gr̃a añ peccatũ ⁊ poſt peccatũ eſt eiuſdeʒ
rõnis. Ad oppoſitũ.Qõ ẽ differẽtis rõnis lux expel⸗
lens tenebꝛas ⁊ ꝑficiẽs ⁊ illuians aerẽ.hſ̊ gra añ pctẽᷣm
eſt velut lux ꝑficiẽs aĩiam: ſic lux ꝑficit aerẽ. Gꝛa poſt
peccatũ eſt ſicut lux expellẽs tenebꝛas pcti.nõ ẽ ꝗ̊ diffe
rens rõ gr̃e añ peccatũ ⁊ poſt.i Itẽ nõ facit dꝛñtiaʒ in
caloꝛe ſᷣm ratõʒ qð expellit frigidũ ⁊ qð infoꝛmat ñ fꝛi
gidũ ſicut lignũ.j ſiłr gra ñ differt ſᷣi ratõʒ:ſᷣm ꝙ ex⸗

pellit peccatũ 2 'm ꝙ infoꝛmat añ pcm. So. dðm

ꝙꝙ nõ differt ſᷣm ratõeʒ eẽntialeʒ gra añ peccatũ ⁊ poſt

peccatũ:ſᷣ ſolũ fᷣm ratõʒ accñta łẽ.vñ ſicut eadẽ medici
na ꝑ eẽntiã eſt principiũ ſanitatis ⁊ curatõis: differes

tñ ſᷣm accñtalẽ ratõʒ qꝛ ad ſanitatẽ ſe hʒ ꝑ ſe:ad cura⸗
tionẽ ꝑ aceñs.̊ eſt ſi inueniat moꝛbũ in coꝛꝑe. Ita ea⸗
dez eſi gra Fᷣm ratiõʒ eẽntie que eſt principiũ ſanitatis
in aĩa ꝑ ſe:⁊ curatõis moꝛbi pcti ꝑ accñs.hᷣ̊ ẽ ſi inueĩat
peccatũ in aĩa.¶ Ad pꝛimũ dõm.ꝙ eadeʒ eſt gꝛa infoꝛ
mãs ⁊ refoꝛmãs ꝑ eẽntiaʒ:ſ̊ alio mõ ſe hñs.qꝛ aĩa ante
peccatũ fuit infoꝛmis ⁊ in potẽtia ad foꝛmã negatiue:
ga ñ hẽbat foꝛmã. Infoꝛmata aũt fuit ꝑ grãm. Et ꝓpt
h dr ga añ peccatũ gẽa infoꝛmãs.aĩa aũt poſt peccatũ

fuit infoꝛmis pᷣuatiue: ⁊ ĩ potẽtia ad foꝛm pᷣuatiue.i.

cũ ↄꝛia diſpoſitõe.ſ.pcto.qꝛ hẽbat defoꝛmitatẽ ꝓt pec
catũ. Gr̃a aſt adueniẽs ei exypellit illã foꝛmã ↄtrariaʒ
facienteʒ aĩiam defoꝛmẽ:⁊a introducit ſe in aĩa.⁊ iõ poſt
peccatũ dr refoꝛmãs. ꝗᷓ gra dicot᷑ infoꝛmãs ⁊ refor
mãs añ peccatũ ⁊ poſt peccatũ: h̊ nõ eſt ex ꝑte ſui:ᷣ ex
ꝑte ſuſcipientis.in qͥ ſi inueniat peccatũ dẽ refoꝛmans:
ſi ᷣo nõ inueniat dr̃ infoꝛmãs.4! Ad alið dðm.ꝙ ĩ me⸗
dicina facit dꝛñtiaʒ eẽntialẽ curatiuũ egritudĩs:⁊ ↄſer
uatiuũ ſanitatis.&̊ᷣ eſt ex imꝑfeetõe medicine.ĩmo ex ꝑ⸗
fectõe medicine eẽt ꝗ; ipſa eadẽ curaret ⁊ ↄuaret.vnð
bãc medicinã ponerẽt medici ꝑfectã:q curaret moꝛbuʒ
ↄfuaret ſanitatẽ.aliã dᷣo q̃ tm̃ curat vel tiñ ↄFfuat nõ
ponũt eẽ ꝑfectã.Quia ꝗ̊ gꝛa ſe hʒ vt mediciĩos ꝑfecta in
aia:iõ de eiꝰ ꝑfectõe ẽ ⁊ ꝙ curet ſi inueĩat ꝗd curãduʒ ĩ
aĩa:⁊ ꝙ ↄfᷣuet aĩazʒ ĩ ſaĩtate.gᷓ gẽa ſacꝛalis ⁊ gẽa ſine ſa
cram̃to ñ differt ſᷣm illð qð dat᷑:qꝛ vtrobiq; dat᷑ gr̃a ea
deʒ ꝑ eẽntiã:ſᷣ differt qᷓtũ ad illud ꝑ qð dat᷑.

Conſequenter que .S. j.

rit᷑ an añ incarnatõʒ ⁊ pꝰ incarnatõʒ differat gra ꝑ eſ⸗
ſentiã. Et oñdit᷑ ꝙ ſic. Oyoꝰ. Om̃e datũ optimũ deſcẽ⸗
dẽs a pꝛe luminũ reduẽ nos ꝑ ihᷣm ad ↄgregãtis pr̃is
vnitatẽ. Si qᷓ ga añ ĩcarnatõʒ ñ hũit ptãtẽ ad h̊ vt re⸗
ducẽt ad pꝛis vnitatẽ.ᷣ̊ pꝰ ĩcarnatõʒ hũit.ſ.ꝑ xp[j paſ⸗
ſuʒ. alteriꝰ ẽ añ ĩcarnatõʒ ⁊ pꝰ.4l Itẽ añ ĩcarnatoʒ ñ
potuit nob gůa pᷣſtare vitã et᷑nà.h̊ pꝰĩcarnatõʒ potuit.
& alia ẽ pꝰ ĩicarnatõʒ ⁊ digmoꝛ qᷓ; añ.qꝛ añ ñ fec dignũ
viſiõe ⁊ ↄtẽplatõe dei et᷑na ſicẽ pꝰ.q¶ Ad opꝓpoſitũ.ñ cꝛat
alteriꝰ rõis fides añ ĩcarnatiõʒ ⁊ pꝰ.ſiłr nec caritas.qᷓ
eadẽ rõe nec gra:cũ ñ ſit ſine ißa. So.ↄcedẽdũ ẽ ꝙ n
ẽ alia gr̃a añ ĩcarnatõʒ ⁊ pꝰ.tñ aliꝗd effic gr̃a pꝰ incar
natõz qð ñ añ.ſ̊ h ñ ẽ ex diuerſitate q ſit ĩ gra:ᷣ ex ad⸗
iũcto.qꝛ alið adiũgit᷑ gẽe pꝰ ĩcarnatoʒ vᷣtute cꝰ facit di
gnũ viſiõe et᷑na:qð ei ñ adiũgebat᷑ añ ĩcarnatõeʒ:ĩmo
añ icarnatõʒ adiũgebat᷑ aliꝗd ei qd erat impediẽs pᷣdi
ctã viſiõʒ:qð remotũ ẽ vᷣtute ĩcarnatõis ⁊ paſſiõis xpᷣi
qꝛ añ ĩcarnatõz erat reatꝰculpe oꝛiginał:⁊ erat gr̃a cũ
reatu illo oꝛigiali:ꝗ reatꝰ excludebat a viſiõe et na.nec
poterat ſolui reatꝰ ille niſi ꝑ paſſiõʒ xp̃ᷣi dei boĩs. Inð
ẽꝙ ꝙuis eẽt gra ibi q̃ facẽt ð ſe dignũ vita etna: ñ tñ h
poterat efficẽ ĩ actu:qꝛ ĩpediebat᷑ ꝑ reatũ oꝛigĩalẽ.ſ̊ pꝰ
incarnatõʒ paſſiõʒ xpᷣi hũit gra ſecũ meritũ paſſiõis:
ꝑ quẽ fuit ſoło illiꝰ reatꝰ. Inde ẽ ꝙ potuit pꝰ incarna⸗

tionẽ ⁊ paſſiõʒ nos efficẽ dignos actu viſione et᷑na:qð

añ ñ poterat.⁊ ᷣm h̊ pʒ rñſio.

Lonſequenter que/ .S. ij.

rit᷑ vtꝝ gꝛa ſit eiuſaẽ rõnis ĩ adulto ⁊ ꝑuulo.Et oñdit᷑
ꝙ ñ.qꝛ gr̃a dat᷑ ĩ ꝑuulo ad ĩfoꝛmãdã aiaʒ.ĩ adulto dat᷑
gr̃a ad oꝑãdũ.vñn Ga ĩ ꝑuulo dat᷑ ad bñ eẽ:ĩ adulto ad
bñ oꝑari.Si q̊ ñ ẽ eiuſdẽ rõnis bñ eẽ ⁊ bñ oꝑari.ꝗ̊ nec
gra erit eiuſdẽ rõis ĩ adultis ⁊ ꝑuulis.⸗ Itẽ in ꝑuulo
dat᷑ gra cũ ſacr̃o:adulto vo dat᷑ gr̃a ſine ſacꝛxo. Sʒ gra
ſacramẽtalis eſt ſilitudo aĩe ad xpᷣm hoĩeʒ.gꝛatia ſine
ſacramento eſt ſibitudo anime ad xpᷣm denʒ.⁊ ſupponit᷑
hec differẽtia.quia ſacramẽtalis aſſimilat nos ad xpᷣin
paſſum. Sed ſimilitudo ꝑ eẽntiam diffeꝛt a ſiłitudiĩe cũ
ea:reſpectu cuiꝰ dicũt᷑ iſie ſiłitudines.differũt ꝑ eſſen⸗
tiam.ſ.deus ⁊ homo: humanitas ⁊ deitas. gratia ſa⸗
cramẽtalis ꝑ eẽntiã differt a gꝛa ſine ſacramto. & ñ eſt
gratia eiuſdẽ rõnis in ꝑuulis ⁊ adultis: ſᷣ differes ra⸗
tione eẽntiali. Ad oppoſitũ. Gr̃a q̃ eſt in ęꝑuulo ma⸗
net in adulto. Ponat᷑ ꝙ ipſe ñ cadat ꝑ ꝑcẽm.g eadeʒ ẽ
gea in vtroqʒ. Sʒ ꝑuulũ faciebat bñ ec.ẽ̊ ⁊ adultũ.Cũ
mai ſit eẽ qᷓ oꝑari:⁊ bñ eẽ qᷓ; bñ oꝑari.gr̃a q̃ faẽ bñ
eẽ faciet bñ oꝑari.¶¶ Itẽ ſic differt ꝑfectibile:ita dʒ dif⸗
ferre ꝑfectio.ſᷣ ꝑfectibile a gra ĩ adulto ⁊ ꝑuulo ñ ẽ al⸗
teriꝰ rõis.̊ gꝛa ñ ẽ alteriꝰrõnis ĩ adulto ⁊ ꝓuulo.M⸗
noꝛ ptʒ. qa pfectibile a gratia in adulto ⁊ paruulo eſt

ꝑs rõnalis.q̊ hᷣ̊ nõ differt em rõneʒ ĩ adulto ⁊ ꝑuulo:
lʒ in ꝑuulo ſit impotẽtia oꝑandi ⁊ ñ in actu ſᷣm partẽ
rõnalẽ. So.dom ꝙ gea in adulto ꝑuulo ñ differt
Fm eẽntiã:qᷓuis ipſa oꝑet᷑ aligd in adulto qð ñ oꝑat᷑ ĩ
ꝑuulo.hG.n.ñ ẽ ꝓpter diuerſitatẽ q̃ ſit ĩ gra: h̊ ex parte
ſuſcipiẽtis.qꝛ in ꝑuulo eſt rõ ligata qᷓtũ ad vſux:⁊ ar⸗
bitriũ volũtatis ligatũ. In adulto vo expeditũ ẽ:̊ gꝛa
oꝑat᷑ in recipiẽte ſᷣm capacitatẽ ipſiꝰ recipiẽtis. Quia
g̊R ꝑuulus eſi tm̃ capabilis infoꝛmatõis. adultus aũtẽ
capabilis infoꝛmatõis ⁊ oꝑatõis: ꝓpter h̊ gꝛa ſoluʒ eſt
in paruulo ad infoꝛmatõʒ. in adulto aũt ad infoꝛmati
onẽ ⁊ vltra ad oꝑatõʒ.4 Ad primũ ꝗ̊ᷓ poſſumꝰ dicere.
gẽa ſm ſe eſt ipſa que facit bñ eẽ.gẽa aũt ſᷣm ꝙ eſt in
virtute:ipſa eſt que facit bñ operari.vñ ſicut nõ ẽ alte
rius eẽntie gra ᷣm ſe ⁊ gratia in vᷣtute lʒ alio mõ ſit:
ita nõ eſt alia gr̃a in ꝑuulo ⁊ in adulto. ſicut lumẽ ſᷣm
ſe ⁊ lumẽ in radio nõ eſt alteriꝰ eẽntie: lʒ ſit alio mõ ſe
Pñs.qꝛ m ſe infoꝛmat aerẽ indiſtincte:in radio infor
mat diſtincte:vt directũ ad hanc ꝑteʒ vel aliam. 4 Ad
aliud ddᷣm.ꝙ gůa poſt peccatũ aſſiłat doo bomiĩ/qð pʒ
in fide:q;ꝛ nũqᷓ; dat᷑ alicui qtia pꝰ peccatũ ſeu añ incar⸗
natõʒ ſeu poſt:niſi rõne fidei dei hoĩs.⁊ h̊ eſt. qꝛ nullꝰ
poſt peccatũ potuit eẽ gratus deo ſine fide dei homĩs.
Sʒ fides dei hoĩs ẽ duplex.ſ.ꝓpria ⁊ aliena.Paruu⸗
lo datur gra ſine fide dei hoĩs ꝓpꝛia: ſ̊ ñ ſine aliena.ſ.
fide eccie.vt ſicut pctm ab alio habuit:ita ⁊ gràm ꝑ fi⸗
dem alienam. Adulto aũt ñ dat᷑ gꝛa ſine fide ꝓpria dei
hoĩs:ſeu añ incarnatiõez ſeu poſt aſſilat deo bomĩ.Et
qð obijcit᷑ gra aſſimilãs deo:⁊ gr̃a aſſimilãs homĩ diſ
fert eẽntialit᷑ ſiẽ deitas ⁊ hũanitas: interimendũ eſt.
QAꝛm gẽa de intentione ſua eſt aſſiłlare deitati: ⁊ eo ꝙ
aſſiłat hãanitati xp̃i:que eſt maxime aſſiłata deitati.⁊
xifoꝛmis aſſiłat deitati. Quicqd.n.aſſilat᷑ rei q̃ ſimil
lima eſt ceo:aſſiłat᷑ deo.maxime ſi aſſimilet᷑ ei inꝗᷓtuʒ
deo ſimilis eſt.

Membꝛũ quaꝛtũͥ
Verit᷑ conſequent de ſubiecto gr̃e.Ciꝛca
qð erit modus ingꝗſitõis duplex. Pꝛimo
queret᷑.quo hʒ fieꝛi in ſubiecto. Secũdo.
qũo ſit in ſubiecto.

Articulꝰpꝛunus
Vomodo aũt hʒ fieri in ſubiecto q̃nt modꝰ
ſuſceptõis.ad qð terminãdũ queret᷑ ð illis
in quibo eſt libeꝝ ar. ligatũ. An ꝑuuli ſint
ſuſceptibiles gẽe. An adulti do:miẽtes vł alienati ſint
ſuſceptibiles gratie. .

Ad primum. S. j.
Her.de gꝛa ⁊ li.ar.Oeꝰ auctoꝛ ſalutis eſt: libeꝝ arbi
triũ capar:nec dare valet eã niſi deus:nec caꝑe niſi li⸗
beꝝ ar. Si in ꝑuulis nõ eſt li.ar.ſᷣm actũ:relinqui
ꝑpuuli nõ ſunt capaces gẽe.¶ Itẽ ſi dicat᷑ ꝙ ĩ puulis
eſt li.ar.ſᷣm potentiã: ⁊ H ſufficit ad ſuſceptõeʒ gẽe. In
ↄtrariũ obijcit᷑.qꝛ Her.ibidẽ dicẽ poſt. Lam abſqʒ con
ſenſu eẽ nõ põt recipiẽtis:qᷓ abſqʒ gꝛa dantis.ſᷣ impoſ
ſibile ẽ ꝙ gra ſalutis det abſqʒ gꝛa dantis.̊ impoſſibi
le eſt ꝙ der abſqʒ ↄſenſu recipiẽtis. Cũ & in ꝑuulis nõ
ſit potẽtia ↄſentiẽdi: pʒ ꝙ nec potẽtia ſuſcipiẽdi gtiaʒ.
¶ Iteʒ ſicut dicit augꝰ.in li.retractationũ.i õ miſeꝛe
tur deꝰ niſi volũtas pceſſerit.ſᷣ dei miſeratio ẽ ſue gtie
donatio.ᷓ nõ dat gram niſi pᷣcedat volũtas. Cũ gĩꝑ⸗
nulis nõ poſſit eẽ hmõi volũtas.nec ipſi pñt eſſe rece⸗
ptibiles gie. Cont᷑. Geñ. xvij. dixit dñs ad abrabã.
Circũcidet᷑ ex vobis oẽ maſeulinũ:⁊ circũcidetis car⸗
nẽ pᷣpucij veſtri vt ſit ſignuʒ federis inter me ⁊ vos. In
fans octo dieꝝ circũcidet᷑ ĩ vobis.Erat igit᷑ circũciſio
ſignũ federis.i.recõciliatõis ad drũ.ſᷣ illð erat vere ſi⸗
gnũ.qᷓ vere erat recõciliatio ad denʒ ⁊ ĩ poaruulis ⁊ in

alijs ꝑ ſacramẽtũ circũciſiõis.q̊ vere hẽbãt ꝑuuli gr̃aʒ
ci ꝑ circũciſiõʒ.Si &̊ᷓ ſit amplioꝛ largitio ge dei tẽꝑe
Ftie poſt paſſiõʒ ꝙᷓ añ.ſ.tꝑe legis:ptʒ ꝙ ꝑuuli ſaluãt᷑ ⁊
ſuſcipiũt q̃tiã ꝑ ſacmẽtũ baptimi. IJtẽ.v.ad ro.Vbi
abũdauit delictũ ſuꝑabũdauit ⁊ qtia.⁊ ſic requit pec/
catũ in moꝛtẽ: ita ⁊ Ga regnet ꝓiuſticiã in vitã eternã
ꝑ ihin xpᷣm. ſ̊ pctm requit in moꝛtẽ vſqʒ ad moꝛtẽ xp̃ᷣi
ꝑuulis ⁊ adultis. Stia q̃ ẽ ꝑ ihjm xpᷣm attinget ñ ſolũ
adultos:ſ̊ ⁊ ꝑauulos.⸗l Stẽ.v.ad ro.i ·õ ſic̃ delictũ ita
⁊ donũ.qꝛ gẽa vniꝰhoĩs ihn xpᷣi ĩ pluꝛes abũdauit.Si
SGẽa ihu xpᷣi in plures abũdanit qᷓ; peccatũ oꝛigiale.
⁊ peccatũ oꝛiginale inficit ꝑuulos ⁊ atigit. & ⁊ gratia
ihu xpᷣi attingit ꝑuulos.¶] Itẽ.j.coꝝ.xv. Sicut ĩ adã
oẽs moꝛiũt᷑:ita in xpo oẽs viuificabũt᷑.Si ̊ ĩ ad mo⸗
riunt᷑ ñ ſolũ adulti ̊ ⁊ ꝑuuli.ꝗ in xpᷣo ñ ſolũ viuifica⸗
bunt᷑ adulti q̊ ⁊ ꝑuuli. So.duplex ẽ iniuſticia.vna
quã hõ ſibi facit.alia q̃ hbomiĩ fit.niuſticia pᷣma ẽ culł
actualis:quã ſibi fac hõ ꝑ ſuũ libeꝝ ar. Iniuſticia
ecũda ẽ culpa oꝛiginalis q̃ ↄtrabit᷑ ex culpa ade:⁊ nõ
ex li.ar.ꝑuuli.Siłr cuʒ iuſtificatio nihil alið ſit ꝙᷓ re⸗
ditus de iniuſticia ad iuſticiã: erit iuſtificatio duplex.
vna ad quã hõ facit: alia ad quã hõ ñ facit. ſiẽ iniuſti⸗
cia ñ ↄtrahit᷑ ex aliqͥ qd ꝑuubo faciat: ita nec in iuſſifi⸗
catõe requirit᷑ ↄſenſus eiꝰ:p̊ fit in ꝑuulo ꝑ exhibitiõeʒ
ſacram̃ti baptiſmatis. Iniuſticia aũt q̃ ẽ in adulto ñ ſo
lñ eſt illa q̃ ei fit ex culpa oꝛiginali: vᷣ etiã illa quã ſibi
facit ex culpa actuali.⁊ ꝗꝓpt᷑ q̊ nccio reꝗrit᷑ ꝙ adultus
ad iuſtiticatõz ſuã aliꝗ faciat: ⁊ ideo nccio regrit᷑ cõ
ſenſus eiꝰ in actu.⁊ ſic pʒ ꝙ ĩ ꝑuulis ẽ potẽtia ad ſuſci
piendũ gram:lʒ etiã ĩ actu ñ ↄlentiãt.¶ Ad primũ in
vriũ ddᷣm.ꝙ libeꝝ ar.accipit aliqñ in potẽtia: aliqñ ĩ
actu.Dicẽaũ ꝙ̊ ꝙ nulla res q̃ ñ hʒ ptãteʒ arbitrijẽ ſu⸗
ſceptiua gẽe:qꝛ ilia ſola hʒ potẽtiã liberi ar.ꝓrie.ſed
dico ꝙ ñ requirit᷑ actus li.ar.ſꝑ ad ſuſceptõʒ gẽe:⁊ ma
xime in iuſtiſicatõe ꝑuuloꝝ: ſ̊ ſolũ ſufficit ibi potentia
li.ar. 4! Ad alið qð obijcit᷑ in vriũ.dðm ꝙ ẽ ↄſenſus ĩ
potẽtia:⁊ in hĩtu:⁊ in actu. Cõſenſus ĩ potẽtia ẽ in ꝑ⸗
uulo.Cõſenſus in hĩtu ẽ in adulto doꝛmiẽte:ꝗ firmo /p⸗
poſito dũ vigilaret ↄſenſit vt ↄuerteret᷑ ad deũ:⁊ petijt
gr̃aʒ. Cõſenſus ĩ actu ẽ vt ĩ vigilãte ꝗ hʒ ꝓpoſitũ fuꝛmũ
vt ad drũ ↄuertat᷑. Si & generalrxr intelligat᷑ auẽtas il⸗
la dʒ intelligi ſᷣm ꝙ ↄſenſus generałr dĩ iſtis triba mo
dis. Ael dðm ꝙ illa auẽtas intelligit᷑ de adultis.vnð
diẽ gre oꝑanti ſalutẽ cooꝑaꝛi dẽ libeꝝ ar.dũ ↄſentit.Rᷣ
li.ar.ñ cooꝑat᷑ niſi ĩ adulto:cũ ĩ eo ſolo ſit vſus li.ar.⁊
ꝓpt h̊ intelligi t᷑ de adulto.Et ꝑ h̊ pʒ ſolo ad alið augꝗ.
7 diſtinguẽduũ vt priꝰ.

LConſequẽter queri.S. ij.

tur de adulto. vtꝝ adultꝰ doꝛmiẽs vł fuꝛioſus ſeu amẽs
poſſit reciꝑe graʒ. Ad qð ſic dr.iij.reg.iij. ꝙ ſapia ĩfu⸗
ſa ẽ Salomoni doꝛmiẽti.̊ ſapĩa ẽ donũ a do ſic gra.ſi
ſapia pᷣt infundi homĩ doꝛmiẽti.̊ ⁊ gr̃a.¶l SItẽ vidẽ⸗ꝰ
P auẽtes ſcriptuẽ ꝙ ĩ ſomnis erãt reuelatões ꝓharũ.
vñ.xij.ũe. hr. Si ꝗs int᷑ vos ẽ ꝓgheta:in viſiõe appa
rebo ei vel ꝑ ſomnũ loq̃r ad üluʒ.Sʒ ſua locutio nihil
aliud ẽ qᷓ reuelatio vᷣitatis.q̊ ĩ ſomnis fiũt reuelatiões
uᷣttatis 2 ſecretoꝝ dei.¶¶ Iteẽ Job. xxxiij. In ſomno tũc
apeꝛuit dñs aures viroꝝ./In ſomno igit᷑ fiũt reuelatõ⸗
nes.4. Jur has auẽtes ſic obijcit᷑. Sic ſe hʒ aĩia ĩ ↄgti⸗
one vᷣitatis:ita oꝛdiata ẽ ad amoꝛẽ boitatis.ſi &̊i ſom⸗
no pt ei infũdi ↄgnitio vᷣitatis.&̊ ⁊ ei ĩ ſomno pᷣt infũdi
dilectõ boĩtatis.ſ̊ amoꝛ boĩtatis ẽ gr̃a.ꝗ̊ homĩ doꝛmiẽ/
ti pᷣt infundi gẽa. Itẽ titulo de baptiſmo effectu ba

ptiſmi hr̃. ꝙ gůa ſacmẽtalis infundit᷑ doꝛmiẽti.ſᷣ gĩa ſa

cramẽtał ẽ gza.4! SItẽ ĩ illa decretali arguit Innoc.pa
pa h̊ mõ.De ſilibo ẽ iudiciũ ſiłe.ſᷣ ſilr ſe hʒ qᷓtũ ad im
mobilitatõʒ ⁊ ligatõʒ aꝛbitrij doꝛmiẽs ⁊ ꝑnułꝰ.ſi ̊ paꝛ
uulꝰ ñ impedit᷑ ꝓpt᷑ ligatõʒ arbitrij ꝗn recipiat gẽaʒ.g
nec doꝛmiẽs. 4¶ Iẽ qꝛ foꝛte dicet aligs ꝙ ñ ell ſimile. ga

— — — — — —

— —

☛2

— —

— — — eeeeJS--- f——5ò

— —

—.

5
i
.
1

8

in ꝑuulo ſolũ dimittendũ ẽ oꝛiginale peccatuz. qꝛ nihil
hʒ de actuali.in adulto ñ ſolũ dimittẽdũ oꝛiginale ẽ: h
etiã actuale. ad cuiꝰ dimiſſionẽ reqrit᷑ oſenſus ĩ actu:
lʒ nõ requirat᷑ ad dimiſſionẽ ſoliꝰ oꝛiginalis.⁊ ita cuʒ
in wꝛmiente nõ ſit ↄſenſus in actu: ñ põt ſuſciꝑe gram
ad dimiſſionẽ culpe. Sʒ tũc obijcit᷑ ð B. qm lʒ diffezʒant
doꝛmiẽs ⁊ ꝑuulus qᷓtũ ad actuale peccatuũ:n tn diffeꝛt
ĩtũ ad oꝛiginale:qꝛ vterq; bʒ oꝛiginale.ſi ĩ ꝑuulo pᷣt
dimitti oꝛiginale ſine eiꝰ ↄſenſu ꝑ ſuſceptiõʒ gratie ba⸗
ptiſmatis. ⁊ in adulto põt dimitti peccaiũ oꝛiginale
ſine eius ↄſenſu.¶ Itez aia duplicẽ hʒ oꝛdinẽ. Anũ ad
ſuũ ſuꝑius.ſ.deũ.aliũ ad inferius.ſ.ad coꝛpꝰ ſuum q8
mouet ⁊ regit. Si ẽ infuſio gre in aĩa ẽ qᷓtů ad oꝛdinẽ
quẽ hʒ ad ſuũ ſuꝑius.ſ.deũ:⁊ ñ qᷓtũ ad inferiꝰ.cuʒ ille
oꝛdo maneat in aĩa doꝛmiẽtis:videt᷑ ꝙ doꝛmiens poſſit
reciꝑe grãm ſiẽ ⁊ vigilãs. Iteʒ potẽtia rõnalis q̃ ab⸗
ſoluta eſt ⁊ abſiracta ab omi materia: hʒ abſolutam li
bertatẽ 7 dña ſui actus. MQulla igit᷑ diſpoſitio que ſit
facta in materia ligabit ſuã libeꝛtatẽ. g i ſomno ñ ligat
ſuũ arbitriũ: ſ̊ ẽ arbitrio libera.̊ põt ꝑ ſuũ arbitriuʒ
oſentire ad ſuſceptõʒ gre.Eſt igit᷑ ge ſuſceptiua aia in
doꝛmiente ſicut in vigilaãte. 41 Ztẽ fantaſia qᷓ ẽ vis ſenſi
bilis ⁊ inferioꝛ ꝙᷓ rénalis cuiꝰ ẽ li.ar.ñ ĩmobilitatur
ſomno: ̊ tũc virtuoſiꝰ 1 foꝛtiꝰ oꝑat᷑ ⁊ meliꝰ ꝑcipit᷑ eiꝰ
oꝑatio.Cũ g virtuoſioꝛ ſit virtꝰ rõnalis in q̃ẽ li. ar. qᷓ
fantaſia.q̊ ipſa ñ amittit ſuã oꝑatõʒ in ſomno. pote⸗
rit ↄſentire ⁊ reciꝑe grãʒ in ſomno. Itẽ ſiẽ appetitus
ſenſibilis mouet᷑ ex ſpecie boni ſenſibilis delectabilis
in doꝛmiẽdo:ita appetitꝰ rõnalis pᷣt moueri er ſpecie bo
ni intelligibilis in doꝛmiẽdo. hec ẽ diſpoſitio ad ſuſci
piendũ grãm.qᷓ doꝛmiẽtes hñt potẽtiaʒ diſpoſitam ad
ſuſcipiendũ gꝛam. 4 Itez aliqn ẽ ĩ ſomno ꝙ ñ fit plene
reſolutio vapoꝝ vel fumoſitatũ deſcendẽti a cerebro:
nec fit plene reſolutio ſenſuũ. vñ tũc ſurgũt doꝛmiẽtes
⁊ faciũt oꝑa vigilantiũ.Ponat᷑ ꝗ̊ aligs in tali ſtatu
ſurgat ⁊ det elemoſinã:⁊ babuiſſet prius teſideriũ dã⸗
di firmũ ⁊ feruens. Conſtat ꝙ actus vel motꝰille babʒ
oꝛtũ ex bonaradice. fructꝰ bonus eſt.gᷓ meritoꝛius.
Ad oppoſitũ. Her. Lam abſqʒ ↄſeniu eẽ nõ p̃t reci⸗
pientis qᷓ; abſqʒ gra dantis.⁊ loqꝗt᷑ de dono gre a deo.
Si ñ ẽ oſenſus iĩ doꝛmiẽte: ñ põt eẽ ĩ eo ſuſceptio gr̃e.
So. dom eſt diſpoſitio q̃ impꝛimit᷑ aĩe ad ſuſcepti
onẽ ge:ad quã aĩa nibil oꝑat᷑ actu nec hĩtu.⁊ hec eſt i
ꝑuulo baptiʒato. Eſt alia diſpoſitio ad Eam que impᷣ
mit᷑ aĩe:ad quã nihil oꝑat᷑ aia ſm actũ ̊ Fm habituʒ.
ſicut in adulto doꝛmiẽte:ꝗ prius ꝑſeuerauit in firmo ꝓ
poſito baptiʒãdi:ſi iſtis talibo impᷣmat᷑ caracti bapti⸗
ſmi:ſunt diſpoſiti ad grãz ipſis cooꝑantibo ſᷣm hituʒ.
Eſt etiã diſpoſitio ad grãz ad quã cooꝑat᷑ aĩa ſʒʒ actũ
ſicut ẽ ĩ adulto vigilãte: cui imprimit᷑ caract ſᷣm actũ.
Iteʒ notãdũ ꝙ gra aliqñ infundit᷑ ex vᷣtute ſacramẽti:
aliqñ ſine ſacram̃to. Dicẽdũ igit᷑ ꝙ gra ſacram̃talis ĩ
baptiſmo ñ infundit᷑ niſi m illã diſtinctõeʒ:nec cara⸗
cter baptiſmalis impꝛimit᷑. Gꝛa aũt q dat᷑ ſine ſacram
to nũqᷓ; infundit᷑ ſine actuali ↄſenſu.⁊ ita pʒ ꝙ ipſi doꝛ⸗

miẽti n infundit᷑ gra niſi ꝑ ſacẽm. ⁊ hec etia ei ñ infun⸗

dit᷑ niſi habuerit hitũ qͥ velit ſuſciꝑe grãzʒ.i.niſi cooꝑe⸗
tur ſm hĩtũ. Silr dðᷣm ẽ de hoĩe furioſo.⸗ Ad pᷣmum
dðm.ꝙ virtꝰ aprehẽſiua pᷣt cogi ꝑ rõcinatõʒ vt aſſen⸗

tiat vero.ſiẽ ſi aligs ↄᷣdiceret alicui veritati ꝑ vᷣtutem

alicꝰ rõcinatõis:poſſʒ cogi rõ eius vellet nollet ad Hꝙ
aſſentiret illi vero.Sʒ ñ ẽ ſic ð vi motiua q̃ ẽ receptiua

boni.illa.n.nũq; põt cogi ad bonuʒ:ĩmo ſi vult appetit

bonũ:ſi ñ vult n appetit. Ex ꝑte igit᷑ vᷣtutis motiue ẽ li
bertas abſoluta: ita ꝙ nihil ſit in ea ſine ſuo ↄſenſu.ex
q ñ pt cogi. Ex ꝑte aut vᷣtutis aprehẽſiue ñ ẽ ita.qꝛ a⸗
liꝗd põt i ea fieri ſine ſuo ↄſenſu: qꝛ põt cogi ad verũ ſi

cut dictũ ẽ.⁊ iõ ſcĩia põt impᷣmi aie ſine ↄſenſu ipᷣiꝰ ĩ dor

miẽdo. aĩe tñ ñ pᷣt impᷣm gea ſine eiꝰ ↄſenſu.⁊ intelligẽ

dũ eſt de gra qᷓ infundit᷑ ſine ſacio.⁊ iõ doꝛmiẽs non eſt

lxix.

ſuſceptiuꝰ talis gr̃e. Per hec pʒ ſolutio de reuelatõibo
qꝛ in reuelatõe nẽ aliud qᷓ imp̃ſſio foꝛme veri in vi app
hẽſiua.ñ ẽ aũt ipſazʒ ncce ad h̊ cooꝑari ſicut viſum eſt.
Ad aliud qð obijcit᷑ de decretali.dom ꝙ ẽ gra cuʒ ſa
cramẽto ⁊ ſine ſacramto. Gr̃a ꝗᷓ ſine ſacram̃to nõ p̃t ĩ⸗
fundi doꝛmiẽn ſicẽ pʒ.gra aũt q ẽ cũ ſacro põt.ſᷣ hoc cũ
diſtinctõe poſita:qꝛ oꝑtet ꝙ hẽat ↄſenſuʒ ĩ hĩtu.⸗ H ptz
ꝑ G̊ ꝙ in illa vecretali dr de baptiſmo ⁊ effectu bapti⸗
ſmi.Aſaioꝛes ꝛc̃.ponit Inno.iij.talẽ di ſtinctõʒz. Doꝛ⸗
mientes aũt ⁊ amentes ſi priuſqᷓ amentiã incurrãt vel
doꝛmiãt in Zdictõe ꝑſtiterint:qꝛ in eis intelligit᷑ ↄdicti⸗
onis ꝓpoſitũ ꝑdurare: ſi fuerint ſic immerſi caracterẽ
nõ ſuſcipiũt ſacramẽti. Secus aũt ſi prius cathecumĩ
extitiſſent ⁊ habuiſſent ꝓoſitũ baptiʒandi.Vlñ tales ĩ
nccĩtatis articulo ↄſueuit eccĩa baptiʒ are.Et ſic per h̊
pʒ diſtinctio p̃dicta.qꝙ etiaʒ neceſſe eſt ꝙ doꝛmiẽtes ha⸗
beant ↄſenſum in habitu ad hoc ꝙ recipit grãm ꝑ ſa⸗
cramentũ.4l Ad aliud rñdet Inno.in eadeʒ decretali.
⁊ oñdit quare nõ põt dimitti oꝛiginale ipᷣi adulto eodẽ
modo quo dimittit᷑ ꝑuulo.⁊ ponit duplicẽ rõneʒ a⸗ 6
dicẽs. Dũs qui totũ boĩem ſaluũ fecit in ſabbato opꝰ
im ꝑfectũ nõ nouit.⁊ ideo peccata nõ /ꝓ ꝑte h̊ ꝓ toto di
mittit. Cũ ̊ in adulto ſit peccatũ oꝛiginale 2 actuale:
ↄſtat ꝙ vnũ nõ dimittit᷑ ſine altero. F̊ actuale contrahi
tur cũ ↄſenſu. ̊ nõ dæbet ei dimitti ſine ↄſenſu adminꝰ
in hĩtu. Sʒ ſine ̊ nõ põt dimitti oꝛiginale in adulto.
Apter H̊ nõ põt dimitti peccatũ in adulto ſine cõſenſu.
Iteʒ alia eſt eius rõ ad h̊. OPena oꝛiginalis pcti ?ẽ carẽ⸗
tia viſionis dei. actualis pᷣo pena peccati eſt gehẽne ꝑ⸗
petue cruciatꝰ.vnde ſi pꝛimũ dim itteret᷑ alicui alteꝛo ñn
dimiſſo: talis ñ careret viſione dei ꝓpter oꝛiginale di⸗
miſſum: 2 cruciaret᷑ in gehenna ꝑpetuo ꝗꝓpter reatum
crimĩs actualis. Sʒ hec tãqᷓ impoſſibilia ſeſe minime
patiũt᷑:immo ſibi mutuo aduerſant᷑.⁊ ꝓpt p nõ pᷣt di⸗
mitti oꝛiginale ꝑ baptiſmũ adulto ſi doꝛmiat ſine oſen⸗
ſu. paruulo tamen põt: quia in ipſo nõ eſt alia culpa qᷓ
contrabat᷑ cum conſenſu.4¶: Ad hoc qð obijcit᷑ ꝙ ordo
aĩe ad ſuuʒ ſupeꝛius manet in ſomno. doᷣm ꝙ oꝛdo aĩe
eſt vt non ꝑficiat᷑ ̃m ſuam vltimã ꝑfectionem ſine ſuo
conſenſu. hec auteʒ vltima ꝑfectio eſt ex foꝛma bonita⸗
tis impreſſa ei.quia ex hac ꝑte relictus eſt bomo ĩ ma
nu ſui conſilij.ſicut habet᷑ ecci.xv.id eſi ſᷣm oꝛdinẽ aĩe
ad iſtam ꝑfectõʒ relinquit᷑ homo ſuo li.ar. VUnde dicit
Dyoni.ꝙ nos nõ habemꝰ vitam coactam ſicut habent
irrõnabilia. vnde vita gloꝛie vel gratie nõ datur nobio

coacte. ⁊ ꝓpter hoc cum anima nõ poſſit cogi ad iſtam

ꝑfectionem que eſt ex foꝛma boni.per infuſioneʒ gratie
non poteſt reciꝑe gatiam: cum conſenſus actu non ſit
in doꝛiniente. 4 Ad aliud dixerunt quidam.ꝙ ſicut vi⸗
demus 6 clauis duplicit eſt ligata. Tno modo quia ñ
eſt poteſtas ligandi vel ſoluendi ꝓpter inidoneitatẽ po
teſiatis:quia ſcilʒ non habet idoneitateʒ.⁊ boc mõ li⸗
gatur in preſbitero ſuſpenſo vel degꝛadato:quia nõ hʒ
idoneitatem ad hoc. Alio modo dicit᷑ clauis in aliquo
ligata nõ ꝓpter idoneitatẽ ipſius nccĩtatis nec ptãtis
ſue. ſ quia deficit ei materia ſcʒ ſubditi qͥs liget vel ſol
uat.⁊ hoc modo ligata eſi clauis in monacho vel reli⸗
gioſo. Similiteꝛ dicũt ꝙ in ſomno li. ar. Fm ſe nõ liget᷑
ſed quia nõ hʒ mateꝛiã in ſomno que ei ſubiecta ſit.
Sᷓnon habet executõʒ poteſtatis in ſomno: hoc non eſt
quia deficiat vel ligetur potẽtia li.ar. ̊ hoc ꝓpt defectũ
materie.in vi aũt ſenſibili ñ eſt executio in ſomno ꝓpteꝛ
defectum potentie quia higat.⁊ ꝓpter defectum mate⸗
rie que ei non offertur. Elis &rationalis cuiꝰ ẽ li.ar.
abſoluta ẽ a materia:? inde eſt libera.nec ligat᷑ in ſom
no hᷣm ſe:bᷣ ligat᷑ qꝛ nõ hʒ executõneʒ in oꝑe ꝓpter defe
ctum materie circa quam oꝑatur. Alij dixcrunt iuxta
philoſophos. O cũ in aĩa ſit vis que ñ depẽdet a coꝛꝑe
quantũ eſi ð ſe ſcʒ li. ar.⁊ vis dependẽs a coꝛpoẽ. ſvis
motiua concupiſcibilis.iraſcibilis. Sed remuneratio

5

meriti debet eẽ ſᷣm aĩaʒ ⁊ ſm coꝛpꝰ:ncc̃e ẽ ꝙ opꝰ meri⸗
toꝛiũ fiat ꝑ vim aie ᷣm ſe ⁊ ꝑ vim ad coꝛpꝰ:⁊ n ſoluʒ ꝑ
vnũ.⁊ ideo in oꝑe meritoꝛio im ꝑat libeꝛũ ar.⁊ vis ad
coꝛpꝰ facit motũ vel opus.⁊ qꝛ in doꝛmiẽte ligat᷑ vis ad
coꝛpuo: pt᷑ h̊ in doꝛmiente ñ põt libeꝝ ar. hꝛe ↄſenſum
meritoꝛiũ vel oꝑatoꝛiũ ad gr̃am. Ydeo diſtinxerũt ſic
dicit Auicẽna. Quedã eſt vis imꝑans motũ. 2 bec eſi
vis im ꝑans li.ar.⁊ quedã eſt faciẽs vel exequẽs motũ:
⁊ hec eſt vis ad coꝛpꝰ.hec aũt immobilitat᷑ ĩ ſomno:qꝛ
ẽ vis coꝛꝑis ſeu ad coꝛpꝰ. Quia & ceſſat vis faciẽs mo⸗
tũ:ideo ceſſat vis imꝑans motũ.⁊ ita ceſſat lib.ar. ſic
rex eſt imꝑans ⁊ mouẽs: ⁊ hoĩes ſunt exequẽtes.⁊ ſi ñ
eẽt qui obediret regi:rex ceſſaꝛet a ſuo imꝑio.Similit᷑
dico ꝙ li. ar.ceſſat in doꝛmiẽte:qꝛ ceſſat vis faciens mo
tü.vñ ligatũ eſt nõ in ſe:ſᷣ in exequẽte.⁊ ideo nõ põt re
ciꝑe gratiã. 4¶. Sʒ obijcit᷑.qꝛ li.ar.de ſe elicit motũ con
ſenſus ſine aliq cooꝑatione vis ſenſibilis: ſeu virtutis
oꝛdinate ad coꝛpꝰ. S qᷓnũ ad ↄſentire nõ immobilitat᷑ i
ſomno. 4 Itez dicit Anſel.ꝙ voluntas eſt inſtrumẽtũ
ſeip̃ᷣm mouẽs. ꝗᷓ nulla erit eã ſufficiẽs ad monendũ vel
quieſcendũ vel quietandũ ipſam.¶ Rñſio.dðm ꝙ du
plex eſt motus.ſ.motus ab aĩa: motus ad aĩam. In
motu ad aĩam ſe hʒ aĩa in potẽtia paſſiua ⁊ receptiua
ſolũ. In motu ab aiĩa ſe hʒ aĩa in potẽtia actiua. ꝛi⸗
mus aũt motus eſt in vi aprehenſiua: qꝛ recipit ſpẽs
reꝝ extra.a quibo incipit motus ⁊ terminat᷑ ad aĩsm⸗
Et ideo vis apprehenſiua eſt vis paſſiua ſolũ ⁊ recepti
ua:⁊ motus eius eſt ad aĩazʒ.⁊ inde eſt ꝙ ſi ſit impᷣmẽs
e:fiet motus in ea ipſa nibil oꝑante:cuz nõ faciat vel
incipiat motũ ſ̊ mouet᷑ a rebo extra.⁊ ideo ĩ ſomno po
teſi exercere ſuam oꝑatiõʒz ſi ſit agens er vel impᷣmens
in ea foꝛmaʒ veri.Secũdus aũt motus eſt in motiua.
Mihilominꝰ videt᷑ meliꝰ dõm.ꝙ ſicut in motu ſʒ egri⸗
tudineʒ vt in furia rapitur tota aia ad vim moꝛbi ex⸗
pellendam.ſilłr in quibuſdã motibo.vt in extaſi ꝑ Raʒ
rapit᷑ tota aĩa ad videndũ ea que ſupra ipſam ſunt.ſic
ſuit in raptu pauli ⁊ ꝓhetaꝝ.ſicut⁊ in coitu dicimꝰ:
ꝙ tota intentio aĩe fert ad actum generatiue ⁊ rapit᷑
ita dicimus de li.ar.in ſomno.ꝙ nõ dicit᷑ immobilita⸗
ri quia ligetur in ſe nec vis in qua eſt:ſᷣ̊ qꝛ aĩa rõnalis
cuiꝰ eſt: totaliter fert᷑ ad aliũ actũ alteꝛiꝰ vis ĩ ſomno.
ſicut ad actũ nutritiue:qꝛ vis nutritiua ẽ q̃ maxie ope
rat᷑ in ſomno.⁊ ideo quia aĩa rõnalis in ſomno nõ in⸗
tendit vt vtat᷑ li.ar.dicit᷑ immobilitari.⁊ iõ nõ oꝑatuꝛ
nec ſuſcipit gratiã in ſomno: cum opoꝛteat ipᷣm oꝑari
conſentire actu ad illud qð ſuſcipit.¶ Ad alið quod
obijcit᷑ de fantaſia.notandũ ꝙ cum ſint viꝛes aie qdaʒ
Fm ꝑteʒ rõnaleʒ: quedam ̃m irrõnaleʒ.ex ꝑte irrõna⸗
lis vegetabilis ſenſibilis.ex ꝑte vᷣo rõnalis intellectus
ſpecuſlatiuꝰ aprehenſiuus ⁊ motinus.Circa quãlibet
drñtiã eſt acciꝑe duplicẽ vim. vnã que ſemꝑ eſt cũ ſuo
actu. aliã que nõ ſemꝑ.ð.gᷓ. Ex ꝑte vegetabilis eſt ac⸗
ciꝑe vim vegetandi:que ſꝑ ↄtinuat ſuũ actũ.ſ.vegetac᷑
in coꝛꝑe.⁊ vim augmẽtadi ⁊ generãdi:que nõ ſemꝑ cõ
tinuãt ſuũ actum. vtez ex parte ſenſibilis eſt accipere
vim apprebenſiuã &foꝛis.vt viſiuã auditiuã ⁊ hmõi.q
nõ ſemꝑ ↄtinuãt ſuũ actũ vim apprebenſiuã interius
ſicut fantaſia que ſemꝑ ↄtinuat ſuũ actum ſiue in ſom⸗
no ſeu in vigilijs. ſicut dicit pᷣs. Sʒ ĩ ſomno tota eiꝰ
intentio verſat᷑ interius.in vigilia vᷣo diffundit᷑ ad ap⸗
prehẽſiuas exterioꝛes.vñ ꝗꝓpter h̊ meliꝰ ꝑcipimꝰ oꝑa⸗
tionẽ eius in ſomno ꝙᷓ in vigilia.cuiꝰ ſignum eſt. ꝙ qñ
claudimꝰ alios ſenſus in vigilia:tũc oꝑatiõeʒ fantaſie
ꝑcipimꝰ velut lucẽ ſpẽs ſenſibiles ſeruatas interius il
luſtranteʒ. Iteʒ ex ꝑte apprehenſiui intellectus eſt vis
duplex.vis que ſemꝑ eſt cũ ſuo actu velut lux.⁊ ſiẽ̃ diẽ
ph̊s.ſe hʒ ad intelligibilia ſicut lux ad coloꝛes.⁊ dr in⸗
tellectus agens:⁊ vis que nõ ſemꝑ eſt cum ſuo actu: ſ(i.
educit᷑ de potentia in actũ.⁊ dicit᷑ intellectus poſſibił.
Item ſimili modo ex ꝑte motiui intellectꝰ ẽ vis duplx

„
.

vis que ſemꝑ eſt cũ ſuo actu. vt quẽadmodũ intellect

agene eſt continne irradiãs ſuꝑ aĩam ad cognoſcendũ
intelligibilia veꝛitatis.ita ex iſia ꝑte eſt vis radians 2
mouens ad appetibilia bonitatis ſꝑ remurmurãs con
trarijs:quã dicimꝰ ſyndereſim. Pretea vis que nõ ſꝑ
eſt cum ſuo actu:nõ eſt determiatæ ad vnũ actuʒ: ſᷣ ad
oppoſitos actus ſe hʒ ſm electiõeʒ liberam:penes quã
ponit᷑ li.ar. Patet igit᷑ rñſio ꝙ nõ eſt ſibis modus ope
ratõnis fantaſie ⁊ li.ar.⁊ rõnis qtuʒ ad vim que non
bʒ actum continuũ.¶j Ad illud po qð obijcit ꝑ ſititudi
nem appetitus ſenſibilis ⁊ appetitus rõalis.dpᷣm ꝙ ap
petitus ſenſibilis: ſicut dicit Jo. dama.magis agit᷑ qᷓ
agat.⁊ hoc ẽ quia deducit᷑ ⁊ trabit᷑ a ſpecie obiecta de⸗
lectabili.appetitus vᷣo rõnalis magis ecõtrario agit qᷓ
agat᷑.⁊ idco q ad aliam oꝑationeʒ rapit᷑ aĩe intentõ

velut in furia ⁊ in ſomno quieſcit.⁊ hoc modo dicit᷑ li⸗

gari ſicut diciũ eſt. ¶ Ad vltimũ dᷣm.q qᷓuis non ſit
pñntis negocij ſᷣm pꝛedictã by poſtaſim:ꝙ oꝑatio illius
ꝗ ſic inſuꝛgit in ſomno ꝓcedit ex vpᷣtute eſtimatiua:que
vis nõ ſolu accipit ſpẽs ſenſibiles ſᷣ intẽtiones ſperuʒ
ſenſibiliũ:ſiẽ dicit Auic.vt delectabile.triſtabile.bo⸗
nũ.malũ.nocitiuũ.fugitiuũ.ex quaꝝ intentõnũ pñtati
one foꝛtiſſima ĩ talibo mouet᷑ extimatiua: ⁊ mouet ad
H̊ ꝙ hõ ſurgat ⁊ oꝑetur ligatis ſomno viribo exterioꝛi
bus ſenſus ⁊ li.ar.rõnis.vnde quicꝗd faciat nõ repu⸗
tat᷑ ei ad meritũ vel demeritũ: nec ad laudẽ vel vitupe:
riũ.Ex his igit᷑ ſatis manifeſtũ eẽ põt qualit᷑ ga habʒ
fieri in ſubiecto.

Aꝛticulus ſecudus

Oſtea inꝗrendũ ẽ de gr̃a quo ſit ĩ ſubiecto.

Et q̃runt᷑ duo. Prĩo.an gẽa inſit ᷣm maiꝰ

. ⁊2 minꝰ.h̊ ẽ:an ſit maioꝛ ĩ vno qᷓ; ĩ alio.Se⸗
cũdo.an ſᷣm maiꝰ ⁊ minꝰ.ſ.Fᷣm intenſiõʒ ⁊ remiſſioneʒ
ꝓut dr margarita albioꝛ equo.

Ad pꝛimum ſic. S. .
Augꝓ.ad dardanũ.Deꝰ vbiq; totꝰ ẽ: qũo q̊ in alijs am
pliꝰ:in alijs minꝰ.Sʒ deꝰ ẽ ĩ aia ꝑ gꝛaʒ ⁊ i q̃tibʒ hñte
graʒ.q̊ totꝰ ẽ ĩ qͥlibʒ hñte g?aʒ:⁊ totꝰ hẽt᷑ a qͥlibʒ.̊ tã⸗
tũ hʒ vnꝰ gr̃aʒ quãtũ aliꝰ.Si qᷓ ipᷣm hr̃e ẽ eẽ gre.ᷓ tan
tũ bʒ vnꝰ de gra q̃ntũ aliꝰ.¶ Ite gr̃a ↄꝑat᷑ ad dteʒ ⁊
ad recipiẽtẽ.ſ̊ dãs ñ ſe hʒ ſᷣm maiꝰ ſᷣ eq̃lit᷑ oĩbo: ſimiłr
nec recipiẽs.̊ gra ñ ẽ maioꝛ ĩ vno qᷓ ĩ alio. exqͥ ñ pᷣt de
termĩari eiꝰ maioꝛitas: niſi ᷣm dantẽ vel recipienteʒ.
Ainoꝛ pʒ.qꝛ dãs ⁊ ſimplex ñ bñs q̃ntitatẽ.ſ.ipᷣe deꝰ.
ſiłr ex ꝑte recipiẽtis ẽ eqͥlitas ſiẽ ex ꝑte dãtis.quia hõ
inqtũ imagoẽ i potẽtia recipiẽdi graʒ. Si &̊ ipſa ima⸗
go ñ ẽ maioꝛ ĩ vno qᷓ ĩ alio: nec recipiẽs ſe hʒ ſᷣm ma
ius ⁊ minꝰ.ꝗᷓ ex vt᷑q; ꝑte ẽ eqlitas. Ad oppoſitũ.Au
guſti.ad dardanũ. In ꝗbo hitat deꝰ ñ eqlit bitat.qꝛ inð
ẽ illð ꝙ NHelyſeꝰ.iiij.reg.ij.popoſcit vt in eo eẽt duptx
ſpũs.i.ĩ duplo qᷓ; ĩ Hely a.Si ꝗ illud erat poſſibile qð
petebat:⁊ petebat ĩ ſe ſpm̃ duplicari:ꝗ ĩ eo poterat ſpi⸗
ritꝰ maioꝛ eẽ qᷓ; ĩ Helya ĩ duplo.ꝗ̊ ⁊ gGa ĩ duplo.qꝛ ſpi
ritꝰ ille gẽa ẽ.¶. Itẽ aug.ad MHonifaciũ.Gꝛa meꝛet᷑ au
geri. Põt g̊ eẽ maioꝛ ĩ vno qᷓ; ĩ alio. So.dðm ꝙ ma⸗
ius ⁊ minꝰ ñ dicũt᷑ ita ĩ foꝛmis ſpũalibo ſic ĩ ſoꝛmis coꝛ
ꝑalibo.qꝛ ĩ foꝛmis materialibo dicũt᷑ ſᷣm q̃ntitateʒ di⸗
mẽſiuã.⁊ rõ hꝰ ẽ.qꝛ ſunt foꝛme materiales ⁊ ꝑficiẽtes
materiã. foꝛme aũt ſpũales immateriales ſunt.⁊ inde
eſt ꝙ maioꝛitas ⁊ mioꝛitas ñ determinãt᷑ ĩ eis ſᷣm qua⸗
titatẽ dimẽſiuã.̊ ſolũ ſᷣm q̃ntitateʒ vᷣtualẽ.ſᷣm ꝙ dicit
aug. de q̃ntitate aĩe.ꝙ aĩa ñ dr q̃nta Fʒʒ q̃ntitatẽ dimẽ
ſiõis ſic̃ lignũ.łſ̊ pᷣm q̃ntitatẽ vᷣtutis.4 Iiẽ dðᷣm q; gr̃a
pᷣt dici maioꝛ tribo mõis.ſ.maioꝛ vᷣtute.⁊ expᷣſſiõe.⁊ ĩ⸗

clinatõe.⁊ rõ hꝰ ẽ.qꝛ gr a nihil alið ẽ qᷓ ſilitudo dei in

creatura rõnali q ẽ eſectꝰ dei.̊ ſilitudo rõnał creatuẽ
ad deũ põt eſſe vel ꝙ ſit ei ſilis ſᷣm rationeʒ efficientis.

t ſic dicitur ſilitudo virtutis quia virtus vel potentia

1
on

o.
e⸗

31
ir
de
te.
d.
ho
nar
na
Du
ind
ptr

p,
pi
u
ͤ
001
di⸗
es
Ne
i
icit
ini
n
zii
iin
us
iis⸗
ino

eſtio

Abet ei Fm roeʒ efſicẽtio. Aut ẽ ſititndo m rõezᷓ de⸗

eſt cã exeplaris ſeu ſoꝛmalis.⁊ ſic dĩ ſilitudo expᷣſſionis
ſeu ym expſſionẽ. quõ dr eſſe ſilitudo inter ſigillũ ⁊ cerã
imp̃ſſaʒ ĩ ſigillo. Zin ipᷣa dei ſapia ẽ q̃ſi ſigillũ:⁊ ei. ſili⸗
tudo expſſa ẽ in rõnali creatura. Aut ẽ ſilitudo jm rõeʒ
qua cæeſt cauſa finalis. ⁊ ſic dr ſilitudo inclinatõis vel
oꝛdinis.qꝛ ex H̊ ꝙ rõnalis creatura ẽ ꝓpter finẽ que ? ſũ⸗
ma bonitas: er h̊ inclinat᷑ ad illã tanqᷓ and finẽ.tñ bac in
clinatõeʒ tollit pcẽm. Gratia ꝗ̊ eſt cxi ſilitudo in creatu
ra iſtis triba modis.ſ.pᷣm vuᷣtutẽ.ꝛ expᷣſſionẽ.a inclinatõ⸗
nem. Maioꝛitas gre. aut ẽ vᷣtutis reſpectu efficientis
aut expᷣſſionis reſpectu cauſe exẽplaris.aut inclinatõis
in alijs. 7 ↄñter maioꝛ ĩ beata vᷣgine. ? pñter in alijs ſan
ctis:qꝛ habuerũt maioꝛẽ vpᷣtutẽ:⁊ ad plura oꝑabilia. q
xrpᷣc habuit maioꝛẽ: alij minoꝛẽ reſpectu iilliꝰ. beata ſda
ria ↄñter maioꝛẽ reſpectu alioꝝ.⁊ ſic de alijs ſi ilitudini⸗
bus. 7 ꝙᷓtuʒ ad ̊ intelligit aug· ꝙ Delyſe petebat in ſe
duplicari ſpũm Helye:ita ꝙ maioꝛẽ habẽt ſpũm ꝙᷓ He
lias ꝙᷓtuʒ ad maioꝛitatẽ vᷣtutis ad plura oꝑabilia. Pe⸗
iebat em ꝙ duplicaret᷑ vᷣtꝰin ipo ad operãdũ plꝰĩ duplo
1 boc faciebat ꝓpter incredulitatẽ ꝓpłi.¶ Ad pꝛimã rõ⸗
nem in ↄtrariũ dicẽdũ.ſicut dĩc phᷣus ĩ li.de cauſis. Pꝛi
ma cauſa ĩ oibo rebo ẽ m diſpoſitõeʒ vnã.nõ tñ oẽs reci
piunt ipam m diſpoſitõeʒ vnã ſeu rõeʒ vnã:nec eiꝰope
rationẽ.qꝛ queda recipiũt ipᷣam vel eiꝰoꝑationẽ recepti
one coꝛꝑali:quedã receptõe ſpũali intellectuali.⁊ erem⸗
lũ eſt i luce ſeu ĩ radio ſolis.Radiꝰ em̃ ſolis quãtũ ẽ de
e cũ attingit materiã liquefactibilẽ vt cerã.⁊ materiam
indurabilẽ vt lutũ.quãtũ eſi de ſe:eodẽ mõ oꝑat᷑ in vtra⸗
q;. ſed nõ a ꝑte recipiẽtiũ.vnde nõ idẽ efficit in vna ⁊ in
alia:qꝛ nõ recipiũt ipᷣm eodẽ modo. ĩmo lutũ recipit ſᷣm
vnam diſpoſitõeʒ ⁊ cera ſᷣm aliã. ſᷣm ꝙ habẽt diuerſas
naturas. pter hoc nõ efficit᷑ idem in vtroq; ꝑ receptõ
nem radij.Sitꝛ dicẽduʒ ꝙ deꝰquãtũ ẽ de ſe.vno mõ ſe hʒ
ad oẽs creaturas ⁊ eq̃liter.non tñ vno modo nec eq̃liter
ab omnibo recipit᷑.¶ Ad ſcdᷣm dicẽduʒ.ꝙ attẽdẽdo dan
tem nõẽ differẽtia quãtũ in ipo eſt.qꝛ nõ plus ſe habzʒ de
ſe ao vnũ qᷓ; ad aliud. Silꝛ attẽdẽdo recipiẽtẽ ſᷣm ſe.nul
la eſt oifferentia in receptõne:nec maioꝛitas nec minoꝛi
tas.qꝛ ipᷣm recipiẽs equaliter ſe habet ĩ omnibo ad reci⸗
piendũ gram quãtũ eſt de ſe.⁊ hoc declarat᷑ ꝑ exempluʒ
in natura. idemꝰ em̃ ꝙ ſol quatũ eſt de ſe.ſilꝛ ſe ha bet
ad illuminãdũ oẽs ꝑtes aeris.ſilꝛ oẽs ꝑtes aeris quan⸗
tum eſt te ſe ſilꝛ ſe habẽt ad recipiẽdũ illuminatõeʒ a ſo
le.vnde vna quãtũ eſt de ſe: nõ magis ſe habet ad hoc qᷓ;
alia.ſed attẽdendo ↄparationẽ ꝑtium aeris ad ſolẽ:ſic ẽ
differẽtia in illuminatõe:qꝛ ꝑtes aeris que ſunt ꝓpinqui

oꝛes ſoli plus recipiũt de illuminatõe a ſole.⁊ plꝰinfluit

ſol in illis.Eodem mõ intelligẽduʒ eſt ꝙ maioꝛitas gr̃e
nõ attendit᷑ ex ꝑte dantis ᷣm ſe nec recipiẽtis ſᷣm ſe.ſed
ex oꝛdine ⁊ ↄparatõe vniꝰad alteruʒ.quia aĩa que ꝓpin⸗
quioꝛ eſt ꝓinquiꝰ oꝛdinat᷑ co.eſt ſuſceptiua maioꝛis
gratie. ⁊ ideo rpᷣc qui ꝓpinquiꝰ eſt:plus recipit.⁊ ↄñter
beata viꝛgo.⁊ ſic ↄnter de alijs ſanctis ſᷣm oꝛdinem diui
ne diſpoſitõnis ⁊ p̃deſtinatõnis.

Lonſequẽter queri .S. ij.
tur vtꝝ gr̃a ſit in ſubiecto ᷣm intẽſionẽ ⁊ remiſſionẽ.ꝓ
nt dicit᷑ margarita albioꝛ equo.hoc eſt querere.vtꝝ ma⸗/
gis intendat᷑ in vne q in altero. Ad qð ſic.aug.ad Dar
danũ. In ſanctis alij ſunt ſanctioꝛes alija.ſed vnde hoc
niſi habendo abũdantiꝰinhabitatoꝛẽ deum.Et dicit ibi
ꝙ habere inbabitatoꝛẽ deũ.hoc nõ eſt niſi ꝑ gr̃am.ergo
in quibuſdà ſanctis magis ẽ intẽſa gra qᷓ; in alijs. Gra
ergo recipit᷑ magis ⁊ minꝰin vno q; in alio.⸗qAd oppoſi
tum. Duplex ẽ eſſe.ſ.pꝛimũ ⁊ ſcdᷣm.⁊ hoc ẽ eſſe nature ⁊
oꝛdinis.Fm eẽntialia pᷣmi eſſe.nõ recipiunt magis ⁊ mi
nus.ergo ſilꝛ nec eẽntialia ſecũdi eſſe recipiunt magis ⁊
minus.Sed eẽntiale ſecũdi eſſe ẽ gra:ergo gra non reci

reſpectu cauſe finalis. Scom h̊ maioꝛ fuit gra in xpo ꝙᷓ

lxir.

pit magis minꝰ.ꝗ Item imago dei nõ recipit ĩ nobis
inagis 7 minꝰ:qꝛ nõ ẽ dicere ꝙ ipa ſit magis imago nne
ꝙᷓ in alio tꝑe:nec magia imago in vno hoie ꝙᷓ in alio. S§
ꝑfectio imaginis nõ recipit magis ⁊ minꝰ. Sed gr̃a eſt
ꝑfectio imaginis.q̊ ⁊ ẽ. Sol.dicẽdum ꝙ cũ ſit duplex
gra.ſ.creata ⁊ increata.increata nõ recipit magis ⁊ mi⸗
nus.qꝛ ipᷣa ẽ ſubſtãtia.Creata vo recipit magis ⁊ minꝰ:
qꝛ ip̃a ẽ accidẽs.x magis ⁊ minꝰattẽdunt᷑ ĩ natura ꝑ ac⸗
ceſſum ad graʒ increatã.i ec ẽ ſimile de pmo eſſe ⁊ ſcdðᷣo
qꝛ pꝛimũ eẽ dicit᷑ a ſoꝛma.vñ eẽ pᷣmũ dicit ex h̊ ꝙ iam eſt
actu.⁊ ita bʒ ↄplemẽtũ ⁊ termiatum ẽ.⁊ ideo nõ recipit
magis ⁊ minꝰ. Sed eẽ ſcdm dr reſpectu finis.hᷣ̊ ẽ in oꝛdi
ne ad finẽ ⁊ ↄplemẽtũ.⁊ ꝓpter h̊ adhbuc ẽ in potẽtia ⁊ nõ
in actu.ſ̊ acceſſus ad finẽ põt eſſe im magis ⁊ minꝰ⁊ in⸗
eqliter.⁊ ꝓpter h ſcᷣm eẽ recipit magis ⁊ minꝰ:Fᷣm ꝙ po
tẽtia magis ⁊ minꝰaccedit ad finẽ ⁊ ↄplemẽtũ:cũ ñ ſit cõ
pletũ nec termĩatũ.¶ Ad ſcdᷣm dicẽdũ.ꝙ ↄtigit imaginẽ
i ⁊ eẽntiã aĩe ↄſiderare qtũ ad eẽ pᷣmũ. Itẽ ↄtingit eã
ↄſiderare nõ abſolute ſ in oꝛdie ad finẽ.⁊ ſic ↄſiderat᷑ iã
vt põt tendẽ in finẽ.⁊ G̊ mõ põt reciꝑe magis ⁊ minꝰ.⁊
ſilꝛ gra que ẽ eiꝰ ꝑfectio.⁊ ſic ptʒ quõ gra recipit magis
2 minꝰ:qm ꝑ maioꝛẽ acceſſuʒ ⁊ minoꝛẽ ad finẽ ſeu ad g⸗
tiã increatã. vñ aug.in li.de pñtia dei ad Bardanũ po⸗
nit exẽplũ de magis ⁊ minꝰin poſitõibo ⁊ puatõi bo.ĩ pec
cato ⁊ gra.qꝛ in pcto dicit᷑ magis ⁊ min ꝑ receſſuʒ a deo
qui receſſus attẽdit᷑ ſm diſſimilitudinẽ ⁊ nõ ſm diſtãti⸗
am localẽ:qꝛ peccatũ ẽ diſſimilitudo dei.in gra ꝑ acceſ⸗
ſum maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ ad lumẽ vel ad diuinã ſimilitudi⸗
nem. qꝛ gra eſt ſimilitudo dei. vñ nõ attendit᷑ ꝑ acceſſuʒ
localẽ. ⁊ ponit exẽpluz. ſicut oculi ceci tãto longiꝰab bac
luce dicunt᷑:quãto fuerint cecioꝛes ⁊c̃.

Membꝛü quintu

Onſequẽter querẽdũ ẽ de cã gr̃e. De cã at᷑
efficiẽti nõ ẽ dubitatõ ꝑ pᷣdicta.qm̃ illa eſt
deꝰ.R q ſit cã meritoꝛia ex ꝑte nr̃e: vel ne⸗
ceſſaria ex ꝑte dei inueſtigadũ ẽ.Querit᷑ ̊
pᷣmo generalit᷑ an ſit gr̃e cã meritoꝛia ex ꝑte nr̃a. Scðo
ſpãlit᷑ de pᷣma gr̃a an cadat ſub merito.Tercõ an faciẽ⸗
ti qdð in ſe ẽ neceſſario det gr̃a a deo.Quarto an nõ faci⸗
enti qð in ſe eſt detur.

Articulus pꝛimus
D pᷣmũ ſic.Maiꝰbonũ qᷓ ſit gr̃a cadit ſb me
rito.ſ.btᷣitudo et᷑na.Gra cũ ſit minꝰbonuʒ
cadit ſub merito.⁊ ſic nõ ẽ donũ gratiſdatũ.

4 Itẽ aligꝗs põt mereri graʒ a rege terreno. cũ ſilis eſt
rõ ex ꝑte iſla q̃ hõ hʒ graʒ a do ſeu a rege celeſti:gᷓ hõ pt

mereri graʒz regis celeſtis.¶ Itẽ ſolet dici ꝑ diſtictõeʒ ꝗ;
nõ poſſumꝰinereri gr̃aʒ ſᷣm ſubaʒ gr̃e.ſ̊ poſſumꝰmereri
augmẽtũ gre.ſᷣm ꝙ dic aug.ad bonifacium. Gra meret᷑
augeꝛi vt aucta meꝛeat᷑ ⁊ ꝑfici.Sʒ tũc obicit. Poſſumꝰ
mereri augmẽtũ gre. Sʒ augmentũ gr̃e ẽ gra qꝛ ẽ gratiſ
datũ.q̊ poſſumꝰmereri graʒ. Ad oppoſitũ.aug ad bo⸗
nifaciũ.Cũ fides ĩpetrat iuſtificatõeʒ:nõ graʒ dei.pᷣce⸗
dit aliꝗd meriti bũani ⁊c.Si ꝗ̊ aliꝗd meriti non pᷣcedit
graz. gra nõ cadit ſub merito.¶ Item ſi gra cadit ſub
merito.om̃e at meritũ ẽ a gra.̊ gra ẽ a gra.g idẽ ẽ a ſe.
qð nihil ẽ dictũ.̊ gr̃a nõ cadit ſub merito.4 Itẽ omne
meritũ detmĩat᷑ ꝑrectã intẽtionẽ. recta vᷣo intẽtio deter⸗
minat᷑ reſpectu boni et᷑ni.ꝗ̊ ⁊ meritũ detmiĩabit᷑ reſpct᷑u
boni et᷑ni.Sʒ gr̃a nõ ẽ bonũ et᷑nũ.ꝗ̊ meritũ nõ detmĩat᷑
reſpectu gre. gra nõ cadit ſub merito. Sot.dicẽduʒ
gra ſᷣm rõem noiĩs gr̃e.ñ cadit ſub merito.⁊ ꝙᷓuis res
gre poſſit cadẽ aliqͥ mõ ſub meꝛito:cũ rõ gre inq tũ gꝛa ẽ
nullo mõ pt᷑ cadẽ ſub meꝛito:qꝛ gra dẽ eo ꝙ gtiſdat᷑. bec
eĩ ẽ intp̃tatõ ſui noĩs.ſᷣ qð gtiſdat᷑: nõ dat᷑ merito.⁊ idvdo
gẽa ßm rõeʒz noĩs dẽ ꝑ excluſionẽ meriti.Qũqᷓ ̊ ga Fm
rõeʒ gꝛe cadit ſub meꝛito: qꝛ ſic pᷣncipiũ pᷣmũ mouẽdi nõ
mouet᷑ neq; pᷣmũ pᷣncipiũ fiẽdi ſit:ita nec pᷣmũ pᷣncipiuʒ

4

5
„

merẽdi debʒ cadẽ ſub merito.¶ Ad pᷣmũ ĩ ↄtrariũ dðᷣm.
ꝙ meritũ hʒ pᷣncipiũ a qͥ.⁊ eſt gea. Itẽ hʒ ſinẽ.⁊ hoc pᷣ
miñ vel glia eterna. Sicut nõ poſſemꝰ dicẽ ꝙ pᷣncipiũ
motꝰ eẽt illud in qʒd ẽ motꝰ.ĩmo ẽ illud a quo ?ẽ. terminꝰ
añt finalis ẽ illud ĩ qd ẽ motꝰ.ita nec pᷣncipiũ meriti a q̊
eſt om̃e meritũ:põt eẽ illud ĩ qð ſit meritũ.ᷣ ſinis meri⸗
ti.ſ.beatitudo.⁊ ideo meritũ nõ dĩ reſpectu gre.dr tñ re
ſpectu pᷣmij eſſe.ſ.reſpectu beatitudis eterne. ¶ Ad ſcðʒ
dicẽduzʒ ꝙ meritũ gre regis terreni põt eẽ a nobis ⁊ pn⸗
cipiũ meriti illiꝰquo meremur illã.Sʒ pᷣncipiũ quo me
remur graz regis celeſiis nõ põt eẽ a nobis.qꝛ in homĩe
nõ eſt ꝙ poſſit habẽ graʒ dei ſine acceptõe a deo ſicut in
hoĩe.⁊ Merñ.in li.de li.ar.ponit talẽ ratõeʒ. Noſtꝛa bo
na volũtas a deo creata ſupple bonitate naturali ꝑfecta
nõ erit.quouſq; creatoꝛi ꝑfecte ſubiecta ſit.Et ꝑ ̊ diſtin
guit ipe duplicẽ ſtatũ volũtatis.ſ.ſtatũ creatõis ⁊ ſtatuʒ
pfectonis.⁊ arguit h̊ͥ mõ. Abſit vt ip̃ius voluntatis ꝑfe
ctionẽ ip̃i volũtati nõ deo creatoꝛi tribuamꝰ:cũ lõge me
lius ſit eſſe ꝑfectũ qᷓ foctũ.⁊ poſt ſubiũgit.Perſectõ aũt

eſt ex gra.¶ Ad terciũ dicẽdũ.ꝙ aug.dicit ꝙ gra meret᷑

augeri ⁊c.ſᷣ nõ dicit ꝙ ab alio ꝙᷓ ab ip̃a ga. NQon em̃ eſt
augmentũ gr̃e ab oꝑatõe li.ar.cãliter.licet quodãmõ co
oꝑet᷑:ſᷣ gra cũ ꝑmanet de ſe meret᷑ augeri.vnde nõ ꝓpteꝛ
poc dicit᷑ cadere ſub merito hominis augmentũ gr̃e.vn⸗
te ſtatim ſubdit aug. voluntate ↄcomitante non ducen⸗

te. pediſſequa non puia.

Articulus ſecudus
ai Onſequẽter querit᷑ vtꝝ pꝛima gr̃a cadat ſub
. merito.⁊ pᷣmo q̃rit᷑ vt aligꝗs poſſit ſibi meꝛe
ri pᷣmã graʒ. Scdo an alij poſſit mereri pᷣmã

graʒ. Etum ad pᷣmũ querũt᷑ duo. Pꝛimũ eſt vtx aligs

merito pᷣcedenti poſſit mereri ſibi graz. Scðo vtꝝ meri⸗
to coherẽti vel ſubſequẽti. Item pᷣma queſtio ſubdiuidit᷑
vel partit᷑ in duas.Quia pᷣmo queret᷑ de illo qui ẽ ĩ pcto
moꝛtali:vtꝝ ipe merito p̃cedẽti poſſit ſibi mereri gram.
Scðo querit᷑ de illo qui eſt in ſtatu caritatis vtꝝ poſſit
mereri ſibi gram qua reſurgeret ⁊ releuaret᷑ ſi caderet ĩ

peccato moꝛtali·
Ad pꝛemũſic FH. .
obijcit. Zach.j.dicit ᷣma bonitas.Cõuertimĩ ad me 2
ego ↄuertar ad vos.Si & illud vᷣbuʒ veꝝ ẽ.ſi aligs ↄueꝛ
tat᷑ ad dimmnã bonitatẽ vel ad deuʒ:meret᷑ ꝙ deꝰpuertat᷑
ad ipᷣm. Sʒ ↄuerſio dei ad peccatoꝛẽ nõ eſt niſi ꝑ gr̃am.
g̊ exns in pcto moꝛtali merito pᷣcedẽti põt mereri ſibi g⸗
tiã. 4 Si dicat᷑ ꝙ nõ ſequit᷑.qꝛ dignitas requirit᷑ in me⸗
rente. peccatoꝛ aũt qui ẽ in moꝛtali nec eſt dignꝰ:nec di⸗
gna ſunt ei oꝑa.⁊ ꝓpter hoc nõ põt mereri.Contra.Si⸗
cut dicit apłus ad Ro. viij.i 2õ ſunt ↄdigne paſſiões hꝰ
tempoꝛis ad futurã gloꝛiã. gᷓ deꝰ det nobis gloꝛiaʒ:G
nõ eſt ꝓpter paſſiones quas ſuſtinemꝰ.ſ ratõe ſue libeꝛa
litatis qua ꝓmittit vitã eternã. Itẽ in adã in ſtatu inno
centie nulla fuit indignitas qꝛ nec pctẽ̃m.g̊ digne poteꝛat
operari.Si gᷓↄuerteret᷑ ad deũ ⁊ de ad ipᷣm:ꝗ poterat ſi
bi mereri gram.4 Itẽ meritũ eſi ſeruiciuʒ quo ex nõ de⸗
bito fit debitũ. Sed quatuʒ ſeruicia ſunt magis indebi⸗
ta:tanto ſunt gratioꝛa. Cum ꝗ exñs in peccato moꝛtali
impendat ſeruiciũ deo.⁊ ſuũ ſeruiciũ ſit magis indebitũ
q ſeruiciũ homis exñtis in caritate: ꝗ erit ſeruiciũ ipᷣiꝰ
gratioſius. põt peccatoꝛ ſibi mereri gram. Ad oppo⸗
ſitũ Ro.xj. Si ex operibo ẽ gra:̊ gr̃a non eſt gra.qꝛ gr̃a
Dicit᷑ ex eo ꝙ nõ ex operibo ſ̊ gratiſdata.Si g impoſſibi
le eſt ꝙ gra nõ ſit Ga:impoſſibile eſt ꝙ gꝛa ſit ex opeꝛibo
g̊nõ cadit ſub merito.¶¶ Item meritũ eſi ſeruiciũ deo di
gne ⁊ debito modo impenſuʒ. Sʒ peccatoꝛ exñs in moꝛ⸗
tali ꝑeccato nõ põt digne eyhibere ſeriiciũ dro.quia eſi
in indignitate pct᷑i.nec põt exhibere tebito modo.quia
non eſt in debito amoꝛe dei.ergo c. Sol. dicenduz ꝙ
Duplex eſt meritũ:ſ.interpᷣtatiuũ.⁊ eſt merituʒ ↄgrui vel

zdigni. Mderitũ interp̃tatiuũ apellat᷑ quãdo non eſi ali

qua ↄdignitas in recipiente.⁊ tn ei exhibet deꝰ donũ ſuũ

ex ſua liberalitate. ac ſi ille ꝑ opera ſua meruiſſet: ⁊ ta-

men in veritate nõ meruit.vnde meritum illud nõ ponit
ↄdignitatẽ in recipiente nec in operibo eius:ł ſolum po⸗
nit liberalitatẽ in dante. quia nõ eſt aliquid in recipiẽte
vnge ſit oignꝰrecipere:⁊ tñ deꝰ ei dat donũ ſuũ ex ſua li⸗/

beralitate ac ſi eẽt in ipo dignitas.⸗l Ad pᷣmũ dicendũ.

ꝙ illa auctoꝛitas ꝓphe.Cõuertimi ad me ⁊c.nõ impoꝛ⸗
tat aliquod debitũ.ſ.ꝙ ſi homo faciat qð in ſe eſt ꝙ ei de
beatur gra:ſed ſolũ eſt cclaratõ diuine bonitatis ⁊ libe
ralitatis.quia ſua liberalitas tanta eſt ꝙ nõ negabit ſe:
ſi aliquis faciat qʒð in ſe eſt:etiam ſi ſit exñs in peto mor
tali.ſed hoc nõ erit ꝓpter ea que facit:ſed ꝓpter liberali⸗
tatem dantis.¶ Ad ſcᷣm dicẽdũ ꝙ in illo qui meret᷑ vi⸗

tam eternã ſunt tria. nũ qð eſt pmum mouẽs ipᷣm ad

—

cta.vt patet ex dictis.

oia opera meritoꝛia. 1 hec eſt gra increata ſeu ſpũſſctus
Scðm eſt illud qdð eſt oꝑans primũ ad hoc.ſ.gra creata
Terciũ eſt cooꝑans.ſ.li.ar. O S ille mereat᷑ vctaʒ eter
nam:bhoc nõ facit dignitas oꝑuʒ que ſunt in ipo.ᷣ pᷣmũ
mouens ipᷣm ad oꝑa meritoꝛia.ſ.ſpũſſetus vel gra incre
ata:⁊ cũ ea ga creata eſi.⁊ ꝓpter hoc ſi nõ eſſet illud pꝛi

mum mouens cũ ſcdo.ſ.gra creata: nõ poſſet mereri vi⸗

tam eternã. In illo aũt qui ẽ in moꝛtali pcto nõ eſi digni

tas opeꝝ:nec dignitas mouentis ipᷣm ad aliqua oꝑa:ſi

facit bona quãtuʒ eſt ex ꝑte li.ar.quia deficit ei gra qua
oꝑa digna efficiunt᷑. ſolum em mouet᷑ a li.ar.⁊ nõ a ſpi⸗
rituſancto. Ad terciũ ⁊ quartũ dicendum.ꝙ ad hoc ꝙ
aliquid ſit meritoꝛiũ: requirit᷑ ꝙ illud ſit ſeruiciũ digne
⁊ debito modo deo impenſuʒ. In illo aũt qui eſt in moꝛ⸗
tali peccato eſt opoſitũ.quia in eo eſt peccatum ꝑ quod
dignꝰeſi odio dei ⁊ moꝛte eterna.quare ſeruiciũ ſuũ non
eſt digne impenſuʒ. ⁊ ꝓpter hoc ꝓpꝛie nõ eſt meritoꝛium.
Vnde aug. Operibo impij nõ pᷣmium ſᷣ pena debet᷑. In
adam aũt in ſtatu innocentie qᷓtum ad ſtatũ nature fuit

cæfectꝰ debiti modi.quia debitus modus in ſeruicio me⸗

ritoꝛio eſt ꝙ impendat᷑ ſeruiciũ deo ex amoꝛe dei xæbito.
Debitꝰamoꝛ eſi vt ip̃m deuʒ amet ſuꝑ omnia: ⁊ ꝓpter h

ei impendat beneficiũ vel ſeruiciũ. quia igit᷑ hoc non eſt

poſſibile creature 'm naturã.ideo adam in ſtatu natuꝛe
adite ante ſiatũ gratie: nõ potuit ꝑ naturã exbibere xebi
tũ ſeruiciũ deo.i.de bito mõ.⁊ ideo nec ꝓpꝛie mereri caʒ

Hꝛ aũt obijcit᷑: ꝙ quãto magis indebita ⁊c. hoc intelli⸗

gitur de gratuitis: qualia non ſunt opeꝛa in peccatis fa⸗

LConſequẽter queri S. ij.

tur de illo ꝗ ẽ in ſtatu caritatis: vtꝝ poſſit ſibi mereri ꝗ̊

tiã:ꝑ quã releuet᷑ ſi cadat ĩ moꝛtali. ſic videt᷑. Dicit eĩ

aug. ꝙ nihil digniꝰ põt peti: ꝙᷓ ſi cadat hõ ꝙ poſtea reſuꝛ

gat. Sed ꝗcꝗd digne petit᷑ merito exaudit᷑ a o. &ſi bõ

exñs ĩ caritate petat graʒ q̃ poſſit reſurgẽ ſi cadat:meri
to dabit ei. ᷓ pot eam mereri. ¶ Item ſupponit ꝙ hõ ſan
etus põt alij mereri gram pᷣmã. ſibipᷣi põt ip̃am mere
ri: ꝑ quã releuet᷑ ſi cadat.¶ Ad oppoſitũ. Quado hõ ca⸗
dit ꝑ moꝛtale euacuat᷑ totũ meritũ in ipo:⁊ omnes iuſti
cie ſue.ſicut dicit᷑ Eʒech.xvũj. Si auerterit ſe iuſtꝰ a iu⸗
ſticia ſua:⁊ fecerit iniquitatẽ ⁊c.oẽs iuſticie eiꝰ quas fe⸗
cerat nõ recoꝛdabũt᷑.ꝗ nihil debet᷑ iuſto poſtqᷓ peccanit.
ergo nõ põt mereri ꝙ gra ſit in ipo:ꝑ qu releuet ſi pec⸗
cet. Q acedẽdũ ẽ.¶ Ad pᷣmũ ĩ ↄtrariũ dom.ꝙ digni

tas oꝛonis attẽdit᷑ dupłꝛ.vel qtũ ad illð qð petit᷑. vel qᷓ;

tum ad illò er quo petit᷑. Cũ & dic ang.ꝙ nihil dignius

põt peti ⁊c.hoc ẽ intelligẽdũ ꝙtum ad illud ex quo peti⸗
tur:⁊ nõ qᷓtuʒ ad illud qð petit᷑.quia ille qui boc modo

petit: petii ex timoꝛe huilitate ne cadat.ᷣ non eſt digni

oꝛ ꝙᷓtum ad illud quod petit᷑. ita ꝙ valeat ad reſurgẽdũ

ſi homo cadat:ſed valet ad facilius reſurgendum. quia
homo qui ſic oꝛat:magis ẽ diſpoſitꝰad reſurgẽdũ in bo⸗
num: ſi reſurgat.ꝗ Ad ſcõm dom.ꝙ nõ ſequit.hõ exñns

.
4
D
4

Ä=S 4

4

ûœãẽé‿ — 4—

—

inn.
fuit
ne⸗
ſo.

ſ
o
⸗
nins
!
4
din
Fi
gois
nbo⸗
ais

ueſtio
in caritate põt alij mereri gẽam. 5 ſibi ſi cadat: a qñ bõ
exñs ĩ caritate oꝛat ꝙ ſi ceciderit ꝑ pcm: de) det eig⸗
tiam ꝑ quã reſurgat.rõne eiꝰqð petit poſt lapſuʒ.ponit᷑
iam vefectꝰdignitatis in ipo petete.2 ideo nõ meret᷑ ex⸗
audiri. Sʒ qñ ipe oꝛat ꝙ, det alij Ga: nõ ponit indigni⸗
tas in ipo petẽte.licet ſit ĩ illo ꝓ qͥ petit:qui foꝛte malꝰẽ.

2 ideo meret᷑ eraudiri. ⁊ ita poteſi alij mereri gratiaʒ: ⁊

non ſibi poſt peccatum. „.

Nueritur conſe §. üj.
quẽter viꝝ merito coberẽti vel ſubſequẽti poſſit ſibi ali⸗
quis mereri gaʒ. Ad qð ſic. Aligꝗs põt mereri equũ ſi⸗
bi dari a rege merito coherẽti.ſ.qꝛ ſeruit regi.vel meꝛito
ſubſequenti:qꝛ poſtea ſᷣuiet regi.Siłꝛ aliqs põt mereri
pecuniã ſibi datã merito ſubſequenti.ſ.qꝛ poſtea laboꝛa
bit in vincã. Igit᷑ ſitꝛ põt aligs mereri gaʒ pꝛims ineri⸗
io coherẽti vel ſubſequẽti.⸗l Itẽ ſᷣm opinionẽ quoꝛũdã.
angeli gloꝛiã ſibi datã ad ↄfirmatõeʒ mõ merent᷑ mini⸗
ſtrando nobis. Sed ̊ meritũ ſubſequens ẽ.ꝗ nos poſſu
mus etiã mereri g'aʒ pꝛimam merito ſubſequẽti.⸗ Ad
oppoſitũ. Qihil qð dat᷑ in intẽtione Fᷣuicij dat gꝛatis rel
liberalit. Sed deꝰdat gaʒz gratis 2 liberali. non dat
eam vt ei Fuiat᷑ in pnñti vel in futuro.Gra igit᷑ nõ reſpi⸗
cit ſuiciũ pñs vel ſubſequẽs.jᷓ nullꝰpõt mereri gẽaʒ me

rito coberẽti vel ſubſequẽti. Qð ↄcedendũ ẽ: nec etiã

merito pᷣcedẽti: vt viſuʒ ẽ.¶¶ Ad pꝛimũ ĩ vtrariũ dicẽdũ.
qꝙ cũ hõ dat alij ſicut rex equũ Fᷣuiẽti.ipᷣe attẽdit Fuiciũ.
vnde pᷣncipiũ mouẽs quare dat ei equũ: eſt ipᷣm Puiciuʒ

vñ dat ei er H ꝙ fuit: vel puiuit vel vt uiat. Sed cũ deꝰ
dat nobis gẽaʒ:mouẽs ipᷣmẽ ſua liberalitas? nõ fuici⸗

um. licet det nobis gẽaʒ ad ᷣuiendũ ip̃i: q; ſine illa non
poſſumꝰ?ſibi digne kuire.a ideo nõẽ ſilłe.¶ Ao ſcðᷣm ꝙ ſi

boc ponat᷑ ꝙ angeli mõ merẽt᷑ miſtrãdo nobis gloꝛiã ſi⸗

bi datã ad ↄfirmatõeʒ. dicẽduʒ tñ ꝙ nõ ẽ ſile de angelis
reſpectu gloꝛie:⁊ de nobis reſpectu gẽe.qꝛ cuʒ donũ glie
pᷣmiũ ſit:nõ excludit meritũ:qꝛ meritũ non repugnat ra

tõni p̃mij.⁊ ideo ãgeli merito ſubſequẽti.ſ.nobis miĩſtrã
tdoꝛpnt mereri illð pᷣmiũ. Sʒ meritũ repugnat gre.qꝛ g⸗

tia nõ er intentione meriti ſ̊ gtiſdat᷑ ⁊ ꝓpt h̊ donũ gie ex
cludit meritũ antecedẽs ⁊ ſubſequẽs ⁊ coherẽs.

Poſtea queritur S. ui.
vtꝝ aligꝗs poſſit mereri alijs gaʒ pᷣmã.Et ondit᷑ ¶Mat᷑.
ix. ꝙ ſic. Nidẽs ihs fidẽ illoꝝ dixit paralitico.Cõfide fi⸗
li.remittũt᷑ tibi pcta tua.glo. Pẽſate quãtũ valet apud
txũ fides ꝓpꝛia:cũ tãtũ valuerit fides aliena.vt hoĩeʒ ſa
naret in aia 1 coꝛꝑe. Iides igit᷑ aliena meruit vt parali

ticus ſanaret᷑ in aia ⁊ coꝛꝑe.Sʒ ſi fuit ſanatꝰin aĩa ha⸗

buit gꝛaz: meruit ei gꝛaz. ᷓ aligs põt mereri alij gẽaʒ.
4 Itẽ ſicut dicit Tulliꝰde amicitia. Amicitie idẽ ẽ vel⸗
le 2 nolle.Si q̊ eſt vera amicitia aĩe exñtis ĩ caritate ad
deñ.q̊ ipᷣius ⁊ dei idẽ eſt velle.q̊ ſi ipᷣa vult ꝙ gẽa det iſti:
7 deꝰ ſilꝛ volet illud.ꝗ̊ aia ſancta põt mereri apud deum
deꝰ det gꝛaz alij. ¶,Al ' Ad oppoſitũ eſt ratõ ſupꝛadicta.qꝛ
ſi gr̃a datur alicui alij ex merito alicuiꝰ ſancti viri.̊ nõ
erit gratiſdota.qð eſt incõueniẽs.q̊ incõueniẽs ẽ poneꝛe
ꝙ aliꝗs alij poſſit mereri gRam. Sol.dicẽduz ꝙ ẽ me⸗
ritum ↄgrui:2 eſt meritũ ↄdigni.ꝛ eſt gra que eſt in 51
gre: eſt gra que ẽ res gre. Vico ̊ e merito cõgrui põ
aliquis ſanctꝰhõ mereri alij ens merito ↄdigni.
⁊ meritũ ↄdigni ponit ꝙ neceſſario reddat᷑ illud ad qð ẽ
vnde ponit ꝙ gra dat᷑ neceſſario:neceſſario dico neceſſi⸗

tate imutabilitatis nõ coactionis. Meritum aũt ↄgrui

nõ.ſᷣ ſolũ ponit ↄgruitatẽ in ipo oꝛante.q̊ põt eſſe impe⸗
dimentũ ex ꝑte illiꝰ ꝓ quo ſanctꝰoꝛat.Ex ꝑte oꝛantis cõ
gruũ eſt ꝙ reddat᷑ pᷣmiñ meriti.ſ.gra.nõ tamẽ ↄdigni ex
parte ſuſcipiẽns. Pꝛopter boc merito ↄgrui põt mereꝛi

alij gẽ am. nõ merito ↄdigni.qð ponit dignã redditio⸗

nem pmij.¶ Ad ratõeʒ in ↄtrariũ dicendũ.ꝙ gr̃a habet
ↄparatõneʒz ad illũ cni dat ꝑ oꝛatõeʒz ſancti viri.⁊. ſic eſt

xix.

gratia in ratõe gre:qꝛ dat᷑ ei nõ ex meritis ſuis.qꝛ non
babet aliqd vñ meꝛeat᷑. Iniᷓtuz aũt illa gra reſpicit ſon
ctum viꝝ:ſic dat᷑ ex merito.⁊ ſic ex alia ratõe cadit ſub
inerito:⁊ dat᷑ ᷓnis:qꝛ dat᷑ gtis ꝑ ↄꝑatõeʒ ad accipiẽteʒ:
quẽ infoꝛmat ⁊ ſacit gtum. Ex merito aũt ꝑ ↄꝑatõeʒ ad
oꝛantẽ.⁊ ſic nõ ẽ in ratõe gẽe:ſᷣ cadit ſub merito.
4. ₰ ₰
Articnlus tercius
Onſequẽter querit᷑ de illo qui facit qð in ſe ẽ
vtꝝ neceſſe ſit ꝙ deꝰ det ei ge'am. ꝙ ſic videt᷑.
. Aug.ſuꝑ illud.ij.ad Thi.ij. egare ſeipᷣm
nõ põt ⁊c.Cũ ſit iuſtꝰnõ põt negare ſuã iuſticia. cũ ſit
bonꝰ⁊ miſericoꝛs nõ põt negaꝛe ſuã bonitatẽ ⁊ miſcdiaʒ
qꝛ ꝓnioꝛ eſt ad largiẽduʒ de miſcðia ⁊ bonitate q; ad pu
niendũ de iuſticia.Si q& nõ põt ſuã iuſticiã negare faciẽ⸗
tibus malũ:multomagis non põt ſuã bonitatẽ ⁊ miſeri
coꝛdiam illis qui requirũt eã.Sʒ qui facit qð in ſeẽ re⸗
quirit bonitatẽ eiꝰ⁊ miſc viaʒ.dat & ei.⁊ hoc ẽ infundere
gram. 4 Itez aug. ſuꝑ illud ad Ro.v. Juſtificati ex fide.
pacẽ habeamꝰ⁊c̃.dicit.Deꝰrecipit ofugiẽtes ad ſe.aliter
in eo eſſet iniquitas. Sʒ impoſſibile ẽ ꝙ in eo ſit iniqui⸗/
tas:̊ᷓ impoſſibile ẽ ꝙ nõ recipiat ↄfugiẽtes ad ſe.Sʒ fa⸗
ciens qð in ſe ẽ ↄfugit ad ipᷣm. ꝗᷓ neceſſe ẽ ꝙ ipᷣm recipiat
Sʒ ipᷣm reciꝑe ẽ ꝑ infuſionẽ gre.̊ ⁊c.⸗¶ Iem apoc.iij.
Si quis aperuerit intrabo ⁊ cenabo cum illo.hoc ẽ dele
ctaboꝛ. Iteʒ Zach.j.Cõuertimini ad me ⁊ egoↄuertar
ad vos. Ex his ſic obijcit᷑. Inpoſſibile ẽ ſummã veꝛitatẽ
mẽtiri:ſᷣ neceſſe habet veꝝ dicere ⁊ implere illud. Sed
dicit ꝙ ↄuertẽti ad ipᷣm ouertet ſe.⁊ ꝙ aperiẽti intrabit:
cũ faciens qð in ſe ẽ ↄuertat᷑ ad ipᷣam veritatẽ pᷣmaʒ vt
ei aperiat ad h̊ vt intret. neceſſe ẽ ꝙ deꝰↄuertat᷑ ad illũ
Sed h̊ nõ ẽ niſi ꝑ gr̃am. ⁊c.q¶ Item anſel.in li.de caſu
dyaboli querit.quare lucifer nõ habuit ꝑſeuerãtiam.qꝛ
aut hoc fuit qꝛ deꝰnõ &dit:aut qꝛ ip̃e nõ accepit.⁊ deter
minat illã q̃ſtionẽ dicẽs.ꝙ hoc nõ fuit qꝛ deꝰ nõ dedit:ſᷣ
quia ille nõ accepit.cũ deꝰſemꝑ eſſet paratꝰ dare:ipᷣe vᷣo
nõ acciꝑe.&̊ ſilꝛ ꝙ aliquis homo nõ habeat gẽam.G̊ non
eſt qꝛ deꝰ nõ det:ſ̊ quia ipᷣe nõ vult nec paratus eſt acci⸗
pere. Si vult accipe 2 paratꝰſit: de dat ei gaz. Ao
pofiiu. Be at gam ſola liberalitate a niſcdia: quia
dat ipam gratis. põt dare 1 nõ dare g?am. ᷓuis hõ
faciat qð in ſe eſt:deꝰpõt ei non dare Ram. NQon éᷓ eſt ne
ceſſe ꝙ facienti qð in ſe eſt et gꝛam. 4
rium 2 liberu oponi

nut. Si & de ex liberalitate dat gra⸗
tiam. & nulla neceſſitate dat alicui gGam. 4 Item Yere.
xviij. dicit dñs.Ecce ſicut lutũ in manu figuli ſic vos in
manu mea. Com ꝑatio q̊ hoĩs ad deũ eſt ſicut ↄꝑatio lu⸗
ti ad figulũ.Si nulla neceſſitas eſt quare figulus faci
at de luto vas in honoꝛẽ vel ↄtumeliaʒ.ſeu vt impꝛimat
foꝛmã nobilẽ in luto:& ſilꝛ deus nullã habet neceſſitateʒ
quare in homine impmat illam foꝛmã nobilẽ que ẽ gr̃a
Item ſicut dicit Merñ.de gratia ⁊ li.arbi.Cauẽduʒ ẽ
ne ea que inter nos accitari ſentimꝰ. aut volũtati tribua
mus que infirma eſi:aut diuine neceſſitati q̃ nulla eſt.Gᷓ
infuſionẽ gre que in nobis eſt nõ de bemꝰ attribuere vo⸗
luntati noſtre aut neceſſitati diuine que nulla ẽ.̊ nulla
neceſſitas ẽ ex ꝑte dei: vt faciẽti qð in ſe ẽ det gꝛaʒ. 4 Itẽ
nullopõt ſe diſponere ad hoc vt habeat gRam.quia ita ſe
habet in nobis peccatuʒ qð eſt remouens lucem diuine
gratie ſicut feneſtra clauſa ne illuminet᷑ dmus.Si in
bomine nõ eſt ꝙ ab eo remoueat᷑ peccatum: non eſt in

ipᷣo ꝙ diſponat ſe ad recipiendũ lumen diuine gꝛe. ergo

null?poõt facere aliquido ao qð de necelſitate ſequat᷑ Ga.
Eſacienti qð in ſeẽ nõ dat de? neceſſario Gam. . ZSt
querit quid ẽ hoc dictu facere qdð in ſe ẽ. ¶ Aa ille qui fa⸗
cit qð in ſe ẽ facit recte. Sed quicũq; facit recte ex recti⸗
tudine oꝑat᷑ quà habet.g ſi aliꝗs facit qdᷣ in ſe ẽ hʒ recti⸗
tudinẽ. Aut S illa rectitudo eſi acquiſita.aut ĩnata. aut
data.( 0 eſt inata:qꝛ ſic ſemꝑ eſſet.nec acquiſita.cõſiat

ꝙ eſt data. ergo donũ gratuituz · ergo hec rectitudo eſt

—

244

ex gra. Nullꝰg põt facẽ qꝗð in ſe ẽ ad ̊ ꝙ ſit gratꝰ deo ni
ſi ex ga.⸗¶ SItẽ nõ põt dici ꝙ rectitudo iſta ſit naturalis
qꝛ rectitudo naturalis non ↄtradicit obliꝗtati culpe vel
pcto:cũ maneat cũ illo vel cũ illa.Cũ igit᷑ rectitudo qua
hõ facit qð in ſe ẽ ↄtradicat culpe.q̊ nõ eſt naturalis. eſt
igit᷑ gratuita.¶ Itẽ in Exo.vbi loquit᷑ de induꝛatõe pha
raonis dicit glo.Indurauit dñs coꝛ eiꝰita ꝙ nihil pote
rat facere acceptabile deo.ꝗ̊ nõ poterat facere aliquid ꝑ
qð daret᷑ ei ga.ꝭ& licet faceret qð in ſe eſt adhuc nõ dare
tur ei ga. Sol.dicẽduʒ ſicut dicit anſeł.in li.de ↄcoꝛ

dia p̃deſtinatõis ⁊ li.ar. Sciendum eſt ꝙ ſepe dicimꝰne
ceſſe eſſe qdðᷣ nulla xi eſſe cogit᷑. a neceſſe nõ eſſe qdð nulla
ꝓhibitõne remouet᷑.Qã dicimꝰ.neceſſe eſi deũ e ſe imoꝛ
talem:nõ ꝙ aliqua vis cogat eũ eſſe ĩmoꝛtalẽ.⸗ neceſſe ẽ
nõ eſſe iniuſtũ: nõ ꝙ aliqua vis phibeat eſſe iniuſtuʒ:ſed

qm̃ nulla res põt facere vt nõ ſit ĩmoꝛtalis ſeu vt ſit iniu
ſius. Scðm boc igit᷑ dicẽdũ eſt. ꝙ neceſſitas in creatura

dicit᷑ ᷣm coactionẽ 2 ꝓhibitõeʒ qua aliqua res cogit᷑ vel

ꝓhibet᷑ eſſe vel nõ eſſe. In dro aũt nõ cadit neceſſitas co

actionis aut phibitõis.̊ ſolũ dicit᷑ in eo neceſſitas ĩmu⸗

—

tabilitatis. Cuũ g querit᷑ an cꝰneceſſario det gꝛaz faciẽ⸗

iiqð in ſe eſt. aut loquimur ð neceſſitate ĩmutabilitatis

aut vx neceſſitate coactionis 2. phibitionis. hoc vltimo
modo nõ dat gꝛaʒ neceſſario faciẽti qð in ſe eſt:quia deꝰ

—õäs

—

nõ põt cogi. Sʒ pꝛimo mõ veꝝ eſt ꝙ imutabiliter ſe ha⸗
bet diuina bonitas ad donũ gee omni volenti reciꝑe faci
endo qð in ſe eſt:qua neceſſitate nulli negat ſe. Cõceden
dum igit g ſi homo faciat qð in ſe eſt:ꝙ deꝰ dat ei gRam
7 etia neceſſario.i.ĩmutabiliter: ſicut ſol imutabilit᷑ dat

lumẽ ſuũ omni volẽti ſuſciꝑe.ſ.diſpoſito ad hoc:⁊ ſe ha⸗

benti in recta diſpoſitõe ad ſolẽ. Sic dicendũ ex ꝑte iſla

Ao pꝛiinã ratõeʒ in ↄtrariũ dicẽduʒ.ꝙ nõ ſequit᷑ ſola
liberalitate dat.̊ᷓ ſe habet ad dandũ ⁊ nõ dandũ faciẽti
qð in ſe eſt. Sʒ bene ſequit᷑.ſola liberalitate dat.q̃ ñ dat
ex meritis vel ꝑ coactionẽ vel ꝓhibitõeʒ. quia hoc ex ſo⸗
la liberalitate excludit coactionẽ 2 phibitõeʒ ⁊ nõ ĩmu⸗
tabilitatẽ.¶ Ad ſcdᷣm dicẽduʒz ꝙ ſi neceſſariũ dicat᷑ ĩmu⸗
tabile falſuʒ eſt ꝙ neceſſariũ ⁊ libeꝝ ogonũt᷑. Si aũt di
catur neceſſariũ coactũ vel ꝓhibitum:ſic reꝝ eſt ꝙ oꝑpo
nũtur.pꝛimo mõ eſi neceſſitas in tro:⁊ ꝓpter hoc nõ op⸗
ponitur ſue liberalitati.ĩmo ex hoc eſt laus ſua:q ipᷣa ẽ
imutabilis ⁊ immutabiliter libera.⁊ ex hoc eſt laus ſue
bonitatis:ꝙ nõ põt ſe negare volenti eam reciꝑe facien⸗
do qð in ſe eſt.vnde aug.Sicut vituperiũ humane volũ⸗
tatis eſt ꝙ non vult reciꝑe: ita laus diuine bonitatis eſt
ꝙ nõ poteſt ſeip̃am negare.¶ Ad terciũ dicẽdũ.q ſi deꝰ
nõ daret facienti qð in ſe eſt gam: ꝙ nõ faceret ipi iniu⸗
riam. ⁊ ideo totũ eſt ex liberalitate ſua ꝙ dat ei gGam. et
ideo introducit᷑ exemplũ ꝙ; nõ fieret homĩ iniuria: ſi nõ
daret ei de gꝛam:ſicut nec luto fieret iniuria:ſi de eo fa⸗
ceret figulꝰvas in ↄtumeliã.qꝛ fieret ſᷣm exigentiã 2 na⸗
turã ſue materie.Sitlꝛ ex ꝑte iſta eſt. vnde Sa.lxiiij. Et
nũc dñe pater noſter es tu.nos vo lutũ ⁊ tu fictoꝛ nr̃:et
oꝑa manuũ tuaꝝ oẽs nos.vnde nos ſumꝰmateria ipᷣꝰ.
ſed ſic ẽ ꝙ tota maſſa generis hũ ani coꝛrupta eſt ꝑoꝛigi
nale pctm. Et / ꝓpter hoc ſi deꝰ facit ex hoĩe vas in ↄtume
liam ⁊ nõ in ſuũ bonoꝛẽ impᷣmẽdo foꝛmã nobilẽ q ẽ gra:
facit m exigẽtiã materie:qꝛ oꝛdinata eſt maſſa generis
hũani ꝑ petm ad ↄtumeliã. ⁊ ꝓpter hoc ſi ita faceret:nõ
faceret ei iniuriã. ẽ tæꝰ in bomie faciente qð in ſe eſt
impᷣmat ſoꝛmã nobilẽ que ẽ gra: hoc ẽ ex ſola liberalita⸗
te ſua ⁊ nõ ex aliquo qð debeat homĩ facienti qð in ſeẽ:
qꝛ bomo faciẽs qð in ſe eſt adhuc ẽ indignꝰ añ ſuſceptio⸗
nem gre. ¶ Ad quartũ dicẽdũ.q in deo nulla eſt neceſſi⸗
tas coactõnis aut ꝓbibitõis:p ſolũ imutabilitatis.De
pꝛima loquit᷑ Hern.ſicut dictũ ẽ.¶ Ad quintũ dieẽdũ ⁊
2cedẽduʒ ꝙ nullꝰ põt ſufficiẽter ſe diſponere ad gꝛaʒ ni⸗
ſi de ꝰipᷣm diſponat. ſᷣ ſi faciat qð ĩ ſe ẽ ↄſequit᷑ diſpoſitõ
din ini adiutoꝛij.vñ feneſtra ↄꝑat᷑ actui volũtario:qui ẽ
ↄſentire vel diſſentire.tenebꝛa ↄꝑat᷑ pcto.vñ ſicut i ptate

ℳ

–

homiĩs nõ eſt ꝙ remoueat tenebꝛã a domo:niſi apeꝛiat p
hibens lucẽ.ſ.feneſtra.⁊ lux ipᷣa remouet tenebꝛã:ita in
ptate homĩs nõ eſt vt remoueat pctm a ſeipᷣo.bᷣ ſi remo⸗/
ueat actũ ſuũ volũtariũ.ſ.diſſenſum ad bonũ ⁊ ↄſenſum
ad malũ:tũc remouet illud qð eſt ꝓhbibens gẽam ſicut fe
neſtra phibet lucem. tũc intrat gůa in ipᷣo.⁊ ita diuino
adiutoꝛie remouet᷑ ab eo tenebꝛa. Remoneat g li.arbi.

diſſenſuʒ ad bonũ:⁊ ↄſentiat parate gẽe. Et boc ẽ qð die

Herñ. Gfe ſolũ cooꝑari dicit᷑ li.ar. dum ↄſentit.q¶ Ad
aliud dicẽduʒ ꝙ facere qð in ſe eſt ſoluʒ ꝑtinet ad adul⸗
tos ⁊ nõ ad ꝑuulos.Et ad vidẽdum quidẽ facere qð ĩ ſe
eſt notãduʒ. ꝙ in quolibʒ hoĩe ꝑ naturã eſt recta ratõ.⁊
bec rectitudo boni ẽ notio indita a creatõe qua quelibz

aĩa põt cognoſcẽ ſuũ pᷣncipiũ.ſ.deũ.⁊ de hac dicit᷑ in ps.

Scitote qm dñs ipe c deꝰ..ipe fecit nos ⁊ ñ ipᷣi nos.Deꝛ
hoc em̃ ꝙ quilibet hõ naturalit ſcit ſe nõ ſemꝑ fuiſſe:ſcit
ſe factũ eſſe.⁊ ita ſcit ſe habẽ pᷣncipiũ.⁊ ſcit ꝙ ab illo pᷣn⸗
cipio habet ꝗeqd habet:⁊ totũ bonũ qdð habet:⁊ nõ a ſe
ſcit ꝗ ab illo debet petere bonũ:⁊ ꝙ ꝑ illũ debẽt ſupple
ri oẽs ſui defectꝰ.Si ̊ ſm iſtã notionẽ oꝑet᷑ hõ ſuo arbi
trio:recurrẽdo ad illũ quẽ ſcit ſuũ eſſe pncipiũ:⁊ quẽ ſcit
eſſe oꝛandũ ſibi:⁊ petat ab eo lumẽ cognitõis fidei ⁊ bo⸗

ni: dabit᷑ ei. vñ.j.coꝛin.xiiij. Ignoꝛans ignoꝛabit᷑.ꝛ ſic fa
ciet qð in ſe eſt. Patet ̊ quid ſit facere qð in ſe eſt gene⸗

raliter in quolibet hoĩe.plus aũt eſt in fideli exiſlente in
pcto moꝛtali de lumĩe:quia ipᷣe habet fidẽ ſine caritate.
vnde habet fideʒ infoꝛmẽ. IFides aũt infoꝛmis radiat ad
duo.ſ.ad diuinã iuſticiã dãnantẽ repꝛobos.⁊ ad diuinã
miſcðiaʒ ſaluãtẽ electos. hec em̃ bene cogneſcit ꝑ fidem
ſuã. Si g& auertat ſuũ arbitriũ ab actu peccati.⁊ dirigat
ex lumine fidei in iuſticià dãnantẽ repꝛobos⁊ in miſeri
coꝛdiã diuinã ſaluãtẽ iuſtos:ex pᷣmo creabit᷑ timoꝛ in eo
ex ſcðo ſpes.⁊ hoc eſt facere qdð in ſe eſt.q Et notãduʒ
od ſolutõeʒ alteriꝰ ratõnis ꝙ naturalis rectitudo ſemꝑ
ↄtradicit pcto.vnde ſm illã mouet᷑ ſindereſis:que ſem
murmurat ↄtra petm.̊ arbitriũ nõ ſemꝑ dirigit᷑ m iᷣ⸗
lam nec ſemꝑ ſequit᷑ eam arbitrium. Ad aliud de pha
raone dicẽduʒ ꝙ nec pharao nec aliꝰexñs in pcto moꝛta
li poterat aliqd facẽ deo acceptabile.qꝛ nõ habens gĩaʒ
nõ põt facere aliqꝗd acceptũ deo.ſ̊ nõ negat᷑ in glo.ꝙ nõ
poſſet facẽ aliqd vñ habet aliꝗd ad qð ↄſequeret᷑ collatõ
ptᷣatis qua faceret acceptabile deo.

Articulus quartus

Verit᷑ poſtea vtꝝ nõ faciẽti qð in ſe ẽ det᷑ gia
Ad qð ſic. Sũme bonũ ſũme diffuſiuũ ẽ ſum
me bonitatis vł ſue. Sʒ ſũma diffuſio ẽ q̃ nõ
põt maioꝛ intelligi:& illa diffuſio q̃ ſũmũ bonũ ſe diſſun
dit:eſt tãta ꝙ maioꝛ ea nõ põt intelligi nec eſſe.ꝗᷓ neceſſa
rio ſᷣm actũ omnibo ſe diffundit bonis ⁊ malis.q̊ ſeu bõ
faciat qð in ſe ẽ ſeu nõ faciat:tamẽ neceſſario bonitas ſũ
ma diffundit ſe in ipo.q Itẽ.v.mat᷑.dicit dñs. HPñſacite

his qui oderũt vos.Aldaioꝛis aũt caritatis ẽ hoc ĩ homi

ne.ſ.ꝙ bñfaciat ei quẽ odit qᷓᷓ ei quẽ diligit.ꝗᷓ ſi in deo ſit
maxima caritas:dbet magis facere bonũ ei quẽ non di
ligit q; ei quẽ diligit.vel adminꝰ ebet ei facere eque bo/
nu. ̊ magis vel eque debet infundere ei gẽam qui nõ fa⸗
cit qð in ſe eſt ſicut facienti.q¶ Ad oppoſituʒ. Sicut dicit
Dyoni.nos nõ habemꝰvitã coactã.Sʒ ſi cogeremur ad
bonũ haberemꝰcoactã vitã: nõ cogimur neceſſitate ad
bonũ. nec ad gam ſuſcipiendã. Solt.ſic ptʒ in ſole.

wꝓ ſol lucet ſuꝑ oculũ cecũ:nõ tñ ipᷣm illumĩat: ⁊ nõ ẽ de
fectus ip̃ius ſolis:ſ̊ ex ꝑte oculi qui nõ põt nec eſt diſpo⸗
ſitus ad recipiendum illuminationẽ. Ita lux pꝛima que
eſt bonitas ſumma ſemꝑ lucet ⁊ radiat ſuꝑ creaturam
quãtuʒ eſt de ſe.⁊ ſemꝑ ſe diffundit:nõ tamen ſemꝑ reci⸗

pitur.quia creatura nõ põt ipam reciꝑe:quia ẽ indiſpo⸗
ſita.¶¶ Ao ſcᷣm dicẽdũ ꝙ ipᷣe dñs bñfacit eis quos odit

ſiẽ dicit Math.v.Solẽ ſuũ oꝛiri facit ſuꝑ bonos ⁊ ma⸗

los ⁊ bñfacit omnibo quaãtuʒ eſt de ſe.nõ tamẽ in omnibo

— — —

n
he
a
i;

a

gi
ſn

ſun
eſt
bo
ſi
gte
n

it
4
le.

ne
n
⸗
lit
n

bus gratie.

efficii bonũ.2 G ẽ defectꝰ recipiẽtis: nõ ſũme bonitatis.
⁊ ptʒ exẽplũ.Si ꝗs poꝛrigẽt elemoſinã duobo pauꝑibo:
4 vnꝰextẽdẽt manũ alter nõ.ille ꝗ manuʒ ex tẽdẽt reciꝑet
tonũ.alt᷑ nõ.ita deꝰ ſꝑ poꝛrigit oibo gẽam ſuã.nõ tñ oẽs
extendũt manũ.i.volũtatẽ vt recipiãt eam.

NMueſtio.lxrx. de effectu
Onſequẽter queri

tur de effectibo gꝛe. Et pꝛimo qrit᷑ vtruʒ
Apꝛij effectꝰ gre ſint purgare.illumiare
7 pficeꝛe. Scðo vtꝝ Apꝛij efſect'gre ſint
viuificare aiaʒ. 7 ↄfoꝛmare ſeu aſſilare

ad wu:7 gratificare. Tercõ q̃rit᷑ vtꝝ effectꝰeꝰ pꝛij ſint

iuſtificare. excitare.motꝰmeritoꝛios elicẽ. Quarto q̃rit
vtꝝ li. ar. moueat᷑ a ga ſpõtanee aut coacte.Quĩto vtx
gra faciat nos ĩ pmti eẽ ſine pcto. Serto de oꝛdie iſtoꝝ eſ
fectuũ iuſtificare viuificare purgare illumĩare.

Membꝛũ prunum

D pmůũ ſic.j.ad beb. Puꝛgatõeʒ pctoꝝ fa
ciens. Sʒ puꝛgatõ pcti nõ ẽ niſi ꝑ gaʒ nec
alit purgat deꝰ.eꝛgo purgaꝛe ẽ effectꝰgre.
. Itẽ Ecci.xlij. Spũs purgauit pcxa illiꝰ
Spũs idẽ ẽ qð gra.ꝗᷓ gra purgat.¶ Itẽ ꝙ illumiare ſit
effectꝰgre videt᷑ p̃ᷣs. Signatũ eſt ſuꝑ nos lumẽ v.t.dñe.
Blo. Lumẽ gĩe tue:qͥ refoꝛmat᷑ imago dei ĩ nobis.g̊ gre
eſt illumĩare.¶ Itẽ Job. xxv.Qũgd ẽ nũerꝰ militũ erꝰet
ſuꝑ quẽ ⁊c̃. Glo.Lumẽ ẽ gra pᷣueniẽe. Gꝛego.ibi dicit.
ADilitũ eiꝰ vᷣtꝰnõ ꝓpꝛijs viribo ſ̊ ſuꝑne gr̃e infuſiõe robo
rat᷑:q ſi ĩ coꝛde nro nõ ſurgẽt:ꝓfecto mẽs in tenebꝛis re
manet. Iẽ oñdit᷑ ꝙ pficẽ lit effectꝰgr̃e.ad Phil.ij. YJhe
oꝑat᷑ ĩ nobis velle ⁊ ꝑficẽ. Sʒ illud oꝑat᷑ ꝑ gaʒ. gra ẽ
pficẽ.¶ Itẽ. x v. Eʒzech̊. Perfecta eras ĩ decoꝛe meo quẽ
poſuerã ſuꝑ te dic dñs.Sʒ ille decoꝛ nõ ẽ niſi gra.q̊ ipiꝰ
gee ẽ pficẽ. Ad oppoſitu. Joh. j. Plenũ gꝛa 2 veꝛitate
fuit ᷣbũ caro factũ.In xpᷣo ẽ gẽa ᷣm excellentiã ſuã.q̊ ⁊
Fm ſuũ ꝓpꝛiũ effectũ.Si ĩ xpᷣo nõ hʒ purgare.̊ ꝓpꝛiꝰef
fectꝰgre nõ ẽ purgare:ſᷣ ꝑ accidẽs.ſ.rõe ſubiecti ĩ quoẽ.
Itẽ effectꝰ eẽntialis ſꝑ ↄſequit᷑ cãm ſuã:ſic calefacẽ ſꝑ
ↄſeꝗt᷑ ignẽ:⁊ hũc effectũ hʒ ignis ſꝑ vbicũq; ſit:qꝛ ꝓpꝛiꝰef
fectꝰei?. Sũt alij effectꝰipiꝰ ↄñtes ſicẽ deſiccare:indura⸗
re.⁊ iſti effectꝰnõ ſꝑↄſequũt᷑ ignẽ ĩ quocũq; ſit:qꝛ nõ ꝗc⸗
ꝗd calefit ab igne indurat᷑.Cuʒ ̊ purgare nõ ſꝑↄſequat᷑
graʒ:ptz ꝙ nõ ẽ eẽntialis effectꝰgre nec ꝓpꝛiꝰ.¶ Itẽ act.
xv. Iide purificans coꝛda eoꝝ. purgare fideiẽ.¶ Nõ igi
tur ſoliꝰgꝛe. ̊ ꝓpꝛiũ ẽ qð vni ſoli ↄuenit.ꝗ̊ nõ eſt ꝓpꝛiꝰef⸗
fectꝰgẽe.Querit᷑ quõ gre ſit ꝑficẽ.Si ꝗ̊ gra ꝑficit animã
aut ꝑficit eã ſᷣm ſubam:aut ᷣm potẽtia. at᷑ nõ ꝑſiciat
potẽtiã ptʒ. An.in li.de ga ⁊ li.ar. In infantibo ꝗ mo⸗
riũt᷑ baptiʒati ga ſola oꝑat᷑ ſalutẽ ſine illoꝝ arbitrio.qᷓ
gr̃a dat ſalutẽ aie ſine arbitrio.&̊ nõ ꝑficit aꝛbitriũ..⸗õ
igit᷑ ꝑficit potẽtiã aĩe.¶ Itẽ an.in eodẽ libꝛo. Gr̃a ſub⸗
ſequit᷑ ſuũ donũ vt nũꝙᷓ; ſeu magnũ ſeu ꝑuũ ſit:illud daꝛe
deficiat. Gra igit᷑ ſꝑ ẽ cũ ſuo actu.ſᷣ vᷣtꝰnõ ſemꝑ ẽ cũ ſuo
actu.vñ fides nõ ſꝑ mouet ad credẽdũ.ſicut ptʒ ĩ doꝛmiẽ
te. Eſt ̊ ponẽ dꝛñtiã ge ⁊ vᷣtutis.Si g vᷣtus ꝑficit⁊ gẽa
opoꝛtʒ ꝑficiãt ſᷣm aliud ⁊ aliud.vñ ſi ᷣtꝰ ꝑficit ſm po

tentiã:gra nõ ꝑficit ſᷣm potẽtiã: ̊ ſᷣm aliud.⸗ Itẽ ꝙ gra

nõ ꝑficiat ſubaʒ aĩe oñdit᷑ ̃m aug.Dꝛñtie gre lunt ope⸗
rãs ⁊ cooperãs.gra operãs ẽ que nos facit velle.gr̃a co⸗
operans que nos facit oꝑari qð volumꝰ.eꝛgo gra dẽ ad
operari.aĩa aũt nõ mouet᷑ ad opus ꝑ ſubaʒ ſᷣ ꝑ potẽtiã.
Itez eẽntia aĩe ẽ ſimplex.⁊ ideo nõ põt diminui ꝑ pec⸗
catũ.cũ pctẽm ſit diminutõ boni.Sed potẽtia põt dimi⸗
nui: qꝛ hʒ oꝛdinẽ a quo põt diminui ita ꝙ minꝰ ſe hʒ ad
bonũ.⁊ hoc fit ꝑ pctm. Peccatũ igit᷑ nõ coꝛrũpit eẽntiaʒ
aie ſ̊ potẽtiã. Si eꝛgo oponit᷑ pcto.ptʒ ꝙ gra non pficit
ſubaʒ aĩe b̊ potẽtiã. Sot.dicendũ ꝙ purgare.illumĩa

lxx.

re. pꝑficere ſunt ꝓpꝛij effectꝰgr̃e 2 eẽntiales.Cũ em̃ gr̃a ni
hil aliud ſit qᷓ ſilitudo aĩe ad deũ:ſicut dĩc aug.gra intẽ⸗

dit aĩam aſſimilare deo.ſ̊ hec tria neceſſario concurrũt
ad aſſimilationẽ.ſ.purgare.illumĩare.pꝑficere.qꝛ aſſimi⸗
latio nihil aliud ẽ ꝙ; motPꝰa diſſili ad ſimile.vñ tunc aĩa
aſſimilat᷑ doo:qñ mouet᷑ a diſſimilitudine ad ſiłitudinẽ:
vel a ſimilitudine ad maioꝛẽ ſimilitudinẽ:vt magis ſit ſi
milis.ſicut dicit Dyoni.ꝙ purgare reſpicit ipᷣam diſſi⸗
militudinẽ amouẽdo ipᷣam ab aĩa.vñ purgatõ ẽ remotõ
diſſimilitudinis ab aĩa.Ilumĩare vo ⁊ ꝑſcere introdu
cunt ipᷣ̃am ſimilitudinẽ. Sicut eꝛgo foꝛma naturalis p⸗
mo remouet diſpoſitões diſſimiles a materia.⁊ tũc puꝛ⸗
gat.ↄñter introducit diſpoſitõnes ↄſimiles in materia
tunc dicit᷑ illumiare materiã. vltimo intꝛoducit ſeip̃aʒ
in materia ⁊ ꝑſicit eã.⁊ hec neceſſaria ſũt ad qͥ ꝙ foꝛma
naturalis aſſimilet ſibi aligd.Silꝛ dicendũ ꝙ iſta neceſ
ſaria ſunt ad h̊ ꝙ aĩia aſſiłet᷑.ſ.ꝙ purget᷑ a diſſimilitudi⸗
ne:⁊ ꝙ illumiĩet᷑ a ſilitudine:⁊ ꝙ vltimo ꝑficiat᷑:⁊ ſit aſ⸗
ſimilata.vñ purgaꝛe ⁊ illumiare dicũt᷑ reſpectu fieꝛi.ꝑfti
cere aũt qñ totũ ↄpletũ eſt: nec aliter fieret aſſimilatio.
ſicut etia ptʒ de luce ad hoc ꝙ aſſimilet ſibi aerẽ opoꝛtet
ꝙ purget aerẽ a tenebꝛis:⁊ ꝙ ipᷣm diſponat ⁊ illuminet:

7 ꝙ ſe faciat in aere.⁊ ipᷣm ꝑficiat:ſic eſt de gr̃a que ẽ lux

ſpũalis ad hoc ꝙ ipᷣa aſſimilet aiam dro. Et ideo ꝓprie
eiꝰactus ſunt iſti.¶ Ad pꝛimũ in ↄtrarium ꝙ gratia nõ
purgat in xpᷣo⁊ ſilłꝛ nec in adã.dicenduzʒz ꝙ purgatio ni⸗
hil aliud dicit q́; motũ ad puritatẽ.ſ̊ poſſumꝰ intellige⸗
re ꝙ habet motũ vel mutationẽ ad puritatẽ multiplicit᷑.
vel qꝛ fit mutatõ de puro ad puritatẽ maioꝛẽ.vel de non
puro ad puritatẽ. Si de nõ puro ad puritatẽ hoc eſt du⸗
pliciter.qꝛ nõ purũ ẽ dupłꝛ.ſ.ꝑ abnegatõeʒ:vel ꝑ puatõ⸗
nẽ.nõ purũ ꝑ abnegatõeʒ ẽ qð nõ habet puritatẽ nec eti
am ↄtrariũ puritatis.nõ purũ pᷣuatiue ẽ qð nõ habʒ pu
ritatẽ ⁊ habʒ ↄtrariũ puritatis. Scðm ergo pᷣmũ modũ
adam ĩ ſtatu ↄditõnis ante infuſionẽ gre fuit nõ purus
quia nõ habuit puritatẽ gre:nec tñ habebat ↄtrarium.
Quãdo eꝛgo infnſa fuit ei ga mouebat᷑ adam de h̊ ꝙ nõ
habebat puritatẽ gr̃e ad hoc vt haberet eã.vnde hoc mõ
fuit facta in ipo purgatõ. Scðᷣm vᷣo ſcðᷣm modũ nõ fuit
purificatõ in adã niſi poſt pctm:ſicut ĩ peccatoꝛe.qꝛ ha⸗
bet ↄtrarium puritatis.ſi ergo gra ei infundat᷑: purgat
ↄtrariũ puritatis ab ipᷣo ⁊ ponit in eo puritatẽ. Simili
ter motꝰe puro ad puritatẽ ẽ dupłꝛ.vel de minoꝛi puri⸗
tate ad maioꝛẽ puritatẽ.vel de puritate ad puritatis ↄn
nuationẽ. In ſanctis eꝛgo qui habẽt gram ⁊ ſunt in ſta⸗
tu pficiẽdi:purgatio ẽ mutatio de mioꝛi puritate ad ma
ioꝛem. In xpᷣo ðᷣ in quo gr̃a fuit ab initio in ſũma pꝑfe⸗
ctione purgatõ ẽ velut motꝰa puritate in eiuſdẽ purita⸗
tis ↄtinuationẽ.q¶ Ad aliud qð obijcit᷑ ꝙ fides purgat.
dicendũ ꝙ fides dicit᷑ purgare nõ ratõe ſui: ſ̊ ratõe gr̃e
exñtis in fide.⁊ ſicui videmus ꝙ duplex eſt ſenſus.ↄmu
nis ? ꝑticularis.⁊ ſenſatũ duplex.ſ.ↄmune ⁊ ꝑticulare
ſenſus ꝑticulares habent ſenſata ꝓpꝛia.⁊ de his verũ eſt
ꝙ ſenſatũ vniꝰ nõ eſt alteriꝰ.vnde coloꝛ qui eſt ſenſatum
viſus ꝑticulare nõ eſt ſenſatũ aouditus. Senſatũ aũt cõ⸗
mune eſi magnitudo quãtitas vel ſuꝑficies. hoc em̃ põt
ſentire a quolibet ſenſu ꝑticulari.⁊ ita patet ꝙ eſt vnus
ſenſus ↄmunis ĩ iſtis ſenſibo ꝑticularibo:quo vnus ſen⸗
tit qð aliꝰſentit.ſ.ſenſatũ ↄmune qð ẽ quãtitas.Silꝛ di⸗
cendũ.ꝙ quidã ſunt ꝓpꝛij effectꝰvirtutũ ⁊ ratõe virtutũ.
NQuidã aũt nõ ratõe ipᷣaꝝ ᷣm ſe.&̊ ratõe alicuiꝰpꝛincipij
ↄmunis exiſtẽtis in ipis.⁊ illud eſt gratia. IFides em̃ ra⸗
tione fidei habet ſuũ ꝓpꝛiũ effectũ qui nõ eſt alteriꝰvirtu⸗
tis.ſ.credere.Caritas em̃ nõ credit.Similiter de carita
te reſpectu fidei ⁊ aliarũ virtutũ.pꝛimi effectus ſũt par⸗
ticulares. Secũdi aũt effectus ſunt ↄmunes virtutibo.
vnde nõ eſt purgare effectus fidei ratione ſui vel alteriꝰ
virtutis.ſed ratione ↄmunis pꝛincipij exiſlẽtis in eis qð
eſt gratia.¶¶ AUo aliud qð obijcitur de illuminatione.di⸗
cendũ ꝙ ↄſimilis fit ↄparatõ gratie ad virtutes q̃ eſt lu⸗

minis ad radiũ:ſicut pᷣhabitũ ẽ.vnde ptʒ ꝙ gra que ẽ ſi⸗
cut lumẽ in aĩa illumĩat ſᷣm indiſtinctõeʒ ad diſtinctas
ꝑtes.iĩmo ſimpł⁊.virtꝰaũt ſᷣm diſtinctõneʒ.¶ Ad alias
ratões quibo obijcit᷑ de ꝑfectõe.dicendũ ꝙ illud qð eſt ĩ
aĩa indiſtinctũ debʒ gre attribui ad ꝑficiendũ.illud aũt
qð eſt diſtinctũ ⁊ ꝑticulare debet vᷣtuti attribui vt ꝑfici⸗
atur ab ipᷣ̃a. Pꝛetea pᷣmo ⁊ pᷣncipalit᷑ gr̃a ꝑficit eſſentiã
aĩe.ſecũdario libeꝝ ar.qui ẽ motoꝛ vłis in aia.vnde cũ
dicit.gra mouet ad oꝑa:⁊ virtꝰmouet ad oꝑa:hoc diffe⸗
renter dicit᷑.quia ga eſt mouẽs vłr ad oꝑa.virtꝰꝑticula
riter. ſicut fides mouet in deũ vt verũ.caritas mouet in
deum vt bonũ.ſpes mouet vt in beatũ vel gloꝛioſum. ve/
rum aũt ⁊ bonũ ? gloꝛioſuʒ ſunt vnũ ſubſtãtialiter:qð ẽ
ip̃e deus.ſunt tñ ꝑticulares rationes ⁊ diuerſe.virtutes
igit᷑ mouẽt m iſtas ꝑticulares ratões.gr̃a aũt ſᷣm rõnẽ
vłem:nõ diſtinguẽdo veꝝ.bonũ.gloꝛioſuʒ.mouet ĩ deũ.
4 Ad pꝛimũ g̊ anſeł.dicẽdum ꝙ hoc ꝙ gr̃a in infantibo
p̃ſiet ſalutẽ ſine libero ar.hoc eſt ex im ꝑfectõe ſuſcipien⸗
tis qui nõ põt vti libeꝛo ar.vnde ꝙ ipᷣm nõ ꝑficiat ĩ actu
hoc eſt ex imꝑfectõe ⁊ impotẽtia ſuſcipiẽtis.¶ Ad aliud
prʒ rñſio ꝙ gra ꝑficit ſubſtãtiã ⁊ potẽtiã vłem.virtꝰ aũt
potẽtias ꝑticulares.¶ Ad aliã ratõeʒ in ↄtrariũ dicen⸗
dum.ꝙ ↄꝑat᷑ ad ſubſtãtiã aĩe ⁊ potẽtiã.pꝛimo mõ ẽ ĩ ra⸗
tione infoꝛmãtis.ſcðo mõ eſt in ratõe mouẽtis.pᷣmo mõ
nõ diuidit᷑ ꝑoꝑans ⁊ cooꝑans:p ſcdðᷣo mõ. vñ illa rõ ſo⸗/
lum ꝓcedit de gr̃a ꝓut ↄꝑat᷑ ad potẽtiaʒ aĩe.⁊ nõ ad ſub⸗
ſtantiã.4l. Ad aliud dicẽdũ.ꝙ ſuba aĩe põt duplłꝛ ↄſide⸗/
rari.ſ.Fᷣm ſuũ eſſe abſolutũ.⁊ ſic pctẽm nõ coꝛrũpit ip̃am
vel pᷣm ſuũ eſſe ↄꝑatũ qð eſt eẽ oꝛdinis ad finẽ ſᷣm quẽ tẽ⸗
dit ad deũ:⁊ qᷓtuʒ ad illud eſſe pctẽm coꝛrũpit eẽ ipᷣiꝰ aĩe.
2 ſm iſtud eſſe ꝑficit etiã gra ſubſtãtiã aĩe.

Mlembꝛum ſecuũduʒ

Onſequenter q̃rit᷑ vtꝝ ꝓpꝛij effectꝰſint gr̃e
viuificare.aſſimilare.gratificare.⁊ oñdit᷑
pmo ꝙ viuiſicare ſit ꝓꝛiꝰeffectꝰipᷣius gr̃e
ſic.Oeꝰ in creatura rõnali eſt pᷣncipiũ vite
ſpũalis.vñ Act.xvij.In quo viuimꝰ mouemur ⁊ ſumus
Sed pᷣmũ quo viuit rõnalis creatura ꝑ deũ ẽ gr̃a.Sʒ il⸗
lud quo pꝛimo viuit dicit᷑ viuificare.git᷑ gr̃a viuificat.
4l Itẽ culpa moꝛtificat᷑ aĩia.igit᷑ viuificat᷑ ↄtrario illiꝰ.ſ.
gra. ergo ⁊c7. Contra. Abac.ij. Juſtꝰer fide mea viuit
viuificare ↄuenit fidei.nõ ꝗ̊ eſt effectꝰ ꝓpꝛiꝰgr̃e.⸗. Iteʒ
J.Johᷣ.iij. Qui nõ diligit manet ĩ moꝛte. Si ꝙ nõ diligẽ
eſt cã moꝛtis.& diligere eſt cauſa vite.Sed diligere ẽ ca
ritatis ꝓpꝛie. caritatis ꝓpꝛie ẽ viuiſicare. Qon eſt ꝓ⸗
pꝛius effectꝰgre.¶ Itẽ Ricar.de ſancto vict.in li.de ar⸗
ra ſponſi ad ſponſam. Scio aĩa mea ꝙ dilectio vita tua
eſt:⁊ ſine vᷣilectõe eſſe nõ potes.Sed dilectio ẽ caritatis
2 vita aĩe. ̊ ⁊c.¶¶ Itẽ videt᷑ ꝙ refoꝛmare ſit ꝓpꝛius ef⸗
fectus gre.pᷣs.Signatũ eſi ſuꝑ nos lu.vul.t.d. Glo.lu/
men gre tue quo refoꝛmat᷑ imago tua in nobis qua tibi
ſimiles ſumꝰ.¶ Itẽ ibidẽ diſtinguit᷑ triplex imago ĩ glo.
ſcʒ imago creatõis ⁊ recreatõis.⁊ ſimilitudinis.imago
creatõis eſt ratõ.imago recreatõis eſt gra.imago ſimili
tudinis eſt ip̃a ſapia:que eſt ipe filius dei:ad quã imagi
nem homo ↄditꝰeſt. Ymago &̊ recreatõis aĩe eſt grẽ̃a. Sʒ
imago recreatõis eſt imago refoꝛmatõnis aĩe ad deum:
ergo gr̃a eſt imago aſſimilationis ⁊ refoꝛmatõis anime
ad deum. Contra. Si gr̃a aſſimilat: opoꝛtet ꝙ aſſimilet
vel ſᷣm cognitionẽ vel 'm amoꝛẽ.Sed neutro modo aſſi
milat gra:qꝛ gr̃a habet eẽ in nõ habẽtibo cognitõem nec
amoꝛẽ ᷣm actũ ſicut ĩ ꝑuulis:quoꝝ aĩe nõ habent cogni
tionẽ in actu nec amoꝛẽ.ꝗ̊ gra nõ aſſimilat ꝑ cognitionẽ
nec ꝑ amoꝛẽ.q aſſimilare nõ ẽ effectꝰ gre.q Itẽ oñdit᷑ ꝙ
effectꝰgre ꝓpꝛiꝰſit gratificare.qꝛ oici᷑ Eph.j.In landeʒ
gloꝛie gre ſue in qua gratificauit nos in xpᷣo.Ex quo re
linquit᷑ ꝙ ꝓpꝛiꝰeffectꝰgr̃e ſit gratificare.⸗j SItẽ cũ gratifi
care ſit quidã effectꝰ oſiẽdẽs gram re ⁊ noĩe.qꝛ ſi gra eſt:
gratificare eſt.⁊ ſi gratificare eſt:gratia eſt.Et ſimiliteꝛ

oſtendit ip̃am denomĩatõeʒ:qꝛ nomẽ gratificatõis ſumi
tur a noĩe gr̃e.ergo gratificare eſt ꝓpꝛijſſimꝰ⁊ potiſſimꝰ
actus gẽe. Rñ. Fm ꝙ gra eſt ſimilitudo pꝛime verita⸗

tis ↄparat᷑ ad aĩam vt lux. Fm vᷣo ꝙ eſi ſimilitudo ſũme

bonitatis ↄparat᷑ ad aĩam vt vita.⁊ ita habet᷑ in YOoh.j.

ver bũ erat vita ⁊ lux hominũ lucẽs in tenebꝛis.⁊ ideo
gra que eſt ſimilitudo ip̃iꝰ ↄꝑat᷑ ad aĩam vt lux⁊ vt vita

Sed ſicut dictũ eſt ꝙ lux in aere tria facit.pꝛimo eĩ pur
gat ipᷣm aereʒz a diſpoſitõe ſibi ↄria. Scðo diſponit ae⸗
rem diſpoſitõe ↄſili ſibi.⁊ tũc illumĩat ipᷣm.vltimo infor
mat ipᷣm.⁊ qtũ ad h̊ ſumit᷑ iſte actꝰ ꝑficere.⁊ ſicut lux in
aere habet iſtos tres actꝰpᷣdictos.ſiłꝛ dicẽdũ ẽ de gra in⸗

ꝙᷓtuʒ ipᷣa vt lux ↄpat᷑ ad aĩaʒ. quia pᷣmo remouet ab aia
diſſimilitudinem lucis eterne.⁊ qtum ad hoc ſumit᷑ iſte
effectus purgare.ſcðo diſponit ipſam ſimili diſpoſitõe

vt poſſit eſſe ſimilis in actu.⁊ tũc dicit᷑ ĩam illumĩare.

vltimo infoꝛmat ipᷣ̃am:⁊ tũc dicit᷑ ĩam ꝑficere.Scðm

aũt ꝙ gra ẽ ſimilitudo bonitatis ſũme ↄparat᷑ ad aiam

vt vita.qꝛ ſic ↄparat᷑ ad aĩam vt amoꝛ:⁊ iſte amoꝛ impᷣſ⸗

ſus vita eſt qua aĩa viuit deo. Unde Ric. Scio aĩa mea
qꝛ dilectio vita tua eſt.⁊ ita ſᷣm hũc modũ actꝰgfr̃e eſt vi⸗
uificare. Ad iſtũ vᷣo actũ ↄſequit᷑ trãſſoꝛmatõ ſeu aſſimi⸗
latio aĩe ad deũ.quia hec eſt vis amoꝛis:ꝙ tranſſoꝛmat
amantẽ in amatuzʒz. Vñ Ric.de arra ſponſi ad ſponſam
dicit. Scio anima mea ꝙ cũ aliquid diligis:ipᷣa vi dile⸗
ctionis in eiꝰſimilitudinẽ trãſfoꝛmaris.⁊ q;tum ad hoc
ſumit᷑ iſte effectꝰ gre:qui eſi aſſimilare aĩam ad deũ⁊ cõ
foꝛmare.Ex hoc aũt ꝙ anima eſt aſſimilata deo:ex hoc ẽ
grata deo. VUnde ꝓuer. viij. dicit ſapia. Ego diligentes
me diligo.⁊ ita ex hoc ꝙ amoꝛ impꝛimit᷑ anime ſumitur
viuifica re.ex hoc ꝙ iam imp̃ᷣſſus eſt ſumit᷑ aſſimilare.ex
hoc ꝙ aſſimilata eſt aia ꝑ amoꝛẽ ſumit᷑ gratificare in ge
nerali ratõe.4 Ad obiecta dicendũ ad ſcᷣm ⁊ terciũ.
ꝙ vita ſpũalis que ẽ vita aĩe in deo:eſt ipiꝰgẽe ſe. ipᷣius
aũt fidei ⁊ caritatis ratõne gr̃e in quiba maniſeſtat᷑ vita
quaſi ꝑ ſenſuʒ.ſicut manifeſſat᷑ vita in coꝛꝑe ꝑſenſuʒ et
motũ:ſic manifeſtat᷑ ꝑ motũ fidei ſicut ꝑ ſenſuʒ. ꝑ motũ

caritatis ſicẽ ꝑ motũ.4 Ad quartũ ptz rñſio ex pᷣdictis.

Ad aliud dicẽduʒ ſm aug.ad Dardanuʒ. ¶MMirabile
quõ dæꝰ ẽ inhabitoꝛ quoꝛũda nõ cognoſcẽtiũ deũ: ⁊ non
quoꝛũdã vel aliquoꝝ ↄgnoſcẽtiũ deũ.Illi em̃ ad templũ

tei nõ ꝑtinẽt qui ↄgnoſcẽtes nõ ſicut deũ gloꝛificauerũt

ſicut ph̊i. Ad tẽplũ aũt dei ꝑtinent ꝑuuli ſanctificati ſa⸗
cramẽto xpᷣi.Dicendũ &̊ ad obiectũ.ꝙ in ꝑuulis ẽ cogni
tio ⁊ amoꝛ.ſ̊ poſſunt eſſe dupłꝛ.vel ſicut foꝛma. vel ſicut
actus hoc ⁊ in habitu vel ĩ effectu. In ꝑuulis eſt cognitõ
ſicut foꝛma ⁊ amoꝛ.Silꝛ qꝛ infoꝛmãt aiam ipᷣius.ſᷣ non
ſunt in eis ſicut actus.vñ in eis ſunt habitu ⁊ nõ actu.ſi
cut videmꝰin adulto doꝛmiẽte: ꝙ in eo ẽ ſcia ſicut foꝛma
infoꝛmãs aĩam: ⁊ nõ ſicut actꝰſeu in vſu. Vñ dic auguſ.
ad Honifaciũ. e habẽ fidẽ h̊ ẽ.aut pt fidei ſacram̃tũ
2 h eſt ip̃aʒ habẽ vt foꝛmã:aut pter fidei vſuz.

Membꝛũ teꝛciũ

Onſequẽter querit᷑ vtx iſti tres actꝰ.ſ.iu⸗
ſtificare.excitare.motꝰ meritoꝛios elicere
ſint ꝑ ſe actꝰ ipᷣius gre ·⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic.pᷣmo
videt᷑ ꝙ excitare ſit effectꝰ gre ꝑ ſe. Perñ.
de gra ⁊li.ar.dicit.Ci.ar. conatus ad bonũ ocioſi ſunt
ſi a gra nõ iuuẽt᷑.nulli:ſi a gr̃a nõ excitẽt᷑.Ex quo relin⸗
quit᷑ ꝙ gre eſt excitare li.ar.ſeu motũ volũtatis ad bonũ
A Itẽ ĩ qdã collecta eccłie hr.Excita dñe potẽtiaʒ tuã ⁊
veni ⁊c. Sʒ hec excitatõ quã petit eccłia nõ ẽ niſi ꝑ Eaʒ
nec venit deꝰ: niſi ꝑ graʒ.̊ gre ẽ excitare.⸗ Iiẽ apoc.ij
Ego ſto ad hoſtiũ ⁊ pulſo. Hoſtiũ appellat᷑ li.ar.ſeu vo⸗
lũtas.Sʒ pulſatõ iſia nõ ẽ niſi ꝑ gaʒ excitatõ q̃dã volũ⸗
tatis ad bonũ.Si ꝗᷓ deꝰnõ pulſat ad hoſtiuʒ:nec excitat
ad bonũ niſi ꝑ gr̃aʒ:ptʒ q; ge ẽ excitare. Cõtra.Hõ

exñs ĩ infidelitate:qꝛ ĩ pcto moꝛtali excitat᷑ ad bonũ.vñ

v. ad Eph. Suꝛge ꝗ doꝛmip· exuꝛge a moꝛtuis:⁊ illlumi⸗

ſpiut
fiton
bond
Per
we
iung
tum
ege
puim
dat
crci
Ge
no⸗
Mer
tit
ſen

in

de
t
dur
gen
ſor
tin
in⸗
i
ſe
ſie
gre,

ig
rell.
ins
ita
r

iſa⸗
ſcve
nio

neſi

lin⸗

e
NA
900
poli⸗
tit

omnt,

meſtio

nabit tibi xpᷣc. Vñ ptz ꝙ deẽmouet ercitat coꝛda ⁊ vo/
luntates eoꝝ vt ↄſiderẽt ⁊ cognoſcãt ſtatũ ſuũ: ⁊ ꝓyter H
ↄuertant᷑ ad bonũ:⁊ timeãt de ſlatu ſuo. Sed dũ homo
eſt in pcto moꝛtali vel in infidelitate nõ habet gram. er⸗
go pꝛioꝛ eſt excitatio ad bonuʒz in anma qᷓ gratia. Sed
nullus effectꝰpᷣcedit cauſaʒ ſuã: excitare ad bonum nõ
eſt effect; grẽe. ¶ Item oſtendit᷑ ꝙ iuſtificare ſit actus gre
ad Ro.iij. Jultificati gratis ꝑ graz ip̃iꝰ. gra iuſliſicat
nos. 41 Item ſuꝑ illud ad Ro. Omnes peccauerunt ?c-
HGlo. Hec eſt gꝛa ſine qua nec infantes nec granges ſal⸗
ni fieri poſſunt. Et poſi ſuꝑ ulud iuſtificati gratis. glo.
IYpla eſt qua iuſtiricat impiꝰ.ẽ ꝑſſe eſt iuſtificare effect
gre. 4 Itẽ ſicut ſe habet caritas ad amante ſacere: 2 fi⸗
des ad credẽtẽ facere. Ita ſe debʒ habẽ gra ad gratifica⸗
re:a iuſticia ad iuſtificare.Si &̊ ſoliꝰcaritatis eſt aman
tem facere:⁊ ſoliꝰfidei credentẽ facere.q ſoliꝰgr̃e eſt gra
tificare: a ſolisiuſticie iuſtificare. Mon igit᷑ eſt gre in ſti⸗
ficare. 4 Item oſtendit᷑ ꝙ opus gre ſit actus meritoꝛios
ꝓducere.j.Coꝛin.xv.Gratia dei ſum id quod ſum.⁊ g/
tia dei in me vacua non fuit. Ault ergo dicere ꝙ gratia
wei in ipo fructificauit. Sed fructificatio iſta attedit q;⸗
ꝛum ad meritũ:q̊ gra ꝓducit opus meritoꝛiũ. 4 Iteʒ ad
Ppit.ij. YJ;ße oꝑat᷑ in nobis velle ꝛ ꝑficere bonũ. Sʒ ipᷣe
eꝰnõ operat᷑ niſi ꝑ gram in nobis:ergo grᷣa elicit a vo⸗
luntate opus bonum: ita meritoꝛiũ.q] Itẽ aug· ad va⸗
lentinũ. Cogitare vel ageꝛe m deũ nulla ratõe ſine gra
txei poſſumꝰ. ꝓpter qð dñs cũ de fructu iuſticie loqueꝛet᷑
git diſcipulis. Sine me nihil poteſtis faceꝛe Joh.xv. Sꝛ

ergo gra eſt pᷣncipiũ in nobis cogitandi hm deũ ⁊ agen⸗

di. ergo ip̃a eſt que opus meritoꝛiuʒ ꝓducit. 4 Contra.
Airtus eſt ad recte agere. Si omne merituz attendit
Fiuz ad recte agere virtutis inqᷓtuʒ virtus ẽ omne meri
toꝛriũ elicere. Non ꝑ ſe eſt gẽe. PBñ. intelligenaũ ẽ
gfa ↄparat᷑ ad aiam vt vita: ⁊ vt motoꝛ:⁊ vt lux:qꝛ gra⸗
tia eſt ſimilitudo ſũme veritatis.⁊ ſic ↄparat vt lur. Eſit
etiam ſim ilitudo ſumme bonitatis.2 ſic ↄparat᷑ xt vita.
Eſi etiam ſimilitudo poteſiatis ⁊ virtutis.⁊ ſic oↄparat᷑
vt motoꝛ arbitrij ad aiazʒ. Potẽtia aũt attribuit᷑ pr̃i. ve/
ritas filio. bonitas ſpũiſancto.⁊ ideo gra eſt ſimilitudo
totitrinitatis: ⁊ aſſimilat nos toti trinitati. Scᷣm aũt
ꝙ ↄparat᷑ vt lux eo ꝙ eſt ſiłitudo pᷣme veritatis: ſumunt᷑
tres effectꝰ gre. Scom ꝙ ↄꝑat᷑ vt vita eo ꝙ ẽ ſimilitudo
ſũme bonitatis:ſumũt᷑ tres alij effectꝰ. Scom vo ꝙ ↄꝑa
tur vt motoꝛ.ſ.eo ꝙ ẽ ſiłlitudo ſũme ptᷣaus ſeu virtutis:
ſunt eiꝰeffectus tres.ſ.iuſtificare.excitare.motꝰmerito⸗
rios elicere.⁊ hoc ꝑ ↄꝑationeʒ ad libeꝝ ar.qꝛ ſicut dicit
HBerñ.de li.ar. Libeꝝ ar.gerit ſimilitudinẽ diuine po⸗
teſtatis:eo ꝙ non põt cogi.vnde circa ipᷣm fiunt iſti tres
effectus gre. ſed hoc diuerſimode.quia liberũ ar.eſt fa⸗
cultas volũtatis ⁊ ratõnis.Excitare vo eſt effectus gra
tie circa liberũ ar. quo ad ratõeʒ. iuſti ficare quo ad vo⸗
luntatẽ.motꝰmeritoꝛios elicere quo ad facultatẽ. EUnde
gra mouet volũtatẽ ꝑ iuſlificatõneʒ.qꝛ ſicut dicit anſel.
Juſticia eſt rectitudo voluntatis.⁊ ideo iuſtificatio eſt
ipᷣius voluntatis.excitatio eſt iius ratõnis.motus me
ritoꝛios elicere ẽ iius facultatis ſeu ptatis.vñ tria bec
bonũ cogitare.velle.ꝑficere.facit ga in nob is.ſicut dic
HBerñ.de gra ⁊ li.ar. Gra iĩmittẽdo bonã cogitationein
nos pᷣuenit. ĩmutando malã volũtatẽ nos ſibi ꝑ aſſectuʒ
iungit.miniſtrando ↄſenſui facultatẽ foꝛis ꝑ opus aper
tum internꝰoopifex ĩnoteſcit.⁊ boc planũ ẽ in iuſtiſicatio
ne adultoꝝ. qualiter aũt ſit in ꝑuulis iã patebit· No
pꝛimũ ꝗᷓ dicẽduʒ. ꝙ gra duplex ?.ſ.gatũfaciẽs:⁊ gratiſ⸗
data.a hoc nõ eſt gratũ faciens:ſed tñ diſponẽs.limilit
excitatio duplex eſi.vel a gra gratũfaciente.vel a gratia
gratiſd ata ſeu diſponẽte. Dicedũ in exñtibo in pcto
moꝛtali nõ ẽ excitatio a gra gratũſaciẽte. ſed a gea diſpo
nente vel gratiſdata: quia habent fidem infoꝛmẽ que ex⸗
citat eos ad cogitandn de diuino iudicio ⁊ de dinina mi
ſeꝛicoꝛdia ad hoc vt timeant ⁊ doleant de peccatis.Simi

—

lxr.

liter in infidelibo eſt ip̃a recta ratio:quã appello gratiaʒ
gratiſdatã ſeu diſponentẽ.qꝛ licet inſit naturalit᷑:iñ gra
tiſdat᷑ a deo: ⁊ etiam ꝓ moueat ad bonũ gratiſdatum a
do.hec aũt facit eos cogitare ⁊ cognoſcere.ꝙ deꝰ crea⸗
toꝛ eſt:⁊ ꝙ bonꝰ eſt:⁊ ꝙ ab ipo habent quicquid hbabent
⁊ ꝙ ipᷣe colẽdus ?ẽ.⁊ ſic etiã excitat eos ad cognoſcẽdũ ꝙꝙ
nihil poſſunt babere niſi ab eo. ſic excitãt eos ad amo⸗
rem ⁊ timoꝛẽ ipiꝰ.Alia aũt excitatioẽ que ẽ a gr̃a gratũ
faciente.¶ Ad aliud qð obijcit᷑ ꝙ iuſtificaꝛe debʒ eẽ act⸗
iuſticie: nõ ge. dicẽdũ ꝙ iuſticia dicit᷑ ꝑticularit ⁊ ꝓpꝛie
⁊ generalit.Juſlicia ſpaliter dicta dicit᷑ ſpãlis rectitudo
aĩe:pꝑ quã rectificat᷑ aia vt reddat pximo qð ſuũ eſt.lñ
hec eſt rectitudo aĩe ꝑ ↄparatõeʒ ad ꝓximũ.hec eſt iuſti⸗
cia que ẽ vna de virtutibo cardinalibo.Juſticia vᷣo gene⸗
raliter dicta eſi generalis rectitudo anime p ↄparatõeʒ
ad deũ ⁊ ꝓximũ ⁊ ad ſeipᷣm. ⁊ hec rectitude eſt ↄſoꝛmatõ
voluntatis noſtre ad voluntatẽ diuinã.⁊ ab hac dicit᷑ ge
neraliter iuſtꝰ.que iuſticia eſt in ↄfoꝛmatione volũtatis
ad deum. NHec tñ iuſticia aliter eſt in paꝛuulis:aliter is
adultis: qꝛ ſicut iniuſticia que eſt in paruulo nõ meſt ei
ex actu ſui arbitrij:ĩmoẽ iniuſticia que ei fit ex alia oꝑa⸗
tione. In adulto vo eſt iniuſticia quã ſibi facit: ⁊ ad quã
cooperat᷑.Siłr iuſticia dat᷑ paruulo ꝑ ſacramentũ ecclę⸗
ſie ſeu ꝑ paſſionẽ xpi:ipᷣo nibil cooperante ⁊ nõ ↄſentiẽ⸗
te. Juſticia aũt eſt in adulto ex eiꝰↄſenſu ⁊ cooꝑatione.
Vnde de adulto loqui Herñ.cũ dicit.ĩmutãdo malam
voluntatẽ ſibi ꝑ ↄſenſuʒ iungit.Vñ hmõi iuſticia ĩ ꝑuu⸗
lo eſt ſm habitũ. In adulto vᷣo ſᷣm actũ.quia ad ill co⸗
oꝑat.⁊ ſic cum iſta iuſticia ſit idem re qð gẽa:ptʒ ꝙ gre
eñ iuſtificare.¶. Ad illud qð obijcit᷑ de opere meritoꝛio
viſum ẽ quibuſdã ꝙ opus meritoꝛiũ duplici ter ꝓducit᷑ a
volũtate.ſ.Fin ratoeʒ ꝑticularẽ:vel m ratõeʒ generalẽ.
Si vᷣm ratõeʒ ꝑticularẽ ſic ꝓducit᷑ meritoꝛiũ a qualibʒ
virtute ꝑticulari vñ ſic ꝓducit᷑ m diſtinctionẽ virturũ
quelibet em virtꝰ ſᷣm vnã ratõeʒ ꝑticularẽ ꝓdqucit:ſicut
foꝛtitudo ꝓducit ipᷣm in aggrediendo terribilia:⁊ ſic de
alijs. Scðm ratõem generalẽ ꝓducit᷑ opus meritoꝛium
tripliciter.quia hec ratõ generalis ẽ tripłꝛ ſᷣm triplicem
ratõeʒ cauſalitatis.ſ.finalisexẽplarisefficiẽtis.Fᷣm ra
tionem finis qꝛ eſt ſũma bonitas:Ga in caritate ꝓducit
omne meritũ.vnde oↄſiderãdo finẽ.ſ.ſummã bonitatẽ ſic
omne meritũ eſt ex caritate: ſeu ex gra in caritate.⁊ Fm
boc dicit᷑ caritas mater vᷣtutũ. Scm ratõeʒ exẽplario
ſic gꝛa in fide ꝓducit omne meritũ in omni virtu te:quia
fides eſt exemplar ſeu ars que mo nſtrat cognitionem fi
nis ad quẽ tendendũ.a ideo dicit᷑ñ fſundamẽtum oĩm vir⸗
tutum. Scðᷣm ratõeʒ efficiẽtis ſic Ga in ratõe gẽe ꝓdu⸗
cit om̃e opꝰmeritoꝛiũ.qꝛ ↄꝑat᷑ ad aiaʒ vt motoꝛ.⁊ ſic pʒ
ꝙ aliter ꝓducit gẽa opus meritoꝛiũ:⁊ vᷣtutes m diſſlin
ctiones virtutũ:ſeu ſᷣm ratões ꝑticulares.

Membꝛũ quartuz
Onſequẽt q̃rit᷑ an li.ar.moueat᷑ a gꝛa ſpõ
tanee an coacte.Ad qð ſic. Johᷣ.vj.i emo
veĩt ad me niſi pꝛ traxerit eũ.Sʒ tr actꝰeſt
ſpẽs motꝰviolẽti. ſi nullꝰveĩt ad deũ niſi
tractꝰ:nullꝰ veit ad eü niſi violẽt᷑. Sʒ li.ar.mouet᷑ ad de
um ꝑ cꝛaʒ:gẽa ꝗᷓ mouet ipᷣm violẽt.¶l Itẽ Lu.xiiij. de ill
ꝗ debet veire ad nuptias dẽ. Cõpelle eos ĩtrare vt ĩplea
iur domꝰmea. Si ẽᷣ li. ar. ↄpellit᷑ itrare domũ dñi:⁊ n pt
intrare niſi ꝑ gẽaʒ: gꝛa ↄpellit ip̃m ⁊ monet ad głiam
ↄpellẽdo.Sʒ ↄpulſio ẽ motꝰviolẽtꝰ.g ⁊c.¶ Itẽ petit᷑ ab
ecclia in quadã collecta.Qoſtras rebelles ↄpelle ꝓpiciꝰ
volũtates. ̊ petit᷑ a deoo. Sʒ ipᷣe nõ oꝑat᷑ in nobis niſi ꝑ
giam aliqð bonũ:q̊ ga ↄpellit noſtras volũtates ad bo
num. 2 ita violẽter monet᷑ volũtas ſeu li.ar. ab ipᷣa ga.
Ad oppoſituʒ. Ecci.xv. Reliquit eũ in manu ↄſilij ſui
ante bominẽ vita 21 moꝛs bonũ 7 malum ⁊c̃. Hõ igit᷑ eſt

in poteſtate ſui arbitrij. quia manus ↄſilij appellatur po

teſtas arbitrij. in poteſtate eius eſt ſequi et non ſequi

m ouẽtẽ graʒ. gra nõ mouet ipᷣm violenter ſeu coacte.
¶ Itẽ li. ar.ẽ libeꝝ a nccitate.Sʒ ſi ↄpulſus eẽt ⁊ violẽt
moueret᷑ ab aliquo:nõ eẽt libeꝝ a neceſſitate: ĩmo coge⸗
ret᷑.eꝛgo nõ põt moueri violẽter vel ↄpelli a gẽa.¶ JItem
Herñ.de gra ⁊ li.ar. Jpe ↄditoꝛ hac dignitate li.ar.in⸗
ſigniuit:ſeu aĩam ratõnalẽ vt quẽadmodũ ſui iuris erat
ſueq; volũtatis:nõ neceſſitatis erat ꝙ bonꝰerat:illa ſiłr
quodãmodo ſui iuris exiſtẽt:quatenꝰnõ niſi ſua volũta
te mala fieret ⁊ iuſte danaret᷑.ant bona ſieret⁊ iuſte ſal
uaret᷑. Ex quo relinquit᷑ ꝙ libeꝝ arb.ſeu aĩa ratõnalis
nõ poteſt aliquo mõ ↄtra ſuã voluntatẽ ↄpelli:nec moue
ri ad bonũ. Sol.dicendũ ſicut dicit Herñ.diſtinguẽ
do geĩaʒ ↄpulſionem. Eſt em̃ ↄpulſio actiua ⁊ paſſiua.a
Fm vtrãq; nos dicimur facere aliquid ↄtra rolũtatem.
Compullſio paſſiua recie vocari põt vbi nihil cooꝑatur
patiẽs:que eſt abſq; ↄſenſu volũtario patiẽtis.vt ſi nos
ↄpelleremur ad malũ nobis inuitis:hec eẽt ↄpulſio paſ⸗
ſiua. ſicut fuit in beata Lucia que vixit.Si inuitã fece⸗
ns me violari: caſtitas mihi duplicabit᷑ ad coꝛonã.Cõ⸗
pulſio actiua ẽ in qua ↄcurrit ↄſenſus patientis.ſ.cũ in⸗
Ductꝰ eſt ꝑ timoꝛẽ vel doloꝛẽ ad hoc vt faciat malũ. ſicut
eſi in illo qui timoꝛe moꝛtis negat xpᷣm. talis em̃ dolens
negat xpᷣm: ⁊ tñ volens:qꝛ meliꝰvult negare xpᷣi qᷓ pati
moꝛteʒ.ᷣ ſua tñ volũtate abſoluta nõ negaret:⁊ ꝓpter hͥ
dicit᷑ pulſus:qꝛ negat ne moꝛiat᷑.⁊ hoc dicit dama.ꝙ ẽ
volũtaꝛiũ abſolutũ ſicut ẽ in illo qui ſimpłꝛ vult aligd:ꝛ
eſt volũtariũ ↄditõnale ſicut ẽ in illo ꝗ ſub ↄditione vult
aligd.Gra eꝛgo nũꝙᷓ ↄpellit libeꝝ ar.ad bonũ ↄpulſiõe
palſiua:q;uis aliqñ ↄpulſione actiua ipᷣm ↄpellat:qꝛ ali⸗
qñ mouet ipᷣm ꝑ doloꝛes ⁊ timoꝛes vt ↄuertat᷑ ad bonũ.
Vnde Merñ. Hoc quippe intẽdit cũ terret aut ꝑcutit vt
faciat volũtarios:nõ vt ſaluet inuitos. Scðm q̊ hanc di⸗
ſtinctõeʒ ſoluit᷑ hec queſtio ⁊ ptz rñſio ad obiecta. Diſtĩ
etio aũt ↄmunisẽ ⁊ bona ꝑ qua bꝛeuiter ſoluit᷑ bec que⸗
ſtio.ꝙ eſt coactio ſuſficiens ⁊ inducẽs.Liberũ ar.nõ po
teſi cogi pꝛima coactione ab ip̃a gr̃a.nec ab aliquo alio.
ſed ſolũ coactione inducẽti qꝛ multa inducunt ipᷣm ad h̊ᷣ
ꝙ velit.qð pꝛius nolebat.

Illembꝛũ quintũ

J Verit᷑ ↄſequẽt᷑ de ↄꝑatõe effectꝰgre ad ſta⸗
tũ nrm in pᷣſenti vita.⁊ q̃rit᷑ an gr̃a faciat
nos ĩ vita pᷣſenti ſine pcto eſſe. Ad qð ſic.
aug.Libeꝝ aꝛ.ẽ volũtas q̃ bonũ eligit᷑ gẽa

aſſiſtẽte.malũ gra deſiſtẽte.Si ꝗ̊ gr̃a aſſiſtẽte arbitriuin

eligit bonũ. ſꝑ aſſiſtẽte gra bonũ eligimꝰ. Sʒ ſp eligẽ⸗
do bonum nuꝙᷓ peccamꝰ:ꝗ gra aſſiſtẽte ĩ nobis nũqᷓ; pec
camꝰ. Iẽtẽ introducit᷑ ab heretico in li.de ꝑfectõe iuſti⸗
cie boĩs ratõ.⁊ ſumit᷑ ex apoc̃.xiiij.vbi loꝗt᷑ de vᷣginibo q̃
ſequũt᷑ agnũ quocũq; ierit. In oꝛe ipoꝝ nõ ẽ inuẽtũ men
daciũ.ſine macła ſũt añ thronũ ði.ᷓ nũqᷓ; peccauer̃t oꝛe
ſi ſꝑ ſine macula ſũt:ſunt ſine pcto.ᷓ hõ põt eẽ ſine pec
cato ĩ vita iſta.Cũ ꝗᷓ ga ꝓhibeat pctm facẽ:ↄſlat ꝙ hõ ĩ
vita iſta ſit ſine pcto.q Itẽ pᷣs.Qui ingredit᷑ ſine macła
⁊c̃.habitabit ĩ tabnaclło tuo.ꝗᷓ aligs pt᷑ ingredi ſine ma⸗
cula.ergo gr̃a põt facẽ ꝙ hõ ĩ vita iſta ſit ſine pcto.¶ IJtẽ
ij.ad Coꝛĩ.vlt᷑. Decetero frẽs gaudete ꝑfecti eſtote.⁊ ita
aplus inuitat eos vt ſint ꝑfecti.eꝛgo ĩ illa vita põt hõ eẽ
ꝓfectꝰ.Sʒ nõ põt eẽ ꝑfectꝰ niſi ſit ſine pcto.gᷓ hõ in vita
iſta põt eẽ ſine pcto.¶ Item Deut.xviij. Perfectꝰeris ⁊
abſq; macula coꝛã dño deo tuo.a loquit᷑ in pᷣſenti vita.
Itẽ heretici in li.de ꝑfectõe iuſticie hoĩs.Aut deꝰ vult
nos eẽ ſine pcio:ant cũ pcto.nõ vult ꝙ ſimꝰ cũ pcto.qꝛ H̊
incõueniẽs ẽ: ̊ vult ꝙ ſimꝰ ſine pcto ĩ vita iſla.qᷓ poſſu⸗
mus eẽ ſine pcto ĩ vita iſta.aut deꝰvellet aligd qð nõ poſ
ſet eẽ.qð eſt incõueniẽs magnũ.qꝛ dĩc.Quis em̃ tam de
mens vt dubitet fieri poſſe qd deũ velle nõ dubitat. Iteʒ
j. Joh.iij. Qui habet hanc ſpem in eo ſanctificat ſe.ſ. in
co ſicut ipᷣe.ſ.deus ſanctꝰeſt. Vult ergo ꝙ homo in vi⸗
ta iſta poſſit ſe ſanctificare ſieut deus. Sʒ de? im unis ẽ

„ -

ab om̃i pcto: ergo hõ in vita iſia põt eẽ imunis ꝑ gratiã
ab om̃i pcto. Ad oppolitũ. aug. de ꝑfectõe iuſticie ho⸗
minis.⁊ ſumit᷑ ex.j. Johᷣ.j.Si dixerimꝰꝙ pcẽm nõ habe

mus noſipos ſeducimꝰ⁊ veritas in nobis non eſt. dicit

aug. Mon dicit Joh. Si pctm nõ habuerimꝰ.ſ̃ ſi pcẽm

nõ habemꝰ.ergo qi diceret ſe nõ habere pctm ipſe dice

ret falſuʒ. Talſuz ergo eſt hominẽ in vita iſta eẽ ſine pec⸗
cato.licet ſit in gr̃a. ergo gra nõ poteſt facere hbominẽ in
vita iſta eſſe ſine pcto.¶ Item ꝓuer.xx. Quis põt dicere

mũduʒz eſt coꝛ meũ:purus ſum a pcto.Et ambꝛo.in qua

dam omeł.iIemo mundus a ſoꝛde:nec infans vniꝰ diei
ſuꝑ terrã.ergo nec ꝑuulus nec adultus eſi mũdus a pec

ceto in vita iſta. Sol. dicendum ꝙ aug. aſſignat tres
opiniones circa queſtionẽ iſtã: quaꝝ vna habet ꝓ erro⸗

nea ⁊ heretica. ſecundã habet quaſi ꝓbabileʒ. dicit ꝙ
poteſt ſuſtineri:tñ oꝓponit ↄtra eã.terciã habet ꝓ vera:⁊
hec eſi ſua opinio ꝓpꝛie. Pꝛima ergo opinio quã narrat
talis eſt: ꝙ nos ſumꝰ in vita iſta indiſtincte ſine pcto.vñ
dicit. Quiſꝗs dicit poſt acceptũ remiſſionẽ pctoꝝ quẽqᷓ̃
hoiĩeʒ iuſie vixiſſe: vel viuere:vt nullũ habeat pctm: con⸗
tradicit aplo Yoh.qui dixit. Si dixerimꝰꝙ pcm nõ ha
bemus ⁊c̃.⁊ ſic dicit ꝙ vna opinio eſt ꝙ gfa poteſt face⸗
re hominẽ eſſe ſine pcto indiſtincte:que tñ falſa ẽ. Scðᷣa
opinio eſt que ſuſtineri põt: vt dicit ꝙ habere pctm ẽ vel
dicit᷑ duplicit᷑.Nam pctm dicit᷑ actꝰinoꝛdinatꝰ.dicit᷑ eti
am ipᷣm pctm fomes ſeu ipᷣa ꝓnitas que eſt ad peccãdũ.
poteſt ergo intelligi auctoꝛitas ZJoh. Si dixerim?ꝙ pec
catũ ⁊c̃.aut d actu peccati:aut de fomite peccati.qꝛ fo⸗
mitem appellat aplus pctẽm ad Ro. vij. Qon em̃ qð volo
ago.ſ̊ qð odi malũ hoc facio ⁊c̃. Si ergo qð nolo id fa⸗

cio:nõ ego operoꝛ illud:ſ̊ qð habitat in me pctm.a ap⸗

pellat illud pctm fomitẽ ſeu ꝓnitatẽ ad peccandũ.Si er
go apꝓpellemꝰpctẽm actũ inoꝛdinatũ:ſic hõ põt eẽ ſine pec

cato in vita iſta.hoc eſt ſine actu inoꝛdinato.nõ tñ pt᷑ eẽ

in vita iſia ſine pcto.i.ſine fomite peccati.⁊ ita gẽa per
modũ pꝛimũ põt hoĩeʒ facere eẽ ſine peccato.i.ſine fomi
te peccati.in vita p̃ᷣſenti.Fᷣm aliũ modũ nõ.excepto pꝛiui
legio gloꝛioſe vpᷣginis:que vtroq; mõ fuit ſine pcto.Cum
em̃ loquimur de peccato nõ loquimur de ipᷣa:nec de alija
pꝛiuilegiatis: vt foꝛſitan de Johᷣe baptiſta.⁊ dicit aug.

ꝙw—hoc ſatis ꝑſpicaciter dictũ eſt. Iße tñ oponit ↄtra.⁊

in hoc affirmat ⁊ ponit ſus opinionẽ ꝓpꝛia:ꝙ vult dice⸗
re:ꝙ nõ poteſt hõ aliquo modo eſſe ſine peccato veniali.
hoc ꝓbat. Si quis aliter ſentiat videat quid agat᷑ de
oꝛatione domimca vbi dicimus. Dimitte nobis debita
noſtra qð niſi falloꝛ non eſſet opus dicere:ſi nũqᷓ; pecca⸗
remus venialiter:vel in lapſu lingne:vel in obdelectãda
cogitatione peccati aliquado fomitis deſiderijs ↄſentire
mus:ſed tm̃ diceremus.⁊ ne nos inducas in temptatio⸗/
nem.⁊ ita nullus poteſt eſſe ſine actu peccati vt ſoluʒ ha
beat fomitem ⁊ nõ actum peccãdi venialiter adminus.
Ad idem ponit augu.auctoꝛitateʒ dicens.Qec Jacobo
apoſtolus diceret SJaco.iij. In multis offendimꝰomnes
nullum excludendo. Qullus ergo excipit᷑ omnino a pec⸗
cato.ergo omnes offendunt.⁊ ita nullus poteſt eſſe ĩ vi:
ta iſta ſine peccato ſalteʒ veniali.Eſt igit᷑ opinio eiꝰ quã
affirmat verã.ꝙ nullus in hac vita poſſit eſſe ſine venia
li.dicit tñ ꝙ alia opinio a magnatibo poſita eſt. ¶ Ad p
mum ergo dicendũ. ꝙ ſemꝑ poteſt homo eligere bonum
gra aſſiſtente.nõ tñ poteſt facere bonũ ipᷣa aſſiſtẽte. ñ
ſemꝑ eſt poſſe:non tamẽ ſemꝑ facere.⁊ hoc ꝓpter fomitẽ
peccati qui in ipᷣo eſt inclinans ip̃ᷣm ad malum.⸗ auer⸗
tens a bono.quia ponit in eo difficultatem faciendi bo⸗

num. ꝓpter quod erclamat aplus ad Ro.vij. Qð nolo

malum hoc ago ⁊c̃.⁊ iteꝝ.Video legem in mẽbꝛis meis
repugnare ⁊c. Poteſt ̊ hõ ꝑ gram aſſiſſẽtem eligere bo
num ⁊ vitare qdðᷣlibʒ malũ in ſingulari.ſᷣ nõ qdᷣlibʒ ma⸗
lum in vli.qꝛ poteſt ꝑ ip̃am vitare hoc verbum ocioſum
⁊ hunc motum ↄcupiſcẽtie carnalis.⁊ ſic de qͥlibʒ ſingu⸗

lariter ꝑ ſe. Sʒ nõ põt vitare omne peccatum vel omnẽ

ê

.

ſo⸗

.
t

4

ia

n
Gi
ii
en

lo
ſes
ebo
na⸗
ſuin
⸗
nni

ↄcupiſcẽtiã in vłi.Et exemplũ eſt.ſi nauis aliqua eſſʒ ꝑ⸗
foꝛata centũ foꝛaminibo:ille qui eſſet in naui poſſet face
re ꝙ aqua nõ intraret ꝑ qðᷣlibet illoꝝ ſingulariter:quia
poſſet quis facere ꝙ ꝑ hoc aqua nõ intret:nec ꝙ ꝑ illud
ſic de quolibʒ ſingularit:nõ tñ poſſet vlr facẽ in qͥlibet
foꝛamine: ꝑ nullu intraret aqua. Eodẽ mõ eſt te illoꝗ
babet gꝛaz ad hoc vt vitet qdᷣlibet maluʒ.¶¶ Ad aliud de
auctoꝛitate apoc.rñdet aug.dicẽs. Pꝛopterea tales ſũt
dicti * in oꝛe eoꝝ nõ eſt inuentũ mẽdaciũ:quia non dixe
runt ſe nõ habere pctm. quia ſi aliter dicerent mẽtirent᷑
ſicut dicit Joh.Si dixerimꝰꝙ pcẽ̃m nõ habemꝰꝛc̃.veri
tas in nobis nõ eſt.⁊ ſic illa auctoꝛitas ꝓcedit ↄtra heꝛe
ticos.i Ad aliud de p̃ᷣs.Qui ingredit᷑ ſine macula ⁊c̃.
rñdet aug.faciẽdo vim in eo ꝙ dicit᷑ ſine macula.qꝛ cum
dicit᷑ ingredi ſine macula: hoc nõ eſt dicẽ ꝙ non babeat
maculã aliquã: ſ̊ ꝙ irrep̃hẽſibiliter gradit᷑.vñ dicit.in⸗
gredi ſine macula nõ abſurde dicit᷑ qui ad ipᷣaʒ ꝑfectio⸗
nem irrep̃hẽſibiliter currit carẽs crimibo dãnabilibv.at
q; ĩa peccata nõ negligẽs mũdare delectatõnis. Ingꝛe⸗
di ; ſine macula ſolũ puat maculã moꝛtalẽ: ᷣ̊ nõ venia⸗
lem:dũ tñ irrep̃hẽſibiliter currat ad ꝑfectõeʒ homo mũ⸗
dando culpã venialẽ.¶¶ No aliud de auctoꝛitate ſumpta
er Deut.rñdet aug.in li.de gra ⁊ eſſe.dicẽs. eſt per⸗
fectio viatoꝛis:⁊ elſt ꝑfectio iam ꝑuenientis.ꝑfectionem
viatoꝛis poteſt homo habere in vita iſta: quia hec eſi ꝑ⸗
fectio ꝓficiẽtiũ.Vnde dicit. Pꝛoficiẽtiũ ẽ vita quis bũ
ꝓficientes dicant᷑ ꝑfecti viatoꝛes. hec aũt ꝑfectio nõ ex⸗
cludit omnẽ culpã:ſed ſolũ moꝛtalẽ:⁊2 ꝙ irrepᷣhenſibilit᷑
mundẽt᷑ ventales. Paer rcrio aũt iam ꝑuenientis eſt illa
que eſt in gloꝛia. Hanc non poteſt homo habere in vita
iſta:b̊ illam habebit in gloꝛia: qñ erit abſq; om̃i pct᷑o ꝛ
ꝓnitate ad peccãdũ. hec em̃ ꝑfectio omne pcetm excludit
vnde dicit. Illa aũt eſt ſũma ꝑfectio:cui nihil addit᷑: cũ
id quo tendit᷑ ceperit poſſideri.vnde hec ꝑfectõ eſt abſq;
omni macula: cũ ei nihil poſſit addi.ſed prima non ex⸗
cludit maculã venialẽ:nec etiaʒ ꝓnitatem ſeu fomitem.
Ao aliud dicẽduʒ ſᷣm aug.ꝙ de vult nos eſſe ſine pctᷣo
aliter em̃ non miſiſſet filiũ ſuũ qui ſanaret homĩes a pec
cato.Dicit q̊ ꝙ homo põt eſſe ſine peccato moꝛtali in vi⸗
ta iſta ꝑ gqram. poteſt em̃ eſſe abſq; omni peccato qtum
ad futuꝝ ſatũ qui ẽ in gloꝛia.ꝑ ſuũ tñ arbitriũ nec ꝑg⸗
tiam nõ põt eſſe ſine pcto veniali qᷓtuʒ ad pᷣſentẽ ſtatum
ſed ſine moꝛtali. VUnde dicit ꝙ in pᷣſenti bene ſequitur ꝙ
eo vult hoies eſſe ſine peccato.gᷓ homiĩes poſſunt eſſe ſi⸗
ne peccato.ſ.moꝛtali.q An aliud de auctoꝛitate Johã.
MNQui habet hãc ſpem in eo ſanctificat ſe ⁊c.dicẽdũ ꝙ dif⸗
fert ſanctificare ⁊ ſanctũ eſſe.qꝛ ſanctificare dic ſanetuzʒ
fieri.ſanctũ eẽ dicit ſanctitatẽ ĩ facto eſſe. Sicut ꝗ̊ẽ res
in fieri ⁊ in facto eſſe.⁊ nõ ſequit᷑.domꝰfit:gᷓ domꝰ eſt. ſed
ſequit᷑ eſt in facto eſſe.̊ eſt. Silꝛ dicendum ꝙ nõ ſequit᷑.
ſanctiſicat ſe.& eſt ſanctꝰ. Añ ĩ hac vita habes graʒ ſan⸗
ctificat ſe habẽdo ſpem.i.ſemꝑ eſt in fieri ſanct quouſq;
ueniat ad illũ ſtatũ de qͥ habet᷑.j. Yoh.iij. Cũ apparue⸗
rit ſiles ei erimꝰ. ⁊ h̊ crit ĩ gloꝛia.⁊ ſic ſanctificare ſe nõ
ponit elõgatõeʒ ab om̃i macula ab omi pcto.

Membꝛũ ſextaʒ

Onſequẽter querit᷑ de oꝛdine effectuũ gr̃e
Et p̃mo de oꝛdine iſtoꝝ duoꝝ effectuũ iu⸗
ſtificare ⁊ vinificare. Scðdo de oꝛdine iſto⸗
rum duoꝝ purgare illuminare:ſeu expul⸗
ſio pct̃i: ⁊ infuſio gre. Ad pꝛimũ ſic. Pꝛius eſi expul⸗
ſio moꝛtis ꝙᷓ introductio vite.Si &̊ ꝑ iuſtificationẽ ẽ ex⸗
pulſio moꝛtis.ſ.peccati:ꝑ viuificatõeʒ eſt introductio vi
te.eꝛgo pꝛioꝛ eſt iuſtificatio q; viuificatio.¶ Contra.li
uificatio eſt motꝰad vitã.iuſſifſicatio ẽ motꝰ ad iuſticiã.
Sʒ iuſticia ↄſequit᷑ vitã: ̊ pꝛioꝛ eſt viuiſicatio qᷓ iuſtifi⸗
catio.Minoꝛ ptʒ. quia aĩa viuificat᷑ a gra ̃m ſe.ᷓ viui⸗
ſicatio reſpicit aiam Fm ſe. Juſtificat᷑ aũt aĩa a gra non

Fm ſe:S in ↄꝑatõe ad opꝰ.quia ſicut dicit Herñ.Iuſſiſi

Ixx.

catio reſpicit meritũ ſicut miſcðᷣia miſeriã intuet᷑. vnde

cũ reſpiciat meritũ reſpicit opus.⁊ ita pꝛioꝛ eſt viuifica
tio in aĩa qᷓ; iuſtiſicatio.qꝛ pꝛioꝛ eſt aĩa ꝑ ſe qᷓ; in ↄꝑatõne
ad opus. Poſtea querit᷑ de oꝛdine iſioꝝ que ſunt pur⸗
gatio ſeu expulſio peccati.⁊ illumĩatio ſeu infuſio gre.
Ao qð e o eſt purgatio tenebꝛe ab aere qᷓ; aduen⸗/
tus lucis.Si ᷓ ↄꝑatio gre ad aĩam ẽ ſicut lucis ad aerẽ
qꝛ gr̃a ↄꝑat᷑ ad aiam vt lux.cũ lux pꝛius purget tenebꝛã
ab aere ꝙᷓ illumiet ip̃m:g gr̃a pꝛius purgat tenebꝛã pec.
cati ab aia qꝙᷓ illumĩet ipaʒ.ꝗᷓ pꝛioꝛ ẽ effectꝰꝗ ẽ purgare qᷓ
illumiare. il Itẽ in pct᷑o ẽ auerſio a deo ⁊ ↄuerſio ad cõ⸗
mutabile bonũ.Sʒ pꝛioꝛ eſt illa ↄuerſio ad bonuʒ ↄmu⸗
tabile qᷓ auerſio a deo ꝗ ẽ bonũ incõmutabile. qꝛ illa cõ⸗
uerſio ẽ cã illiꝰauerſionis. ſilꝛ in gr̃a pꝛiꝰẽ auerti a pec
cato ꝙᷓᷓ ↄuerti ad deũ.ᷓ expulſio peceati pꝛioꝛ eſt qᷓ inſu
ſio gre:ſeu illumiatio.¶l Itẽ ſuꝑ illud pᷣs. Sic in ſancto
apparui tibi ⁊c̃.dicit glo. Miſi quis pꝛius deficiat a ma⸗
lo nõ ꝑueniet ad bonũ:qð eſt deꝰ.nõ excipit nouã vitdʒ
niſi vetus exierit.ergo pꝛius debet expelli peccatum ab
aĩa qᷓ infundat᷑ gra. ⁊ ita pꝛioꝛ eſt expulſio peccatiqᷓ in⸗
fuſio gꝛe vel illumiatio. Ad oppoſitũ. Am bꝛo. ĩ apolo⸗
gia dauid ſuꝑ pᷣs.Pꝛius ẽ vt ꝑ gGam inigꝗtas deleat᷑ quẽ
admodũ in aia ſapiẽtis diſciplina impꝛudẽtiam tollit ⁊
ſcientia ignoꝛantiã:ſic ꝑfecta viꝛtus iniquitatẽ. Sicut ꝗ̊
pꝛius eſt vt adueniat aĩe ſcĩa qᷓ; excludat᷑ ignoꝛantia:ita
pꝛius de bet ga aduenire aĩe q; expellat᷑ peccatũ ab aĩa.
G pꝛioꝛ eſt infuſio gẽe in aĩa qᷓ expulſie pcti.¶ Itẽ queri⸗
tur vtrũ ſimul tꝑe ſint in aĩa iſti duo effectꝰ.ſ.purgatõ ⁊
illumĩatio:ſeu expulſio peccati ⁊ infuſio gre.aut ſᷣm pꝛi
us ⁊ poſteriꝰ.Et obijcit᷑ ſic. Peccatũ deſinit in h̊ inſiati.
Vllud inſtãs vltimũ in quo vltimo eſt pctm. in iſto dica
tuꝛ a.inſtàs in quo pᷣmo recipit᷑ gꝛa.in iſto dicat᷑ b. ¶Mõ
querit᷑ a.⁊ b.aut ſunt ſimul ĩ eodẽ inſtãti.aut nõ.Si ſic:
H̃ in a.vltimo eſt petm in iſto.in b.eſt pᷣmo gẽa in iſto: S
ſimul ⁊ in eodem inſtãti ſunt pctm? gẽa in iſto. Si non
ſunt ſimul a.⁊ b. ̊ ↄſequũt᷑ inter ſeinuicẽ.Sʒ inter que⸗
libet duo inſtantia eſt acciꝑe tempꝰmediũ.qᷓ inter a.⁊ b.
eſt accipere tempus medium. Quero de illo tꝑe medio:
non eſt in a. iſte non eſt malus.nõ eſt in b. non eſt bo⸗
nus.ergo neq; bonꝰ eſt iſte neq; malus.quod eſt incon⸗
ueniens ponere. q̊ neceſſe eſt ꝙ ſimul tꝑe expellat᷑ pcẽm

ab ipᷣo:⁊ ipi infundat᷑ g̃a. Sol.dicẽduʒz ꝙ oꝛdo ĩ efe .

ctibo gẽe põt attẽdi triꝑlꝛ:qꝛ gẽa ↄpaꝛat᷑ triplꝛ ad aĩazʒ.ſ.
vt vita.vt lux.vt motoꝛ. Scdðm aut ꝙ ↄparat᷑ ad animã
vt vita.ſic pꝛimi effectꝰeiꝰ in aĩa ſunt viuificare.aſſimi⸗
lare:gratiſicare.quia ſunt effectꝰgre ꝓut ↄparat᷑ vt vita
Scðm aũt ꝙ ↄparat᷑ ad aĩam vt lux:ſic pꝛimi effectꝰeiꝰ
ſunt purgare illuminare ꝑficere.quia iſii ſunt effectꝰgꝛe
pꝛout ↄparat᷑ vt luxy ad aĩiam. Scðm aũt ꝙ gratia cõpa
ratur ad animã in ratione motoꝛis:ſic pꝛimi effectꝰeius
ſunt iſti iuſtificare.excitare.motꝰ meritoꝛios elicere.qꝛ
ſunt effectꝰeius ᷣm ꝙ cõparat᷑ ad aĩam vt motoꝛ. Et ſic
Fm diuerſas ↄparatoes ad animã eſt diuerſificare oꝛdi
nem in effectibo gꝛe. Camẽ ſi querat᷑ quis effeciꝰgꝛe pᷣoꝛ
eſt pᷣncipaliter ⁊ ſimplłꝛ.dicẽdũ ꝙ; pꝛioꝛ ẽ ↄparatõ gẽe ad
animã vt vita ꝙᷓ; alie ↄꝑatões.qꝛ pꝛioꝛ eſt ↄfiguratõ ſeu
ↄſoꝛmatio aie ad ſũmã bonitateʒ que eſt ſpũſſetus.vnde
pꝛimo ↄfigurat nos ſibi ſpnſſctus.de inde ex illa confignu
ratione eſt nobis ↄmunio totius trinitatis.ſed ex illa cõ
foꝛmatione ad bonitatem vel ad ſpiritũſanctum qui eſt
amoꝛ ſumit᷑ vita.vnde ꝑ illam ↄſoꝛmationẽ ⁊ ↄfiguratõ
nem quã dicimꝰgꝛam:viuit aĩa deo ſicut dicit aug. Con
ſequens ðᷣo oↄparatio vel ↄfiguratio eſt ad pꝛimã veriia⸗
tem.⁊ ſᷣm hoc ↄꝑat᷑ ga vt lux. Altima ↄfiguratõ eſt ad
ipᷣam potentiã patris vel virtutem.⁊ ſᷣm hoc ↄparatur
vt motoꝛ.⁊ m hoc ſimpliciter loquẽdo pꝛioꝛes ſunt effe
ctus gůe ſn ꝙ ↄparat᷑ ad aĩaʒ vt vita.ↄſequẽtes aũt ſũt
effectus illiꝰ ꝓut ↄparat᷑ vt lux.vltimi ſunt effectꝰ eiꝰ p⸗
ut ↄꝑat᷑ vt motoꝛ.⁊ inter effectꝰgẽe ꝓut ẽ vita dicẽduʒ
viuiſicare ſimptꝛ: pꝛioꝛ ẽ.Et ſic ptʒ qui effectꝰſimplicitex·

ſunt pꝛioꝛes.⁊ quis ſimplieit᷑ pꝛioꝛ.¶ Ad pᷣmũ dicẽdũ.
ꝙ ſi loq̃mur ſᷣm oꝛdinẽ nature vel rõnis:ſic pꝛioꝛ eſt iſte
effectꝰ qui ẽ viuificare qᷓ; iuſtificare vñ ſunpłꝛ pꝛioꝛ ẽ.tñ

m quio põt eẽ ꝙ iuſtificare ſit pꝛiꝰ.ſ.in ↄꝑatõe. qꝛ ſi cõ

ꝑaret᷑ ga ad aiam in rõne motoꝛis.ſic qtuʒ ad ̊ iuſtifi
care ẽ pꝛius.ſimpłꝛ tñ eſi pꝛioꝛ viuificatio.¶ Sed ad il
lud qð obijcit᷑: expellẽdo moꝛtẽ introducit iuſtiſicatio

vitã.hoc ẽ cũ ipᷣa ſimul introducit᷑ vita.dicẽduʒ ꝙ ſimul

ſunt tꝑe. Seo notãdũ ꝙ iuſtificatio dupłꝛ dicit᷑.ſ. ꝓpꝛie
ĩpꝛopꝛie. Oꝛopꝛie dicit᷑ iuſtiſicatio qᷓtuʒ ad rectitudi⸗
nem voluntatis:Fᷣm ꝙ reſpicit recte velle vel oꝑari.Im.
pꝛopꝛie dicit᷑ ſᷣin ꝙ reſpicit recte eſſe.¶ Ad aliud quod
querit᷑ e oꝛdine purgatõis ⁊ illuminatõis.dicenduzʒ ꝙ;
alius eſt oꝛdo in effectibo Re ꝑ ↄparationẽ ad agentem
a quo ſunt.⁊ recipientẽ in quo ſunt.ſilꝛ alius ẽ oꝛdo ſᷣm
ꝙ ſunt in ratõe materiali:vel in ratõe foꝛmali:ſicut ptʒ
in aere.Silꝛ iſti effectus purgare.illuminaꝛe poſſunt cõ
ſtderari in ratõe paſſiua ⁊ materiali.ſᷣm ꝙ dicit᷑ purga⸗
ri illuminari.⁊ ſic pꝛius eſt purgatio qᷓ; illuminatio.qꝛ
pꝛius naturaliter purgat᷑ aer a ↄtraria diſpoſitõne qᷓ il
luminet᷑. Sic ꝗ̊ dicenduʒ eſi de ga que ↄparat᷑ ad aiam
vt lur ſpũalis.Ex parte aũt agentis eſt ecõtrario.qꝛ pꝛi
mum qð intendit ip̃a lux in aere eſt ĩm infoꝛmare.ſcðᷣʒ
diſponere.vnde diſponit ipᷣm ad recipiendũ infoꝛmatõ
nem.tercõ purgat.⁊ loquoꝛ ᷣm naturã.Sic ex ꝑte lucis

gr̃e dicendũ.qꝙ pꝛius eſt ꝑficere.ſcðo eſt diſponere ſeu il

ſuminare.tercõ ẽ purgare.Ex ꝑte aũt aĩe recipiẽtis ecõ⸗
trario eſt.¶ Et ꝑ hoc ptz rñſio ad oẽs ratõnes p̃terq; ad
vltiinã qua onñdit᷑ ꝙ ſimul ſunt.Ao quam dicũt quidaʒ

ꝙ ſimul ſunt tꝑe expulſio peccati ⁊ infuſio gẽe.⁊ dicẽdũ

ꝙ idem ẽ inſtans ſᷣm ſubaʒ.differẽs ſolũ ſᷣm ratõeʒ in qͥ
crſinit pctm eſſe in iſto.⁊ gẽa incipit eſſe ĩ illo eodẽ. Sʒ
ex hoc nõ ſequit᷑ ꝙ ſimul ſut pcẽm ⁊ gẽa in illo.qꝛ dꝛñtia
eſt in ſucceſſiuis ⁊ ꝓꝑmanẽtibo.qꝛ in ſucceſſiuis qñ res de
ſinit eſſe:ſequit᷑. deſinit eſſe:g nõ eſt. Sed in ꝑmanẽtibo
ſequit᷑.de ſinit eſſe:̊ adhuc eſt.ſ̊ ↄtinuo poſt hoc inſtãs

nõ erit.Silꝛ in ſucceſſiuis ſequit᷑.incipit eſſe. eſt. In ꝑ⸗

manẽtibo ant nõ ſequit᷑:pſᷣ ſequit᷑.incipit eſſe.ꝗ̊ adhuc nõ
eſi.ſᷣ ↄtinuo poſt hoc erit.a hoc eſt.qꝛ ꝑmanẽtia habẽt eẽ
in ſui termio:⁊ nõ in ſui pᷣncipio. Succeſſiua oũt habẽt
eſſe in ſui pᷣncipio ſᷣm quẽdã modũ:⁊ nõ in ſui termĩo.⁊
hoc eſi qꝛ eſſe ſucceſſiuoꝝ ẽ in fieꝛi ⁊ non in facto eẽ.Eſſe
aũt ꝑmanẽtiũ eſt in facto eẽ ⁊ nõ in fieri. Eſt igit᷑ idẽ in⸗
ſtans ſᷣm ſubaʒ in qͥ vltimo deſinit pcẽm eẽ: 2 ĩ ueim⸗
incipit gẽa diſferẽs ᷣm ratõeʒ.ſicut punctꝰidẽ eſt termi⸗
nus vni linee ⁊ pᷣncipiũ alteriꝰlinee.AVñ ſicut nõ ſequit᷑
Dies deſinit eſſe. dies eſt:ita nõ ſequit᷑.pctᷣm deſinit eẽ
Gpetm eſt. Si aũt querat᷑ vtꝝ ideʒ ſit inſlans in quo vl

timo ẽ pctm in iſto:⁊ in qͥ pᷣmo eſt Ga.dicẽduʒ ꝙ nõ. Si
aũt obijciat᷑ ꝙ inter q̃libet inſtatia ẽ tᷣus mediũ ⁊c̃.di⸗
cendũ ꝙ hoc tenet in motu ſucceſſiuo ⁊ nõ in mutatione

ſubita. Eſt em̃ quedã mutatõ que eſt ꝑfectibilis ꝑ tpᷣus.

⁊ hec eſt motuo: ibi tenet iſta regula.Et eſt alia muta⸗
tio que eſt ſubita.⁊ hec maxime mutatio eſt in aduentu
vlti me foꝛme reſpectu materie: qñ in materia facta ẽ ne
ceſſitas ⁊ in ſũmo diſpoſita reſpectu illiꝰ.vñ ſicut pʒ qũ

ignis aduenit ligno vt fiat foꝛma ignis in ligno:pᷣmo di

ſponitur lignũ ad ſuſcipiendũ foꝛmã ignis:⁊ remouent᷑

diſpoſitões ↄtrarie.⁊ tunc eſt ibi mutatio ſucceſſiua.qñ
vo in ſummo diſpoſitũ eſt lignũ ꝑ calefactionẽ:tũc ſubi⸗
to ⁊ in inſtanti fit foꝛma ignis in ligno.⁊ tunc mutatõ q̃
eſt ibi ſubita eſt.Si ̊ querat᷑ inſtans id in quo nũc vlti⸗
mo non eſt ignis in ligno.⁊ in quo nunc pꝛimo eſt ignis

in ligno.aut eſt idem inſtans.aut nõ:dicendũ ꝙ nõ.im⸗
mo diuerſa ſunt inſtantia:tñ non eſt accipere tempꝰme⸗

dium inter illa.quia non eſt ibi acciꝑe ↄtinuũ:ſed magis
ſicui numeruʒ motus.

Mueſtõ. xxj. de cogniti

one gratic.

Elſtat poſt pᷣdicta

ad plenioꝛẽ intelligẽtia de cognitõe gẽe
inꝗrere.Et querũt᷑ tria. Pꝛĩo de ↄgni⸗
tione ĩ generali. Scðo de ↄgnitõe ĩ ſpã⸗
li. Lercõ de ↄgnitõe in ꝑticulari.Plu⸗
ribus em̃ modis nõ eſt rem cognoſceꝛe.

Membꝛũ pꝛmũ.

D pmũ ſic. Aĩa q̃ſdã res q̃ extra ſe ſt co⸗

gnoſcit.⁊ G̊ ꝑ ſiłlitudies reꝝ.q̃ſdã at᷑ ↄgno⸗
ſcit ĩ ſe:⁊ illas ꝑ ſeipᷣaʒ ↄgnoſcit.Certiꝰat
coõꝗſcit aĩa ea q̃ coqſcit ſeip̃a: qᷓ ea q̃ ↄgno/
ſcit ꝑ alið.Cũ igit᷑ ga fit eoꝝ q̃ nata ſũt eſſe ĩ aĩa: ptʒ q;
aia nihil certiꝰcogſcit qᷓ; gaʒ.̊ gra ẽ cogſcibilis ſimplꝛ.
4Cõtra.Si gẽa nõ cogſcit᷑ viſiõe coꝛꝑali nec imagĩaria
cosgſeit᷑ tercõ genẽ viſiõis q̃ ẽ ĩtellectualis.ſᷣ hac viſiõe
coqſcit᷑ res ꝑ ſeipᷣaʒ apud aĩaʒ ⁊ nõ ꝑ ſilitudinẽ aliaʒ ab

ip̃a:q̊ gra ñ cogſcit᷑ ab aliqͥ ꝗ ẽ ĩ pcto moꝛtali.cũ ip̃a res

gie nõ ſit apud aĩaʒ illiꝰ.Si g& ea qꝗᷓ cognoſcũt᷑ ſm rõneʒ

diffinitõis ſimpłꝛ cogſcũt᷑ ab oĩbo ſeu exrñtibo ĩ pcẽo moꝛ
tali:ſeu nõ.ᷓ gůa nõ cogᷣſcit᷑ ꝑ rõnẽ diffinuõis.⸗. Itẽ ꝓO
hã.iij. Spũs vbi vult ſpiꝛat:⁊ vocẽ eiꝰaudis:ł̊ neſcis vñ
veniat aut q̊ͥ vadat. Sʒ nihil aliud ẽ ſpiratõ ſpũs qᷓ; gR a

que a ſpũſcto ſpirat᷑ ĩ nobis.ſᷣ̊ neſcimꝰ vñ veĩat aut qͥ va

at ſpiratõ ſctiſpũs.̊ non ẽ cogᷣſcibilis ſpiratõ ſpũſſcti

ab hñte ipᷣaʒ.̊ gr̃a nõ ẽ cogſcibilis ab eo ꝗ hʒ ipᷣaʒ.eꝛgo
miltomagis nec ab illo ꝗ nõ hʒ ipᷣaʒ.ꝭ̊ a nullo ẽ cegſcibi⸗

lis. Soł.dðm ꝙ duplex ẽ ſcire.ſ.ſcire ĩ vli.⁊ ſcire ĩ ꝑ

culari ſeu ĩ rõe ꝓpꝛia.Dicẽdũ ᷓ ꝙ ↄtigit ſcire gam ĩ vli:
iõ cũ eẽ ĩ vli ſit eẽ diffinitiuũ.pt h̊ ẽ cogſcere gẽaʒ ſᷣim
Hiſfinitõeʒz ꝗd ſit.⁊ appello ſcire in vłi:ſic aligs põt ſcire
oẽm mula eẽ ſierilẽ:⁊ tñ dubitabit de hac mula.⁊ appel⸗
lo ĩ vłi ſcire gẽaʒ ꝙ aliꝗs ſciat ĩ vli ꝗð ẽ ga. ſcire ĩ ꝑticu
lari ⁊ ĩ rõe Ipꝛia ꝙ aligꝗs ſciat ſe habẽ Faz hm rõez gẽe.
ſ Hͥ mõ nõ pt ſciri:ſ pᷣmo mõ.q Ad illð qð obijcit᷑.ꝙ ni⸗
hil certiꝰcoqſcit aĩa ꝙᷓ ea q ſũt ĩ ia. dicẽdũ ꝙ h̊ ĩtelligit
te ülis q̃ ſũt apud aiam:ſi ſint ſcibilia ĩ ꝑticulari ſen in
rõe ꝓpꝛia ab aĩa.⁊ nõ de illis q̃ ſũt ſcibilia in vłi in diſ⸗
finitõeʒ.¶ Ad rões ĩ opoſitũ:⁊ pᷣmo ad pᷣm.dicẽdũ ꝙ;
ille ꝗ ẽ ĩ moꝛtali hʒ ſciaz ĩ vli de Ga ꝗd ſit:⁊ nõ ĩ ꝑticula⸗
ri nec ĩ rõe ꝓpꝛia.qꝛ ꝗlibet ſen bonꝰſeu malꝰa creatõe hʒ
indità rõeʒ boni? veri.Fᷣm ꝙ dic aug.⁊ Moe. Sicut gi
notõe pᷣncipioꝝ veri ẽ notio ↄcluſionũ ĩ vli:ita ĩ notõne
boni nobis ĩ vli imp̃ᷣſſa ẽ notio ge ĩ vłi.⁊ ex illa notione
boni poſſumꝰſcire ꝗd ẽ gꝛa ĩ vli · ſ. ꝙ ipᷣa eſt velut quedã
qualitas in anima. Cum em̃ gratia ſit bonũ ⁊ babeamꝰ
notionem boni in vniuerſali nobis imp̃ſſam:ex illa poſ⸗/
ſumus arguere gratiam eſſe.ſed bec erit notio in vniueꝛ
ſali:nõ in ratione ꝓpꝛia.⁊ ſic ex notione boni erit diffini
re gratiã in vniuerſali 2 cognoſcere.⸗ Ad ſcðᷣm dicẽdũ
ꝙ illa auctoꝛitas intelligit᷑ de ſpiratõe gẽe in ꝑticulari:
ſicut de ga que infoꝛmat aĩazʒ alicuiꝰſancti hoĩs.qꝛ ne⸗
ſcit vnde veniat.aut quo vadat.vnde nõ cognoſcit eaʒ in
ſe. Et ita illa auctoꝛitas excludit noticiã in ſe in particu
lari:⁊ non in vniuerſali.

Vllembꝛũ ſecundũ

Onſequẽter q̃rit᷑ ð ↄgnitõe gꝛe ĩ ſpali.Ad
qð ſic.Oppoſitoꝝ eadẽ eſt ſcia.Cũ g̊ gr̃a ⁊
petm ſint oꝓpoſita:eadeʒ ẽ eoꝝ ſcĩa.ꝗ̊ cum

petm ſciat᷑ ĩ rõe ꝓpꝛia:pʒ ꝙ gꝛa ſcibilis ẽ ĩ

rõe ꝓpꝛia.¶ Itẽ veriꝰcoãſcit᷑ lux qᷓ tenebꝛa:qꝛ lux ẽ pᷣnci

piũ ↄgnitõis ſui ⁊ tenebꝛe.vñ maifeſtat ſe ⁊ tenebra. Bg
tia ẽ vt lux:ſicui dic Joh̊.dam.pctᷣm tenebꝛa. veriꝰ co⸗/

gnoſcit gĩa qᷓ pctm. Si ᷓ petm cognoſcit᷑ in rõne ꝓpꝛia:
multoſoꝛtiꝰ gẽa.4¶ Itẽ veriꝰcognoſcit᷑ rectitudo qᷓ obli
quitas.quia non cognoſcit᷑ obliquitas nec manifeſtat᷑ ni
ſi ꝑ rectitudinẽ:vt obliquuʒ eſt qð deficit a rectitudine.
S gẽa eſt rectitudo:pcĩm obliquitas.ꝭ veriꝰ cognoſci⸗

—— —

— —./ 7 ——

*

e
i
5

*
10
i
1o⸗

— — s ——. — —

tur gra qᷓ pcẽm. Si pctm cognoſcit᷑ in ꝓgria rõne:mul
tomagis ⁊ gra.q Con tra. Job.ix. Si venerit ad me nõ
videbo eũ.ſi abierit nõ intelligã. Sed aduẽtꝰ dei ad ani
mã eſt ꝑ graz. receſſus vo dei ab aĩa eſi ꝑ pcm. Si nõ
intelligit᷑ ſuũ venire nec ſuũ recedere:ꝗ̊ nec grĩa intelligi
tur nec pctm. gra nõ eſt cognoſcibilis in ꝓpꝛis ratone.
Ad pꝛimũ dom.ꝙ cognito in pꝛopꝛia rone pot dupkꝛ
eſſe. quia vel in ꝓpꝛia ratõne ſpẽi vel ſingularis.Pꝛimo
modo cognoſcibilis eſt gra ĩ ꝓpꝛia rõne ſicut petm. ꝙ⸗
tum ad hoc eoꝝ eadẽ eſi diſciplina.ᷣ nõ in rõne ſingula
ris ſicut videbit᷑. ¶ Ad ſcvᷣm ⁊ terciũ dᷣm· ꝙ eſt cogni⸗
tio rectitudis in rõne ſpẽi: vel ſingularis.Pꝛimo modo
veriꝰcognoſcit᷑ rectitudo qᷓ obliquitas.⁊ lux ꝙᷓ tenebꝛa.
7 gra ꝙᷓ pcrm.⁊ ſanitas qᷓ; infirmitas.vnde medic pra⸗
tionẽ medicine vniuerſaleʒ certiꝰ cognoſcit ſanitatem qꝙ;
egritudinẽ.quia nõ cognoſcit hoc mõ egritudinẽ:niſi qꝛ
eſt defectꝰ ſanitatis.hoc em̃ modo pꝛiuatio cognoſcit ꝑ
ha bitum:quia cognitõ in ſpecie eſt cognitio diffinitiua.
Pꝛiuatio aũt diffinit᷑ ꝑ habitũ. Cognitõne vᷣo ꝑticulari
ſic certiꝰcognoſcit᷑ pꝛiuatio qᷓ; habitus.vt obliquũ ꝙᷓ re⸗
ctum: ⁊ ſic de alijs.quia plura requirũt᷑ ad cognitõeʒ ha
bitus ꝙᷓ pꝛiuatõis in ſui cognitõne ꝑticulari.vnde medi
cus certiꝰcognoſcẽt egritudinẽ in ꝑticulari qᷓ ſanitateʒ.
quia ad cognitõem ſanitatis in ꝑticulari vel ad ſanitatẽ
in vłi requirũt᷑ multe adequatões.ſ.in ſpiritibo.ĩ bumo
ribo. in mẽbꝛis.⁊ niſi ſit oimoda adequatio nõ erit ſani⸗
tas. Egritudo aũt dicit᷑ ꝑ defectũ ab aliqua iſtaꝝ adeq̃⸗
tionũ quecũq; ſit illa.hoc aũt certiꝰcognoſcit᷑ qꝙᷓ adequa
tio oĩmoda.Silꝛ ad hoc ꝙ ſit rectitudo:opoꝛtet ꝙ omes
ꝑtes magnitudis adequant᷑ pᷣncipio ⁊ fini.vnde rectuʒ ẽ
cuiꝰꝑtes medie nõ exeũt ab extremis. Obliquitas aũt ẽ
ꝑ exiuũ vniꝰſolius ꝑtis.Exitꝰaũt iſtiꝰꝑtis certiꝰ cogno⸗
ſcit᷑ ⁊ videt᷑ ꝙᷓ oimoda adequatõ omniũ ꝑtium.ſilłꝛ eſt
pcx?᷑o 1 gra. quia plura requirunt᷑ ad gẽam qᷓ ad pctm.⸗
ideo certiꝰcognolcit᷑ pctm in ꝑticulari qᷓ; gr̃a.ſᷣ econuer
ſo in vli.q] Uo ratõeʒ in oꝓpoſitũ dicẽduzʒ.ꝙ non vult di
cere beatꝰ Job ꝙ pctm ⁊ gra nõ cognoſcãt᷑.ſ vult dicere
ꝙ ſi deꝰ accedat ad aĩam vel recedat ab ipᷣa oĩno non ſe⸗
quit᷑ neceſſario ꝙ videat᷑.quia põt eſſe ꝙ veniat: homo
tamen neſciet:ſicut in paruulis.⁊ multis etiam claudit
dñs cognitõeʒ huiꝰad remouendã pᷣſumptõeʒ ab ip̃is.2
vt excitet eos ad timoꝛem. L

Al embꝛü teꝛcin
Verit᷑ ↄſequẽter vtꝝ gr̃a ſit cognoſcibilis
in ꝑticulari.⁊ partit᷑ iſta queſtio. Pꝛimo
em̃ querit᷑ vtꝝ aliquis poſſit cognoſcere ꝑ
ſciam ſe habẽ gram. Scðdo vtꝝ ꝑ exꝑimẽ⸗
tũ poſſit ↄgnoſcẽ. Tercõ vtꝝ ꝑ reuelatõeʒ.

Articulus pꝛimus

D pꝛimũ ſic.j.coꝛin.iiij.dicit apłs.Nihil mi
hi ↄſciꝰſum K nõ in hoc iuſtificatꝰ ſum.ꝗᷓ licet
ſe ſciret apłus nõ eſſe ↄſciũ:nõ tñ ſciebat ſe eẽ
iuſtificatũ.ꝗᷓ neſciebat vtꝝ eſſet in ſtatu gre.q̊ multoma
gis nec alius ſcit.¶ Item in Eccs.ix.Nemo ſcit vtꝝ ſit
dign?amoꝛe vel odio. Dignꝰ eſt amoꝛe qui eſt in gra.di⸗
gnus ?ẽ odio qui ẽ in pctᷣo.q̊ nemo ſcit ſiẽ in gra vel ĩ pec
cato.4l Item. j. Joh.j. Si dixerimꝰ ꝙ per̃m nõ habemꝰ
noſipᷣos ſeducimꝰ veritas in nohis nõ eſt.Si & nullus
põt dicere ſe nõ eſſe in pcto:nullꝰpõt dicere ſe eſſe ĩ gr̃a.
Snec ſcire.¶ Item puer.xx. Quis põt dicere mũdum eſt
coꝛ meũ.purꝰſum a pcto.quaſi dicat nullus.Sʒ gr̃a nõ
eſt ſine mũdicia coꝛdis. nullus põt ſcire ſe babere gẽaʒ
Item gra dicit᷑ eo ꝙ facit nos gratos deo. Sʒ eſſe gra
tum deo eſt acceptũ deo eſſe. in rõne gr̃e ponit᷑ accepta
tio in deo. Sʒ hec acceptatõ eſt placitũ volũtatis diuĩe.
Seo nullꝰpõt ſcire placitũ volũtatis diuine.q̊ nullꝰpõt
ſcire grẽam ſe babere. Ad oppoſitũ.augu. in li.d tri⸗
nitate.Qemo dicat.nõ nouit qð diligat.NMagis em̃ no

lexr.

nit dilectionem qua diligit:qᷓ; fratrẽ quẽ diligit.̊ ſi ali
quis cognoſcit fratrẽ quem diligit certitudinaliter.ſiłr
cognoſcit dilectionẽ ſuam certitudinaliter. Sed dilectõ
illa eſt ex gra:quia eſt caritas.ergo aliquis ↄgnoſcit cer
titudinaliter gram ſuam in ſe.Explanat autẽ aug.illuo
ibidẽ dicens. Illud eſt anime notiꝰ qð eſt ei pnñtiꝰ.Sed
dilectio qua diligit fratrẽ eſt ei p̃ᷣſentioꝛ q; frater quẽ di⸗
ligit.quia illa dilectio ſᷣm ſuam eſſentiã eſt in aia: frater
aut nõ.ergo certius cognoſcit᷑ illa dilectio ab aĩa qꝙᷓ; fra⸗
ter. ergo gra ex qua eſt illa dilectio.i¶ Item duplex ẽ de⸗
monſtratio.quia ẽ:⁊ ꝓpter quid. Demõſtratio ꝓpter gd
eſi ꝑ cauſain. demõſtratio quia eſt ꝑ effectũ ꝓximũ ⁊ ime
diatũ:ſicut ꝑ lac in muliere cognoſcit᷑ ↄceptus.ſ.ꝙ ipſa
ↄceꝑit.tanqᷓ ꝑ effectũ ꝓximũ ⁊ imediatũ.ſi &̊ effectꝰ ꝓxi⸗
mus ⁊ ĩmediatꝰ gr̃e ſcit᷑ ab habente ipᷣm certitudinalit᷑
ptʒz ꝙ gra ſci᷑ demonſtratiue ꝑ effectũ ab habente ipam
gr am certitudinaliter. NQinoꝛ ptʒ.ad MRo.v. Juſtificati
ꝑ fidem pacẽ habeamꝰad deũ. Conſiat aũt ꝙ iuſtiſicatio
iſta eſt ꝑ gram. ⁊ effectus eſt pax: quia par eſt recõcilia.
tio ad xu.vnde dicit ibi glo. Paceʒ cum deo habet qui
mdatis eius non reliſtit. Sʒ hoc põt aliquis certitudi
naliter ſcire.ſ.ꝙ non reſiſtat madatis dei.ergo põt certi
tudinaliter ſcire ſe habere pacẽ.ergo ⁊ ſe babere gram.
cum pax ſit ꝓpꝛius effectꝰgꝛe.¶ Item lux certitudinalit
manifeſtat ſe ⁊ alia. Si ergo gꝛa lur eſt. manifeſtat ſe ⁊
alia certitudinaliter: ſicut patet in illo cui dñs dat ma⸗
nifeſtationẽ ſuoꝝ ſecretoꝝ:ſicut ꝑ ꝓghetiã.ꝙ̊ ga maxĩe
certitudinaliter manifeſlat ſe in eo in quo eſt. certitu⸗
dinaliter cognoſcibilis ẽ ab eo qui bʒ ipam.⸗! Stẽ aug.
in li.de videndo deo. Qui habʒ ſidẽ videt eam in ſe. Si
ſunt ſimilis rõnis fides ⁊ gr̃a in ſciendo.ſ.vt ſciãt᷑:ſed
ides certitudinalit᷑ ſcit᷑ ab habẽte ip̃am.̊ Ga. Sob.
SPlures ſunt opiniones circa iſtã queſtionẽ.Dꝛima opi

nio eſt ꝙ aliquis põt ſcire ꝑ ſciam ſe non eſſe in gratia.
ſicut ille qui eſt ↄſcius ſibi de peccato moꝛtali.talis bene
habet ↄſciam:ꝙ non ſit in gꝛa:cum ſit in moꝛtali. Item
aliquis poteſt du bitare ſe eſſe in ga. ſicut ille qui habet
ratones eque foꝛtes ad hoc ꝙ ſit ⁊ ꝙ non ſit in ga. ſicut
quãdo videt ſe eẽ tepidũ amado deũ ⁊ nõ habere affectũ
oꝛandi.⁊ ex oꝓpoſito videt ꝙ nullam habet voluntatem
peccandi:nec vllo modo peccaret.talis dubitat ſe eſſe in
gratia:cum habeat rationes eque foꝛtes ad hoc ⁊ ad ſu
um oppoſitum. quia dubitatio eſt vacillatio intellectus
inter vtrãq; partem ↄtradictionis. Item aliquis poteſt
opinari ſe eſſe in gẽa.ſicut ille qui babet ratõnes ad hoc
ad ſuũ oꝓpoſitum: tñ foꝛtioꝛes habet rõnes ad h̊ qᷓ ao

ſuũ oppoſitum. ſicut quãdo in vna parte videt ſe feruẽtẽ

in amoꝛe dei:⁊ lugentẽ ꝓ peccatis.ex oꝑpoſito ſentit re⸗
bellionem carnis ⁊ fragilitatem. Qam opinio eſt acce/⸗
ptatio vnius partis ↄtradictõnis cum foꝛmidine alteri⸗
us. Item poteſt aliquis ſcire exꝑimẽtaliter ſe eſſe in gẽa
ſicut ille qui ſentit dulcedinẽ diuine bonitatis in oꝛone.
2 guſtat qᷓ; ſuauis eſt dñs. Item vlterius dicunt ꝙ aliꝗs
poteſt habere ſciam ꝙ iple ſit in gꝛa. ſicut eſt in illis qui
ita ſunt donati deo?⁊ perſecti:ꝙ iam non habent rebelli
onem fomitis:ſed habent plenam pacem ſpũs ⁊ ſentiũt
ↄcupiſcẽtias carnis in ſe ↄſopitas.⁊ ſentiunt ſe oĩno ele

uatos in diuina otemplatõe. ſicut fuit beata Adagdale

na Paul?qui ait ad Ro.viij. Quis ſeꝑabit nos a ca⸗
ritate xp̃i.⁊ dicit ipe.Certꝰem ſuʒ ꝙ neq; moꝛs neq;ʒ vi⸗
ta ⁊c.poterit nos ſeparare a caritate xpᷣi ſeu dei.¶ Alit᷑
põt dici ꝙ in aĩa ẽ duplex ſcĩa.ſ.ſcia cognitiua ⁊ ſciẽtia
affectiua. Scientia ergo cognitiua ſeu ſpeculatiua non
põt aliquis ſcire gam certitudinaliter in ſe.hec em̃ ſcĩa
eſt ꝑ cauſaʒ rei vel ꝑ rõnẽ rei:vel etiã ꝑ effectũ. Sʒ cã g⸗
tie nõ cadit ſub cognitione noſtra.ſilꝛ nec eiꝰ effectus vt
videbit. Silꝛ ga m rõnẽ gꝛe dicit ↄꝑatõnẽ ad accepta
tionem dei.vnde ponit ipᷣ̃am acceptationẽ in deo.h̊ autẽ
modo non poteſt cognoſci a nobis.i ideo non cognoſcit
ſcientia ſpeculatiua certitudinaliter. poteſt tñ ſciri ab

aliquo ſcia a ffectina.hec em̃ ẽ ꝑ exꝑientiã rei in affecm.
vnde hec ſcia ẽ de re ꝑ rem ⁊ nõ m rõeʒ vel ↄꝑatõeʒ quã
ha beat ad aliud.res aũt gr̃e põt ſentiri ĩ affectu. vñ res
gre faeit ſe notã in affectu:ſicut dulcedo ĩ guſtu.¶ Aliteꝛ
aũt dicũt ꝙ duplex ẽ cognitõ. Quedã ẽ cognitõ ꝑ ſciam
2 hec ẽ ꝑ mediũ infallibile.Et ẽ cognitõ ꝑ exꝑimentuʒ 2
bec ẽ ꝑ mediũ fallibile.ñ hec cognitio ẽ ꝑſigna.Et ꝓ⸗
pter h̊ recte dic Iꝓpocras ꝑ exꝑimentũ fallax. Dicenduzʒ
ergo ꝙ ſciẽtia exꝑimentali põt aliquis ſe ſcire eſſe in gꝛa
tia. ſeo ſcia que eſt ꝑ mediuʒ infallibile nõ põt aliquis hᷣ
ſcire ꝙ ſit in gra:niſi ſciat ex reuelatõe a cauſa buiꝰ c.qꝛ
quedaʒ ſunt foꝛme in aia que ſunt abſolute: ſicut ſcia in
cdia. cogitatio.odiũ. dilectio.2 ſi dicant reſpeciũ aliquẽ.
illud tamẽ ad qð dicunt reſpectũ cadit ſub cognitõe aĩe
Eſt alia foꝛma in aia que ẽ reſpectiua:que dic reſpectu
ad aliquid qð nõ eſi ſubiectum cognitõni aĩe:nec pote
cognoſci ab aĩa ⁊ hmõi eſt gia.quia gẽa dicit reſpectum
ad acceptatõem dei.vnde ponit acceptatõeʒ in teo.quia
gꝛa facit acceptũ deo.Dico ꝙ fſoꝛmas pꝛimo modo di
ctas habet aĩa apuo ſe.⁊ illas cognoſcit ꝑ certã ſciam:
nec aliquid aliud certiꝰcognoſcit qꝙᷓ illas.vnde aĩa nibil
certiꝰcognoſcit qᷓ; ſuã ſciam.qᷓᷓ ſuũ odiũ.qᷓ ſuã dilectõeʒ
quia iſias habet penes ſe.⁊ ſic ↄnotant reſpectũ: hoc eſt
ad tale qð certitudialiter cadit ſub cognitõe aie. Sʒ qꝛ
gra eſt foꝛma reſpectiua que dicit ↄparatõeʒ ad aliquid
qð non põt ſciri ab bũana ſcia certitudinaliter: qꝛ dicit
reſpectũ ad cũ ⁊ ad acceptatõem in ipᷣo:quia nõ poteſt
ſciri niſi ꝑ reuelationẽ.ideo ges ꝑ ſciam que eſt ꝑ mediũ
infallibile ſciri nõ põt.¶ Scòm hoc ad pꝛimũ in ↄtrari⸗
um dicendũ ⁊ ↄcedendũ.quia dilectio qua frater diligi⸗
tur certius cognoſcit ꝙᷓ frater: tamẽ nõ eſt ſic de gratia.
quia cũ dico dilectionẽ dico foꝛmã abſolutã apud aĩam.
aut ſi ↄnotet reſpectũ.hoc ẽ ad aliquid qð certitudinali
ter cadit ſub cognitõe noſtra.ſ.frater. Sed cũ dico gra⸗
tiam in ratõe gꝛe:dico foꝛmã in ↄparatõe ad diuinaʒ ac
ceptionẽ que nõ eſt ſubiecta ſcĩe noſtre.q¶ Ad aliud dicẽ
dum ꝙ nõ eſt ſimile.qꝛ fides dicit foꝛmã abſolutã in aĩa
qua aia aſſentit deũ eſſe ⁊ trinitatẽ.ſᷣ̊ gẽa dicit ↄparatõ/
nem ad acceptõeʒ que nõ ẽ ſubiecta ſeie.¶ Ad terciũ di⸗
cendũ ꝙ in demõſtratõe nõ ſuſficit ſcire mediũ:ſᷣ mediuʒ
in ratõe medij.vnde nõ eſt demõſtratius ſciĩa niſi ſciatur
cauſa ĩ ratõe cauſe.⁊ effectꝰin ratõe effectꝰ.vñ nõ ſequit
ſcio cãm.ꝗ ſcio effectũ.demõſtratiue dico niſi ſeiam cãm
⁊ qm̃ eſt ca. Sitꝛ ecõuerſo ĩ demõſtratõe:qꝛ nõ ſequitur
demõſtratiue. Scio effectum. ꝗ̊ ſcio cauſaʒ niſi addat᷑.⁊
qm̃ effectꝰeſt vt dicat᷑. Scio eſſcti inq;tum effectꝰ eſt. eꝛ⸗
go ſcio cauſam. Licet ꝗ̊ pax ſit effectꝰgratie.⁊ aliꝗs poſ
ſet ſcire pacem in ſe:nõ tamẽ poteſt ſcire ꝙ pax illa ſit ef⸗
ſectus g?e. quia hoc nõ poteſt ſciri ꝙ paxr illa ſit ex gꝛa.
4l Ab alið dicenduʒ. ꝙ; lux manifeſiat ſe eſſe in omnibo
vel oia eſſe in luce quibo ſe manifeſtat.qꝛ lux mamifeſtat
ſe ⁊ exñti ĩ luce ⁊ ĩ tenebꝛis.nõ tamẽ manikeſiat ſe ita ꝗq;
ille qui videt lucẽ ſit in luce:quia ſic exiſtens in tenebꝛis
eſſet in luce.⁊ ꝓpter h̊ ſicut nõ ſequit᷑.lux manifeſtat ſe. G
eſt in illo cui ſe manifeſtat.ſilꝛ nõ ſequit᷑.gratia manife⸗
ſtat ſe iſti: & iſte eſt in ga.⁊ ideo aliquis non põt ſe ſcire
habere gratiaʒ certitudinalit. licet gratia manikeſtet ſe
ipi .vel põt dici ꝙ ⁊ ſi gratia mamfeſiet ſe aliquo effectu
tñ ↄgnoſcẽs effectũ illu nõ ↄgnoſcit illũ.vt ẽ e ffectꝰ gꝛe.ſ.
gratũfaciẽtis.⁊ ita ꝑ h̊ nõ cognoſcit᷑ gꝛa in illo.

Articulus ſecundus

DOnſequẽter querit᷑ vtꝝ aliquis poſſit ſeire ſe
ha beꝛe gratiã ꝑ expimentũ.⁊ fuerũt qui dixe
runt ꝙ ſic.⁊ ꝙ exꝑimẽta ſunt iſla.ioeũditas
ↄſcie.bonũ deſideriũ.feruoꝛ ad bona oꝑa.Sed in paga
no vel ĩ infideli pñt eſſe oĩa iſta ſicut in xpiano:qꝛ paga⸗
nus iuxrta erroꝛẽ ſnũ poteſt babere iocunditatẽ iuſticie.
⁊ bonũ deſideriũ ⁊c. Sed ꝑ iſta nõ ꝓbat᷑ in pagano co⸗
gnitio gratie in ipᷣo. relinquit᷑ ꝙ ꝑ iſta nõ põt baberi

certum expimentuʒ de gratia txi.ꝭ̊ nõ cognoſcit ꝑ exꝑi⸗
mentũ.¶ Itẽ omne expimentũ qð pot habere xp̃ian? de
gratia dei: põt habere hereticꝰ. q; aſſignet illud ſignum
in quo xpᷣianꝰ habet er ꝑimentũ ꝙ gꝛa ſit in ipoꝛillud eſi
qð Yoh dicit in.j.cano.iij. c. Si coꝛ noſtrũ nõ rep̃bede-
rit nos.fiduciã ha bemꝰad deũ.vnde ills põt eẽ expimẽ⸗
tum ſancti viri ad h̊ ꝙ habeat Gaʒ. Sed illud põt habẽ
hereticꝰ in ſe:ꝙ nõ remoꝛdeat eũ ↄſcia in ipa. nec bʒ repᷣ⸗
benſionẽ coꝛdis. Ad oppoſitum. Apoc.ij. Cicẽti dabo
mang abſcõditũ ⁊ calculũ ⁊c. qð nemo nouit niſi qui ac
cipit. Precibil not. Se mana abſconditũ ibi ⁊ cal
culũ nõ ſolũ accipit᷑ de ꝑceptõe dinine dulcedio ꝑ gloꝛiã
in patꝛia:ᷣ etiã ꝓ gam in via.ſᷣ qui accipit nouit:ᷓ qui
accipit diuinã dulcedinẽ ꝑ gẽaʒ nouit.qᷓ nouit ſe hbabere
gratiã ꝑ illã tanqᷓ ꝑ exꝑimentũ certũ.i Iteʒ guſtꝰbene
diſpoſitꝰnõ põt neſcire dulcedinẽ ſibi ↄiunctã. gᷓ anima
bene diſpoſita nõ poteſt nõ ſentire diuinã dulcedinẽ ſibi
ↄiunctã. Sed ſenſus diuine dulcedinis eſt ꝑgratiã. eꝛgo
anima bene diſpoſita nõ poteſt ignoꝛaꝛe quin habeat g⸗
tiam. gratia cognoſcit᷑ ꝑ erꝑimentũ ſicut ꝑ ſenſuʒ diui
ne dulcedinis. 4 Item. ij. ad Coꝛin. vlt. An non cogno⸗
ſcitis voſmetip̃os.quia xpᷣe in vobis eſt: niſi foꝛte repꝛo⸗
bi eſtis.hoc dicit apłus Coꝛinthis.ᷓ aliquis nili ſit re⸗
pꝛobus cognoſcit ꝙ in ipo eſt xp̃e. Sed ſi hoc: recte co⸗
gnoſcit ꝙ habet gratia: quia xpe non eſt in nobis: niſi ꝑ
gratiã. habet erx ꝑimentuʒ ꝙ gratia ſit in iſß=o. Sol.

Roncedenduʒ ꝙ ꝑ ſciam expimentalẽ poſſumſcire noo
habere gratiã. Que aũt ſint illa erxꝑimets quibo hõ pot

ſcire ſe habere gratiã. habemꝰin illo pᷣs.Cum inuoca.ex
au.mẽe de.⁊c̃.vbi fit queſtio.ibi.Moulti dicũt ꝗs oſtẽdit
nobis bona.i.hoĩes querũt a fidelibo: vnde certi ſunt ꝙ
ſint accepti deo ex bonis que faciũt.⁊ ꝓpbeta reſponden
do colligit tria:ex quibo colligit᷑ expimentuʒ ꝑ qð ſciunt

ꝙ ſunt accepti:⁊ ꝙ babẽt gratiã. Pꝛimũ ẽ cũ dic.Signa

tum eſt lumẽ ⁊c. Scdm dediſti leticiã ĩ coꝛde meo. Ter
ciuʒ. In pace ĩ idipᷣm doꝛmia ? re.Hec ſũt tria ex quibo
colligit᷑ ex ꝑimẽtũ ꝑ qð aia ſancta erpimẽtalit cognoſcit
ſe babẽ gẽaʒ.ſ.lumẽ. leticia.⁊ pax. Lumẽ apud vim ra⸗
tionalẽ. Pax ẽ apud iraſcibile.Leticia ẽ apud ↄcupilſci⸗

bilẽ. OQñ em iſta tria ſũt ĩ aia ſancta fm illas tres vires
vere certũ erꝑimẽtũ eſt ꝙ aĩa habeat gꝛaʒ. 7 bñ dico ve⸗

re:qꝛ ꝑ ̊ differt aia ſancta ab aĩa heretica. qꝛ aĩa ſancta
habet iſta vera qn bʒ gea ʒ. aia heretica no. vñ nũqᷓ; bʒ
verũ lumẽ in rõnali.nec verã pacẽ in iraicibili:nec verã
leticiã in ↄcupiſcibili.ſicut hʒ aia xpᷣiana ꝑfecta:que bʒ
lumẽ veritatis radiãtis ſuꝑ vim rõnalem. in qͥ mirabili
ter delectat᷑ ratio.Aia vo pagani ⁊ heretici ⁊ cuiuſlibet
infidelis nõ hbʒ lumẽ niſi ſophiſticũ:ſicut ẽ lumẽ in ſom⸗/

niando. Siłꝛ nõ hʒ verã leticiaʒ in coꝛde.qꝛ ſic dic apłs

j.ad Thi.iiij. Oẽs habẽt cauteriatã ↄſciam. Sitꝛ nec ve
ram pacẽ habẽt in iraſcibili.qꝛ ſicut habet᷑ Jſa.lvj. Im
pijs nõ eſt pax. vnde ſicut in paralitico videmꝙ in ipſo
eſt infirmitas:nec tñ eſt ſenſus doloꝛis licet in ipo ſit ma
teria doloꝛis. In ſano aũt nõ eſt materia doloꝛis nec ſen
ſus doloꝛis. In egro aũt nõ paralitico eſt materia dolo⸗

ris ⁊ ſenſus doloꝛis.Silꝛ aĩa infidelis habet materiam

doloꝛis non tñ ſentit doloꝛẽ:vnde eſt velut paraliticꝰ. In
aĩa vo fideli ſana.i.ſancta ⁊ ꝑfecta nõ eſi ſenſus doloꝛis
nec materia doloꝛis. In anima vᷣo fideli egra.ſ.per pec⸗
catum eſt materia doloꝛis:⁊ ſenſus doloꝛis:ſicut dic au⸗
guſ. Aelioꝛ eſt natura que eſt cum ſenſu doloꝛis qᷓ; que
eſt ſine ſenſu oloꝛis.⁊ hoc ſuple qn habet materiã do⸗
loꝛis.⁊. ꝓpter hoc ſi pax ſit in infideli vel in heretico:hoc
nõ eſt niſi ſicut quies in paralitico: que nõ eſt ibi vere ſᷣ

dloꝛ ibi eſt. licet nõ ſentiat. Et ꝑ hoc ptz ſolutõ ad ra
tionẽ pᷣmã qꝛ tãtũ differt iocũditas aie ifidelis a iocũdi

tate alie fidelis: quãtũ niſtat iocũditas fantaſie vel ſom

niantis n iocunditate vigilantis. vnde in ipſis nõ eſt xre

ra iocũditas que eſi expimenium ad hoc ꝙ aligs ſciat ſe

habere gratia.¶ Ad aliud dicẽᷣdũ.ꝙ non ſenſus doloꝛis

— ——-- —ʒ—

n
4

=

cnd
tz
er
ebʒ
biti
bet
an

ee

Nueſtio
poteſt elſe dupliciter. aut qꝛ ñẽ mateꝛia doloꝛis neq; ſen
ſus:ſicut in ſano. Aut qꝛ eſt materia dloꝛis ſed ñ enſ⸗
ſicut in paralitico q eſt inſenſibilis. vñ in ipo pꝛiuatur
ſenſibilitas. Similiter nõ rephenſio coꝛdis pĩ eẽ dupir
Aut qꝛ nõ eſt ibi materia rephenſioĩs.nec ſenſus repꝛe⸗
penſionis. Et hoc mõ eſt nõ repꝛehendere in aima ſcta.
qꝛ nõ habet materiã repᷣhẽſionis.ſcʒ peim nec ſenſũ ſilr
Aut pĩ eẽ nõ repᷣhenſio coꝛdis qꝛ pꝛiuat᷑ ſenſus rephen⸗
ſionis et doloꝛis de pcio. Eſt tñ ibi mateꝛia repᷣbenſioĩs
ſcʒ peccatũ. et boc ẽ ĩ aima infideli. 4 Ad ĩtelligẽdas at᷑
rones ĩ opoſitũ dᷣm. ꝙ eſt cognoſcere gram vel m ra
tionẽ gre:hoc eſt in comꝑatõne ad ſuã cãm.q; gr̃a m B
ponit acceptõem ĩ veo:queẽ ca ſua. Aut abſolute hm rẽ
gre. Sicut ergo videmꝰ ꝙ guſty habet cognitõzʒ abſolu
tam de dulcedine:et cognoſcit rem ᷣ nõ cam dulcedinis
ita dicendum de gratia.

Articuius tercius

Verit᷑ poſtinodũ vtrũ ꝑ reuelatõʒ poſſit ali⸗
gs ſcire ſe eẽ in gra in rõne gre.i. vtrũ alicui
poſſit reuelari ꝙ hẽat gram in rõne gre.⁊ vr
ꝙ ſic:qꝛ bẽt geñ.xxij.vbi dicit᷑ñ abꝛabe q voluit imolare
filiũ ſuũ dño.iQñc ↄgnoui ꝙ timeas dñʒ. Glo. Cgui.i⸗
coãſcẽ te feci.q̊ ſcło abꝛabe ſecit dñs coqᷣſcẽ ꝙ timẽt deũ
Sʒ ille timoꝛ poĩt graz fecit ei ↄoſcẽ gꝛam in ſe. ¶ Itẽ
ad Phil.iiij. Petitões vre innoteſcãt apud deũ. Dic gl.
on accipiẽdũ eſt tanqᷓ deo ĩnoteſcãt.qꝛ eas anteqᷓ eẽnt
nouerat:ł̊ nobis innoteſcãt eſſe apud denm.ergo poſſi⸗
bile eſt vt ſciamꝰ ꝙ petitio noſtra eſt accepta deo.¶ INẽ
j.ioh.iiij. In hoc ſcimꝰ ꝙ in deo manemꝰ:⁊ ipᷣe ĩ nobis
ce ſpũſcto dedit nobis.Sʒ boc ſcimꝰ ꝓ reuelatõʒ.Cũ
Zin deo manemꝰ ꝑ gram.ſcimꝰ ꝑ reuelatõʒ nos habere
gram. Item in eadem. ij. dicit· Unctio docebit vos de
om̃ibo. Ao oppoſitũ.ij. Coꝝ.ij. Qemo nouit q̃ dei ſũt
niſi ſpũs dei.ergo nemo poteſi ſcire illud quod eſt in di⸗

uina volũtate. Sed gratia in rõne gre ponit aeceptatio
nem et placitũ in diuia voluntate.&ꝙ̊ᷓ nemo pt᷑ aliquo mõ

ſcire gram in ſe.ergo nec ꝑ reuelatõeʒ nec alio mõ.q It
nulli poteſt reuelari ſua damnatio:et hoe pꝛobatum eſt
alibi.et rõ huiꝰ ẽ ne deſperet.ergo ſiłr nulli pt᷑ reuelari
ſua acceptatio deo:ne pᷣſumat.qꝛ ſiẽ̃ ex reuelatõe ſue dã
natõis ſequeret᷑ deſperatio:ita ex reuelatõe ſue accepta
tõnis ſequeret᷑ ĩ eo pᷣumptio qð ẽ pcẽm in ſpm̃ſctm. Sʒ
gr̃a in rõne gre ponit acceptatõem ĩ deo.ẽᷓ nulli pt reue
lari ꝙ ſit in ſtatu gẽe ᷣm rõem gre. So. ad iſiã qõnẽ
dðm ſiẽ̃ dicit ioh.damalſ.in pᷣmo li.Deus nõ reliꝗt nos
penitꝰ ĩ ignoꝛãtiã ſui: nec etiã nobis penitꝰ maiſeſtauit
ſemetipᷣm. In ignoꝛãtiã ſui nõ reliquit nos penitꝰ:quia
cuilibet ẽ impᷣſſa notio eẽndi deñ.nõ tñ ipʒʒ penitꝰcogno
ſcimꝰ. Silłr dõm ĩ nobis bñtibo gram:q; nõ pemitꝰ reli⸗
quit nos ĩ ignoꝛatiã gre:nec penitꝰ dat nobis cognitõʒ
gre.nõ dat nobis penitꝰ cognitõeʒ illiꝰ qꝛ nõ dat nobis
cognitõʒ gr̃e ſpeculatiuã vt cognoſcamꝰ eã in rõne gr̃e.
Mec dimiſit nos penitꝰ in ip̃ᷣius ignoꝛãtiã.qꝛ dedit no⸗
bis vt cognoſceremꝰ ipam Fm affectiuã cognitõzʒ ĩ exꝑiẽ
tia et ſenſu diuie dulcedis que ẽ ex gra. Et rõ huiꝰ ẽ du

pler. ratio amoꝛis et rõ timoꝛs. Si ei aĩma nibil ſenti

ret de dulcedie dei ꝑ caz ñ alliceꝛet᷑ ad amoꝛẽ dei ex ꝑte
affectõis. Et ꝓpt boe bʒ cognitõʒ affectina ꝗ ẽ in exꝑiẽ⸗
tia et ſenſu diuie dulcedinis ꝑ quã cognoſcit ĩ ſe gẽam.
Fm rem gr̃e.Si aũt br̃et cognitõʒ ſpeculatinã d gratia

ſceʒ ꝙ ipᷣam cognoſceꝛet ĩ rõne gr̃e hr̃et foꝛte pᷣſumptõeʒ.

et ſic nõ hr̃et dei timoꝛẽ. At ergo hõ ad diuinũ amoꝛem
ꝓuocet᷑ et ad dei timoꝛẽ oꝛdinet᷑:habet cognitõʒ de gr̃a
in ſe affectiuã:nõ at᷑ ſpeculatiuã.Dicẽdũ eſi tñ q gratia
poteſt reuelari alicui ꝙ ſit in ilo ſᷣm rõem gre.ſic fuit ĩ
Naulo.qui ait ad ro.viij. Scio ꝙ neq; moꝛs neq; vita

⁊c̃.poterit nos ſeꝑare a caritate xpᷣi.¶ Ad illð qð pꝛio

obijcit᷑ in cõtrariũ.dðm ſicut reſpõdet apłus qui dicit.
Mos aũt ſpm̃ dei babemꝰ. Vico em ꝙ nullꝰ de ſe poteſt
venire ad boc vt ſciat ſe eſſe acceptũ deo.ſed ſpũſſanctuo

lxxij.

qui eſt in illo.ſicut fuit in paulo et in abꝛabam.poteſt ei
manifeſtare. Aod aliud dom et cõcedendũ.ꝙ adhuc ſup
poſito ꝙ nulli poteſt reuelari ſua damnatio.tamẽ ſãcte
aĩme et pfecte poteſt reuelari ſua acceptatio:ſicut vide
mus ꝙ illud quod ꝑfecte ſanum eſt nõ oꝛdinatur ad ali⸗
quam egritudieʒ. Coꝛpus vᷣo male diſpoſitũ oꝛdinatur
ad egritudinẽ.ita dico ꝑfecta et ſana aima nõ oꝛdinatuꝛ
ad aliquã egritudinem.i.ad peccandum.et ꝓpter hoc li
cet ei reueletur ſua acceptatio non oꝛdinatur ex hoc ad
pᷣſumptionem.ſed hoc ſequeꝛet᷑ ĩ aĩa imꝑfecta ſeu male
diſpoſita vt reuelaꝛe alicui ſuã acceptatõʒ:hoc nõ oꝛdi⸗
nat recte ad pᷣſumptõem ſed ex vitio fomitis adiũcti ipi

aume. et ꝓpter hoc poteſt ei reuelari. Sʒ reuelatio vam⸗

nationis ex ſe oꝛdinat ad teſperationẽ. et ideo licʒ nulli
poſſit reuelari ſua damnatio:poteſt iñ aliquibo reuelaꝛi
ſua acceptatio.

NMueſtio.lxxij.de gratia

in comparatione.

Naquiſito de gꝛatia
abſolute inquirendũ eſt de gratia in cõ
paratõne.Sciendũ igit᷑ ꝙ eſt gratia ꝑ⸗
ficiẽs et gratia rficiẽs.gratia ſanitatis
SHSS et gratia curatõnis. Item gr̃a ꝑficiens
et ſanitatis ſpũalis creat vᷣtutes.dona.fructus et beati⸗
tudies.Gratia vo reficiẽs ſeu curatõis egritudis ſpũa⸗

lis.dat vim ſacramẽtis euãgelicis que ſunt medicine et
remedia aiĩmaꝝ. Oe ſacramẽtis ðᷣo in ꝑte alia agenduʒ

eſt. Reliqua vᷣo ſũt pnñtis negocij.¶.! Vt ergo planioꝛ ſit
via:poſt inquiſitõem gr̃e ad virtutes.querẽdũ ẽ de ↄpa⸗
ratõne gr̃e virtutũ.donoꝝ. fruetuũ ⁊ beatitudinuʒ vie.
Pꝛimo de cõparatõne iſtoꝝ ad gram.Secũdo de cõpa⸗
ratione iſtoꝝ adinuicem. Tercio que neceſſitas omniũ
iſtoꝝ. Quarto de oꝛdine virtutũ et donoꝝ.

Membꝛum pꝛunum

Irca pᷣmũ qᷓ;uis ad h̊ ſit diſputatũ ſuderi
us:arguit᷑ ad maioꝛẽ ĩtelligẽtiã ſequẽtiũ.
E v̈tꝰ ſit gra videt᷑.qꝛ.ij.ſnĩaꝝ.xxvj.diſ.
dicit᷑.ꝙ gr̃a pᷣueniẽs eſt fides cũ dilectõe.
cõſlat aũt ꝙ tam fides q; dilectio vᷣtutes ſunt.⸗ Itẽ gra
eſt pꝛincipiũ cui debet᷑ meritũ.hoc poteſi extrahi ab apo
ſtolo ad ro.ex textu et ex glo.ĩ pluribo locis.Silr at vir
tuti debet᷑ meritũ pꝛimũ.Si ergo pꝛimũ ſuꝑlatiuũ eſt.2
quod ꝑ ſuꝑabundatiam dicit᷑ vni ſoli cõuenit.eꝛgo vᷣtus
et gratia ſunt vnũ ſolũ.q Similiter aũt ꝙ dona ſint idẽ
qð gre videt᷑.dicit᷑ em̃.j.ad coꝝ.xij.Piuiſiones gꝛatiaꝝ
ſunt. Sicut &̊ dicit᷑ ꝙ ẽ gr̃a ad credendũ et ẽ gra ad ſpe⸗
randũ:et ad timenduũ:et ad cõpatiendũ et hmõi.Ita ſũt
dona ad timendũ et cõpatiendũ et cõſilia.vtpote donuʒz
tinioꝛis et pietatis.Si ergo eadẽ ſunt ex quibo idẽ actꝰ
eliciũt᷑:videt᷑ ꝙ nõ differãt dona et gratia. Contra ẽ.
qm̃ dẽ hõ gratꝰ deo a gr̃a vna.vñ hõ totalit᷑ gratꝰ nõ dĩ
hr̃e niſi gram vnã.Sʒ vna vᷣtus vel vnũ donũ non facit
bhoĩem totaliter gratũ. Ponat᷑ em̃ ꝙ poſſit br̃i ſine cari⸗
tate fides:ſeu vna politica ſine alia:vel donũ timoꝛis ſi⸗
ne dono pietatis:nõ dicẽt᷑ hõ ſimplicit᷑ do gratꝰ.ẽ ergo
gra vna:vᷣtutes vᷣo ⁊ dona multiplicãt᷑ ſub vna gra: q̃re
erit gr̃a ſiẽ ĩtegratũ qðdã ⁊ collectũ reſpectu multaruʒ

ðt ntu et donoꝝ. Sʒz que ſic ſe hñt nõ ſunt idẽ.¶ Itẽ gr̃a

ẽ habitꝰ ꝗ ſemꝑ ẽ ĩ ſuo actu.ðᷣtus do nõ ſemꝑ:& ñ ſũt idẽ
Itẽ aĩa nõ ẽ eẽntialit ſue potẽtie. Int ea em q ſũt ſolꝰ
deus ſua potẽtia eſt. ergo differũt potẽtie et eẽntia ipᷣiꝰ
aĩme. Sed gratia eſt reſpectu eſſentie, dona et virtutes
reſpectu potẽtie:ergo nõ ſunt idem.¶ Itẽ gra pꝛie ẽ pꝛi
cipium viuẽdi. Galĩ.v.Si ſpũ ducimur ⁊c̃.virtutes vo
merendi:ergo nõ ſunt idem. So.dicimus ꝙ aliquan
do appellatur vᷣtus gratia et ecõuerſo.ſᷣm cõmunem ac⸗
ceptõem gre. Sʒ notandũ q gr̃a dicit᷑ duplicit.vno mõ
qð gratiſdatũ. ⁊ ſic etiaʒ gra pꝛio gratũfaciens dicitur

gratiſdata.qꝛ nullus eam meretur. et hec acceptio gra⸗
tie ꝑ comꝑatõem eſt ad efficientẽ. ꝑ comꝑatõem em̃ ad
datoꝛẽ om̃is gra eſt gratiſdata.Alio mõ dicit᷑ gr̃a que
gratũ reddit habente.et hec acceptio gr̃e ẽ ex relatione
ad ip̃m recipientẽ gram.Si gratia ergo ⁊ ðᷣtꝰ.⁊ quecũʒ
ſunt talia accipiãt᷑ in comꝑatõe ad ipᷣm efficiẽtẽ: ſic oĩa
pñt dici gratia:qꝛ oĩa gratis dant᷑.Si aũt ĩ relatõe ad
accipientẽ pt dicat᷑ gr̃a que gratũ facit:ſic nõ ſunt eadẽ.
¶ Motãdũ tñ ꝙ ſᷣm ꝓpꝛiã acceptõʒ aliter cõuenit gratũ
reddere gr̃e ⁊ vᷣtuti:ſic pʒ ex obiectõibo vltio factis.Eſt
em̃ gra reſpectu ipᷣiꝰ eẽntie aĩme:et deinde ᷣm oꝛdinẽ na
ture:et ſi nõ tempoꝛis gratificat ip̃am ꝓpꝛie in ſuo actu
Altima vo reddit gratũ ſemꝑ dirigẽdo ĩ finem. 4¶. Qð &
obijcit᷑ ꝙ dicit magr ꝙ ẽ gra pueniẽs ⁊c̃.dicimꝰꝙ nõ va
let hoc argumẽtũ.ifides ẽ oᷣtus et fides ẽ gr̃a:ergo vtꝰẽ
gratia.qꝛ cũ dicit᷑.fides ẽ ᷣtus:hoc pᷣdicat᷑ eẽntialit.Cũ
aũt dicit᷑.fſides ẽ gra:hoc pᷣdicat᷑ cãliter.et ẽ ſile.dies eſt
ſol lucẽs ſuꝑ terra:ł̊ ſol eſt coꝛpus:ergo dies ẽ coꝛpꝰ.vel
oliter. Poteſt em̃ dici ꝙ vtraqʒ pᷣdicatio eẽntialis ẽ ſᷣm
cõem acceptõem. Sʒ cu dicit᷑.ſides ẽ gr̃a.hoc dicit᷑ ſ̃m
relatõem ad efficientẽ.Cũ dicit᷑.fides ẽ vᷣtus: hoc dicit᷑
pꝑ com ꝑatõem ad illud in quo et ad illð ad qð. Dicit᷑ eĩ
vᷣtus diſpoſitio ꝑfecti ad optimũ.vñ bic tanguntur illa
duo.¶ Ao aliud qð dicit᷑ ꝙ gr̃e et vᷣtuti cõuemt hoc qð
dico pꝛimũ pꝛincipiũ ſᷣm ꝙ debet᷑ meritũ.patet ſi hoc de
vtroq; dicit᷑:nõ tñ eadẽ rõne. et iõ nõ opoꝛtet ꝙ ipᷣa ſint
idem.¶l Ad aliud qð obijcit᷑ ꝙ diuiſiõnes graꝝ ſunt ⁊c̃.
dicimꝰ ꝙ illua ibi totũ eſt de gratia gratiſdata:nõ gra⸗
tũfaciente.ſi tñ diceret᷑ vlteriꝰ ꝙ idem habitꝰ ſunt ꝗ ad
eoſdem actus ſunt.dicimꝰ ꝙ gratia nõ eſt ad actũ ip̃iꝰ
pᷣtuũtis et doni ꝓpꝛie loquẽdo:aut ſi ẽ aliquo mõ: non tñ
eodem:ſicut ipᷣa vᷣtus vel donum. Gratia em̃ plus dicit
Franficationem in ſe.virtus vᷣo magis in relatione ad

embeumſecunaum

Onſequẽter querit᷑ de comꝑatõe iſioꝝ ad
inuicẽ hoc modo. Pꝛimo de compatione
donoꝝ et virtutũ adinuicẽ. Secũdo de cõ⸗
paratõe virtutũ ad fructus.

Articnlus pꝛimus

Dpꝛimũ ſic videt᷑ ꝙ dona ſint vᷣtutes.Eſt em̃
donñ bona q̃litas mẽtis ⁊c̃.et hec ẽ diffinitio
uᷣtutis.̊ ⁊c.¶ Si dicat᷑ ꝙ nõ ↄueit ei illa dif
finitio qᷓtũ ad hanc ꝑtẽ:vt donũ ſit quo recte viuit᷑: qꝛ in
alijs ꝑtibo diffinitõis nõ pt᷑ inſtari.Contra.oñdit᷑ ꝙ do
no recte viuit᷑.Cõſtat em̃ ꝙ nõ viuebat᷑ recte viꝛtute niſi
inquãtũ erat gratuita.Erat em̃ ꝗr̃a pꝛimũ viuificatiuũ
Sed ſic vᷣtus ẽ gratuita:ſic ⁊ donũ.ergo ſic̃ vᷣtute ĩ eo q;
gratuita viuit᷑:ſic et dono. aũt recte ꝓbat᷑ ſic.timeꝛe
eſt actꝰ ꝗ egredit᷑ a vi iraſcibili:ſicẽ et aggredi. Sʒ quia
egredi poterat a ſua potẽtia bene et nõ bñ.iõ habitꝰ foꝛ
titudio ꝗ erat directiuꝰ potẽtie ad hoc vt bñ ꝓcederet ĩ
actũ ꝗ ẽ aggredi:dicebat᷑ eẽ rectitudo q̃dã.q̃re ſi timere
potuit egredi ab eadẽ vi bene et nõ bñ.habitꝰ ſᷣm quem
diꝛiget᷑ vis ot pcedat bñ i actũ illũ.dicet᷑ rectitudo q̃dã.
hic aũt habitꝰ eſt donũ timoꝛis:q̃re tam er ꝑte vite qᷓ er
ꝑte rectitudis eque ẽ donũ quo recte viuit᷑:ſiẽ ⁊ vᷣtꝰ.⸗¶ IJ
ps.Vox dñi ſuꝑ aquas ⁊c̃. Glo.ſeptẽ virtutes ſpũſſcti
cũ magno pᷣconio numerat:et poſtea noĩat ibi ſepteʒ do
na.Ex quo apparet ꝙ vult dicere ꝙ dona ſunt virtutes.
Item am bꝛoſiꝰ in li.de ſpũſct᷑o.et ẽ in.iij.ſnĩaꝝ di.xx
xiiij.c.j.Ciuitas dei irlim illa celeſtis.nõ meatu alicuius
fluuij terreſtris abluit᷑:ſed ex vite fonte ꝓcedẽs ſpũſſan
ctus cuiꝰ nos bꝛeui ſatiamur hauſſu.ĩ illis celeſtibo ſpi⸗
ritiba redũdantiꝰ videt᷑ effluere pleno ſeptez virtutũ ſpi
ritualium fluens meatu.et loquit᷑ ibi de donis. Ex quo
videt᷑ ꝙ dona et vᷣtutes ſunt idẽ. Contra eſt.qm̃ ipaꝝ
virtutũ et donoꝝ nõ ſunt eedẽ differentie: quare nec ipᷣa
eadem. Item aug.in ſermone dñi de monte.Dat. vj.

in glo. In fine oꝛomis dñice.in pꝛecibo eſi vt impetremꝰ

dona in donis vt oꝑemur mandata.de oꝑatione beatitu

dines ↄſequũtur.ergo ſi hec ita ſe habent ſᷣm oꝛdinẽ do⸗
na et operatio mãdatoꝝ que fiũt ſᷣm virtutes.que autẽ
oꝛdinẽ habent ſᷣm ꝙ hmõi eadem nõ ſunt: ergo he non
ſunt idẽ. Pꝛopterea reſpõdent quidã:qꝛ Fm illã paꝛa
bolam que legit᷑ luce.x. Homini veniẽti a hieruſalem in
JYerico duo facta ſunt. IFuit em ſpoliatꝰ.et vulneratus.
Scðm ergo com ꝑatõem iſtoꝝ duoꝛum defectuum vo⸗
lunt dicere ꝙ differũt dona et virtutes: dicentes ꝙ in re
ſtitutõem ſpolioꝛum ſunt virtutes.in repatõem vulneꝝ
ſunt ipᷣa dona. Sed ꝙ hoc nibil ſit. aꝛguit er hoc. ꝙ ſicut
virtutes indumẽta poſſunt dici:ita et dona. Vnde cum
dicit᷑ apoc.xvij. Heatus qui cuſtodit veſtimenta ſua ⁊c̃.
nõ ſolum intelligit᷑ de virtutibo:ſed etiam de donis. Si⸗
militer eccleſiaſtes.ix. Om̃i temꝑe ſint veſtimenta tua
candida ⁊c. Pꝛeterea ꝙ dicit᷑ vulneratꝰ et ſpoliatus: ſic
erponit᷑:vt dicat᷑ vulneratꝰ in naturalibo et ſpoliatꝰ in
gratuitis. Di eꝛgo dona ſimiliter ſint gratuita ſicut vir
tutes:nõ different bic adinuicẽ: nec diſtinguent᷑ vt alte⸗
rũ ſit ad reparationem vulnerũ:alterum ad reſtaurati
onem ſpolioꝛum. immo vel vtrũq; ad vtrũqʒ vel neutrũ
ad neutrum. Opoꝛtet ergo querere aliam viam diſtin⸗
guendi. Pꝛopter hoc fuerunt quidam qui voluerunt
diceꝛe aliter. Dicebant em ꝙ poſt peccatum hominis ñ
potuit ampliꝰ quelibet potẽtia ſeu vis ꝓcedere ad ſuuʒ
actum.immo inflicta erant ipᷣi bomĩ quedam impedim̃⸗
ta:quibo impedite vires nõ poterant ad actus ſuos ꝓ⸗
cedere:et occaſionem ſui dicti accipiũt ex eo qdð dicitur.
ij.iob ſuꝑ illud.lentus vehemẽs irruit ⁊c̃. Grego. ibi
contra ſingula temptamẽta mentem ſeptem virtutibus
inſtruxit.et loquũtur ibi de donis.vnde ſubdit.Contra
ſtulticiam ſa pientia. contra hebetudinẽ intellectus.con
tra pꝛecipitationem conſilium.contra timoꝛẽ foꝛtitudo
cõtra ignoꝛantiã ſciẽtia.contra duriciaʒ pietas.contra
ſuperbiaʒ timoꝛ.Ex hoc volunt dicere:qꝙ ad remotõem
ipᷣoꝝ impedimẽtoꝝ inflictoꝝ ꝗꝓpꝛie ſunt dona: que ſi re⸗
motis impedimẽtis dirigunt ipas vires in actus ꝓpꝛi⸗
os eliciendos virtutes ſunt.vnde volunt viceꝛe ꝙ ipᷣa do
na eꝛant quaſi remedia ſolum cõtꝛa illas difficultates.
ipᷣe ᷣo virtutes erant directiue virium¶ Sed ꝙ illud ñ
ſit veꝝ poteſt oſtendi ſicut pꝛius.Conſtat em̃ ꝙ quando
homo peccauit.tam virtutibo q; donis indiguit.et indi⸗

ſpoſitus et inabilis fuit ad vtruq;. Pꝛopterea ſicut er
ipᷣis virtutibo eliciũtur actus:ſic ex ipᷣis donis.quod pzʒ
ꝑ donum em̃ timoꝛis elicit᷑ actus qui ẽ timere.ꝑ donum
pietatis actus ꝗ ẽ miſereri vel cõpati.ergo nõ eſi dicrre
ꝙ ſint ſolũ remedia cõtra impedimẽta.immo etiã erunt

directiua in actus.Qec etiam erit cã quare magis debe
ant dici ip̃a dona remedia q virtutes. Sunt pꝛeter hec
alia que dicent᷑ infꝛa in ſpeciali tractatu de donis.

Articulus ſecundus

Onſequẽter queꝛit᷑ comparatione viꝛtutũ
ad fructus.et ꝙ virtutes fructꝰ ſint:vidr̃ qm̃
v. ad Galł. Fructus ſpiritus ⁊c̃. Ibi glo.no⸗
minat hic fꝛuctus:quia pꝛopter ſe petenda ſunt.Si ergo
quod ꝓpter ſe petendum eſi:ẽ fructus.et virtus ẽ ꝗꝓpter
ſe petenda:ergo ⁊c̃. Minoꝛ patet ſᷣm illud phᷣi in ethi.
Tribus exiſtentibo in fugis et tribo in voluntatibo ſeu
appetibilibo bono cõferente et delectabili:virtus ſub bo⸗
no reponit᷑.bonũ aũt ibi dicit᷑ qdð ꝓpter ſe apetẽdũ eſt.
bonũ em̃ ibi tenet rõem honeſti ↄtra alia duo diuiſum.
Honeſtũ autẽ dr qð vi ſua ad ſe nos trahit et dignitate
ſua nos allicit.Eſt itaq; virtꝰ ꝓpt ſe petẽda:et ita fructꝰ
1Si dicat᷑ ꝙ nõ ꝓpt ſe ſolũ appetet᷑ vᷣtus pſ̊ ꝓpt᷑ btitudieʒ

hoc nihil eſt.qꝛ tunc eadẽ rõne fructꝰ non diceret᷑ ꝓpter

ſe petendus.cum illud ꝗpter ſe nõ excludat oꝛdineʒ qui
eſt ad beatitudinem. ¶¶ Pꝛeterea nũquid inter fructus.
v.ad gał.numerat᷑ ipᷣa caritas:que maxiĩa virtus eſt.et
etiã fides:ergo idem ẽ fructꝰ et ᷣtus. Cõſeq̃nt obijcit

— r oe eeeeee

— —— —

—

I.—.—ð

”äl

Oueſtio

de comꝑatione donoꝝ ad alia.Si emẽ donum datio ir
reddibilis.ſicẽ dicit ppbᷣus.Virtutes aũt et fructus ſunt
dona irreddibilia:erũt idem. 4 Pꝛeterea nũquid oꝛdia
tur vis ꝑ ipos fructꝰ et reddit᷑ apta ad oꝑa · qð ſi verũ ẽ
cum hocipᷣm faciũt vᷣtutes et dona:ergo erũt fructꝰ. Si
aũt fructꝰ id nõ faciũt:reſtat queſtio ad quid neceſſarij
ſunt.i¶ Similit᷑ obijcit᷑ ex ꝑte beatitudinũ.Aidet᷑ ꝙ nõ
differant a virtutibo.qꝛ luce.vj.ſuꝑ illud. Heati paupe
res ⁊c. Glo.Qð apud ¶Dat᷑.ꝑ octo beatitudies dicit᷑.
hoc apud lucã ꝑ quatuoꝛ virtutes cardinales cõpꝛehen

dit᷑.q̃re Fm hoc vidẽt᷑ eẽ idem ĩ re beatitudies et vᷣtutes

Item Aſdath. v. Heati ꝗ eſuriũt ⁊c. Conſtat ꝙ iuſti⸗
cia virtus ẽ. Similit ibi dicit᷑.beati miſericoꝛdes.et mi
ſericoꝛdia vᷣtus ẽ. In nullo ergo vidẽt᷑ differre beatitu⸗
dines.fructus.dona et vᷣtutes.⸗QOð ſi cõcedatur:in cõ
trariũ eſi.qm̃ iſtoꝝ oĩm ſpẽs et differẽtie diueꝛſe ſũt:q̃ꝛe
et ip̃a diuerſa. Ad hec om̃ia intelligẽdũ eſt ꝙ hec q̃tu
oꝛ vᷣtutes.dona.fructus et beatitudies poſſuni dici du⸗

pliciter.cõmuniter et ꝓpꝛie.Si cõmuniter accipit᷑ oia

nõ eſt incõueniẽs ꝙ omia om̃ibo ↄueniant.ſᷣm em̃ ꝙ vir
tus dicit᷑ bona qualitas mẽtis qua ⁊c.vel diſpoſitio ꝑfe
cti ad optimũ.ſic etiã dona pñt dici vitutes.Similit ſi
donũ dicat᷑ datio irreddibilis:nõ eſt dubiũ quin omnia
poſſint dici dona. Similiter ſi fructꝰ dicat᷑ om̃e illð qð
Pprer ſeẽ apetendũ.nõ eſt dubiũ ꝗqn omia ſint fructus
icut obijciebat᷑. Vñ ſi accipiat᷑ fructꝰ ab eo qð eſt frui:
Fm ꝙ diffinit᷑ frui in pꝛĩcipio ſniaꝝ. et in.x. li.de trini.
rui ẽ cognitis in quibo volũtas delectata conquieſcit.
Vel illud quod dicit᷑ frui eẽ vti eũ gaudio.ſic omia poſ⸗
ſunt dici fructus.Eodem mõ eſt de beatitudine.Si em̃
dicat᷑ beatitudo vie cõmuniter:omne illud cui ſuecedit
beatitudo patrie:ſic om̃es ſunt beatitudies et pñt dici.
Vnge in ps. Heati om̃es qui timent dñm. ecce ꝙ donũ
dicit hic facere beatũ cõmuniter dicẽdo. Scðm h̊ ergo
ꝓcedũt rões q̃ ſupꝛa poſite ſunt. Aliter at accipiũt᷑ hec
om̃ia in rõibo ꝓpꝛijs vel aꝑꝛopꝛiatis.et tũc nullũ iſtoꝝ
erit alterũ.et ſic differũt.et ſoꝛtit᷑ qdðᷣlibet illoꝝꝛ nomen
ꝓpꝛiũ ex ↄgruitate ſue rõis. Quidã dixer̃t ꝙ vires rõna
les oꝛdinate erãt ad mouere et moueri. Mouere aũt cõ⸗
cernit agere.moueri cõcernit pati.Vires q̊ rõnales mo
tiue oꝛdinate ſunt ad agendum.nibilominus tamen oꝛ⸗
dinate ſunt ad patiendum: pꝛopter boc ꝙ cum haberi
poſſent actus vel paſſiões ex ipᷣis viribo.et elici poſſent
bene et nõ bene:indigebant diſpoſitionibo directiuis in
vtraq; via.Que ergo dirigũt vires ad agendum pᷣtutes
ſunt.et recte cõpetit hoc nomen buic diſpoſitõni ſeu ha⸗
bitui.Dicit᷑ em vnaqueq; res eſſe magne virtutis ꝑ rela
tõem ad magnã actionẽ.Que vo diſponunt illas vires
ad recte patiendum dona dicunt᷑et congruit buic babi⸗
tui recte nomen doni.Ita em̃ dicitur communiter de ali
quo qui aliquid poteſt excellẽter pati: ꝙ hoc eſt magnũ
donum.vnde quaſi illud quod dicebat virtus in agendo
dicit donum in patiendo. DHuiuſmodi autem actionib⸗
ſeu paſſionibus bene egreſſis ab ipᷣis viꝛibus et recte.ſe
quitur delectatio ex ipᷣis.et hoc eſt duobo modis. Quia
ant ẽ delectatio ĩ ipo actu aut in ipᷣo pati.et hoc pꝛopꝛie
dicitur fructus.hoc em̃ ſonat ratio ipius fructuo.ſcilicʒ
delectationem in ipᷣo actu virtutis vel doni.Ande cari⸗
tas dicitur delectatio pꝛout eſt fructus:que quidem de⸗
lectatio eſt in actu caritatis vt virtus eſt:pꝛout ille actꝰ
eſt reſpectu dei.gaudium vo reſpectu ſui.pax vᷣo reſpctᷣu
pꝛoximi.Similiter poſſet dici de quolibet alioꝛum fru⸗
ctuum.ſi ad hoc eſſet nobis intendendum. Eſt autẽ alia

delectatio in fine actus:et hec eſt perfecta telectatõ poſt
feciſſe vel factum eſſe ſm perfection em que eſi paſſibilis
ivia. Et hec pꝛopꝛie dicitur beatitudo pꝛout eſt in via.
Dicitur em̃ beatitudo ſtatus perfectus congregatione
omnium bonoꝛum vnde recte conuenit nomen illud: vt

beatitudo ſit in fine actus delectatio. quemadmodum
uctus erat delectatio in ipo actu.et ideo.v.ad gal.re⸗
cte dicit glo. ꝙ fructus ſunt opera pꝛopter ſe petenda.

Frui em̃ eſt ip̃is in quibus voluntas pꝛopter ſe delecta⸗
ta conquieſcit.uis autem illud veritatem habeat: ſi
cut infra domino dante oſtendetur:diſtinguunt᷑ tamen
iſta ſᷣm ꝙ eſt diſtſiguere actus virium completos ab in⸗
completis et completa a completiſſimis.axpꝛopꝛiato er⸗
go nomine virtutis:virtutes reſpiciunt pꝛimos actus.
dona ſequentes.fructus completioꝛes. beatitudines cõ
pletiſſimos.

Membrum tercium

Onſequenter queritur pꝛopter quid hec
omnia neceſſaria ſunt.Et arguit᷑ ſic. VUixr
tus eſt vltimum potentie.ergo per virtu⸗
tes ſunt ipᷣe vires in ſuo vltimo.ergo ſi vl⸗
tra vltimum nihil aliud eſt.nihil videntur eſſe neceſſa⸗
ria dona et alia que ſequũtur. 4¶¶ Item virtus eſt diſpoſi
tio perfecti ad optimum. Habens ergo virtutem ꝑfectũ
eſt.Diffinitur em̃ virtꝰ que ſubiectũ ꝑficit et actum eiꝰ
bonum reddit.quare ſi ꝑfecto nõ eſt poſſibilis additia.
videtur ꝙ in qualibet vi debeat ſufficere vnus habitus
vnius ſolum virtutis.¶ Pꝛeterea non eſt habitus elici⸗
tiuus vnius actus tm̃.immo quaſi infinitoꝝ. Si ergo
virtus eſt habitus potentie vel vis.ſᷣm virtuteʒ poterit
potentia elicere om̃es actus ſuos. Exquo neq; dona ne⸗
q; ea que ſequũtur videntur neceſſaria eſſe. Sed hec om
nia faciliter poſſunt ſolui intellectis que dicta ſunt.
em̃ dicit᷑ ꝙ vltra perfectum nihil eſt:intelligendum ẽ in
illo genere in quo illud vltimum eſt. Similit᷑ ꝙ et per⸗
fecto non eſt poſſibilis additio.intelligitur in illa via q̃
ꝑfectum eſt ſolum. Similiter ꝙ dicitur ꝙ babitus po⸗
teſt regulare potentiam ad eliciendum non tm̃ vnũ actũ
ſed omnem.hoc intelligitur de omni actu ſui generis.et
non de om̃i quod poteſſ elicere potentia. aliter hoc eſſet
falſum:qꝛ ſᷣm diuerſos habitꝰ poteſt eadẽ potentia di⸗
uerſos actꝰ elicere:in quos vtroſq; nõ ſufficeret alt᷑ illo
rum habituũ.Dicimꝰ ergo ꝙ in eadem potẽtia diuerſa
ſunt vltima.et vt melius videat᷑:poteſt ſumi exemplum
in ipᷣa rõnali.et ſicut dicet᷑ in hac poteſt intelligi ĩ alijs.
dicimꝰ ergo ꝙ etſi ĩ genere fidei eſt vltimũ aſſentire pꝛi
me veritati ꝓpt ſe:tñ qꝛ aſſentire dicit motũ foꝛmatum
ꝓꝛie ex affectu.requirebat᷑ vlteriꝰ vltimũ ex ꝑte cogniti
onis.videlicet vt videret et guſtaret.et hoc fuit ꝑ dona
intellectus et ſapiẽtie.Vlteriꝰ dico ꝙ ſi ĩ vidẽdo et guſtã
do ſit delectatõ:tñ ipᷣm videre et guſiare nõ eſt ipᷣm dele⸗
ctari.et iõ nccia erat delectatio vltra ip̃a dona. Sʒ hoc
potuit eſſe duꝑliciter vt pꝛedictum eſt.vel in ipᷣo actu:et
ſic eſt fructus.vel in fine actus.et ſic ẽ btitudo:que ẽ vl⸗
tima et ↄſũmatio ĩter habitꝰ qui ſunt ĩ via.et iõ neceſſe
eſt hec q̃tuoꝛ eẽ.Et ſiẽ poſitũ eſti exemplũ in hac.pt᷑ itelli
gi ĩ alijs. Nõ ergo ſegt᷑ ex pᷣdietis argumentis ꝙ alia a
vᷣtutibo ſuꝑfluãt.Sʒ h̊ verũ eẽt ſi nõ eẽnt ad alios actꝰ
vel alios modos eliciẽdos qᷓ; ſunt actꝰ virtutũ.

Niem bꝛum quaꝛtum

Oſtmodũ q̃rit᷑ de oꝛdie virtutũ ⁊ donoꝛũ
adinuicẽ.Ex pᷣdictis iã videri pt᷑ ꝙ ipᷣe vᷣtu
tes pꝛioꝛes ſũt.Et ad h̊ facit illa auẽtas.
yſa.vij.ſᷣm aliã tranſlatõem. niſi credide
ritis nõ intelligetis. Credere em̃ actꝰ fidei ẽ q̃ ẽ vᷣtꝰ. In⸗
telligẽ ẽ actꝰ intellectꝰ ꝗ ẽ donũ.Ex qͥ pʒ ꝙ ibi poꝛdinãt᷑
ex rõe creãdi vᷣtutes ipis donis.Deſtructo em̃ pꝛioꝛi de⸗
ſtruit᷑ ⁊ poſteriꝰ:⁊ nõ ecõuerſo.Illa vᷣo auẽtas dĩc ꝙ de
ſtructa fide nõ remanebitĩtellectꝰ.¶ IJ,r Job.j. Vẽtꝰ ve⸗
bemẽs ⁊c. Glo.Spũs añ oĩa mẽtẽ q̃tuoꝛ vᷣtutiba oꝛnat.

q̃re ᷣtutes ſũt pꝛioẽs int oẽs oꝛnatꝰaĩe. Oð ſi ↄcedat

cõꝛra ẽ illa glo.ſupᷣdicta Mat᷑.vj.ĩ ſᷣmõe de mõte dicit

aug. In pᷣcibo ẽ vt ipetremꝰ dona.ĩ donis vt oꝑemur mã

data.de oꝑatõe britudies ſeq̃nt᷑. Si g̊ adimpletio man⸗
datoꝝẽ ꝑ oꝑa mãdatoꝝ.ẽ ꝑ oꝑa vᷣtutũ.et bic d ꝙĩ do⸗
nis ẽ vt oꝑemur mãdata.q̊ donis ẽ vt faciamꝰ oꝑa vᷣtu⸗
tũ:vel vt hẽamꝰ ipᷣas vᷣtutes.et ita erũt dona pꝛioꝛa vtu

tibo. Pꝛius em̃ eſt ẽm ꝙ hmõi in quoẽ vt alterũ habea
tur qᷓ; qð eſt habitũ ꝑ illud. Stẽ treno.ij. Pꝛecipitauit
om̃ia menia eiꝰ.Glo.In his rectus oꝛdo ſeruat᷑.qꝛ cũ
peccatꝛix aĩma relinꝗt᷑.pꝛius ab ea dona viꝛtutũ.deinde
fidei ſpei.caritatis fundamẽta euertunt᷑. Ex quo videt᷑
ꝙ pꝛius auferunt᷑ dona q; vtutes. MReſpõſio.dicimꝰq;
Fm ſhaʒz ſimul dant᷑ dona ⁊ vᷣtutes.Fᷣm vlum tñ nibil ꝓ⸗
bibet ðpᷣtutes eẽ pꝛioꝛes donis.et ſic ꝓcedũt obiectões ad
ꝑtem illã.¶ Ad illud qð obijcit᷑ de glo. ¶ Dat. vj. dico ꝗ
oꝑatio mandatoꝝ nõ eſt ibi apellata ꝓ oꝑe ipᷣaꝝ vᷣtu⸗
tum.ĩmo hoc ẽ dicere:in donis ẽ vt oꝑemur madata que
eliciũtur ab ipᷣis donis.⁊ ꝙ hoc nõ ſit intelligẽdũ de mã
datis cõparatis ad virtutes:patet.qꝛ in illa glo.pᷣcedit
in pᷣcibo eſt vt impetremꝰ dona.ſ̊ pᷣces nõ poſſunt impe⸗
trare niſi ſint in caritate.Sʒ ꝗ habet vnã oẽs hʒ v᷑tutes
opoꝛtet ergo ꝙ vᷣtutes pᷣcedãt in eo ꝗ pᷣcibo impetrat do⸗
na.i25 tñ eſt itelligẽdũ ꝙ vᷣtutes p̃cedãt dona ſᷣm ſbaʒ:
ſed ſolũ ſᷣm vſum donoꝝ.Vnge ſic intelligit᷑ illa glo.In
pᷣnbo eſt ⁊c.hoc ẽ poſtq; bomĩ date ſunt vᷣtutes pᷣciba ſu⸗
is.poteſt impetrare vſũ donoꝝ.in donis aũt eſt vt opere
mur mãdata:nõ mandata quoꝝ executio ſpectabat ad
virtutes:̊ ad dona. Ad aliã glo.treno.ij.dicimꝰꝙ ipᷣa
nihil facit ad ꝓpoſitũ.iQon em̃ ſequit᷑. Si pꝛiꝰ auferunt᷑
dona.ergo pꝛioꝛa fuerũt.immo magis:ergo poſterioꝛa.
NDð em̃ in cõſtructõe poſteriꝰ ſuit:in deſtructõne ẽ pᷣmũ
Pꝛeterea adbuc alia rõne illa glo.nõ eſt ad ꝓpoſitũ: qꝛ
loquit᷑ de donis gratiſdatis tm̃.Qðõ patet ꝑ ſᷣ ꝙ dicit. ꝙ
data ſunt ad manifeſtatõem ſpũs.et ponit exempla.ſic
dona ꝓphetie.genera linguaꝝ.interpᷣtatões pᷣmonum.⸗
oꝑatõnes miꝛaculoꝝ.de ꝗbo om̃ibo.j.ad coꝝ.xij.Et hec
dona bene poſſunt eẽ ſine virtutiboet ante vᷣtutes.ſed de
bhis nõ erat queſtio.ĩmo de gratuitis donis a gra gratũ⸗
faciente dictis.

Nueſtio. lxxiij. de gratia
gratiſdata.
Dm dictum ſit ſu/

periꝰ ꝙ gra dicit᷑ coĩter gra gratiſdata.
et ꝓpꝛie gr̃a gꝛatũfaciẽs:inquiſitio que
pᷣceſſit verſata ẽ circa gr̃am gratũfaciẽ⸗
tẽ.iQũc vᷣo ingrendũ ẽ de gr̃a gꝛatiſdata
que nõ facit gratũ.in hũc modũ. Pꝛiĩo an ſit ponere gra
tiã gratiſdata nõ facientẽ gratũ.Secũdo ꝗd ſit gr̃a gra
tiſdata in hac rõne. Tercio que drie gre gratiſdate.et
eaꝝ ſufficientia.

Membꝛum pꝛimum
DOpꝛimũ ſic. Gr̃a dẽ donũ ſpũſſcti: qͥcũq;
mõ accipiat᷑.ſicẽ dr.j.ad coꝝ.xij.DPiuiſiões
gr̃aꝝ ſunt:idẽ ar̃᷑ ſpũs. Sʒ poſitis donis
ſpũſſcti poĩt᷑ ſpũſſctus:ſiẽ̃ hẽt᷑ ad ro.j.ſuꝑ
illð.ga vobis ⁊ pax a deo. Haymo.Spũſſetus nomẽ ũ
poſuit qm̃ in donis ſuis eũ cõpꝛehẽdit.i.in gr̃a ⁊ pace.
qꝛ em̃ ꝑ eũ honoꝛãt᷑ electi.iõ ĩ donis ſuis intelligit᷑. Ex h̊
Garguit᷑.ꝗ cũ dona ſpũſſct᷑i bñt᷑.ſpũſſctus hr. Sʒ qñcũʒ
ſpũſſctus hẽt᷑ ab hoĩe:ẽ deo gꝛatꝰ.q̊ qñ donũ eiꝰhẽtur ab
hoĩe:ẽ hõ deo gratꝰ. Relingꝗt᷑ igit ỹ cũ donũ qdᷣcũq; ſpi⸗
rituſſct᷑i hoĩ dat᷑:gratꝰ deo efficit᷑.g oĩs gra ẽ gratũfaci⸗
ens.¶ Cõtra.j.coꝝ.xiij.Si linguis hoĩm loq̃r:caritatẽ
at᷑ nõ hẽam ⁊c̃. Gl.aug.Sũt alia a caritate ꝑ ſpm̃ mũe
ra:ſᷣ ſine caritate nihil ꝓſunt.⁊ ĩtroducit illð euãgelij
xv.mat᷑. Qui ñ hʒ.etiã qð vr̃ hẽre auferet᷑ ab eo.hʒ ꝗdẽ
gram poſſidẽdi nomẽ xpᷣianũ.ſᷣ̊ nõ hʒ gꝛazʒ vtẽdi re noĩs
et iõ qdð hʒ aufert᷑.Ex qͥ relinꝗt᷑ ꝙ ſũt gre gratiſdate que
ibi enũerat apłus vt donũ linguaꝝ et ꝓphetiã ⁊ hmõt.
¶ Itẽ in eodẽ ſuꝑ illð.Si hũero fidẽ ita vt mõtes t᷑ᷣnſfe⸗
ram:nihil ſũ ⁊c᷑. Glo.i.ſine caritate nihil ꝓdeſt.hñt il⸗
la vtiqʒ mali:q̃ ⁊ ↄfitebũt᷑ ĩ iudicõ.Aſdat᷑.vij. Quibo nõ
dicet᷑.i2õ habuiſtis fidẽ:łᷣ nõ noui vos qꝛ fidẽ ſine caꝛi
tate hũerũt. Nides igit᷑ ſine caritate ẽ gra gratiſdata nõ

gratũfaciẽs. Itẽ.j. ad ro. Reuelat᷑ iuſticia dei ex fide ĩ
fidẽ ⁊c̃. IObi dicit glo.ꝙ ẽ fides ĩfoꝛmis qualitas mẽtis

ue ſociã nõ habet caritatẽ. Reſpõſio ſᷣm quoſdaʒ.q;

Ccñ ſpũſſ.dicat᷑ ſpũs vᷣiitatis Joh.xiiij.et ſpũs adoptõnis
ad ro.viij.ſᷣm ꝙ ſpũs adoptõnis facit nos filios ⁊ acce⸗
ptos deo ꝑ donum caritatis et gre gratũfaciẽtis. Scðm

ðvᷣo ꝙ ſpũs vᷣitatis facit nos ꝑticipes ſue cognitõis vł de

mõſtratõis qð pt eſſe gr̃e gratiſdate:et nõ gꝛatũfaciẽtis
ſiẽ patʒ ĩ ꝓhia cayphe:et in fide ĩfoꝛmi. ⁊ m h̊ ponũt
gram gratiſdatã.¶ Et ad pᷣmũ dicerẽt ꝙ ſpũſſ.dat᷑ duo⸗
hb mõis ꝑ diſtinctõʒ.vt ſpũs adoptõis ⁊ vt ſpũs vitatis
Et pꝛĩo mõ efficit᷑ deo gratꝰ ille cui dat᷑.ſcdᷣo mõ nõ ne⸗
ceſſario.¶ Cõtra.aug.xxv.de trini. Deus ſpũſſ.cũ datꝰ
fuerit hoĩ.accẽdit eũ ad diligẽaũ deũ et ꝓximũ.Si cꝛgo
homo nõ accẽdat᷑ ꝑ caritatẽ.nõ eſt ei datus ſpũſſctus:
nulla ẽ p̃dicta diſtinctio.¶ Isẽ aug.in eodeʒz li.de trini.
Spũſſctus nõ ꝗpꝛie dicit᷑ donũ:niſi ꝓpt᷑ dilectõem.quã
q nõ habuerit.ſi loquat᷑ omibo linguis:et hẽat ꝓhiam
et oẽm ſciam et fidem nihil ꝓdeſt.vt dicit᷑.j.ad coꝝ.xiij.
Itẽ aug.ad dardanũ. inhabitatoꝛ qũdã eſt deus
nõdũ cognoſcẽtiũ deũ vt ꝑuuloꝝ.q̊rũdã vᷣo inhabitatoꝛ
eſt cognoſcẽtiũ et diligẽtiũ.q̊rũdã vo inhabitatoꝛ nõ eſt.
qui ſcʒ ſunt cognoſcẽtes ⁊ nõ diligẽtes. De ꝗbo ad ro.j.
NQui cũ deũ cognouiſſent nõ ſicẽ dñm głificauer̃t ⁊c. Ex
q̊ͥ relinꝗ?.ꝙ nõ ex qͥcũq; dono gratiſdato dicet᷑ ſpũſſctus
baberi.cũ ipᷣm hr̃e ſit ſpm̃ſctz ĩ nobis iĩhabitare:et ipᷣm
nobis dari.¶ Pꝛopterea dðᷣm. ꝙ q̃dã dona ſũt a ſpũ: ſ̊
nõ cũ ſpũ.quedã vᷣo a ſpũ et cũ ſpũ.R ſpũ ſᷣ nõ cum ſpi
dant᷑ dona q̃ nõ faciũt nos dignos deo.vt q̃ dicta ſũt fi⸗
des infoꝛmis ⁊ ꝓphᷣia ⁊ hmõi.Et hec ſũt dona gratiſda
ta.A ſpũ vo ⁊ cum ſpũ.dant᷑ dona q̃ faciũt nos dignos
deo.cum quibo gr̃a deifoꝛmitatis infundit᷑:q̃ ẽ gra gra
tũfaciẽs:q̃ cõfoꝛmat nos ꝑ ſpm̃ deo dupłr.ↄſoꝛmitate ſã
ctitatis:vt in ꝑuulis baptiʒatis.et ↄfoꝛmatõe caritatis
vt ĩ adultis iuxta auctoꝛitatẽ aug.ad dardanũ.⸗! Ad il
lud ergo qð obijcit᷑ pꝛio.dðᷣm ꝙ ſpũs intelligit᷑ in donis

ſuis dupłr.vno mõ ſiẽ pꝛincipiuʒ.alio mõ ſicẽ donũ. In

donis nõ gratũfaciẽtibo intelligit᷑ vt pꝛicipiũ:qꝛ ub illo
ſunt.ĩ donis gratũfaciẽtibo:et qꝛ ab illo ſũt:et cũ illis ẽ
ſic pᷣcipuũ donũ.Pꝛeterea in donis nõ gratũfaciẽtibus
ẽ ꝑ diſiributõʒ oꝑatõis. In doĩs vᷣo gratũfaciẽtibo ꝑ ꝑti
cipatõʒ ſue ſctcitatis ſeu ꝑ ↄfoꝛmatõʒ ſue ꝗpꝛietatis: q ẽ
ꝓꝛietas amoꝛis.et hac rõne dicit aug.ꝙ quoſdã inha⸗
bitat nõ cognoſcẽtes vt ꝑuulos ꝑ gram ſctiſicatõis.qͥſ⸗
dam cognoſcẽtes ꝑ gr̃am amoꝛis. qͥſdã vᷣo nõ inbabitat
et nõ ſunt ꝑticipes ſue cognitõis ⁊ ſue oꝑatõnis.Aſdat᷑.
vij. Multi dicẽt.ſQungꝗd in nomĩe tuo ꝓphetauimꝰ.de⸗
monia eiecimus.et virtutes fecimus ⁊c̃.

Membꝛum ſecundum

Onſequẽter querit᷑ quid ſit gr̃a gratiſda⸗
ta. Ad qð inꝗrẽdũ eſi vtrũ gra gratiſdata
ſit idẽ cũ dono naturali.et in qͥ differat ab
habitu acꝗſito a gra gratũfaciẽte. Ad qð
ſic. Om̃e donũ datũ a deo ſine meritis.ẽ gratiſdatũ.Sʒ
om̃e donũ nat᷑ale eſt hmõi.ergo om̃e donu naturale ẽ do⸗
num gratiſdatũ.ergo dona naturalia ſunt dona gratiſ⸗
data:et gr̃e gratiſdate./i Itẽ.j.ad coꝝ.ij.Vlt ſciamus q̃
data ſũt nob ⁊c̃. Glo.Dedit nob deꝰnataʒ vt eẽmꝰ.aĩaʒ
vt viuerẽꝰ.mẽtẽ vt ĩtelligeremꝰ.⁊ ſine pᷣcedẽti merito:
aia et ĩtelligẽtia ſũt gr̃e gratiſdate. Cõt᷑.j.ad coꝝ · ij.
Aliud accepiꝰ vt eẽmꝰ.alið vt ſcti eẽmꝰ.ſuꝑ illð. Alt ſci
amꝰ q̃ nobᷣ a deo donata ſũt. Inde arguit᷑.qr̃a drĩ donuʒ
qð accipit᷑ pꝰeẽ ad bñ eẽ.Cũ g nat᷑alia dona accipiãt᷑ ad
eẽ:ñ erit gre gtiſdate.¶ Ie eẽ gtũ ẽ eẽ ecceptũ. Sʒ oẽ ac
ceptũ poĩt añ ſe eẽ qð ẽ ꝑ nataʒ.ꝗ̊ donũ gtuitũ poit añ ſe
donũ natale. Ie qrit᷑ an ſit bitꝰacqſitꝰ ad ro.xj.arguit
apłs.ſi gr̃a dei iã ñ ex oꝑibo.alioqn gr̃a iã ñ ẽ gr̃a. Gĩa

*

igr gratiſdata nõ ẽ in nobis vt acꝗſitũ ꝑ oꝑatõʒ nrfam:

ſiẽ ẽ ſcia.¶¶ Itẽ ad ro.xij. ANnicuiq; ſiẽ̃ deus diuiſit mẽſu

rã fidei.glo. Hona oꝑa fiũt a bono hoĩe. Iides aũt fit

.

s

—

— 22-—

4¹

lot
gt.
/

. W

in homiĩe. Iides igit᷑ donũ dei eſt. Sed hoc intelligit᷑ de
hde infoꝛmi:ſicut de foꝛmata.Relinquit᷑ igit᷑ ꝙ gra gꝛa
tiſdata nõ erit donũ acquiſitũ. Itẽ.j. ad coꝝ. xij. Alij
datur ꝑ ſpm̃ ſermo ſapie.Glo. Per ſpm̃ nõ ꝑ meritum.
Contra.Agei.j.Factũ eſt verbũ dñi in manu agei:idẽ
in oꝑatõne.ergo ꝓphia acquirit᷑ er merito. Sʒ ꝓphetia
eſt gra gratiſdata.⸗. Item ad ro.xij. Sicut deus diuiſit
vnicuiq; menſuꝛã fidei.Glo.Id eſt ea rõne qua deus de
dit vnicuiq; dona menſurata:que fides meret᷑:et enume
rat poſimodũ dona gratiſdata ſeu ꝓphetiaʒ im rõem fi⸗
dri ſeu miſteriũ ⁊c.¶ Item querit᷑ in quo differat gꝛatia
gratiſdata a gratia gratũfaciente. Si dicat᷑ ꝙ ꝑ boc ꝓ
iſta facit gratu: illa nõ:querit᷑ qd efficiat gr̃a gratiſdata
inquãtũ gratia:et ſicut albedinis eſt albu facere:et iuſii
eie iuſtu m facere:ita gratie inquãtũ gratia eſt gratũ fa
cere.In vanum eꝛgo et impꝛopꝛijſſime dicit᷑ gr̃a que nõ
gratũ facit.ſicut caloꝛ dicit᷑ impꝛopꝛie qui nõ calidũ fa⸗
cit.¶ Itẽ ſi dicat᷑ quẽadmodũ dicit᷑.j.ad coꝝ.xij.ſuꝑ illð
vnicuiq; dat᷑ maifeſtatio ſpũs ad vtilitatẽ.glo. Diuiſa
ſunt dona:et nõ ad meritũ homiĩs alicuiꝰ ſingularit᷑ dã⸗
tur.ſed ad vtilitatẽ eccleſie ediſicãde:ꝙ ita ait.vnicuiq;
datur maifeſtatio ſpũs.i.gratia ꝑ quã patet ꝙ in eo eſt
ſpũs.Scðm boc ergo ſi accipiat᷑ dria vt dicat᷑ gratia
gratũfaciens dat᷑ ad meritũ vite eterne. gratia vo gtil⸗
data ad edificatõem eccłie.Cõtra.Sunt dona infoꝛmia
que dant᷑ homĩ ꝓpter ſe:vt ſides infoꝛmis et ſpes:ſiẽ dẽ

jad coꝝ.xiij.Aſdaioꝛ at hoꝝ ẽ caritas ⁊c. Glo. Iſides

et ſpes ſine caritate poſſunt eẽ.ergo nõ erit illa differen
tia gratie gratiſdate et gratie gratũfaciẽtis. Reſpon
ſio.gratia gratiſdata ꝓpꝛie dicit donum infuſũ rõnali na
ture ſine meritis quatũ in ſe eſt diſponẽs ad ſalutẽ pꝛo⸗

pꝛiam vel edificatoem alteriꝰ. Gonũ igit᷑ infuſũ nature

dicit.ad dr̃iam donoꝝ naturaliũ:vt eſi ratõ volũtas in⸗
geniũ. Sine meritis vo addit᷑ ad dr̃am donoꝝ acqꝗſitoꝝ
vt eſt ſcia.Qature vo rõnali dicit᷑ ad driam donoꝝ tpa⸗
liũ et aimaliũ:que pꝛimo et ꝑ ſe dant᷑ nate irrõnali. Di
ſponẽs vᷣo ad ſalutẽ dẽ ad dꝛiam gr̃e gratũ faciẽtis:que
nõ eſt ſicut diſpoſitio ad ſalutẽ.quaſi diſtans:ſed eſt di⸗
ſpoſitio ſalutis qꝛ habens illã dignus eſi ſalute eterna:
ĩmo gratia gratũfaciens eſtip̃a ſalus ad quã diſpoit gea
gratiſdata. Ad ſalutẽ o ꝓpꝛiam vel edificatõeʒ alteriꝰ
dicit᷑ ad explanatõcʒ.nam quedã dona gratiſdata diſpo
nũt boĩem ad ſalutẽ ꝓpꝛiam:que ẽ in gratia gꝛatüfacien
te.vt fides infoꝛmis et ſpes.quedã vᷣo ad ſalutẽ alteriꝰ.
vt gratia ſermoio et gratia oꝑatõis miraculoꝝ 1 bmõi
Quãtũ voo in ſe eſt aadit᷑ ad explanatõem.¶ Nam polito
ꝙ gratia gratiſdata remaneat aliqua in dãnato ſen in
obſtinato ꝓpter dæfectũ ſubiecti: nõ eſt diſponens ad ſa
luteʒ:qᷓuis quãtũ in ſe eſt diſponat ad ſalutẽ: quẽadmo
dum medicina que quãtũ in ſe eſt diſponit ad ſanitatẽ:
tamẽ cõtingit er defectu ſubiecti.vt coꝛruptõis coꝛpoꝛis
vt diſpoſitio ſit ↄtraria in ſubiecto et fruſiret᷑ actꝰmedi⸗
cine.ſAd pꝛimũ qð obijcit᷑ de donio natalibo extẽdẽdo
nomẽ gratie.ddðᷣm.ꝙ ſicut dietum fuit ſupꝛa qõne de gꝛa
tia an ſit:gratia multipliciter dicit᷑. cõmuniſſim egegd
a vo datur gratis. Et ̃m hoc dona indita et naturalia
dicutur gratie.Cõmuniter donũ gre nature additũ.ſeu
oꝛdinet ad ſalutẽ ſeu nõ.vt ſcĩie natales et ſ peculatine.
Pꝛopꝛie vo dicit᷑ donũ a deo gratiſoatũ oꝛdinãs ad ſa⸗
lutem ꝓpꝛiam vel alteriꝰ vt fides infoꝛmis 7 ꝓhetie. et
hoc mõ intelligit᷑ illa auẽtas obiecta e. j. ad coꝝ. xij.
Ao illud vᷣo qð querit᷑ vtrũ gratia gratiſdata ſit ex ac
quiſitõe vel merito nro. dᷣm ꝙ Apꝛie accepta gra gratiſ
data donũ eſt ſupꝛa pra:em nature rõnalis. et ideo ad il
lud obtinendũ nõ ſurgit noſter actus:nec meritũ quã⸗
tum eſt te ptate nature.qdð pʒ in fide infoꝛmi ꝓphetia
et gratia miraculoꝝ. hec em̃ ſunt ſupᷣ pratem nature rõ⸗
nalis. aſſentire em veritani que nõ videt᷑ nec rõne cõuin
cit.ſimiliter ⁊ pᷣſcire futura:et facere miracula ſi up na⸗
turam eſt vis rõnalis. ergo dicũt auetoꝛitates ꝙ ca⸗

dit ſub merito. doᷣm ꝓ intelligũt᷑ de merito inteꝛpᷣtatino

xxuj.

et nõ de merito ꝗpꝛie accepto. ſicut accipit᷑ illa auẽtas
agei. Factũ eſt verbũ dñi ⁊c. AVel diſtinguẽdũ meritum
dupliciter. ¶Meritũ qdð elicit᷑ ex virtute nate ſolũ.⁊ boc
modo grati gratiſdatã nõ eſi mereri. et eſt meritũ qð
elicit᷑ a vᷣtute nature adiuta gratia gratũfaciente.⁊ hoc
mõ ↄtingit gr̃am gratiſdatã cadere ſub merito.vt meri⸗
o fidei et caritatis pt quis mereri ad vtilitatẽ alioꝛum
ꝓhiam vel gẽam oꝑatois miraculoꝝ.et boc mõ intelli⸗
git᷑ auẽtas ad ro.xij.Sicut diuiſit dens ⁊c. Gratia er⸗
go gratiſdata dicit᷑ rõne illa qua nõ eſt in merito virtu
tis nature. Sub merito pᷣo cadit rõne gre facientis gra⸗
tum:nec illud aufert ei nomẽ gratie:quẽadmodũ nec vi⸗
te eterne que cadit ſub merito gre.et ratio huiꝰ c.qm̃ pꝛĩ
cipiũ huiꝰ meriti pꝛincipale no eſt in nobis.hoc ẽ in vir
tute nature:ſed ſupᷣ nos hoc eſt in gratia gratũfaciente.
Do vltimũ vᷣo qð querit᷑ de differẽtia gratie gratũfa⸗
cientis et gratiſdate patet reſpoſio ex pdictis.i Iã gra⸗
tia gratiſdata quatũ in ſe eſt diſponit ad gratũ fieri vel
ſe vel aliũ. Gratia vᷣo gratũfaciẽs gratũ facit Ipꝛiũ ſub⸗
iectũ et deo dignum et acceptũ. Gifferũt ꝗ̊ᷓ ſiẽ foꝛma di⸗
ſponẽs et foꝛma ꝑficiẽs.et ſicut donũ qð datur hoĩ ꝓpt
ſe ſemꝑ:et donũ qð dat᷑ ꝓpter aliũ frequẽter.

MMlembrum tercimm
Oſiea qrit᷑ de differẽtijs gratie gratiſda⸗
te q̃s ꝗdẽ dicũt aplm aſſignaſſe.j.ad coꝝ.
xij. Alij dat᷑ ꝑ ſpm ſermo ſapie.alij ſermo
ſcĩc.alteri fides.alij gratia ſanitatũ. alij
oꝑatio vᷣtutũ.alij ꝓphetia.alij diſcretio ſpũum.alij gene
ra liguax.alij interpᷣtatõ ſmonũ.⁊ ĩc glo.ſr illð.Ami⸗
cuiq; dat᷑ maĩfeſtatõ ſpũs.ꝙ diuiſa ſũt dona:et ñ ad me
ritũ hoĩs alicuiꝰ ſingłariter dant᷑:ſ̊ ad vtilitatẽ eccleſie
edificande.Ex qͥ relinꝗt᷑ ꝙ bec dona ſũt gẽe gratiſdate.
Cum ꝭ enũeratio opli ꝑ oĩa ſufficiẽs ſit.ĩ bis drijs ↄpꝛe
hẽdunt᷑ vłr dr̃e gratie gratiſdate.¶ Sʒ ↄtra.Siẽ ↄtigit
fidẽ eẽ infoꝛmẽ:ita ſpem ⁊ reliq̃ͥs vᷣtutes excepta carita⸗
te.et ſitr timoꝛẽ infoꝛmẽ ↄtingit eẽ:vt timoꝛẽ ſeruilẽ.⁊ cõ
ſtat ꝙ iſta ſũt dona gratiſdata:nec nũerãt᷑ bic.ꝗᷓ in hac

. — — —

diſtictõe a płi nõ ↄpᷣbẽdũt᷑ vłr dr̃ie oĩs gratie gratiſdate
¶tẽ ſuꝑ illð.alteri fides ĩ eodẽ ſpũ.glo. Vide ꝙ fides
mter dei mũera ẽ. nõ ergo ſola caritas:ſᷣ caritas cũ fide
a do nobis ẽ.Ex h̊ arguit᷑. Sʒ caritas cũ ſide ẽ gratuz
faciẽs.ergo dꝛie cnũerate ab apło nõ ſolũ ſunt drie Ge
gꝛatiſdate.¶ Itẽ ẽ ne ĩcultatio pᷣmoĩs qð dẽ donũ Fmoiĩs
ſapie.⁊ ſmoĩs ſcie.Si dicat᷑ ꝙ nõ:ĩmo ſm glo.diſtiguẽ
dũ ẽ int ſapiam ⁊ ſciam ᷣm aug.ĩ li. de trini. Sapia c ĩ
ↄtẽplatõe eternoꝝ.ſciu ĩ actõe tꝑaliũ.Si ergo vlr ↄgni⸗
tio et enũeratio veritatis oꝛdiata ↄpᷣhẽdit᷑ donis ſapie ⁊
ſcĩe:⁊ Fᷣmoĩs ſapie ⁊ ſcĩe.ergo ſuꝑfluũt dona geneꝛis lin
guaxꝝ: et ĩterpᷣtatõis ſmonũ. vtẽ eũ dẽ donu gratie ſa
nitatũ nõ ĩtelligit᷑ niſi de ga q yferebant᷑ ſanitates ſine
oꝑe medicine.ergo tale opus erat miracnloſũ.gꝛa igit᷑
ſanitatũ nõ diuidit᷑ a dono oꝑatõis vᷣtutũ.i¶ Itẽ ſilr poſ
ſet obijci de dꝛia doni generis liguaꝝ a dono interpᷣtatio
nis ſᷣmonũ. Itẽ.j.ad riaſſignararlus alio mõ
dꝛias gratie gratiſdate dicẽs. Quoldã poſuit deꝰ ĩ eccle
ſia pꝛimũ aplłos.ſecũdo ꝓphᷣtas.tercio doctoꝛes.deinde
virtutes.erinde gratias.curationũ opitulatões.guber⸗
natões.genera linguaꝝ. Et ctiã poſimodũ replicãs de
iſtis addit interp̃tatõʒ pᷣmonũ.In hac at᷑ ſerie addit do
na aliqua que nõ fuerũt in pdicta aſſignatione numeꝛa
ta. vt apoſtolatũ ⁊ opitulatões et gubernatões.¶ Pꝛe⸗
terea plnra omittit que erãt nmerata in alia enumera⸗
tõne.vt fidem.diſcretõem ſpñum. ergo relinquit᷑ q nec
hic nec ſupꝛa ſufficiẽter ſunt aſſignate dꝛie gratie gratiſ
date. ¶ Item. j.ad coꝝ.xiiij.dicit. Si venero ad vos lin
guis vobis loquens.quid vobis ꝓdero: niſi vobis lo⸗
quar aut in reuelatione: aut in ſcientia. aut in ꝓphetia
aut in doctrina.vbi addit donũ reuelatõnis differens a
Aphetia:et donimn ſciẽtie differẽs a dono doctrine ꝓpter
quod nõ videtur pᷣdicta aſſignatio gratias gratiſdatas

vniuerſaliter cõtinere. Item.j.ad coꝝ.xiij.apłus enu
merat aliter cõparãdo dona gratiſdata caritati:oſtẽdẽ⸗
do ꝙ ſine illa ſunt inutilia.numerat ergo donum linque
duplex. hoĩm et angeloꝝ dicẽs.Si liguis hoim loquar
et angeloꝝ ⁊c.enumerãs dona cognitõis quatuoꝛ. ꝓpbe
tiam.noticiã miſterioꝝ.ſciam.fidẽ.vñ dicit.Si habue⸗
ro ꝓphiam:et nouerim miſteria:⁊ oẽm ſcĩiam et oẽm fi
dem. Itẽ enumerat dona oꝑatõis liberalitatis et patie⸗
vñ dicit. Si diſtribuero in cibos pauperũ om̃es ſaculi⸗
tates et tradidero coꝛpus meũ ita vt ardeam.et in hac
aſſignatõne multe gr̃e enumerant᷑ que in ſupᷣdictis aſſi⸗
gnatõibo nõ ponũt᷑. ꝓpter boc querit᷑ de dr̃ia et rõe iſla⸗
rũ aſſignatõnũ. KReſpõſio.Gr̃a gratiſdata triplex ẽ.
Eſt em̃ gra que datur homi ꝓpter vtilitatẽ ꝓpꝛiam:⁊ tñ
nõ gratũ facit:ſᷣ ad hoc diſpoĩt.vt fides infoꝛmis.ſpes
et timoꝛ ſeruilis.Eſi iterũ gra gratiſdata:que datur ho
mini ad vtilitatẽ ecclłie ſeu ꝓximi.vt ſermo ſapie et ſcie-
et hmõi.vñ.j.ad coꝝ.xij. Vnicuiqʒ datur ⁊c̃. Sũt dona
gue nõ ad meritũ hominis alicuiꝰ ſingulariter dantur

ſed ad vtilitatem eccleſie:vt dicit glo. Eſt iterũ gẽ̃a gra⸗

tiſdata ad honoꝛificatõem dei.VUnde.j.ad coꝝ.xij.ſuꝑ
illud.et adbuc excelletioꝛem viam.glo. Pꝛedicte gre nõ⸗
ſem ꝑ ad meritũ ꝑtinent:vᷣ ad honoꝛẽ der oſtendẽaũ gen
tibo.nde Mſdat᷑.vij. Dicent multi. Oñe in nomie tuo
ꝓphetauimꝰ. demonia eiecimꝰ.virtutes fecimꝰ. ⁊ hmõi.
Dicendũ ergo ꝙ cũ aplus agat te donis gratiaꝝ ꝓut
diſtribuuntur in coꝛpoꝛe eccłie.ſient patet ex.xij.⁊.xiij.

et.xiiij.pᷣme ad coꝝ.agit de gratijs gꝛatiſdatis que dant᷑

ad vtilitatẽ ecclie:ſen ad honoꝛificentiã maieſtatis diui
ne. Scðm ergo ꝙ ſunt ad vtilitatẽ ꝓximi et honoꝛẽ dei.
diffeꝛẽs ponit᷑ aſſignatio gaꝝ ab aplo.Sunt em̃ quedã
ad honoꝛificentiã diuine ſapie in docẽdo ꝓximũ. et ᷣm
boc accipit᷑ illa enumeratio.alij ꝑ ſpm̃ datur ſermo ſa⸗
piẽtie ⁊. Quedã vᷣo ad hbonoꝛificẽtiam diuĩe potẽtie da
te ad regendum ꝓximũ.et ſᷣm h̊ accipitur illa.quoſdaʒ
poſuit deus in eccleſia pꝛimũ opłos.Quedam ad hono
rificentiam diuine bonitatis date ad ꝓuocandũ ad bo
num ꝓximũ ꝑ exemplũ bonũ.et ſᷣm boc accipiunt᷑ ille.
ſi linguis hoĩm loquar ⁊c.j.ad coꝝ.xiij.ſicut iam pate⸗
bit.¶ Ad illud ergo qð pꝛimo obijcit.an illa diuiſio pꝛi
me apli cõtineat om̃es differẽtias gratie gratiſdate.di
cendũ ꝙ nõ:niſi tm̃ illas que dantur rõne docende veri⸗
tatis ſeu ad laudẽ ſapientie diuine.vnde numerꝰ illius
aſſignatõis ſic accipitur. Qam ad docenda veritate; re
quirũtur pꝛincipaliter tria.doctrĩa ſentẽtie veꝛitatis.cõ
firmatio veritatis.explicatio vel expoſitio veritatis. I
ſnia veritatis aut ẽ de credendis.aut de oꝑãdis. aut de
fide oꝑandoꝝ et credẽdoꝝ.ſeu manifeſtiꝰ.aut eſt de fine
aut de his q̃ ſunt ad finẽ. Itẽ ea q̃ ſunt ad fineʒ aut ſunt
oꝑanda:aut ſunt credẽda.ſermo & ſapie eſt de ſine ꝗ cõ⸗
ſtituit᷑ in eteꝛna beatitudie.Sapiẽtia aũt eſt in ↄtempla
tõne eternoꝝ:ſic̃ dicit aug.in glo.Sermo vᷣo ſcientie de
operandis eſt.vnde dicit glo. Scia ẽ in actõne temꝑali
um. Iides vᷣo q̃ hic accipit᷑ ꝓ ſermõe fidei ẽ de credẽdis.

vñ dieit glo. Fides ↄſtãtia fidei vel ſermo. Scoᷣm G̊ q̊ ac

cipiũt᷑ illa tria:vt ſapia ſit de eternis.ſcia de operãdis.
fides ð credẽdis. Hic tamẽ accipiũt᷑ bec dona vt ſunt in
ſermõe ad docẽdũ.vñ dicit᷑ ſermo ſs pie ⁊c̃.¶lj Atẽ qtum
adofirmatõʒ ᷣmoĩs q̃ nccia eſt ad doctrinam veritatis.
ſm ꝙ dicit᷑ Mar.vlt᷑. Oꝛedicauerũt vbiq; dño cooꝑan
te et ſermonẽ cõfirmãte ſequentibo ſignis.accipit᷑ qᷣaru⸗
pliciter dr̃ia.Qam ↄfirmatõ ſᷣmoiĩs fit duplr.Ino mõ.
ꝑ mirabilia oꝑatõis.Alio mõ ꝑ mirabilia cognitõis.
Itẽ mirabilia oꝑatõis duobo mõis.Vno mõ q excedũt
actũ nat᷑e:nõ tñ potẽtiã.alio mõ in his q̃ excedut actũ ⁊
potentiã q ſunt ĩpoſſibilia nat᷑e.Itẽ mirabilia cognitio⸗
nis duobo mõis.Ano mõ in cognitõe veri.alio mõ ĩ co⸗
gnitõne boni.Vel aliter.vno mõ in cognitõne rerũ.alo
mõ in diſcꝛetõne intentõnũ.Eſt igit᷑ gra ad cõſiꝛmatõeʒ
doctrine veritatis in oꝑe:qð excedit actũ nature gratia
ſanitatũ.Eſt iterũ gra in oꝑe:qð excedit potentiã natu⸗

re.vicʒ gratia oꝑatõis virtutum.vnde glo.i.miraculoꝝ

que ſunt ſupꝛa naturã.et eſt gratia in mirabili cognitõe

veritatis ſeu rerũ futurarũ:vt gra ꝓphie.Eſt iterũ gra⸗
tia in mirabili diſcretõne boni ſeu intentione:vt gra di
ſcretõis ſpirituum.vnde glo. Vt diſcernat quod audit
quo ſpiritu bono an malo dicatur:quia dy abolus ſedu
ctione dicit bona.¶ Iem ꝙᷓtum ad explicationẽ ſeu ex⸗
poſitõem veritatis requirutur duo ad ꝑfectam explica
tionem.vnum eſt vt fiat explicatio veritatis om̃ibo.Ali
ud vt fiat de om̃ibo que ꝑtinent ad eoꝛum ſalutem. Gra
tia igitur explicatõnis veritatis duplex eſt gratia gene
rum linguarũ per quã om̃ibo fiebat explicatio veritatis
et gratia interpᷣtationis ſermonum: ꝑ quã fieret de omi
bus explicatio veritatis. Item gratia generũ linguarũ
neceſſaria eſt ad explicatõem veritatis ſermonibo ꝓpꝛijs
iuxta ꝓpꝛietatem vniuſcuiuſq; ydeomatis. Inteꝛpꝛetatõ
dᷣo ſermonũ ad explicatõem veritatis ſermonibo mani⸗
feſtis.ad hoc em̃ eſt interpꝛetatio vt elucidetur obſcurꝰ
ſermo. Satet igitur ꝙ nõ enumerat hic apoſtolus gra⸗
tias gratiſdatas niſi Fm ꝙ dantur ad doctrinam verita
tis.vnde ꝙ dicit de fide infoꝛmi ꝙ enumeret᷑ ibi.dicẽdũ
ꝙ nõ eſt verum in illa ratione:ſed fides ibi dicit᷑ ſermo
fidei:ſicẽ̃ dĩc glo.¶ Ad illud vᷣo quod obijcit ꝙ ibi ponit᷑
fides cum caritate.dicendũ ꝙ boc nõ dicitur ꝓpter hoc
fides hic accipiatur ꝓ virtute:ſed qꝛ ex hoc ſequit᷑ ꝙ
ides virtus vel que eſt cũ caritate ſit donũ vei. Sequit᷑
em̃.ſi ſermo fidei eſt donũ dei.cognitio ſidei eſt donũ dei
Cognitio aũt fidei eſt in fide:ſeu ſit cum caritate ſeu nõ
Ex quo relinquit᷑ ꝙ fides cum caritate eſt donum dei.et
ita patet reſponſio ad.v.pꝛimo obiecta.¶ Ad ſextũ dicẽ
dum.ꝙ illa aſſignatõ ſecũda gratiaꝝ.quã ponit aplus.
poſuit in eccłia dens pꝛimũ apłos ⁊c.accipit᷑ Sᷣm rõem
qua gratia gratiſdata datur ad honoꝛiſicentiã diuĩe po
tentie in regimine eccleſie.vnde ſᷣm diſtributõem diuine
potẽtie ſᷣm gradus dignitatũ in donis aceipiũtur dr̃ie
hoc mõ.Sunt dona in eccleſia ſuꝑioꝛis dignitatis.me⸗
diocris.et inferioꝛis.Dona ſuꝑioꝛis dignitatis ſunt in
duplici differẽtia et rᷣm duplicem gradũ dignitatis. ſcʒ
aplatus et ꝓphetie. In apłatu dignitas ſupꝛema pote⸗
ſtatis.in ꝓphetia dignitas ſecũda noticie veritatis.etiõ
dicit.pꝛimũ apoſtolos.pꝛimũ ſcʒ dignitate.ſecũdo ꝓphe
tas. Item dona mediocris dignitatis ſunt in triplici dił
ferẽtia.vicʒ doctrina.virtutes.et gratia curationũ: que
ſic diſtinguũtur. ¶ Lam donum doctrine eſt ad cognuõeʒ
faciendã in alio.Dona vo virtutis et gratie curationũ
ſunt ad oꝑatõem in alio.et hoc dnobo modis. Vno mõ
ad oꝑpatõem que eſt ſupꝛa potentiam nature. et ad boc
eſi donum virtutis.Alio modo ad oꝑatõem ſupꝛa actuʒ
nature:vt ſupꝛa dictum eſt.et ad hoc eſt donum curatio
nio. Et nota ꝙ oꝛdinantur ecõuerſo dona hic ꝙᷓ pꝛius.
ſuperius em̃ pꝛimo ponebat᷑ donũ poteſiatis.ſcʒ apoſio
latus. Secũdo donum cognitionis.ſeʒ pꝛophetia. Hic
dᷣo pꝛeponitur donum cognitõnis ſcʒ doctrine. et ſubſe⸗
quenter ponuntur dona poteſtatis ſeu operationis.vn⸗
de dicitur. Tercio doctoꝛes.deinde virtutes:erinde gꝛa
tia curatẽ nis.et hoc ẽ. quia ſicut dono auctoꝛitatis qð
eſt ſumm um. videlicet apoſtolatui.ſubſeruit et oꝛnat do
num cognitionis pꝛophetie: ſic dono doctrine ſubſeruit
donum poteſtatis ad ſigna miraculoꝛum confirmando
doctrinam. ſᷣm ꝙ dicitur Mar.vltimo.ſermonem con⸗
fimante ſequentibus ſignis. Item dona inferioꝛis di⸗

gnitatis ſunt in triplici differentia et gradu. ſcilicet do⸗/

num opitulationis. donum gubernationis. donum lin⸗
guarum:que diſtiguuntur ſic.opitulationes enim et gu
pernationes ſunt ad operandum ſeu ad regendum. do⸗
num vᷣᷣo linguarum ad inſtruendum. Item donum ad

regendum ſeu ad operandum duplicatur. in opitulati⸗

onem et gubernationem. et opitulatio eſt donum quo
mĩoꝛes maioꝛilꝰ cooꝑant᷑.vt dicit glo. Opitulatões.i.

eos ꝗ maioꝛibo fer̃t opes vt diſcipulꝰoplo archidyacõꝰ
epᷣo. Gubeꝛnatio vᷣo ẽ donũ qͥ maioꝛes pᷣlati cooꝑt mi

ð
— —

— — —

—.6—+–£+- — — —

— ,—— —

ſoe
r⸗

e⸗
6
e
di
gue
loez
ſoni
mo
hoe⸗
az
nio
ins.
ſo
be
e⸗
G
1d
ruit
ando
con⸗
s di
do⸗
nlin⸗
ſetg
m. d/
um ad
nlan
n o
Ges.
racd
Lüln⸗

Nueſtio

noꝛibo. Vñ glo. Gubernatões.i. minoꝝ ꝑſonaꝝ platõ⸗
nis vt p̃ſbiteri ſunt:q plebi documẽto ſunt. Donum vo
linguarũ vltimũ ẽ qð ẽ adi nſtruendũ.vñ dic glo. Ecce
tonu ciẽ multas ſcire linguas. 1 td vltimũ ponit᷑: q il
li pꝛimũ ponebãt. Ad ſeptimũ doᷣm ꝙ illa numeratio
donoꝝ· xiij. pᷣme.ad coꝝ. Reuelatõis ſcĩe ꝓPhetie doctri
ne reducit᷑ ad pꝛimã aſſignatõem ꝗr̃e gratiſdate:q̃ ẽ að
doctrinã veritatis:⁊ pᷣcipue ad illð donũ interpᷣtatonis
ſermonũ:qð ſeruit dono linguaꝝ. Ille quatuoꝛ diſſe⸗
retie mõſtrãt diſtinctõeʒ doni interpᷣtatois. qdð explicat
donũ lingue. vnde ſiẽ dicit glo.j.ad coxꝝ · xiiij. Lrõſlato
verbo linguã bic dicit ꝓlatõem vbi ſunt ſignificatõnes
velut imagines rerũ.que vt intelligant᷑ indigẽt mẽte. i.

intellectu mẽtis.i.interpᷣtatõe. Donum ꝗ̊ interpᷣtatõis

aut ẽ ſine nr̃a cooꝑatõe:aut cũ nr̃a nobis datum. Siẽ
datũ ſine nr̃a cooꝑatõe.aut ̊ repẽte aut ſi ucceſſiue. Si
repente ſic ẽ reuelatio.vñ glo. Keuelatio ẽ ſubita aliq̃
rerũ oſtẽſio ꝑ ſpirituʒ facta. Si ſucceſſiue ſicẽ ꝓphetia.
vñ glo. Pꝛophetia ẽ vt Iſaie ⁊ ceteroꝝ.qu ſine buma
na induſtria ſpũs.ſ.paulatim reuelat. Si vo ẽ datũ ciñ
nza cooꝑatõe boc ẽ duobo modis.vno mõ cooꝑatõe tm
ſua. ſic dr ſciĩa.vñ glo.Scĩaẽ eoꝝ q̃ ꝓpꝛio ſludio didi
cit. Alio mõ cooꝑatõe ſua ⁊ aliena.⁊ hoc mõ dr doctri
na. Glo. Soctrina ẽ eoꝝ q̃ alio docente aſſecutꝰẽ. ¶ Vo
vltimũ dõm.ꝙ illa numeratõ donoꝝ apli.j.ad coꝝ· xuj
ſiẽ dictũ ẽ ẽ gre gratiſdate ad gliam bonitatis diuie. ꝑ
exemplũ ꝓuocãdi primos ad bonum.qð ẽ tribo modis
eloquẽtia.ſcia.vita.Ad eloquẽtiã ↄcurrunt duo dona.
vnũ loquẽdi ſᷣn rõem capacitatis ſimpliciũ qui nõ ca⸗
piũt niſi ꝑabolica.et qtũ ad hoc dicũt᷑ lingue bominũ
Aliud m rõeʒ loquẽdi ad capacitatẽ ſpũaliũ ⁊ ꝑfecto
rũ.q capiũt miſtica.⁊ qtum ad h̊ dicunt᷑ lingue angelo
rũ.Math.xiij. Vobis ẽ datũ miſteriũ regni Si.ceteris
in ꝑabolis. Itẽ ad noticiã ↄcurrũt q̃tuoꝛ dona. ꝗꝓphetia
noticia miſſierioꝝ. ſcia. fides. que ſic diſtinguũt᷑. Qam
donũ noticie aut ẽ p̃ᷣter neceſſariũ ſaluti. aut neceſſariũ
Si pᷣter neceſſariũ.aut qᷓ ẽ ad ea q̃ excedũt naturalẽ co⸗
gnitõem.aut eoꝝ q ꝑtinẽt ad poteſtatẽ cognitõis natu⸗
ralẽ. Si excedũt talia cognoſcunt᷑ ꝑ inſpiratõnem. Aut
Gẽ inſpiratio ad denũciandũ ad alios:⁊ ſic eſt ꝓphetia.
aut ad ſciendũ qᷓtũ ad ſeipᷣm.⁊ ſic ẽ miſteriũ. Si vᷣo ẽ de
neceſſarijs:aut igit᷑ ẽ oꝑandoꝝ:q̃ ꝑtinẽt ad bonitatem.
aut credendoꝝ ꝗᷓ ꝑtinẽt ad veritatẽ. Si oꝑãdox ſic eſt
ſcia. Si credendoꝝ ſic ẽ fides. Itẽ ad ſanctitatẽ vite de⸗
ſignãda ſunt duo dona potiſſime.liberalitas ĩ erogatõe
rerũ.ſuſtinẽtia in tolerãtia aduerſoꝝ.Liberalitas deſi⸗
gnat᷑ ĩ diſtributõe facultatũ. Suſtinẽtia ĩ traditõe coꝛ⸗
poꝛis ad incẽdiũ. In hũc ꝗᷓ̊ modũ ſoluunt᷑ obiecta ⁊ pa
tẽt differẽtie gre gratiſdate.

Veſtio. lxxiiij. de fide
Bſignatis differẽ

tijs gr̃e gratiſdate.qꝛ quedaʒ dant᷑ hoĩ
Apter ſe.quedaʒ vo ꝗpter aliũ.vt ꝓpter
vtilitatẽ ꝓximi vel gliam dei.pꝛiꝰ agen
dũ ẽ de gratijs gratiſdatis ꝓpter ſe hoĩ
He aũt ſunt ſides infoꝛmis.ſpes infoꝛmis.timoꝛ ſerui⸗
lis. ides em ẽ acceptio ſeu credulitas veritatis diuĩe.
m rõem miſericoꝛdie ⁊ iuſticie. Ratio vᷣo miſericoꝛdie
generat ſpem. rõ vo iuſticie generat timoꝛẽ. Scm hoc
8O diſtinguunt be gre. qꝛ fides ẽ in apꝛehẽſione vt der̃m
. ſpes in affectõe ᷣm ↄpꝛehenſioneʒ miſericoꝛdie.timoꝛ
vo in affectõe ſᷣm appꝛehẽſionẽ iuſticie. Pꝛimo &̊ queri
tur de fide infoꝛmi.Secũdo de ſpe infoꝛmi.Tercio ð ti
moꝛe ſeruili.¶ Cũ querit᷑ de fide infoꝛmi:notãduʒ pᷣmo

Fm quã acceptõem fidei dicat᷑. Secũdo vtrũ fides infoꝛ

mis ſit donũ dei hẽ habitꝰgratuitꝰ.Tercio ſuppoſito ꝗ⸗
ſit donũ gratuitũ:vtrũ ſit virtꝰ. Quarto q̃ rõe dr infor
mis. Quinto de effectu fidei infoꝛmis ĩ homibo. Sexto

716

lrruf.

vtrũ fides inſoꝛmis in hoibo adueniẽte caritate fiat foꝛ
mata.Septimo vtrũ fides infoꝛmis ſit in demonibus.
Hctauo ſuppoſito ꝙ ſic.vtrũ fuerit eis data poſt lapſuʒ
Mono de actu ſidei infoꝛmis in demonibo.

Mlembꝛum pꝛunum

D pꝛimũ notãdũ qð dr ad Ro.j.ſuꝑ illð
Juſtꝰ ex fide viuit.iuxta aug.glo. Tides
tribo modis accipit᷑.ꝓ eo q̊ credit᷑:⁊ ẽ vir
tus. ꝓ eo quo credit᷑ et non ẽ vᷣtus.et ꝓ eo
qð credit᷑ pꝛimo mõ dicit aug.ꝙ fides ẽ q credunt᷑ ꝗͥ nõ
vident᷑.⁊ oꝑat᷑ ꝑ dilectõem. Secũdo mõ fides qua cre⸗/
dunt᷑ q̃ nõ vident᷑.ſ̊ ſine dilectõe ẽ q̃ ẽ demonũ:⁊ noĩete⸗
nus xpianoꝝ.ij. Jac̃. Bemões credũt ⁊ ↄtremiſcũt 7c.
Hecẽ infoꝛmis q̃litas mẽtis.Tercio mõ accipitur. ꝓut
dr in ſimbolo. Hec ẽ fides catholica quã niſi quiſq; ⁊c̃.
Scðm h̊ g̊ videt᷑ intẽtio fidei accipi tribo modis. no o
mõ ꝓ credibili ſeu ꝓ eo qð credit᷑. Alio mõ ꝓ eo quo cre .
dit᷑ cũ amoꝛe.⁊ hec ẽ fides foꝛmata.Alio mõ ꝓ eo qͥ crei
dit᷑ ſine amoꝛe:⁊ hec ẽ fides infoꝛmis.¶¶ Sʒ obijcit᷑. qa
ſm aug.ꝑuuli dicunt᷑ habẽ fidẽ:nõ tñ habẽt fidẽ ſᷣm ꝙ
dẽ illis tribo modis.qꝛ nec pt᷑ dici ꝙ habeãt fidem.ſ.qð
credit᷑:nec fidẽ q̃ credit᷑ cũ dilectõe nec ſine.quõ ̊ dicun
tur br̃e fidẽ?¶ Itẽ Ro. xiiij. Vmne qð nõ ẽ ex fide pcim
z.q̊ iſloꝝ modoꝝ accipit᷑ fides ibi. ¶¶ Item Ro. j. Zuſti
cia dei in eo reuelat᷑ ex fide ĩ fidẽ.dicit glo. Ex fide ſppſii .— —
in ſidẽ ſpeciei. Quõ dẽ fides ſpei? Ad h̊ ddm. ꝙ fi⸗ AAß e
des dr̃ multiplicit. Ano mõ dr fides ſpõſio.j.Chimo.
.·j. Pꝛimã fidẽ irritã fecerũt.i.ſponſionẽ. Secundo mõ
dr fidelitas.hiere.vj. Perijt fides ⁊c. Pꝛouer.xx.Aldl⸗
ti hoĩes miſericoꝛdes vocant᷑.virũ aũt fidelẽ ꝗs inueni
et: Tercio mõ dr fides ↄſcia ſeu opinio de faciẽdo vel ñ
faciẽdo. Ro.xiiij. Om̃e qð nõ ẽ ex fide pcẽm ẽ.Glo.id ẽ
oẽ qð ẽ ð fidẽ ſeu ↄtra ↄſciam. Quarto mõ dẽ acceptio
ↄcluſionis ꝑ rõem ꝓbabilẽ:ſᷣim ꝙ argumẽtũ ẽ rõ rei du
bie faciẽs fidẽ. Quinto mõ dĩ fides:ex qua ẽ credẽ ꝓut
dicit aug.ad paulinã.õnulli putãt qð dicimocredeꝛe
cũ veꝛa res credit᷑.ᷣ ſolũ eẽ qdð mẽte ↄtueꝛi.Et ſᷣm bunc
modũ diſtĩguit aug.in li.lxxxiij.qõnũ. tria geneꝛa cꝛedi
biliũ.Quedã eĩ ſꝑ credunt᷑ ⁊ nũꝙ intelligunt᷑.ſic om̃is
hy ſtoꝛia tꝑalia ⁊ bũana geſta ꝑcurꝛẽs.Alia vᷣo mox vt
credunt᷑ intelligunt᷑.vt oẽs rões diſciplinaꝝ. vt pꝛinci⸗
pia geometrie ⁊ ceteroꝝ. Alia vᷣo pꝛimo cꝛedũt᷑ ⁊ poſtea
intelligunt᷑.vt diuina.q̃ nõ miſi a mũdo coꝛde intelligũ⸗
tur. Serto mõ dr̃ fides cognitio q̃ ẽ ĩ patria. Ro.j.Su⸗
ſticia dei in eo reuelat᷑ ex fide in fidẽ.Glo.Ex fide ſpei ĩ
fidẽ ſpeciei. Septimo mõ dĩ fides ſimboluʒ fidei ſeu id
qð credit᷑.vñ hec eſt fides catholica ⁊77. Octauo mõ dr
fides ſacꝛamentũ fidei.vñ acẽ᷑.x.vbi dẽ de coꝛnelio.dicit
glo. Coꝛneliꝰꝑ oꝑa venit ad fidẽ.⁊ boc mõ ꝑuulꝰ dĩ
hr̃e fidem.vñ aug.ad bonifaciũ. Qnuidẽ aliud ꝑuulus
habere fidem niſi fidei ſaciamentum.ono modo dici
tur fides habitus infoꝛmis. vt ẽ in malis xrpianis. Jac.
ij. Fides ſine oꝑibo moꝛtua ẽ.⁊.j.ad coꝝ.xiij. Si hero
fidẽ ita vt mõtes trãſferã. Decimo dẽ fides babitus foꝛ
matꝰqui ẽ cũ caritate. Abac.ij.⁊ Ro.j. Juſtus meꝰ ex
fide vi.ac. Vltĩo mõ d fides fidei motꝰ.ſʒ dic aug.
Nides ẽ credẽ qð ñ vides ⁊c̃.vᷣm H̊ pʒ rñſio ad obiecta.

MNlembꝛum ſecundum

Oſtea qrit᷑ de fide infoꝛmi vtrũ ſii donum
di.̊ ẽ babitꝰgratuitꝰ.Oð ꝓbat magiſter
ſnĩaꝝ. iij. li. di. xxiij. AMMalos fidẽ babẽ ci
tñ caritatẽ ñ hẽant:apłs oñdit di.j.ad co
rinth.xiij. Si habuero fidẽ ita vt mõtes traſferã:caꝛita
tẽ at ñ hũero.q fides et᷑ donũ di dici pt᷑.qꝛ et i malł q̃daʒ
tona di ſũt.4 I ad ro. viij. ñ accepiſtis ſpm̃ ſuitutis ite
rũ ĩ tioꝛe.glo.ẽ timoꝛ Fᷣuil a ſiliał.⁊ vtq; ab eodẽ ſpiꝛitu
ergo timoꝛ ſeruilis eſt donum ſpiritu ſſancti. Sed timoꝛ
Fuilis elicit᷑ ex fide infoꝛmi.ſicut oñdit᷑ Yac̃.ij. Demo⸗
nes credunt et ↄtremiſcunt.&̊ᷓ fides infoꝛmis eſt donum

ſpũſſancti. Ytẽ ꝑ fidẽ infoꝛmẽ eleuat᷑ intellectꝰſupꝛa ſe

Sʒ nullũ habitũ naturalẽ vel acquiſitũ põt intellectꝰ
eleuaꝛi ſupꝛa ſe. fides infoꝛmis nõ ẽ habitꝰ naturalis
vel aaliſet 5 ẽ habitus gratuitus.cũ cõſtet ꝙ ꝑ fideʒ
infoꝛmẽ eleuet᷑ intellectus ad credulitatẽ diuine hũana
tõis ⁊ diſtinctõem diuine trinitatis.q̃ ↄſtat ꝙ ercedunt
appꝛehenſionẽ humani intellectus ꝑ naturaz. Cõtꝛa.
In Yo.xiiij.i Aũc dico vobis pꝛiuſq; fiat vt cũ factuʒ fu⸗
erit credatis.Si g̊ ꝓgterea ꝙ factũ ẽ cꝛedit᷑.ꝗ̊ ex appꝛebẽ
ſione eoꝝ que facta ſunt fides acquirit᷑.gᷓ fides bmõi ẽ
habitus acquiſitus. Sʒ cõſtat ꝙ fides foꝛmata nõ pt di
ci habitꝰacquiſitꝰ:reſtat 5¾ fides infoꝛmis erit diſpo⸗
ſitio vel habitus acquiſitꝰ.¶ Itẽ ioh.xx.dictũ ẽ thome.
NQuia me vidiſti credidiſti.ꝙ̊ fides home erat ex vi⸗
ſis accepta.nõ ẽ & gratuita.¶ Itẽ in Jo.iiij.di Samaꝛi
tane.Voca virũ tuũ.Glo.i.intellectũ tuũ ad credendũ
g fides introducit᷑ ꝑ intellectũ.i¶ Itẽ phᷣi crediderũt de⸗
um eẽ et omnipotẽte. Pꝛeterea demones credũt deũ tri⸗
nũ ⁊ vnũ:⁊ filiũ dei hbumanatũ ⁊ reliqua articuloꝝ:ſed
nõ fide ſoꝛmata hec credũt.q̊ fide infoꝛmi.Cũ ꝗ̊ fides ĩ
philoſophis acꝗſita fuerit eis ex ꝓbatõe rõnũ:demoni⸗
bus vᷣo ex ↄiecturis habitis ex verbis ꝓpharũ ⁊ ex ꝓdi⸗
gijs ſignoꝝ ſeu ex ꝑſpicacitate inquiſitionũ.& fides in⸗
foꝛmis erit habitus acquiſitus:ñ & gratuitꝰ.q AN aug.
dicit.ꝙ poſſe credere ex natura ẽ. Si ꝗ̊ᷓ vnicuiq; potẽtie

ntẽ.ꝗ̊ ẽ aliquod credere naturale.Sʒ tale nõ eſt fidei
ſoꝛmate. ẽ fidei infoꝛnis . Rñſio.ſᷣm Joh.dam.iiij.
li. IFides duplex ẽ.Eſt em̃ fides ex auditu:audiẽtes aũt
diuinas ſcripturas credimus doctrine ſpũs.Eſt at rur,
ſus fides indiſtabilis et indiiudicabilis ſpẽs earũ que
a deo nobis annũcia ta ſunt.igit᷑ pꝛima metis nꝛe ẽ.ſecũ
da cariſmatũ ſpũs.ult ̊ diſtinguere dama.ꝙ ẽ fides

— aHYtr acquiſita ex auditu ſeu teſtimõio ſcripturaꝛũ ſeu huma
4 Ln., na rõe:2ẽ fides donũ gratuitũ a deo ad aſſentiendũ ve⸗
nEEHrritati diuine nobis annüciate. Pꝛimo g modo dicta fi⸗

txs nõ ꝑtinet ad ꝓpoſitũ.fides vo ſecũdo mõ dicta duo⸗
h modis ẽ.cũ caritate:⁊ ᷣm H̊ ẽ fides foꝛmata. ſine ca⸗
ritate:⁊ ſᷣm hoc ẽ fides infoꝛmis. Patʒ igit᷑ ꝙ fides in⸗
* foꝛmis ẽ donũ gr̃e ſᷣm pnñtem intentõem.⸗ Ad illud er⸗
go euãgelij dom.ꝙ cũ dr̃.vt cũ factũ fueꝛit credatis.hec
dictõ cũ:nõ notat cãm ſᷣ cõcomitãtiã.⸗ Ad ſecũdũ ſimi⸗
liter dr.ꝙ hec ↄiũctio qꝛ:nõ tenet᷑ cãliter:ſᷣ adiunctiue.
Et cũ dr.quia vidiſti me credidiſti.hec ↄiunctio quia:ũñ
notat cãm vel rõem:ſ̊ notat quãdã diſpoſitõem vel exci
1 tatõem animi p̃paratoꝛiã ad credenduʒ. Licʒ em̃ fides
9nõ habeat cãm vel rõem:põt tñ habere pᷣꝑatoꝛiã diſpo⸗
ſitõem.¶ Ad teꝛciũ dõm ᷣm illud qð dr in glo.ſuꝑ vo.
iiij. Voca virũ tuũ ⁊c̃.i.tu ſenſualis voca rõnalẽ intelle
ctũ.quo vt viro regaris:que mõ carnaliter ſapis. Hũc
ego lux illuminabo.Ex quo relinquit᷑ ꝙ ꝑ rõem carna
lẽ vocat᷑ intellectꝰad fidẽ:excitãdo.ſ.ipᷣm intellectũ ⁊ di
ſponẽdo ad ſuſceptõem luminis fidei.ſ̊ tñ adueniẽte fi⸗
te intellectꝰ nõ innitit᷑ ipi rõi ſ̃ ipi veritati ꝓpter ſe.qð
ſignatur IJohᷣ.iiij.vbi dr.ꝙ viri ſamaritani dixerũt.Jã
nõ ꝓpter loquelã tuã credimus:ſʒ quia et ipi vidimus.
4Ad illð do qð obijcit᷑ de philoſophis ⁊ ð demõibo pa

—

Nao d Bemonn 9 „ .
u⸗ oh 5 . “Z s dↄiecturis miraculoꝝ ⁊2 ꝓphiaꝛũ.nõ ẽ fides in foꝛmis ſᷣm
ꝙ hic loquimur.n notandũ q; fides infoꝛmis põt dici
duobo modis.pꝛiuatiue et negarine. Oegtiat pa dici
8 Rrs ,. 2. 0) r Bene fides infoꝛmis qualitas ſeu credulitas ꝑfuaſa rõe vł ex
Fſv n ia primẽto vel doctrina. P:iuatiue vᷣo dr qualitas que qui⸗
dẽ pꝛiuat᷑ foꝛma virtunis quaʒ nata ẽ habere quẽadmo⸗
dũ dẽ infoꝛmis fides qua aſſentit᷑ pꝛime vitati ꝓpter ſe.
qᷓuis careat amoꝛe ſuꝑ oĩa.i Ad vltimũ dom. q cũ dr
poſſe credere natuꝛaẽ:diſtinguẽdũ ẽ poſſe ↄpletum et
incõpletũ. Si loquamur de poſſe ↄpleto:ñ ẽ verũ ꝙ poſ
ſe credere ſit naturale.nũqᷓ em actus iſte credere ᷣm ꝙ
in pñti accipit᷑.ſ.aſſentire pꝛime veritati ꝗpter ſe:ẽ ĩ fa⸗
cultatẽ nature ſine adiumento gre.Si vᷣo loquamuꝛ de

reſpondet ſuus actus hec potẽna habet actũ ſibi reſpon

oꝝ/ tet rñſio.nã ſides que erat ex rõnibus acquiſita ſeu ex

poſſe in completo ſic intelligitur. nõ tamẽ ꝓpteꝛ hoc ſeg
tur ꝙ credere ſit naturale vt eliciat᷑ ab habitu naturali
ſeu acquiſito.

Membꝛumtercium

Einde querit᷑ vtrũ fides infoꝛmis ſit vir⸗
tus.na dicit aug.ꝙ fides oꝑans ꝑ dilecti
onẽ vᷣtus cẽ.v.ad gatł.fides voo ſine dilectõ
ne inanis ẽ. Scðm hoc ꝗ̊ obijcit᷑.aug.iĩ li.
c vera innocẽtia.Oilectio dei et ꝓximi pioꝝ ẽ atq; ſan⸗
ctoꝝ:cũ cetere virtutes bonis et malis poſſunt eẽ cõmnu
nes. fides virtus ẽ cõis bonis et malis.ꝗᷓ cũ fides in⸗
foꝛmis ſit in malis:relinquit q; fides infoꝛmis ſit vᷣtus
Itẽ virtus oↄſiſtit circa difficilia.q̊ cuʒ fides infoꝛmis

ↄſiſtat circa eadẽ difficilia circa que fides foꝛmata:qᷓ fi

.„

—

ces inſoꝛmis ẽ vᷣtus. aũt ita ſit patet.eleuat em̃ ipaʒ
potentiã ſupꝛa ſe.ſ.in pꝛimã veritatẽ.⁊ ip̃a eadẽ credun
tur fide infoꝛmi 2 foꝛmata ⁊ ꝑ idẽ mediũ.iItẽ ſi eẽt ali
qua dilectõ qua diligerent᷑ oĩia viligẽda:⁊ deꝰſuꝑ om̃ia
diceret᷑ caritas. ſi ſides talis ẽ qua credunt᷑ oĩa credi
bilia.⁊ pꝛime veritati credat᷑ ꝓpter ip̃am ⁊ ſuꝑ omnia:
ipᷣa ẽ virtus.Sʒ talis ẽ fides infoꝛmis.qᷓẽ virtꝰ. Cõ
tra.Jac.ij.Ifides ſine oꝑibo moꝛtuaẽ. Sed ſides infoꝛ⸗
mis ẽ ſine oꝑibo.ꝗ̊ moꝛtua ẽ.q̊ nõ ẽ virtus:cũ omni vᷣiu
te vinamus.! Itẽ in tercio li.ſnĩarũ.xxiij.di.c.Accipi⸗
tur aũt fides ⁊c. E fides infoꝛmisẽ demonũ ⁊ maloꝝ
hoĩm. Sʒ nulla virtꝰẽ ĩ demõibo. fides infoꝛmis nõ ẽ
virtus.q¶ Stẽ fides infoꝛmis ↄpatit᷑ ſecũ pctm.qᷓ nõ ẽ viꝛ
tus. Mñſio.virtus d cõiſſime ſᷣm ꝙ diuidit᷑ ĩ virtu⸗
tẽ naturalẽ politicã ⁊ gatuitã.cõmuniꝰdr ᷣm ꝙ viꝛtus
tm̃ extẽdit᷑ in politicã q ẽ habitꝰ acqſitꝰ.a gratuitã q̃ eſt
habitꝰinfuſus.Or etiã coĩter ſᷣm ꝙ d habitꝰ infuſus:
ſeu ſit gratiſoatꝰ:ſeu ſit gratũfaciens.deteꝛminatꝰciꝛca
oꝑabilia.⁊ hoc mõ ſides infoꝛmis põt dici virtꝰ. Quar
to mõ ꝓpꝛie dr virtꝰhabitꝰgratuitus gratũſaciẽs.deter⸗
minatꝰad oꝑabilia.⁊ hmõi habitꝰnõ pr᷑ eẽ ſine caritate
7 hoc mõ fides foꝛmata ẽ viꝛtꝰtm̃:nõ fides infoꝛmis.⁊ ꝑ
hoc pʒ rñſio ad pꝛimũ obiectũ. Ao ſecũdũ dðᷣm.qꝙ et/
ſi circa eadẽ difficilia ↄſiſtat fides foꝛmata ⁊ infoꝛinis:
tñ differẽter:qꝛ fides infoꝛmis eleuat potẽtiã ſupꝛa ſe qᷓ
tů ad ↄgnitõem ⁊ aſſenſuʒ veritatis:ſᷣ non eleuat ißam
ad tendẽdũ ĩ ipᷣaʒ veritatẽ qð facit fides foꝛmata.q Ad
vltimũ dðm.ꝙ nõ põt dici fides virtus iĩ aſſentiẽdo pꝛi/
me veritati ꝓpter ipᷣam ſuꝑ oĩa:niſi addat᷑ hic circũſtan
tia:ꝓpter ip̃am amatã ſuꝑ oĩa.⁊ ex hoc ẽ ei foꝛma ⁊ eſſe

virtutio. Itẽ dubitat᷑ de hoc qð dꝛ.xxũj.di.iij.li.ſen⸗

—

tentiaꝝ.c.Accipit᷑ aũt fides ⁊c᷑. Ndes ſine dilectõe in⸗
anis ẽ.̊ hec ẽ fides infoꝛmis.j̊ videt᷑ ꝙ ex ipᷣa nullũ eli⸗
ciat᷑ bonũ. Cõtra.Ex fide informi naſcit᷑ timoꝛ ſerui
lis:ꝑ quẽ hõ recedit a malo ⁊ pᷣꝑatur ad ſuſceptõeʒ gr̃e
remiſſionis pctoꝝ.qᷓ nõ ẽ inutilis nec inanis.q¶ Rñſio.
aligo dẽ inane vel vanũ qtum ad meritũ vite eterne. et
Fm h̊ dr̃ fides infoꝛmis inanis.Alio mõ inane qᷓtũ ad
ſuſceptõem gẽe ꝑ modũ diſponẽtis.⁊ G̊ mõ fides infor/
mis nõ eſt inanis.

Membꝛum quartum

Oſſea querit᷑ q̃ rõe dr fides infoꝛmis.ad
qð ſic Ro.j.ſuꝑ illud. Ex fide ĩ fidẽ.glo.
Nides demonũ ẽ ⁊ noĩetenꝰxpᷣianoꝝ.i Qã
7 demões eredũt ⁊ contremiſcũt Jac.ij.

Hec ẽ infoꝛmis q̃litas mẽtis.⁊ dẽ infoꝛmis.qꝛ ñ bʒ ſo⸗

ciã caritatẽ.q̃ ẽ foꝛma vᷣtutũ.¶ Cõtꝛa.aꝛguit᷑. Uita non
põt ſuſciꝑe moꝛtẽ. cuʒ fides ſit vita.j.ad Ro.Juſtꝰex
fide viuit.&̊ nõ pt᷑ recipe moꝛtẽ. nec infoꝛmitatẽ.⸗ Itẽ
arguũt.i Qullũ pctm pt᷑ fieri foꝛmatũ.ᷓ nulla virtꝰpt fi
eri infoꝛmis.q̊ nec fides.¶ Itẽ ſi dicat᷑ ꝙ fides dr infoꝛ
mis cũ ẽ ſine caritate.Caritas aũt ẽ amoꝛ dei. Cũ q̊ cõ
tingat amoꝛẽ di eẽ naturali affectõe ĩ incredulis ſiue ex
ipſa bonitatis ↄpᷣhenſiõe:ᷓ ſili mõ dicẽt᷑ dilectio infor⸗
mis qꝛ ſine fide.q¶ It q̃re or̃ fides foꝛmari caritate.nas⸗

4 0 /1 —
, NW„ere Srnte

⏑ — — —

Queſtio
cũ quelibz virtꝰinfoꝛmet᷑ ſua differẽtia ⁊ ſuo fine.ſides
at 1 qibʒ vᷣtus hʒ pꝛiã dꝛiaʒ ⁊ finẽ:⁊ ꝓꝛiã foꝛmam.
4 Itẽ cũ ↄtingat dilectõʒ dei eẽ ĩ exñti ĩ pcto moꝛtali: et
ſi nõ debitã ſic et fidẽ:q̃re ñ dẽ caritas infoꝛmis ſiẽ ⁊ fi⸗
des. Rñſio.fides dꝛ infoꝛmis. qꝛ caret oꝛdine amo⸗
ris ex qͥ ẽ foꝛma oĩs vᷣtutis.ex q̃ rõe dic aug · de ciui.dei.
Virtꝰẽ oꝛdo amoꝛis. Amoꝛ at dĩ duobo modis. quẽad
modũ et bonũ. Monũ eĩ dr̃ jm intentõeʒ ⁊ rõez.· IN bo⸗
nũ dr ᷣm rõem ⁊ ñ m intentõeʒ. Scðm intentoʒ ⁊ ro⸗
nẽ dẽ bonũ vt bonũ.Scdᷣm rõem vo ⁊ ñ intentõʒ di ve⸗
rũ bonũ ſen gloꝛioſum ſeu eternũ inqᷓtũ mouẽt rõnales
appetitũ. Cũ ᷓ bonũ ſit finis cuiuſlibʒ vᷣtutis. bonũ hm
roem ⁊ intentõeʒ finis ẽ caꝛitatis ⁊ obiectũ.fidei vo bo
nũ pm rõem q̃ apetit᷑:nõ ᷣm intentõʒ q̃ oↄſiderat᷑ finis
7 obiectũ fidei.qꝛ G̊ͥ nõ cẽ aliud niſi veꝝ inꝙᷓtuʒ induit
rõem boni q̃ apetit᷑ a vi rõnabili:quẽadmodũ glioſum
finis ẽ ſpei.⁊ ſᷣm h̊ amoꝛ dꝛ duobo modis.coĩter ⁊ ꝓpꝛie
Coiĩter ſᷣm ꝙ ẽ amoꝛ d̃ veri qð ẽ bonum rõnabił.amoꝛ
glioſi qð ẽ bonũ iraſcibił.amoꝛ boni vt bonũ ẽ qð ẽ bo⸗
nũ ↄcupiſcibił. Pꝛopꝛie vᷣo amoꝛ dr boni vt boni: hinc
r̃ oꝛdo amoꝛis infoꝛmare vᷣtutes:⁊ caritas penes qua
reſidet oꝛdo amoꝛis ꝓpꝛie dicti dr̃ infoꝛmare vtutes. qa
rõ amoꝛis coĩter dicti ĩ alijs vᷣtutibo reducit᷑ ad ratõem
amoꝛis ꝓpꝛij illo mõ qͥ veꝝ. qð ẽ finis et obiectũ fidei:⁊
glioſum qẽ finis ⁊ obiectũ ſpei: induũt rõeʒ boni. INi⸗
des ꝗᷓ cũ pꝛiuat᷑ amoꝛe boni mouẽte ĩ finẽ eũ: deficit ab
oꝛdine amoꝛis. ita a foꝛma vᷣtutis. Cũ aũt caritas ſub⸗
trabit᷑:ſubtrabit᷑ rõ amoꝛis ꝓpꝛie dicti:⁊ ita ꝑ ↄns ratio
amoꝛis coĩter dicti.Si eĩ aĩa ñ amat bonũ vt bonuz. S
nec verũ qꝛ bonũ:nec głioſum qꝛ bonum. Sine caritate
igit᷑ ſunt fides ſpes vᷣtutes infoꝛmes.l Ad illð vo qð
pꝛimo obijcit᷑ꝙ cũ dr ꝙ fides q ẽ vita ñ pt᷑ ſuſciꝑe infoꝛ
mitatẽ. doõm ꝙ ſi intelligat ꝑↄpoſitõʒ ẽ veꝝ. ſi vo ꝑ di⸗
uiſionẽ falſum ẽ.qꝛ habitꝰpt reciꝑe i ltatẽ
habitꝰẽ fides vita ſiẽ dictũ ẽ¶Et notãdũ ꝙ fides infoꝛ⸗
mis que dr̃ a bio Jaco. INideò moꝛtua.diſſert a fide foꝛ
mata:h̊ ẽ fide viua duobo modis.qᷓtũ ad viuacitateʒ et
q̃tũ ad luminoſitatẽ. Etũ ad viuacitatem velut lumẽ
qð ẽ in vmbra a luĩe radij.Lumẽ eĩ qd ẽ ĩ vmbra admi⸗
xtũ ẽ tenebris ⁊ infrigidatũ ac moꝛtuũ:ſiẽ lumẽ qð ẽ fi⸗
dei infoꝛmis.qð ẽ admixtũ tenebris pctoꝝ. Tumen vo
radij nõ ẽ mixtũ tenebris:ſ̊ ẽ calidũ atq; viuificũ: ſic lu
mẽ fidei foꝛmate:q ẽ ſocia caritatis. Itẽ qᷓtũ ad luĩoſi⸗
tatẽ.qꝛ lumẽ fidei foꝛmate ẽ velut lumen diurnũ ſolis.
Lumẽ vᷣo fidei infoꝛmis ẽ velut lumẽ nocturnum lune.
4 Ad ſecũdũ ddᷣm.ꝙ alið ẽ fieri peẽm ñ pctm:⁊ elið fie
ri pctẽm foꝛmatũ.qꝛ plꝰẽ fieri foꝛmatũ qᷓ ñ eẽ pctm. Sed
nihil alið ẽ ſidẽ fieri infoꝛmẽ qᷓ; fidẽ fieri ñ virtutẽ.⁊ iõ
ñ ẽ ſiłe.¶ Si vᷣo obijciat᷑ ꝙ nullũ pctm pt fieꝛi ñ pctm.ꝗqᷓ
nulla virtꝰpt᷑ fieri ñ vᷣtꝰ.rñdet ꝙ bec ẽ falſa.nullũ pctm
pt fieꝛi ñ pctm.⁊ inſtãt ĩ ignoꝛatia iuris diuini ſeu cano
nici:qð tenet᷑ ſcire ſacerdos hñs curã ꝓut ꝑtinet ad oꝛ⸗
dinẽ. Hec ignoꝛãtia añ pniam ẽ ei pctm: p̊ tñ aduerten
ti nulla ẽ ſiſitudo.nõ eĩ ita ſe hʒ pcm ad foꝛmatõem ſic
virtꝰ ad defoꝛmatõeʒ ſeu infoꝛmitatẽ:qꝛ pctᷣm ẽ actꝰtrãſ⸗
iens.virtꝰ vᷣo ẽ habitꝰmanẽs.⁊ iõ actui trãſeũti ñ pt᷑ foꝛ
ma indui:qᷓuis hĩtui manẽti poſſit ſoꝛma ðᷣtrabi.i. Ad
terciũ dom.ꝙ illð qð obijcit de amoꝛe natali ñ fac h̊ ad
ꝓpoſitũ.nã hͥ logmur ð amoꝛe gtuito ⁊ cognitõe gtuita
fidei.Pꝛetea amoꝛ inſoꝛmat cognitõʒ ñ cognitio amoꝛẽ
Honũ eĩ diẽ rõeʒ ↄpletioꝛẽ qᷓ; veꝝ.vñ ⁊ ſi dicat᷑ caritas
infoꝛmare fidẽ ſᷣm hãc rõem:ñ tñ fides infoꝛmare cari⸗
tatẽ. Vd quartũ pʒ rñſio ex p̃dictis.¶ Ad vltimũ dom
ꝙ; nõẽ ſile de caritate fide.⁊ rõ ẽ.qꝛ nulla dilectio põt
tał eẽ ꝗq; ea diligant᷑ oĩa diligẽda:⁊ deꝰſuꝑ oĩa:q̃ ſit cum
pct᷑o.⁊ h̊ ẽ qꝛ dilectõe q̃ ẽ cũ pcto ñ diligit᷑ deꝰvt diligen⸗
dus ẽ:nec et᷑ hõ debito mõ diligit ſe:cũ peccare ſit ſibipᷣi
moꝛtẽ ſpũalẽ inijcẽ. Iides vᷣo pt oĩa credẽda credẽ ⁊ pꝛi⸗
me veritati ſuper omnia:⁊ eſſe cũ pcto. Inde ̊ manife⸗
m eſt ꝙ caritas nõ poteſt eſſe inſoꝛmis. ides vᷣo po⸗
telt.

—,K* 7 „7
(B 14. α K.* , a R 4 C

1 7 .
— 2 oin 50 Nt nOic JzP

— 0WA —– K — P1 N- PcP Kre,

„7171

lxxuij.
Membꝛum quintum

Einde q̃rit᷑ de effectu fidei infoꝛmis ĩ hoĩ
bus.Circa qð q̃runt᷑ duo. Pꝛimo te effe⸗
ctu int᷑ioꝛi ꝓpꝛio ꝗ ẽ cꝛedẽ. Scðo ð effectu
extioꝛi cõi ꝗ ẽ ĩ faciẽdo aliq̃ ð genẽ bõruʒ

Articulus pꝛimus

2„

Iꝛca pꝛimũ nota qð dr.iiij.ad Ro.ſuꝑ illð.
Cꝛedẽti ĩ eũ ꝗ iuſtificat impiũ ⁊c̃. Glo.aug.
Atittẽde ꝙ dicit credẽti ĩ eũ:nõ ei. Aliud em ẽ
credẽ ĩ eũ:aliud credẽ ei.alið credẽ illũ.Credimꝰpetro .*
Hᷣ nõ ĩ petrũ.Credẽ illi ẽ credẽ eẽ vera q̃ loꝗt᷑.qð ⁊ mali (D 1 α σ
faciũt.credẽ illũ ẽ credẽ ꝙ ipᷣe ſit deꝰ:qdð ei mali faciũt. 27 5
Vnñ Jac.ij.Demões credũt.Credẽ vo ĩ eum ẽ credendo
amare:et credẽdo ĩ eũ ire.⁊ eiꝰmẽbris incoꝛꝑari.Cũ ̊
fidei infoꝛmis nõ ſit credẽdo amare:actꝰ eiꝰnõ erit cre⸗
dẽ ĩ deũ.ſᷣ actꝰiſte erit fidei foꝛmate. Querit᷑ ꝗ̊ gs dicat
uctꝰinfoꝛmis fidei.videlicʒ aut credẽ deo.aut credẽ deũꝰ
Pꝛetea cũ credẽ dicat᷑ his tribo modis.credẽ ðo.credẽ
deũ ⁊ credẽ ĩ deũ:q̃ ẽ rõ huiꝰdiſtinctõis. Rũſio.cũ fi
vxs dicat᷑ tribo modis ꝓut õ dictuʒ ẽ. Vno mõ fides dr
habitꝰacꝗſitꝰex rõe vel teſtimoĩo.Secũdo mõ fides dr
hĩtus infuſꝰtuitꝰ.⁊ G̊ duobo modis.Vno mõ hitꝰele⸗
uãs intellectuũ tm̃ S ſe ad aſſentiẽdũ pᷣme viitati ꝓpt᷑ ſe. et
hHq̊ mõ qꝛ ſolũ eleuat intellectũ ñ mouẽs affectũ ꝑ amoꝛẽ:
dẽ hiĩtꝰ infoꝛmis.Alio mõ dr eleuãs intellectũ ⁊ affectũ
ad aſſentiẽdũ vitati ⁊ amãdũ ꝗpt ſe:⁊ hec ẽ fides foꝛma
ta.Cũ ꝗᷓ credẽ dicat᷑ tribo modis.credẽ deo.deũ.⁊ ĩ deũ.

(Aigepꝛimo mõ dicta q̃ ẽ aerii motꝰ gẽ cre
E

—

dẽ deo.h̊ ẽ dictis eiꝰadhibẽ fidẽEx fide vᷣo ſecundo mõ
dicta q̃ ẽ hitꝰimꝑfectꝰſeu infoꝛmis:ñ ſolũ elicit᷑ credere
do:bᷣ et᷑ credẽ deũ.ꝓut credẽdꝰẽ trinꝰ⁊ vnꝰ:creatoꝛ ⁊ re
dẽptoꝛ.qð ñ pt᷑ elici ab hĩtu ncaſito a fide tcio mõ
dicta q̃ ẽ hitꝰꝑfectꝰ⁊ foꝛmatꝰñ ſolũ eliecit᷑ credẽ ðo vł cꝛe
dẽ deũ:ſ̊ credẽ ĩ deũ.h̊ ẽ credẽdo ꝑ affectũ moueriĩ deũ.
Ex bis igit᷑ manifeſtũ ẽ ꝗd ſit actꝰiterioꝛ fidei infoꝛmis
ĩ hoĩbo.i¶ Ad illð vᷣo qð qͥrit᷑ ſecũdo ð diſlictõe iſtoꝝ tri —
um.credẽ deo.deũ.⁊ ĩ eũ.iã pʒ dr̃ia ex ꝑte eiꝰqͥ credit. 1 Brxg
er ꝑte eiꝰqð credit᷑ ẽ rei cedite: accipit᷑ differẽtia ? D α⁰NL. en „ Wr Gor. )
mõ.i Aã deoꝰaccipit᷑ credulitate fidei tribo modis. vt vi⸗
tas.vt potẽtia.vt bonitas.Scðm pꝛimũ moduʒ ẽ credẽ
deo ↄpatõe.ſ.ad veritatẽ:̊ ẽ vera eẽ q̃ diẽ. Secũdo mõ
ẽ credẽ deũ ↄꝑatõe ad ptᷣatẽ.videlʒ oĩpotẽtẽ ⁊ creatoꝛeʒ·
2 huiꝰſequẽtes aꝛtictos. Lercio mõ ẽ credẽ ĩ deũ cõꝑa/
tõe ad bonitatẽ in quã tendit᷑ ꝑ amoꝛẽ.

Articulus ſecundus

Onſequẽter q̃rit᷑ de effectu fidei infoꝛmis in
oꝑe extioꝛi.⁊ ẽ hec q generał te oꝑibo fctis
er caritatẽ.q̃ eliciũt᷑ a fide infoꝛmi.Solet at᷑ „ R
põi coĩt ꝙ valẽt ad tria. OPꝛio ad aſſequẽdũ bonũ tꝑale B r =E ci fn valO J
Scdᷣo ad bilitatõʒ gr̃e.Lercõ ad diminutõʒ pene etne 7)

tum ad pꝛmum S. f.

q̃rit᷑ vtꝝ fide infoꝛmi bonis oꝑibo mereat᷑ gs boa tꝑa⸗
lia. Ad qð ſic.j. IJſa.Si audieritis me bona fᷣre ↄmede
tis. et exo.xiij.dabit vobᷣ frã fluẽtẽ lacte ⁊ melle.Cũ deꝰ
ſit verax dʒz iĩplẽ ꝓmiſſũ.& ſi iudei oꝑa legis feciſſẽt debe
bot ere ei boa ibalia q; pmiſit. te iuſticia debebat eis
bõa tꝑalia.Cũñ g ex fide infoꝛmi poſſẽt facẽ hmõi oꝑa.S
ð inſticia debebãt᷑ eis tꝑalia.q̊ mẽbãt᷑ illa.qꝛ qdð debet᷑
ex bõis oꝑibo ex iuſticia de bet᷑ ꝑ modũ meꝛiti.⸗ R opi⸗
bo v̈ᷣttũ de bẽt bõa etna:ñ ex böener poꝝ oꝑm: qiin .
ꝛtõnalr ſe ht opa meritoꝛia ad ſuum pᷣmiũ.qð eſt · )/D .Y
TW gilla opa are meritoꝛia tãti pᷣmij ñ ẽ ex bõitate 2De Axs Nirr eZtvi
ſua:ſᷣ ex pꝛomiſſione dei: ergo eadem ratõne contingit
ex pꝛomilſione dei.ꝙ bõis oꝑibo factis er caritatẽ mere⸗
tur aligs bõa tꝑalia: qm magis diſtat ĩ bonitate ab
oꝑibo meritoꝛijs qᷓ; bona tꝑalia ab oꝑibo bõis fctis e
caꝛitatẽ.¶¶ IRe ſuꝑ illð iob.oipotẽſ deꝰoẽs vias meaſ ↄſi⸗

ü No com pad a/ ee⸗ „

5.
4

Re

6 Si F.nr⸗ ZBr

erat:et oẽs greſſus meos dinumerat.dic interł. Nul
la bona vel mala ſunt ſine remuneratõe.qᷓ oẽ bonũ ha⸗
bet aliquã remuneratõem.Sʒ nõ habzʒ remuneratõem
boni eterni.g̊ habet remuneratõeʒ boni tꝑalis.ꝗ aligs
meret᷑ ꝑ ipᷣm bonũ tꝑale.i Itẽ aliꝗs fodiẽs ĩ vinea ali⸗
cuius meret᷑ ab eo bonũ tꝑale recta rõe meꝛẽdi.q̊ aligs
laboꝛãs in vinea dñi multofoꝛtius meret᷑ apud ipᷣm bo
na tꝑalia recta rõe merẽdi:ſicut patet ð illo qui pᷣdicat
verbũ dñi bona volũtate et bona intentõe ſine caritate
Foꝛte dicet ꝙ illa argumẽtatio nõ valet.qm̃ nõ ẽ ſimile
qꝛ hõ ↄſiderat opꝰexterius.deus aũt ↄſiderat opus in⸗
terius.qm̃ nõ ↄſiderat quãtũ ſᷣ ex quãto.Deus em̃ cõſi
derat coꝛ.Cũ igit᷑ in coꝛde eius nõ ẽ radix meriti.ſ.cari
tas.nihil meret᷑ apud deũã. Cõtra.ſte ſodiẽs ĩ vinea
et ſi ſeruiat iſti licet ñ ex amoꝛe.qm̃ iſtũ nõ diligit:tñ/p⸗
pter laboꝛẽ ſuũ meret᷑ apud eũ recta rõe merẽdi.q̊ mul⸗
tofoꝛtius cũ deus ſit largiſſimꝰet benigniſſimꝰ. licʒ iſte
. ſeruiat ei nõ ex caritate:meret᷑ tñ apud eũ bona tꝑalia
recta rõe merẽdi. Itẽ iſte habet bonã voluntatẽ ⁊ bo⸗
nã intentõeʒ:etꝓ deo facit qð facit.radix ẽ bona.fructꝰ
eius bonus.et finis bonꝰ.q̊ habet ꝑ quod placeat deo.
et facit etiã ꝑ q placeat deo.q̊ recta rõe merẽdi meret᷑
apuddeũ bona tꝑalia.¶ Foꝛte dicet ꝙ nõ:qm̃ nõ eſt ſer
uus dei:̊ ſeruus dy aboli:qm̃ ꝑ peccatũ mancipauit ſe
ſeruitio dyaboli.Cõtra iudei erãt obligati deo ad faci
endũ oꝑa legis:qm̃ ſuſceꝑant legẽ.Sic igit᷑ ꝗ laboꝛat ĩ
vinea meret᷑ bona tꝑalia recta rõe merẽdi.⁊ h̊. ꝓpter pa
ctum qð interuenit.eadẽ rõe iudei ꝓpter pactũ meꝛeban
tur bona tꝑalia faciẽdo legẽ dei.i Itẽ obligati erãt ad
faciẽdum pᷣcepta dei.ꝗ̊ obligati erãt ſeruire deo.q̊ man
cipati erãt ſeruicio dei.q¶ Itẽ dyabolus ſᷣuus di ẽ:ſicut
dicit dñs Job.xl.Mũquid eũ facies tibi ᷣuũ ĩ ſempiter
nũ.q̃i diceꝛet.tu nõ potes facẽ ſᷣ ego faciã.Cũ q̊ dyabo⸗
lus ſit ſeruus dei ſolius nature pacto. multoſoꝛtius hõ
lʒ hõ ſit pctoꝛ:Fᷣuusẽ dei et pacto nature ⁊ pacto baptiſ
mi.Cõtra aug.dicit.ꝙ pctoꝛ nõẽ dignus pane qͥ veſcit᷑
Itẽ ſi ꝓpter opus bonũ factũ extra caritatẽ meret᷑ ali⸗
gs bonũ tꝑale.q̊ ꝓpter maius bonuʒ opꝰmeret᷑ maiꝰbo⸗
nũ tꝑale.q̊ᷓ ſi deꝰnõ dat iniuſte agit cũ eo.qð falſum eſt.
AMultis em̃ bonis aufert bona tꝑalia qᷓ malis dat ĩ ha
bũdãtia.nec tñ agit cũ eis iniuſie.¶¶ IlVPobijcit. Aliquis
exiſtẽs in moꝛtali facit multa bona ꝓpter deũ.quia dili⸗
git deũ natuꝛali dilectõe vel ex fide infoꝛmi. Inde ſic do
minꝰdic̃.Ego diligẽtes me diligo Pꝛouer.viij. Sʒ iſte
diligit deũ.⁊ dilectõe dei facit oꝑa illa q̃ facit.g̊ de dili
git iſtũ et in ſuis oꝑibo.ꝗᷓ diligit iſtũ vł ad bona eterna
vel ad gram ↄferẽdã:vel ad bona tꝑalia.Ad bona eter
na nõ.qꝛ ẽ in pꝑcto moꝛtali.ad gr̃aʒ nõ.qꝛ; ẽ indignus.q̊
diligit eũ ad bona tꝑalia:et neceſſariũ ẽ ipᷣm diligẽ ad
illa.̊ neceſſe habet ei dare illa bona tꝑalia.g ex neceſ-⸗
ſitate dat ei bona tꝑalia:⁊ nõ põt nõ dare ei:qꝛ diligen
tes ſe diligit. Cõtra.Ex mera liberalitate ſua dat ei
qm ea qᷓ dant᷑ ex miſericoꝛdia:ex ſola liberalitate dant᷑
vel volũtate.nõ & ex neceſſitate.¶ I dicit dñs in eʒech.
Eili hoĩs.qꝛ nabucð.ſeruiuit mihi in tyro da ei egiptũ
hec dictio qꝛ: notat cãm.q̊ vł materialẽ:vel foꝛmalẽ:vel
finalẽ.vel efficientẽ.Cõſtat ꝙ nõ materialẽ nec foꝛmalẽ
nec finalẽ.ꝗᷓ notat cãm efficiẽtẽ. Sʒ duplex ẽ cã efficiẽs.
ſcʒ ꝑ modũ agẽdi vel ꝓꝑ modũ merẽdi.Sʒ nõ põt dici ꝙ
ſit cã efficiẽs ꝑ modũ agẽdi.qꝛ nabucð.non fecit h̊actu
vt haberet egyptũ.ᷓ notat cãm efficientẽ ꝑ modũ merẽ⸗
di. ᷓðů abuchodonoſoꝛ lʒ infidelis eẽt:meruit bona tꝑa
lia.ꝙᷓ multofoꝛtius fideles Iʒ ſint in peccato:bonis oꝑi
bus ſuis meꝛent᷑ bona tꝑalia. So.dðᷣm.ꝙ nullꝰpᷣuit
ðo / ꝓpꝛie loqndo niſi ꝗ foc qð deopcipit ⁊ ſiẽ pᷣcipit.vñ ꝗ
fac̃ aliꝗd ðᷣ genẽ bonoꝝ ſine caritate.ñ ſeruit ꝓpꝛie deo.
Cicʒ eĩ faciat qð de ꝰpcipit:nõ tamẽ facit ſicut deus pᷣci
pit.qm̃ nõ facit illẽ ex caritate q̃ ẽ impletõ legis ſicẽ̃ diẽ
aplus Ro.xiiij. Omne qð nõ ẽ ex fide peccatũ ẽ.i.inuti⸗
le.vñ omne qð nõẽ ex fide et caritate nõ põt eẽ Fuicium
quo pꝛie loquẽdo ſeruiat᷑ deo.et iõ ex tali oꝑe ꝓpꝛie lo⸗

Qam

quẽdo nõ meret᷑ aliqð bonũ tꝑale nec eternũ.⸗ Adillð
qð pꝛimo obijcit᷑ ꝙ deꝰ iudeis debebat tꝑalia.dðm.q;
uis verbũ debẽdi quia ẽ verbũ obligatõis nõ dicatur
deo ꝓpꝛie. quia ſicut dicit anſeł.deus nulli debʒ aliꝗd
tñ ſm ꝓ debere deo dr̃ condecẽtia ſue bonitatis.ddm ꝙ;
debebat eis tꝑalia de iuſticia:nõ de iuſticia opum.cum
nõ eẽnt in ſtatu merẽdi.qm̃ illis oꝑibo nõ merebant᷑ bo⸗
na tꝑalia.ſᷣ̊ debebat de iuſticia.i.de veritate ⁊ fidelita⸗
te ſua.qm verax ẽ in veꝛbis ſuis:et fidelis in pꝓmiſſioni
bus.et ita patet ſolutio ad pꝛaimo obiectũ. 4 Ad ſecun⸗
dũ obiectuʒ dicimꝰ.ꝙ oꝑibus meritoꝛijs debet᷑ beatitu⸗
do:nõ tm ex ꝓmiſſiõe:ſ̊ qm̃ oꝑa illa ſunt ſeꝛuicia ꝗbo ſeꝛ
uit᷑ deo digne. Oꝑa vo facta extra caritatẽ nõ ſunt ſeꝛui
cia quibo ſeruiat᷑ deo.qm̃ qui ẽ in peccato moꝛtali eſt in
actu ſeruiẽdi dyabolo et nõ deo.qm̃ tm̃ ille qui ẽ in ſta⸗
tu Ge ẽ in ſtatu ſeruiendi deo.¶ Ao teꝛcio obiectũ dõm
ꝙ nec bona nec mala ſunt ſine remuneratõe aliq̃.ita tñ
ꝙ remuneratio accipiat᷑ impꝛopꝛie.deus enim ꝓ bonis
oꝑibus factis extra caritatè quodammõ remunerat ho
mint᷑.qꝛ dat ꝓ eis aliquod bonũ tꝑale tãqᷓᷓ meruiſſʒ illð
cũᷣ tñ nõ meruit:cũ ſit indignus etiã pane quo veſcituꝛ.
nec valet hoc argumentũ.omne malũ ẽ dignũ punitõne
g omne bonũ ẽ dignũ rᷣmuneratõe. nec ẽ locꝰ a ↄtrarijs.
qm̃ malũ culpe et bonũ generaliter acceptũ nõ ſunt ↄtꝛa
ria: ſed malum culpe et bonum gratie ſunt contraria.
In hoc auteʒ apparet largitas dei.quia bonum bhuius
licet nõ ſit dignũ remuneratõe.tñ deus q̃ſi dignũ eẽt:re
munerat illo. 4 Ad quartũ dm.ꝙ nõẽ ſimile de fodiẽ
te vineam et pᷣdicatoꝛe:qm fodiens in vinea ſolo laboꝛe
ſuo facẽ qð intẽdit ille cꝰẽ vinea.ſᷣ hõ pctor ſeu pᷣdicatoꝛ
ſeu alius nõ facit quod intendit deus niſi faciat illð ex
caritate.⁊ ita nõ ſeruit niſi ſeruiat ex caritate.qm̃ ſᷣuiꝛe
deo regnare eſt.qui aũt ẽ in moꝛtali licet faciat aliquid
ꝓpter deũ:tñ deus nõ ẽ pꝛincipale mouens ad illud.ſed
mouet ad illud opus faciendũ vel timoꝛe pene quam ti
met incurreꝛe ꝓpteꝛ peccata.vel ꝓ alia vtilitate quã intẽ
dit natura vel fides infoꝛmis. Quia ꝗ̊ᷓ nũꝙᷓ deus ẽ pꝛin⸗
cipale monẽs coꝛ hoĩs niſi ꝑ fidem.ſpem et caritatem.
2 nũqᷓ ẽ pure gratuitũ opus niſi ex gr̃a gratũfaciẽte.ſi⸗
cut plenius patebit in qõe ð dilectõe naturali.¶ Oꝛ at᷑
obijcitur.bona ẽ radix.bona intẽtio.bonus finis. iſte
habet vñ placeat deo:ſeu vñ dñs delectet᷑ in eo.dicimꝰ
ꝙ nõ valzʒ hec aꝛgumẽtatio.qm eiꝰintentio ñ ẽ bona bo
nitate gratuita. vt patet ex dictis.i Ad illa que obijci⸗

untur ꝙ iudei erant obligati ſeruire deo.dicimus ꝙ ve

rü eſt ꝙ obligati erant ſeruire:ſed nõ ſeruiebant.et iðo
Apꝛie nõ erant ſerui dei.niſi dicatur ꝙ erant ſerui dei:
. quia tenebant᷑ ei ſeruire ex pacto. Oy abolus autẽ dici⸗
tur ſeruꝰdei vel ſeruire deo impꝛopꝛie:qm ex malio ope
ribus dyaboli elicit deus bonum. ei em̃ militat oñ̃e qð
obſtat.¶¶ Ad aliud qð obijcitur ꝙ exiſiẽs in moꝛtali fac
bona oꝑa ꝓpter deum.id ẽ.quia diligit deũ naturali di⸗
lectione ⁊c.dðm ſm anſeł.ꝙ duplexr ẽ neceſſitas.ſcʒ ne/
ceſſitas immutabilitatis et neceſſitas coactõnis.pꝛimo
modo ex neceſſitate dat.quia immutabiliter dat.ſecun⸗
do modo nõ.ſed non valet.ex neceſſitate dat.no ergo ex
ꝛiſericoꝛdia.quoniã miſericoꝛdia dei eſt eius largitas
ſuperſluens.qua etiã indignos aliquo mõ remunerat.
Ad vltimum oðᷣm.ꝙ hec dictio quia:ñ notat cauſam
efficientẽ nec in agendo nec in merendo nec in mouẽdo.
vt quidam direrunt.q actio nabuchodo.nõ mouit lar⸗/
gitatem dei.quia deus nullis actõnibus mouetur.ſʒ di
cit cauſam receptiuam doni.ad quã ↄſequitur largitio
diuini beneficij. Cũ eĩ deꝰſit ſumme laꝛgus ſemꝑ eſt ꝑa

tus dare.̊ creatura nõ ſemper ꝑata eſt recipere.pꝛepa

ratur aũt homo er operibus de genere bonoꝛum ad re⸗

cipiendum a deo vel bonum tꝑale vel bonum ſpirituale
Dicendum ergo.ꝙ quia dicit cauſam receptiuam vel
diſponentem in nabuchodo.ad hoc ꝙ reciperet tempo⸗/

rale beneficium a deo.

R — Je
ð — Xa beno nina 2 L. htanen W Zw

e en ,

— – Lyn (LS
H
To R MℳN—ν s Benen P 60 ſ
. ſr Rſpo ſi .Pαα

k————ð

„*
0 ?

WW *

0

:

gt⸗
n
do.
lar⸗
zdi
itio
tpe⸗
epe
dre
wmale
1

.

LNueſtio
LConſequenter que/ .S. ij.

rit᷑ quõ oꝑa bona facta ſine caritate valeãt ad habilita
tõem gꝛe:⁊ ao diminutõem pene. Ao pꝛimũ ſic. Si per
talia oꝑa habilitat ſe hõ ad ſuſcipiẽdã gram. quato⸗
magis exercet ſe in talibo oꝑibo:tato ꝓpinquioꝛ ẽ gratie
ECõtra.Peccatoꝛ quãtomagis moꝛat᷑ in pcto ſuo ma
gis ẽ peccatoꝛ: qũ malicia nõ põt minui:̊ creſcit ꝑ cir
cũſtãtiã tꝑis. Sʒ quãtomagis ẽ peccatoꝛ:tãtomagis re
motꝰẽ a gra. Sʒ iſte ẽ magis peccatoꝛ qᷓ; pꝛiꝰ ꝑ circũſtã⸗
tiã tꝑis.q̊ magis ẽ remot a gra qᷓ; pꝛiꝰ. Rñnſio.cõce⸗
dendũ ꝙ talis i tali ſtatu remotioꝛ ẽ a ga ⁊ ꝓpinquioꝛ ẽ
gẽe qᷓ pꝛiꝰ:ſ̊ ſᷣm diuerſa. Eſt eĩ remotioꝛ ſᷣm quãtitatẽ

qñẽ in augmẽto moꝛbi iuxta criſim: remotioꝛ ẽa ſanita

pet᷑i. ꝓpinquioꝛ aũt ſᷣm habilitatõeʒ ſuſcipiẽda:ſic eger

te ꝓpter augmẽtũ moꝛbi:ꝗ magis tñ habilis ẽ vt educa?!“k-
qᷓ pꝛiꝰ.q¶ Ad ſecũdũ arguit᷑ ſic. Dicũt eĩ onmes ꝙ bona

oꝑa facta er caritatẽ valẽt ad diminutõem pene etne.
Sʒ v. Per vnũ bonũ opꝰdimittit᷑ aliquãtuluʒ de pena
eterna:⁊ ꝑ aliud tãtũ. tot põt facere bona oꝑa ꝙ non
ſentiet penà inferni. Cõtra.Decedit in moꝛtali: ̊ ſen⸗
tiet penã inferni. Rñnſio.dicimꝰꝙ bona oꝑa facta ex
caꝛitatẽ valẽt ad diminutõem pene eterne. nõ q̃ debet᷑:
ßᷣ q̃ deberet᷑ niſi facèt illa bona oꝑa.qð pʒ.nõ em̃ poſſet
diu eẽ quin caderet ꝑ peccatũ vnũ ĩ aliud.qꝛ peccatum
qð ꝑ pnĩam cito nõ diluit᷑:ſuo pondẽ ad aliud trabit.

Valẽt ̊ bona facta extra caritatẽ ad p̃dicta tria.ad bo
nũ tꝑale.ad babilitatõem gr̃e.⁊ ad diminutõem pene.

rop e E Valent et᷑ ad alia tria.ad retardãdũ pctm.qm̃ petm eſt

Aacet ne ꝓcedat.ſicut gallina appoſita moꝛbo regio 6 —
nat moꝛbũ regiũ ſ̊ retardat ne ꝓcedat vlteriꝰ¶ Valẽt er

— —
Byrd. ₰ 4

₰

119

ignis ſeu febris ↄſumẽs totã aĩam:niſi ꝑ bona oꝑa r̃taꝛ

ad aſſuefactõeʒ bonoꝝ oꝑum.qm̃ ꝑ iſta ſe aſſuefacit hõ
ad bonũ.qm qð male fers eſſueſcere feres. Valẽt et ad
circũſtantiã tꝑis ne perm creſcat in moꝛa.nec augmẽtet᷑
ĩ eo pctm quoniã qᷓdiu hõ inſiſtit bonis oꝑibo.nõ eſt in
moꝛa nec augmentat᷑ ĩ eo pctm:nec ẽ et᷑ in eo negligẽtia
nec moꝛa.ᷣ illð cẽ queſtionis:cum diſputat᷑ de circũſtan
tijs peccati.

Membꝛum ſextum

Oſtmodũ querit᷑ ntruʒ fides infoꝛmis in
homiĩbo adueniẽte caritate fiat foꝛmata.
Ao qð ſic. ihil coꝛrũpit᷑ niſi a ſuo ↄtra⸗
rio.̊ fides infoꝛmis nõ ↄtrariat᷑ caritati.

nec m actũ nec ᷣm habitũ:ſ̊ ſolũ ſᷣm infoꝛmitatẽ ſuam

gipᷣa nõ coꝛrumpit᷑ adueniẽte caritate niſi ſm infoꝛmi
tatẽ.¶¶ Itẽ H̊ idẽ videt᷑ ꝑ ſimile.in alijs infoꝛmibo ſicẽ.ꝙ

adueniẽte ſua foꝛma ñ coꝛũpũt᷑:̊ ſolũmõ euacuat᷑ eoꝝ

infoꝛmitas. ſi imilit erit ĩ fide adueniẽte caritate.¶ Itẽ
magis diſtãt habitꝰnatur alis ⁊ habitinfuſus nõ gratũ
aciẽs. cũ ſint differẽtes ſᷣm pꝛĩcipia ⁊ ᷣm effectꝰ: ꝙ; ha⸗

bitꝰinfuſus nõ gratũfaciẽs.cũ nõ ſint differẽtes qtũ ad

pꝛincipiũ.qꝛ vterq; ẽa pꝛĩcipio gre:̊ ſᷣm effectuʒ. Si ð
ita ẽ ꝙ habitꝰinfuſus nõ gratũfaciẽs vt fides infoꝛmis

nõ euacuat habitũ naturalẽ ſeu acquiſitũ. ſicẽ ẽ aliq co⸗

gnitio de do q̃ habita ẽ ꝑ rões: multofoꝛtius nec caxi
tas vel fides foꝛmata aduemẽs enacuabit fidẽ infoꝛmẽ.
Irẽ fidei foꝛmate ẽ credere ĩ deũ. IFidei vᷣo infoꝛmis ẽ
credere deo et credere deuͥ. Si g credẽ i deũ nõ euacuat
credẽ deo ſeu deũ.ᷣ nccio poĩt:ꝗ̊ nec fides foꝛmata eua⸗
cuabit infoꝛmẽ:̊ potiꝰponet ipᷣam. Itẽ ſuꝑ illð Jac.ij
Fides ſine oꝑibo moꝛtua ẽ ⁊c̃.dic̃ glo.Quibo reuiuiſcit
Sʒ qð ruiuiſcit manet.ᷓ fides infoꝛmis manet vita ad
neniẽte. Cõtra.SPlus ↄueniunt fides foꝛmata ⁊ viſio
głie:q; fides infoꝛmis ⁊ foꝛmata.ꝗᷓ cũ fides foꝛmata nõ
poſſit manere adueniẽte viſiõe:&̊ nec fides infoꝛmis ad⸗
ueniẽte foꝛmata.⸗. IOtẽ adueniẽte caritate excludituꝛ ti⸗
moꝛ pᷣuilis qui generat᷑ ex fide infoꝛmi: quẽadmodũ ex
fide foꝛmata generat᷑ timoꝛ initialis vel filialis.g̊ adue
niẽte caritate euacuabit᷑ fides infoꝛmis.ql Itẽ adueniẽ⸗

ctũ fuit ex caritate:ſ̊ amiſſa caritate q̃ ẽ pꝛicipiũ vite ꝑ

☛

lxxuy.

te vita excludit᷑ moꝛtuũ.Caꝛitas aũt vita ẽ.fſides vo in⸗

foꝛmis moꝛtua. adueniẽte caritate euacuabit᷑ fides in

foꝛmis. Itẽ cũ fide foꝛmata poſita ponat᷑ credẽ deum.
deo ⁊ in deũ:ſuꝑfluũ erit ponere fidẽ infoꝛmẽ cũ non ſit
neceſſaria ad aliquẽ actũ.̊ euacuabit᷑ adueniẽte caꝛita
te. Ad ů breuit fere oẽs dixerũt ꝙ adueniẽte carita⸗
te maneret fides infoꝛmis ᷣm ſubſtatiã:ſᷣ euacuaret᷑ qᷓ;
tum ad infoꝛmitatẽ:tñ diffeꝛẽter. Quidam eĩ dixerũt ꝙ
maneret ⁊ fieret virtꝰſeu fides foꝛmata adueniẽte cari⸗
tate.qᷓ;ẽtum ad habiiũ et ꝗᷓtũ ad actũ.ita ꝙ in habẽte ca
ritatẽ ẽ babitꝰfidei ex q̊ẽ credere in deũ.⁊ iſte ẽ babitus
fidei foꝛmate.Alij po dixerũt ꝙ manebat:non tñ fiebat
fides foꝛmata:ĩmo eꝛat differẽs ſᷣm habitũ.a tñ ĩ H̊ fue⸗
rũt due opiniões.nã quidã dixerũt ꝙ manet fides infoꝛ
mis cũ fide foꝛmata q;tum ad habitũ ⁊ qᷓtũ ad actũ.ita
ꝙ ĩ habẽte caritatẽ ẽ habitꝰfidei ex q̊ẽ credere deũ.ꝗ ptẽ
eẽ inſoꝛmis.⁊a habitꝰex qͥẽ credere ĩ deum:⁊ iſte ẽ habi⸗‚
tus fidei foꝛmate.Alij vo dixerũt ꝙ manet cum fide foꝛ
mata ſᷣm habitũ:ſ̊ euacuat᷑ Fm actũ:ſicẽ adueniẽte ma⸗
ioꝛe lumine euacuat᷑ actꝰminoꝛis lumĩs.non tñ habitu
ſiẽ apparet in aduẽtu lumĩs ſolis reſpectu lumĩs ſtella⸗

rũ.eodẽ mõ adueniẽte luce fidei foꝛt nacuat᷑ actus
fidei infoꝛmis:tñ manet habitꝰ. Cõcedo q̊ ſᷣm iſtas ꝙ ſi

xces infoꝛmis maneat adueniẽte caritate: ⁊ rñdeamꝰ ad

obiecta. ¶¶ Ad pꝛimũ ̊ doõm qᷓtũ ad illud.in qͥ cõueniũt
fides foꝛmata ⁊ viſio głie:nõ euacuat viſio fideʒ foꝛma⸗
tã:ſ eã ꝑficit.⁊ bec ↄueniẽtia ẽ ĩ aſſenſu pꝛime veꝛitatis
Apter ipam. Sʒ ẽỹtum ad illud iĩ q̊ differũt ſeu opponun
tur viſio glie euacuat.⁊ hec differẽtia attẽdit᷑ qtum ad
cognitõem ſeu ad viſionẽ. Per fidẽ em ẽ cognitio ĩ vm⸗
bra ⁊ in ſpeculo.ꝑ głiaʒ vo ẽ cognitio ci ĩ luce ⁊ ĩ ſpecie
ſiẽ ẽ. q̊ ad h̊ ꝗ̊ euacuat viſio głie fidẽ.Silłr ex alia ꝑte di
cẽdũ.ꝙ fides foꝛmata nõ euocuat fidẽ infoꝛmẽ ſᷣm illud
in ̊ ↄueniũt.ᷣ ꝑficit m illð ĩ qͥ diſferũt ſiue opponũtur
Cũ ↄueniũt in h̊ ꝙ vtraq; ẽ fides.differũt autẽ ſm in⸗
foꝛmitatẽ ⁊ foꝛmatu:ſolũ enacuabit ſides foꝛmata fi
dẽ infoꝛmẽ qtũ ad ſuã infoꝛmitatẽ:nõ qtum ad ſidẽ ſeu
ſuã eẽntiam.¶ Ad ſecũdũ dom. ꝙ adueniẽte caritate ñ

euacuat᷑ timoꝛ ſeꝛuilis qᷓtũ ad timoꝛẽ ſ̊ ꝙtũ ad Fuilita⸗

tẽ.q quidẽ ẽ oꝑpoſita caꝛitati· Ponit em voluntatẽ pec⸗
cãdi:manet at ſᷣm timoꝛẽ.Eodẽ mõ ex hac ꝑte adueniẽ⸗

te caritate euacuat᷑ infoꝛmitas ꝗᷓ ponit affectum debiti
amoꝛis ſeu debite foꝛme ⁊ manet fides. Ao terciũ di⸗
cẽdũ.ꝙ aliter dr moꝛtuũ ⁊ viuũ circa habitꝰ.alit circa

actꝰ 1 oꝑa. In oꝑibo eĩ moꝛtuis dr duobo modis. Vno

eĩ mõ dĩ opꝰmoꝛtuũ:qð fit extra caritatẽ:q̃ ẽ pꝛicipium

vite.⁊ H̊ mõ opꝰmoꝛtuũ nũqꝙᷓ reuiuiſcit adueniente cari
tate. Alio mõ dr opꝰmoꝛtuũ opꝰmortificatuʒ: qð.ſ.fa⸗

moꝛtale pctm moꝛtificatũ ẽ:⁊ B mõ opꝰmoꝛtuuʒ reuiui
ſcit adueniẽte caritate. Pꝛimo mõ opꝰmoꝛtuũ nõẽ
ſceptibile vite. Secũdo mõẽ ſi uſceptibile vite ¶ In habi
tibo ᷣo moꝛtuũ dr̃ duobo modis. Vno modo dr̃ habitꝰ
moꝛtuꝰꝑ pꝛiuatõeʒ oꝑis.⁊ G̊ͥ mõ dicunt᷑ moꝛtui habitꝰ
ſm quẽ modũ diẽ glo.ſuꝑ illð Jaẽc.ij. Nides ſine oꝑibo
moꝛtua ẽ ⁊c. Reuiuiſcit oꝑibo. Alio mõ dr habitꝰmoꝛ

tuꝰa pꝛiuatõe pꝛincipij vite:qð ẽ caritas.⁊ hoc mõ dr fi

des infoꝛmis moꝛtua.a inqᷓ;tuʒ moꝛtua ẽ euacuat᷑.ſ̊ ſᷣm
ſubſtãtiã viuificat᷑ adueniẽte caritate et manet.2õ at
ẽ ſimile de actõe moꝛtua ⁊ habitu. Actio em moꝛtua nõ
põt viuiſcere ſm ꝙ dictũ ẽ.qm illa actio q fuit ſub pᷣua⸗
tõe.nõ manet ſᷣm actũ nec ſᷣm meꝛitũ:ſ ſtati trãſit: habi
tovᷣo manet. ⁊ iõ habʒ poſſibilitatẽ vt foꝛmet᷑ ⁊ viuiſice⸗
tur cũ nõ ẽ foꝛmatus.. Ad vltimũ rñdendũ ẽ.ꝙ nõ ẽ ſu
ꝑfluũ ponẽ fidẽ infoꝛmẽ.⁊ poſito ꝙ euacuaꝛet᷑ ꝑ fidẽ foꝛ
matã ᷣm actũ:qm amilſa caritate ſeu fide foꝛmata vtił
& et neceſſaria fides infoꝛmis:quẽadmoduʒ nõ ſuꝑfluit

lumen lune ? ſtellaꝝ. ꝙᷓuis adueniẽte ſole euacuet᷑. cum
recedente ſole neceſſarius ſit actus luminis lune et ſtel⸗
lazꝛum.

e vnn ninz Dacdhea H

**

Jyy ⸗R.r d 9— 2 * ₰ ſ Arnn

MNlembꝛum ſeptimum
Einge querit᷑ vtrum ſides infoꝛmis ſit in
demonibo. Ad qð ſic JZac.ij. Demões cre
dũt et ↄtremiſcũt.¶ Itẽ.j.ad Ro.Ex fide
in fidẽ ⁊c. Glo.Eſi fides infoꝛmis q̃ ẽ de⸗

monũ et noĩetenus xp̃ianoꝝ.hec eſt infoꝛmis qualitas

mẽtis.¶¶ Itẽ.v.Luc.ſuꝑ illud. Scimꝰ qm filius dei es.
glo. Bede.Erubeſcat manicheus qui dicit xpᷣm creatu
rã ſolu.cũ demones cõfiteant᷑ ꝙ ſit filiꝰ dei. Sʒ bec ofel
ſio nõ eꝛat ex ſcia quã haberẽt. er fide.. Itẽ ad gal. v
Fides que ꝑ dilectõeʒ oꝑat᷑.glo. Ndes cũ dilectõe xpᷣi⸗
ani ẽ:ſine dilectõe demonis ẽ.¶ Iẽ ad thimo.j.Cõſfitẽ/
tur ſe noſſe deũ.factis aũt negãt. Glo. Iides taliũ mo⸗
rũ ꝓpꝛie ẽ demonioꝛũ.Ex his ̊ relinquit᷑ ꝙ fides infoꝛ⸗
misẽ in demonibo. Cõtꝛa.geñ.xxiij. Vocemus puel⸗
lã. Interł. ꝓfides ẽ credere ex volũtate nõ ex neceſſitate.
Itẽ aug. Cetera põt hõ volẽs:credere nõ põt niſi vo⸗
lẽs.Ex boc arguit᷑. Om̃e credẽ ẽ motꝰvoluntariꝰĩ ſum⸗
mã veritatẽ. Sʒ nullus motus volũtarius ẽ dy aboli in
ſummã veritatẽ.ᷓ nullũ credere ẽ dy aboli qð ſit in gene
re boni.ã nec fides infoꝛmis. Iteʒ credere ẽ ſicut dicit
aug. cogitaꝛe cũ aſſenſiõe.& ꝗ credit pꝛimã veꝛitatẽ cogi
tat et aſſentit pꝛime veritati. Si ꝙ̊ dyabolus nũqᷓ aſſen
tit. qꝛ in p̃s.dr. Suꝑbia eoꝝ qui te oderũt aſcẽdit ſemꝑ
Vñ relinquit᷑ ꝙ dy abolus habʒ odio veritatẽ.̊ nõ cre
dit.4 Iẽ arguit᷑ planius. Si credere ẽ aſſentire verita⸗
ti. Diſcredere ẽ diſſentire veritati.Si &̊ dyabolꝰdiſſen⸗
tit a veritate.ᷓ nõ credit.¶ Itẽ.ij.ad coꝝ.vj. Que ẽ con
uentio xp̃i ad belial.glo.Siẽ xpᷣc oĩa egit bene:ita dya⸗
bolus omnia egit male.Cũ ẽ credere ſit actꝰgratuitus
nec malus nec mala intentõe põt fieri. quẽadmodũ nec
diligere. Aſſentire em̃ pꝛime veritati non põt male fieri
ꝓpter ſe.qᷓ credẽ hmõi nõ põt eẽ dy aboli. I aug. i li.
lxxxiij.qõnũ.Credibiliũ tria ſunt genera.Quedã credũ
tur ⁊ nũqᷓ intelligunt᷑.vt hy ſioꝛie que bũana geſta ꝑcuꝛ
rũt.Quedã credunt᷑:et ſimul intelligunt᷑.vt rões de nu
meris ⁊ de figuris in diſciplinis:et vt pꝛicipia ſcĩiaꝛum
Queda ðᷣo pꝛius credunt᷑ et poſtea intelligunt᷑ vt diui⸗
na.iuxta illð yſa.vij.QAiſi credideritis nõ intelligetis.
⁊ ad hoc ꝑueniũt mũdi coꝛde.iuxta illud math.v. Hea
ti mũdo coꝛde:qm̃ ip̃i deũ videbũt.Si ̊ dyabolus ñ pt
eẽ mũdi coꝛdis:nõ pt᷑ H̊ mõ tercio credere.q̊ ſi credat:hᷣ
ẽ ſolũ pꝛimo mõ vel ſecũdo. Sʒ ſᷣm ꝙ credere eſt pꝛimo
mõ vel ſecũdo:nõ ẽ credere fidei foꝛmate vlł infoꝛmis.
fides infoꝛmis nõ ẽ in demonibo. NRñũſio.ocedo ꝙ in
temonibo ẽ fides infoꝛmis.ſic̃ dicũt auctoꝛitates.Cum
em̃ in eis ſit cognitõ veritatis diuĩe quã nõ vidẽt:fides
in eis ẽ. Itẽ cũ veritas quã credũt ſit excedẽs rõnalẽ in⸗
tellectũ:vt quia deus eſi trinus ⁊ vnus.⁊ q; filius dei ẽ
bũanatus et paſſus.iõ fides huius veꝛitatis ẽ donũ gꝛa
tuitũ ſeu habitus ñ naturalis ſeu acquiſitus.Quia vᷣo
hmõi fides in demonibo ſine amoꝛe ẽ oĩno.iõ ẽ hmõi fi⸗
des infoꝛmis. Av illð ̊ qð obijcit᷑ ꝙ nullus cꝛedit ni
li volẽs.rñdent ꝙ hoc intelligit᷑ de credẽ ſᷣm ꝙ ẽ motus
fidei foꝛmate.nã credeꝛe ſᷣm ꝙ eſt motus fidei infoꝛmis
põt dy abolus volẽs.in hoc em̃ ꝙ ſentit ſe ꝑuniri a diui
na virtute in xpᷣo inuitus cogit᷑ credere deũ humanatũ
et H̊ mõ intelligendũ ẽ in ceteris. AVel pt᷑ dici melius.ꝙ
ſicut in ſenſu ↄtingit a ſenſibili triſtabili:vt ĩ tactu a ni⸗
mio caloꝛe ignis eſt appetitꝰnaturalis in ſenſu reſpectu
ſenſibilis:nõ inqᷓtum cõtriſtãtis vel ledẽtis.vñ tactꝰap
petitu naturali inclinat᷑ ad caloꝛẽ.ſᷣ inquãtuʒ excedit et
offendit refugit caloꝛẽ.ſic dyabolꝰ ꝑ naturalẽ apetituʒ
inclinat᷑ ĩ ſummã veritatẽ abſolute: ſ̊ inquãtum inueit
impꝛopoꝛtionalẽ malicie ſui arbitrij inuenit eã offendẽ/
tẽ et ↄtriſtãtẽ.⁊ iõ refugit illã.vñ ſᷣm ꝙ dicit beatꝰaug.
in li.de tri. De ꝑuerſis hoĩbo qui diligũt veritatẽ vt lu⸗
centẽ:ſ̊ odiũt vt redarguentẽ:ita dyabolus vult cogno
ſcẽ vᷣitatẽ diuinã vt lucet:bᷣ nollet ipam ↄgnoſcere vt re⸗

—

—— —

9 „2 1 4 /

darguit ſeu vt punit.⁊ ita credẽ dyaboli ꝑtim eꝛit volũ
tariũ ꝑtim inuoluntariũ.q Ad ſecũduʒ qð dicit aug.q/
credẽ ẽ cogitare cuʒ aſſenſiõe.nõ intelligit᷑ niſi de fide qᷓ
mouet in ipᷣam veritatẽ.moueri aũt ẽ dvuobo modis. vo⸗
lũtate plena ſic ẽ a fide foꝛmata: vel voluntate imꝑfecta
ſic ↄtingit a fide infoꝛmi ĩ hoĩbo pctoꝛibo.Aolũtas ple⸗
na ſignificat᷑ ꝑ indicatiuũ.vt cũ dr̃ volo.Volũtas imꝑ⸗
fecta ꝑ optatiuũ.vt cũ dẽ vellẽ.⁊ G̊ impoꝛtat ipᷣm verbũ
aſſentire.qð ẽ idẽ qð ſentire ad.vñ aſſentire poĩt qdam
mõ inclinari.vel ad ipᷣam veritatẽ tendẽ.Elñ ᷣm ̊ dici⸗
mꝰ. ꝙ credẽ dyaboli nõ habet aſſenſum veritatis: babʒ
tñ ſenſum veritatis. Vñ poſſemꝰ ↄueniẽter diſtinguere
ſentire veritati ·aſſentire veritati.oſentire vᷣitati. Iides
demõis in ſuo credeꝛe habet ſentire:h̊ nõ aſſentire vel ñ
ↄſentire. Iides infoꝛmis hoĩs hʒ ſentire ⁊ aſſentire. M⸗
des dᷣo foꝛmata bhʒ ſentire.aſſentire ⁊ ↄſentire. Sentire
em̃ ponit acciꝑe de veritate qm̃ ẽ.qð facit demõ. Aſſen
tire vᷣo ẽ acciꝑe de veritate qm ẽ:⁊ ad ipᷣaz diſtãter incli
nari qð põt facẽ fidelis petoꝛ.⁊ h̊ notat hec pᷣpoſitõ ad.
ad em̃ dicit finẽ remotũ.vt cũ dico.vado ad eccłiam cũ
adhuc diſto.Cõſentire ðᷣo ponit ð veritate acciꝑe qm ẽ.
⁊ ip̃i veꝛitati amoꝛe ↄiũgi.qdð facit fidelis exñs. in cari⸗
tate.Vñ dẽ credere in deũ credẽdo amare ⁊ crededo ad
herere:et credẽdo in eũ ire.qð ẽ notabile.qꝛ ĩ nõ dicit fi
nẽ remotũ ſᷣ finẽ ꝓximũ.vñ nõ dicimꝰire in domum niſi
cũ ſumꝰ ꝓximi.tñ dicimꝰiꝛe ad.cũ ſumus remoti.deo
fide foꝛmata dicimuꝛ in deũ tendẽ. INide vᷣo infoꝛmi ꝓut

ĩ hoĩbo dicimuꝛ ad deũ tendẽ.Ex his igit᷑ pʒ. ꝙ ex fide

demonis ⁊ cogitatio cũ ſenſu veritatis.ex fide infoꝛmi ĩ
hoĩbo cogitatio cũ aſſenſu. ex fide vᷣo foꝛmata cogitatio
cũ ↄſenſu.¶ Ad terciũ dom.q pꝛima veritas põt ↄſide⸗
rari duobo modis.Cõfiderat᷑ em̃ veritas vt veritas. et
ↄſiderat᷑ veritas vt bonitas. In ↄſideratõne q̃ oſt iderat
veritas vt bonitas:dyabolus diſſentit a veritate.⁊ illð
diſſentire nõ ẽ diſcredere veritati ̊ diſcoꝛdare vel nõ cõ
ſentire veritati. Itẽ in ↄſideratõe qͥ ↄſiderat᷑ vᷣitas vt ve
ritas.pt accipi pᷣitas vt lucẽs vł vt arguẽs ᷣm aug. Si
accipiat᷑ vt redarguẽs:ſic iterũ dyabolus diſſentit veri⸗
tati.⁊ illð diſſentire nõ ẽ diſcredere:ᷣ diſplicẽ.diſplicʒ
eĩ ei veritas:qꝛ ipᷣm offendit.Si vᷣo accipiat᷑ veꝛitas vt
lucẽs:ſic d dyabolꝰveritati nõ diſſentire.ſᷣ er hoc ꝙ ñ
Diſſentit nõ põt aſſentire vel ↄſentire ſicut dictũ ẽ.⁊ e ex
emplũ in oculo egro qui ſentiẽs lucẽ nõ diſſentit a luce
vt lucẽte: diſſentit ab ea vt offendẽte.¶ Ad quartũ di⸗
cẽdũ ſᷣm quoſdã.ꝙ illud intelligit dy abolus egit omia
male de motibus qui ꝓcedũt a ſuo li·ar.ſ̊ credẽ ⁊ ↄfite⸗
ri ꝙ xp̃c eẽt filiꝰdei non ꝓceſſit a li.ar.dyaboli.vñ dicit
glo. ſuꝑ illũ locũ luce.v. Scimus qm̃ filius dei es. Er⸗
toꝛta ↄfeſſio ẽ.qꝛ dy abolꝰↄfitet᷑ illũ hoĩem eẽ filiuʒ dei.
Sʒ pt dici aliter . ꝙ, ñ dr ꝙ oia ꝗᷓ egit dyabolꝰſint ma⸗
la:ſ ꝙ male egit ola. alið em eſt facẽ malũ.aliud facere
male.bonũ em põt male fieri. Dicẽduʒ g̊ ᷣm h̊ q credẽ
dyaboli licet nõ ſit malus actus:fit tñ a dyabolo male
ſemꝑ.qꝛ etſi credat ſentiẽdo veritatẽ:tñ ſentiẽdo ipaʒ re
ſilit 2 diſcoꝛdat ab ipᷣa.⁊ iõ male fit ita etſi ↄfiteat veri
tatẽ diſplicʒ ei veritas:quã penis vrgẽtibo cogit pfiteꝛi
Ad vltimũ dðm ꝙ illa auctoꝛitas aug. diſtiguit genꝰ
credibile:nõ dicit diſtinctõem ex ꝑte credentis·iõ qᷓuis
credibile in tercio genẽ natuʒz ſit intelligi illo oꝛdine. vt
pꝛius credat᷑⁊ poſſea intelligat᷑.nõ tñ ſemꝑ ↄſequit᷑ in/
tellectus fidẽ credibilis: et hoc nõ ꝓpter deſectũ credibi
lis:ſed ꝓpter defectũ qui põt eſſe ex ꝑte credẽtis. defectꝰ
aũt iſte ẽ immũdicia coꝛdis. Dicendũ ꝗ̊ ꝙ diabolus cre
dit tercio genere credibilia:nec ſequit ꝙ non poteſt eſſe
mundi coꝛdis.ᷓ nõ poteſt hoc genere credere.ſʒ ſequit᷑.
ergo nõ poteſt intelligere.ᷣm ꝙ intelligere dicit actu be
atitudinis qui eſt in videndo deum mũudo coꝛde. ſᷣm ꝙ
dicitur Adath. v. Heati mundo coꝛdde.

Membꝛum octauum

. Q—1— ur- ½ Srr d. 2*.. J.

.1. 2 ). ha⸗ö

Nc;

ri⸗
eN
cgi
eer
llce
idi⸗

Kir⸗
dicit
E
d⸗
tna⸗
ent

le

eni
end
is
tin
dibi⸗
ſec⸗
gcre

pit.
ͤbe
ng

A
7

M M

Nnueſtio

Oſiea querit᷑ poſito q in dmoniba ſit fi
des infoꝛmis:vtꝝ data ſit eis an peccatũ
vel poſt peccatũ. Si diceret᷑ ꝙ data fuit
ceiis afñ peccatũ. Cont᷑. INidei ẽ vidẽ ꝓſpe⸗
culũ in enigmate:h̊ eſt obſcure ſicut dr̃.xiij · pme ach co
rint. Nidemꝰ nũc ꝑ ſpeculũ in enigmate ⁊c. Si Sante
peccatũ nõ erat viſio in angelis in obſcuritate.̊ nec fi
es. ¶ YIteʒ boni angeli ⁊ mali pares erant añ peccatũ
in bonis angelis nõ ponit᷑ ante ↄfirmatiõz fides ſen
cognitio ꝑ fidẽ:quia nec in hoie ante peccatũ. vñ Hu⸗
go de ſan. vic. in ſuis ſent.dicit. Cognouit hõ creatoꝛeʒ
ſuũ:nõ ea cognitõe qua deus a credẽtibo abſens ſide qꝗᷣ
ritur:̊ ea qua tunc ꝑ pñtiaʒ ↄtemplatõis ſcienti mani
feſtius cernebat᷑. ᷓ nec ponet᷑ ĩ demonibo fides oñ pec/
catũ.⸗. Iteʒ.x.Luc̃. Homo quidã deſcendebat a hieꝛu
ſaleʒ in hbierico. IObi dicit glo. ꝙ peccatũ vulnerat i na-
turalibo 2 ſpoliat gratuitis. Si g peccatũ temonũ eſt
maximũ.qᷓ maxime vulnerati ſunt iĩ naturalibo ſpoli
ati gratuitis. poſt peccatũ nullꝰ hĩtus gratuitꝰ ĩ eis
remanet.ꝗᷓ nec fides.⸗l Iteʒ ſi dicat᷑ ꝙ data fuerit eis
poſt peccatũ fides.in ↄtrariũ ẽ:qꝛ fides infoꝛmis ẽ ha⸗
bitus gratuitꝰ.ſᷣ nullꝰ repoꝛtat grãm ex peccato.̊ nõ
ↄuenit ei dare fideʒ poſt peccatũ.¶¶ Itez.iij. ephe. ſuꝑ
illud. At innoteſcat principibo ⁊ ptatibo multifoꝛmis
ſapia dei.dicit glo. Quia ꝑ pꝛedicatõʒ apłoꝝ accreuit
angelis aliqd. qꝛ in his q̃ euãgeliʒ abãt ab apłis milta
didicerũt. ſiti mõ demones ꝑ ſcripturã ⁊ miracla ad
dina ſacramta redemptiõis hũane puenire poterũt.gᷓ
er doctrina vel pᷣdicatõe ⁊ miraculis poterãt hr̃e fideʒ
poſt peccatũ.p̊ fides hmõi aeqſita eſt:nõ gratnita vlñ
infuſa.relinquit᷑ igi᷑ ꝙ nõ ſint ſuſceptibiles gẽe pꝰ pec
catũ. nec fidei infoꝛmis ed donũ gratnitu. . aut ñ
ſint ſuſceptibiles oñdit᷑. ADoꝛs nõ eſt ſuſceptiua vite:
qꝛ frigidũ manẽs frigidũ ñ ẽ ſuſceptiuũ calidi.nec odi⸗
oſus deo gre dei manẽs hmõi. Cuʒ ̊ dy abolꝰ maneat
odioſus poſt peccatũ:relinꝗt᷑ ꝙ nõ ẽ ſuſceptibilis gtie
poſt peccatũ. Rñſio.ddᷣm ꝙ; i cmonibofides dupłr
eſt. Eno mõ fides que eſt hitus acqſitus ex miꝛaculis 2
pᷣdicatõibo. Alio mõ fides q ẽ hĩtus gtuitus ſ̊ ñ datus
eis poſt peccatũ. Dicendũ q̊ ꝙ primo mõ fides eis ad⸗
uenit poſt peccatũ.ſᷣ hec fides ñ dẽ fides infoꝛmis de q̃
hic logmur:ſic pʒ ex dictis.Scðo mõ dẽ hitus qtui 1dg
fuit eis datꝰ añ peccatũ:ſ̊ ꝑ peccatũ alteratꝰ. Ad cui
intelligentiã nõndũ.q in generali de credibilibo daba⸗
tur noticia angelis an lapſum. vñ dicit b. Her. de lu⸗
cifero. pᷣuidit rõnaleʒ creaturã aſſumendã ĩ vnita⸗
tẽ ꝑſone filij dei.Hec aũt noticia erat in eis ſiẽ lux cla⸗
ra ñ admixta tenebꝛis:tñ diminuta reſpectu lucis gle.
ſicut lumẽ ſtelle reſpectu lumis ſolis an peccatũ.poſt
peccatuʒ vᷣo fuit ipſa lur tenebꝛis admixta velut lux in
vmbꝛa.⁊ ideo qꝛ ẽ noticia in obſcuritate ẽ in enigmate
⁊ veritatis abſentis.⁊ ideo fides: qꝛ vero ſine caritate
eſt ſicut lumẽ ĩ vmbꝛa ſine coloꝛe.iõ infoꝛmis.⸗: Ad il⸗
lud ꝗᷓ qd primo obijcit.ꝙ in angelis añ lapſuzʒ nõ fuit
fides:qꝛ nec ↄgnitio enigmatica.ↄcedendũ eſt: ſᷣ tñ in
eis erat habitꝰ ↄgnitõis añ peccatũ:ꝗ interueniẽte ob
ſcuritate peceati fact ẽ hĩtus ↄgnitõis enigmatice. qð
pʒ ꝑ exemplũ.Cõtingit.n. aliqd cognoſci ꝑ cãm ⁊ iteꝝ
E cõiecturas ꝓbabiles.qð aũt ſic cognoſcit᷑:ſcia app⸗/
bendit᷑. Cõtingit aũt internenire oblinionẽ qᷓẽ ſiẽ tene 3
bꝛa reſpectu cauſe:a remanẽ piecturas ꝓbabiles.⁊ ita
nõ delet᷑ cognitio rei totałr:ß ſoli manet inqᷓtũ cogno
ſcebat p cam: ñ inqtũ cognoſcebat᷑ ꝑ ↄiecturas ꝓbabi
les. Manet igit idẽ ↄgnitõis hitus ̊ alteratꝰ ꝗ dimi⸗
nutus. Hitus aũt iſte cũ eꝛat ad cognoſcẽduz rẽ ꝑ cãm
erat hĩtus ſcie.Cũ vo ẽ ad cognoſcẽdqũ res ꝑↄiectuꝛas
dom. ꝙ hitꝰ ↄgnitõis credibiliũ añ peccatũ angeli du
plr erat. Eꝛat. n. cognitio in dĩna ca:h̊ ẽ in lumie cauſe
dine q ẽ ſumma ſapia.⁊ erat cognitio ĩ effectu cauſe:Rᷣ

W— - è= . —
1 A Ruio9 Ny. RPn
—

4.

%

lxxuij.

eſt in lnmiĩe imagis vel ſpẽi veritatis credibiliũ ĩ intel⸗
lectu angeli. Interueniẽte aũt vmbꝛa pcti ſubtractũ eſt
lumẽ qͥ ↄgnoſcebãt in cã. remãſit lumẽ q̊ͥ ↄgnoſcebãtĩ
effectu ? t obſcuratũ. mutata ẽ igit᷑ cognitio q̃ eꝛat ſiẽ
ſcĩe cũ ↄgnoſcebãt veritatẽ credibiliũ ĩ lumie cauſeſi co
gnitionẽ enigmaticã.i.in cognitõʒ in obſcuritate.⁊ ita
hĩtus cognitois ꝗ erat ſicut ſcia an peccatũ.factꝰ ẽ ha⸗
bitus fidei pꝰ peccatũ. Ad ſecudũ doᷣm.qꝙ pares erãt
boni angeli a mali an peccatũ.ſᷣ ſic ĩ bomis angelis p
ofirmatoʒ hitus cognitõis quã hebant factus ẽ pfectꝰ
vt eis nihil deficeret qð ꝑtineret ad ſubaʒ ſue btitudis

ita in malis angelis ꝑ peccatũ factus ẽ diminutꝰ 7 ob⸗
umbꝛatus Fᷣm erigentiã ſue damnatõis.⁊ ſic in ange
bonis eleuabat᷑ cognitio ̊ mõ. vt ꝗ priꝰ cognoſcebant

effectũ in cã:po pfirmatõʒ ↄgnoſcãt plene cãm effectꝰ.

Ita in malis angelis deſcẽdebat cognitio: vt q priꝰ co⸗
gnoſcebãt effectũ in cã:poſt peccatũ ↄgnoſcant effectuz
cauſe. Et iõ ꝑ ſpeculũ effectꝰ cauſati vidẽt poſt pcimĩ
enigmate. Ad illud vᷣo qð dicit de adam rñdet᷑ alibi.
cũ queri?᷑ de fide 2 vᷣtute. 4 Ad terciũ vo qð obijcit. ;
ungelus fuit ſpoliatꝰ gtuitis. dom ꝙ pᷣuari bono gtui
to ẽ duobo modis.i A⁊a bonũ gꝛatuituʒ dẽ vel qꝛ gratis
datũ:vel q; gratũ faciẽs ſen ad eẽ gratũ diſpones. De⸗
mones ꝗ̊ priuati ſũt bonis gtuitis inq;tũ gratũ faciũt
vel ad gratũ eẽ diſponũt: ̊ no bonis omibo inqᷓtũ gra
tis datis. Aldanẽt.n.ex dina inſticia ad eoꝝ punitioõeʒ
vt lumẽ fidei infoꝛmis ad terroꝛẽ ⁊ hoꝛꝛoꝛc.vnñ Jac.ij.
Demones credũt ↄtremiſcũt.

Membrũ nonum
Ltimo querit᷑ de actu fidei infoꝛmis ĩ de
monibo. Ad qð ſic.Actꝰ fidei ſeu foꝛma⸗
te ſeu infoꝛmis ẽ in duobo.in illuiĩando ĩ⸗
tellectũ ad ognoſcẽdũ verũ:⁊ ĩ mouẽdo ef
fectũ ad bonũ.Si &̊ᷓ in demonibo ñ ẽ effectꝰ fidei qͥ mo⸗
ueant᷑ ad bonũ:ſi ĩ eis aliꝗs effectꝰ ẽ: h̊ erit vt illuient
ad verũ.Sʒ ſi h̊ dicet᷑:oriũ videt᷑.ij.ad coꝝ.iiij.vbi dr̃.
Deꝰ hꝰ ſeculi excecauit mẽtes infideliũ vt ñ fulgeat il⸗
luĩatio.ibi glo. Verũ ẽ ꝙ increduli ñ vidẽt ſplẽdoꝛẽ ve
ritatis merito ꝑꝓfidie excecantis.Si ꝗ ꝑfidia excecans
maxie ẽ in demonibo. maxie in eis deficit illuiatio ve
ritatis.q̊ fides infoꝛmis n illuiat intellectũ eoꝝ ad ve⸗
rũ.¶¶ Itẽ ad idẽ ad ro.j.Obſcuratũ ẽ coꝛ inſipiẽs eoꝝ.
Blo. nebula erroꝛis ↄtexit coꝛ illoꝝ: qꝛ cũ creatoꝛeʒ ex
creaturis cognouiſſent: nec ſic deũ gloꝛificauerũt:am⸗
pliꝰ obtuſi ſunt.⁊ loqꝗt de ph̊is.Si q̊ hec cã obſcurati⸗
onis obtuſiõis intellectꝰmaxie ẽ in demonibo:qꝛ cuʒ
deũ ↄgnouerint nũqᷓ; deũ gloꝛificãt.̊ᷓ maxie hñt intelle
ctũ obſcuratũ.̊ᷓ fides ñ illuiat ipſos ad veriũ. Cõx.
Htũs dyoni.in li.de di.no.dic̃ de demonibo.qꝙ ñ ẽ al⸗
teratũ totũ bonũ qð datũ ẽ eis: h̊ ipſi cecideꝛũt a dato
om̃i bono:⁊ angelica dona dicimꝰ ĩ eis ñ fuiſſe alrera⸗
ta. Si in generali ↄgnitõ credibiliũ erat eis data añ
peccatũ.q̊¶ manet ĩ eis poſt peccatũ.Illuĩat᷑ igit᷑ ex illo
dono ad cognoſcẽdũ veꝝ.¶ Stẽ dyo.in eodẽ. Ipſa lux
ſꝑ ẽ lux q̃ ⁊ tenebꝛas illuiat. Si & fides infoꝛmis ĩ eis
eſt lux ⁊ ſꝑẽ lux.q̊ eos illuiat.¶ Stẽ ad gatł.v.ſuꝑ illð.
Sides q ꝑ dilectõʒ oꝑat᷑.Glo. fides ſine dilectõe demo
nis ẽ.nũ demones credũt ⁊ ↄtremiſcũt YSac.ij.Qui aũt
ñ credũt tardioꝛes ſunt? peioꝛes qᷓ; demones.q̊ᷓ aligꝗs
effectꝰ fidei ẽ infoꝛmis in demonibo ꝗ ñẽ in hoibꝰñ cre
dentibo:qꝛ iſti credũt illi ñ:iſti ↄtremiſcũt illi ñ‚ñ. Rñ
ſio.dom ꝙ fides in demonibo hʒ efſectũ illuiatõnis 2
motõis. ꝓlluiat.n.qꝛ lux eſt.tñ in h̊ differt illuĩatio ab
illuĩatõe fidei foꝛmate.qꝛ hec illuiatõ ↄtriſtat: quẽad-⸗
modũ lux oculũ egꝝ. ſic lux veritatis fidei demoĩs itel
lectũ. Illuiatio oSfiei foꝛmate dlectat ⁊ ↄfoꝛtat cre⸗
dẽtis intellectũ. Iteꝝ mouet:qꝛ hĩtꝰ motiuꝰ ẽ.b differt
motio a motõe fidei infoꝛmis in hoĩbꝰa fidei foꝛmate.
Maã fides infoꝛmis demonũ mouet ad ſentire veritatẽ.

N 6 fur W J₰ õäzü A V) P ttu t. e ℳ½ℳ

17

2. 5 2 2 1
2½ Gonm 9 WRN and 1
990

Susie veln we nn e Nr need

)
₰ 9 4 ,ℳd S Gon: AN 14

Nal. N. *

1

R

n – 9

Prene E 9 Hon .)

DeeHhnn Sr aS cſpaer

2

ſimplr:b q ad ̊ ꝙ illi cꝛedũt a iſti ñ. illi temũt iſti ñ.G

Vñ iſle motꝰ magis ẽ paſſio qᷓ; actio.vñ ẽ in eis ad pe⸗
nã ſiẽ vermis ↄſcie in dãnatis. Iides vᷣo infoꝛmis ĩ ho⸗
mĩbo credẽtibo dũ adbuc ſunt ĩ carne: mouet ad aſſenti
re vitati.⁊ fides foꝛmata ad ↄſentire.ſiẽ explanatũ eſt
priꝰ. Ad illò ꝭ̊ qð pᷣmo obijcit.doᷣm ꝙ ñ ſegt. Si fi⸗
des ñ mouet in bonũ: ñ mouet.nõ.n.mouet in bonũ
ſiẽ dictũ ẽ qð fiat ꝑ demonẽ.ſᷣ̊ tñ mouet ad ſenſuʒ pene
quã ſuſtineat in h̊ qð ſentire facit veritatẽ redarguẽtẽ.
¶ Ad ſecũdũ qð obijcit᷑ ꝙ demones hñt maxie obſcu⸗
ratũ intellectũ. Diſtinguedũ ꝙ eſt obſcuratõ intellectꝰ
qᷓ̃tũ ad iudiciũ veri ⁊ boni.⁊ ẽ obſcuꝛatio qᷓtũ ad eleeti
onẽ veri ⁊ boni. Pꝛimo mõ demones ñ hñt maxiĩe ob⸗
ſeuratũ intellectu.ſ̊ ſecũ do mõ. Et ꝑ h̊ ptʒ rñſio ad ſe⸗
cundũ ⁊ terciũ.¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ ĩ ꝑtẽ oppoſitã
ꝑ auẽtez b.dyo.Dicẽdũ ꝙ ñ loqꝗt᷑ de donis gtuitis: ᷣ ð
donis naturalibo qᷓ manẽt ĩ angelis immutata: tñ mu⸗
taãt᷑ qtũ ad vſũ ſeu ꝙᷓtũ ad habilitatẽ q ẽ ad actũ bonũ.
Ad illð pᷣo qð obijẽ ſcdᷣo.ꝙ lux ſꝑ ẽ lux. ſy illuĩat.
dðm ꝙ ñ ſegt᷑. h̊ lux ſꝑ ẽ lux: ſꝑ lucet.vñ poſito ꝙ lux
ſolis ſꝑ irradiaret ſuꝑ oculũ clauſuʒ. ſꝑ luceret ſol ocu
lo:ñ tñ illuiaret oculũ.⁊ q̊ mõ ĩ demoĩboẽ reſpectu ele
etõis boni.vñ dic̃ b. dyo.ĩ li.de di.no.c.de malo.Sunt
integri ⁊ totuz lucidi:lʒ ipſi ñ videãt clandẽtes ſuas
boni ↄtẽplatiuas vᷣtutes.il Ad vltimũ pʒ rñſio.tñ illð
qð dr.hoĩes ſunt deterioꝛes demonibo.ñ ẽ intelligẽdũ

enĩ ĩ demoni bo poĩt bonũ qᷓuis ſit eis ad penã.

OPſt queſituz eſt

de fide inſoꝛmi:q̃rendũ ẽ de ſpe inſoꝛ⸗
mi. Et q̃rũt᷑ tria. Prio.vtꝝ ſpes poſ⸗
ſit eẽ infoꝛmis. Scðdo. ſuppoſito ꝙ ſit:
, vtꝝ ſpes infoꝛmis poſſit fiẽi foꝛmata.
Tercio.de actu ⁊ certitudine ſpei infoꝛmis.

Membꝛũ pꝛimuʒ

BS primũ ſic.j.ad coꝝ.xiij. Maioꝛ horũ
eſt caritas.nũc aũt manent fides ⁊ ſpes.
Blo. Caritas bis decedẽtibo ꝑmanebit:
cui fides ⁊ ſpes h ñ pñt. ſ̃̊ fides ⁊ ſpes ſi
ne caritate pñt eẽ.b̊ ſides dẽ infoꝛmis:qꝛ ñ hʒ ſociã ca⸗
ritatẽ.ad ro.j.ſuꝑ illð.Ex fide ĩ fidẽ. Glo.ſides dr in⸗
foꝛmis qꝛ ñ hʒ ſociã caritatẽ q̃ ẽ foꝛma oĩm vtutũ.ergo
ſpes erit infoꝛmis q̃ ñ hʒ ſocia caritatẽ.q¶ Cõ⁊.ſic tota
caꝛitas ẽ ĩ affectu ſic tota ſpes.ñ ſic fides q̃ ĩ ↄgnitõe hʒ
materiã ĩ affectõe foꝛmã. ſicẽ̃ nihil remanet caritatis

qð dicat᷑ infoꝛme pꝰ pctm: pari rõne nec ĩ ſpe aliqꝗd re⸗

manebit. ſpes ñ pᷣt eẽ infoꝛmis ſic nec caritas.⸗ Itez
ad maioꝛẽ euidẽtiã arguit᷑. Iides for̃ata hʒ aligd ↄgni
tõis ⁊ affectõis.⁊ iõ qn ꝑdit qð ẽ affectõis ꝑ pcti qð ẽ
malꝰ amoꝛ amittit foꝛaʒ ⁊ fit ifoꝛmis. Spes at᷑ for̃ata
ñ hʒ ſbatr aliꝗd ↄgnitõis ſ̊ ſolũ affectiõis.q̊ cũ ꝑ pct᷑ᷣm
xcſtruat᷑ qð ẽ affectõis:nihil remanet ſpei. ñ pᷣt eẽ in⸗
foꝛmis.i Itẽ ſi ꝗs hʒ ſpeʒ ð btitudie: iã expectat eã.⁊
ſi expectat eã deſiderat.⁊ ſi deſideꝛat amat.⁊ ſi amat tẽ
dit ĩ eã.ſ̊ ſi tẽdit ĩ bẽitudĩeʒ ſpe:iã hʒ caꝛitatẽ.g ſi habʒ
ſpeʒ hʒ caritatẽ. ſpes ñ pᷣt eẽ ſine caritate. ꝗ̊ nec pᷣt eẽ
infoꝛmis.(¶ Itẽ ſpes fo?ata ñ pᷣt eẽ pᷣſũptio:qꝛ vᷣtꝰ ñ pᷣt
eẽ viciũ.ᷣ̊ ſpes forata ẽ ſic dic mggr̃ ĩ ſent.ex Ea ⁊ meri
tis ꝓueniẽs.ſᷣ ſi ſit ſpes ñ ex gra:iã ẽ pᷣumptõ.ſiłr ſi ſit
ñ ex meritis ẽ pᷣumptõ.Subxtctis igr̃ gr̃a vł meritis ñ
E ſpes q̃ ñ ſit pſumptõ.ſ̊ poſitis Ga ⁊ meritis ẽ ſpes foꝛ
mata.̊ ſpes q̃ ñ ẽ p̃ſumptõ ẽ ſpes foꝛata.i.õ ẽ igẽ ſpes
q̃ ſit vᷣtꝰ iĩfoꝛnmis. Nñſio.dm ꝙ ſiẽ fides pᷣt eè infoꝛ⸗
mis ita ⁊ ſpes.i Et ad illð qð obijcit᷑ pᷣmo ⁊ ſcdðᷣo dðʒ
ꝙ lz ñ ſint diueꝛſe rões ↄgnitõis ⁊ affectõis ĩ ſpe foꝛata
ſiẽ ĩ fide forata:tñ de ſpe ⁊ vᷣtute pᷣt fieri ñ vᷣtꝰ.⁊ hẽ: ꝗa

ipſa affectioſq̃ ẽ ſpes ñ eſtruit᷑ ꝑ peẽm:ſ ↄpatõ ipiꝰ al⸗
fectõis ad meritũ.Secꝰ at᷑ ẽ de caritate.iõ.n.exñns ĩ

peto moꝛtali p̃t diligẽ oĩa diligẽda:ſic pᷣt credẽ oĩa cre⸗

dẽda ⁊ ſꝑare oĩa ſꝑada.qꝛ inqᷓtũ peccãs ñ diligit ſe nec
deũ.vñ rõ pct᷑i oppoĩt᷑ dilectõi ſui ⁊ dei.ñ ſic aũt ĩ alijs
vicz fide ⁊ ſpe.⁊ iõ ꝑ pctm caritas totatr deſtruit᷑: ñ at
fides ⁊ ſpes.Eñ diſtinguit᷑ m G.ꝙ q̃dã vᷣtutes nec in⸗
foꝛmãt nec infoꝛmãt᷑:ſic politice vᷣtutes.⁊ q̃dã ita ĩfor⸗
mãt᷑ ꝙ ñ infoꝛmãt: vt vᷣtutes gtiſdate fides ⁊ ſpes.qᷓ⸗
dã dᷣo ita infoꝛmãt ꝙ ñ infoꝛmãt᷑:xt caritas. Per h̊ ſol
uũt᷑ duo pria.¶ Ad terciũ rñdẽdũ.ꝙ ẽ volũtas plena:
7 volũtas ſemiplena ſeu imꝑfecta. Volũtas imꝑfecta
teſigt᷑ ꝑ optatiñ modũ.vt cũ dr:vellẽ. Volũtas ꝑfecta
ꝑ indicatm.vt cũ dẽ:volo.deſidero.Vlolũtas imꝑfecta
ſeu ſemiplena ↄcomitat᷑ ſpeʒ infoꝛmẽ.volũtas vᷣo ꝑfcta
ſpeʒ foꝛatã. Inð ẽ ꝙ ꝓpꝛie ñ pᷣt dici ð erñti ĩ pcto moꝛta
li ꝙ vult tẽdẽ ĩ btitudinẽ: ſᷣ ꝙ vellet.ᷣm quẽ modũ dr ĩ
ꝓuer.xiij. de pigro. Ault ⁊ ñn vult piger ⁊c.q¶ Ad qꝛtũ
dðʒ.ꝙ ñ oĩs ſpes q̃ ẽ ſine meritis ẽ pᷣumptõ indiſiicte.
vñ cũ dr̃ ſpes infoꝛmis: cũ ſpes forata ponat reſpectũ
ad gtiã ⁊ merita.ẽ eĩ ex gra ⁊ meritis ꝓueniẽs:ñ pᷣuat
reſpectꝰad grãzʒ ᷣ reſpectꝰ ad meꝛita.vñ ſpes iſoꝛmis ẽ
ex gꝛa ſine meritis:tñ cũ diſtictõe.Qã cũ pᷣumptõ du
plex ſit.vna q̃ ꝗs ↄfidit ex gr̃a ſine meritis.alia q̃ cõfi⸗

dit de meritis ſine ga.⁊ hec ẽ maioꝛ.Spes ĩfoꝛmis dẽ

vno mõ tm̃ q̃ gs ↄfidit ð gẽa ſine meritis.grãz dico eis
Ftiſdatã.Alit᷑ tñ dẽ ſpes iſoꝛmis cõfidẽ ſine meꝛitis ꝙᷓ
pſũptio.nã meꝛita ponũt᷑ ſimptr i actu vł ĩ hitu.ponũt᷑
at᷑ ʒ ꝗd ⁊ ↄditõalłr meꝛita ĩ potẽtia.Cũ & aliꝗs cõſidit

ſine meritis:p̃t ĩtelligi pᷣuatõ meritoꝝ ſimptr ſᷣʒ ꝙ ſũt

actu vł bitu.vł meritoꝝ ſᷣm ꝙ ſũt ſʒ qd ĩ potẽtia.Spe
igr forata ↄfidit ꝗs ex meritis erñtibo actu vel habitu.
Spe ĩfoꝛmi ↄfidit ꝗs ſine meꝛitis exñtibo actu vł hĩtu:
exñtibo tñ ĩ potẽtia.qᷓuis.n.ñ hẽat meꝛita actu vł hitu
tñ ↄfidit:qꝛ pᷣt bꝛe.pᷣſumptõ vo ↄfidit ſine meritis oĩno
vel actu vł hĩtu vł᷑ ĩ potẽtia erñtibo.

Membꝛũ ſecudũ
Eingde q̃rit᷑.v.ſpes ĩfoꝛmis poſſit fiẽi foꝛ⸗
mata. Ald qð ſic. Iides generat ſpem. S
fofata generat foꝛëatã. & iforis ſpeʒ infor
mẽ.ſ̊ fides ĩfoꝛis pᷣt fiẽi foꝛata.qᷓ ſpes in⸗
for̃is p̃t fieri ſpes foꝛata.q Cõt. Ndes ĩforis ⁊ foẽata
reſpiciũt vnũ actũ relatũ ad vnã cãz vt credẽ vitatẽ p⸗
pteꝛ ipᷣaʒ vᷣitatẽ. Inð ẽ ꝙ fiðłs forata pᷣt fiẽi ĩfoꝛis ⁊ ecõ
uerſo.ſᷣ̊ ſpes for̃ata ⁊ ſpes infoꝛis ñ reſpiciũt vnũ actũ

relatũ ad cãm vnã.qꝛ ſꝑare btitudinẽ ex meritis ẽ actꝰ

ſpei for̃ate.ſꝑare ðᷣo ſine meritis ſpei infor̃is.Cũ &̊ re
ſpiciãt diuerſos actꝰ ex cãis diuerſis: ñ poterit ſpes ĩ⸗
foꝛmis fieri foꝛzata.¶4! Itẽ ſic ſe hʒ tior Fᷣuilis ad tioꝛeʒ
for̃atũ:ſie ſpes ĩfoꝛis ad ſpeʒ foꝛatã.qꝛ ſic tĩoꝛ ĩfoꝛis ꝗ
ẽ tioꝛ ſᷣuil ñ hʒ ſociã caritatẽ:ſic ſpes ĩfoꝛis.⁊ ſic timor
foꝛatꝰ ꝗ ẽ tĩor initiał vł filialis hʒ ſociã caritatẽ: ſic ⁊
ſpes forata. Si &̊ tioꝛ ĩfoꝛis ꝗ ẽ ſuił ñ pᷣt eẽ foꝛatꝰ:iĩmo
adueniẽte caritate foꝛas mittit᷑ſic dr.j.o.iiij.ꝑfecta
caritas foꝛas mittit tĩoꝛeʒ. ſpes ĩfoꝛis ñ poterit ſieri
ſpes foꝛata. MRñſio m illos ꝗ dicũt ꝙ fides ĩſoꝛis ñ
pᷣt fieri for̃ata:dicẽt mltofoꝛtioꝛi rõe ð ſpe.vñ ſic S.di⸗
ctũ ẽ ſʒ iſtos ð fide ĩfoꝛmi: ita diceret᷑ h ð ſpe infoꝛmi.
Scðʒ alios vo ꝗ dicũt ꝙ fiðs ĩfor̃is pᷣt fieri foꝛata.ſilꝛ
dðʒ ẽ ð ſpe.ꝙ ſpes ĩfor̃is pᷣ̃t fiẽi foꝛata.⸗! Ad illð ̊ qð
pmo obij̃ dm. ꝙ ſiẽ credẽ ẽ actꝰ fidei ſoꝛate ⁊ infoꝛis
relatꝰ ad vnã cãz ꝑ priꝰ ⁊ poſteriꝰ.ſ.ad pᷣmã cãʒ pᷣmaʒ
vᷣitatẽ.ita ſꝑare ẽ actꝰ ſpei foꝛate ⁊ inſoꝛmis relatꝰ ad
vnã cãm ꝑ priꝰ ⁊ poſteriꝰ.ſ.grãz ⁊ merita.ſ̊ gẽa gtũfa
ciẽs accipit᷑ ĩ ſpe for̃ata.⁊ merita exñtia actu vł᷑ bitu.
BGr̃a dᷣo gtiſdata accipit᷑ ĩ fide ĩfoꝛmi ⁊ merita ĩ potẽ⸗
tia.gꝛa at᷑ ʒ analogiã dꝛ ð ga gtiſdata:⁊ ð gr̃a gtũfa
ciẽte.ſilr mẽita ſʒ analogia dñr d mẽitis erñtibꝰ actu
Ehitu ⁊ ð mẽitis exñtibꝰi potẽtia.q. Ad ſcdʒ vᷣo qð obr

—

—— –— —

—EU —— , —

l

.

.
exſis
acre⸗
ſener
lalies
ki
ecinn⸗
llor,
ge q⸗
il
lenn:
NReen
Dfeeta
bſten
ſie
natn
lor;
ini
i
8
dn
G
ed
loes
ng
i⸗
Ghi⸗
1.
“
lbitn:
bin
o

ſon
n. 5
de
gi
ſoiata
latip
875
ſoeni
iaat
ihre
ſezi⸗
ionz
ſiisg
tinor
eſien
imno
hecta
tfieri
diisi
5,di⸗
forni⸗
a.l⸗
zic
mnſoiis
nc;
lctüfn
Pbitn.
ſpoi⸗
zgüſt

ctu

65

LNneſtio

t timoꝛe ſeruili rñdent.q; nõ eſt ſile de timoꝛe infoꝛmi

ſpe. Qaʒ timoꝛe Fuili ꝗẽ infoꝛmis alið timet᷑.ſ.pena
cterna. 2 timoꝛe initiali ſeu filiali ꝗ ſunt timoꝛes foꝛati

qꝛ ĩ timoꝛe initiali timet᷑ inſufficictia ſatiſſactõis. filia

li malũ ſepatõis a deo.̊ ſpe infoꝛmi ⁊ ſoꝛmata idẽ ſpe⸗
rat᷑.ſ.btitudo eterna.Vtꝝ aũt v̊ verũ ſit: in ꝓximo de⸗
clarabit᷑ cũ queret᷑ de timoꝛe infoꝛmi.

Mlembꝛum terciũ

ODſtea querit᷑ de actu ſpei infoꝛmi ? certi
tudine. queret᷑ primo cũ fides foꝛmata
actũ habeat credẽ in deũ.fides infoꝛmis
credere deũ vel deo.ã cuʒ ſiltr diſtinguat᷑
ſperare: ſpare in deũ: 2 ſperare in deo ſeu de to. ſpei

foꝛmate actus erit ſperare in deũ. actus ſpei infſoꝛmis
erit ſpare in teo ſeu de leo.4 Cont᷑. In fide eſt cogni⸗

tio que qñq; eſt cũ affectõne: qñqʒ ſine affectõne. ⁊ ideo
credere variat᷑ cũ dicit᷑ credere in deũ vel deo. ſᷣ in ſpe

ſola eſt affectio ad beatitudinẽ.q̊ ſperare nõ poterit va
riari vt dicat᷑ aliqũ ſperare in deũ: aliqñ ſꝑare in deo.
ſicut ↄtingit in credere. Rñdeo ↄcedendo ꝙ ſiẽ actꝰ
fidei foꝛmate eſt credere ĩ deũ. fidei vpᷣo infoꝛmis credẽ
deũ vel do.ita ſperare in deũ:qð eſt ſꝑando tendere ĩ
dñ eſt actus ſpei foꝛmate. Sꝑare ðo in deo vel de qo
eſt actus ſpei infoꝛmis:qꝛ ſpe infoꝛmi vertit᷑ aĩa ꝑ cõſi
ntiã in deo qᷓuis ꝑ ↄſidentiã nõ tendat in da..

Atem queritur de S. j.

certitudine ſpei infoꝛmis.⁊ querit᷑ generalit᷑ ⁊ ſpecia⸗
liter. Generalit᷑ querit᷑ vtꝝ eadeʒ ſit certitudo ſpei foꝛ
mate ⁊ infoꝛmis:ſeu einſdeʒ rõnis.Ad qð ſic.Eadem
eſt certitudo fidei ſoꝛm ate ⁊ infoꝛmis.qꝛ eadeʒ vera co
gnoſcũt᷑ vtraq; fide ⁊ ꝑ ideʒ:̊ eſt ꝑ primã veritatem.jqᷓ
pari rõne eadeʒ ſeu eiuſdẽ rõnis certitudo erit ſpei foꝛ
mate ⁊ infoꝛmis. 4¶. Cont᷑. Certitudo ſpei foꝛmate ha⸗
bet preguſtatõeʒ beatitudinis.certitudo vᷣo ſpei infoꝛ/
mis nõ eſt ex preguſtatõe.q̊ nõ ẽ eadeʒ.4 Itez certitu⸗
do ſpei foꝛmate eſi ex conſcia meritoꝝ actu vel hĩtu ha⸗
bitoꝝ. Spes infoꝛmis nõ eſt ex ↄſcia meritoꝝ:bᷣ ſolum
ex fide quã hʒ ꝙ ſi meꝛuerit habebit beatitudinẽ.̊ ñ ẽ
aliqua certitudo ſpei infoꝛmis que nõ ſit ex fide. Sed
ſpei foꝛmate eſt ꝓpria certitudo q̃ eſt ex ↄſcia meritoꝝ.
relinquit᷑ ̊ ꝙ nõ eſt eadeʒ nec eiuſdeʒ rõnis certitudo

ſpei foꝛmate ⁊ infoꝛmis. Rũñdeo dicendo ꝙ ĩ fide du
plex eſt certitudo.certitudo ↄgnitõis: ⁊ affectõis. Cer

titudo ↄgnitõis eiuſdẽ rõnis ẽ in fide foꝛmata ⁊ infor⸗
mi.Certitudo dᷣo affectõis nõ eſt oĩno eiuſdẽ rõnis.nã
in fide infoꝛmi certitudo ex ꝑte affectõnis ẽ ex ſenſu aſ⸗
ſenſionis.h̊ ẽ ex h̊ ꝙ hõ ſentit ſe aſſentire pᷣme veritati
Aier ſe:lʒ ñ tẽdat ĩ ip̃aʒ. In fide vpᷣo foꝛmata certitudo
eſt ↄſenſiõis ⁊ amoꝛia.ex h̊ ſcʒ ꝙ hõ ſentit ſe ↄſentire ⁊
amare veritatẽ inqtũ veritas ẽ.In ſpe vo ñ ẽ mſi vnuʒ
genꝰ certitudis.ſ.affectõis ꝗꝓpꝛie. Eſt tñ ĩ ea certitudo
quã accipit ex fide. Ex fide.n.accipit certitudinẽ ſpes
vt gſeuerauerit ſaluꝰ erit.⁊ iõ ſperat ꝙ ſi ęꝑſeueraue
rit ſaluabit᷑ ⁊ hec ẽ certitudo ↄditõalis. Hec igit᷑ certi
tudo eadẽ ẽ ⁊ eiuſdẽ rõis ĩ fide foꝛmata ⁊ infoꝛmi. Cer
titudo vᷣo ꝓpꝛia ñ oĩno eadẽ ẽ nec eiuſdẽ rõnis:qꝛ ꝓpꝛia
certitudo ſpei ẽ ex meritis. Spes aũt foꝛmata oſidit ex

meritis hitis actu vel hĩtu. Spes aũt infoꝛmis cõfidit
ex meritis ñ hitis p̊ poſſibilibo haberi.

Atem ſpecialiter S. ij.

ꝗqrit᷑ de ↄꝑatõe ſpei infoꝛmis pᷣdeſtinati ad ſpeʒ foꝛma⸗
tã p̃ſciti q;tũ ad certitudinẽ.Ad qð obijcit᷑ ſic. Spes ĩ⸗
foꝛmis pᷣdeſtinati quã hʒ de vita eteꝛna ñ fallet᷑.ſpes pᷣ⸗
ſciti gq hbzʒ pñteʒ iuſticiã fallet᷑.q̊ pᷣma hʒ maioꝛẽ certitu
dinẽ. ¶ Itẽ ille obtinebit illud cuiꝰ hʒ mõ certitudinẽ:
ille nõ. Eſi igit᷑ 2c.· ¶ Cont᷑. Illa bʒ meꝛita ⁊ ñ poĩt me

rita ſo ↄditõe:ſicẽ inſoꝛmis.tẽ bʒ pᷣguſtatõzʒ ſeu pᷣodo⸗

lxxvj.

ratõʒ quã ñ illa. ᷓ certioꝛ. Itẽ illa que bʒ merita ? pꝛo
pingꝗoꝛ fini.̊ certioꝛ. Rñſio.dðᷣm ꝙ ſpes preſciti ꝗ

eſt in caritate maioꝛeʒ hʒ certitudinẽ qᷓ ſpes pᷣdeſlinati
infoꝛmis.qꝛ illius.ſ.pᷣſciti ſpes radicat᷑ ĩ meritis ⁊ po⸗
nit certitudinẽ ꝓcedentẽ ex meritis.tñ ſub ↄditiõe.ſ.ſi
ꝑſeuerauerit in meritis finalit᷑. Ala q̃ ẽ p̃aeſtinati in⸗
foꝛmis nõ radicat᷑ ĩ meritis.vñ nlła ẽ eiꝰ certitudo ex

meritis ſimpłr: lʒ ſit ex meritis potẽtia.nec ſeqꝗt᷑ de p̃⸗

ſcito g hʒz ſ peʒ ſoꝛmatã ꝙ fallat᷑: ꝙᷓnis nõ ſaluet᷑.qꝛ nõ
bʒ de ſalute niſi ſub hac ↄditõe ſi ꝑſeuerauerit:⁊ ĩ hoc
nũqᷓ fallit. Ad h̊ aũt qð obijcit᷑ ꝙ pᷣdeſtinatus obti⸗
nebit illud ad qð eſt predeſtinatꝰ: ⁊ ita eſt maioꝛ certi
tudo. Dicendũ ꝙ obtentꝰ ille futurus nõ ponit aliquã

certitudinẽ q relinquit᷑ ex meritis actu vel hĩtu exiſten

tib: ſß ſolũ ex meritis potẽtia exñtibo.⁊ ꝓpter ꝑ̊ ñ ſegt
ꝙ ſi ille obtinebit: ꝙ ꝓyt᷑ H̊ maioꝛeʒ hẽat certitudinẽ qᷓ

alter ꝗ nõ obtinebit. cum illius certitudo ſit ex meritis

actu vel bĩtu exñtibo.Certitudo.n.que nõ eſt preſum⸗
ptio ex meritis eſt:⁊ ex meritis ſe ↄmetit᷑. Alit rñdent.
quidã.ꝙ eſt certitudo expectantis: ⁊ certitudo rei que

expectat᷑: ⁊ certitudo er ꝑte illius ꝑ quẽ expectat᷑. Cer

titudo expectantis dependet ex meritis. Certitudo rei
expectate dpendet ex ratõe diuine p̃oꝛdinatõis.Certi
tudo ex ꝑte illius ꝑ quẽ expectat᷑ dependet ex gra diuĩe
reuelatõis. Primo mõ eſt certitudo in p̃ſcito exñte in
caritate. Scðo mõ eſt certitudo ſalutis in p̃deſtinato

exñti ĩ peccato moꝛtali. Tercio mõ ẽ certitudo ſalutis

in viro ꝑfecto cui facta eſt reuelatio ſalutis.ſicut Pau
lo.ij. ad Thy. iiij. Scio cui credidi a certꝰ ſuʒ ⁊c. Pri
mo mõ tercio certitudo maioꝛ ẽ qtũ ad illũ cuiꝰeſt:⁊

hãc reſpicit ſpes. Scdo vᷣo mõ certitudo maioꝛ eſt qᷓtũ

ad rem:⁊ hãc reſpicit reꝝ oꝛdo.

te „V ueſtio.lxxvj.de timo
Onſequens eſt in⸗

quirere de timoꝛe ᷣuili. ⁊ ad plenioꝛẽ
intelligentiã pꝛimo querendũ ẽ de dif/
ferentijs timoꝛis. Scðo.de timoꝛe ſeꝛ
uili an ſit donũ ſpũſſancti. Tercio.de
actu timoꝛis Fᷣuilis an ſit bonus vel malꝰ.Quarto.de
de drñtia timoꝛis Fᷣuilis ad alios.

NMNlembꝛũ pꝛimuʒ

D primũ obycit᷑ ſic.Orñtie timoꝛis mł⸗
tipłr aſſignant᷑. Uno mõ a Meda ſuꝑil⸗
lud ꝓuerb.j. Initiũ ſapĩe ẽ timoꝛ dñi.ibi
ponit duas drñtias dicẽs.ꝙ ẽ timoꝛ ſᷣui
lis ⁊ amicabilis.Aſſignt᷑ aũt a Ceſario ⁊ Augꝗ.ſuper
viij.ad Ro.ꝑ q̃tuoꝛ dꝛntias.ſ.timoꝛ mũdanꝰ.ᷣuil.ini⸗
tialis.⁊ filialis. Aſſigt ⁊ Jo.damaſ.ſex drñtias timo
ris dicẽs.Sex ſunt ſpẽs timoꝛis.Prima ẽ ſegnicies:q̃
eſt timoꝛ future oꝑatõis.Scða erubeſcẽtia:q ẽ timoꝛ ĩ
turpi actu. Tercia verecũdia:q̃ ẽ timoꝛ in expectatiõe
ↄuicij. Quarta admiratio:q̃ ẽ timoꝛ ex magna imagi⸗
natõe.Quita ẽ ſtupoꝛ:ꝗ ẽ timoꝛ ex inſolita imagiatõe.
Sexta agonia:q̃ ẽ timoꝛ ꝑ infoꝛtuniũ vel caſuʒ. Cuʒ g
ſic differẽt᷑ fiat aſſigtio drñtiaꝝ timoꝛis:nec ſint redu⸗
cibiles drñtie q̃ ſunt ᷣm vnã diuiſionẽ ad drñtias al⸗
teriꝰ diuiſiõis.vel etiã diuiſio q̃ ẽ ꝑ paucioꝛes dꝛñtias
n ↄpᷣhẽdit illã diuiſionẽ q ẽ ꝑ piures: videt᷑ incõueniẽs
diuiſio:vel inſufficiẽs:vel ſuꝑflua.cũ ponat dam̃.drñ⸗
tiã timoꝛis naturalis quã difinit ſic. Timoꝛ nat᷑alis
eſt nolẽte aĩa ſeꝑari a coꝛꝑe ꝓrt᷑ eã qᷓẽ impoſita ei a cõ
ditoꝛe naturalẽ ad coꝛpꝰ ↄpaſſiõz ⁊ familiaritatẽ ꝓgt
quã naturalr timet ⁊ rẽnuit moꝛtẽ. Sʒ hoſtat in nilla
drñtia pᷣdictaꝝ diuiſionũ ↄtinet᷑.̊ pᷣdicte diuiſiões nõ
ſunt ↄueniẽt aſſigte. Itẽ qrit᷑ q ſit dꝛñtia pᷣdictaꝝ di

uiſionũ. Rñſio.Limoꝛ accipit᷑ dupłr. Vno mõ vt

22 ½

ſolũ noĩet paſſionẽ q̃ generat᷑ ex dpᷣbenſione rei diſcon
ueniẽtis diſtantis. Alio mõ vt ↄcernat volũtatẽ ſeu af
fectũ vel motũ ipᷣius volũtatis circa ipſaʒ paſſiõʒ. ſᷣm
aũt ꝙ ↄſiderat᷑ ᷣmo mõ ẽ ſex mẽbꝛis diuiſio Damaſ.ſᷣ
Fʒ ſecũdũ modũ ſunt alie diuiſiões accepte ſ᷑ differẽt.
Vna.n.ẽ coĩoꝛ q̃ ↄpᷣhẽdit motũ volũtatis circa paſſiõʒ
timoꝛis meritoꝛiũ ⁊ demeritoꝛiũ:gtuitũ vel ↄꝛiũ.ſ.illa
q̃ ẽ ꝑ q̃tuoꝛ drñtias.reliqua aũt q ẽ ſpãlis ↄprehendit
motũ volũtariũ vel affectũ meritoꝛiũ.¶ Aſſignatio at
pᷣme q̃ ẽ ꝑ duas dꝛñtias tioꝛis ẽ gtuiti:qꝛ cũ ſit duplex
gẽa.gratiſdata ⁊ gtũfaciẽs.a prima gr̃a ẽ timoꝛ ᷣuilis
q eſt timoꝛ gratiſdatꝰ.a ſcdᷣa ẽ timoꝛ aliꝰ.ſ.amicabilis
ꝗ diuidit᷑ in timoꝛẽ initialẽ ⁊ filialẽ: ⁊ etiã in timoꝛẽ re
uerẽtie.¶: Aſſignatio aũt diuiſionũ ꝑ q̃tuoꝛ mẽbꝛa ſic
põt pateꝛe.ieſt.n.diuiſio timoꝛis ſᷣm ꝙ timoꝛ coĩt acci
pit᷑ ꝓ motu volũtatis meritoꝛio vel demeritoꝛio.Cũ g
ſit timoꝛ libidinoſus ⁊ gratuitꝰ. Limoꝛ aũt libidino⸗
ſus ꝗ eſt ex impꝛoba volſũtate male humiliãs ẽ tioꝛ mũ
.danꝰ. Limoꝛ vᷣo gratuitꝰ ẽ cuiꝰ principiũ ẽ gẽa.⁊ reci
pit drñtiaʒ ̊ mõ.qꝛ aut timoꝛe tuito timet᷑ pena ̊ñ
timet᷑ offenſa. aut timet᷑ pena ⁊ etiã offenſa.aut timet᷑
ſolũ offenſa.aut neutrũ timet᷑: pᷣ ẽ ipius reuerẽtie ma⸗
gnitudis dine maieſtatis. Scom primũ modum ẽ illa
dꝛñtia timoꝛis q̃ timoꝛ ᷣuilis.ſcdðᷣo mõ ẽ timoꝛ initi
alis.teꝛcio mõ ẽ timoꝛ filialis.⁊ q̃ꝛto mõ filialis ſilłit.ſᷣ
Fm diuerſos ſlatus. Scdm terciũ modũ dr̃ ſᷣm ꝙ ẽ in
via.q̃rto mõ ſᷣm ꝙ ẽ in patria. Cõtinet᷑ aũt ſub timoẽ
mũdano timoꝛ hnanꝰ.nã ſtricte loquẽdo ſolemꝰ diſtin
guẽ timoꝛẽ mũdanũ ⁊ hũanuʒ.coĩt loquẽdo diuidimꝰ
mũdanũ ĩ hũanũ ⁊ mũdanũ.hũanũ qͥ ꝗs eligit peccaẽ
ne ledat᷑ in coꝛpoẽ.mũdanũ qͥ ꝗs eligit peccare ne leda
tur in poſſeſſiõe.q Aſſignatio timoꝛis ſᷣm cãm ẽ ſᷣm ꝙ
timoꝛ dicit᷑ paſſio relicta ex ↄpᷣhenſione cuiuſlibʒ incõ
ueniẽſis diſtantis. Diſcõueniens aũt diſtãs aut eſt ab
oꝑatõe nr̃a:aut ñ.Si ſic.aut ſʒ ꝙ ẽ ĩ fieri: aut ſᷣm ꝙ ẽ
in facto eẽ. Si ſᷣm ꝙ eſt in fieri: tũc timet᷑ difficultas q̃
eſt in fiendo. ⁊ Fm h̊ ſumit᷑ pꝛima ſpẽs timoꝛis que ẽ ſe
gnicies:q eſt timoꝛ future oꝑatõis.Si aũt ſᷣm ꝙ eſt in
facto eẽ:h̊ eſt dupłr.aut.n.timet᷑ incõueniẽs ↄfuſionis
ſeu indecentie qtũ ad aliũ ↄgnoſcentẽ:ſeu qᷓtũ ad aliã
cognitiõʒ. Aut timet᷑ iconemẽs diſplicẽtie ſeu infamie
qtũ ad voluntatẽ alteriꝰ ſeu qᷓtũ ad aliũ repꝛobanteʒz ·
hec.n.dno ſunt in facto bonũ opus. poſtea ↄdecẽtia ex
AS* ipſius oꝑis: ⁊ ↄplacẽtia ex appꝛobatõne oꝑis.
vñ ecõtra accidit dꝛñtia timoꝛis erubeſcẽtie:q̃ ẽ timor
ↄfuſionis ſeu indecẽtie in manifeſtatõne turpis actꝰ.⁊
etiã verecũdia q ẽ timoꝛ diſplicẽtie ſen infamie vel con
uicij ⁊c. Et iia tres ſunt orntie timoꝛis q̃ accidũt ciꝛca
oꝑatõʒ nr̃am. Si vo ↄſiderat᷑ ᷣm ꝙ nõ eſt a nr̃a oꝑati⸗
one:ſiłr ſumũt᷑ tres drñtie.⁊ H̊ͥ mõ aut eſt enĩ inconue

niẽs ſeu diſcõueniẽs qᷓtũ ad cognitõʒ aut qᷓtũ ad affe⸗

etũ.Si qᷓtũ ad cognitõʒ ↄſiderat᷑: ⁊ ̊ etiã ẽ dupłr.aut
eni attencit᷑ hec diſcõueniẽtia qᷓtũ ad cognitũ.⁊ ſic eſt
admiratio q̃ eſt ex incõueniẽti ex magna imaginatiõe.
Aut eſt ex ꝑte cognoſcẽtis.⁊ ſic eſt ſtupoꝛꝗ eſt timoꝛ ex
inſolita imaginatõe. Si aũt eſt incõneniẽs qᷓtũ ad affe

ctũ:ſic accipit᷑ ſerta ⁊ vltima dꝛñtia q̃ eſt agonia: q̃ eſi

timoꝛ cuiuſcũq; aduerſitatis offendẽtis affectũ.4 Ad

illud qð obijcit᷑ de timoꝛe naturali.dᷣm ꝙ ñ ponit᷑ ibi
dꝛntia noua timoꝛis.̊ loqt ibi de timoẽ naturali rp̃i q̃̊

afficiebat᷑ ĩ agonia paſſiois.⁊ pᷣt ↄpᷣhẽdi ſub illa diſfe⸗

rẽtia q ẽ agonia:vt pʒ ex vᷣbis damal. dicẽtis. ꝙ natu⸗

ralit᷑ timet ⁊ agoniã patit᷑ ⁊ renuit moꝛtẽ.

Membꝛum ſecũdũ

Einde qrit᷑.an timoꝛ vᷣuitł᷑ ſit donũ ſpũſſã

cti. Vd h̊ ſic. Cimoꝛ pᷣuilis ñ ↄpatit᷑ ſecũ

ſpm̃ſ.j.Joh.iiij. Cimoꝛ ñ ẽ in caritate.
. . . (41 VYtẽ.· viij. ad ro.Mõ accepiſtis iteꝝ ſpm̃
Fuitutis in timoẽ ⁊c᷑. Glo.Eſt timoꝛ ꝗ nõ ẽ in caritate

ſeʒ Fuilis ⁊c᷑.¶ ſi timoꝛ ñ pᷣ̃t eẽ cũ caritate:nec cũ ſpiri⸗
tuſancto:nõ erit donũ ſpũſſancti.¶¶ Itẽ cuiꝰ vſus ma⸗
lus eſt ipᷣm ẽ malũ: ⁊ cuiꝰ vſus bonꝰ eſt ip̃m ẽ bonũ.ſed
timoꝛis puilis vſus ẽ malus:cũ dicat aug. Timoẽ ſer
uili nullꝰ bñ vtit᷑· cũ malũ ñ ſit a ſpũſa. neq; tĩoꝛ ſᷣuił
cũ ſit malꝰ.] Iteʒ aliqꝗs diligẽs aligd pluſeꝙ; deü: dili⸗
gendo illud peccat moꝛtalit.ᷓ aligs timẽs aliꝗd pluſ⸗
ꝙ üᷣ peccat moꝛtalr. Sʒ times ſeruilit plus timet pe
na ꝙᷓ vũ. ̊ peccat moꝛtalit.ſ̊ qð ẽ hmõi nẽ a ſpũſcto.
Itez oĩs diligẽs xxũ ꝓyt aliud peccat:qꝛ vtit᷑ fruẽdo.
Soĩs timẽs deũ ꝗpt᷑ aliud peccat.ſ̊ talis ẽ timẽs ſᷣuitr

timet. n. deñ ꝗpt penã.ꝗ̊ bmõi ñ ẽ a ſpuſa. 4 Itẽ. j. ad

coꝝ· x. Dia in gkam dei facite. g cũ ſᷣuiamꝰ deo timẽdo
⁊ amando:debemꝰ eũ amare ⁊ timere ad glam eiꝰ.vñ

oẽm timoꝛẽ debemꝰ tenemur referre in ceũ. ſ̊ h̊ ñ fac̃

Fuilis timoꝛ.refert.n.ſolũ ad penaʒ:quare pctẽ̃ᷣm videt
eſſe.ꝙᷓ nec ẽ a ſpũſa.¶¶ Item. vij. Aath. ¶ 20 põt arbor
mala fructus bonos facere.ᷓ mala volũtas nõ põt bo⸗
nũñ opus facere.&̊ in timoꝛe pᷣuili ẽ mala volũtas ᷣm
dicit augꝰ.ſuꝑ illud pᷣs.Cõfſige timoꝛe tuo carnes me⸗
as ⁊c. Limoꝛ puilis ñ tranſfigit carnẽ:qꝛ viuit ĩ eo vo
luntas peccandi:⁊a ſequeret᷑ opꝰſi ſperaret᷑ impunitas.
mallet. n. licere:dolet ñ licere qð ler vetat. Et ita timoꝛ
geſt egrediẽs ab iſta volũtate ñ põt eẽ bonũ. ꝙ nec erit
aſpũᷣſa.⸗! Iteʒ Greg. in moꝛał.Job.iij.ſuꝑ illð.Quaẽ
nĩ vulua moꝛtuꝰ ſuʒ. Glo.cũ pena timet᷑ ?⁊ deꝰ ñ ama
tur: timoꝛ ex tumoꝛe naſcit᷑:ñ ex hũilitate.⁊ loꝗt᷑ de ti
moꝛe Fuili.⁊ ita cũ timoꝛ ſit malũ: ñ erit a ſpũſa.⸗ ita
nec donũ eius. vnde.ij.coꝝ.vj.Que ꝑticipatio iuſticie
ad iniqtatẽ:⁊ que ↄuentio lucis ad tenebras.vñ ptʒ q;
ſi eſt malũ:ꝙ nõ ſit a ſpnſancto.⁊ ita nec donum eius.
Contra. viij.ad ro. Qon accepiſtis iteꝝ ſpm̃ puitu⸗
tis in timoẽ. Glo. Vnus ſpũs eſt ꝗ facit duos tĩores.
duo.n.timoꝛes inſinuãt᷑. AUnus ꝗ eſt in caritate:qui ẽ
caſtus.alter qui nõ eſt ĩ caritate:qui ẽ ſuilis.⁊ ita ſᷣui

lem timoꝛẽ facit ſpũſſanctꝰ. eſt q̊ a ſpũſancto:⁊ ↄſequẽt᷑

donum eius.¶: Item timoꝛ ſeruilis preꝑat animaʒ ad
caritatem: ſᷣm ꝙ dicit᷑ in pᷣs.A iudicijs.n.tuis timui.
Glo.timoꝛ ſeruilis pedagogus me pceſſit:ꝗ ad caſtuʒ
timoꝛẽ ducit. Sʒ ſᷣm ꝙ ducit ad caritateʒ eſt bonũ.̊ a
ſpũſancto. Rñſio.cuzʒ dico timoꝛ ſeruilis dno dico.
Rõne huiꝰ ꝙ dico ſeruilis: vnũ eſt ꝙ timet᷑ pena ꝑ ſe:
ſeu timet᷑ deus ne puniat eternalit.ſicut aliꝗs ſeruꝰ ti⸗
met dñm ſuũ ne puniat eum pena coꝛꝑali vel affligat.
Aliud eſt excluſio amoꝛis iuſticie ſeu amoꝛis eiꝰ ꝗ ti⸗

met᷑. Etuʒ aũt ad primũ modũ nulla defoꝛmitas no⸗
tat᷑ in hoc ꝙ dico ſeꝛuile.ſᷣ qᷓtuʒ ad ſecũdũ notat᷑ defoꝛ
mitas:quare ponit᷑ in timẽte Fᷣuilit ſᷣm illũ moduʒ vo
lũtas peccandi moꝛtalłr. Scoõm ꝗ primũ modũ dicit᷑ ti

moꝛ Fuilis donũ ſpũſſancti: inqᷓtũ timoꝛ ille fac reſiliẽ

a pcto. Mtũ vᷣo ad ſecũdũ ↄnotatũ ñ ẽ a ſpũſa.⁊ ſic pʒ

rñſio ad primũ.qꝛ nõ ſequit᷑. nõ ꝑmanet cũ ſpũſancto.
nõ eſt donũ eiꝰ. Et notandũ ꝙ h ñ ẽ rõne ipiꝰ inqtũ ẽ
a ſpũſancto.Diſtinguit᷑.n.ꝙ quedam ſunt a ſpũſcto ⁊

cum ſpũſaneto.ſicut foꝛmate vitutes ſcilʒ fides.ſpes.
caritas.Quedaʒ auteʒ ſunt a ſpirituſancto ⁊ non cuʒ

ſpirituſancto.vt timoꝛ ᷣuilis ⁊ fides ĩfoꝛmis ⁊ hmõi.
Quedaʒ vo ſunt cũ ſpũſancto ⁊ nõ a ſpũſancto.vt ve⸗
nialia pcta. Quedã vᷣo que nec ſunt a ſpũſancto nec cũ

ſpũſancto.ſicut moꝛtalia pct̃a. Vñ dðᷣm ꝙ qdam ſunt
dona ſpirituſſancti vt preparent ad caritatem ipſum
ſubiectum. Quedam ðvo vt perficiant ipſum. Que vᷣo

ſunt ſpũſſancti vt preparẽt ad caritatẽ ipᷣm ſubiectü:ñ
ſunt cũ ſpũſancto.ſᷣ q̃ ſunt vt ꝑficiãt: iſta ſunt cũ ſpiri⸗

tuſancto.De primis eſt timoꝛ ᷣuilis.⁊ ꝓpter h̊ nõ ma⸗

net cũ ſpũſancto.vnde dicũt ꝙ timoꝛ ᷣuilis introducit
initialẽ ⁊ filialẽ ꝗ ſunt ꝑficientes m magis ⁊ minus:
ſiẽ ſeta filũ.⁊ etia ↄꝑat᷑ oxrimello qð preꝑat coꝛpus ad

receptõʒ medicine.l Ad ſecũdũ et᷑ pʒ rñſio ꝑ interem⸗
ptionẽ illiꝰ ꝓpoſitõnis.ꝙ vſus ſeruilis timoꝛis malus

f— —

8.
R
e
Anma
den
Tita
ſicie
39
eins.
ntn/
neo,
ni⸗
fyi
lit

Queſtio

eſt. Vſus.n.ſeruilis timoꝛis eſt reſilire a pct̃o ꝓpt᷑ pe⸗
nam eteꝛnã ne inferat᷑ a dro. vo dr ꝙ timoꝛ ſeꝛuilis
eſt quo nemo bñ vtit᷑. Dicendũ ẽ ꝙ vti eſt duptr. Or eĩ
large fm ꝙ vtiẽ aliqd aſſumere in facultatẽ volũtatis.
2 Fm h̊ eſt bñ vti timoꝛe Fuili:qꝛ bmõi timoꝛ eſt preꝑa⸗
toꝛius ad caritatẽ ꝑ abſtinentia a malo.Aliter.n. dicit
vti ſtricte in ꝙ vti ẽ vſum referre ad illud quo fruẽdũ
eſt. ⁊ m hoc timoꝛe Fuili nullus bñ vtit᷑: cu ipſe vſus
nõ referat᷑ ad deũ.Et ſic pʒ rñſio ad ſecũdũ q Ad ter⸗
ciũ ſoluit᷑ ꝑ interemptioneʒ illius.timẽs ſeruiliter pl
timet penam qᷓ; deũ.⁊ boc eſt: qꝛ timoꝛ ſeruilis ẽ reſpe⸗
ctu rei potentis inferre paſſionẽ. Limẽs po ſeruiliter
nõ credit penaʒ potentioꝛẽ deo ad inferendũ paſſionẽ.
vñ ꝗpꝛie loquẽdo nõ timet᷑ pena pluſqᷓᷓ deꝰ.¶¶ Ad quaꝛ
tũ eſt rñſio ꝙ nõ ſequit᷑.diligẽs deũ ꝓpt᷑ aliud:peccat.
&ᷣtimẽs deũ ꝓpteꝛ aliund:peccat.noaʒ alia cauſalitas no
tat᷑ hinc ⁊ inde.Cũ.n.dico: diligens deũ ꝓpter alið.ꝑ
banc prepoſitõʒ ꝗpter notat᷑ finis adipiſcendꝰ ad quẽ
eſt intentio diligẽtis.Cum aũt dẽ:timet trũ ꝓpt᷑ aliud.
hec dictio ꝗpter nõ notat ſinẽ ad quẽ eſt motus:immo
terminũ a quo ẽ motus. vnde timens ſeruiliter timet
deũ ꝓpter aliud cauendũ.ſ̊ diligens deũ ꝓPter alið: di
ligit eũ ꝓpter aliud adipiſcendũ qð ei pponit.xñ illius
dilectiõis eſt radix amoꝛ libidinoſus ſeu inoꝛdinatꝰ. ſ
illius timoꝛis nõ.⁊ ꝗpter h̊ iſtud peccatũ eſt: illud nõ.
Sed melins videt᷑ dom.q deꝰ timoꝛe Fᷣuili ñ timet᷑ ꝓ⸗
pter aliud ſ̊ ꝓpter ſe. Limet᷑.n.quia potentiſſimus eſt
inferendi penam vel inferre.vñ plus timet᷑ potentia ĩ⸗
ferentis penã qᷓ ipſa pena. Et ſic pʒ rñſio ad quartuzʒ.
Ad quintũ dõm. ꝙ cũ dicit᷑ omĩa tenemur referre ĩ
cũ:ſeu omĩa facere in gloꝛiã dei:cum ſit tentio prece⸗
pti affirmatiui:nõ obligat ad ſemꝑ lʒ ſemꝑ obliget. vñ
dðm ꝙ nõ obligat niſi ẽtũ ad ſtatu.ſ.cũ aligs ẽ potẽs
⁊ ↄſiderans ⁊ ↄprehendẽs deũ: ⁊ ↄferens ipſuʒ opꝰ ad
drũ.Dico ̊ ꝙ geſt in peccato moꝛtali nõ eſt potens re⸗
ſerre omĩa in txũ:eo ꝙ nõ bʒ grãm. ⁊ etiã ille qui dor⸗
mit vel inſanꝰ eſt vel occupatus eſt ad aliud opꝰ. ſʒ ha⸗
beat grãm: 2 H eſt quia nõ eſt ↄprehendẽs vel conferẽs.
⁊ ideo qᷓtum ad iſtos ſtatus nõ eſt illud implendum.
¶Ad ſextuʒ dᷣm.ꝙ timoꝛis ſeruilis duplex eſt radix.
Inẽtũ. n. ſeruile dicit pene timoꝛeʒ ꝗpt ſe:vel timoꝛeʒ
potẽtis inferre penã.radix eius ẽ libeꝝ ar. cũ fide iuſii
cie dei ⁊ pene eterne.⁊ m &̊D radix eſt bona ⁊ ipe timor
fructus bonꝰ.Inqtũ ſeꝛuile dicit excluſiõʒ amoꝛis iu⸗
ſticie cũ volũtate peccandi ſi eẽt impunitas. principiũ
hʒ libeꝝ ar.cũ fomite. ⁊ ᷣm hũc modũ ſiẽ dictũ ẽ priꝰ:
nõẽ onũ.Et ſic pʒ rñſio. Ad vltimũ qð dicit Greg.
dðm ꝙ cũ pena timet᷑ ⁊ facies dei ñ amat᷑:S põt eẽ du⸗
plicit.õ amare.n. dẽ duplr. vel odiẽs: vel ñ diligẽs.
Si nõ amare ponit odire: ſicut ẽ in dyabolo⁊ in obſti
natis qui timẽt penam ⁊ odiũt faciẽ dei.i.iuſticiã diui⸗
nã:tñc verũ ẽ qdð ſequit᷑.ſ.ꝙ timoꝛ ſit ex tumoꝛe.⁊ tĩior
hmoõi uilis eſt er ſuꝑbia:nõ ex ſi pũſancto.ſᷣm ꝙ dẽ Ja
cobi.ij. Bemones credũt ⁊ ↄtremiſcũt. Scᷣm vᷣo q; nõ
amare ñ ponit oriũ in volũtate:łᷣ negat ſimplr dilecti⸗
onẽ ſeu amoꝛẽ:tũc dʒ intelligi ꝙ hec dictio ex:nõ notat
ibi cauſalitatẽ ſ̊ ↄcomitãtiã.Eſt. n. cũ tumoꝛe timoꝛ il⸗
le.ᷣm quẽ modũ dicẽ glo. Math.xij. Niꝛi niniuite ſunt
digni venia. q; ex lege ſunt fideles.i.cũ lege.

Membꝛũ terciũ
Onſequent querit᷑ de actu ſeu vſu tĩoris
Fuilis an ſit bonꝰvel malꝰ. Ad quod ſic.
Aug. ſu ꝑ illud ad ro.viij. ſ¶·õ accepiſtis
iteꝝ ſpiꝛitũ Fuitutis ĩ timoꝛe. Limoꝛ ſer
uilis ñ eſt in caritate.in quo etiã ſi bonũ fiat: ñ tñ bñ.
Zemo.n.inuitꝰ bñ facit. Cũ &̊ q timet builit᷑ ñ bñ facẽ
timere ᷣuilit ñ ẽ bonũ.⁊ etiã iſie vſus timoꝛis ſeruilis
nõ ẽ bonus. Cõtra.Vſu timoꝛis pᷣuilis abſtinet hö a

Peccato ⁊ preꝑat᷑ via ad caritatẽ.ſ̊ h ẽ bonꝰ vſus. Sti⸗

lxxvj.

moꝛis Fuilis eſt bono vſus.il Iteʒ cuiꝰ eſt vſus malus
ipᷣm qʒ malũ ẽ.ſi ꝗ̊ vſus timoꝛis Fuilis malꝰ ſit: 2 tior.
ſ̊ timoꝛ fuilis ẽ bonꝰ. ⁊ vſus eiꝰ ẽ bonꝰ. Volueꝛũt
quidã ſoluere. ꝙ timoꝛ puilis ñ eẽt malus: ſ̊ ipᷣm timẽ
ſeruilit. Dixerũt. n. ꝙ timoꝛ uilis nibil aliud ? i tior
ſerui.vñ cũ dẽ: timoꝛ uilis ẽ bonꝰ.bonitas nõ dr niſi
reſpectu eẽntie timoꝛis: ⁊ ñ reſpectu adiũcti.ſ. puilita⸗
tis. Sʒ cũ dr:timeꝛe pᷣuilit eſt bonũ.cũ actus depẽdeat
a ꝑſona ſerui:nõ põt dici honũ niſi reſ pectu affectiõig
ſeꝛui. Affectus aũt nomẽ imponit opeꝛi. vñ nõ ſegt᷑. q;;⸗
uis timoꝛ puilis ſit bonꝰ:q; timẽ pᷣuilit᷑ ſit bonũ. Cõt.
Eũ dr̃ timoꝛ pnilis eſt bonũ: bonitas di reſ, pectu eſſen
tie timoꝛis. 1 Bẽ reſpectu bitus:2 ñ reſpectu adiuncti.
ſcʒ fuilitatis. cũ ſilr in actu ipſo ſit ipſa eẽntia actꝰ
⁊ ipſa uilitas adiũcta:bonitas poterit copulaꝛi reſpe
ctu ſube actus. Et ita videt᷑ ꝙ ſicut põt dici timoꝛ ſer⸗
uilis bonꝰ:x timere puilit ſilr põt dici eẽ bonũ. ¶ Itez
ſi timoꝛ ſᷣuilis nihil aliud ẽ ꝙᷓ timoꝛ ſerui:cũ timoꝛ bu/
manꝰ 7 mũdanꝰ ſint timoꝛes pᷣui gꝗ erũt timoꝛ puilis:.
qð nõ eſt verũ. Propt H̊ alij dixerũt ꝙ tioꝛ fuilis ñ
eſt timoꝛ fui:ſ ꝙ fuilitas ẽ dꝛñtia cẽntialis q̃ iſie nior
diſtinguit᷑ a ceteris.ſ.initiali 2 filiali: qͥ ẽ timere penã
p ſe: ⁊ abſtinere a pcto pt penã.tñ cũ notat᷑ i ſubiecto
viciũ:ſic dicit augꝰ.ꝙ ĩ timẽte ᷣuilit viuit volũtas pec
candi.ſ.ſi ſperaret᷑ impunitas.vñn dicũt iſti ꝙ actꝰ a bi
tus timoꝛis Fuilis ẽ bonꝰ.ſ̊ actus ſubiecti eſt malus.
Cõtra.Qua rone bonũ dictũ de timoꝛe Puili reſ picit
eẽntiaʒ habitꝰ:eadẽ rõne cũ dico timẽ ſeruilit᷑ ẽ bonũ:
bonitas reſpicit eẽntiaʒ ipius motus pᷣꝑantis ad cari⸗
tatẽ. Propt ̊ dm. ꝙ aliud eſt diceꝛe facẽ bonũ:aliud
facere bñ.Cũ.n.dr facẽ bonũ:dr bonũ de genẽ bonoꝝ.
Cũ dz facere bñ:or bonũ er circũſiãtia ſen cuʒ debins
circũſtantijs. Uñ ſm aug. dm. ꝙ timere puilit ẽ facẽ
bonũ:nõ tñ bñ.qꝛ ñ ẽ cũ debita circũſtantia.ſ.cũ cari⸗
tate. Exem plũ eſt phi.aliud ẽ facẽ grãmaticalia:aliud
ſacere grãmatice. Et ſie pʒ rñſio ad p̃dicta. Sʒ qit᷑
de illo vᷣbo aug. Viuit in timoꝛe uili volũtas peccan⸗
di. in eo viuit volũtas abſtinẽdi a peccato. Timoꝛ enĩ
ſeruilis hʒ iſtũ effectũ.⁊ rõnc hꝰ eſt introductoꝛiꝰ cari
tatis.⁊ ita ĩ eodeʒ ſunt ↄrie volũtates.qð videt᷑ impoſ⸗
ſibile.¶¶ Rñſio.Eſt voluntas abſoluta:⁊ ẽ volũtas cõ⸗
ditionalis.⁊ eſt volũtas actu:⁊ eſt volũtas hĩtu.vnde
dico ꝙ in timẽte ſeruilit eſt volũtas actu ↄditõnalie nõ
peccandi.volũtas vo peccãdi ẽ abſoluta in hĩtu.vñ di⸗
cit ibi.viuit volũtas peccandi ſi ſpeꝛaret᷑ impunitas.2
ſic pʒ ꝙ due volũtates ſunt ſimul: ̊ nõ eodẽ mõ.pᷣma
enĩ naſcit᷑ ex fide ⁊ li.ar. Scda vo ex libero ar.cũ fomi
te. vna eſt actu ⁊ alia habitu.

Membꝛũ quaꝛtũ
Oſtea querit᷑ de drñtia timoꝛis ſeruilis
ad alios.⁊ primo de drñtia timoꝛis ſᷣuił
ad nat᷑alẽ.⁊ cũ timẽ penaʒ ſit cuicũq; na⸗
turale.timoꝛ vo ſeruilis ꝑ ſe penã timeat
videt᷑ ꝙ ſit timoꝛ naturalis. Rñſio.Eſt timẽ penaʒ
multiptr. Eſt enim timere penam ex comp̃henſiõe na⸗
turali:⁊ eſt timere ex compᷣhenſione que eſt per fidem.
Timere vᷣo penam eternaʒ ex apprehenſione naturali
timoꝛis eſt naturalis ⁊ nõ timoꝛis ſeruilis.Sʒ timere
penã ꝑ ↄprehenſioneʒ que eſt ex fide:eſt timoꝛ ſeruilis.
Inge eſt ꝙ cũ aligs timet penã ſuſpendij:⁊ ꝓxt Ḧ abſti
net a furto.nõ timet puilit ſ̊ timoꝛe ſuili ꝗqẽ donũ ſpũſ-
ſancti.ſ̊ naturali timoẽ.¶ Iteʒ querit᷑ e drñtia timo
ris puilis ad initialeʒ. ⁊ cũ voluntates ſint eedẽ in ſpe
cie:que ſunt reſpectu einſdẽ ĩ ſpecie ſunt eadẽ in ſpecie.
Gidem timoꝛes erũt in ſpecie ꝗ ſunt reſpectu eiuſdez ĩ
ſpecie.ſ̊ timoꝛ uilis ẽ reſpectu pene eteꝛne:⁊ timoꝛ in⸗
itialis reſpectu eiuſqẽ.ᷓ ſunt idẽ timoꝛ ĩ ſpecie. Rñ⸗

ſio.cũ timoꝛe initiali timeat᷑ pena eterna ⁊ etiã dei offę

lſa ſeu ſeꝑatio a deo.vnũ timet᷑ ꝑ ſe:alteꝝ ꝑ accñs.er

accidens.n.timet᷑ qd ꝓpter aliud.⁊a bec eſi pena etna.
Bicendũ q̊ ꝙ nõ eſt verũ ꝙ ideʒ timeat᷑ ꝑſe timoẽ ſfᷣui⸗
li⁊ timoꝛe initiali.ſõ.n.timet᷑ pena eterna timoẽ in⸗
itiali:niſi ꝓpter offenſam.i.pncipalr timetur offenſa.
il Itez cũ eadeʒ ſit virtus qua diligit aligs ↄiungi vite
eterne:⁊ ſeꝑari a pena eterna. ideʒ ẽ donũ timoꝛ ſᷣui⸗
lis quo quis timet penã eternã: ⁊ filialis qͥ̊ ꝗs amat cõ
iungi vite etne.a ita ideʒ timoꝛ initialis ⁊ filialis ſunt
in ſpecie.l Rñdent ꝙ eſt timere penã eternã vel inq⸗
tũ eſi veſtructina ſubiecti.vel inqᷓ̃tuʒ eſt ſeꝑatiua a deo
qui eſt ſummũ bonũ. Iniᷓtuʒ vo timet᷑ pena eterna vt
vxſtructiua ꝑ ſe ſubiecti:ſic eſt timoꝛ ſᷣuilis.Ynqᷓtũ vᷣo
timet᷑ inqᷓtũ ſeꝑatiua a deo ꝑ ſe timet᷑ timoꝛe filiali.ti⸗
moꝛe aũt filiali accñs timet᷑ ipſa pena.⁊ ſic ptz ſoło
ad obiecta.¶ Obijcit᷑ aũt. Si timoꝛis ᷣuił rõ ſit amoꝛ
aut hmõi amoꝛ erit naturalis: aut libidinoſus: aut qᷓ⸗
tuitus.Si gratuitꝰ: ſ̊ talis nihil aliud eſt ꝙᷓ caritas.ꝗ
ratio timoꝛis erit caritas.q̊ ꝓpter deũ amatuʒ ſuꝑ oĩa
timebat᷑ pena.quod eſt falſum.⸗! Preterea ſi tu dicis
ꝙ amoꝛ libidinoſus.Cõtra. Zũc.n.ſequeret᷑ ꝙ timor
ille libidinoſus eſſet:qꝛ radix eius libidinoſus ẽ amoꝛ.
⁊ ita malũ eſſet.⁊ ita nõ a ſpũſancto.¶ Si dicat᷑ ꝙ eſt
naturalis amoꝛ ille.Cõtra. Cũ amoꝛ ſit naturalis ñ ẽ
radix niſi naturalis.⁊ ita nõ erit donũ:ſᷣ erit timoꝛ na
turalis ⁊ fuilis idẽ in radice:⁊ vtrũq; a natura: ⁊ neu
trũ a gratia. Propter h̊ voluerũt quidã dicẽ.ꝙ ſer
uiliter timere hʒ duo pꝛincipia.ſ.libeꝝ ar.cũ fomite:⁊
etiã timoꝛẽ Fuileʒ ꝗ eſt donũ ſpũſſancti.Et qtũ ad pri⸗
mũ dicũt ꝙ eſt amoꝛ ratio timoꝛis pᷣuilis: H̊ nõ ꝙᷓtũ ad
ſecũdũ.Sʒ ↄtra h̊ obijcit. Nugꝰ.in lib.lxxxiij.qonũ.q.
xxv.Qulli dubiũ eſt nullã aliam metuendi cauſaʒ: niſi
ne id qdð amat᷑ adeptuʒ amittat᷑:aut ne adipiſcat᷑ ama
tum. Ißgit᷑ oinĩs timoꝛis rõ eſt amoꝛ.vel.n.eſt: ne ade⸗
ptum qð amamꝰ amittamꝰ:vel ne adipiſcamur ama⸗
tũ.⁊ ita ratio timoꝛis Fᷣuilis eſt amoꝛ:inqᷓtũ tioꝛ etiaz
ſeruilis ẽ donũ. Vnde dom ꝙ rõ timoꝛis ẽ amoꝛ.amor
añt ꝓpꝛie ſalutis in pñti ẽ amoꝛ naturalis ꝑ ſe.ſᷣ̊ amoꝛ
ꝓpꝛie ſalutis in futuro ẽ amoꝛ naturalis ꝓ ſe infoꝛma⸗
tus fide infoꝛmi.qꝛ ſalus in futuro nõ ↄphenadit᷑ niſi ꝑ
fideʒ vel ↄprehenſione fidei. Scᷣm h̊ ̊ intelligenduʒ.
SS naturalis ratõ ẽ amoꝛ ſalutis ꝓꝛie in pñ̃ti.
Sz ᷣm ꝙ ẽ amoꝛ aie ſalutis in futuro: ſic ẽ amoꝛ rõ
timoꝛis ᷣuilis. Sdeo.n.timet penaʒ eternã quã credit
ex fide infoꝛmi:quia amat ſalutẽ eternaʒ.⁊ ita ptʒ qũo
rõ omis timoꝛis ſit amoꝛ:⁊ maxime pʒ de timoꝛe ſerui
li.de quo queſitũ eel.

tia gratiſdata ad honoꝛẽ dei⁊ vtilitatẽ ꝓximi.
NNNduiſito de gra-
tijs gratiſdatis homĩ ꝗpt᷑ ſe: qrenduʒ

eſt de gratijs gꝛatiſdatis homi ad ho⸗
noꝛẽ dei ⁊ ad vtilitatẽ ꝓximi.Et pᷣmo

x gratijs ſermonis ſapie.ſcie.⁊ fidei .·

Svfa aũt monis eſi gꝛa pdicatõnis ⁊ doctrine..¶ Cir
ca qð querunt᷑ q̃tuoꝛ. Primo.v.ga ᷣmonis ſapie.ſcie

fidei ſit gẽ̃a vna vel dꝛñtes gre. Scðo.v.det᷑ vel ſub⸗

trabat᷑ ex meritis.Tercio.ꝗᷓ maioꝛ ſit grẽ̃a ſmonis: an
F ga nerie. Quarto an ſufficiat ad edificatõeʒ gꝛatia
ermonis. „ „
Mliembꝛũ pꝛimuʒ

Dprimũ ſic.Gr̃a ẽ vna qẽ ad vnũ fineʒ.

Si gᷓ gra ſermonis ſapĩe.ſcie.⁊ fidei ſint
ad vnũ finẽ.ſ.ad edificatõʒ ꝓximi in his
que ꝑtinẽt ad ſaluteʒ.q̊ vna ẽ gra.4¶ Ztẽ

gra vna dẽ ad vnũ actũ.5ᷣ vnus ſpecie actꝰ loꝗ vel ſer
mocinari.gẽa igit᷑ monis vna erit.i Cõtra. Gr̃e que
ſeꝑant᷑ in diuerſis ſubiectis nõ ſunt eedẽ.ſ̊ gẽe ſᷣmonis

ſapie.ſciĩe.⁊ fidei ſepant᷑ in diuerſis ſubiectis.qꝛ ſiẽ di
cit aplus.j.coꝝ.xij. Alij dat᷑ ꝑ ſpiritũ ſermo ſapie. alij

ßmo ſciĩe.alij ᷣmo ſidei.q̊ ſunt gre deñtes. Rñndeo

gre ſunt dꝛñtes.differũt aũt ꝑ dꝛũtes fines ꝓximos:⁊
ꝑ dꝛntes actus ꝓpꝛios. Qaʒ gra pmonis fidei ẽ ad edi
ficandã fideʒ veritatis in auditoꝛe. Gꝛa vᷣmonis ſcien

tie ad edificandaʒ diſtinctõʒ agendoꝝ qꝗᷓ ꝑtinẽt ad acti⸗

uam. Gꝛa fmonis ſapiĩe ad edificandã ↄtemplationem
eternoꝝ que ꝑtinent ad vitam ↄtemplatiuã. Seꝑatim
aũt dant᷑ iſte gratie pluribo:qᷓuis alicui dentur ſimul.
Et ꝑ hec pʒ rñſio ad obiecta. Qaʒ iſie gr̃e nõ dicũt᷑ eẽ
ad vnũ fineʒ ꝓximũ:ł̊ ad vnũ finẽ remotũ ⁊ vltimum.
nec ad vnũ actũ ꝗꝓpꝛiũ:̊ ad vnũ actũ cõmuneʒ.

Membꝛũ ſecũdũ
Einge querit᷑.vtruʒ hmõi gꝛatie dent᷑ ex
meritis.Ad qð ſic. Gr̃a nõ dẽ niſi eo ꝗq;
tetur gratis vel er eo ꝙ gꝛatũ faciat. Sʒ
. bhmõi ñ dicunt᷑ gre ex h̊ ꝙ gratũ faciãt.gᷓ
dicũt᷑ gre eo ꝙ gratis dent᷑.ꝗᷓ nõ ex merito vel ex meri⸗
tis.4 Iteʒ malis dat᷑ gratia ꝗꝓphetie ⁊ etiã gr̃a pᷣdica⸗

tionis: ſicut illis qui dicẽt.Nõne ĩ noĩe tuo ꝓphauimꝰ:
2 in noie tuo virtutes fecimꝰ ⁊c̃. Math.vij. ̊ ñ ex me⸗
ritis dat᷑ vel ſubtrabit᷑. Con?᷑.Grego.in moꝛalibo.

Sepe doctoꝛi vᷣbũ a dño ꝓ gr̃a tribuit᷑ auditoꝛis:⁊ ſe⸗
pe ꝓpter auditoꝛis culpam ſubtrabit᷑ rmo doctoꝛi.q ex
meritis alioꝝ dat᷑. ¶ Iẽ Greg.in moꝛał.Cũ prelatꝰ

nõ agit bona q̃ loquit᷑:ei ſᷣmo ſubtrahit᷑:ne loꝗ audeat

q̃ ñ oꝑat᷑.ſicut ꝑ ꝓphetã dr. Pctoꝛi dixit deꝰ:quare tu
enarras inſticias meas.4! Itẽ Grego.in eodẽ.depᷣcat᷑
ꝓpbeta.NMe auferas de oꝛe meo verbuʒ veritatis vſqʒ⸗
quaq;. Perpendit nãq; ꝙ veritatis verbũ oĩpotẽs deꝰ
facientibo tribuit:⁊ ñ faciẽtibo tollit.ꝗ ̊ h̊ de oꝛe ſuo ñ
auſerri petijt:ꝗd aliud qᷓ; grãm bone oꝑatõis queſiuit.
ae ſi aꝑte diceret.vt iuſto om̃ipotẽtis iudicio dei ĩ bo⸗
no iam nec linguã hẽat: ꝗ bꝛẽe bonã vitã recuſat.q̃tenꝰ

cũ mens terrenoꝝ amoꝛi intendit᷑: d terrenis reboſꝑ

loquat᷑. VUñ in euangelio ¶Math.xij.veritas dicit. Ex
abundantia coꝛdis os logł. Rñſio.Merituʒ dẽ ꝓ⸗
prie ⁊ interpᷣtatiue. Pꝛopꝛie meritũ eſt ſeruiciũ cui de
bet᷑ aliqð premiũ.⁊ h̊ mõ nulla gr̃a dat᷑ ex merito ĩ rõ⸗
ne gre. nam ſi ex merito: iaʒ ñ ẽ gra: ſicut ondit aplłus
Ro. xj. Interpᷣtatiue dr̃ meritũ ↄgruitas ad diuinũ do
nũ.⁊ G̊ mõ ga ᷣmonis dr dari ex meritis ⁊ ſubtrahi.
vñ Greg. Pro auditoꝛis nãq; ga dat᷑ bonis ⁊ malis
ſermo doctoꝛibo.ſiẽ potuerunt phariſeis ſuppetere vᷣba
pdicatõis: de quibo ſcꝛiptũ eſt Math.xxiij · Dia ᷣ que⸗
cũq; dixerit facite:ſᷣm vo oꝑa eoꝝ nolite facẽ᷑.der au⸗
ditoꝝ vᷣo repꝛobatõʒ bonis etiã doctoꝛibo ßᷣmo ſubtra⸗
hit᷑.ſicut ad eʒechielẽ Eʒech.iij.ↄtra iſrael dicit᷑.Cin⸗
guã tuã adberere faciã palato tuo:⁊ eris mutꝰ nec q̃ſi
vir obiurgãs:qꝛ domꝰ exaſꝑans ẽ.Aliqñ aũt ſᷣmo pꝛe⸗
dicatõis ꝓpter vtroſqʒ dat᷑.aliqñ ꝓpt᷑ vtroſq; ſubtꝛahi
tur. Propt᷑ vtroſq;.n.dat᷑ ſiẽ᷑ diuĩa voce Paulo apud
coꝛinthios dicit.i oli timẽ: ſ̊ loquere.Et paulopoſt.
Muia pꝓplus multus ẽ mihi in hac ciuitate Act.xviij.
Proßt vtroſqʒ vᷣo ſubtrahit᷑: ſicut Heli ſacerdos ⁊ p⸗
uam ſilioꝝ ↄgnouit actõʒ:⁊ dignã increpatõis ñ exer⸗
cuit voceʒ. cũ ꝓfecto futux eſſet vt in moꝛtis ſupplicio
⁊ iſtos reatꝰ flagitij:⁊ illũ ſilentij pena mulctaret.

Miembꝛum tercium
Oſtea querit᷑.xtꝝ gẽa pᷣdicatõis q̃ ↄpᷣhbẽ/
dit pᷣdictas ſit maioꝛ qᷓ; gra ꝓphetie. ⁊ cũ
gja phetie eleuet aĩaʒ ad ↄtẽplatiõeʒ in
ſpeculo eternitatis: ⁊ abſtrahat ab acii⸗
bus carnis.vñ ſiẽ̃ dicit Oꝛige.ꝑe quo vacat᷑ ample⸗
xibus ↄiugalibo ſubtrahit᷑ g'a ꝓphetie. gea vo pᷣdicati
onis nõ ita eleuat aĩam vel abſtrabit a carne.̊ eminẽ
tioꝛ ẽ gẽa ꝓpbetie.il Cont᷑.officiũ ꝓphetie ↄcedit᷑ viris

bd —SMd—0—

N⸗—

—.— er

⏑

— —

88

0
e
n
i⸗
oi
it.

Queſtio

æ mulieribo:ſicut Delboꝛe.v. Judic. officiũ aũt p̃dica⸗
tionis interdicit᷑ mulieribo. j. coꝝ. xiij. Mulieꝛeʒ docẽ
nõ ꝑmitto. officiũ pᷣdicatõis digniꝰ eſt. S̊7 gꝛa pᷣdica
tionis dignioꝛ ꝓphetie. Rñſio. ꝓpbetia eſt diuĩa re
uelatio rerũ euentꝰ immobili veritate nundias. In
ꝓpbetia g̊ ſunt duo.renelatio ⁊ denũciatio. Mtuz ad
reuelatõz que eſt in cognitõne dignioꝛ ẽ Gia ꝓphetie:
actus ꝓphetiʒ andi eminẽtioꝛ: 2 maius ẽ ꝓphetiʒare ꝙᷓ
p̃dicare. Etum ad denũciatõʒ gGẽa p̃dicatõis eſt digni
or. Pꝛophetizare vdᷣo m ꝙ eſt ad veritatis denuncia⸗
tionẽ eſi minꝰ ꝙᷓ predicare.qꝛ pdicare ẽ ad ſe alutẽ aĩaꝝ
ꝓpbetare ad veritatis denũciatõeʒ.⁊ h minꝰ eſt ſalute
animax.

Membrum quaꝛtum

Oſtea vᷣo querit᷑ viꝝ ad edificatõʒ audi
toꝝ ſufficiat ga Fmonis.⁊ cũ bitus gra⸗
tuiti ꝑfectioꝛes ſint habitiba naturalibꝰ
7 acqſitis.hĩtus aũt naturales ⁊ acqui⸗
ſiti lufficient eliciut ſuos effectus.quia ſicut diẽ aug.
Habitus eſt quo aliqd agit᷑ cum opus eſt. ̊ hitus gra
tuiti ſufficiẽter ſuos effectus eliciũt.ᷓ gr̃a Fmonis ſidi
ſufficiẽter eliciet ſuũ effectũ q ẽ edificare ſideʒz in audi:
ente. Silr gra ſermonis ſcie eſt ediſicatio diſcretionis
faciendoꝝ in audiente. 4 Cont᷑. Grego. Niſi ſpũſſan⸗
ctus coꝛda auditoꝝ repleat: ad aures coꝛpoꝝ vox do⸗
centiã incaſſum ſonat. Iteʒ ideʒ Grego. Joꝛmaẽ vocẽ
magiſtri exterius pñt:bᷣ hãc impꝛimẽ interiꝰ ñ pñt.Ex
quibo relinquit᷑ ꝙ nccia eſt ad edificatõneʒ auditoꝛis
alia gẽa. 4 Iteʒ Ro. x. Ndes ex auditu eſi. auditꝰ aũt
ꝑ verbũ xp̃i.ibi glo. Cum er gĩa ſit auditus: nccia eſt
alia gꝛa que coꝛ moueat. Rñdeo ↄcedẽdo ꝙ ad edi⸗
ficatõʒ auditoꝛis nccia eſi duplex gea. Una in doctore
ſeu p̃dicatoꝛe: qua ſciat dicere ↄueniẽt ea ꝗᷓ ſunt ad edi
ficatõʒ. Alia vᷣo nccia eſt in auditoꝛe:q̃ moueat᷑ er ſer⸗
mone ad ↄpunctõʒz vel aꝗ amoꝛẽ vel timoꝛem vel ſpem
7 hmõi.⁊ hac rõne dicit Gref. ꝙ inuanuz laboꝛat lin⸗
gua pᷣdicatoꝛis:niſi adſit gr̃a ſaluatoꝛis. 4! Ad illð g
qð pᷣmo obijcit.dðᷣm ꝙ actus gratic Fmonis ñ eſt edi⸗
ficare auditoꝛẽ: ſ̊ dicere ad auditoꝛis edificatõʒ. vñ ſi
cut in alijs dꝛ ꝙ medicꝰ ñ ſꝑ ſanat:nec rbetoꝛ ſꝑ ꝑſua⸗
det. Sʒ li nibil omittãt de ↄtingentibo: nibilominꝰ cõ⸗
ſequũt᷑ effectũ oꝑantes ſm arteʒ. Ita ſi doctoꝛ vel pꝛe⸗
dicatoꝛ hñs gram monis nibil omittat de ↄtingẽtibo
ad edificatõʒ:ↄſequit᷑ ſuũ effectũ. Wnduʒ tñẽ ꝙ ẽ eſ⸗
fectus eẽntialis: ⁊ hẽ effectus in ipſo vt ĩ medico cum
oꝑat᷑ ſᷣm arteʒ: ⁊ in predicatoꝛe cũ loquit᷑ ad edificati
onezʒ. 1 eſt eſfectus in altero accñtalis.vt ĩ medico cuʒ
ſanat:⁊ in pᷣdicatoꝛe cũ edificat.

Nueſtio. lxxviij. de fide
Oſt tractatum de

virtute in genere: inquirendũ ẽ de ſpe
ciebo virtutũ ſᷣm pᷣaſſignatã drñtiaʒ.
Et pᷣmo agat᷑ de vututibo theologicis
que ſunt virtutes in ſinẽ.vt fides ſpes

caritas.ðᷣ gꝗbo.j.ad coꝝ.rxiij.Qũc aũt manẽt lides ſpes

caritas: tria bec. Cõſequẽt vᷣo de vᷣtutibo cardinalibꝰ
que ſunt de his q̃ ſunt ad ſink,ve pmgerleeitee ⸗
titudo. tꝑantia. Primo g queret᷑ de ſide. Scðo de ſpe.
Tercio de caritate.Cũ aut querit᷑ de fide pintelligen⸗
dõ eſt ſicut dictũ eſt priꝰ.⁊ habet᷑ ̃m aug.ſuꝑ illud od
Ro.j.De fide in fidem ꝙ fides dicit᷑ duobo modis.qð
credit᷑:⁊ quo credit᷑. Iides aũt quo credit᷑ eſt habitus
credendi.qui accipit᷑ duobo modis.cuʒ caritate: ſine
caritate. Si ſine caritate ſic eſt fides infoꝛmis: de q̃ di
ctum eſt prius:cũ qᷓrebat᷑ de gratijs gratiſdatis.Pre/
ſentis igit᷑ ingſitõis erit inquirẽ de fide Fʒ alias duas

72

lxxvuſ.

acceptõnes. Vt primo queramꝰ te ſide q̃ creditur for⸗
mata. ̊ eſt de habitu credendi. Scðdᷣo vo de fide qð cre
dit. h̊ eſt de credibili.¶ Et qᷓtũ ad pꝛimã inquiſitõneʒ
erit iſte modꝰ. rimo queret᷑. an fides ſit nccia ad ſa⸗
luteʒ. Scðo.ſuppoſito ꝙ ſic: vtx habeat᷑ ꝑ ſuaſionem.
Tercio.an fides virtus ſit. Quarto. ſuppoſito ꝙ ſic:
an ſit virtus generalis vel ſpecialis. bec querunt᷑ ad
ſciendũ ꝗd ſit ſides m reʒ. Quĩto qrit qd ſit fides ſᷣm
diffinitõz. Serto. ð actu fidei.Deinde de obiecto ſidei
ↄſequent᷑ de ſubiecto fidei. Ieʒ de ↄpatõne fidei ad ce⸗
teras virtutes. Kinalit de articulis fidei 2 ſuffieientia

eius in Aem ſubſequẽtibo.

embꝛum pꝛimum“
D pꝛimũ arguit᷑ ſic.i Qulli dubiũ ẽ nemi
nẽ drũ colere niſi ꝗ credit ipᷣm eẽ:⁊ niſi ꝗ
credit de illo ea ꝓpt q̃ debet ei cultnʒ im⸗
pendeꝛe.ð.ꝗᷓ. Qemo impẽdit ei latrie cul
tũ niſi ꝗ credit ipin deũ.nemo impedit ei obediẽtie ſer
uitiũ niſi ꝗ credit ĩm dñz.⁊ iur hũc modũ nemo oꝛat
illũ niſi ꝗq eredit ꝙ poſſit ei eẽ ĩ adiutoꝛiũ. Si ncciuzʒ
t⁊ ad ſalutẽ drũ cole: ncciuzʒ erit ipᷣm deũ ⁊ bonũ credẽ.
Itẽ ſi ad ſalutẽ ncẽiuʒ ẽ deũ amaẽ ſuꝑ oĩa ⁊ timẽ. hᷣ
ñ amatr niſi qꝛ bonꝰ: nec timet᷑ niſi qꝛ iuſtꝰ credit᷑. erit
&nccia ad ſaluteʒ fides boĩtatis iuſticie. ¶ Si dicẽt
ẽ ſides dupker dicta. Vno mõ fides credulitas veꝛita
tis maifeſte cui zdici ñ p̃t vt fides ezcipior d oẽ totũ
marꝰ ẽ ſua ꝑte ⁊c.⁊ ĩ dĩnis deũ eẽ iuſtũ ſeu ummũ bo⸗
nũ. Eſt iteꝝ fides viitatis occulte:qᷓ ñ ſe ita offert intel
lectui maĩfeſte. vt terrã eẽ cẽtꝝ mãdi: ⁊ celũ aliqð eẽ ĩ⸗
ſenſibile. qðᷣ ñ videt᷑. Scõm pᷣmũ moduʒ dicẽt foꝛſitan
aligꝗs incredulꝰꝙ eẽt fides nccia ad ſalutẽ.de ſcðᷣa nõ.
qꝛ ei ñ p̃t firmit muniri intellectꝰ.¶¶ Cõt arguit b. Hy
lariꝰ in. iiij. ð tri. dicẽs.¶ cqʒ celeſtiũ ꝑ ſe ſciaʒ hũana
imbecillitas ↄſeqᷓt:neq; inuiſibiliũ intelligẽtiã ipᷣe ſibi
coꝛpꝑpaliũ ſenſus aſſumet. Ex q accipit᷑ tal rõ. Plꝰexce⸗
vüũt celeſtia ⁊ dina hũanũ ĩtellectũ: ꝙᷓ itelligibilia hũa
nũ ſenſuz. Sz impoſſibile ẽ Fm oꝛdinẽ natue ꝙ ſenſus
capiat ſciaz intelligibiliũ.S impoſſibiliꝰ erit ꝙ bũanꝰ
intellectꝰ ſm oꝛdinẽ nat᷑e ↄphẽdat ſciaʒ diuinoꝝ.Si g
ſaluti nccia ẽ intẽtio dĩna:q ñ pᷣt hr̃i ſine pᷣexñti ogni⸗
tiõe.p̃erñs at ↄgnitio ñ p̃t eẽ ſcia. ᷣp̃exñs ↄgnitio erit
ſides diuĩoꝝ. ¶ Iem b. Hyla.in. iiij. de tri. orguit ſic
Aõ ſubeũt ingenin nẽa celeſtẽ ſcĩaʒ:neq;ʒ incõpᷣhẽſibi⸗
lẽ vᷣtutem ſen
de ſe credẽdũ ẽ.⁊ his q cognitiõi nr̃e de ſe tribuit obſe⸗
quẽdũ.Ex qͥ relinꝗt᷑ pꝛimu.Rõ iſta fundit᷑ ſup hãc ꝓ⸗
poſitõʒz ꝑ ſe notaʒ. Incomphenſibilis viꝛtua 2 infinita

non concipit᷑ a virtute infirma 2 finita.4 Itez Hyla.

in q̃rto de trini. Ant moꝛe gentiliũ denegandus ẽ de:

ſi teſtimonia eius impꝛobãt᷑.aut ſicut 1 deus credit᷑ nõ
poteſt aliter de ee i ipſe de ſe teſtatus eſt:intelligi. Sʒ
intelligere teſtimonio alterius idem eſt qð credere.vt
oſtendit Auguſtinus ad Saulinam de videndo o:.
quia his que videmus ipſi teſtes ſumus.ſed his q̃ cre⸗
dimus alijs teſtibus mouemur ad fidem. Meceſſe ẽ igi
tur de dro m ſuum teſtimonium credere.4 Item Hy
larius in ꝗnto de trini.5 eſt de deo hũanis iudicijo
ſentiendũ.Icqʒ.n. nobis ea natura eſt: vt ſe in celeſtẽ
ↄgnitionẽ ſuis viribo efferat. a deo diſcendũ eſt quid de
o intelligendũ ſit.quia nõ niſi ſe auctoꝛe cognoſcit᷑.
Si g̊ cognitio dei neceſſaria eſt ad ſalutẽ:⁊ hoc nõ po⸗
teſt haberi ꝑ inquiſitõeʒ bumanã ſeu ſcientiã: ncẽium
eſt vt habeatur per ſidẽ. 4 YZtẽ Hyla.ĩ pᷣmo de tri. Cũ
te rebo dei mo erit:ↄcedantꝰ ſui cognitõʒ deo. dictiſq;
eius pia veneratione famulemur. Jdoneus enim ſibi
teſtis eſt qui niſi per ſe cognitus non eſt. Ex quo relin
quitur ꝙ ad ſaluteʒ neceſiaria eſt ſides qua credimus
tro de ſeipſo. Nides dico:quia ſcientia i E poſſibilis:
ſicut oſlenſum elt. ¶ Itez ad idem ſunt auẽtes apoſloli

u aliqͥ infirmitas nr̃a ↄcipiet. Ipſi ð deo

NDe ,
— UC1 R

NEex pranz;, * AE 2082

6
S
7
„2
—
3
P
²)
8
„

— 5* P * „

C D . On.)

—
Ma 99 O Ry Viaſe? 9l. 6

—

ad hebre.xj. Accedentẽ ad trũ opoꝛtet credẽ ⁊c.⁊ ſine
* fide impoſſibile eſt placẽ teo.⁊ hmõi. Ad oppoſitũ
ſic.Coĩs animi acceptio ẽ.ꝙ aſſentire incertis ĩ his q̃
ad ſalutẽ ꝑtinẽt ẽ temerariũ. Itẽ coĩs eſt animi ↄceptõ
nulm temerariũ ↄfert ſaluti hũane. Cũ q̊ om̃e mui⸗
ſum⁊ incognitũ ſit incertũ:aſſentire inuiſo ⁊ incogni⸗
to erit temerariũ. Sʒ talia ſunt quibo fide de qua que⸗
rimus aſſentimꝰ. ſicut dicit augꝰ. IFfides eſt credẽ qd ñ
vides.ꝙᷓ hmõi fides eſt temeraria. nec ſaluti neceſſa⸗
. ria.¶ Iteʒz dicit Petrus rauẽnas qð videt᷑ ↄcoꝛdaẽ cũ
cõmuni animi ↄceptione. nõ eſt tutũ credere ſine ra⸗
tione.ᷓ in his que ꝑtinent ad ſaluteʒ ꝑiculoſuʒz erit ſi⸗
ne ratione credere. Sʒ tale eſt credere fide de qua loꝗ⸗
mur. nõ erit credere tale expediẽs ad ſalutẽ. ¶ Item
cum homo ſit rönalis creatura:natus eſt⸗ oꝛdinatus
ad iudicandũ ratione:⁊ ad opanduʒ rõne.Si Apter
hoc quia homo rõnalis ẽ:ſi oꝑet᷑ ſine rõne nõ ẽ lauda⸗
bilis:⁊ vituꝑabilis ſi oꝑet᷑ ↄtra rationẽ.qᷓ ſiłr iudiciũ
rõnis landabile nõ eꝛit ſine rõne:⁊ vituꝑabile ð ratõʒ.
* Secredere ſine rõne nõ ẽ laudabile.credeꝛe vᷣo ↄtra rati
2 ,. onẽ vitupabile.ſᷣ̊ tale eſt credere fidei ð qua logmur.qᷓ
tale credere vituꝑabile eſt. ¶ Iteez vbi piculoſuz 1 dam
nabile en falli: ibi maxime repꝛobandũ ignoꝛaè ſe fal⸗
li.ſ̊ in diuinis 2 in via que eſt ad beatitudinẽ damna⸗
bile ⁊ ꝑpiculoſum eſt falli.q̊ in bmõi maxime repꝛoban
dũ eſt ignoꝛare ſe falli.ſᷣ vbi deficit ſcia ⁊ cognitio veri
tatis:eſt ibi ignoꝛantia oppoſite falſitatis.̊ ꝑ ↄſequẽs
ignoꝛantia fallacie emergentis circa veritatẽ. Cũ in
fide ᷣm ꝙ hic logqmur deficiat ↄgnitio ⁊ ſcĩa veꝛitanis:
eſt hic ignoꝛantia oppoſite falſitatis.̊ ⁊ ignoꝛãtia fal⸗
lacie.i Aeſcit igit᷑ qui ſic credit an fallat᷑. ̊ tale credere
maxime reprobabile. So. dom ꝙ fides:h̊ ẽ aprebhẽ
ſio ⁊ aſſenſus veritatis diuine nccia ẽ ad ſalutẽ.⁊ cãẽ
qꝛ cognitio creatoꝛis nccia ẽ ad ſalutẽ.⁊ ſicut rõnalis
creatura tebet dilectõʒ ſumme bonitati ⁊ obedientiaʒ
— ſumine maieſtati: ita aſſenſuʒ prime veritati. Veritas
g2. ve. Sie ee P. pI Quũt diuina nõ põt capi ꝑ ſciam ab hũana creatuꝛa ꝓpt
A „A = ⸗ duplicẽ cãm quã aſſiᷓt Hugo s. vic. vna ẽ excellẽtia
ME* Pw ꝓme veritatis:alia imbecillitas hũane ſragilitatis.ex
cellẽtia veritatis.qð monſtrat Hugo ꝑ diuiſionẽ eoꝝ
que a nobis ↄprebendũt᷑.Qam cũ quedaʒ ↄprehenda
mus ſenſu vt coꝛꝑalia.quedã vo intellectu ꝑ reꝝ ſititu
dines.quedã vo ex ꝑientia vt ea que in aĩa ſenniunt᷑.vt
gaudiũ ⁊ triſticia: timoꝛ ⁊ amoꝛ.diuina ñ ↄprebendũ
tur primo mõ.ſ.ſenſu.qꝛ nõ ſunt actu pñtia nec coꝛꝑa⸗
lia.nec ſecũdo mõ:qꝛ omẽʒ ſilitudinẽ puritatis excellẽ⸗
tia trãſcendũt.nec tercio mõ vt illa qᷓ in nobis ſentiũt᷑:
qꝛ nõ tæ ſuba animi ſunt:nec de his que in aio ſbᷣſiſlũt.
Aſola ſide credũt᷑ ꝗa ſunt: ñ qualia ſunt ↄphendũt.ꝗ
deus credi põt:ↄpᷣpendi nõ põt tez inſirmitas buma
ne fragilitatis ca ẽ.qꝛ ſiẽ onñdit Hugo in ſuis ſent.eꝛãt

tria qᷓdã coꝛpꝰ.ſpũs.⁊ deus.⁊ coꝛpꝰ quidẽ mundꝰ erat⸗

aĩa ſpũs.⁊ ipſa aĩa q̃i in medio quodã erat hñs er ſe
e mũdũ:intra ſe veũ.⁊ acceꝑat ocuiũ quo er ſe mundũ ⁊
2 tey⸗ õ S ea q̃ in mũdo erant videret.⁊ hic erat oculus carms.
õõ ο o. aliũ oculũ acceꝑat quo ſeipam ⁊ ea q̃ in ipſa erãt vide
ret.⁊ hic erat oculꝰ rõmis. aliũ rurſum oculũ accepat
quo intra ſe dũ videret ⁊ ea q̃ in doo erãt.⁊ G̊ ẽ oculꝰ
oↄtemplatõis. oſtꝙ aũt tenebꝛe pcti in illã intraue?t:
oculꝰ ꝗdẽ ↄtẽplatõis extinctꝰ ẽ vt nibil videret. Oculꝰ
ðᷣo rõnis lippus effectꝰ vt dubie videꝛet.Solꝰ oculꝰcaꝛ
nis in ſua elaritate ꝑmãſit.Hõ ̊ qꝛ oculũ carnis bʒ:
mũdũ vidẽ põt ⁊ ea q̃ in mdo ſunt. Itẽ ga ocnlũ rois
er ꝑte hʒ:aĩm ſiłr ex ꝑte videt 2 ea q̃ in aio ſunt.Quia
vo oculũ ↄtẽplatõis n hʒ:deũ ⁊ q̃ in deo ſunt videre nã
valet. ifides ꝙ nccia ẽ q̃ credant᷑ qᷓ ñ vidẽt᷑ (¶ Ad pᷣmuʒ
gq̈ obiſcit dom , vuß lex certitudo mẽtis rõal. vna
modũ viſus:alia ꝑ modũ guſius. Peꝛ modũ viſus ex
Pte ↄgnitõis intellectꝰ. er modũ guſius ex ꝑte teuo⸗
tõis affeciꝰ. Et ſm q̊ diſtinguẽdũ in fide.q; fides in ꝗ⸗

P..α⁵² AK nij iAn

MM

buſaa ſidelibo bʒ certitudinẽ ognitõis:ꝗqᷓ bʒ incõtradi⸗
etiua rõnũ ꝓbatõzʒ. In ꝗbuſdã vo ẽ certitudo deuotio⸗
nis ſm guſiũ affectꝰ. vñ dicit Hu. de s. vic. in ſuis ſen.
Quoꝛũdaʒ ſides ↄgnitõe mogna ẽ: affectu pua.quoꝛũ⸗
Da do affeetu magna:ↄgnitõe ꝑua. verũtñ affectũ ma⸗
gnũñ lauda bileʒ eẽ in ſide ꝙᷓ ognitõʒ magnã dñs eẽ oñ⸗
dit· vbi fidẽ grano ſinapis ↄpauit. Math.xiij. q qᷓnti
tate ꝑuũ ẽ: ̊ nõ ferueꝛe. Mulieri chananee pax ſidem
ſcienti:Hᷣ multũ feruẽti dictũ ẽ. AMDulier magna ẽ fides
tua. Patet igit᷑ illa poſitio quã aſſumebat ẽ falſa.
Ome inuiſuʒ ⁊ incognitũ eſt incertũ: ſᷣm ꝙ inuiſum 2
incognitũ ſumũt᷑ qtu ad intellectũ.¶ Ad ſecũdũ quod
obijcit. ꝙ ñ ẽ tutũ ſine ratõe credẽ.dom Petrꝰ rauẽ⸗
nas loquit᷑ de credulitate geneꝛalit: ᷣm ꝙ ſe extẽdit ad
cõſequẽtia er articulis fidei.Et qa multa de ↄñtibo ad
articulos poſſent verti in veꝛũ 2 in falſi uz: iõ de illis di
e ne tutu credere ſine rõne. Ael põt dici. ꝙ bᷣ dicit
ad ignificandi vtilitatẽ rationũ ad defenſiõz fidei ca
tholice 3 hẽticos. eſt ᷓ tutũ eccĩe credere ſine rõne
id ẽ niſi hẽat rõnes ad dfenſiõeʒ fidei catpolice. ꝗa dẽ
pᷣma Pe. iij. Parati ſꝑ ad ſatiſfactõz poſcẽti ratoeʒ de
ea q̃ ĩ vobis ẽ fide ⁊ ſpe. IAlud qð dicit intelligitur ð
rone ꝓut ẽ nccia ad inſtructõz 2 defenſiõeʒ: nõ ꝓut eſt
nccia ad ꝓbatõʒ. 4 Ad terciũ dom. ꝙ ñ ẽ ſike in oꝑati
one ⁊ cognitõne.vt ſicut oꝑanꝝ ↄ ratõʒ ẽ vituꝑabile:ita
credere ð ratõʒ vel ñ m ratõʒ.⁊ rõ eſt.qꝛ oꝑatio faciẽ
da ſubiecta ẽ facultati rõnis.veritas po ↄgnoſcẽda ex⸗
cedit facultatẽ rõnis. 2 iõ ncceẽ vt ꝑ aliud a rõne cre⸗
dat᷑ laudabiłr. vñ vłr rõ fidei ñ ſuffragat᷑. qð oſtendit
Hu.. xæ .. vic. in ſent.ꝑ diſtinctõeʒ dicẽs. Lria genera
credentiñ inueniũt᷑. Quidã fideles ſunt: ꝗ ſola pietate
credere eligũt.qð tñ vtꝝ credendũ ſit vel nõ credendũ
rone nõ ↄpᷣhenqũt. Alij rõne appꝛobãt qð fide credũt.
Alij puritate coꝛdis ⁊ mũda ↄſcia interiꝰiã guſiaẽ inci
piũt qð fide crediderũt. In pmis ſola pietas facit ele⸗
ctiõz · In ſecũdis rõ adiũgit agrobatõʒ. In tercijs pu
ritas intelligentie aprebendit certitudinẽ. Et poĩt ex⸗
emplũ. Pagani in plures vnitatẽ dinitatis ſcindunt.
Judei ſaluatoꝛẽ ñ recogno cũt. In bis oĩbo mens fideł
inſluctuat.⁊ niſi pietate teneret᷑: foꝛtaſſis abiecta veri⸗
tate falſitatẽ ſequeꝛet᷑. accedit ſpũſancto ſuggerente ad
hec rõ.¶Meliꝰ ẽ ↄfiteri vnũ principiuz q; multa.qa vbi
multitudo eſi: aut pluralitas ſuꝑfluaẽ: ant vnitas imꝑ
fecta. Amplius melius ẽ creatoꝛẽ parit ↄfiteri 2 ſalua⸗
toꝛẽ ꝙᷓ creatoꝛẽ ſolũ.qm̃ ꝗ creatoꝛẽ diẽ maieſtatẽ ↄfitet᷑:
ꝗ ſaluatoꝛẽ credit pietate venerat᷑. Itẽ maius bonũ ho/
mĩs ẽ vt ĩ deo ſuo maieſtatẽ inueniat quã oculo coꝛdis
otempꝑplet᷑: ⁊ huanitatẽ quã oculo carnis ſpeculet᷑: vt to
tus hõ in xo brificet᷑. his rõibo animꝰ ofoꝛtatꝰ ad am⸗
plioꝛẽ diuĩe religiõis deuotõʒ excitat᷑ deuotiõe aũt mũ
dat᷑ ⁊ purificat᷑: vt iam qdãmodo pguſiare incipiat id
qð cognoſcere feſtinat.⁊ qͥd ãmodo ꝑ ↄtẽplatõʒ deũ pñ⸗
tez hr̃e incipiat:⁊ nulla iam rõne ab eius fide etiam ſi
totus mũdus in miraculo ↄuertat᷑ auelli queat.4 Ad
vltimũ dᷣm.ꝙ ꝑ fidẽ dæ q̃ loqmur certi ſumꝰ nos ñ fal
li:etſi ignota ſit vᷣitas cui aſſentimꝰ. ⁊ rõcẽ.qꝗa ĩ aſſenti
endo ipi vitati innitimur ip̃i vitoti q̃ deꝰ ẽ.q ſic nõ põt
falli: ita nec fallẽ.vñ dic Ricar. s. vic.in pᷣmo ð tri.
MQuotqͥt veracit ſideles ſumꝰ:niłil certiꝰ 2 ↄſtzãtiꝰtene
uius:ꝙ qð fide appᷣhendimꝰ.vtimur itaq; in eoꝝ atte⸗
ſtatiõe ſeu ↄfirmatõc. ſignis ꝓ argumtis. ꝓdigijs pro
erxpꝑimtis. vtinã attẽderẽt iudei.viinã animaduerterẽt
pagani cũ quãta ↄſcie ſecuritate ꝓ bac ꝑte ad diuinuʒ
iudiciũ poterimꝰ accedẽ. nõne cũ om̃i ↄlidẽtia deo di⸗

—

cere poteꝛimꝰ. Oñe ſi erroꝛ eſt:a teipſo decepti ſumus.
nã iſta in nobis tantis ſignis 7 ꝓdigijs ↄfirmata ſunt:
3 q̃ nõ niſi ꝑ te fieri pñt.certe ſumme ⁊ talibo ſctis viris
nobis tradita:⁊ cñ ſumma atteſtatõe ꝓbata teipſo co⸗

oꝑante ⁊ Fmonẽ ↄfirmãte ſequẽtibo ſignios.
. .d .. Ka 2 e cerer⸗
2ò
. — N/AN) P JN⸗

—

— — —

— — .

—— — —

— - —

ncn
nt
0

uo'

Membꝛum ſecundum

Onſequent querit᷑ an fides q̃ eſt nccia ſa
luti ſit ꝑ rõnes ſuaſa vel ꝓbata. Ad qð
ſic. Sic aliud ẽ diligẽ aliquẽ ex ſuis me/
ritis ſeu rõne bñficij vel vtilitatis. Alið
ðᷣo diligẽ ipᷣm ſine meritis ex ſola vᷣtute ⁊ qra diligen⸗
tis: ſic aliud eſt credẽ ex ꝓbabilitate vel euidẽtia ip̃iꝰ
credibilis: aliud ex virtute credẽtis.Siłis virtus ẽ
amare impꝛobuʒ caritate: 2 credeꝛe impꝛobabile fide.
nec minoꝛis virtutis eſt credere impꝛobabile ꝙ impꝛo
bũ diligere.ſi ̊ ex caritate ſeu amoꝛe ſalutari ð meꝛita
impꝛobo ⁊ inimicꝰ diligit᷑. ex fide ſalutari ſine ꝓba⸗
tione ⁊ rõnis ſuaſione impꝛobabili veritati credetur.
¶ Itez qð abſqʒ ſuaſione ⁊ ꝓbatõne credit᷑ vᷣtute cre⸗
dentis credit᷑. Aut ꝗᷓ deo hoc mõ credendũ ?: ⁊ heẽmus
ſitũ. aut nõ ſine ſuaſione ſeu ꝓbatõe:⁊ tũc obijcit.
nõ eſt ei alio mõ credendũ ꝙᷓ cuilibʒ alij. cuilibz eniz
alij ꝓbatione euidenti crederet᷑. ¶ Itẽ nõ ẽ adeo quis
mendar cui ꝓbatõmibo idoneis a qͥlibʒ ñ credat. Qui
nõ alit᷑ deo credit qꝙᷓ ꝓbatiõibo idoneis ⁊ certis: ma/
nifeſtũ eſt qm̃ deũ in hac ꝑte in nullo mẽdacibo añpo⸗
nit.⁊ ipſos deo in aſſenſu credulitatis adequat.qð aꝑ⸗
te dei ↄtumelia eſt. Relingꝗt᷑ igit᷑ fides ſalutaris cre

dit deo ſine ꝑſuaſione 1 ꝓbatoe. Ytẽ licut deo debet 1
digna dilectio:ita ei debet᷑ credulitas digna.õ ẽ au⸗
teʒ digna deo credulitas que ꝓpter ꝑſuaſiones aut ꝓ⸗ 3
bationes impendit᷑: qꝛ hmõi credulitas nec etiã bono

viro ⁊ ſapiẽti digna ẽ.̊ ſi dignioꝛ credulitas q ſic deo
impendenda eſi:cꝛedendũ eſt ei ſine ratiõe ⁊ ꝑluaſiõe.
4 Iteʒz ſicut affectus rõnalis debet ſumme bonitati di⸗
gnũ amoꝛẽ:ita intellectꝰ ſumme veritati dignã eredu⸗
litateʒ.ſi ̊ nõ eſt digna dilectio deo q̃ diligit᷑ eius bo⸗
nitas ſolũ ꝓpter vtilitatẽ:nõ erit eadeʒ rõne digna deo
credulitas qua aſſentit᷑ prime veritati ꝓpter ꝑſuaſiõʒ
rõnis vel ꝓbatõz. 4 Item cũ virtus ⁊ ars circa Diffi⸗
cillima ſint. credulitas aũt que eſt ꝑ euidẽtes ꝓbatio⸗
nes.nõ ſolũ circa facillima ẽ:ſᷣ etia circa ea q̃ impoſſi⸗
bile eſt vel difficile nõ facere. Impoſſibile.n.eſt ñ cre⸗
dere manifeſie vera. difficile aũt eſi nõ credẽ ꝓbabilia.
Relinꝗt᷑ igit bmõi credulitatẽ nõ ꝑtinẽ ad virtutem.
4 Item ſuppoſito exempligratia.qꝙ ſilis ſit rõ vẽdito/
ris mercis ſub pignoꝛe vel cautione ⁊ intellectus cre⸗
dentis ꝓbatione. quia ſicut de manu talis venditoꝛis
merces nõ exeũt nili prius ſecuꝛitateʒ pignoꝛis vł cau
tionis tenuerit: ſic nec de huiꝰ intellectu erit creduli⸗
tas donec mediũ appꝛobatõis babuerit. ¶ Ieẽ arguit.

Exactio pignoꝛis ñ eſt niſi ex paruitate credulitatis.

qᷓuis enim multitudo pignoꝝ venditoꝛi ſecuritatẽ fa⸗
ciat:teſtimonia tamẽ ſunt incꝛedulitatis ipᷣius.jq̊ ex ꝑ⸗
te intellectus exactio ꝓbationis teſtimoniũ eſt ſue in⸗
credulitatis.qᷓis ſint hmõi ꝓbatões intellectui que⸗
dam ſecuritates. Si g intellectus ꝑ incredulitatem nõ
poteſt placere dro: nec ꝑ fideʒ que eſt coacta ꝑ ꝓbatio
neʒ placebit deo.fides igit᷑ ſalutaris nõ eſt ꝑ ꝓbatões.
Item JYo. damaſ.dicit. Fides eſt cõſenſus nõ ingſitꝰ
ſeu imꝑſcrutatꝰ. ꝗ̊ relinquit᷑ ꝙ fides laudabilis no eſt
ex ꝑſcrutatõne ratõis.⸗! Iteʒ Gꝛego.fides nõ bʒ me⸗
ritũ cui hũana rõ prebet exꝑimentũ. Contra.Aug.
ad paulinã de vidẽdo deo. Cꝛedũt᷑ illa que abſunt a e

ſtris ſenſibo.pᷣ videt᷑ idoneũ teſtimoniũ qð ei ꝑhibet᷑.S3

ea que credunt᷑ etſi ñ videant᷑:idoneo tñ teſtimonio ꝓ⸗
bant᷑.¶.1 äIteʒ augꝰ.in eodeʒ. His que videmꝰvel audi
mus nos ideʒ teſtes ſumus. his aũt que credimꝰ alijs
teſtibus mouemur. Ad fideʒ g̊ que credũt᷑ teſtlimonio
ꝓbant᷑.¶ Iteʒ credit᷑ teſtimonio apłoꝝ act᷑.j.Eritis

mihi teſtes in omni iudea ⁊c̃. Credit᷑ teſtimonio crea⸗

turaꝝ qm væus ẽ omipotẽs ⁊ creatoꝛ. ad Roma..· In⸗
uiſibilia dei ꝑ ea qᷓ focta ſunt intellecta ↄſpiciũtur. Et
Saßp.xiij. A magnitudine ſpẽi ⁊ creature poterat boꝝ

„

—

A₰ 623 6a E

%7

creatoꝛ ↄgnoſcibiłr videri.ſi fides q̃ credit᷑ teftimoĩo
aploꝝ nccia eſt ſaluti:⁊ etiã fides q̃ credit᷑ teſtimonio
creaturaꝝ:qꝛ deꝰ ẽ ⁊ om̃ipotẽs. Fides igit᷑ ſalutaris ẽ
credẽ ꝑ ꝓbatõʒ teſtimonioꝝ. 4 Itẽ ſic dicit b. Der.
ſcĩa innitit᷑ veritati: fides auẽti: opio veꝛiſiłitudine ſe
tuet᷑.̊ ſi fides auẽti innitit᷑: videt᷑ ꝙ ꝑ auẽteʒ probari
poſſit. So. ſᷣm Jo.damaſ.in.iiij.li.vbi dic.ſides du⸗
płr eſt.Eſt.n.ſides ex auditu:audientes.n.ſcripturas
credimꝰ doctrine ſpiritu. Eſt aũt rurſus fides indiſta⸗
bilis ⁊ iniudicabilis ſpẽs eoꝝ q̃ a eo nobis nunciata
ſunt. igit᷑ prima mentis noſire eſt.ſecũda cariſmatum
ſpũs. Ault ergo dicere ꝙ eſt fides ex auditu acquiſita

ſiue teſtimonio ſcripturaꝝ: 2 eſt fides gratuita infuſa

a deo ad aſſentiendum prime veritati ꝓpter ſe. INides
primo modo dicta colligitur er teſtimonio ⁊ ratione:
7 non eſt ſufficiens ad ſalutem. Secunda voo infundit᷑
ex ſuperna illum inatõne.⁊ hec eſt ſides ſalutaris ⁊ do⸗
num gratie. 4 Ad illa g que dicit ANuguſtinus ĩ libro
te videndo deo.dicendum ꝙ loquit᷑ de fide que ẽ ex au⸗
ditu exterioꝛi que ẽ fides ocꝗſita:nõ de fide q̃ eſt ex in/
ſpiratõe gratie interioꝛis qᷓ eſt fides gratuita. ꝗᷣlliꝰ cau
ſa eſt ratio vel aptum teſtimoniũ auctoꝛitatis. Iſtius
ðᷣo cauſa eſi gratia illuminationis diuine ad cognoſcẽ
dum veritatem que eſi ſupꝛa naturam: ⁊ aſſentienduʒ
ipſi propter ſe. ¶ Jotandum tamen ꝙ ratio? fides q̃ eſt

ex ratione ſe habent ad fidem gratuitam ſicut pream⸗

bula diſpoſitio ad foꝛmam. Diſponit enim animaʒ ad

receptioneʒ lumĩs quo aſſentiat prime veritati ꝓpter

ſe: ſed per modũ nature non gratie.⁊ dicit᷑ ipſam in⸗
troducere ſicut ſeta filuʒ.⁊ tunc ratio ceſſat huana qñ
ei nõ innitit᷑ fides introducta.¶ Ad terciũ quod obij⸗
citur de credulitate que eſt ꝑ teſtimonia aploꝝ ⁊c̃.iaʒ
patet rñſio.aliud enim eſt credeꝛe ex te ſtimonijs:aliud

credere teſtimomia. Dico ꝙ fide ſuaſa creditur ex teſti⸗
monijs: ſed fide infuſa credũt᷑ teſtimonia quia ſunt ve⸗

ra.⁊ boc ſecundo modo fides teſlimonioꝝ eſt nccia ſa

innititur auctoꝛitati. dicendũ ꝙ non innititur auctoꝛi⸗
tati tanq; probanti: ſed tanqᷓ ↄfirmanti ⁊ coꝛꝛoboꝛũti.

Membꝛum teꝛcium
Oſtmodũ queritur.vtꝝ ſides ſit virtus.
Ad qð ſic dicit philoſophus. Ffinis ſpe⸗
culationis eſt veritas. virtutis vo finis ẽ

. . bonum. Cum fidei ſintalit dertaam.
qᷓtum hmõi: fides non erit viꝛtus.(¶! IToꝛte dicet᷑ ꝙ boc

non impedit quin fides ſit virtus: quia fides non eſt ĩ
quãcunq; veritatem: ſed in veritatem primaʒ. Pꝛima
autem veritas idem eſt qðᷣ ſumma bonitas.⁊ ita cum
prima veritas ſit finis fidei: ſumma bonitas eſt finis
fidei.⁊ ita fides eſt in bonum ⁊ eſt virtus. Si ſic dica⸗
tur. Contra. Si penes ſines propꝛios differunt virtu

—

cO 4 „ 3. O

. r. PX —
2 P. ,. 2 Hi

kiins rinommod,A Büiliataugioiee gndee N⸗

tes.qᷓuis vnus ſit finis vltimus: nõ erit ponere ꝓriũ

fineʒ ipſius bonitatẽ ſummã inqtuʒ hmõi cuʒ ſit finis

caritatis 1 aliaꝝ virtutũ. erit dicẽ ꝙ finis ipſiꝰ fidei

erit veritas inqᷓ tum bmõi. ergo cum virtutis inqtum
virtutis finis ſit bonitas non veritas. non erit ſides
virtus. 4 Item ſi diceretur ꝙ vntutis finis eſt bonuʒ
generaliter. ſed bonum generaliter contingit multipli
cari.nam eſt bonum rationale.eſt bonum iraſcibile.
eſt bonum concupiſcibile.ſicut antem bonum concu⸗
piſcibilis eſt finis caruiatis: ⁊ bonuʒ iraſcibile finis
ſpei.ita bonum rationalis eſt finis fidei: quod bonuz

eſt prima veritas inqtum huiuſmodi.Contra.Si bo⸗

num ipſius virtutis rationa bilis facit fidem eſſe in bo
num ſcm rationem virtntis. ergo cum ſcientia ſit in
bonum rationale quod eſt veritas oꝛdinata in illam
relinquitur ꝙ ſcientia erit virtus. Si ergo non ex hoe
ſcientia eſt virtus:relinquitur ꝙ ſides nõ erit virtus·
l Item Hugo de ſancto Llictore. Fides eſt certitudo

—

——

Q Prn a O ) 3 at
52 ucte D

— —

quedã animi de reb abſentibo ſupra opinionẽ 2 infra
ſcĩaʒ ↄſtituta. Ex qͥ accipit᷑ ꝙ fides ẽ media int opionẽ
2 ſciam. Si duo extrema.ſ.opio ⁊ ſcia nõ ſunt in ge⸗
nere virtutis:ſ̊ in pura ſpeculatõe.relinꝗt᷑ ꝗ medium
ſcʒ fides ñ erit in genẽ virtutis ſ̊ in ſpeculatiõe pura.
¶ Itez differũt ſcia ⁊ virtus penes ſubiecta ſiue vires
qꝛ ſeĩa eſt in ſpeculatiuo intellectu ſeu in ꝑte aĩe ſpecu⸗
latiua.virtus aũt in pꝛactico intellectu ſeu in ꝑte ani⸗/
me motiua.Cum ̊ᷓ fides ſit in intellectu ſpeculatiuo:
relinquit᷑ ꝙ nõ erit virtus. e aũt fides ſit in ſpecula
tiuo intellectu.dicit b. Grego.ſuꝑ illud Hierce.ij. Nlij
mẽpheos ⁊ caphnes ↄſtupꝛauerũt te ⁊c. Glo.malignꝰ
ſpũs q̃i ab inferioꝛibus membꝛis ad ſuꝑioꝛa pertingit
cum actiuam vitam polluens q̃i caſtam celſitudineʒ fi
dei moꝛbo diffidẽtie coꝛumpit. Ex quo relinquitur ꝙ
cũ actiua ad pꝛacticũ intellectuʒ ꝑtineat:ↄtemplatiua
vᷣo ad ſpeculatiuũ: quam dicit coꝛumpi ꝑ coꝛuptionẽ
fidei. non erit fides niſi in intelleetu ſpeculatiuo.

Contra. Habitus voluntaꝛius eſt virtus vel viciũ.
fides eſt habitus volũtarius: qꝛ nullꝰ põt credere niſi

volens.ꝗ fides eſt virtus vel viciũ.ᷣ ñ viciũ: ̊ virtus.
Iteʒ quicũq; habitus oꝛdinatꝰ hʒ ↄtrariũ peccatuʒ
eſt virtus. ̊ fides bʒ ↄtrariũ peccatuʒ infidelitatis.q̊ ẽ
virtus. Item omne qð eſt expulſiuũ peccati ⁊ ẽ prin

cipiũ ad merituʒ eſt virtus.&̊ fides eſt hmõ: ſicut dicit

aptus Ro.iij. Juſticia eſt ꝑ fidem ihu xp̃i.Et ad Ro.
quinto. Juſtificati ex fide pacẽ habeamꝰ.Et hebre.xj.
Sancti ꝑ fideʒ vicerũt regna.oꝑati ſunt iuſticiam ⁊c.
Sſides eſt virtus. Oð omẽs concedũt de fide opan⸗
te per dilectioneʒ.õ tñ ꝙ ad hoc dixerũt quidã.ꝙ fi⸗
des eſt in ſpeculatiuo intellectu ⁊ nihilominꝰ ẽ virtus.
⁊ hoc dixerũt his rõnibo:quia cũ aĩa ſit remuneranda
ſm omẽs vires:⁊ marime m ꝑtem aie ſpeculatiuam:
neceſſe bʒ mereri Fᷣm ꝑtem aie ſpeculatiuã. ꝙ in ꝑte aĩe
ſpeculatiua erit principiũ merendi qðẽ virtꝰ. Iteʒ ſiẽ
ſe hʒ ꝓbabile ⁊ impꝛobabile ad intellectũ:ita ſe bʒ ap⸗
pꝛobabile ⁊ repꝛobabile ad affectũ ⁊ ecõuerſo. Si ꝗ̊ ex
virtute affectus ⁊ caritatis ẽ diligere ꝓbabile.ſ.inimi
cũ.&̊ ex virtute intellectꝰ erit impꝛoba bile credẽ.ſ̊ cre⸗
dere eſt ꝑ fideʒ fides eſt virtus intellectus. ꝗ Sed
hoc obijciũt.qꝛ nõ eſt neceſſe vt in eo ꝑ ſe ſit merituʒ in
q̊ erit remuneratio vel pꝛemiũ.coꝛpus.n.gloꝛificabit

⁊ ꝑs ſenſibilis.nõ tñ in illis per ſe eſt meritũ. nec eſt

ratio cum intellectus ſpeculatiuꝰ ↄſequat᷑ pꝛemiũ: qð
terea in eo ſit per ſe meritũ.¶: Iteʒ intellectꝰ ſpecu⸗

latiuꝰ cogitur nccio ad credendũ ꝑ neceſſariã ratioci⸗

nationeʒz. credere intelleetus ſpeculatiui eſt inuolun
tariũ.nullus aut actus inuolũtarius eſt viꝛtutis.eꝛgo

credere intellectus ſpeculatiui nõ eſt voluntatis virtu⸗

tis. Propter hoc dixerũt alij ꝙ fides eſt ĩ ꝑte animi
motiua ⁊ eſt virtus.pars.n.motiua eſt liberi ar.quod

eſt quaſi res in aia querens bonũ ⁊ beatitudineʒ ipſis
viribus ſubiectis.⁊ in eo eſt primo meritũ? virtus.li⸗

berum aũt arbitrium eſt facultas ratõnis ⁊ volũtatis
eſt vis motiua m rationeʒ ⁊ volũtateʒ.ᷣin rationeʒ
intendentẽ: ⁊ Fm voluntatẽ appetenteʒ. dicũt q̊ ꝙ fides
eſt in libero ar.Fm ratõʒ.¶. Sed ↄtra hoc obijcit᷑. Ad
eandeʒ vim ptinet virtus vie ⁊ premiũ patrie qð ſucce
dit virtuti. 3 eum viſio prime veritatis ſuccedat fidei
in gloꝛia.vi
ſpeculatiui. ſides ẽ ĩ intellectu ſpeculatiuo. Si virtꝰ
eſt: virtus eſt intellectus ſpeculatiui.¶ Propterea di⸗
rerunt alij ꝙ duo ſunt ĩ fide.cogitare ⁊ aſſentire ſᷣm be

atum Aug. Credere eſt cogitare cum aſſenſione.Co⸗

gitare eſt intellectus ſpeculatiui: aſſentire practici.⁊
ita fides qtum ad actum cogitandi eſt in intellectu ſpe
culatiuo:⁊ eſt habitus cognitiuꝰ.qẽtum vᷣo ad actũ aſ⸗
ſentiendi eſt in intellectu practico:⁊ eſt habitus moti⸗
unus. Ex primo ꝗ nõ hʒ eſſe virtus:ſed ex ſcdᷣo.¶ Sed
ptra hoc obijcit᷑.drñtia eſt habituũ ſᷣm drũtiam poten⸗

9)

Trn NX Vſe

io aũt veritatis ꝑtineat ad ꝑtein intellectꝰ

–

tiaꝛum ſubiecta ꝝ. Si non eſt eadeʒ potentia ſpecula
tiui intellectus ⁊ practici. ꝙ nec idẽ habitus erit vtri⸗
uſqʒ.ſides igitur non poterit eſſe in intellectu ſ pecula
tiuo ⁊ practioo. Pꝛopter hoc aliter eſt dicenduʒ ad
predictam queſtioneʒ qua querit᷑.vtꝝ fides ſit viꝛtus:
vt ſit queſtio æ fide foꝛmata que eſt cum caritate. Di⸗
cendum ꝗ̊ꝙ fides poteſt conſiderari materialit᷑: ⁊ põt
conſiderari foꝛmaliter. Materialiter fides eſt cogni⸗
tio: foꝛmaliter fides eſt aſſenſio.fides ꝙ̊ᷓ materialiter
conſiderata eſt in ſpeculatiuo intellectu: nec eſt virtꝰ.
ſoꝛmaliter vᷣo conſiderata eſt in practico intellectu: ⁊ ẽ
virtus. VUnde Hugo in li. de ſacramẽtis. duo ſunt in ꝗ
bus fides conſtat: cognitio ⁊ affectus. In altero ſcʒ in

)iaffectu conſtat:quia ipſa in illo eſt.in altero. ſ. cogniti

4

NWsn f. *

one conſtat:quia de illo eſt. In affectu dᷣo ſidei ſubſtan
tia inuenit᷑.in cognitione vᷣo materia.ꝗꝓpterea fides in
uffectu habet ſubſtantiam:quia affectus ipſe fides eſt.
in cognitione ᷣo materiam: quia de illo eſi qð eſt in co
gnitione. NRdes igit᷑ qua creditur eſt in affectõe: quod
dᷣo credit᷑ in cognitione.ↄgninoneʒ autez hic i ntelligi⸗
mas ſcientiam reꝛum. non illam que ex pñtia ipſarum
comprehenditur: ſed illam que auditu ſolo ꝑcipitur:
er verboꝛum ſigtõne manifeſlat᷑.ð.ᷓ. cum id qð dici⸗
tur ⁊ ab illo qui audit intelligit᷑ ꝗdð dicit᷑: etiã ſi neſci⸗
at vtꝛum ſit vel non ſit ita vt dicit᷑: ſcientia tamen ẽ in⸗
itum intelligit⁊ ſcit quid eſt quod dicitur. Ad hãc co
gnitioneʒ ſi ſides accedat vt credatur qð audiebat᷑ ĩ⸗
telligebatur eſt credulitas in cognitione.⁊ inuenitur ĩ
affectu ſubſtantia:in cognitione vᷣo materia.4l Ad pri
mo obiectum dðm.ꝙ prima veritas eſt finis ſpeculati⸗
onis m rationeʒ veri.virtutis vᷣo fidei finis eſt ſᷣm ra
tioneʒ boni.uvnde prima veritas comꝑatur ad finẽ du
pliciter.vt obiectum ſeu materia: ⁊ vt finis.vt obiectũ
Fm rationeʒ veri.vt finis ſᷣm rationem boni.ex cõꝑati
one ipſius prime veritatis vt obiectũ non teprehendi⸗
tur fides virtus:̊ ex com ꝑatõne ᷣm ꝙ finis.vñ ſicẽ̃ ca⸗
ritatis finis eſt ſimpłr bonũ:ita fidei eſt quoddam bo⸗
num ſcilʒ veruʒ ſub ratione boni.Et ꝑ bec pʒ rñſio ad
ſecundum.l Ad teꝛcium quod obijcit de ſcientia.dᷣm
ꝙ ſcientia quantum eſt d ratione ſcientie habet veruʒ
pro materia non pro fine.vel ſi habet pro fine: non tñ
habet ᷣm rationem boni.⁊ ideo ſcientia ſpeculatiua ñ
eſt virtus ſiue ſeientia que eſt dnnum. Ad qð manife⸗
ſtandũ notanaũ eſt.ꝙ cum ſeientia dicatur in ratione
eſſe ſeu in intellectu:ratio accipitur triplłr. Vno modo
dicit᷑ ratio vis cognitiua veri ⁊ falſi:boni ⁊ mali.ꝛ ſci⸗
entia in rõne hoc modo accepta eſt habitus ſpeculati⸗
uus ⁊ non eſi rirtus. Alio modo dicit᷑ ratio vis cogni
tiua veri ⁊ falſi:boni ⁊ mali ad hoc ꝙ fiat vel non fiat.
vel vt tẽdatur in illud:vel vt recedat᷑ ab illo.⁊ ſᷣm hoc
ratio e ſt paro liberi ar. vt diffinit᷑ ab Augꝗ. Cibeꝝ ar⸗
bitriũ eſt facultas rõnis ⁊ volũtatis.⁊ boc mõ rõ vis
motiua eſt inclinãs ꝑ intentionẽ. Lercio modo ſumit᷑
ratio large ita ꝙ comprehendat iudiciũ appetitũ ſeu
rationeʒ 2 voluntateʒ. 2 ſic idẽ eſt qð lib.ar.⁊ ſᷣm bas
duas vltimas acceptiones in ratione dicit᷑ eſſe ſciẽtia
que eſt donum ſen virtus.4! Ad quartum qð obijcit de
hugone.dðm q loquendo de fide materialit.ſ.Fm co⸗
gnitionem: media eſt fides inteꝛ opinioneʒ ⁊ ſcientiaʒ.
nec ex hoc dicit᷑ virtus:ſicut nec opinio nec ſcientia.lo
quendo vᷣo de fide foꝛmaliter ſcʒ ſᷣm aſſenſionẽ: nõ erit

dicere fidem eſſe infra ſcientiaʒ ⁊ ſupꝛa opinionẽ. cum
ipſa cernitudo fidei equiparet᷑ certitudini q̃ ẽ ſcie.ᷣm ꝙ

dicit ougꝰ.ꝙ nihil eſt bomĩ certus ſua fide.4 Ad vlti
mũ dðm.q eſt conſiderare intellectuʒ ſpeculatiuũ ab⸗
ſolute:⁊ eſt conſiderare intellectum practicum abſolu⸗
te:⁊ eſt conſiderare intellectum ſpeculatiuũ pſᷣm exten⸗
ſionem ad practicum:Fm ꝙ dicit phᷣus ꝙ intellectꝰſpe
eulatinus ꝑ extenſioneʒ fit practicus. In primo eſt pu
ra cognitio.in ſecũdosſt pura affectio.in medio po eſt

— 6 1 X 0

eKend ſe
ſee ſel vrv! Hagr

keig
pni
culg
zad
ns.
Di⸗
Gni⸗
ſter
1,
E
ing
gin
iti

i⸗
rc⸗
1
i
i⸗
mI
d
teti

nci⸗
o
d
n
in
daß
iſe⸗
ſone
oco
ſei
gtin
n.
boe⸗
na
ſis
mit
iſen
bas
etia
d
o⸗
iaz⸗
inlo⸗
erit

ſvln
1
ſolu⸗
ten⸗
ſpe
ſtpo

Queſtio

cum affectione cognitio:ſeu cũ cognitõe affectõ. Pꝛo⸗
pꝛie ̊ loquendo in intellectu ſi peculatiuo. pᷣmo modo
ſunt habitus cognitiui: qui nõ ſunt virtutes ſicut ſunt
ſcientie. In intellectu pᷣo pꝛactico abſolute ſunt hitus
virtutũ:que materialit᷑ ⁊ foꝛmalit ſũt circa affectiões
7 voluntates.ſicut eſt ſpes caritas ⁊ hmõi. In intelle
ctu dᷣo ſpeculatiuo extenſo ſeu in pꝛactico comꝑato ad
ſpeculatiuũ ſunt habitus virtutũ ꝗ habent cognitiõez
ꝓ materia ⁊ affectõz ꝓ foꝛma. ſicut eſt fides in theolo
gicis: ⁊ pꝛudentia in cardinalibo.⁊ H̊ mõ nõ eſt incon⸗
ueniẽs eundẽ habitũ eẽ in intellectu practico ⁊ ſpecula
tiuo.qꝛ H̊ mõ nõ eſt ĩ intellectu pꝛactico ⁊ ſpeculatiuo
ßm ꝙ diuidunt᷑ ſeu ſeꝑant᷑:ſ̊ ᷣm ꝙ vniũt᷑.vt ſcʒ intelle
ctus ſpeculatiuꝰ intendit᷑ in practicũ:⁊ Fᷣm ꝙ practicꝰ
infoꝛmat ſpeculatiuũ.

Membꝛũ quaꝛtũ
Equit᷑ e qu fides generalis virtus
ſit an ſpecialis.Ad qð ſic.Quia ñ ẽ vni⸗
cũ genus appetendoꝝ ſ̊ diuerſa genera:
nõ eſt vnica virtus appetendoꝝ bᷣ diuer⸗
ſe in ſpecie.ᷓ eadeʒ rõne cum nõ ſit vnicũ genus credẽ
doꝝ ſ̊ diuerſa genera: nõ erit vnica fides pᷣ diuerſe in

ſpecie. & fides ẽ differẽs ſpecie.¶¶ Iẽ aliud ẽ donũ qð ẽ

de eternis.ſ.ſapia:⁊ aliud eſt donũ qð eſt de hũanis.ſ.
ſcĩa.ᷓ ſimili ratõe alia ẽ fides qꝗᷓ eſt de eternis vt de deo
trino ⁊ vno:alia eſt fides que ẽ de hũanis.vt ð reſurre
ctione hoĩm futura ⁊ retributõe ⁊ pena.4! Item dicit
augꝰ. Om̃ diuerſe voluntates ſunt in ſpecie 'm diuer
ſa volita in ſpecie.vnde alia eſt volũtas in ſpecie q̃ vo⸗
lo honoꝛes mũdi: alia q volo voluptates carnis: alia
qua volo diuitias. eadeʒ ratiõe diuerſe erũt fides in
ſpecie ſᷣm diuerſa credita in ſpecie. alia ẽ fides q cre⸗
dit᷑ diuinitas.alia q̃ credit᷑ huanitas.alia q̃ credit᷑ re⸗

ſurrectio ⁊c.4¶! Iteʒ maxĩa eſt diſtantia int omĩa ea q̃

hñt ↄcomitantiã illa que eſt inter creatũ ⁊ increatuʒ.

Si g̊ aliq drñtia trahit in ſpẽm dꝛñtẽ:⁊ iſta trahet. ſi⸗

cæs.ꝗ̊ q ẽ de increato ⁊ fides de creatoẽ differẽs ſʒ ſpe

ciẽ.4 Iteʒ fides eſt de ſupplicijs eternis: ⁊ m ̊ gene⸗

rat timoꝛẽ. Itẽ fides ẽ de pᷣmijs eternis ⁊ ſm hoc gene
rat ſpem.ẽ cum ſpes ⁊ timoꝛ ſint diuerſaꝝ ſpecieꝝ.fi⸗
des ex qua generat᷑ timoꝛ:⁊ fides ex qua generat᷑ ſpes
eadeʒ rõne erunt diuerſaꝝ ſpẽꝝ.¶ Iteʒ ſᷣm vnãquãq;
virtutẽ gratuitã eſt aliqd amatũ: h̊ nibil eſt amatuʒ in
diuinis niſi ſit cognitũ cognitõe q̃ eſt fidei. fides cir⸗
cuit fineʒ vniuſcuiuſqʒ virtutis gratuite: ſeu illð ſit ve
rũ:ſeu arduũ:ſeu bonũ.nõ enĩ querẽt᷑ niſi cognitũ. co⸗
gnoſcit᷑ aũt per fideʒ. Relinꝗt᷑ igit᷑ ꝙ fides eſi generał
virtus. Cont᷑.Aʒ multi ſint aꝛticuli fidei ſᷣm tempo
rale ⁊ eternũ:creatũ ⁊ increatũ.vna tñ eſt veritas per
quã omni articulo inheremꝰ.ꝗq̊ nõ multiplicatur fides
Fm tẽꝑale ⁊ eternũ: ſᷣ vna eꝛit ꝓpter vnitatẽ medij qð ẽ
veritas. 4! Itez omne qs eſt verũ:a prima veritate ve⸗
rum eſt ſicut dicit augꝰ.ꝙ nulla creatura veritateʒ bʒ
in ſe niſi a prima veritate cũ ſit in ſe vanitas.q̊ cũ nul⸗
la creatura aſe veritatẽ hẽat:nlłi creatuꝛe veꝛitati ad-⸗
herendũ eſt ꝑ ſe.Cum g̊ fidei ſit ꝓꝛiũ adherere verita
ti ꝑ ſe:nõ ad herebit fides niſi ſolũmodo veritati incre
ate. ̊ cum prime veritati ⁊ ſoli ꝑſe adhereat fides: H̊

ſint diuerſi articuli:nõ multiplicabit᷑ m ſpẽs.ſed ſᷣm

vnã adherentiã vna erit. ¶ Item bonũ ⁊ maluʒ ſᷣm ꝙ
accipiũt᷑ a fide:accipiũt᷑ pꝛet᷑ actũ ſcʒ ſub ratione veri.
Fm vo ꝙ accipiunt᷑ a ſpe ⁊ a timoꝛe: accipiũt᷑ ſᷣm actuʒ
ſuum ⁊ ſub differenti ratione.qꝗ̊ᷓ ſicut dꝛntia rõnis ac⸗
ceptõis boni ⁊ mali facit differentẽ ſpẽm ſpei ⁊ tĩoꝛis:
eodẽ mõ vnitas vel indrñtia acceptionis rõnis boni ⁊

mali que eſt rõ veri faciet fideʒ vniꝰ ſpẽi. nõ multipli⸗

cabit᷑ ̊ ꝑ ſpẽs. So.dðm ꝙ fides eſt vitus ſpãlis.lʒ

eni ſit diuerſitas articuloꝝ:qꝛ tñ eſt ↄueniẽtia in illis:

lxxvüſ.

eſt vna fides oĩm illoꝝ.Eſt aũt ↄueniẽtia aꝛticuloꝝ in
tribus. primo in ſubiecto creditionis.ſcðo in ratione
credendi. tercio in fine ſeu in termino In ſubiecto cre
ditionis cõuenientia eſt.quia omẽs articuli ſunt de in⸗
creato vero.ſ̊ qñqʒ cum cointellectu increati: vt ð deo
trino ⁊ vno ⁊ hmõi.qñq; vᷣo cum cointellectu creati:vt
de deo incarnato paſſo ⁊ hmõi. In ratione vo creden⸗
di eſt conuenientia:quia o sO credendis pᷣma ve⸗
ritas eſt ratio credendi. In fine vᷣo creditionis eſt con⸗
uenientia:quia ſᷣm omnes aꝛticulos tenditur in vnuʒ
verum quod eſt ſumma ⁊ prima veritas.⸗ Ad primũ

ergo dom.ꝙ non eſt ſimile in appetendis ⁊ cꝛedendis.

qm in appetendis ſᷣm virtutem diffeꝛentes ſunt ⁊ par⸗
ticulares ⁊ propꝛie rationes apetendi.⁊ ideo ſunt dif
ferentes virtutes circa appetẽda ſicut patet.caritas ap
petit deum m rationem boni.ſpes ſm rationem glo⸗
rioſi. fides ᷣm rationem veri. quia ergo diuerſe ſunt
rationes boni gloꝛioſi ⁊ veri: ideo diuerſe ſunt virtu⸗
tes fides ſpes ⁊ caritas. ſimiliter in alijs virtutibus.
In credendis vᷣo non ſimiliter eſt: quia vnica eſt ra.
tio omnium credendoꝛum propꝛia ⁊ particularis. cir⸗
ca omnia credenda ſeu circa omnes articulos que eſt
prima veritas. Si enim queratur. quare credis boc
vel illud.non eſt niſi vna reſponſio.ſcilicʒ quia ita do⸗
cet prima veritas. VUnde ſi geometria dicitur vna ſci⸗
entia: quia eſt de vno ſubiecto: licʒ diuerſas paſſio⸗
nes probet de eo 2 per diuerſa media. Multofortius
vna erit fides ſpecie:quia eſt de vno ſubiecto ⁊ ꝑ vnuʒ
medium credit quicquid credit. 4¶ Ad ſecundum di⸗
cendum.ꝙ ſapientia donum ſimpliciter eſt eterno:
ſcientia ᷣo de tempoꝛali per ſe.⁊ ideo diuerſa ſunt do⸗
na m ſpeciem. Fides vo licz ſit de articulo continen⸗
te tempus ſeu continente diuinam actionem circa ho⸗
minem ſeu creaturam: ſemper tamen eſt de eterno 2
increato: 2 ſemper dirigitur in eternum ⁊ increatum.
2 ideo non multiplicatur per ſpecies.ſicut patet de ca⸗
ritate:que quidem eſt ex parte dilectionis prorimi de
tempoꝛali.ex parte vᷣo dilectionis dei de eterno.⁊⸗ tamẽ
caritas non multiplicatur per ſpecies.⁊ hoc eſt: quia
vna eſt ratio diligendi deum ⁊ proximum. ſcilicʒ ſum⸗

ma bonitas. eodeʒ modo ex hac parte vna eſt ratio cre

dendi eternum ⁊ tempoꝛale: id eſt prima veritas.
Ad tercium reſpondent.quoniam non ſequitur ſᷣm
diuerſa volita ſunt diuerſe voluntates.ergo ſcdᷣm di⸗
uerſa credita diuerſe fides: non eſt enim ſimilis ratio
in actibꝰ ⁊ habitibus.quia ex vno habitu poſſunt exi⸗
re actus diuerſarum ſpecierum. lerbigratia.ex habi
tu naturali qui eſt viſus procedunt diuerſi actus.ſci⸗
licet videre album: ⁊ videre nigrum.qui ſunt diuerſa⸗
rum ſpecierum. Similiter ex illo babitu qui eſt fides:

procedunt diuerſi actus in ſpecie. ſcilicet credere deuʒ

eſſe: credere filium dei natum eſſe de virgine ⁊ huiuſ⸗
modi. Sed quoniam omnia iſta eadem ratione credũ⸗
tur: vt predictum eſt. ideo non habent niſi vnum babi
tum in ſpecie ex quo procedunt. 4 Ad quartum iam
patet reſponſio.quia fides ſemper eſt de increato: ſed
aliquando cum cointellectu creati. ſicut.j.patebit.
¶ Ad quintum dicendum ſicut dictum eſt. ꝙ fides eſt
de penis eternis ⁊ premijs ſcᷣm rationem vnam que
eſt premium verum.r ideo non eſt differens ſpecie fi⸗

s huius ⁊illius.Spes autem eſt de premijs: timor

tæ penis.non ſcdᷣm rationem vnam: ſed ſcðᷣm diſſeꝛen
tes que ſunt bonum ⁊ malum. ⁊ ideo ſunt differentes
ſpecie. ¶ Si quis tamen obijceret.ꝙ fides eſt de bono
inquantum bonum: 2 de malo inquantum malum.
quia aliter non generaret fides ſpem ⁊ timorem. Di⸗
cendum ꝙ iſta duo verum ⁊ bonum opponuntur tan⸗
q̃ diſparata: alio modo non. Dico autem oppoſitio⸗

nem diſparationeʒ 'm rõnes.nam bonũ cũ credit eſſe

R&X. Huρ.

F. 1

Mact SrtPeſ

bonũ iniꝙtũ bonũ cognoſcit᷑.⁊ pret᷑ ̊ cũ ſit ↄgnitũ ma⸗/
nẽs hmõi ẽ ſub rõne veri.⁊ ita inqtũ bonũ cognoſcit᷑:
⁊ inqtũ veꝛũ cognoſcit᷑.bᷣ cũ dicit᷑ inqtũ bonũ ↄgnoſci
tur:dẽ rõ ex ꝑte cogniti.cũ vᷣo dr inqᷓtũ verũ ↄgnoſcit᷑:
reddit᷑ rõ ex ꝑte ↄgnoſcẽtis.hec eniʒ ẽ rõ generalis rei
cognoſcibilis: inꝙᷓtũ eſt actu cognitũ apud intellectũ.
Si do cognitũ dicat rõneʒ ex ꝑte cognoſcẽtis. ſᷣm h̊ fi⸗
des non eſt de bono ſ᷑̊ potius de vero: ſᷣm ꝙ dicit᷑ rõ ex
ꝑte cogniti ẽ de bono.⁊ ſᷣm hãc ratõʒ bonũ mouet affe
ctum ſeu intellectũ practicũ.q Ad vltimũ dom.q lʒ fi
des ſit generalis qᷓtũ ad cognitõeʒ ñ tñ generalis ẽ ſᷣm
ꝙ virtus.nec genus eſt ſᷣm ꝙ genus hʒz ſub ſe ſpecies:
bᷣ ſᷣm ꝙ dicit᷑ genus a generado põt dici ꝙ ſides gene⸗
rat ſpeʒ:⁊ ſpes caritatem:⁊ caritas generat ratiõʒ ſᷣm
quã reducit omẽʒ virtutẽ in finẽ ipſius caꝛitatis.ſ.ĩ bo
nũ.⁊ v hac generatõe dẽ Math. j. Abraham genuit
yſaac ⁊c̃.intelligit᷑: fides generat ſpezʒ 2 ſpes caritatẽ.
⁊ cũ fides virtꝰ nõ ſit ſine affectõe:lʒ ambitꝰ ↄgnitiõis
circũeat omẽʒ finẽ:tñ affectio reſiringit eã ciꝛca certuʒ

fIinẽ ꝗpriũ.⁊ iõ nõ multiplicat᷑ in ſpẽs.

Membꝛũ quintũ

Onſequẽt᷑ querit᷑ ꝗd ſit fides Fm diffini⸗
tionẽ.Et querũt᷑ duo. VPrimo querit᷑ de
diuerſitate difſinitionũ fidei q̃ inueniũt᷑
ab auctoꝛib. Scdo querit᷑ de diffinitiõe
quam ponit apoſtolus.

Articulꝰpꝛimus

Irca primũ noõnduʒ ꝙ Jo.damaſ.iu) apo⸗
ſtolũ deſcribit fidẽ in q̃ꝛto li.ſic.Ndes ẽ eo⸗
rũ q̃ ſperant᷑ bypoſtaſis.i.ſubſiſtẽtia reruʒ
redaꝛgutio q̃ nõ vidẽt᷑:indiſtabilis ⁊ iniudicabilis ſpe
cies eoꝝ q̃ a deo ſunt nobis annũciata. 4 Idẽ damaſ.
alio mõ. Mdes eſt nõ inꝗſitus oſenſus.¶ Itẽ dyo.ĩ li.
di. no. Iides ẽ rõ ſimplex veꝛitatis ꝑ ſe exñtis. Itẽ
g.· habitũ eſt ꝙ fides eſt virtꝰ q̃ credũt᷑ qᷓ nõ videntur.
4 Itez Hugo de ſan vic. IFides ẽ ceuitudo animi ð re
bus abſentibo ſupꝛa opinionẽ ⁊ infra ſcĩam cõſtituta.
querit᷑ q̊ qũo diffeꝛãt int ſe iſte diffinitões fidei. Ad

qgð dom eſt., ꝙ fides ꝓut victũ eſt m Hug.in ↄgnitõne

Fear Sdle Ndl

hʒ materiã: in affectõe ſbaʒ. ⁊ ideo fides põt notifica⸗
ri ſᷣm ↄgnitõʒ ⁊ 'm affectõs. Scdm affectõʒ tribꝰ mo⸗
dis.ↄtingit.n.ↄſiderare fidẽ ꝑ ↄꝑatiõʒ ad ſuũ genꝰ.eſt
enĩ in genẽ vᷣtutis: ⁊ ſic ponẽdo eã in genẽ diffinit᷑ ſic.
Iides ẽ virtꝰ q̃ credũt᷑ q̃ ñ vident᷑. Itẽ ↄtingit ↄſideraẽ
fideʒ ꝑ ↄꝑatõʒ ad ſuũ principalẽ actũ ꝗ ẽ aſſentire pᷣme
veritati ſuꝑ oĩa.⁊ ſᷣm h̊ diffinit᷑ ſic a Jo.damaſ. ides
eſt aſſenſus nõ inqꝗſitꝰ circa primaʒ veꝛitatẽ. Itẽ ↄtĩgit

ↄſideꝛare fidẽ ꝑ ↄꝑatõʒ ad finẽ ſeu ad ea qᷓ oꝛdiata ſunt
eã in aĩa in pñ̃ti ⁊ i futuro.⁊ ſm h̊ deſcribit᷑ ab aplło
heb.xj. Iides ẽ ſuba ſꝑandaꝝ reꝝ:argum̃tũ ñ apparẽ⸗
tiũ.⁊ ponit᷑ ibi ↄꝑatio edificij pñtis in aĩa ad edificiuʒ

ſpũale in futuro.Et qꝛ duplex diſpoſitio reſpectu finis

eſt nccia.vna in affectu: alia in intellectu.iõ dr ſba reꝝ
ſꝑandaꝝ rõne eiꝰ qð pꝑtinet ad affectũ.aꝛgum̃tũ nõ ap
parẽtiũ rõne eiꝰ qð ꝑtinet ad intellectũ. ſic ̊ accipiũt᷑
tres diffinitões fidei ex ꝑte affectꝰ.¶ Ex ꝑte vᷣo cogni
tõis diffinit᷑ fides tripłr.põt.n.cognitio fidei ↄſideraꝛi
tribꝰ modis.Primo mõ in ↄꝑatõe ad credibilia que ꝑ

ipᷣ̃am ↄgnoſcũt᷑.⁊ h̊ mõ diffinit᷑ a b.dyoni. Fides eſt rõ

ſimplex vᷣitatis ꝑ ſe exñtis.ſic.n.rõ q̃ dẽ aꝛgum̃tũ in a⸗
lijs fac noticiã pᷣitatis ↄcluſiõis.ſic lumẽ ↄgnitõis fiðᷣi
eſt rõ apud intellectũ ↄgnitõis vᷣitatis q ẽ ĩ articulis fi⸗
dei.⁊ G ꝓ ſe ſine aliqͥ alio medio qð accipiat᷑ ſm hũanã
ratõʒ.2 et̃ ſimptx rõ ẽ ad drñtiã rõnis q̃ ẽ aꝛgum̃tũ ĩ lo
gicis.ibi.n.rõ dr̃ ꝑ modũ ↄplexiõis ⁊ ↄpoſitõis ↄſiſtẽs
in duabo ꝓpoſitõibo ᷣm modũ ſy logiſticũ:vel ĩ vna ſᷣm
modũ enthimematis.Ad hꝰ drñtiaʒ dr fides rõ ſim
plex.nõ.n.ↄplicat᷑ ꝑ modũ ↄplexiõis ſic mediũ in ꝓpo⸗

ſitõibo ex quibo elicit᷑ ↄcluſio. Iteʒ põt ↄſiderari ↄgni⸗
tio fidei in comꝑatõe ad cognitiõeʒ que ẽ einſdeʒ gene⸗
ris. Eſt.n. in genere cognitõis fidei triplex dꝛñtia.que
dã.n. eſt er huana rõcinatõe: de qua dr̃ ꝙ fides non hʒ
meritũ cui hũana ratio pꝛebet er pimentũ. Quedaʒ vo
eſt ex ſcripturaꝝ auẽte ſeu teſtimonijs:ſᷣm ꝙ dicit Au
guſti.ad Paulinã. Si diuinaꝝ ſ. cripturaꝝ que canoni
ce in eccia noĩant᷑ ꝑſpicua aliꝗd fumat᷑ auẽte:ſine vlla
dubitatõe eſt credendũ.⁊ beb.xj. Hi oẽs teſtimonio fi⸗
dei ꝓbati inuenti ſunt. Quedam do eſi er lumine Ftie
infuſo eleuante ipſuʒz intellectũ ſup ſe ad aſſentienduzʒ
veritati prime ꝓpter ſe ⁊ ſuꝑ omĩa.Fᷣm queʒ moduʒ di
cit augꝰ.ad ↄſentiũ. IEides eſt illuĩatio mẽtis ad ſũmã
veritatẽ. Et ſᷣm hũc modũ diffinit᷑ a Jo.damaſ. Indi⸗

ſtabilis iniudicabilis ſpecies eoꝛuʒ que a deo nobis

annũciata ſunt. Iſta aut annũciata intelligit credẽda
ſͦ quia credendis poteſt intellectus aſſentire per fideʒ
babitam ex humana ratione: que quidẽ diiudicabilis
eſt intellectu. IJdeo ad bꝰdifferentiã dicit᷑ fides ſ pecies
indiiudicabilis. Preterea quia põt aſſentiꝛe per fidezʒ
que colligit ex ſcripturaꝝ auẽte vel teſtimonijs. vt ꝗa
ita dicunt ſcripture.⁊ quia ita antiqui patres credide
runt.ideo dicitur fides ſpecies indiſtabilis. Fides enĩ
que eſt ex teſtimonio ẽ velut remota diſpoſitõ ⁊ diſtãs
ratio reſpectu credendoꝛuʒ. Iteʒ poteſt conſideraꝛi co⸗
gnitio fidei in comꝑatione ad cognitiones que ſunt al
terius generis.alterius enim geneꝛis ſunt cognitõ opi
nionis ⁊ ſcientie.ſᷣm quem moduʒ diſfinit Hugo des.
victo.fidem ſic.Ifides enim eſt ceꝛtitudo animi de reba
abſentibus ſupꝛa opinioneʒ ⁊ infra ſcientiaʒ conſtitu⸗
ta.quam diffinitioneʒ ſic explanat. Sunt quidam qui
audita ſtatim animo repellunt ⁊ contradicũt. bi di⸗
cuntur negantes. Alij vpo de his que audiũt neceſſaꝛiã
partem eligunt ad conſentiendum.⁊ hi dicuntur dubi⸗
tantes. Alij pᷣo alteram partez eligunt ad eſtimanduʒ
ſed non approbant ad affectioneʒ: ꝙuis vnum de duo⸗
bus magis probabile intelligãt.vtrum tamen idipſuʒ
verum ſit aſſerere non preſumũt.⁊ hi ſunt opinantes.

Alij vo ſic eligunt alteram parteʒ vt eins approbatõeʒ
in aſſertionem ſumant.⁊ hi ſunt credẽtes.poſt iſta ge⸗

nera cognitionis illud perfectius ſequitur cum res nõ
ex auditu ſolo ſed per ſuam preſentiaʒ comprehendũt.
⁊ hi ſunt ſcientes. Ex his ergo conici poteſt:quia fideʒ
appellamus certitudinem: quia vbi adhuc dubitatio ẽ
ſides non eſt.⁊ quia nimirum credere aliquid minꝰ eſt
ꝙᷓ ſcire.minus dico non qtum ad meritum: ſed qtum
ad cognitionem.plus enim eſt pꝛeſentem videre ꝙᷓ; ab⸗
ſenteʒ credere.ideo fides eſt certitudo infra ſcientiam.

2 quia plus eſt fide ſtare ꝙᷓ mutare eſtimationeʒ: 2 plꝰ

credere qᷓ eſtimare.relinquitur ꝙ figes eſt certitudo ſi
pra opinioncʒ. MPatet igitur diffinitio predicta.ſic igi
tur patet ratio aſſignationis diuerſarum diffinitionũ
fidei.

Aꝛticulus ſecũdus

Veritur poſtea de diffinitione fidei quã po
nit apoſtolus ad hebre.xj.ſcilʒ. Ndes ẽ ſub
ſtantia ſperandarum rerum ⁊c̃. Circa hoc
primo queritur.quare per dupliceʒ actuz diffinitur fi
des.ſcʒ per duplex genus actus.ſ.ſubſtare ſperãdis: ⁊
arguere nõ aparentia: cum alie viꝛtutes nõ diffiniã⸗
tur per actus plures ſed per vnũ.4¶ Item cum omnis
diffinitio æbeat aſſignari ꝑ prioꝛa ⁊ notioꝛa.ſpes autẽ
7 ſperanda conſequantur naturaliter fideʒ. videt᷑ hec
diffinitio.fides eſt ſubſtantia rerum ⁊c̃.dari per poſte
rioꝛa.g non eſt bene aſſignata.4¶ Item cum omiĩs dilf⸗
finitio debeat aſſignari Fm illð quod conuenit diffini⸗
toper ſe ⁊ non per accñs. Nides aũt non eſt rei ſęande
niſi per accñs:ſ̊ per ſe eſt rei credende.ꝗᷓ non conueni⸗
enter dicit᷑ ſubſtantia rerum ſperandaꝝ:ſed magis re⸗

8

Oh
C S 5

— — —

——- —

— —— —

—

—— — So —

Mueſtio

rum credendaꝝ. Item querit᷑ de ſingulis ꝑtibo et pꝛi
mo qũo dicitur ſubſtãtia rerũ ſpe. Qam cum ſubſtãtia
dicat᷑ multipliciter ſᷣm quatuoꝛ modos vt dicit phus ĩ
methaphiſica. mateꝛia.ſoꝛma.ↄpoſitũgen aut diffini⸗
tio nõ pt dici fides ſubſtãtia foꝛma:qꝛ fides nõẽ foꝛma
rerũ ſperandaꝝ ſed magis credẽdaꝝ. nec poteſt dici ſba
materia:q; cũ materia ſit tribo modis in qua et ex qua
et circa quã.nõ eſt fides materia ex qua ſint res ſperan
de:cum nõ ꝑmaneat cum bonis ſpeꝛandis in gloꝛia.nec
etiã poteſt dici ꝙ fides ſit materia ex qua.eo mõ quo ſi⸗
dei ſuccedẽt ſperanda eterna ſcʒ bona: qꝛ ſm hoc mlto
foꝛtius ſpes diceret᷑ ſubſtãtia rerũ ſperandaꝝ.pꝛeterea
nõ poteſt dici fides materia in qua rerũ ſperandaꝝ nec
materia circa quã ſicut patet.eꝛgo nec poteſt dici ſubſtã
tia cõpoſitũ:nec ſicut genus aut diffinitio ſ. perandoꝝ.
ergo fides nõ poteſt dici ſubſtãtia rerũ ſ perandaxꝝ. Yt
Cum bona eterna que ſunt res ſperãde fundent᷑ ĩ meri⸗
to.meritũ aũt eſt in om̃i virtute:ergo quelibet vᷣtus di⸗
cetur fundamentũ rerũ ſperandaꝝ · ſi ergo eadem ratõe
dicit᷑ ſubſtãtia qua fundamentũ ſicut dicit aug: relinꝗt᷑
quelibet virtus ẽ ſubſtãtia rerũ ſpeꝛandaꝝ. IYItẽ Cũ
fides ſit nõ ſolum pꝛemioꝝ eternoꝝ que ſunt res ſperã⸗
d:ſed etiã penaꝝ eternaꝝ que ſunt res timende. videt᷑
ꝙ nõ ſolum ſit ſubſtãtia rerũ ſperãdaꝝ.ſed etiã timẽda⸗
ru m. Neon ergo ſufficiẽter dicit᷑ eum dicit᷑ ſubſtãtia re⸗
rum ſperandaxꝝ Item cũ dicat aug.in ench.ꝙ fides ẽ
rerũ pꝛeſentiũ pᷣteritaꝝ et futuraꝝ:ſpes vo eſt ſolũ ſntu
rarũ.ergo vniuerſalioꝛ eſt fides q; ſpes.ergo fides nõ eſt
diffinienda ꝑ res ſperãdas: cum iſtud nõ cõueniat fidei
vniuerſaliter.nõ igit᷑ cõueniẽter dicit᷑ ſubſiãtia rerũ ſpe
randaꝝ. 4l Item cũ dicat aug: ꝙ ignota nõ poſſumus di
ligere.et grego.Qemo pt᷑ amare qð nõ credidit ſic nec
ſperare.ergo fides eſt ſubſtãtia rerũ diligẽdaꝝ ſicut re⸗
rũ ſperandaꝝ.¶¶ IJISãem Diligẽda ſunt finis fidei ſic ſpe
randa.quare ergo nõ dicit᷑ fides ſubſtãtia rerũ diligen
darũ. IZtein querit᷑ de alia ꝑte diffinitõnis qualit᷑ ſcʒ
dicit᷑. INides argumentũ nõ apꝓparentiũ.Qaz cum argu⸗
mentũ dicatur aliqñ mediũ.aliqũ maxima /ꝓpoſitio.ali
qñ collatio pꝛemiſſarũ ad cõcluſionem. Qullo iſtoꝝ mo
doꝛum videt᷑ fides poſſe dici argumentũ.Relinquit᷑ igr
ꝙ fides nõ eſt argumentũ.¶ Item. EAbi eſt argumentũ
eſt quaſi motus in rõne et ꝓceſſus de vyno ad alterũ.ſed
fides cũ credit articulo nõ pꝛocedit ꝑ aliud ad creden⸗
dum illum:cum illum ſupponat et aſentiat illi:igitur fi
s nõ dicetur argumentum.¶ Item. Om̃e argumẽtuz
eſt ratio.virtus aũt diuidit᷑ ex opoſito rõni qꝛ eſt habi
tus volũtariꝰ.fides igit᷑ cum ſit virtus nõ erit ratio:et
ita nec argumentũ..¶ Si dicat᷑ ſicut quidam dixerũt.q;
fides eſt argumẽtũ ſᷣm hunc modũ.qm ſi aliqs dubitat
reſurrectionẽ futurã:vel aliquẽ aliũ articulũ ꝑ fideʒ pa
triarchaꝝ ꝓbabit᷑ hoc modo.Ita crediderũt pr̃iarche:
ergo ita credendũ eſt nobis.ſed hoc argumentũ eſt ſolũ
ꝑ locum ab auctoꝛitate.talis aũt locus debiliſſimus eſt.
ergo ſides eſſet argumentũ debiliſſimũ. Item ſᷣm hoc ñ
eſſet fides argumentũ vniuerſaliter.ſed ſolum fides pꝛi
oꝛum:nec etiam eſſet aꝛgumentum quo ad omnes.on
em̃ apud antiqͥs qui pꝛimi crediderũt eẽt fides argumẽ
tum. Item pᷣm hoc eſſet fides ſuaſa:et eius ratio ĩmedi
ata nõ eſſet pꝛima veritas.( Si dicat᷑ ſicut dixerũt ꝗdã:
ſides eſt argumentũ rõne pꝛime veritatis cui innititur
et adheret ꝗpter ſe.Pꝛima em̃ veꝛitas eſt pꝛincipiũ.me
dium et extremũ.pꝛima em̃ veritas pꝛincipium eſt ſᷣm
ꝙ ab illa eſt fides habitus illuĩans:et illi pꝛime verita⸗
ti adheret fides ꝗpter ſe:ſed ꝙ adheret non hobet a ſe h
a pꝛima veritate et ſic ẽ pꝛincipiũ huiꝰ adheſioĩs.⸗ Iſh)ä
ipᷣa veritas eſt cui adheret et ita eſt extremũ. Pꝛeterea
pꝛima veritas eſt medium ꝑ quod adheret:et ita eſt me
dium. pꝛima ergo veritas eſt a quo habet ꝙ adheret.et
cui adheret.et ꝑ quod adheret.et ita eſt pꝛincipiũ medi⸗
um et extremum. ᷣm hoc ergo dicitur ſides argumentũ
ꝓ ſimilitudinem ratione pꝛime veritatis.¶ Sed ſi hoc

dicatur.cõtra. ᷣm hoc magis ipᷣa pꝛima veritas dicere⸗
tur argumentũ q;ᷓ fides:et ip̃a fides diceretur concluſio
quaſi illata a pꝛima veritate.¶¶ Item querit᷑ que ſint il⸗
la non aparentia reſpectu quoꝛum dicitur fides aꝛgu⸗
mentum.aut em̃ nõ aſpparentia dicuntur articuli.aut di
cuntur bona futura.ſed quocunq; modo dicantur: cum
argumentum ducat in cognitionẽ eius cuiꝰ eſt argumẽ:
tum et apparentiam:ſi fides eſt argumentum nõ a aꝛẽ
tium. faciet apparere non apparentia. ſed conſtans eſt ꝙ
in pꝛeſenti non facit apparere.ergo non eſt ĩ pꝛeſenti ar
gumentum non apparentium. Item queritur quare di⸗
citur argumentum non apparentium:et non argumen⸗
tum dubioꝛum. Sic ergo obijcitur contra diffinitionem
et ꝑtes diffinitionis.¶ Item queritur de oꝛdine partiuʒ
dim̃nitionis cum intellectus pꝛioꝛ ſit qᷓ affectus. ſides
aũt dicitur argumentum non apparentium reſpectu in/
tellectus.ſubſtantia vo reſpectu affectus. Ergo econ⸗
uerſo deberet oꝛdinari diffimitio:vt diceretur fides ar⸗
gumentum non apparentium:et ſubſtãtia rerum ſper ã⸗
darum. Solutio. dicendum m hugo. de ſancto vic.
ꝙ diffinitio pꝛedicta nõ indicat quid eſt fides ſed ſignat
quid facit. Diſponit em̃ ad ea que in patria habebũtur
et cognoſcentur. babebuntur affectu: cognoſcent intelle
ctu. Inquãtum diſponit ad habere:dicitur fides ſubſtã
tia ſperandarum rerũ.inquãtum diſponit intellectũ ad

cognoſcere: dicitur argumentũ nõ apparentiũ: et iõ iſta

ratio apli nõ dat᷑ ꝑ genus et dr̃ias:ſed datur ꝑ comꝑa⸗
tionem ad pꝛimos et pꝛincipales actus fidei. ¶¶ Ao pꝛi⸗
mo obiectũ circa diffinitõeʒ dõm ꝙ licut dictũ ẽ. Fides
cõſiſtit in cognitõne et affectõne. In cognitõe em̃ iuenit᷑
fidei mateꝛia. In affectõe ſubſtatia ſicut dicit hugo.Ra
tione ergo ipᷣiꝰ affectõis dicit᷑ ſubſtãtia rerũ ſperadarũ.
Rõne cognitõis dicit᷑ argumẽtũ nõ apparentiũ:qꝛ eꝛgo
eſſe eius materiale ẽ in cognitõne. et eſſe ſubſtãtiale ſeu
foꝛmale eſt in affectõne.ideo ponit᷑ in dupliei genere: hᷣ
in vno foꝛmaliter: in altero materialiter.4l Ad ſecũduʒ
dðm.ꝙ quẽadmodũ dictũ eſt:hec diffinitio nõ datur ꝑ
genus et dr̃iam foꝛmalẽ.ſed dat᷑ ꝑ actũ in compaꝛatõne
ao finem m ꝙ dicit hugo. ſides eſt ſubſtantia ſperãda
rum rerum:quia bona inuiſibilia que per actum nõdũ
ſunt pꝛeſentia:iam per fidem in nobis ſubſiſtunt. Scðʒ
hoc ergo dicendum.ꝙ licet ſpes et ſperanda ſint poſteri
us fide tempoꝛe et geneꝛatione: tamen pꝛius ſunt 'm ra
tionem.ſᷣm ꝙ dicuntur actus et finio pꝛioꝛa ſᷣm ratio⸗
nem eis quoꝛum ſunt actus et finis: que tamen poſieri⸗
tas ᷣm rationem poteſt dici in ratione cauſe finalis:pꝛi
oꝛitas ſᷣm naturam: ᷣm ꝙ dicit philoſophus in metha
phiſica ꝙ potentia pꝛioꝛ eſt actu generatione et tempo
re.ſed actus pꝛioꝛ eſt potentia ſubſtantia et diffinitione
Ad tercium dicendum ꝙ fides cum pꝛimus ſit habit⸗
gratuitis comparationem habet ad obiectum cuiꝰ eſt.
Et hoc modo diffinitur ſic. Ndes eſt qua credũtur que
non videntur ⁊c̃.et comparationem habet ad illud ad

quod eſt ſeu ad finem. Dicendum ergo ꝙ pꝛedicta diffi

nitio fidei non datur per comparationem ad obiectum
ſeu ad illud cuius eſt:ſed datur per comparationem ad
illud ad quod eſt:et illud eſt bonum ſperandum: et ve⸗
rum non aſpparens pꝛemium. Et per bec patet reſpõſio
ad obiecta generaliter circa diffinitionem. 4! Ad illud
vᷣo quod pꝛimo opponitur circa pꝛimam partem diffini⸗
tionis. dicendum ꝙ fides dicitur ſubſtantia in ratione
cauſe materialis. ſᷣm ꝙ dicit Jobãnes damaſcenꝰ ꝙ fi⸗
des eſt eoꝛum que ſperantur ypoſtaſis.id eſt ſubſtantia
rerum redargutio que non videntur. Sicitur autem in
ratione cauſe materialis in qua velut pꝛima diſpoſitio
materialis ipſius ſubiecti quod eſt aima. Eſt enim ma⸗
teria in qua rerum ſperandarum dupliciter ſicut ſubie
ctum vel ſicut diſpoſitio ſubiecti.pꝛimo mõ aĩa ẽ mate⸗
ria rerum ſperandarum Secundo modo fides Fm ꝙ;
explanat hugo in ſuis ſentẽtijs.vbi ipᷣe diſtinguit ꝙ res
ſubſiſtunt in anima multipliciter. Per actũ vt quando

Waanne 96 K* ſt⸗ lele

ge W PN

X

res pꝛeſentes ſenſu comp̃henduntur.vel ꝑ imaginem vt
quando res abſentes vel non exiſtentes in ſua ſimilitu
dine capiunt᷑ vel imagine.vel ꝑ experientiã vt quando
ea que in uobis ſunt ſentiũtur a nobis vt gaudiũ et tri
ſticia:timoꝛ et amoꝛ queſſubſiſtũt in nobis et ſentiũtur
Mullo hoꝛũ modoꝝ inuiſibilia dei compᷣhendunt᷑ a no
bis.qꝛ nec circa pꝛeſentia ſunt vt ſenſu comprebendan
tur:nec ſimilitudine aliqua imaginabiliter ab aĩma cõ
pꝛehendũtur vel compꝛehendi poſſunt.neq; quẽadmo⸗
dum illa que in nobis ſunt et ſentiunt᷑ a nobis. Ex his
ergo cõcludit.ergo fide ſola ſubſiſtũt in nobis:et ſubſi⸗
ſtentia eoꝝ eſi fides qua credunt᷑ qꝛ ſunt:ſed nõ qualia
ſunt. ¶ Ao ſecũdum qð obijcitur.ꝙ om̃is viꝛtus eſt ſub
ſtantia rerũ ſperandaꝝ:qm om̃is virtus eſt ypoſtaſis
ſeu ſubſiſtenti a meriti. non tamẽ rerum ſperandarum.
Cum em̃ ſpes ſit certa expectatio pꝛoueniens ex gratia
⁊ meritis.ſᷣm ꝙ beatitudo reſpicit meritum:ſic fundat᷑
in virtutibus:quia actus vniuſcoiuſq; virtutis merito
rius eſt. Scõm ðᷣo ꝙ reſpicit expectationem fundatur ĩ
ſpa m aũt ꝙ eſt certa fundatur in fide: et ſic intelligit
illud. IEides eſt ſubſtãtia rerum ſperandaꝝ.i.illarũ re⸗
rum que expectant᷑ certitudo. Nõndum tamen eſt ꝙ ẽ
certitudo fidei reſpectu rerum gloꝛie ſᷣm affectum vt ha
beantur:et ſᷣm hoc eſt fides ſubſtantia rerũ ſperandaꝝ
Et eſt certitudo ſᷣm intellectum ꝰt videantur:et ſᷣm hoc
eſt argumentum nõ apparentiũ.¶ Ad terciũ dᷣm.ꝙ cũ
res timende non ſint finis fidei niſi finis a quo vt decli
nentur.et ꝑ earum declinationem obtineamus res ſpe
randas que ſunt finis ad quem fides eſt. Ideo cum dif⸗
finiatur fides ꝑ finem ad quem eſt: non debet diffiniri
per timenda ſᷣ ꝑ ſperanda. Pꝛeteꝛea ea fides hic diffini
tur ſᷣm ꝙ eſt fundamentum edificij ſpiritualis in aima
in pꝛeſenti in comparatione ad edificium ſpirituale in
futuro quod completur in ipſa gloꝛia eterna. Conſtat
ergo ꝙ non poteſt dici fundamentum vel ſubſtantia re⸗
ſpectu timendarum ſed ſolum reſpectu ſperandarum.
Aod quartum dicendum.ꝙ eſt quidam affectus qͥ ad⸗
heremus ſumme veritati pꝛopter ſe.et iſte communis ẽ
ad pꝛeterita pꝛeſentia et futura.et ſine hoc affectu non
poteſt eſſe fides ᷣm pꝛimam intentionem virtutis. Ite⸗
rum eſt alius affectus vir tutis ᷣm quem adheret fides
ſumme veritati et vult habere eam:et iſte eſt ſpiritualis
affectus. Et m hunc modum terminatur reſpectu futu
ri boni.et reſpectu adipiſcendi finis de futuro.et ſᷣm h
diffinitur in iſia parte ab apoſtolo in comꝑatione ſcili
cet ad finem adipiſcendum de futuro.⸗¶. Ad quintuʒ di
cendum.ꝙ cum caritas ſicut dicitur.j.ad coꝝ.xiij.non
excidat.fides autem excidat quia euacuabitur.nec ma
nebit in gloꝛia ſᷣm ꝙ fides.ſubſtantia autem vel funda⸗
mentum manet in eo cuius eſt fundamentuʒ vel ſbſtan
tia:non poterit fides dici fundamentum caritatis: vel
ſubſtatia ſeu reꝝ diligẽdaꝝ ꝑ ſe. Cũ at᷑ ſpes ſit boni ab
ſentis quẽadmodũ fides rei abſentis:et ꝑmanet cũ fide
in pñti ⁊ euacuat᷑ cũ fide in futuro.et faciat ꝙ res ſpe⸗
rande ſᷣm ꝙ cadunt ſub actu ſpei ſint in anima.quia nõ
eſt poſſibile ſperare niſi pꝛeintelligatur: credere erit fi⸗
xs ſubſtantia rerum ſperandarum et non diligendaꝝ
Ad illud quod pꝛimo obijciebatur contra ſecundam
partem diffinitõnis.dicendũ ꝙ fides dicitur argumen
tum.non eo modo quo dicitur argumentum in logicis:
ſed dicitur argumentum ꝑ ſimilitudinem:qma ſicut ar
gumentum eſt generans certitudinem reſpectu eiꝰ cuiꝰ
dicitur argumentum:ita fides eſt ceꝛtitudo reſpectu eiꝰ
cuius eſt.ſcilicet veri non aparentis. Diſtinguendum
igitur eſt ꝙ argumentum dicitur multipliciter. Dicitur
em argumentum bꝛeuis narratio ſubſequentium ſᷣm ꝙ;
dicit Gilbertus in pꝛincipio Leui. Doc eſit argumen⸗

tum totius libꝛi. et argumentum appellat collectionem

materie totius libꝛi ſumul ſumpte.Item argumentum
dicitur oſtenſio ſᷣm ꝙ dicitur in ioh.iij. Qui male agit
odit lucem et non venit ad lucem vt non arguantur ope

ra eius.ad eph.v. Omnia que arguuntur a lumine ma
nifeſtantur. Iem dicitur ſignum ſeu miraculum vᷣm ꝙ
dicit Richar.in li.de trini.Atimur in atteſtatione cre⸗
dendoꝛum ſeu confirmatione ſignis pꝛo argumentis: ⸗
digijs pꝛo experimentis. Item argumentum dicitur in
logicis.ratio rei dubie faciens fidem:et fides accipitur
pꝛo effectu argumenti. In theologicis vᷣo eſt econtꝛario
ꝙ fides eſt faciens argumentum ſeu rationem. Itẽ ar⸗
gumentum dicitur certitudo ex qua animus mouetur
ad aliud:et hoc modo fides dicitur argumentum nõ ap⸗
parentium. Sicitur ergo argumentum generaliter ⁊ ñ
apparentia in pꝛeſenti pꝛeterito et futuro.ſᷣm quod cer⸗
titudinem facit:et hoc modo arguit de pꝛeteritis pꝛeſen
tibus et futuris.et dicitur argumentum etiam ſpeciali⸗
ter ſᷣm ꝙ certitudinem facit de veris eternis que nõ ap⸗
parent quod aparebunt.¶ Ad ſecundum dicendum.qꝙ;
fides dicitur argumentum non pꝛopꝛie ſed per ſimilitu⸗
dinem.quoniam ſicut per argumentum venitur ad con
cluſionis noticiam:ita per fidem magis ac magis illu⸗
minantem peruenitur ad noticiam eternoꝛum bonoꝛuʒz
non apparentium.et iſte eſt motus rationis non natuꝛa
lis ſed gratuitus.¶ Ad tercium iam patet reſponſio:qꝛ
fides non dicitur ratio per moduʒ ſpeculationis ſeu na
ture:ſed dicitur ratio per modum affectus et gratie. et
hoc ratione articuloꝛum ꝗ ſunt pꝛincipia fidei ꝑ ſe no⸗
ta. Cum ipſis em̃ articulis inuenit cauſaʒ quare credat
eis.ſcilicet pꝛimam veritatem:vt ſicut in alijs ſcientijs
ipſa pꝛincipia credimus pꝛopter ſe:vt omne totũ maius
eſt ſua parte et hmõi.ita pꝛopter gratiam fidei credimꝰ
ceum eſſe trinum et vnũ ⁊ alios articulos: et gratia fi⸗
i eſt ratio qua arguitur eoꝛum veritas.ſᷣm hoc ergo
fides eſt ratio et virtus. ¶ Ad quartum dicenduum
ꝙ ſicut ſupꝛa dictum eſt. Eſt fides que generatur ex na⸗
turali ratione:et eſt fides que generatur ex teſtimonio
ſeu ex ſcripturarum auctoꝛitate:et eſt fides que genera⸗
tur in anima ex lumine gratie. Ouobus modis pꝛimis
habet fides certitudinem effectus.efficitur em̃ ex certi⸗
tudine rationis vel auctoꝛitatis.et ideo eſt ex argumen
to. Vltimo vᷣo modo eſt fides faciens certitudinem pꝛo⸗
ut dictum eſt.ideo fides eſt argumentum:et per hoc pa⸗
tet reſponſio ad illam opinionem: qua dicebatur fides
eſt argumentum.eo ꝙ per fidem eſſet pꝛobatio: non em̃
hoc dicitur niſi ᷣm hunc modum qui dictus ẽ. Ad aliaʒ
opinionem qua dicebatur ꝙ fides eſſet argumentum ra⸗
tione pꝛime veritatis.concedenduʒz eſt ꝙ ratione pꝛime
veritatis fides dicitur argumentum.id eſt ceꝛtitudo ſeu
faciens certitudinem.ſed cum obijcitur ꝙ pꝛima veꝛitas
Fſᷣm hoc magis dicitur argumentum.dicendum ẽ ꝙ; pꝛi⸗
ma veritas ᷣm ꝙ in fide:facit argumentum. id eſt certi
tudinem de ipſa.Notandum tamen ꝙ quoꝛundam cer
titudo eſt in anima pꝛopter rei intelligibilis euidenti⸗
amꝛ:et bec eſt certitudo pꝛincipioꝛum quibus anima cõ
ſentit pꝛopter ſe:vt omne totum maius eſt ſua parte:et
cetera huiuſmodi.non pꝛopter ipſius intellectus infoꝛ
mationem ſicut patet in illo qui pꝛimo audiuiſſet hoc
pꝛincipium. omne totum maius eſt ſua parte: quia ſta
tim hoc audito conſentiret pꝛopter rei euidentiã. Quo
rundam aoutem eſt certitudo non pꝛopter rei intelligibi
lis euidentiam:ſed pꝛopter intellectus infoꝛmationem:
ſᷣm quem modum eſſ certitudo fidei: ſicut enim per lu
men fidei infoꝛmatur intellectus vt certitudo ſit reſpe
ctu omn um credendoꝛu m:et ſicut ex illa parte in pꝛin
cipijs rei euidentia eſt ſuffieiens argumentum vt ei con
ſentiat intellectus: ita ex iſta parte infoꝛmatio intelle
ctus per lumen pꝛime veritatis in fide eſt ſufficiens ar
gumentum vt conſentiat intellectus ipſi pꝛime veritati
in omnibus credentibus.Et per hec patet declaratio il
lius opinionis.¶ Ad quintum dicendum ꝙ non appa
rentia dicuntuꝛ tꝛibus modis.ſcilicet aꝛticali.bona eter
na.rationes credendoꝛum. et reſpectu iſtoꝛum trium

22 * QaBen r

— r

) —
* „ N 52 ₰ —

— — — -—

bi
n
ſe
m

on
le

i
ll

ter

4
*

E n

— (&c: „

LMueſtio

fides poteſt dici argumẽtũ.i.ceꝛtitudo. fides em̃ eſt cer
titudo reſpectu articuloꝝ ꝓut dictũ eſt. fides etiã ẽ cer

titudo bonoꝝ eternoꝝ que modo nõ apparent ꝙ poſtea

apparebũt.fides etiã eſt certitudo oĩm roõnum credendo
rum. verbigr̃a.ſunt rõnes credendoꝝ valide et apparen
tes:vt qm̃ teus eſt et vnus ⁊ om̃ipotẽs:qð phᷣi młtis ra
tionibo ꝓbant.et ſunt rõnes credendoꝝ no apparentes
et debiles ſm hũanam rõem: vt qm̃ rpᷣc eſt incarnatus 2
paſſus:quas introducit Anſ.in li.Cur cxus hõ et alij.
tñ hmõi rõnes infoꝛmate ꝑ fidem infuſam a deo ꝑ ipſuʒ
lumen fidei robur accipiũt. vt que videbant᷑ congruita
tis et bonitatis ſolũ eſſe.ꝑ lumen ſidei videant᷑ neceſſa⸗
ria:et hoc modo fides eſi argumentũ nõ apparentiũ. fa
ciens ipᷣa apparẽtia in pꝛeſenti:quia rões que faciunt ꝓ
fide que pꝛius nõ erãt apparẽtes: ꝑ fidem fiãt apparen⸗
tes:et ſic eſt argumentũ nõ aꝓparentiũ reſpectu creden/
doꝛum. VUnde dicit᷑.ij.ad coꝝ.x. Arma milicie nr̃e non
ſunt carnalia:ſed potius deo ad deſtructõem munitõnũ
cõſilia deſtruẽtes et om̃em altitudinem extollentẽ ſe ad⸗
uerſus ſcĩam rpᷣi:et in captiuitatẽ redigẽtes oẽm intelle

ctum in obſequiũ xpᷣi ihu.¶ Ad vltimum iam patet re⸗

ſpõſio. Nides em̃ que fit ex rõne eſt reſpectu rei dubie. fi
ds ðo que nõ fit ratione:ſed ex rei euidentia vel ex ĩfoꝛ⸗
matõne intellectꝰ:non eſt rei dubie ĩmo ᷣm ꝙ eſt ex eui⸗
dentia rei eſt de re credita et apparenti ſicut patet ĩ fide
pꝛincipioꝝ.Scðm vᷣo ꝙ ẽ ex infoꝛmatõe inteliectus ẽ de
re credita ſed nõ apparenti quo eſt fides articuloꝝ.et ſic
patet reſpõſio ad obiecta contra ſecundam ꝑtẽ diiniti
onis. Ad vltimũ vᷣo quod queritur de oꝛdie ꝑtium dif
finitõnis.dicendũ ꝙ oꝛdo ibi attendit᷑ ̃m dignitatẽ.vñ
q́;uis cognitõ intellectꝰ pꝛioꝛ ſit oꝛigine qᷓ; motus affectꝰ
tamẽ dignitate ſeu electõne pꝛioꝛ eſt affectus qᷓ; motꝰ in⸗
tellectus.ſᷣm ꝙ diſtinguit aug. Pꝛius electõne et pꝛius
oꝛigine.Pꝛius oꝛigine.vt flos fructu. pꝛius electõne vt
fructus floꝛe.ſᷣm bunc modũ qᷓ;tum ad oꝛdinem oꝛigis
pꝛius eſt fidem eſſe argumentũ qꝙᷓ eſſe ſubſtantiã ſperan⸗
darum rerum.ſm oꝛdinem electõnis ecõuerſo ſᷣm ꝙ oꝛ⸗
dinatur ab apoſtolo. Poſſet tamen dici aliter. ꝙ finis
ſidei qui compꝛehendit eterna:poteſi dupliciter cõſide⸗
rari. in ſpe et in re.in ſpe de pꝛeſenti.in re de futuro.In
pꝛima ergo ꝑte diffinitõnis inſinuat᷑ finis in ſpe ratõe
cuiꝰ dicit᷑ eſſe fides ſubſtantia rerum ſperandarũ. In ſe
cunda pᷣo parte inſinuatur finis in re qui conſequit᷑ ra⸗
tione cuius dici᷑ argumentũ non aparentium. Sic er
go patet deſcriptio.

Membrum ſextum

Onſequẽter querit᷑ de actu fidei foꝛmali
et materiali hoc mõ. Pꝛimo an credere di
catur vniuoce vł equoce.Secũdo quid ſit
crrrroegere m intentoem generalem. Ter
quid ſit credere vt eſt actus fidei foꝛmalis qð eſt aſſenti
re. Quarto de actu fidei materiali qẽ cognoſcere. Qui⸗
to quid ſit cognoſcere ꝑ fideʒ. Sexto quid ſit pꝛius cre⸗
dere vel intelligere.

Articnlus pꝛimus

Dpꝛimũ ſic obijcit᷑ in li.iij. Yoh.damaſ.N⸗
de om̃ia hũana ⁊ ſpũalia conſiſtunt.fide em̃
Agricola iĩcidit tellurẽ. fide nauta ꝑuo ligno
comittit aĩam ſuam. fide intelligimus ex non ente ad eſ
ſe:om̃ia tdeducta eſſe ei virtute:quod ſonat ei qð dicit
aplus ad Heb.xj. Nde intelligimus aptata eſſe ſeculo
verbo dei.omnia igitur diuina et humana dirigimus
ſide.ſed videtur ꝙ fides dicatur de his non vmuoce ſed
equiuoce:ſicut ſpes cũ dicit᷑ de temꝑalibo vt.j.ad coꝝ.
ix. In ſpe arat qui arat.et cũ dicit᷑ de eternis.nam talis
ſpes cõgruit huius fidei.de qua dicit damaſcenus.neq;
em̃ agricola incidit tellurẽ ſine fide: et ſi boc quomodo
ſit ſemei ponitur a damal.nam termino ſemel poſitonõ

lexviij.

eſt vtendum equiuoce. Item videtur fides et credere

EIm ꝙ dicitur de huanis rõnibo vt de pꝛincipijs et cõclu⸗

ſionibus.aliter accipi qᷓ fides ſᷣm ꝙ dicit᷑ de credendis

ſcʒ dæ aꝛticulis:maxime cum pꝛimo modo fides ſit ꝑ pꝛo

bationes:⁊ ꝑ babitudiem eoꝝ que faciũt lucem manife
ſiiſſima. Secũdo modo nõ: imo nõ habet rationẽ medij
niſi pꝛimã veritatem. Sed ↄtra hoc videt᷑ quod dicit
Aug.in li.lxxxiij.ql vbi dicit. Cria ſunt genera credibi
lium.qued em credunt᷑ et nõ ĩtelligunt᷑ vt hiſtoꝛie.alia
pꝛius credunt᷑ qᷓ intelligant᷑ vt articuli.alia pꝛius intel⸗
ligũtur ꝙᷓ; crequnt᷑ vt vniuerſalia.niſi accipiat vniuoce
credere:nulla videtur diuiſio aug.4 Jem queritur an
credere vniuoce accipiatur ᷣm ꝙ eſt actus fidei virtutis
et fidei infoꝛmis.et videtur q; nõ.ſicut homo non dicit᷑
vniuoce de homine vero et picto.et oculus de eruto et vi
dente. Item queritur quantum differt credere cum dici
tur demones credunt.e t cum dicitur de deſperato ꝙ cre

dit. et cum dicitur de ſimplici peccatoꝛe.et vtrum accipi

atur ibi cꝛedere affectiue aliquo modo:vłtm̃ cognitlue.
Solutio.dicendũ ꝙ fides vel credere ſᷣm ꝙ dicitur ĩ
auctoꝛitate damaſ.de diuinis et humanis niſi fide diui

na et humana dirigimꝰ. nõ tenetur vniuoce vel equoce.

vniuoce nõ: quia non eſt cõmune genus accipere· equo⸗
ce non:quia vbicũq; eſt credere ſeu de diuinis ſeu de hu

manis: eſt adherentia ſumme veritatis.et ideo quia fit

comꝑatio ad vnum nõ occipit᷑ equiuoce. Quaꝛe dicẽdũ

eſt.ꝙ accipit multipliciter ᷣm pꝛius et poſterius. Ita

—— „ . „

. .
3 cA

——

em̃ erit de credere ſicut de veritate que multipliciter di⸗i⸗ 5 S .
7 Mle⸗)

citur de veritate creata et increata. ꝑ bec patet ſolutio
tx ſpe:qꝛ ſpes ſimiliter de eternis et tꝑalibo dicitur ᷣm
pꝛius et poſteriꝰ. Sicut em̃ ſpei de eternis reſpondet fi⸗
xs de eternis. Ita fidei de tꝑalibo ſpes de temꝑalibus
Eodem mõ reſpondẽdũ eſt ad illud quod obijcitur qua⸗
lit accipiat᷑ fides de rõibo hũanis ⁊ de credibilibo diui⸗

nis. dicendum eſt ꝙ Fm pꝛius ⁊ poſterius.nec obſtat

ſit adherẽtia ex hac ꝑte ꝑ medium.er illa nõ:quia licet
ſit differentia in mõ adherẽdi.reſpectus tamẽ eſt ad ve⸗

ritatem ſᷣm feive et poſterius dictam.nec eſt ſimile qd

obijcitur de homie picto et vero:qꝛ illud ſᷣm metaphoꝛã
dicitur de fide.vnde nõ dicit equoce credere de foꝛmato
et infoꝛmi ſed analogice:quia credere foꝛmate fidei. eſt
veritati amoꝛe inberendo in illam tendere. Credere at᷑
fidei infoꝛmis.eſt adherere eidẽ veritati:licet amoꝛe nõ
tendat in illã ſicut credere fidei foꝛmate.¶ Aoillud qð
querit᷑ qũo differt credere ꝓut eſt hoiĩm ꝗ ſunt in pecca⸗
to.et damnatoꝝ.et demonũ.dicendũ eſt ꝙ non dr vni⸗
uoce nec equiuoce ſed fm pꝛius et poſteꝛus.vnde ad ſci
endum omia notandũ.ꝙ dixerũt quidam ꝙ fides in ge⸗
nerali ſumpta aut eſt habitus cognitiuus tm̃:aut ita co
gnitiuus ꝙ affectiuus.ſi eſt cognitiuꝰ tm̃:aut eſt vniuer
ſalis aut ꝑticularis.ſi ꝰniuerſalis:aut faciens aut factꝰ
ſi faciens:tunc eſt vt de pꝛincipijs vt omne totum maiꝰ
eſi ſua ꝑte.ſi factus:ſic eſt de ↄcluſioĩbo.ſi ita cognitiuꝰ
ꝙ affectiuus:tũc eſt affectiuꝰa quo aut in quid.ſi affecti
uus a quo:tunc eſt vt fides demonum que eſt cũ timoꝛe.

Yoco.ij. Demones credunt et cõtremiſcunt. Si affecti⸗
uus in quid tunc dupliciter. aut em per modum peruẽ
tionis inquãtum ꝑtinet ad viam:aut non. ſi non ꝑmo⸗/

dum peruentionis ſed citra:tunc eſt vt eoꝛum qui ſunt
in peccato moꝛtali.tamen agunt opera de genere bono⸗
rum:vt elimoſinas et huiuſmodi .ſi ẽ per modum per
uentionis inꝙᷓtum pertinet ad viam: tunc eſt fides foꝛ
mata. et ita fides ⁊ videre accipitur de bis Fᷣm pꝛius et
poſterius per quoſdam gradus.

Articulus ſecundus

Einde queritur quid ſit credere generali⸗
ter ᷣm ꝙ eſt habitus gratuiti. Ad quod ſic
Aug.videtur diffinire quid ſit credere.ij.ad
Coxꝝ.iij.ſuper illud.Qon ꝙ ſufficiẽtes ſimus cogitare

« P 5 ⸗

7

ſ

7Pte

„
2 .

ð

aliquid a nobis quaſi ex nobis.glo.hic attendãt ⁊ vᷣba
iſta ęꝑpendant qui putant ex nobis eſſe fidei ceptũ:et er
xeo eẽ fidei ſupplementũ.cõmendans em̃ iſtã grati que
nõ datur ᷣm aliqua merita: ſed efficit omia bona meri
ta inquit.nõ ꝙ ſufficiẽtes ⁊c̃.et infra quãqꝙᷓ et ipᷣm crede
re nibil aliud eſt qᷓ; cum aſſenſione cogitare:ſic ergo cre
dere eſt eum aſſenſione cogitare.ſed hoc poteſt cõuenire
alijs pꝛincipijs a pꝛimo.ſcʒ pꝛincipijs oĩm ſcientiaꝝ:er⸗
go nõ diſfert credere pꝓut eſi naturale et gratuitũ. Foꝛte
reſpondebit ꝙ addendum elt aſſentire ꝗꝓpter ſe: ſed hoc

ipᷣm verum eſt de pꝛincipijs Fᷣm ꝙ pꝛincipia:quia eis afß

ſentitur ꝗpter ſe.ſi vᷣo dicatur ꝙ credere ſit aſſentire pꝛi
me veritati ꝓpter ſe.ſic foꝛnicationem eſſe peccatũ moꝛ⸗
tale:et fidem eſſe virtutem:et penã eternam eſſe:nõ erit
creditũ.qꝛ nullũ hoꝛũ eſt pꝛima veritas.ſimiliter ſᷣin h
incarnatio paſſio et ſimilia nõ creduntur. Item ſuꝑ eũ
dem locum dicitur in glo.ꝙ nullꝰ credit aliquid niſi pꝛi
us cogitau erit eſſe credendũ.ſed credere nihil aliud eſt
qecogitare ⁊c̃.ergo credens cogitat aliquid eẽ eredendũ
ergo quidam motus neceſſario p̃cedit motum fidei:et il
le nõ poteſt eſſe meritoꝛius.cum naturaliter pꝛimꝰ mo⸗
tus meritoꝛius ſit fidei:licet aliqũ aliter cõtingat.⸗ ENẽ
cum in credere ſint duo.cogitare et aſſentire.in quo ge⸗
nere ponetur credere.vel in genere quod eſt cogitare vel
in genere quod eſt aſſentire. Si in genere qð eſt aſſenti⸗
re:ergo nõ erit demonum fides:quia nõ aſſentiũt veri⸗
tati eius quod credunt.quia dicit Damaſce. de angelis
malis.Eoꝛum volũtas eſt rebellare deo. Si vᷣo ponat᷑
in genere eius quod eſt cogitare:ergo fides nõ erit ba⸗
bitus moniue potentie? ita nec virtus. Ad h̊ dõm ꝙ
actus declarat᷑ ꝑ ꝓpꝛiam materiã:vt credere ꝑ credituʒ
Mota ergo creditum eſt cogitabile ens ſupꝛa rõnem
pꝛimum cui ꝗpter ſe datur aſſenſus. In hoc ꝙ oicit᷑ ſup
rõem.ſeꝑatur ab his quoꝛũ eſt credulitas m rõem:vt ẽ
in pꝛĩcipijs ſcientiaꝝ. In hoc aũt ꝙ dicitur pꝛimũ.ſeꝑa⸗
tur ab hmõi que ſunt creature. In hoc autẽ ꝙ dicit᷑ cui
datur aſſenſus ꝗpter ſe.fit ſeꝑatio ab illa cognitõne que
poteſt eſſe ꝑ viam rõnis:de his que ſunt ſupᷣ rõem. Cre⸗

dere ergo eſt aſſentire cꝛedito pꝛimo mõ ente ſupꝛa ratio

nẽ ꝓpter ſe.¶ Ad illud aũt ꝙ foꝛnicatõem eſſe peccatuʒ
et hmõi ñ ſũt credita ſᷣm hanc rõem:infra reſpõdet᷑ cnʒ
agetur de his que vere ſunt articuli et que nõ. 4 Ad il⸗
lud vᷣo qð querit᷑ vtrũ cogitare pᷣcedat credere.reſpõdẽ⸗
dum elſt ꝙ ſemꝑ cogitare pᷣcedit naturaliter credeꝛe.ſed
nõ ſemꝑ actu:ĩmo quãdoq; pꝛecedit: qñʒ comitat᷑.qñq;
ſubſequit᷑.et illud qð pᷣcedit temꝑe non eſt ceptum ſideĩ.
niſi accipiat᷑ de cepto extra ſumpto.. aũñt pᷣcedat oſtẽ⸗
ditur ꝑ id qð dicitur in luc.de beata virgine ibi.et cogi/

tabat qualis eſſet iſta ſalutatio. ecce cogitatio p̃cedens

fidem:tandem cõſentit.cum dixit poſt verba angeli.Ec
ce ancilla dñi ⁊c. Et nota ꝙ in motibo intellectus rõni
cõiũcti.nõ ſolum cogitare ẽ pꝛius natura ꝙᷓ ſic aſſentire
ſed etiam temꝑe et eſt vltima collatio ſeu terminꝰ colla⸗
tionis ſimul etiam euʒ conſenſu.tamẽ qñʒ contingit ali
ter. vel ꝓpter lucem manifeſtiſſimã vt in ꝑ ſe notio:qua⸗
le eſt: de quolibet affirmatio vł negatio.om̃e totũ maiꝰ
eſt ſua ꝑte.ꝗbo aſſentit᷑ qᷓ cito accipiũt᷑.qñʒ ꝓpt᷑ ſolertiã
exercitati circa hmõi.nam exercitati et periti mediũ iue
niũt.et in ꝓſpecto tempꝑe vel ſtatim vident veritatẽ.Eo
dem mõ cõtingit in intellectu fieri:qui nõ eſt rõni cõiun
ctus:vt in eis que ſunt fidei ꝑ lucem interioꝛẽ ꝑinfuſam
p quã ſatis in quibuſdã abſqʒ diſcuſſione inclinat᷑ cõſẽ⸗
ſus.in illis eſt cogitare ſił cum aſſentire.licet pꝛius na⸗
turaliter.et ſic intelligendũ eſt verbũ aug.ſcʒ de pꝛioꝛi⸗
tate nature ⁊ nõ temꝑis.Qñʒ cogitare elſt ſubſequens ſi
dem:et hoc cogitare eſt maxime admiratiuuʒ:de hoc ꝙ
gratia dei factum eſt in ip̃is qð vix poſſunt ↄcipeꝛe.hine
dicit aug.in li.de cõfeſſionibo. on ſufficiebam cogita
re et cõſiderare cõſiliũ dei ſuꝑ redemptõne generis hũa
ni.et ꝑ hoc patet ꝙ nõ ſemꝑ p̃exigitur deliberatio de cre
dendo vtrũ ſit credendũ.et teinde ꝙ credat:ſᷣ ſimul ẽ co

—

3

gitare et aſſentire temꝑe.et nõ intelliguntur eſſe ibi duo
actus:niſi rõne termini duplicis.et pꝛioꝛ cõfoꝛmat᷑ ĩ cõ
poſitõne velut opoſitoꝝ.ſequens ðᷣo tranſit in rem op⸗
poſitam ſcʒ credere.quod cum ita ſit:manifeſtũ eſt qua⸗
liter initium. ſcʒ cogitare hmõi a gratia ſit gratũfaciẽte:
que eſt fides.et ſimiliter cõſummatio actꝰ que eſt crede
re.q Ad aliund reſpondendũ eſt. ꝙ credere eſi in genere
eiuo qð eſt aſſentire.et quod obijcit᷑ de dyabolo.dðm ꝙ
aſſentire dupliciter accipit᷑.qñʒ dicitur alſentire ponere
ita eſſe: et etiam tendere in illud:et ſic non cõuenit dya
bolo:quia eius credere eſi hoc:ſed nõ in hoc. aliqñ autẽ
dicit aſſentire ponere ita eẽ.nõ tñ in illud tendere:et ſie

cõuennt dy abolo.ꝑ hec patet reſpõſio ad om̃ia.

Articnlus tercins
Ercio querit᷑ quid ſit credere ꝓut eſt actus
foꝛmalis fidei.Ad quod ſic aug. Credere in
deum eſt credendo amare.crededo in eũ ire.
eredendo ei adherere:et membꝛis eiꝰ incoꝛpoꝛari.q¶¶Sʒ
obijcitur cum amare ſit caritatis.credere aũt in deũ ſit

ſidei ſoꝛmate qð eſi credendo amare: ergo fides foꝛma⸗

ta eſt caritas qð eſi falſum. Relinquit᷑ igitur ꝙ credere
in deũ nõ eſt credendo amare.i IJtem. Si quicũqʒ amat
tendit ꝑ affectũ in id quod amat.ergo cꝛedendo in id qð
amat tendit:ergo idem eſt qð dicit credẽdo amare ⁊ cꝛe
dendo in eum ire. Item Adherere videt᷑ eſſe ſpei viꝛtu
tis ſᷣm hoc qð dicitur.mihi aũt adherere deo bonũ eſt.
non ergo credere in deum qð eſt fidei:eſt credẽdo adhe⸗
rere deo.¶ Item Incoꝛꝑatio membꝛoꝝ xp̃i eſt vltima
vnio aĩmaꝝ ad deum. ſſed vltima vnio eſt ꝑ caritatẽ:er⸗
go incoꝛpoꝛari eſt caritas.Ergo credeꝛe nõ eſt membꝛis
dei incoꝛpoꝛari. Ad hoc dðm. hic deſcribitur actꝰ
fidei foꝛmate ꝑ potiſſimas cõditiones.et cum ſint qua⸗
tuoꝛ bic cõditões.due pꝛime ſunt actus fidei ſm ſe: due
do vltime ſũt ipᷣiꝰ fidei ſᷣm ꝙ cõiũgit᷑ ipᷣi ſpei et caritati
pꝛima aũt cõditio eſt credẽdo amare.ſecũda eſt creden⸗

do in eum ire.amare ꝑtinet ad affectum:ire ad effectũ.⁊

Em hoc diſtinguit᷑ fides foꝛmata ab infoꝛmi.fides em̃ in
foꝛmio pꝛiuat᷑ affectione amoꝛis ſᷣm ꝙ dicit᷑.j.ad coꝝ.

xiij. Si habuero fidem ita dt montes tranſferam.carita

tem aũt nõ habeam ⁊c. Pꝛiuat᷑ etiã effectus debiti ope
ris ſᷣm ꝙ dicit᷑ Jac.ij. Fides ſine oꝑibus moꝛtua ⁊.iðo

nõ cõnenit ei eredendo amare ꝑ affectum.nec credendo

in eum ire ꝑ effectum.ſed hoc cõnenit ip̃i fidei ſoꝛmate.
que eſt ſicut dicit apłlus ad gatł᷑.v.operans ꝑ dilectionẽ

quia operans eſt cõuenit ei credendo in eum ire:quia ꝑ

dilectionem cõuenit ei hec cõditio credendo amare: ſic
ergo due pꝛime conditõnes cõueniunt fidei foꝛmate ſᷣm
ſe.tercia conditio eſt credendo ei adherere.quarta men
bꝛis eius incoꝛpoꝛari.que due conditiones conueniũt
fidei inq;tum coniũgitur ſpei et caritati.Inqẽtum con⸗
iungitur ſpei vt diſponens ad illam conuenit ei adhe⸗
rere. Herere em̃ pꝛime veritati habet fides ex ſe.ſed he⸗
rere ſeu adherere ſicut expectare beatitudini habet ex
ſpe.Inqtum voo cõiungit᷑ caritati ſicut diſponens illã:
cõuenit ei credendo incoꝛpoꝛari.ſᷣm ꝙ dicit hugo de ſan
cto victoꝛe in ſententijs ſuis. Per fidem membꝛa effici⸗
mur.peꝛ dilectionem viuificamur. ꝑ fidẽ accipimus vni
onem.per caritatem accipimus viuificationem.¶ Ad

1 quod obijcitur ꝙ amare eſt caritatis. dicendum ᷣm

Auguſtinum.ꝙ amare dicitur communiter ᷣm ꝙ que⸗
libet virtus diffinitur peꝛ amoꝛem a beato auguſtino et
Fm ꝙ amoꝛ dicitur pꝛime veritatis in fide. amoꝛ bea⸗
titudinis in ſpe.amoꝛ bonitatis in caꝛitate.Alio modo
dicit᷑ amoꝛ ſpãliter ſᷣm ꝙ dicit᷑ ꝙ ẽ amoꝛ boĩtatis vt bo
nitas:ſᷣm hoc amare dicit᷑ duobus modis generaliter
et ſpãliter. dvᷣm igit᷑ ꝙ cũ dicit᷑ credere in deu eſt creden
do amare.amare nõ ſumit᷑ ibi ſpãliter fᷣm ꝙ ẽ bonitatis
inqtum bonitas: qꝛ boc modo amare eſt caritatis:ſed
dicitur amaꝛe generaliter m ꝙ eſt reſpectu veritatis

wr

) e er Aes ſ Dere h

Queſtio lxxviij.

* . . — . ,
prꝛime. inquãtũ bona et delectabilis eſt virtuti ratõnali eſt videre. ergo non diſiat credere et videre. Mon ergo .
No ſecudum dom. in um ire eſt dupliciter paffe⸗ verum dicit augu. qui dicit videntur pꝛeſentia credutuz
ctu et effectũ. Amare vo deum ponit ire in eu p affectů abſentia. Ad boc reſpondendum eſt Em augu. in lw⸗
ſed nõ ponit ire in deũ ꝑ effectũ.et ideo no ſuꝑfluit ꝙ di bꝛo de videndo deo vbi dicit. non quia dixi quia abſunt .
citur credẽdo in eũ ire. ꝗ Ao vltima vuo pens reſpoſio a ſenſibus noſiris ea eredi.ſic accipiatur vt inter illa de
qꝛ licet adherere deo et incoꝛꝑari cõueniãt ſpei et cari⸗ putentur que aliquando viderimus. et nos vidiſſe reti⸗
tati pꝛincipaliter: nibilominꝰ tamẽ ↄueniũt ipi fidei m nemus :certiq; ſumus ꝙᷓuis tunc non pꝛeſio ſint cum re
cõiungitur eis. coluntur a nobisenech en inter credita ſed inter viſa re
Aennsat putantur. videre em eſt ſenſu coꝛpoꝛis vel intuitu men⸗
Articulns quartus . tis rem repꝛehendere.credere oeſt quod in conſpectu *
. Onſequenter querit᷑ de actu fidei materiali mmentis vel coꝛpoꝛis nunꝙᷓ affuiſſe recolitur.et per ̊ pa⸗
Dam credere dicit foꝛmaliter aſſentire.ma⸗ tet ꝙ cognoſcere fidei non eſt idem quod reminilſci vel
terialiter ↄgnoſcere. m ꝙ dicit hugo. Nides iimaginari:qmia cum dicit auguſtinus ꝙ creduntur ab⸗ e
in cognitõne babet materia. in affectione ſubſtantiã. et ſentia. intelligit abſentia que necſenſu coꝛpoꝛis nec in⸗ V
circa hoc querit᷑· an in pꝛeſenti ſit aliter cognoſcere deũ tuitu mentis conſpiciuntur quaſi pꝛius viſa. ſic autem
qᷓ ꝑ fidem. Ad quod ſic Aug. in li.de videndo veo inteꝛ abſentia non ſunt de quibus eſt memoꝛia vel imagina⸗
videre et credere hoc diſtaꝛe dicim us. vident᷑ em̃ pꝛeſen tio. Ao illud quod obijcitur. ꝙ videtur idem eſſe fides
tia:credunt aũt abſentin. Pnelentia at intelligiin i quod ſcientia. dicendum ꝙ ſcientia dicitur ſtricte cogni 2 —EE
loco dicta.que pꝛeſto ſunt ſenſibo ſen coꝛꝑis ſeu animi. tio ꝑ cauſam. et hoc modo cognitio fidei non eſt ſcientia ad e &. Rrrte 9 NE
ſi ergo ipe deus in pᷣſenti nõ cognoſcitur niſi vt abſens Alio modo dicitur ſcientia cognitio rei ꝑ intellecum. H
et no vt pꝛeſens: relinquitur ꝙ non cognoſcitur niſi per et hoc modo dicitur cõmuniter: 'm quem modum dicit
fidem. Oꝛ aũt non cognoſcat᷑ niſt vt abſens. pꝛobatur ꝑ auguſtinus que per coꝛpus videntur niſi mẽs odſit oue
Ambꝛo.cuius auctoꝛitateʒ ponit aug.in li. & videndo talta nunciata ſunt ſuſcipiat: nulla poſſunt ſcientia con
teo: deus cum abſens putatur videtur. cum paeſens eſt tineri. Leꝛcio modo dicitur ſcientia cõmuniſſime m ꝙ
nõ videtur. Ergo nõ cognoſcitur niſi vt abſens.Cont compꝛebendit cognitionem per ſidem et cognitionez rei
Cognoſeit᷑ ꝑ naturalẽ rõem vt habet᷑. j. ad ro. Iem co per viſionem ſm ꝙ dicit aug. in li. de videndo deo. Con
ſcitur donum intellect.et ꝑ donum ſapie. Cognoſci? Hſat ſcientia noſtra er rebus viſis et creditis: ſed in bis
eniam in raptu ſicnt cognouit Oaul?. ij. coꝝ. rij. Ex his que vidimus vl videmus noſipi teſtes ſumus. in his au
— 0 relinquit᷑ ꝙ aliter cognoſcit qᷓ ꝑ fidem. Solutio.di⸗ tem que credimus alijs teſtibus mouemur ad fidem: cũ
n cendũ ꝙ deus aliter videt᷑ in pᷣſenti q; ꝑ fidem.et ao illo earum rerum quas nec videmus nec vidiſſe nos recoli⸗
NV POgod obijcit. dicenduʒ ꝙ, deus dicitur abeſſe duobo mo mus dantur ſigna in vocibus vel in ir̃is vel in quibuſ⸗
dio. vno modo quando nõ eit pꝛeſens ꝑ ſpeciem: et hoc cunq; documentis quibus viſis non viſa cꝛedantur.non
HM modo videtur ꝑ ſideʒ. alio modo cum nõ eſt pꝛeſens 'im pao ummerito ſcire nos dicimus. non ſolum ea que vidi
immenſitatem ſue ſubſtantie et virtutis.et hoc modo? mus vel videmus:verumetiam que ydoneis teſtibus eE
abſens ip̃i creature et bic et in patrio: quia nõ comp̃be⸗ teſtimonijs credimus. 4 Ad vltimum dicendum. vide
dit immenſitatẽ. vtroq; modo intelligit᷑ auctoꝛitas Am re aliquid dicitur duobus modis. pꝛopꝛie videre. ſcilz
bꝛo. cum abſens putatur videtur. cum pꝛeſens eſt nõ vi⸗ aliquid in ſe: et impꝛopꝛie videre aliquid in alio. et pꝛĩo
xætur: quia licet hoc modo nõ abſit Fm rem: abeſi tamẽ nõ videre non dicitur credere. Secundo modo dicitur.
ſ̃m reputatõem. ſm ꝙ dicit aug.exponens verbũ amb. nnge auguſtinus. Si ſcire nos incongruenter dicimus
in li. æ videndo deo. Cum abſens inquit putatur vide⸗ illud quod certiſſimum credimus binc factum eſt vt eti
tur. nota ꝙ non dicit cumn abſens eſt. ſed cum abſens BPv am reete credita: et ſi non adſint ſenſibus noſtris vige⸗ „ „
x tatur. nuſqᷓ em eſt abſens qui celum et terram implet. re mente dicamus. tamen pꝛopꝛie ſicut ipſe dicit credũ/ r „α. „ R nen e
6 neq; ſpacijs intercluditur paruis ne q; magnis diffundi tur illa que abſunt a ſenſibus noſiris.ſed videtur y do⸗
4 tur. vbiq; totus eſt et a nullo cõtinetur loco. boc qui er⸗ neum teſtimonium quod eis perbibetur, videntur ante
cedente mente intelligit. videt xum etiam cum abſens illa que pꝛeſio ſunt vnde et pꝛeſentian inantur vł ani
D putatur. Ex bis ergo patet ꝓ cum dicit aug· ꝙ credunt mi vel coꝛpoꝛis ſenſibus et ponit exemplum vt banelu
42 bſentia. vocat abſens quod non eſt pꝛeſeno p ſpeciem. ccem coꝛpoꝛis ſenſu: et meam voluntatem ſenſu animi
OQuando aũt poſiea dicitur ꝙ xus nunꝙ videt᷑ niſt ab⸗ mei video. Si quis vo mibi indicet voluntatem ſuuam
4 ſeno. veꝛum eſt niſi abſens vel m ſpeciem vel 'm immẽ cuius voxr mihi pꝛeſens eſt: tamen quia ipſa voluntas
ſitatem ſnuam. ⸗ quam mihi indicat latet ſenſum coꝛpoꝛi et animi mei:

Arriennsoan credo non video. dummodo non recipiam vocem eius.
N rticulus quintus pꝛo ydoneo teſle:quia ſi exiſtimarem mentiri non eſſet
Aeritur poſtea quid ſit cognoſcere ꝑ fſidem. telſlis ydoneus et ideo non crederem.

Mam ſi dicuntur abſentia credi: pꝛeſentia vi nle ſe 1
nnr abeninerenenen Articulus ſextus

deri. cum imagĩatio et memoꝛi

abſentium:imaginari et memoꝛari erit credere quod ẽ Veritur poſtea vtrum ſit pꝛius credere ᷓ in⸗
ſalſum. ergo nõ eſt pꝛopꝛia Differentia inter videre 2 cre H relligere an ecõnerſo. et obijcitur ꝙ lic. ODm⸗
dere:quia videntur pꝛeſentia creduntur abſentia. Yiẽ . nis fides ex auditu interioꝛi vel exterioꝛi eſt
vigetur ꝙ cognoſcere ꝑ fidem idem ſit quod ſcire. Aug. ergo pꝛius eſt intelligere quid eſt quod dicitur qᷓ crede⸗
B in li. de videndo deo aſſumens illud.j.iohᷣ.iij. cũ apꝛ re. pꝛius enim eſt creditum intelligere ꝙᷓ credere. 4 Itẽ
n paruerit ſimiles ei erimus.ita dicit. ſcire ſe dicit qð nõ⸗ auguſtinus ſuper illud.ij.ad coꝝ.ũij. ¶ Jon q; ſufficien⸗
3 dum factum fuerat. nec videndo ſed credendo cognone⸗ tes ſimus ⁊c. nullus quippe credit niſi pꝛius cogitaue
4 rat. ergo credere ẽ ſeire.et cognitio fidei eſt ſciẽtia. ¶ Ieẽ rit eſſe credendum. ſed bec cognitio eſt intellectus.ergo
Alug.in eodem. Scientia noſtra conſiſtit ex rebus viſis intellectus ſemper pꝛecedit credere. Contra.yſa.vij.
cet creditis. Cõtra. Triplex ẽ acceptio intellectꝰ.opi Scðsm ſeptuaginta. niſi credideritis non intelligetis.
. nio. fides. ſcientia. Rides dicitur acceptio ſupꝛa opini⸗ pꝛopterea queritur cum fides ſit de non apparentibus
onem et infra ſcientiam. ergo fides nõ eſt ſcientia vłopi non tamen de incognitis ſimpliciter: cuiuſmodi cogni⸗
4 nio. 4 Item eſt videre ꝑ ſpeciem. et eſt videre ꝑ ſpeculuz tio ſit in fide et que ſit carentia cognitionis.¶ Iem q ẽ
. in enigmate ?7m ꝙ dicitur. j. coꝝ. xiij. Uidemus nune ꝑ differentia illa credendoꝛum quam dicit augu. quia que
L ſpeculum in enigmate:tunc autem facie ad faciem.ᷣ cꝛe Ddam non credimus nili intelligamus. Quedam vo nõ
vere eſt videre ꝑ ſpeculum ſeu in enigmate: ergo credere intelligimus niſi credamus ⁊c. Solutio.ad pꝛimuʒ
„„ . EH . ee
—. ) Ee 2 R — 0 . 4 1.
C* e & PS *) Oy⸗ „
5 . . .
Oedid ſenag or e .

dicendum ꝙ eſt intellectus vocis vel ſigni:et ẽ intellectꝰ
* rei. Intellectus po vocis vel ſigni vniuerſaliter pᷣcedit
fidem. ntellectus vo rei qui eſt ex rei p̃ᷣſentia ſequit᷑ fi⸗
cem. m ꝙ dicit hugo de ſancto vic. ꝙ cognitõʒ habet fi
. xs.nõ que ex p̃ſentia ipaꝝ rerum compꝛehendit᷑:ſed il⸗
lam que er auditu ſolo ꝑcipitur:2 verboꝝ manifeſtatur
ſignatione. et ᷣm hoc patet reſponſio ad pꝛimũ obiectũ
ett ſecundũ. Ad illud quod obijcitur in cõtrariũ ei qdð
. F Atu querit. dicendũ ᷣm aug.in li. de videndo deo. ꝓẽ cogni
*⁵) meon 9 ſn 2c6 Phſnᷣ no de re duobo modis. Ano modo ꝑ ꝓpꝛium teſtimoni⸗
h*α. ſicut eſi in his que videmus ſenii coꝛpis vel ſenſu
mentis. Alio modo eſt cognitio de re ꝑ teſtimonium al
terius.ſicut eſt in his que credimꝰ. Vnde aug. his que
videmus noſipᷣi teſtes ſumus. His que credimus alijs
teſtibus mouemur ad fidem. Dantur ſigna in vocibo vkł
læris vel quibuſcũq; documẽtis:quibo viſis nõ viſa cꝛedã
tur. pꝛimo mõ res ipᷣa apparet ſi impliciter et cognoſcit᷑.
ſecũdo modo res eſt nõ apparens ym ſe nec cognita: ſed
oↄpparens in ſuo teſtimonio ; a ꝑte cognoſcit᷑ qᷓuis ipᷣa
res nõ aꝓpareat. ¶ Ao vltimũ dicendnʒ ꝙ quidam ſunt
aniculi ad quos poteſt attingere ratio lumen innatũ
vt qm̃ deus eſt. et vnus eſt. et om̃ipotẽs et hmõi.et hec di
cuntur credi:cum intelligãtur quis im pfecte in pꝛeſen⸗
ti. cum tamen nõ innititur ip̃is rõnibus intellectus ſed
ver itati pꝛime ꝓpter ſe. Quidã vᷣo ſunt ad quos non at⸗
tingit intellectus niſi ꝑ lumen gratie.vt qui ꝑtinent ad
redẽptionẽ hũani generis:vt qm deus eſt bomo ⁊ bmõi
et de his aug.dicit ꝙ pꝛius credunt᷑ qᷓ; intelligant᷑. Ad
maioꝛem aũt hoꝛum euidentiã nota diſtinctionem aug.
quã ponit magiſter in.iij.li.ſniaꝝ.xxiij.diſ.⁊ ẽ talis. Ii
Eem ipam dicit aug. videt quiſq; in coꝛde ſuo eſſe: ſi cre
dit vel ſi non credit.non ſicut coꝛpoꝛa que videmus ocu
lis coꝛpoꝛeis et per ipſoꝛum imagines quas memoꝛia
tenemus etiam abſentia cogitamus:nec ſicut ea que nõ
vigemus. et er his que videmus cogitationem vtcunq;
foꝛmamus et memoꝛie cõmendamus:nec ſicut hominẽ
cuius animam et ſi non videmus ex noſtra conicimus.
et ex motibo coꝛpoꝛis hominẽ ſicut vidẽdo didicimꝰ. In
tuemur etiam cogitando nec ſic videt fides in coꝛde ĩ q̃
eſt ab eo cuius eſt:ſi eam tenet certiſſima ſcientia.⸗Qo
. na ſloni naa ta ergo ꝙ; augꝰ. hic diſtinguit ſex genera viſionis. Pꝛi⸗
A . munm eſt cum videmus rem p̃ſentem ſuam foꝛmã coꝛ⸗

.
Pſr? (* 6 P ſſ⸗

poꝛalem in materia exiſtentẽ. et hec viſio dicit᷑ coꝛpoꝛa

lis.Secũdum genus eſt eum videmus rem abſentem ꝑ½

imaginem illius retentam in memoꝛia.ſcʒ rei coꝛꝑalis:
et bec viſio dicitur imaginaria.Tercium genus eſt qañ
er his que videmus ea que non videmus cogitatõne foꝛ
mamus.qð poteſt eſſe altero iſtoꝝ modoꝛum.vel cuʒ ſin
gularibo cognitis ꝑ cõſequens habet᷑ cognitio vniuerſa
lis.vel cum vno eriſſente ſimili alterum fimile quod nõ
eſt pꝛeſens cogitamus.Quartus modus ẽ cognitio vno
intelligibili aliud intelligibile cogitamus. vel cum ali⸗
guis ex cognitione anime ſue alteram aĩam cognoſcit.
Quintus modus eſt. quando ex actu vel oꝑatione ſenſi
bili egrediente a ſubſtãtia inſenſibili:ſubſſantiam ĩſen⸗
ſibilem cognoſcimus.vt cum ex motu coꝛpoꝛis cognoſci
mus aĩam. Sextus modus eſi cum aliquid quod eſt in
mente actualiter ꝑ eſſentiam ſuã a mente cognoſcit᷑.qũo
cognoſcit mens mea affectiones: et hboc modo dicitur ꝗ
.animꝰ dum credit cognolſcit ſuam fidem.et iſti quatuoꝛ
vltimi mõi dicũt᷑ viſiones ĩtellectuales. Vnde cũ dicit
ug. ꝙ viſio intelligibilis eſt. qñ aliquis videt quod ĩ ſe
eſt ꝑ ſuam eſſentiã:non eſt hec ratio vel diffinitio viſio⸗
mnis intellectualis: ſed notificatio ipᷣius ꝑ quandam ſui
ſpeciem:vel ꝑ quoadam eius ticul are.vnde non valet
ſi ſic obijciatur. Uniuerſale cognoſcitur ab intellectu ñ̃
viſione coꝛpoꝛali nec i maginaria:ergo intellectuali.ſed
vilio intellectualis eſt quando id quod videtur eſt in aĩ⸗
ma fm eſſentiam. vt eſt cum mens videt ſuas affectões
eEr go vmuerſale ᷣm eſſentiam ſuam eſt in anima. Ho &ᷣ
Patet reſponſio ꝑ iam dicta.quoniam illud non eſi ratõ

viſionis intellectualis nec conuertibile cum ipᷣa:ſed eſi

quoddam particulare ipſius vel quidam modus illius

viſionis: quoniam viſio intellectualis dicitur multipli⸗
citer ſicut oſtenſum eſt. Numerus autem pꝛedictarũ vi⸗
ſionum ſic habetur.quoniam omnis viſio:aut eſt ꝑ foꝛ⸗

mam concretam: aut ꝑ foꝛmam abſtractam a materia.

ſed non abſtractam a conditionibus materie: aut ꝑ foꝛ⸗
mam vtroq; modo abſtractam. pꝛimo modo eſt viſio coꝛ
poꝛalis.ſecundo modo imaginaria.tercio modo intelle
ctualis.ſed hec diuiditur quoniam vilſio rei penitus ab⸗
ſtracte a materia.aut eſt rei viſe per ſeipſam.aut ꝑ aliã

rem. Si viſe ꝑ ſeip̃am: vltimus modus eſt. ſi viſe ꝑ aliã

rem:illud contingit tripliciter pm collectionem ſingula
rium ad vniueꝛſale eſt pꝛima viſio intellectualis. m col
lectionem ſimilis ad ſimile viſio ſecunda.ᷣm collectõem
effectus ad cauſam viſio tereia.

Nueſtio. lxxirx. de obie/
Oſtea queritur de

obiecto fidei ꝑ hunc modũ. Pꝛio vtrũ
obiectũ fidei ſit fallum aut verum tm̃.
Secũdo vtrũ verum apparens. Lercio
vtrum verum quod eſt ſcitum. Quarto
vtrum verum neceſſarium. an cõtingens. Quinto vtrũ
complexum aut incomplerum. Sexto vtrum veruz cre
atum vel increatum.

NMiem bꝛum prinum

Irca pꝛimum ſic ꝓceditur. IFfides eſt certi

oꝛ habitꝰ ꝙᷓ ſit ſcia.ſcĩa em̃ eſt eiꝰ cui adhe
ret ĩtellectꝰꝑ mediũ. fides pᷣo eius cui ad/
Peret ſine medio. YItem Yntellectus qui
Dicitur pꝛincipioꝝ adheret ſine medio: ſed tamen verita
ti create.fides aũt veritati increate.ergo cum ſcientia q̃
eſt habitus minus certus ſit tm̃ veroꝛum: ſides erit tm
veroꝝꝑ. 4 YIteem Nides eſt tm̃ articuloꝛum vel eoꝛum que
hyt reduci ad articlos.ᷣ hec oĩa vera ſũt: S 7c. 4 YItem.
Per ſidẽ fit pᷣma aſſiłotio pᷣme veritati.q fides nõ ẽ falſi
Itẽ Iidei ſuccedit viſio ⁊ nõ erit tũc ſub viſiõe niſi i qð
nũc ẽ ſſᷣ ſpecło.⁊ ꝗcqd ſbᷣ ſpecło ẽ erit ſub viſiõe.ſ̊ nihil
vigebit᷑ niſi verũ:q̊ 7. Cõtra. ſpei videt᷑ ſubeſſe falſũ
vt in illo ꝗ ſperat ſe habiturũ vitã eternã ⸗ ita nõ erit.
et fidei pari rõne. Itẽ. Volito ex caritate pt ſubeſſe fal

ſum: vt ↄtingit ĩ apło ꝗ voluit ire ad hiſpanos 2 ñ iuit.

et ie vt pꝛiꝰ. ¶ IRe. Abꝛahã credidit ꝙ eẽt immolaturꝰſi
liũ ſuũ ⁊ voluit idip̃ʒ:⁊ ſiẽ meruit volẽdoꝛ:ita meruit cꝛe
ndo. volẽdo eĩ meꝛuit qꝛ ex caꝛitate voluit:eadẽ rõe ex
fide vᷣtute credidit.¶¶ It Coꝛneliꝰcredidit xpᷣʒʒ eẽ ĩcarnã
dũ ⁊ iã rpᷣc erat ĩcarnatꝰ.ᷓ credidit falſũ.⸗ Itẽ Obijcit᷑
de eo ꝗ eredit coꝛpꝰxp̃i eẽ qʒð ab eo ſi umit᷑. nõ tñ ẽ: qꝛ niſi
credẽt nõ adoꝛaẽt ⁊ ita credit falſũ.q¶ IR Abꝛahã credi⸗
dDit xp̃ʒ eẽ incarnãdũ.ſ̊ dr ro.v.Cõmẽdat at᷑ deꝰ carita⸗
tẽ ſuã ĩ nobis.glo.j.fuit ⁊ aliꝰmodꝰ deo poſſibit.ſᷣ nullꝰ
miſerie nr̃e ſanãde ↄueniẽtioꝛ. Cõtiĩgat q̊ ꝙ rpᷣe ñ icarne
tur.ſi abꝛahaʒ credidit ipvʒ ĩcarnãdũ:nec xpᷣe ĩcarnatꝰ
nec ĩcarnabit᷑.fidei ᷓ abꝛabe ſbfuit falfũ. Ad H̊ dom
ꝙ; fides ñ ẽ niſi de vero.⁊ rõ hꝰ ẽ ex ꝑte ĩtellectꝰ.ꝗ quãtũ
i ſeẽ rectꝰ eſt.⁊ tũc maxie cũ eſt in pꝛimaʒ veritatem ad
quã nat ẽ. ſed hoc nõ pt niſi ſuſtentet᷑ firmett᷑ aliq lu⸗
mine deſuꝑ veniente.quod quidem eſt fides ab ipᷣa luce
pime veritatis:et qꝛ lumini pꝛime veritatis nõ poteſt
ſubeſſe falſitas:iõ fides nõ poteſt eſſe niſi de vero.¶. Ad
illud qð obijcitur de ſpe.doᷣm ꝙ motu ſpei non ſperat
aliquis ſe habiturum vitam eternam nili ſᷣm exigentiã
meritoꝝ et ꝑſeuerantiam. et ita ſpei virtuti nunq ſbeſt
falſum:qui em aliter ſperat ſe habiturũ vitã eternã.pꝛe⸗
ſumit et nõ ſperat ſpe virtute.¶¶ Ad aliud dðm. ꝙ nõ eſt
ſile de caritate et fide:qꝛ caritas nõ reſpicit rationẽ ve⸗

nitet falſi ſed boni et mali.et poteſt eẽ caritas circa bo⸗

60 . „ „

P*

. 2* 44

Nueſtio lLxxix.

4 „οα gIAn. A JN

. K⸗= ſe 60¼ E r. Gor L1*5 NAH B N Ler ſe,

num quod non eli volendo illud. cum enim dicitur bo⸗ enlus ſunpliciter: ſed incarnabitur 'm ꝙ dicunt pro⸗
, nun, eſt aplin ne⸗ ad byſpanos n5 leaut: enden phete. ä .
eſta verũ eſt. ga b ver bů e inõ eſt ibi copula pntiali MI b . ſe 7
Cc tio him enuciutonis: H eſi vic. n copulat actuz ſim⸗ embrum ecundu .
xk pliciter:ſ̊ habitu⸗ zditionałr. vt cũ dr paſca ? pulcerꝛi Veritur poſtee virum fides ſit de apaꝛe *
. mü tps: oĩs hõ timet in mari. 4lAo alind vm. abꝛa tibus ſiue de viſis. et vigetur . lic. ꝑ hoc .
hã ſiẽ voluit ĩmolaẽ filiñ ita credidit ſe imolatuꝝ: ils ꝙ petrus videbat xpᷣm pati: et tame idez
eĩ credẽ ſic dic nõ fuit motꝰ fidei ̊ li.ar. cu n ſit mot fi credebat.ergo fides eſt de viſis. Sed ad
dei niſi cca aꝛticlos: 2 circa ea qᷓ ad aꝛticlos pñt rduei bhoc reſpondet᷑ ꝙ fides virtus non dicit eſſe in petro ex
6 4 o rtů ſoluit diſtiguẽdo tria t pa.lſ. ts an incarna eo ꝙ vide bat hominem pati: ſed ex hoc credebat deũ .
4 tionẽ. tpᷣs pᷣincarnatõez:et tps incarnatõnis. In te⸗ eſſe qui patiebat. Pꝛopterea boc queritur vtrum vi⸗
poꝛe an incarnatõneʒ diſiante limpkr optebat credere ſio fidem euacuet. Ao quod ſic JYoh. xiiij · Vado vobis
8 xpᷣm incarnandũ. ꝓ tꝑe vo dincarnatoeʒ diſtante: pꝛe paꝛaꝛe locũ. ibi dic glo. aug. eat dominus paret locũ.
dicatõne aploꝝ diuulgata: æ Fmone ofirmato a do: ꝑ eat ne videat. lateat vt credatur.tũc enim locus parat᷑
ſequẽtia ſigna oꝑtebat ſimpłr credere ipᷣm incarnatuʒ ſi fide iuuatur. credat᷑.deſideret᷑ vt deſideratus habea
ſed tẽpe medio ſpuales viri quoꝝ erat ſignaꝛe tẽꝑa ſᷣm tur. Deſiderium dilectõnis pparatio manſionis. ex H
icta Baꝝ nõ credebant ſimpkr ipᷣm eſſe incarnandũ aꝛguit᷑. ſi opoꝛtet ꝙ; deus lateat vt credat᷑: ergo ipſa vi⸗
ſ ſi nõ erat incarnatꝰ: vñ arguunt indei ꝑ hiere. viij. g ſio euacuat credulitatẽ. Ergo cum petrus videret xpᷣm
nõ ↄſiderauerũt tp̃s. vñ dicit. ANiluꝰin celo cognouit pati: non habebat fidem paſſionis. ¶ Ieem licut ſciẽtia
tpᷣs ſuũ ⁊c.ꝓpłs aut me?non cognouit iudiciũ domini. euacuat opinionem cum aduenit: ita euacuabit fidem .
ALd illud qð obijcit᷑ de boſtia drĩ ꝙ non debet gs ſim⸗ quia ſcientia eſt cognitio ꝑfecta. cum auteʒ venerit gð
pliciter credere ſub illa foꝛma eſſe coꝛpꝰxp̃i: ſub ↄditi pꝑfectum eſt enacuabit᷑ quod ex pte eſt. Scum beata vir⸗
one.lſ. ſi facta ſunt ea qᷓ exiguni m formaʒz traditam a go babueꝛit ſcientiam ꝙ ocepit ſine virili ſemie in bea⸗
xpᷣo ab eccłia. Ad vltimuʒ qð obijcit᷑ de abꝛabã. di⸗ ta virgine euacuabat᷑ fides illius articuli. ↄcept de ſpi
cunt qdaʒ ꝙ ipe credidit inca rnatões: 7 nõ xpᷣm incar⸗ rituſancto. nec in beata virgie nec in petro fuit fides
nãdu. Sʒ otra pma. ad coꝛi.x.ſuꝑ illud.Om̃es candeʒ omnium articuloꝝ. Item cum viſio glorie euacuet fi
eſcã ꝛc̃· glo. In ſignis itaq; diuerſis eadẽ eſt fides. ta dem. paulus autem raptus eſt vſq; ad viſionem gloꝛie:
variata ſunt: fides nõ. qꝛ ilti xpᷣm venturũ paſſurũ cre⸗ quia vſq; ad tercium celum hoc eſt vſq; ad tercium ge⸗
diderũt. nos aũt veniſſe et paſſuʒ eſſe. Aliter dicũt alij nus viſionis qua vident᷑ res ꝑ ſui pᷣſentiam lſicnt dicit
n ꝙ motus abꝛabe habebat duas beatitudines. vnaʒ ad augꝰ. ergo in paulo euacuabat᷑ ſides. Relinquit᷑ igituꝛ
be pabitũ fidei qᷓ eſt cauſa ei:a ſᷣm hanc babitudineʒ di⸗ aes non compatit ſecum viſioneʒ ſenſibilem nec ĩ⸗
cunt nõ eſſe dpendẽs de futuro cũ babeat ſecũ ſuã cãʒ teilectualem nec ſciam. Lontra. cognitio intellecti⸗
ni Aliã aũt hẽbat ad ſu materiã. ſ. ad creditũ qð nõ ha⸗ ua de aliquo nõ euacuat ſenſitinam cognitõnem ꝙuis
Dd. bet determinata veritatẽ. vñ motus fidei licet eſſz in il ſit certioꝛ cognitio: nec econuerſo. gnec cognitio ſidei
j lud nõ tñ neceſſario erat in illud. Alij aliter dicut ꝙ li euacuabit cognitionem ſenſibilem quis ſit certioꝛ nec
i cet xp̃c nõ incarnaret᷑.iñ abꝛabã credẽdo xpʒʒ incarnã⸗ econuerſo.ergo Petrus poterat ſimul xpᷣ̃m videre pati
. dum eſſe: nõ credidit falſum ſ verũ. ¶26 em ſequitur ſi ꝓ ſenſum et credere ꝑ intellectum. Ytem aliquis ſciẽs
xpe ẽ incarnandꝰ: incarnabit᷑. nec ſegtur ſi nõ incarna⸗ ſcientia demõſtratiua eclypſim ſ. olis. ſi poſſea ſciat ſci
ſ bitur nõ eſt incarnand“. ſicut nõ ſeꝗtur ſi antixpᷣc ẽ fu⸗ entia ſenſitina vel exꝑimentali idem. Qon euacuat᷑ ſci
8 turus: erit. neq; ſi nõ erit: nõ eſt futurꝰ. De multis em entia hec ꝑ illam nec econuerſo.immo magis vna pfi⸗
dil dvj ꝙ futura ſunt ? vere: q tñ nõ erũt.cũ em̃ dr boc ?ẽ fu⸗ citur ab alta. ſcientia certioꝛ non euacuat minus cer
fd tuꝝ:non eſt ſenſus: boc erit. ſenſus ẽ hoc oꝛdinatũ eſt tam de re eadem. ꝗ̊ multofoꝛtius nec ſcientia exꝑimen⸗
49 eſſe in reꝝ nata: ſeu ꝙ iz erit ẽ ordinatõis cxitꝰi eẽ. Cũ talis de ↄceptu filij dei euacuabat fidem in beata virgi
4q4 dᷣo dr̃ hoc futuꝝ ẽ. fit enũciatio de oꝛdin atõne exitꝰvel ne. ¶ Item ſcientia ꝓpter qund de re non euacuat ſciam
. euentus: nõ tæ exitu oꝛdinatõnis. ⁊ cum dĩ boc erit: ſit q; ẽ qᷓuis illu minoſioꝛ ſit illa: S nec viſio raptus peu
enũciatio de exitu oꝛdinatõnis: nõ de oꝛdine exitꝰ. Eſt li: ᷓuis illuminolſioꝛ ſit euacuabit viſionem fidei ĩ pau
4 . añt dupler oꝛdinatio neceſſitatis naturalis: 2 eſt oꝛdi⸗ lo.¶ Item ſi aer illuminet lumine ignis poſtea adue
4 natio ↄgruitatis ſeu cõuenientie.vnde qñn ylſa. dixit de niat lumen ſolis. adhuc tamen remaneat lumen ignis
i . ezechia ꝙ eſſet moꝛiturus: no dixit falſum. qꝛ nõ dixit licet non apareat. Scum omnis ſcientia et cogmitio ſit
⸗ hoc de exitu oꝛdinatõnis:S de oꝛdinatõne exitus: quia ꝑ aliquam lucem interioꝛem. ſimili ratõne maioꝛ cog⸗
. in naturali oꝛdinatõne ita oꝛdinatum erat ꝙ; eʒzechias tio non euacuabit minoꝛẽ qtum ad ſubam ſicut nec ln
6 moꝛeretur. et ꝙ non fuerit moꝛinu 8: fuit a ſumma cau minoſitas. 4 Pꝛopterea querit cuiuſ⸗ modi cognitiõem
ſa que non mutauit oꝛdinatõnem ſed potius exituʒ oꝛ⸗ euacuet fides et a cuiuſmodi cognitione euacuetur.
dinis. Eodem modo cuz dicit xpᷣc eſt incarnandꝰ: non Solutio.ad boc vltimum eſi dicendum. ꝙ quedam
- idem valet ac ſi diceret xpᷣc incarna bit: ꝙ enim vpc in⸗ cognitiones ſunt que ꝑtinent ao diuerſas vires. Que⸗
carnaret fuit oꝛdinatio ↄgruitatis ſeu ↄuenientie. tale Dam vo ſunt que ꝑtinent ad eandem vim. Abi ſunt co⸗
enim peccatũ ſcilicet pꝛimi parentis talem requirebat gnitõnes ptinentes ad diuerſas vires: indiſtincte vona
. medicinam: vt ſicut moꝛs ꝑ feminam vita per feminaʒ. nõ euacuat alteram. vnde nec cognitio intellectina eua
n ſicut moꝛs per lignuʒ: vita per lignum. ſicut ad imagi⸗ cuat ſenſitiuam: pari ratõne nec cognitio figei que pti⸗
nein dei foꝛmati:ita ad eins imaginem refoꝛmati ⁊ bu net ad intellectum in petro euacuat cogniiõnem bᷣm vi
à23 iuſmodi multa ponit Anſel. in ibro Cur dxeus hpomo. ſum vel econuerſo. vbi ergo ſunt cognitones ptinentes
4 hec eſt ↄuenientia de qua loquitur aug. in pꝛedicta au⸗ ad eandem vim diſtinguendum eſt: aut ſunt coordina⸗
ſ cioꝛitate. QAullus modus ſanande noſtre miſerie con⸗ te aut non ſunt cooꝛdinate. Si autem non ſunt cooꝛdi⸗
uenientioꝛ. Qui ergo dicit xp̃m incarna ndum.nihil a⸗ nate ſed ſunt m diuerſas vias:vna non euacuat aliaz
t liud dicit ꝗ oꝛdinationem congruitatis qua xpᷣe incar qᷓuis vna ſit certioꝛ alia.et hec eſt ratio quaꝛe ſcientia
1 . netur:et hoc ſemꝑ verum eſt etiam ſi xpᷣc non incarna⸗ ſpeculatiua non euacnat ſcientiã exꝑimenti. vel ſciẽtia
ſt rretur. et boc eſt quod credidit abꝛabam. et ita ſemꝑ ve⸗ pteꝛ qd:cientiã qꝛ ẽ. quis ſint cognitões eiuſdeʒ gene
rum eſt et hoc eſi articulus. Si autem queritur nonne ris et ꝑtinentes ad eandem vim. ſ. intellectinaz. Simi⸗
4 credidit ꝙ rp̃ incaꝛnabitur et ita falſum. Rñ. ꝙ id eſt li 2 foꝛtioꝛi rõne nec ſcia exꝑientie de cõceptione ſeu ſe⸗
4 exitus oꝛdinationis non oꝛdinatio:et hoc non eſt arti⸗ mine euacuabat fidẽ de eodeʒ in bra vᷣgine. nec viſio in
94 “
mn Jas ſyen⸗ „ uNνr α ha w.
. —BwobE „-Ktatf — D
99 . S X. 9 ve is „α αονuob α°ι *²)

. * P. &απα

R
3 Nne9) pa † * 1 v p-ſB rrtnan
.

1 14 ſte PaieE . repbe iswo Det *) )
7 .

—.—

Sax cuancat c

*
.☛⏑ te eagtn )

raptu pauli enacuabat fidem in ipſo: cum in beata vir
gine cognitio qᷓ eſt ꝑ exꝑientiã:et cognitio que eſt fidei
non ſint cooꝛdinate vt vna ſit ad aliaʒ. Silr in paulo.
Abi ðdo cognitiones cooꝛdinate ſunt vt vna ſit ad aliaʒ
oꝛdinata: ſicut terminns ⁊ ea q̃ ſunt ad terminũ.Et ea
que ſunt ad terminũ ꝓpinquiꝰ:et ea que ſunt ad termi⸗
num remotiꝰ.vna euacuat aliã.ſ.illa que eſt terminus
illã que ẽ ad illum terminũ.et illa que eſt ad terminuʒ
ꝓ.'inquiꝰ:illam q̃ eſt ad terminũ remotius:tñ in hocẽ
dr̃ia ꝙ vbi ſunt cognitõnes cooꝛdinate vt terminꝰ:7 ea
que ſunt ad terminũ: illa q̃ eſt terminus ſimpłr euacu⸗
at illã que eſt ad terminũ.verbigra.ſcĩa et opinio oꝛdi
nantur.ſed ſcĩa eſt terminus: opinio po ad terminum
Opinio em̃ oꝛdinat᷑ ad ſciam ſicut ad ſuũ terminuz in
via. ideo adueniente ſcia ðᷣ aliquo ſimpłr euacuat᷑ opi
nio ð illo.ſimiliter viſio ẽ terminꝰ: fides pᷣo ẽ ad teꝛmi
num. Eſt em fides ad viſionẽ que eſt terminꝰ in patria
igeo adueniente viſione euacuatur fides riſione gloꝛie
Abi vᷣo ſunt viſiones cooꝛdinate ad teꝛminũ ꝓpinquiꝰ
⁊ ad terminũ remotius. Ylla q̃ eſt ad terminũ ꝓinqui
u: euacuat illam que eſt ad terminum remoti.nõ ſim
pliciter: ſed ſm quid. verbigra. in fide foꝛmata 2 infoꝛ⸗
mi. fides em̃ foꝛmata ẽ ad terminũ rviſionis.ſ] glie ſpi⸗
quius.fides vᷣo infoꝛmis remotiꝰ:⸗ adueniẽte ſide foꝛ⸗
mata qᷓ eſt pinquioꝛ: euacuat᷑ fides infoꝛmis q̃ ẽ remo
tioꝛ m modum nõ p̃ᷣm ſubam:ſᷣm quid et nõ ſimplicit
ſicut pʒ ex ſup̃ dictis in pꝛecedenti.

Mlembꝛum tercium

Oſtes querit᷑ vtrũ ſcitum põt eſſe ſbᷣm fi⸗
gei. et videt᷑ ꝙ ſic: qꝛ petrus tpe paſſiõis
videbat eũ pati oculis coꝛpeis. ſciĩa ſen
ſitiua ſciebat iſtũ pati ⁊ idem credebat.
gidem erat ſcitũ et creditum. 4: Item petrus ſcit qm̃ ſi
ihs patit᷑.iſte patit᷑ demõſtrato xpᷣo ꝗ eſt filius dei: ſed
hetrus ſcit ihm pati: ſcit ipſum pati. Pꝛeterea c edit
iſtum pati: qm credit filiũ cei pati:2 iſſe eſt filiꝰei. er⸗
go credit iſtũ pati: et ita idem ſcit et credit. Similiter
ſint hic petrꝰ et iacob et xp̃c.et iſte hõ eſt certificat⸗ ⸗
aliqs de iſtis eſt xpc ſiliꝰi:ſᷣ neſcit 98. demõſtꝛato xpᷣo
onit᷑ ei bec ꝓpoſinio iſte hõ eſt xpᷣe filiꝰei.ↄſtat ꝙ nõ
põt rñdere verũ eſt vel falſum eſt:ga neſcit vtrũ demon
ſtretur ei dei filiꝰan non. Rñdebit Gᷓpba. Inge ſic. iſte
rñdet ꝓba.ad iſtam ꝓpoſitõem 7 ſᷣm ↄſciam.ꝗᷓ dubitat
illam eſſe verã. ᷓ ipſe dubitat eiꝰdictũ. et ita ipſe dubi⸗
tat iſtum hoĩem eſſe verũ dei filiũ.ſed iple idem credit:
ga ipſe ẽ fidelis. idem eſt creditũ ⸗ dubitatum ab iſto
Seadem rõne poterit idem eſſe ſcitũ et creditũ.q Jtem
poſito ꝙ alige ph̊s habeat ſciam dei ꝑ naturales rati⸗/
ones.ſicut dr Ro.j. Inuiſibilia dei ⁊c.2 poſtmodũ re
cipiat illuminatõeʒ fidei a deo.Conſtat ꝓ nõ obliuiſci
tur rõnes quas pꝛius ſciebat:ſed pꝛiꝰſciebat ꝑ ratõnes
teum eſſe: S et nũc ſcit. ᷓ idem ſcitũ 7 creditũ.q Iteʒ ſi
cut dicit tulliꝰ. Vox oĩm eſt vox nature.ſ̊ deũ eſſe ẽ vox
oĩm.ꝗ teũ eſſe naturatłr eſt ſcituʒ ab omibo:⁊ eſt credi⸗
tum ꝑ fidem:quia eſt articulꝰfidei: idem eſt ſcitum et
creditum. Contra. ſuperueniente maioꝛi lumine ceſ
ſat minolumen qtum ad actum ſi uum: ſicut patet in lu⸗
mine ſolis reſpectu luminis lune et ſtellaruʒ. ergo mul
tomagis adueniente lumine ſolis iuſticie per gratiam
ſidei in anima hominis: ceſſabit lumen ratõms natuꝛa
lis ſeu ſcientie:ergo non poterit idem eſſe ſcitum 2 cre⸗/
ditum. ¶ Item per fidem aſſentit homo pꝛimi veritati
pꝛopter ſe et ſuper om nia.ergo non aſſentit ꝓpter ratio
nes humanas.ergo ratõnes non faciũt cognoſci pꝛimã
veritatem vbi eſt fides:ergo non eſt poſſibile idem eſſe
ſcitum et creditum.4! Item ſi ego diligo deum pꝛopter
tempoꝛalia:adueniente caritate ceſſat illa dilectio:er⸗

go a ſimili. ſi ego cognoſco deum eſſe per naturales ra

tiones: adueniente ſide ceſſabit illa cognitio. Ad B

direrunt quidam ꝙ cognitio dei multiplex eſt. eſt eniʒ
cognitio innata: et eſt cognitio ſupeꝛaddita. Cognitio
innata eſtinaturalis. ſuꝑaddita accidentalis. Innata
ſeu naturalis cognitio dupir eſt in hoĩe.añ peccatũ vt
in adam erat cognitõ ſᷣm quã apte cognoſcebat deũ in
creaturis. Poſt pctm vt in nobis ꝗ per ſpeculum 2 eni
gmate deñ videmꝰ:et aſſignant driam inter cognitöezʒ
hanc et illã:qualis eſi inter ſupoſitõeʒ et dignitatẽ. di
gnitas em̃ nõ indiget aliqua ꝓbatõne vel ſuaſione:ſi
cut eſt hoc pncipiũ: om̃e totũ maioeſt ſua ꝑte in geome⸗
tria. Suppoſitõ vᷣo indiget ad minus leui ꝑſuaſione:ſi
cut iſta ꝓpoſitõ in geometria a pũcto vſq; ad punctum
rectã lineã ducere.ſic dicũt differꝛe cognitõez de deo in
natam in homine añ pctm ⁊ pꝰ.Cognitio aũt ſuꝑaddi
ta aĩe eſt tribo modis.Eſt eniʒ cognitio que acquirit᷑ ꝑ
naturales rõnes:qualẽ habuerũt phi.et eſt cognitio qᷓ
innitit᷑ teſtimonijs ſcripturaꝝ vel miraculoꝝ:ſiẽ dicũt
eſſe in fide infoꝛmi.Et cognitio q̃ eſt ꝑ illuminatõneʒ a
deo que innitit᷑ pꝛime veritati tendens in illam: et hec
eſt fidei foꝛmate.nõ eſi ᷓ incõueniens ꝓ idem ſit ſcituʒ
cognitõne innata: 2 creditũ cognitõne ſi uꝑaddita.p̊ in⸗
cõueniens eſſet ꝙ idem eſſet lcitũ et creditũ cognitione
innata vel ſuꝑaddita. qꝛ in eodem genere cognitõ cer⸗
tioꝛ euacnat minꝰcertã.¶ Alij dixeꝛũt aliter. ꝙ cum fi⸗
des ſit de nõ aparentibo. Impolſibile eſt idẽ enũciabi⸗
le ſcitũ eſſe et creditũ. Et ad illud qð de petro obijcitur
dicũt.ꝙ hec ẽ falſa.petrꝰſcit iſtuʒ pati dicto. imo tm̃
credit.qm̃ dicũt ꝙ hoc ꝓnomen iſte poſitũ ſubſtantiue
ꝑſonale eſt:et idem ẽ ac ſi diceret petr ſcit hanc ꝑſonaʒ
pati:ſed bñ ↄcedũt eam ſᷣm ꝙ intelligit᷑ de re. ¶ Ad al⸗
ud obiectũ dicũt.ꝙ bec eſt falſa: petrus ſcit ꝓ ſi ihs pa
titur iſte ꝑatit᷑:qm petrus ſcit añcedens ſed nõ ſcit con
ſequẽs.⁊ ideo neſcit illud.qm ſi hoc ꝓnomen iſte:tene⸗
tur ſubſtantiue falſa eſt:qm ᷣm boc eſt ꝑſonale.ſi adie
ctiue verqẽ:et m h̊ dicũt ꝗ; nõ valet iſta aꝛgumentatõ
petrus ſcit iſtũ hominẽ pati ergo ſcit iſtum pati. Ad
vltimo obiectũ dicũt.qꝙ iſte dabitat ha ne ꝓpoſitõeʒ eſſe
verã et dictum eius eſſe vex: nõ tamen dubitat h dictũ
qm̃ neſcit ꝙ hoc ſit dictũ eius:qm̃ neſcit ſigẽtionem.ne-
ſcit em̃ vtrum demonſtrat᷑ dei filius vel nõ. ſt icut aligs
bene reſpondet ꝓba ad iſtam ꝓpoſitionẽ. marcusẽ tul⸗
lius.ignorans vtrũ illa noĩa ſint noĩa eiuſdẽ an diuer⸗
ſoꝛum:et tamen non dubitat dictũ huius ꝓPoſitionis.
Sed ꝙ bec ſolutio nulla ſit ꝓbatur multipliciter. p⸗
mo ſic. petrus videt iſtum demonſtrato xpᷣo:⁊ videt eiꝰ
paſſionem. ergo videt hoc totum rpᷣm pati: ⁊ ita ſcit h
totum:& ſcit hoc eſſentiale rp̃m pati.⸗! Preterea cũ di⸗
citur. petrus ſcit iſium pati: hboc ꝓnomen iſte aut ſigni
ficat aliquã foꝛmam circa ſuum ſupoſitum: aut nullã

ſi aliquam: aut diuinam aut humanam. Mon eſt ratõ

quare potiꝰdiuinã qᷓ; humanã vel econuerſo: b̊ ↄſtat ꝙ
non ſigt vtranq;.gᷓ nullam: maxime cum ſit pꝛonomen
ſubam mere ſigqns. Ex hoc ſequit᷑.ꝙ bec eſt vera. petrꝰ
ſcit iſtũ pati:ex quo nõ ſiẽtur ibi aliqua foꝛma dei Itẽ
petrus ſcit ſi chimera patitur:et ixſa patit. YIem ſcit ſi
bꝛunellꝰpatit᷑:⁊ ipſe patit᷑et ſic de omibo alijs. eꝛgo pa
ri ratõne ſcit ꝙ ſi ihs patit᷑ ipſe patit᷑:quod tamen ipſi
negant. Pꝛopter hoc dicũt alij. ꝙ iſta ſolutio nõ va
let: et dicũt ꝙ in hoc caſu idem eſt ſcitũ a creditũ.et di⸗
cunt ꝙ; petrꝰſcit iſtũ pati demõſirato xpᷣo: ſeu intelliga
tur de dicto ſeu de re: 1 credat ideʒ. Sed m aliã appre
henſionem credit:Fᷣm aliam ſcit. Om̃ pᷣm ꝙ axpꝛehẽdit
iſtũ ſub foꝛmis viſibilibo ſcit iſtum pati.ſᷣm ꝙ appꝛehẽ⸗
dit ipᷣm ſub foꝛma diuina credit ipſum pati.ſic ſolet di
ci de illo ꝗ interfecit patrem platonis et aufugit: ſᷣ ptꝰ
multum tps redijt ita alteratꝰ; plato nõ cognouit eũ:
adeptꝰẽ familiaritatẽ platonis ſᷣm hoc vex eſt ꝙ pla
to odit et diligit iſtum:ſ̊ ᷣm diuerſas appꝛehenſiones:
qm̃ ᷣm ꝙ appꝛehendit eũ in ſtatn in quo eſt:diligit iſtũ
ſed ſᷣm ꝙ apprehenadit eũ ſb imaginatione in q̃ vidit eũ

;],——

—

W—☛

——— —

leſ
jfe
nen
ſopi
di
hlie
eſtco
unge
.

hoe
aute
gnid,
fooſi⸗
tiequ
lird
dicitu
ginat
ſariu⸗
hatun
incar
borat
teram
katem
poſſib
beten
velnd

3

MNMueſtio

quando interfecit patreʒ ſic odit eum: et ita eundẽ odit

1 diligit 'm diuerſas apꝛebenſiones:eodeʒ mõ idẽ ſcit᷑
⁊ credit᷑. Hec opinio ↄcoꝛdat cum pꝛima.illa tñ opinio
falſa eſt in boc.ꝙ dĩc ꝙ fides infoꝛmis innitit᷑ auctori⸗
tati ſcripture ⁊ miraculis. Quia ſiẽ oñſum eſt ſup qõ⸗
ne de fide infoꝛmi. Ifides infoꝛmis innitit᷑ pꝛime verita
ti ꝓpter ſe ei aſſentiẽdo qᷓuis nõ moueat᷑ in illã.qᷓtũ vᷣo
ad cetera vtru habeat veritatẽ ptz er capło pꝛecedenti.
Sicendum & pleniꝰ.ꝙ nõ eſt incõueniens idẽ eſſe ſci⸗
tum ⁊ creditũ:Fᷣm aliũ et aliũ modum: nec idem credi⸗
tum eſſe et ſenſatũ ᷣm aliũ et aliuʒ modum:ſicut nõ eſt
incõueniens ꝙ idem ſit ſenſatum et intellectũ ᷣm mo⸗
dum aliũ ⁊ aliũ.vñ petrus ideʒ ſentit videndo ⁊ credẽ⸗
do ᷣm modũ aliũ et aliũ:ꝗa ꝑſona xp̃i ↄſiderata in foꝛ
ma hoĩs videbat᷑:h̊ ſᷣm formã diuinã credebat᷑. dẽ er
go videbat᷑ credebat᷑:ſ̊ modo alio et alio. Similr in
pho veniente ad fidẽ idem ẽ ſcitũ et creditũ. ſᷣ ſcitũ per
pꝑationem ad ratõnem: creditũ ꝑ ↄꝑationem ad pᷣmaʒ
veritatem cui innitit ter ip̃am. Scitum eſt qtum ad

ſpeculationẽ:ſed creditũ q;tum ad hoc ꝙ innitit᷑ pꝛaime

veritati.¶] Ad illud ᷣo quod obijcit᷑ de aduẽtu maioꝛis
luminis: ⁊ ad illud qð ſcðᷣo obijcit᷑.ꝙ ꝑ fidem aſſentit
bomo pꝛime veritati ꝓpter ſe.pʒ rñſio ex pᷣdictis.¶ Ad
vltimuʒ vᷣo qd obijcit᷑ de dilectõne ꝓpter tꝑalia.dðm ꝙ;
hec dictio ꝓpter:põt notare cãm motiuã nõ finalẽ. et h̊
mõ falſum ẽ ꝙ dilectio tei ꝓpter tꝑalia ceſſet aduenien
te caritate.cũ ipſa ſint cauſa motiua ꝑ modũ incitãtis
ad dilectionẽ dei.Eodeʒ mõ rõnes naturales ſunt cau
ſa motiua in habente fidẽ ꝑ modũ incitantis ad aſſenti
endũ pꝛime veritati ꝓpter ſe:non tñ cuʒ imiſſione ad il
las. Vel põt notare cm finalẽ.et hoc mõ verũ eſt ꝙ ad
neniente caritate ceſſat dilectio dei ꝓpter tꝑalia.ita eti⸗
am adueniente fide ceſſat cognitio dei ꝓpter rõnes na⸗
turales: ꝗa non cõſtituit᷑ in illis finis. ceſſat ꝗᷓ inqtum
ↄſtituebatur in illis finis.

MNlembrum quartum

Onſequenter queritur vtꝝ obiectũ ſidei
ſit verũ neceſſariũ vel verum contingens
Ad qð ſic. Augꝰ. dic.ꝙ aliꝰ fuit modus
nt̃e liberatõis deo poſſibilis.g aliter po⸗
tuit ↄtingere 2 ita ↄtingẽs.¶¶ Contra. Videt᷑ ꝙ verũ ne
ceſſaꝛiũ ſit obiectũ fidei:ꝗa dicit aug.ꝙ nullꝰaliꝰmodꝰ
nf̃e miſerie ſanande fuit ↄuenientioꝛ:̊ xpᷣm eſſe incar⸗
nandũ fuit oꝛdinatiſſimũ ſᷣm ſummã ſapiam.ſ̊ ſumma
ſapĩa ⁊ ſumma potentia cũ ſit oꝛdinata:nõ põt facẽ niſi
oꝛdinatiſſimũ.qre cũ boc ſit oꝛdinatiſſimuʒ nõ poterat
aliud faceꝛe.¶ Itez de eiſdem eſt cognitõ ſidei de quibo
eſt cognitõ pr̃ie.Sʒ cognitio patrie nõ eſt de vero con/
tingenti.ſ̊ de nccio:&g̊ nec fides. Solo.dðim ꝙ aliud
eſt iudiciũ de hoc:xpᷣm eſſe incarnanduz ᷣm ꝙ accipit
ꝓ boc:oꝛdinatũ eſt ꝙ xpᷣe incaꝛnabit᷑. Et aliud ſᷣm ꝙ ꝓ
hoc:xpᷣc incarnabit᷑. Qam pꝛimum eſt nccium.de ſcðo
autẽ oñdet᷑ qualiter ↄtingẽs ſit ſᷣm ꝗd.⁊ neceſſariũ ſᷣm
quid.⁊ ita fides ſemꝑ eſt de nccio ſm ꝗd vel de neceſſa⸗
rio ſimptr.on em̃ ſides reſpicit illud ex ꝑte ↄtingen⸗
tie quã habʒ. Mota ꝙ neceſſariũ opponit᷑ impoſſibi
li ⁊ diuerſificat᷑ ſm ꝙ diuerſificat᷑ impoſſibile. vmpoſ⸗
ſibile aũt et poſſibile reſpicit potentiã. potentia autem
dicitur vel potentia pꝛima ſimpliciter: vel potentia oꝛ⸗
dinata.quocũq; autem modo accipiat᷑ potentia: neceſ⸗
ſariũ eſt xp̃m eſſe incaꝛnandũ ᷣm ꝙ accipit᷑ ꝓ hoc:oꝛdi
natum eſt ꝙ rpᷣc incaꝛnabit᷑. Sed ſi accipiat ꝓ hoc:xpᷣc
incarnabit᷑diſtinguendũ eſt.ſ.ꝙ duplicem habet com⸗
parationem.vnã ad res:et ſᷣm hoc habet ↄtingentiã.al
teram ad potentiã oꝛdinatam.et ſᷣm hoc habet neceſſi⸗
tatem: ⁊2 nõ valet illa argumentatio. Eius oppoſitũ eſt
poſſibile deo. ip̃m eſt ↄtingẽs:ꝗa hoc non ſumicit. De
bet em̃ addi ⁊ habet ↄtingentiã in ſubo ſeu in materia.
vel nõ eſt ↄtrariũ potentie oꝛdinate. Iteʒ habet ↄtingẽ⸗

lxix.

tiam in ſubo:ponitur ꝓpter illud eʒechiam eſſe moꝛitu⸗
rum. Mam licet erꝰoppoſituʒ eſſet poſſibile deo vt patu
it: tñ ipᷣm nõ fuit ↄtingens:gꝗa boc habebat neceſſitatẽ
in ſubo vel in materia qtum ad curſum nature. x nõ
ſit ↄtraꝛiũ potẽtie oꝛdinate.dico ꝓpter illud xpᷣm nõ eſſe
incarnandũ ſeu xp̃e incarnabit᷑.Et nota ꝙ non loqmuꝛ
bic de oꝛdinatõne diuina:vt dicamꝰꝙ oꝛdinatõe diui⸗
na oꝛdinatũ eſi ꝙ rpᷣe incarnabit᷑.et deinde ꝙ poſſit cõ
tingere ꝙ xpᷣe nõ incarnaret᷑:ꝗa hoc nõ erit verũ cum il
lo:ſed loqmur de oꝛdinatõne q̃ eſt ᷣm rei exigentiã. de
q̃ leo papa in quadã omeł.de paſca. Potentia filij dei
que eadẽ eſt que ẽ pr̃is:potuiſſet genꝰ humanũ alio mõ
a vominatu dyaboli eruere niſi negocio ↄgrueret:vt ꝑ
qð vicerat dy abolus vinceretł᷑.

Membꝛum quintum

Verit᷑ poſtea vtrũ obiectuʒz fidei ſit ople⸗
rum vel incõplexum. videt᷑ ꝙ de ↄplexo:
qꝛ dicit aug.ſuꝑ illud.j.ad Coꝛi.x. Om⸗
nes eundẽ potũ ſpũalem biberũt ⁊c.oſtẽ⸗
dit iuſtis diuerſoꝝ tpoꝝ eandẽ eſſe fidẽ. Ili credider̃t
xpᷣm eſſe venturũ nos aũt xpᷣm veniſſe. Iteʒ ſi eſſet de ĩ⸗
cõplexo ſufficeret credere ſine tꝑis determinatione in⸗
carnatiõeʒ.Sũt eĩ quidã iudei ꝗq credũt ꝙ meſſias erit
filius dei:ſed nõ credũt eum veniſſe. Si Jintelligat pᷣ⸗
ter tꝑis determinatõeʒ:ↄueniunt nobiſcũ in fide: etita
eſſent fideles qð eſt falſum. ꝗ Item petrꝰmiſſus eſt ad
coꝛneliũ vt determiĩaret ei tpᷣs vᷣbi incarnati.ꝑqð patz
nõ ſufficit credere ſine determinatõe tꝑis.¶ Itez ſci⸗
entia nõ eſt ð ↄplexo:& nec fides. Item dic aug.ij.ad
Coꝛi.iij.ſuꝑ illud.iQon ꝙ ſufficientes ſumꝰ⁊c. Crede⸗
re eſt cogitare cũ aſſenſione.ſ̊ cogitare eſt ↄferꝛe vnũ al
teri.ↄſentire vᷣo ſnĩam ſuꝑ illud inferꝛe:⁊ hoc nõ fit ſu-
peꝛ incõplexũ ᷓ ⁊c. ¶ Item ſi fides eſſet de incõplero ſie
moꝛs ypᷣi eſſet articulꝰ. Inde ſic.moꝛs rp̃i ẽ articulꝰ.&
moꝛs ypᷣi eſt.qm̃ fides nõ eſt niſi de veris ⁊ om̃e veruʒ ẽ
ens:⁊ ecõuerſo.q̊ ſi moꝛs rp̃i eſt articulꝰ:moꝛs xpᷣi eſt:
⁊ ecõuerſo.qdð eſt falſum:pʒ ̊ ꝙ nõ eſt fides de incom⸗
plexo. Contra.Aug.ſuꝑ iſſud.ij.ad Coꝛi.iiij. Habẽ⸗
tes ſpm̃ fidei.glo.tꝑa variata ſunt:ſed fides variata ñ
eſt. ſed fides nõ ꝓ habitu ibi accipit᷑ immo ꝓ articulo:
⁊ conſtat ꝙ enunciabilia vaꝛiata ſunt ᷣm tp̃s.ᷓ enunci
abilia non ſunt articuli:cum fides nõ ſit variata:vel ĩ⸗
directe ↄcludatur.ſi fides eſt enunciabilia.fides eſt va⸗
riata.¶ Iem in ſimbolo non ponunt᷑ enunciabilia ſed
enumerant᷑ ibi articuli:ergo articuli non ſunt enuncia
bilia. ¶ Itez fides eſt ſupᷣ rõnem:ꝗa ẽ in intelligentia. vᷣ
intelligentia eſt ꝑ modu incõplexionis in accipiendo.
Gᷓet fides.¶ Item ↄplexio fundat᷑ ſupra ↄpoſitionem.
quedam autẽ ſunt in quibo non eſt vera compoſitio:vt
eſt veũ eſſe vnũ in eſſentia:⁊ trinũ in ꝑſonis. Sʒ ð his
eſt vera cognitio fidei in via:et nõ ꝑ modũ ↄplexionis.
D modũ incõplexiõis.⸗: SItem ipſe res aꝛtant nos ad
credendum ſe:et de deo ſunt ⁊ in deo:vt incarnatio filij
dei: et hmõi generat in nobis timoꝛẽ vel amoꝛẽ dei.ẽᷣ ꝑ
locũ a diffinitõne ipᷣe res ſunt articuli ⁊ ita incõpleruʒ
Iteʒ ſimꝰin inſtãti paſſionis xp̃ᷣi:querit᷑ qꝗd mõ ſit ar
ticulꝰde moꝛte?i ꝛõ põt dici ꝙ filiũ dei moꝛi ſit mõ arti
culus.qꝛ ignorãtia facti excuſat a toto eos ꝗ nõ credũt
ſiłr nec filiũ dei eſſe moꝛiturũ.nec filiũ dei eſſe moꝛtuũ
modo eſt articulus de moꝛte filij dei.et ita nullum enũ⸗
ciabile.Reſtat igitur ꝙ ipſa res.ſ.ipſa moꝛs eſt aꝛticu⸗
lus et ita incomplexũ. Solo.dicunt aliꝗ ꝙ fides ẽ de
ↄplexo:vñ dicũt ꝙ enũciabilia ſunt aꝛticuli.⁊ ad illud
qð obijcit᷑ ꝙ enũciabilia mutata ſũt ⁊ ita articłi muta⸗
ti dicũt ꝙ nõ eſt inconueniens ponere aꝛticulos eẽ mu⸗
tatos cum tæ eſſentia articuloꝝ ſit ↄſignatio tꝑis.ᷣ di⸗
ſtinguũt duplicẽ mutatõeʒ.ſ. mutatõeʒ ſᷣm eẽntiã:⁊ ſie
ſũt mutati aꝛticłi:ꝛ mutaiõeʒ ſᷣm vᷣtutẽ ⁊ vtilitatẽ:⁊ ſic

mutati non ſunt: quia eque ꝓdeſi ad ſalutem credere
vpᷣm eſſe incarnatũ ſicut xpᷣm eſſe incarnandũ. ſed cum
ſit maioꝛ mutatio illa q̃ eſt ſm eſſentiazʒ ꝙᷓ illa q̃ eſt Fm
q̃litatẽ.ſ.virtutẽ et vtilitateʒ.indecens videt᷑ dicẽ ꝙ ſic
mutati ſunt.a hoc mõ minꝰ ꝓprie ſoluũt auẽtem augu.
que dic tꝑa mutata lunt:fides aũt nõ ẽ mutata.⸗! Alij

dicũt ꝙ licet mutata ſunt enũciabilia: nõ tam̃ articuli

ſunt mutati.qꝛ ſicut płes voces ſunt vnũ nomẽ: vt albo
alba albũ:ita pła enũciabilia ſunt vnꝰarticulꝰ.q.¶ Itez
ſunt alij ꝗ dicũt ꝙ articuli ſunt enũciabilia ⁊ ponũt ar
ticulos eſſe aligð qð maneat.vnð ſicut dr in alia facul
tate.nihil eſt manens in tꝑe niſi nunc:nec in motu niſi
mutatũ.et ita ↄſiderauerũt quid eſſet manẽs:⁊ illð po
nunt articulũ circa qð fit variatio pᷣteritõnis futuritõ⸗
nis ⁊ pñtialitatis.⁊ dicant incarnatõeʒ filij dei ⁊ paſſi
onem hmõi eſſe articulos.NMaxime aũt h̊ ↄuenit dice⸗
re vt videt᷑.qꝛ cũ de ſuba boꝝ nõ ſit tᷣus quoꝝ oꝛdina

tio nõ pendet ex tꝑe licet facta ſint in tꝑe:ſᷣ tm̃ ex oꝛdi⸗

natõne dĩna nõ erũt articuli dependẽtes ex tꝑe.⁊ Fm H̊
Apꝛie exponit᷑ auẽtas aug.tꝑa variata ſunt ſides autẽ

mutata nõ eſt.i.articuli. ᷣm boc etiã manifeſtũ eſt ꝙ ð

eiſdem d cognitio in patria:et cognitio in via que ẽ ſi
des.¶ AUd illud aũt qð obijcit᷑ ſupᷣ.ꝙ nõ ſufficit credeꝛe
ſine determinatõne tꝑis.dõm ꝙ qnq; ſic:qñq; non. ꝗa

iſtud pendet ex p̃dicatõne:qꝛ ſi nõ eſſet apud aliqͥs det⸗

minatũ tpᷣs incarnatõnis filij dei:ſufficeret credere in⸗
carnatõcʒ filij dei abſq; ↄſignatõne tꝑis.ſᷣ hec determĩa
tio variat᷑ ſm diuerſa tꝑa.et ſᷣm hoc apparet ꝙ nõ eſt ð
ſuba crediti.ſᷣ accidit ĩmo plus ſe tenet ex ꝑte credẽtis
cui fit determinatõ ꝑ pᷣdicatõneʒ qᷓ ex ꝑte crediti.Qon
ſufficit ꝙᷓ credere articuluʒ ſimpłr niſi credat eo modo
̊ debeat eſſe:qꝛ variat᷑ determinatio tꝑis. Ideo ei miſ⸗
us eſt petrꝰad coꝛneliũ vt determĩaret ei tp̃s.⁊ tũc coꝛ
nelius añ determinatõneʒ tꝑis dummõ crederet incar
natoem te filio dei nõ ꝑiret.¶ Ad illud qð obijcit.ꝙ fi⸗
des eſt ſicut ſcia de ↄplexo et vero. dõm ꝙ circa fide de⸗
bemus ↄſiderare duo.ſ.enigma ſeu ſpecularẽ fidei co⸗
gnitõem:et ſic eſt de ↄplexo vero. Debemꝰ etiã ↄſidera⸗
re credẽtis ↄſenſum ⁊ fidei ꝑuritatẽ:⁊ ſic eſt de incom/
plexo.pꝛimũ aũt eſt in rõne.ſecundum in intellectiua.
M aũt fides ſᷣm enigmaticã cognitioneʒ ſit de ↄplexo
hoc non eſt de natura rei cognite:ſed de defectu cogno⸗
ſcentis.qð apparebit in futuro:qñ cognitio nr̃a erit ſi⸗
ne ↄplexione ⁊ tꝑe.vnde illa cognitio in q̃ maxime aſſi⸗
milamur dine cognitõi: dz dici eſſe fidei. O aũt ſit/ p⸗
pter defectũ cognoſcẽtis.iſtud manifeſtũ eſt ꝑ hoc ꝙ ea
etiã q̃ ſunt ſine ↄplexione ⁊ in pura ſimplicitate nõ ↄpᷣ⸗
hendimꝰſine ↄplexione.et illa oplexio nõ eſt ex ꝑte rei:
ga ↄplexio vera rei fundat᷑ ſupᷣ ↄplex ionẽ verã:ſicut cõ
poſitio ſupᷣ reʒ.vñ vbi nõ eſi ↄpoſitio vera:neq; ↄplexio
vera.vñ qñ cogitamꝰ deũ eſſe vnũ in eſſentia trinum in
ꝑſonis vel hmõi:cum nõ ſit ibi vera ↄpoſitio ꝓpter ſim
plicitatem vltimã:non eſt ibi vera ↄplexio.ſed ea tm̃ vt

dictũ eſt que eſt ex ꝑte cognoſcẽtis. O ſi aligs obijciat

cogitamus aliter qᷓ ſit in re vel intelligimus.& falſo.
nõ ſeqꝗtur qꝛ ſic cogitans nõ reponit modũ illuʒ in re:
ſile eſt de intellectu abſtractiuo:qꝛ abſtrahẽtes falſi nõ
ſunt:qꝛ nõ ponũt modũ in re.⁊ ꝑ hoc ptz ſolo ad illud
qð obijcit de cogitatõne ꝙ ea fit ſuꝑ ↄplexũ.⸗ Silr ad
illud qð obijcit.ꝙ cum moꝛs xp̃i nõ ſit:fides nõ erit de

moꝛte:qꝛ fides de vero ẽ:dðᷣm ꝙ nõ ſeꝗtur.Eſt em̃ veꝛi

tas rei:⁊ veritas ↄpꝛehenſionis.veritate rei futura nõ
ſunt vera q̃ nõ hñt cãm in natura.veritate vᷣo ↄpꝛeben
ſionis q̃ eſi in dĩna pᷣſcientia:erit diceꝛe futura veꝛa.qꝛ
verũ eſt dicere aliq̃ foꝛe futura.quẽadmoduʒ pᷣterita q̃ᷓ
iam receſſerũt in nõ eſſe nõ hñt veritatẽ in reꝝ natura
et tñ habẽt veritatẽ in memoꝛia:qua veꝝ eſt ipᷣa fuiſſe:
et om̃e tale qð veꝝ eſt verũ eſt pꝛima veritate apð quẽ
nihil tranſit nec mutat᷑ ⁊ ſi res mutent᷑. Dicendũ erge
de moꝛte xpᷣi ꝙ quis nõ ſit in actu nature:tamen in cõ⸗

pᷣbenſione vel diuine ſcientie vel bumane memoꝛie et

modo credit᷑ verũ. Inter auteʒ p̃dictas opiniones pꝛt

teneri media diſtinguendo obiectũ fidei ſeu articuluʒ
dupliciter.in obiectuʒ fidei ſeu articulũ ſimpliciter:et
obiectũ ſᷣm quid. pꝛimo mõ res ipᷣa vt eſt diuinitas.ĩ:
carnatio.et paſſio et hmõi q abſtrabũt a tꝑe ⁊ nõ mutã
tur: dicunt᷑ obiecta fidei ⁊ articuli ſimpliciter.ſecundo
modo enũciabilia et ↄplexiones q̃ ↄcernũt variatõnem
ſm mutatõeʒ tꝑis dicunt᷑ articuli.⁊ primo mõ ſunt ar
ticuli ꝑſe ⁊ ſemꝑ.ſcðᷣo modo articuli ↄtingẽtes:nõ ſem
per. Articuli ꝑſe ſꝑ manent articuli.vt incarnatio paſ
ſio.Articuli vᷣo ↄtingentes fiũt nõ articuli vt pʒ in bis
articulis.xpᷣm naſciturũ paſſurũ:qui fuerunt articuli
anteqᷓ xpᷣe naſceret᷑ et patereĩ:mõ nõ ſunt.¶ Et ſi obij⸗
ciat᷑.ꝙ nõ ſufficit credere articulo ſimpltr in ſua foꝛma
niſi ↄcernat᷑ tempꝰ.Vñ nõ ſufficit credere incarnatõeʒ
niſi credamus incarnatõeʒ factã ̊ ⁊c.doᷣm ꝙ ad credẽ
requirit᷑ vt credat᷑ quod credendũ eſt.et debito mõ.nec
ſuſſicit credeꝛe qð credendũ eſt ſine debito mõ.Qð cre
dendũ eſt:dicit ſubam fidei ſeu articuli. Modꝰ vo cre⸗
dendi nõ eſt de ſuba obiecti:ſ̊ magis circũſtantia ⁊ebi⸗
ta ex ꝑte actus credẽdi: et tñ nõ ſufficit illud ſine iſto.
Ex ꝑte aũt modi credendi ꝓuenit credere cũ determĩa
tione tꝑis.¶ Et ad illud ꝙ obijcit. eſt inſtantia aꝑta ta
lis nõ ſufficit credere vnũ articulũ ſine alijs:et tñ vnꝰ
non eſt de ſuba alterius.Siltr non ſufficit credere arti⸗
culos.hoc eſt paſſionem? reſurꝛectõeʒ et hmõi. niſi cũ
tcbito modo credendi.ex paꝛte cuius eſt determinatio
tempoꝛis.

Membꝛum ſertu
Oſltea querit᷑.vtrũ obiectũ fidei ſit veruʒ

creatũ et increatũ:aut increatum tm̃. Ad
qð ſic.Naes eſt virtꝰin finẽ. Sʒ finis eſt

pꝛima veritas increata: fims ſidei ẽ ve

ritas increata tm̃.̊ᷣ in vᷣtutiboq̃ ſunt in finẽ:idẽ ẽ obie⸗

ctũ et finis.vt ſpei finis ẽ biitudo ⁊ obiectuʒ:caritatis

finis ẽ ſummũ bonũ ⁊ obiectũ.qᷓ fidei erit obiectuʒ:ſiłr
tm̃ veꝝ increatũ.¶ Iteʒz idem ẽ obiectũ fidei ĩ via et vi⸗
ſionis ſuccedẽtis fidei in patria:ſᷣ differt ĩ medio ↄpꝛe⸗
henſio obiecti.Naʒ fide ꝑ ſpeculũ in enigmate:viſione
per ipſam ſpeciem pꝛime veritatis. ſi ergo viſionis ſo⸗
la veritas creata eſt obiectum: ergo et fidei.¶ Item di
cit Rich.de ſancto Victo.ꝙ articulus eſt indiuiſibilis

veritas.ſed veritas de deo increata eſt: ergo et articu⸗

lus. ſed articulus eſt obiectum fidei ſolum: ergo et in⸗
creata veritas ſolum. Contra. Aꝛticulus fidei eſt.qꝙ;
reſurꝛectio carnis ſit futura.et tamen eſt veritas crea/
ta et de creatura.ergo obiectum fidei ſeu articulus nõ
eſt tm̃ reritas increata.¶ Item incarnatio. paſſio xpᷣi

ſunt ex tempoꝛe. ergo veritas iſtoꝛum eſt veritas crea-⸗

ta:et tamen ſunt obiectum fidei.4¶ Item foꝛnicatõnem
eſſe peccatum moꝛtale eſt tale quod tenemur credere.et

ſi quis pertinaciter diceret contrarium hereticus iudi

caꝛetur:ergo eſi credenduʒ fide:et tamen eſt verum cre
atum. ¶ Item poſſet obijci de creatione et peccatorum
remiſſione que ſunt articuli:et tamen non eterna: ᷑ᷣ effe

ctus dicunt tempoꝛales. Solutio.dicendum ꝙ que
dam ſunt obiecta fidei ſicut ſuppoſitiones.quedam ſi᷑

pꝛincipia. quedam ſicut concluſiones. Sicut ſuppoſiti
ones obiecta fidei ſunt in his que fides ſupponit:vt di⸗
cta in via iuris naturalis et que extrabũtur a iure na⸗
turali.Obiecta vᷣo fidei ſicut pꝛincipia ſunt ea que ſũt
pꝛopria ſidei et pꝛima et per ſe nota:Fm ſidei acceptio⸗
nem que propꝛie dicuntur aꝛticuli. vt quoniam deꝰvnꝰ
eſt ⁊ trinus.omnipotens.⁊ cetera huiuſmodi.Siẽ̃ con
cluſiones obiecta fidei ſunt que ſequuntur ex articulis

fidei.vt quoniã deus eſt vbiq;.ſequitur ex hoc ꝙ deus

eſt imenſus.et carnis reſurrectio.ſequitur ex boc ꝙ de⸗
us eſt omnipotens et iuſtus.Oiſtinguendũ ergo ꝙ cre⸗

— — — — — ⏑ ——8—8————

—

— —

ſbe
lin
ret
9. 4
uti
ndo⸗
en
ar
em
pal
bis

una

uniz
R
iseſl
obie⸗
tis
ſſitr
tri⸗
we⸗
ſone
isſo⸗
endi
ſbilis

driee

etin⸗
eſt
eg,/
ano
ri
Gcres⸗
Gen
ſere,e
giudi
mcre
orumn
ſeſſe
Paͤbe
amſie
poſii
teto⸗
Prena⸗
gheſit
et⸗
i
Sic
fuculs
dus

cto fidei.

Nueſtio
dendũ fide dẽ duobo modis.vno modo pꝛimo et ꝑ ſe.vi
delicet ip̃a pꝛima veritas per ſeip̃am. Alio mõ ꝙ eſt in

pꝛima veritate ᷣm ipam:⁊ ꝑ ip̃am.⁊ hoc ẽ duobus mo

dis.QAã in ipᷣ̃a pꝛima veritate cõſideratur ꝙ ẽ in dicta⸗
mine iuris naturalis.⁊ iterũ ꝙ ẽ in dictamine gr̃e.pꝛi:
mo modo obiectũ fidei dẽ ꝙ ẽ ipᷣa veritas que ẽ deꝰ. vel

c ipo:vt qm̃ deus ẽ omnipotẽs ⁊ immẽſus et hmõi.ſe⸗

cũdo mõ ⁊ tercio ea que antecedũt articulos fidei:⁊ ea
que ſequunt᷑:aontecedunt que ſunt iuris naturalis. vt ſi
cõſiderantur in ip̃a pꝛima veritate queẽ lex eterna: Fᷣm
quẽ modũ credendũ ẽ moꝛtale peccatũ eẽ foꝛnicatõnem:
⁊ matrimoniũ honeſtũ. Sequunt᷑ vt ea que ſunt dicta
minis gr̃e ex articuloꝝ ratõne vt ſicut dictũ ẽ. deũ eſſe

vbiq;:vel reſurrectõem carnis futurã. Scðm hoc ergo

dðm.ꝙ verũ increatũ pꝛimo et ꝑ ſe ẽ obiectũ fidei:ꝑ ac⸗
cideno vo et ſecũdario verũ creatũ ꝓut.ſ.ↄſiderat᷑ ĩ ipa
pꝛima veritate.vł antecedẽter ad articulos vt ea q̃ ſunt
iuris naturalis que ſunt ſicut ſuppoſitões.vel cõſequẽ⸗
ter ſicut ea que ſequunt᷑ articulos ᷣm dictamen gratie.
ſicut cõcluſiones.¶ Ad illud ergo quod obijcit ð reſur⸗
rectõe carnis patet rñſio.quia carnis reſurrectio nõ eſt
obieciũ fidei niſi inqtũ cõſequitur ex aꝛticulis fidei.ſcʒ
iuſticie dei ⁊ omnipotẽtie.ſequit᷑ em̃ ſi deus iuſtus ẽ q;
reddet vnicniq; ſᷣm oꝑa ſua.⁊ ex hoc ſequitur ꝙ vnuſꝗſ
q; debet reciꝑe in coꝛpoꝛe ꝓut geſſit ſeu bonũ ſeu malũ.
ex quo ſequitur ꝙ iuſticia ſua exigit vt ſit reſurrectio:hᷣ
ſua omnipotẽtia facit quicquid iuſticia exigit.omnipo⸗
tentia ergo ſua facit reſurrectõem. ꝓut ergo carnis re⸗
ſurrectio cõſideratur in veritate pꝛima: ᷣm rõem iuſti⸗
cie dei et omnipotẽtie ſic ẽ fidei obiectũ.¶ Ad aliud vᷣo
qð obijcitur te incarnatione et paſſione ꝙ ſunt ex tꝑe.
dðm ꝙ incarnatio et paſſio ſunt obiecta fidei:quia dei
ſunt.deus em̃ incarnatus ẽ ⁊ paſſus.cuʒ eꝛgo cõſiderat᷑
incarnatio dei:et incarnatio tꝑalis ſit: deus aũt eternꝰ
cõſideratur tꝑale in eterno:⁊ veritas tꝑalis in verita⸗
te eterna:quẽadmodũ cõtingit in alijs que dicuntur de
o ex tꝑe vt creatoꝛ ⁊ dñatoꝛ. In hmõi aũt fides habʒ
veritatẽ increatã vt pꝛincipaliter obiectũ.veritatem vo
creataʒ ſieut coobiectũ.⁊ illud ꝑ ſe:iſtud per accidens.
Ad terciũ vdᷣo quod obijcitur de veritate qua credituꝛ
foꝛnicatõem eſſe peccatũ moꝛtale:patet rñſio.iAã iſtud

non dicitur obiectum fidei ſicut illud in quod eſt fides:

ſed ſicut illud quod ſupꝓponit fides ſᷣm ratõem inditam

veritatio increate.. Ao vltimũ ðo quod querit.d cre⸗
atione et peccatoꝛum remiſſione patet rñſio.i ã iſti ef⸗

fectus vt cõſiderantur in ſe.nõ ſunt obiecta fidei:hſ̊ ſᷣm
ꝙ cõſiderant᷑ in cauſa que eſt deus.vnde ꝓpꝛie obiectuʒ
fidei eſt deus faciens creatõem vel cauſa creatõnis. de⸗
us cauſa remiſſionis peccati.⁊ ita per ſe obiectũ fidei ẽ
veritas pꝛima in omnibus per ſe credendis.

Nueſtio. lxxx. de ſubie
Is tractatis con⸗

ſequẽter querendum eſt de ſubiecto fi⸗
dei. Circa quod queruntur quatuoꝛ.
Pꝛimo in qua vi anime fides ſit ſicut
in ſubiecto. Secundo vtrũ fides fuerit

in angelis ante cõfirmatõem. Tercio vtrum in adam
ante lapſum. Quarto vtrum in xpᷣo ante paſſionem.

AMlembꝛum pꝛimum
D pꝛimũ ſic pen coꝝ.iij.ſ Aõ ꝙ ſuf⸗
ficiẽtes ſimus ⁊c.Credere ẽ cum aſſenſio⸗
ne cogitare. Cũ g cogitare ſit ex vi cogni⸗
tiua:erit ſiłr ⁊ credere. Inde arguit᷑. ad
eandẽ vim ꝑtinet actꝰ ⁊ habitꝰex qͥ elicit᷑ actꝰ.Cũ ꝗ̊ cre⸗
dere ſit vis cognitiue:⁊ fides ſimiliter erit vis cogniti⸗
ue.4 Foꝛte diceret aligs iuxta hug.de ſanc.vic.ꝙ fides

in ↄgnitõe habet mateꝛiã.in affectõne ſubſtãtiã.2⁊ ᷣm G̊

ẽ actus duplex fidei.cogitare qð ẽ vis cognitiue:⁊ aſſen
tire qð ẽ vis affectiue.ſᷣ ſi hoc dicat᷑.ↄtra.Intellectꝰ ſpe

culatiuus nõ ſolũ cogitat veritateʒ cũ inquirit:ĩmo ipſi

veꝛitati aſſentit cũ ipᷣam ſciẽtiam cõpꝛehẽdit.Intellectꝰ

igit᷑ ſpeculatiuusẽ cogitare ⁊ aſſentire.Aſſentire at ve⸗

ritati põt duobo modis.ſ. ꝓpꝛio teſtimonio cũ ipᷣam vi⸗
det. teſtimonio alieno cũ ipᷣam non videt.⁊ ſᷣm aug.ad
paulinã de videndo deo.Aſſentire pꝛimo mõ ꝑtinet od
ſcĩam ſeu ad ſcire.Aſſentire ſecũdo mõ ad fidẽ ſeu cre⸗
dere. Scðm ergo vtrũq; actum cogitare.ſ.⁊ aſſentire fi

xæsẽ in intellectuſpeculatiuo.¶ IJDK* vnus habitꝰ vniꝰ
pot ẽtie.ſi ergo fides vnus habitus ẽ:ĩ vna potẽtia eꝛit.

aut ẽ in cognitiua tm̃i.aut ĩ affectiua.nõ igit᷑ rᷣm vnũ
actũ qui ẽ cogitare erit in cognitiua:⁊ ſᷣm aliũ qui ẽ aſ⸗
ſentire erit in affectiua.¶ IAtem ad eandẽ vim ꝑptinet ſi⸗
xcs ⁊ cognitio ſuccedẽs fidei in głia.Sʒ cognitio ſucce
dẽs eſt intellectiua que ẽ vis ↄtemplatiua veritatis.ẽ fi
des ẽ in intellectiua ſeu in vi cõtemplatiua.⸗ Item aĩd
rõnalis nata ẽ ad ꝑfectõem beatitudinis ⁊ glie.nõſolũ
Fm vim affectiuã:imo ᷣm vim intellectiuã.iʒ in illo eo⸗
dẽ oꝛdine quo nata ẽ ad głiam:nata ẽ ad gr̃am 2 meri⸗
tũ.iQata ẽ igit᷑ aĩa ad ꝑfectõem gre ſᷣm ꝑtem intellecti⸗
uã ſicut ſᷣm affectiuã.i¶ Pꝛeterea nata ẽ ad merendum
Fm vim intellectiuã:ſicut ſᷣm vim affectiuã.ſi ꝗ̊ gr̃a me
rendi virtꝰẽ vel ĩ virtute:in intellectu eꝛit vᷣtus.⁊ ſi aliq̃
hec erit fides.¶¶ It finis intellectꝰſpeculatĩ ẽ veꝝ ⁊ ma⸗
xĩe pᷣmũ.ſiłꝛ finis hĩtꝰfidei ẽ pᷣmũ veꝝ.Adeũdẽ q̊ finẽ ẽ
intellectꝰſpeculatiuꝰ⁊ fides.qᷓ fides ẽ hitꝰ intellectꝰſpe⸗
culatiui.q¶¶ Ioꝛte dicet᷑ ꝙ ẽ cõſiderare verũ vt verum. et
verũ vt bonũ.finis aũt ſpeculatiui intellectus eſt veꝝ vt
verũ.finis ſidei verũ vt bonũ:⁊ inde ẽ ꝙ finis ẽ virtus.
Sed ↄtra.Sciẽtie moꝛalis finis ẽ bonũ: quia ſicut diẽ
ph̊us.iõ intẽdimus illi ſciẽtie vt ſciamus:ſʒ vt benefa

ciamus.Si ergo rõ finis boni dat habitui ꝙ ſit viꝛtus

Em hoc ſcĩa moꝛalis eẽt virtus.q¶ It qᷓuis ſcie moꝛalis
finis ſit bonũ.nihilominꝰſcientia ẽ habitus intellectus
ſpeculatiui.ꝗᷓ pari ratõe licet virtutis fidei finis ſit ve⸗
rum vt bonũ:nihilominus erit habitus intellectus ſpe⸗
culatiui. Cõtra.Actus inuoluntarij nõ ſunt laudabi
les nec vituꝑabiles. Actus vᷣo voluntarij laude vel vi⸗
tuperio digni ſunt. Si ergo credere debite actus lauda

bilie ẽ.ita vt dicat dñs ꝙ omnia poſſibilia ſunt creden

ti Math̊. ix.Et qui cꝛedideꝛit ſaluus erit ¶Math. vlti.

Credere aũt indebite vł diſcredere ẽ actus vituꝑabilis
cẽ igitur credeꝛe actus voluntarius.Eſt ergo credẽ actꝰ

potentie volendi.Si ergo ad eandẽ vim peꝛtinet actus
et habitus:ſides erit habitus potentie volendi.ergo fi

ds eſt in potentia anime affectiua: nõ ĩ cognitiua..¶ IR
contingit cogitare enoꝛmia peccatoꝝ ad deteſlationem

vt a ſancto viro. Item contingit eadem cogitare ad de⸗
lectatõem vt a peccatoꝛe.ſed pꝛimo modo cogitare ẽ bo
num ⁊ meritoꝛiũ.ſecundo modo malum et demeritoꝛi⸗
um:ſed omnis actus circa qð ↄtingit eẽ meritum et de⸗

meritũ ẽ actus volũtarius:ergo cogitare actus volũta⸗
rius ẽ.ꝗ cũ credere ſit cogitare erit actus volũtarius 2
inde vt pꝛius.l Itẽ cogitare multipliciter ẽ.aliquando
em̃ cogitamꝰaliquid vt ſciamus.aliqñ vᷣo vt illud faci
amus vel vitemus.vel vt ado illud perueniamus. pꝛimo
mõ cogitare oꝛdinatur ad ſciam. ſecũdo mõ ad actõem

vel finẽ. Vtroq; mõ cogitare ẽ in poteſtate nr̃a. quia ſi

volumus cogitamꝰea que ꝑtinẽt ad inquiſitõem ſeu ſiu
dDiũ ſcie.ſi nolumꝰnõ cogitamꝰ.ſiłr ſi volumꝰcogitamꝰ
aliquid ad faciẽdũ vel nõ faciẽdum fugiendũ vel eligen
dũ.ſemꝑ ꝗ̊ cogitare voluntariꝰaciꝰẽ ſ̊ magis ẽ volunta
riũ cogitare cũ aſſenſione qᷓ; cogitare abſolute.eꝛgo co⸗

gitare cũ aſſenſione quod ẽ credere ẽ omnino actus vo⸗

luntarius.q̊ fides habitus voluntarius.il Item ad H

facit auctoꝛitas Auguſtini.qui dicit.cetera poteſt ho⸗

mo non volens. credere autem non poteſt niſi volens.
4 Vorte dicetur ꝙ ſicut ſcire eſt actus inuoluntarius
cum per manifeſtiſſima veritatis cogitur intellectus

—2*.

rem ſcire:ita credere actꝰinuoluntarius eſt:cum ꝑ ꝓba
bilia marime cogit᷑ intellectus ad fidẽ. Sicut eĩ ſcire ẽ
manifeſta neceſſaria: ſic credeꝛe ꝑ manifeſia pbabilia
Sʒ illuo qð ip̃i dicũt nõ obſiſtit qð oñditur duplici ra

tõe. Pꝛima ẽ.qꝛ credere de quo loquimur.nõẽ reſpectu

ꝓbabiliũ ſʒ reſpectu impꝛobabiliũ natur ali rõe. Cꝛedẽ
aüt et fides que eſt reſpectu ꝓbabiliũ difficultatẽ nõ ha
bent nec laudẽ.ᷓ talis fides nõ ẽ virtus nec credere vir
tueſuz. quia virtus ⁊ actus virtutis circa difficile ẽ lau
dabile. Credere aũt ⁊ fides impꝛobabiliũ difficultateʒ
habent et laudẽ cũ ẽ ex obediẽtia virtutis diuie. tolis
fides erit virtus:et credere virtuoſum. tale aũt conſiat
qð voluntariũ ?ẽ. ¶. SItẽ nõ ſimili mõ cogit intellectꝰ ad
opinari et ſciꝛe.ad ſcire em̃ cogit᷑ ex apꝛꝛehenſione neceſ
ſarioꝝ veroꝝ que ſunt ei nota.⁊ impoſſibile eſt aliter ſe

habere. a iõ neceſſe babet intellectus aſſentire. Opina⸗

vi vᷣo acceptio ẽ ex appꝛehenſione aliquoꝝ que apparent
nec ſunt puia intellectui. Sʒ qꝛ appaꝛẽt: ꝓbabilia ſunt
ei. ⁊ iõ intellectus illis nõ p̃ſtat omnimoduʒ aſſenſum.
ĩmo ſic accipit vnã ꝑtem vt foꝛmidet altera. vñ opinio E
acceptio vnius ꝑtis cũ foꝛmidine alterius. IJdeo opina
ri voluntariũ erit qᷓuis ſciꝛe ſit innolũtariũ: ſicut quidã
poſuerunt.ergo credeꝛe qð ſequit opinari.qð.ſ.ꝓbabi
liũ ẽ: volũtariũ erit.ſi ̊ magis cogit᷑ intellectus ad fidẽ
ꝓbabiliũ q; impꝛobabiliũ: credẽ impꝛobabilia magio
goluntariu erit. Solu. dom ꝗ fides ſicut et cetere viꝛ
tutes ẽ in ꝑte aĩe ſeu vi que ẽ motiua:⁊ hboc ẽ liberi arbi
trij qð ẽ ſicut dicit aug. Facultas rõnis et voluntatis.
Sunt ergo virtutes in rõnoli vi que eſt libera arbitrio
duobo modis.Quedã ad habilitadã facultatem rõnis
NQuedã ad habilitãdam facultatẽ volũtatis. Facultas

ratõnis ẽ ad duo.ſ.ad diſcernenda ea que ſunt ad finẽ.

ot fiant vel nõ fiant:⁊ ad diſcernẽdũ et tendẽdũ in finẽ.
ſimiliter facultas volũtatis dupliciter ẽ. ĩ appetitu ⁊ in
electõe eoꝝ que ſunt ad ſinẽ.et in agetitu finis.erũt ig
virtutes que ſunt habitus ſeu habilitates.quedã ad oꝛ
dinãdum iudiciũ rõnis.quedã dᷣo ad oꝛdinandũ appeti⸗
tũ volnntatis. Ille que ſunt ad oꝛdinãdũ indiciũ cogni
tõem habent ꝓp materia.que vo appetitũ voluntatis aſ⸗
fectõem. Sunt igit᷑ babitus facultatis rõis fides ⁊ pꝛu
dentia.ſed pꝛudentia ad oꝛdinãdum iudiciũ in his que
ſunt ad fint᷑.fides ad oꝛdinandũ iudiciũ in ipᷣm finẽ. et
pm boc rõ cadit in differentiã ſuꝑioꝛis et inferioꝛis.ꝑs
ſuꝑioꝛẽ ſm intentõem rõis in finẽ quazʒ infoꝛmat fides
Paro inferioꝛ m intentõem rõnis in bis que ſunt ao
finẽ quã infoꝛmat pꝛudẽtia. Similiter ex ꝑte facultatis
voluntatis ſᷣm ꝙ ẽ in finẽ infoꝛmat᷑ vel habilitatur per
virtutes que ſunt ſpes.caritas. Scom vᷣo ꝙ eſt in his q̃
ſunt ad finẽ habilitatur ꝑ foꝛtitudinẽ et tꝑantiaʒ: vt ex
vtraq; ꝑte diſtinguat᷑ appetitus voluntatis hm iraſcibi
lẽ et cõcupiſcibilẽ. Scom ꝑtem ſuperioꝛẽ que ẽ in fineʒ
appetitũ iraſcibilẽ infoꝛmat ſpes.appetitũ ↄcupiſcibileʒ
caritas.ſᷣm ꝑtem infeꝛioꝛẽ que ẽ in his que ſunt ad finẽ
appetitũ iꝛaſcibilẽ infoꝛmat foꝛtitudo.cõcupiſcibilẽ tem
ꝑantia. De iuſticia vpᷣo queſtio ẽ que ſuo loco determina
bit᷑.¶ EHd pꝛimũ eꝛgo qð obijcit.oðm ꝙ cũ differat ratõ
et intellectus ꝑ hoc ꝙ appꝛehenſio intellectus ẽ abſolu⸗
ta. rõnis dᷣo collata. Intellectus em appꝛehendit boc eẽ
vel nõ eſſe.rõ vo ex hoc eẽ aliud eẽ.vt qm ſi hoc ẽ: illð ẽ.
vel ſi hoc ẽ idẽ illi:vł aliud ab illo:ſicut appꝛehẽſio intel
lectus abſoluta dr intelligere. ita apꝛebendere ratõis
dicetur cogitare. cogitare em̃ dr quaſi coagitare. vñ co⸗
gitatio ẽ coogitata.i. collata rõnis appꝛehenſio. Ratio
auũt dicit᷑ duobus modis.eſt enim ratio ſpeculatiua: et
ratio affectiua.Et ᷣm hoc cogitaꝛe duobo modis cẽ.Ra
tõnis ſpeculatiue ẽ cogitare de re vtrũ ſit vel nõ ſit.Ra⸗
tõnis aũt affectiue que eſt li.arbitrijẽ cogitare ð re vtx
fiat vel nõ fiat.Si in bis que ſunt ad ſinẽ.vel vtrum in
ipᷣam tendat vel quieſcat ſi ſit ĩ finẽ. cogitare pꝛimo mo
do nõ eſt fidei nec virtutis.ſed cogitare ſecundo mõ viꝛ/
tutis eſt inqᷓtum oꝛdinat debite:vel in his que ſunt ad

finẽ vel in fineʒ.⁊ hoc mõ accipit aug. cogitare cũ dicit
ꝙ credereẽ cogitare.. Ad ſecundũ qð obijcit de aſſenſi
one.dvm ꝙ ſicut cogitare dupliciter ẽ:ita aſſentire. ſiẽ
em̃ eſt cogitare rõnis ſpeculatiue de re: vtrũ ſit vel non
ſit:ita aſſentire ẽ eiuſdem.cũ.ſ.aſſentit ꝙ ſit vel nõ ſit.
et cũ aſſentit ꝙ videt m veritatẽ ita eẽ ſciẽtia eſt.cũ vᷣo
aſſentit nõ quia videt ita eẽ.ſʒ quia habet idoneũ teſtio⸗
niũ fides ẽ.cũ vo aſſentit:quia ſic ei aꝑparet:tũc opinio
7.pꝛimus aſſenſus qui eſt ſciẽtie ex ꝑte aſſentiẽtis:babʒ
ſecuritatẽ ex ꝑte veritatis cui aſſentit euidẽtiã. ſecũdus
aſſenſus qui eſt fidei ſecuritatem babet ex parte aſſen⸗
tientis defectum vero euidentie ex parte veritatis cui
aſſentit. In tercio aſſenſu qui eſt opinionis foꝛmido eſt

ex parte aſſentiẽtis:ſed apparẽtia quedã ẽ ex ꝑte rei cui

ſic aſſentit. Similiter ex ꝑte ratõis affectiue que eſt li.
arbitrij.ſicut ẽ cogitare de re vtrum fiat vel nõ fiat ſicut
ẽ in bis que ſunt ad finem. Ita et aſſentiꝛe ẽ ex eadẽ ꝑte
vt fiat: vel aſſentire vt nõ fiat.et ſic virtutis pꝛudentie ẽ
cogitare ⁊ aſſentire.Simili mõ eſt cogitare de fine vtꝝ
ipᷣius finis ſit aſſentire.et boc mõ cogitare ᷣm pꝛimaʒ
rõnem finis que eſt intentio veri:et aſſentire ſunt fidei
virtutis.et hoc modo dixit aug. ꝙ credere eſt cogitare
cũ aſſenſione. In hac ergo parte cogitare et aſſentire vᷣ⸗
tutis ſunt actus.ſed cogitare actus imperfectus et ma⸗
terialis:aſſentire aũt ꝑfectus et foꝛmalis.er alia vᷣo ꝑte
cogitare et aſſentire no ſunt actus virtutũ :nec fides viꝛ
tus eſt ſicut nec opinio vel ſcia.¶ Ad terciũ patet rñſio
q; qᷓuis actus fidei ponat᷑ cogitare et aſſentire ⁊ cogni⸗
tio ꝓ materia:affectio ꝓ ſubſſtia.ad eandẽ vim ꝑtinet
cognitio et affectio:cogitatio et aſſenſus.ſ.ad vim ratõ⸗/
naleʒ motiuã que eſt libera libero arbitrio. et ita fidei
habitus nõ elt in differenti vi.ſeo in vna ꝓnt dictum eſt
Ad quartũ dᷣm. ꝙ cognitio ſuccedens fidei nõ eſt co⸗
gnitio veritatis ſpeculatiua:ſed cognitio affectiua. co⸗
gnitio em̃ ſpeculatiua imꝑfecta eſt qm̃ non eſt de re Fm
fuã ꝑfectõem. Speculatiua em̃ cognitõne ol. ideramꝰrẽ
qm eſt abſolute. Cognitio vo affectiua ẽ ꝑfecta.quia nõ
ſolum eſt de re. quia eſt abſolute ſed ẽ de re cum ſua ꝑfe
ctõne ⁊ bonitate:quia ergo viſio ſuccedens fidei ẽ viſio
beatitudinis ⁊ ꝑfecta. Affectiua erit cognitio nõ ſpecu⸗
latiua ſimiliter cognitio fidei affectiua erit:⁊ vis affecti
ue aĩe. ¶ Ao quintuʒ doᷣm ꝙ quedam ſunt vires inferi⸗
oꝛes.quedam ſeperioꝛes.quedã ſupꝛeme et in via merẽ⸗
ri.ſupꝛema vis ẽ vis imꝑans motus vt li berum aꝛbitꝛi
nm. vires vo ſequentes ſunt vires ratõnales exequẽtes
motum que ſunt imꝑare vt iraſcibilis concupiſcibilis
humana et rationalis ſpeculatiua. vires vo inferioꝛes
ſunt vires cõplentes motum in actibus coꝛpoꝛalibo vt
vires ſenſibiles. Similiter in via remuneratõnis ⁊ be
atitudinis ẽ oꝛdo cõſimilis.vt ſicut merẽdi ratio depen
debat a vi ſupꝛema:ita per fectio remunerationis ⁊ bea

.

titudin is deſcendit a vi ſupꝛema in alias. dom ergo

vis ſpeculatiua intellectus nata eſt ad beatitudinem. ſʒ

mediãte vi ſupꝛema in qua pꝛimo per ſe collocatuꝛ viꝛ

tus et meritum. 4 Ad aliud dom . ꝙ finis intellect? ſpe

culatiui ẽ verum vt verum. hec eſt cognitio rei abſoluta
ſine ſuo actu.ſinis vᷣo fidei nõ ẽ verum vt verum imo ve

X

rum vt bonum. vnde fides attendit pꝛimũ verũ et non

abſtracte ab actu et bonitate. immo pꝛimum verum cõ

ſiderat cum ſuo actu in ratione miſericoꝛdie ⁊ iuſticie.

Vnde appꝛehenſio fidei de pꝛimo vero generat timoꝛẽ p
pter ratõem iuſticie et maieſtatis.quã in ipᷣo vero con⸗
ſiderat. Generat ſpem et amoꝛẽ ꝗꝓpter ratõnem mileri⸗
coꝛdie ⁊ bonitatis quam in ipᷣo vero attendit.⸗ Ad vl⸗
timum dom. ꝙ eſt conſideꝛare verum vt verum ⁊ ẽ con⸗

ſiderar bonum vt verum:et conſiderare veꝛum vt bonũ

et bonum vt bonum. Speculatiuarum ſciẽtiaruʒ finis

ẽ verum vt verum.ſcientie moꝛalis bonum vt verũ.vir⸗
tutum cognitiuarum vt ſunt fides ⁊ pꝛudentia verum
vt bonum.virtutum vo affectiuarum vt ẽ caritas ⁊ tem

perantia bonum vt bonum. Inde ẽ ꝙ cum ſcientia mo⸗

— ——— — — — —

ve⸗

on⸗
eni
on
oni
inis
vir/
um

Nueſtio

ralis finẽ habeat bonũ: quia babet ipᷣam finẽ vt verum
nõ ẽ virtus.i¶ Et adillud qð obijcit ̃m phᷣm. ꝙ ipa ẽñ
vt ſciamus ſʒ vt boni fiamꝰ. dom ꝙ boc dicit rõe viꝛtu⸗
tis cuius ſcientiã intendit.virtus vᷣo ad bonũ ẽ. imme⸗
diatus ꝗᷓ finis ſcientie moꝛalis ẽ cognitio virtutis hoc ẽ
boni vt veri.Mediatus pᷣo opus virtutis ⁊ ꝑ accidens
etp aliud. pꝛie em̃ ⁊ ꝑ ſe finis ſciẽtie verum ẽ. virtutis
vᷣo bonũ.ilj Ad illud etiã qð obijcit ꝙ licʒ fidei finis ſit
verũ vt bonuz:tñ nihilominus erit habitus intellectus
ſpeculatiui.dm ſicut iã patet ꝙ intellectus ſpeculati⸗
ui finis nõ eſt miſi verum. vel verum vt verũ.vel bonnʒ
vt verũ.ſides vᷣo finẽ habet verũ vt bonũ.et iõ non ẽ ha
bitus intellectus ſpeculatiui.

Membꝛum ſecundum

Gnſequẽter querit᷑ vtrum fides fuerit in
angelis ante ↄfirmatõnem et lapſum.Ao
qð ſic.ſicut dicit aug.ſuꝑ geñ. ITactũ ẽ ve
ſpere ⁊ mane.In angelis fuit cognitõ ma
B tutina veſꝑtina. Cum veſꝑtina cogni⸗
tio dicatur illa cognitio que ẽ in diminutõe lucis. Co⸗
gnitio aũt talis ẽ enigmatica.hoc ẽ in obſcuritate.eꝛgo
in angelis eꝛat cognitio enigmatica.Cũ poſito aſſen⸗
ſu veꝛitatis que cognoſcit᷑ enigmatice ponat᷑ fides.ĩ an
gelis aũt cõſiat potẽtia aſſenſus veritatis:⁊ ſic dictum
ẽ cognitio enigmatica veritatis.ꝗᷓ in ipis ponẽda eſt fi⸗
des. l Item cũ ſicut dicit aug.ſidei ſit credere qð nõ vi⸗
xs.cũ angeli ea que futura erant nõ viderẽt.quia ipſa
nõdũ erant.et multa talia erãt que ꝑtinebãt ad ſalutẽ.
vt de beatitudine bonoꝝ ⁊ ſupplicio maloꝝ.ergo cũ ta⸗
lia ante lapſum ⁊ ↄfirmatõem angeli cõpꝛehẽderẽt:cõ⸗
pꝛehendebant fide.i Itẽ cũ in angelis ſpes fuerit ante
ↄfirmatõem ⁊ lapſum beatitudinis que nõ videbat᷑.qm̃
ſpes que videt᷑ nõ eſt ſpes.eadẽ rõe fuit in eis fides.Di
cit em̃ hugo.neq; data ẽ angelis cognitid eoꝝ que futu
ra erant ſuꝑ eos vt liberã baberẽt electõem voluntatis
ſue ſine terroꝛe ⁊ cũ ſpe. Cõtra.hugo ðᷣ ſancto victo.
dicit.quia homo oculũ cõtemplatõnis nõ habet: deum
7 que in deo ſunt videre nõ valet.iõ fides neceſſaria eſt
qua credant᷑ que nõ vident᷑. Cum g̊ añ ↄfirmatõnem et
lapſum angeli haberent oculũ ↄtemplatõis:nõ eꝛat eis
fides neceſiaria.¶ Item aug.ſuꝑ geñ.dicit ꝙ videbant
angeli res ĩ ᷣbo:⁊ hec erat ↄgnitio matutina. maxĩe
ea qᷓ ꝑtiebãt ad ſalutẽ videbãt ↄgtõe matutĩa videbãt

ĩ luce.ñ qᷓ enigmatice. Solo.dom ꝙ ĩ angelis ñ fuit

fides pᷣme veritatis: ſ̊ fuit quedã ſciẽtia imꝑfecta reſpe
etu cognitõis beate poſt cõfirmatõem. Ad qð intelligẽ
dũ poſſunt poni tres gradus ex ꝑte cognitõis intellecti
ne:quẽadmodũ nos inuenimꝰex ꝑte cognitõnis ſenſiti⸗
ne. Eſt em̃ quedã cognitio de dulci ꝑ auditũ.quedã per
viſum.quedã ꝑ guſtum.cũ audit᷑ ce re quia dulcis.ſi in
terueniat credulitas fides ẽ.ſi ᷣo adueniat viſio cogni/
tio ẽ quedã ſpeculatiua. Si vᷣo adueniat guſtus:exꝑien
tia ẽ et cõpleta cognitio de dulcedine.Ita ⁊ ꝑ intellectũ
acceptio quedã ẽ pꝛime veritatis q̃ſi ꝑ auditũ cũ nõ vi⸗
vt᷑ 1 ẽ fidei.quedã vo veritatis q̃i ꝑ viſum.cũ.ſ.ꝑ quã⸗
dã ſpeculationẽ lux eius ꝑcipit᷑ ſeo nõ dulcedo.quedaʒ
vo ẽ acceptio quaſi ꝑ guſtũ.cũ.ſ.nõ ſolũ ſpeculatõe lucʒ
ſed ſenſu dulcedinis plene ⁊ perfecte ꝑcipitur.pꝛima co
gnitio nõ eſt ponenda in angelis ante cõfirmatõeʒ ⁊ la
pſum. & ponit᷑ in angelis poſt lapſum ꝓut dicunt᷑ demo
nes habere fidẽ infoꝛmeʒ.tercia vᷣo ponẽda ẽ in angelis

bonis poſt cõfirmatõem. media vᷣo ponitur in angelis

vniuerſaliter añ cõfirmatõen: ⁊ lapſum.i Ad illud er⸗
go quod pꝛimo obijcit.dᷣm ꝙ cognoſcere rem in obſcu
ritate dicitur tribus modis.aut ꝓpter defectum lucis ĩ
obiecto.aut ꝓpter defectũ lucis in medio.⁊ tercio modo
ꝓpier vefectũ lucis in oꝛgano. Pꝛopter deſectum lucis ĩ
obiecto:ſicut cũ res videtur in obſcuro. ꝗꝓpter defectum
lucis in medio:cum deeſt lux ſufficiens in qualibet ꝑte

lxr.

aeris medij. Vel ꝓpter defectum lucis in oꝛgano didẽdi
vt cũ debilitata ⁊ obſcurata ẽ virtus ocli ſiue vis viſiua
Pꝛimo mõ dicitur cognitio veſꝑtina viſio in obſcurita
te. YIlla ei eſt viſio qua vident᷑ res in ꝓpꝛio genere. quia
ↄꝑatione ſacta cognitio rei ᷣm ꝙ cognoſcitur in cauſa
que ẽ deus:ẽ ſicut viſionis rei in obſcuro⁊ viſionis rei
in luce.⁊ iõ dicit᷑ illa cognitio veſpertina:iſta vo matu⸗
tina.Secũdo modo dicitur cognitõ enigmatica que eſt
in fide:viſio in obſcuritate.õ eĩ ibi eſi defectus lucis
ex parte obiecti quod eſi ipᷣa lux:ſed eſt defectus ex par
te medij:per quod videtur:et ex parte videntis quaſi ex
Farte oꝛgani.et ideo dicitur ab apoſtolo. Videmus ꝑ
peculum in enigmate.vt in hoc ꝙ dicit per ſpeculũ mõ⸗
ſtret defectum ex ꝑte medij. In hoc ꝙ dicit in enigmate

vefectum ex parte videntis. Ad ſecũdum dðm. ꝙ res

cognoſcituꝛ dupliciter in ſe et in cauſa. ea que nõ ſunt:
nõ cognoſcuntur in ſe viſione. Sed ſi futura ſunt ↄgno
ſci poſſunt in cauſa:vt ẽ videre in his que habent cauſã.
in natura:vt in eclipſi ſolis cuius cauſa ẽ ꝓxima inter⸗
poſitio lune.Cauſa vo remota ⁊ neceſſaria oꝛdinatus

motus ſolis ⁊ lune ad talẽ punctum celi:vel ad tales ꝑ

tes celi in quibus interponitur luna inter nos 2⁊ ſolem.
vnde ille qui ſcit oꝛdinẽ motus habet ſciam eclipſis fu⸗
turi tali tꝑe.Scoðm hoc dðᷣm.ꝙ qᷓuis angeli nõ viderẽt
in re futura bonoꝝ be atitudinẽ ⁊ maloꝝ ſuplicia. ta⸗
mẽ videbant ipᷣa in cauſa.i.in ipᷣa pꝛima veꝛitate ſᷣm ra
tõem diuine iuſticie que reddit bonis pꝛemia: ⁊ malis
ſupplicia.⁊ hanc rõem nõ videbant enigmatice ſed in lu

ce. ⁊ ideo hec cognitio nõ erat fidei:ſʒ magis ſciẽtie Sm

modum qui dictus eſt.q¶ Ad vltimum dicẽdum. ꝙ cum

vigere tribus modis ſit. pꝛimo modo videre rem vt eſt.

Secũdo modo videre imaginem rei que eſt eius ſimili⸗
tudo. Tercio modo videre in ſpeculo hacẽ in ſimilitu⸗
dine ſimilitudinis rei. Videre deũ ſicut ẽ:eſt videre glo
rie in rõnali creatura beata.videre deum in imagine qᷓ
eſt in ip̃a ratõnali creatura eſt videre noticie:que ẽ ĩ an⸗
gelis ante ↄfirmatõem et lapſum.videre vᷣo in ſpeculo ẽ

videre fidei ratõnalis creature poſt lapſum quod infra

declarabitur. ergo dicit apoſtolus ꝙ ſpes eſt rei que
non videtur:dicitur reſpectu viſionis di.ſicut ẽ que di/
citur viſio per ſpeciem non reſpectu viſionis in imagi⸗
ne vel in ſpeculo. Pꝛeterea qᷓuis ponatur ſpes in ange⸗
lis ante confirmationem reſpectu beatitudinis que nõ
videtuꝛ per ſpeciem. non ſequitur ꝗ ponatur fides ĩ eiſ
dem. quia fides fundatur ſuper viſionem que eſt in ſpe⸗
culo ⁊ in enigmate.non ſuper viſionem que eſt in ima⸗
gine. Spes vo que eſt exrpectatio beatitudinis que non
videtur per ſpeciem poteſt fundari ſuper vtrĩũ;.

Membꝛum tercium

Olſlea queritur vtrum in adam ante pec
catũ fuerit fides. Ad quod ſic. Hugo.de
ſancto victoꝛe in ſent᷑.dicit. Cognouit bo
mo in pꝛimo ſtatu creatoꝛem ſuum non
ea cognitione que foꝛis auditu ſolo percipitur: ſed ea

que intus per inſpirationem miniſtratur. non ea qua

æus modo a credentibus abſens fide queritur: ſed ea
qua per pꝛeſentiam contemplationis ſcienti manifeſti⸗
us cernebatur: patet ex boc ꝙ non cognoſcebat per fi⸗
dem. Iem. xxiij.di. ſecundi ſententiaruʒ dicitur. ꝙ ho
mo in illo ſtatu tei pꝛeſentiam contemplabatuꝛ.non ita
ercellenter. ſicut poſt hanc vitazʒ ſancti viſuri ſunt: neq;
ita in enigmate qualiter in hac vita videmus.Cum er⸗

go ſides videat in enigmate videtur ꝙ fide non cogno⸗

nit. 4 Item Hugo in li bro de ſacramentis dicit in tra⸗
ctatu de fide.ꝙ homo in pꝛimo ſtatu oculum acceperat
quo intra ſe deum videret:⁊ ea que in o erant: et bic
eſt oculus contemplationis. Per tenebras vᷣo peccati
oculus contemplationis extinctus eſti vt nibil videret
quia ergo oculum contemplationis non habet: Num

7 que ĩ deo ſunt videre nõ valet.i¶ Pꝛeterea fides poſt
pctm neceſſaria ẽ.Ex quo relinquit᷑ ꝙ añ peccatũ ñ eꝛat
fides ĩ hoie ſᷣ ↄtemplatio. Cõtra. Homo ĩ ſtatu pᷣmo
aut videbat deũ ſiout ẽ.i.ꝑ ſpẽm.aut videbat deũ ꝑ ſpe/
culũ ſeu imagineʒ. Si ſicut ẽ.ergo videbat viſione glie
qð patet falſum. Si vdo videbat teũ ꝑ imaginẽ.q̊ ⁊ ꝑ fi⸗
Biqaia ſicut dicit hugo in li.⁊ ſacramẽtis.apls dicit.
Videmꝰnũc ꝑ ſpeculũ tũc aũt facie ad faciẽ.quid ẽ diẽ
hugo ꝑ ſpeculũ videre imaginẽ: Quid ẽ facie ad faciem

videre.i.rem videre: Scðm hoc &̊ qui ꝑ fidẽ vidẽt ima⸗
gintẽ vidẽt. ̊g ꝑ ↄtemplatõem vident rem vident.⸗ Itẽ

hugo ĩ eodẽ. Si fideles ipam rem qᷓ deꝰẽ viderẽt:nõ peꝛ
ſpeculũ in enigmate ̊ facie ad faciè viderẽt. ſi hõ an⸗
te peccatũ videbat ip̃am rem.videbat facie ad faciẽ.er⸗
go viſione glie.Cũ g hoc falſum ſit:relinquit᷑ ꝙ non vi⸗
debat ipᷣan rem ſʒ imaginẽ.⁊ ita ꝑ fidẽ.q Itẽ hugo vo
lens illud exponere:tũc facie ad faciẽ.ponit tale exeplũ
pone inquit aliquẽ eẽ retro te vel ſupꝛa te.auerſa ẽ faci⸗
Es tua ab illo:et ſi foꝛte ille reſpicit ad te nõ tu ſimiliteꝛ
ad illũ. ꝙᷓ diu ſic eris:illũ facie ad faciẽ videre nõ pote⸗
ris.exhibe ſpeculũ et pone ante te.ſtatim videbis ima⸗
ginẽ illius ꝗ ẽ ad doꝛſum tuũ vel ſupꝛa verticeʒ videbis
illũ.ſᷣ in imagine ſua nõdũ in facie:nõdũ cognoſcis ſiẽ
cognoſceris.cognoſceris em̃ in re.ſ̊ eũ cognoſcis ĩ ima⸗
gine.Cõuertere ad illũ:pone faciẽ ad faciẽ.videbis nõ
1imaginẽ ſʒ ip̃am rem.pꝛius vidiſti illum ĩ imagine ſua
modo vides illũ ĩ facie ſua. Scõm h̊ ꝗ̊ arguit᷑.cũ homo
ante pctm nõ vidẽt facie ad faciẽ ꝙ videbat imagineʒ ⁊
ita ꝑ fidẽ. Soło.dðm.ꝙ adã in pꝛimo ſtatu nõ habu
it fidẽ ĩ rõe fidei:et hoc patet ſi ꝗs ↄſideret ↄꝑatõem co⸗
gnitõis que ꝑ fidẽ ẽ:et cognitõis q̃ erat ĩ adaʒ añ pctm
ad cognitõem gloꝛie.Cognitio em̃ q̃ ẽ ꝑ fidẽ euacuatur
adueniẽte głia.cognitio nᷣo ade de deo nõ euacuaret᷑ ad
ueniẽte glia ſi ſtetiſſet:ſ̊ ꝑficeret᷑.¶ Ad illud ̊ qð pᷣmo
obijcit.dðm ꝙ ſicut dr ſol videri multipliciter. vno mõ
in ſpeculo.alio mõ in nube.tercio mõ in aere luminoſo
quarto mõ in ſeipᷣo:ſic ẽ diſtinguere viſioneʒ dei multi⸗
plicẽ.vna ẽ viſio in ſpecnlo q̃ ẽ viſio ꝑ fidẽ:⁊ hec eſt infi⸗
ma. Alia ẽ viſio dei in ſeipo:⁊ hec ẽ ꝑ ſpẽm.et hec ẽ ſupᷣ⸗
ma.⁊ inter has duasẽ acciꝑe duas medias.vnã q ẽ vi⸗
ſio dei in imagine ſimplicioꝛi:velut in aere luminoſo vi
ſionẽ ſolis.⁊ hec ẽ ſu ꝑioꝛ.alia ẽ ĩ imagine obſcuꝛioꝛi et
cõpoſitioꝛi:ſicut ẽ viſio ſolis in aere vmbroſo vel in nu
be. et hec ẽ inferioꝛ.dðm 8 ſine pᷣiudicio. ꝙ viſio angeli
7 hoĩs añ petm reſpectu di nõ erat ĩ gradu ſupꝛemo ꝗẽ
glie:nec in gradu infimo ꝗẽ ſidei:ſ̊ in medio.Sʒ diſie⸗
rẽter.nã cũ angelus ⁊ hõ inſignitꝰſit diuia imagine ſeu
lilitudine:.qꝛ angelica natura ᷣm ſe ſeꝑata eſt a natura
coꝛpoꝛea:ſimplicioꝛ et purioꝛ ẽ ꝑ naturaʒ.⁊ ſi m exigẽ
tiam nature radiet in ea lux gre:luminoſioꝛ erit.ania
vo rõnalis que coꝛꝑi vnita ẽ:vel vnibilis ex vnione ⁊ in
tẽtõe ad coꝛpꝰ.ꝑ naturam obſcurioꝛ ẽ angelica natura.
vñ ſi m modũ nature radiet gra.obſcurius recipiet lu
minis ſpũalis anologiã. ꝓpterea cognitio angelica añ
pctm reſpectu dei luculentioꝛ et luminoſioꝛ erat qᷓ; cog⸗
tio hominis:neutra tñ ẽ ꝑ ſpeciẽ vł fidem.q¶ Ad Ain 5
qð obijcit᷑ ꝙ ẽ ꝑ imaginẽ ?⁊ ita ꝑ fidem.dom ꝙ nõ ſequit
imago eĩ dr dupliciteꝛ.ẽ ei imago immediata que ẽ ima
go rei ſicut dr imago vel ſimilitudo ſolis ĩ aere.⁊ ẽ ima
go mediata imago.ſ.imaginis vt imago ſolis in ſpecu⸗
lo.pꝛimo mõ videre ĩ imagine dr viſio qua rõnalis cre
atura videbat ante lapſuʒ in ſe ꝑ luminis dinini pñtiã
qᷓuis nõ ꝑſpẽm.Secũdo mõ videre ĩ inagine ẽ videre
fidẽ quõ videt homo poſt lapſum:⁊ illð ẽ videre ꝑ ſpe
culũ.Videre in imagine q̃ immediate a re viſibili expꝛi
mit᷑ in vidẽte nõ excludit rei pᷣſentiã. Videre vo in ſpe⸗
culo excludit rei pñtiam et ponit abſentiã.qꝛ imago rei
nõ immediate expꝛimit᷑ in vidẽte a re que vid etur ̊ me
diãte ſpeculo.] Ad illud ꝗ̊ quod obijcit᷑ dicẽdum. ꝙ vi
dLere rem pñtem que ẽ deus ẽ dupliciter. vel in ſe vel in
ſuo affectu. In ſe ſicuti videt᷑ in ſlatu glie:ꝛ⁊ hoc ẽ videꝛe

E ſpẽm ſeu facie ad faciẽ. In ſuo effectu pñs videt᷑ĩ ima

gine rõnuli ſtatu innocẽtie in qͥ videbatur pñs.i.pᷣſenſu

ens a rõnali creatuꝛa:et illud nõ ẽ videre facie ad faciẽ

ſed cũ videt᷑ et intelligit᷑ deus viuens.ſapiens ⁊ intelli⸗

gens ⁊c. in imagine que cũ ẽ viuit.ſapit intelligit ad,
huc nõẽ plena cõuerſio rõnalis creature ad teũ.2 ideo
nõ põt dici viſio faciei ad faciẽ.ſᷣ cũ videt᷑ intelligituꝛ
in ſeipo:ſicut cũ videt᷑ ſicut ẽ abſtracto oĩ intellectu cre⸗
ature:tũc ẽ plena oↄuerſio rõnalis creature ad deũ.⁊ iõ
viſio faciei ad faciẽ. ¶ Ad vltimũ pʒ rñſio ex iã dictis.
Motandũ tamẽ.ꝙ cũ deꝰ videt᷑ et intelligit᷑ abſtracto oĩ
ctu ſuo qui ẽ imago rõnalis vt pñs.videt᷑ ĩ ſimilitudine
immediate.vt in ſtatu innocẽtie.Cũ voo in effectu ꝗẽ ra
tõnalis imago vt abſens.videt᷑ ꝑ ſpeculũ vt poſt lapſũ
videt᷑ ꝑ fideʒ. Rõnalis igit creatura dupliciter gerit ſi⸗
militudineʒ dei ad videndũ teũ pñtem.et ſic videbatuꝛ
ante peccatũ. vt in imagine.⁊ ad vidẽdũ deũ abſentem
⁊ ſic videt᷑ poſt pctm ꝑ fidẽ yt in ſpeculo.Vñ hug.ð ſan
cto vic. Speculũ ẽ coꝛ tuũ:ſi tñ mũdũ fuerit ⁊ extenſuzʒ
imago in ſpeculo:fides in coꝛde tuo. Iides autẽ imago
ẽ de inõ vt pñtis ſed vt abſentis.qꝛ ſicut dicit ang.ĩ li:.ð
videndo deo.credunt᷑ abſentia.

Mlembꝛum quartum
Einde querit᷑ vtrũ fides fuerit ĩ xpᷣo ĩ ſla⸗
tu moꝛtalitatis.ad qð ſic Johᷣ.j.dr Xpᷣc
plenus gfr̃e et veritatis ſᷣm ꝙ homo.ergo
plenus omnibo virtutibo gratuitis.ergo
fide. Itẽ in rpᷣo fuit ſpes immoꝛtalitatis ⁊ glłificatõis
m coꝛpus.ergo et fi des. Itẽ vxpᷣc ante moꝛtẽ fuit ĩ ſta
tu merendi ſummo. Sed ſummus ſtatus merendi ẽ me
reri ᷣm omnem virtutẽ.ergo merebat᷑ ſᷣm omnẽ virtutẽ
ergo m fidẽ.¶ Item nos ponimus vere in eo paſſiões
timoꝛis.doloꝛis ⁊ cõpaſſionis que ponũt imꝑfectõem af
fectõis.Si ergo nõ eſt incõueniẽs ponere virtutes que
ↄcernũt imꝑfectõem affectõis.vt patientiã miſericoꝛdi
am ⁊ hmõi:nõ erit incõueniẽs ponẽ vᷣtutes q̃ cõcernũt
im ꝑfectõem cognitõis ſicut fidẽ.¶ Itẽ cognitio natura
lis eſt imperfecta reſpectu cognitõnis gratuite ⁊ glłioſe
ſed perfectio naturalis quis imꝑfecta ponit᷑ in xpᷣo.er
go ſimiliter cognitio enigmatica q;uis ſit imꝑfecta:h̊ aſ
ſenſus veritati pꝛime et cognitio enigmatica ponunt᷑ in
fide.ergo ſi alſenſus veritati pꝛime fuit in xpo:⁊ cogni

intellectu creature:videt᷑ ꝑſpẽm vt in głia:cuʒ ẽ in effe⸗

tõem enigmaticã nihil ꝓhibeat ponere.Relinquit᷑ ꝙ in

ipᷣo fuerit fides. Cõtra.Coloceñ.ij. In ipᷣo ſunt om̃s
theſauri ſapiẽtie et ſcie abſconditi.quod intelligitur de
xpᷣo ᷣm ꝙ homo ab initio ↄceptõis.ergo in ipᷣo nõ fuit
aliqua impeꝛfectio cognitõnis.Cum ergo fides ponat
imperfectõnem cognitonis:nõ fuit fides in xpᷣo.¶ Item
cognitio beata euacuat cognitõem enigmaticã ⁊ fidem
j.ad coꝝ.xiij.Cum g̊ in xpᷣo fuit cognitio beata:in ipo
nõ fuit cognitio enignatica. Solutio.ᷣm q diẽ anſ
heł.in li.Cur deus hbomo.qꝙ aſſumptio paſſibilitotis ne
ceſſaria fuit redemptoꝛi.quia ꝑ paſſionem debebat ſa
tiſfacere.et rem ſuam iuſto pꝛecio et cõdigno recuꝑare
vt ergo ſolueret iuſtum pᷣcium neceſſaria erat paſſibili

tas. Item neceſſaria erat perfecta ſcientia vt ſolueret pᷣ

cium cõdignum et diſpenſationi redemptõnis cõueniẽ
tiſſimum.quia ergo tale et tãtũ negocium ſapiẽtiſſimũ
requirebat cum aſſumptione paſſibilitatis: neceſſaria
fuit ↄgnitionis ꝑfectio.vnde ſicut dicẽ̃ Anſeł.quia igno

rantia ad nihil vtilis ẽ paſſibilitas pᷣo vtilis redemptõ

ni.non aſſumpſit ſaluatoꝛ ignoꝛantiã aliquãẽ:ſed aſſum
pſit paſſibilitateʒ. Quoniã aũt perfecta cognitio euacu
at imperfectõnem eiuſdem generis:ſicut dicit apłus.j.
ad coꝝ.xiij.Cũ venerit quod perfectũ eſt: euacuabitur
quod ex parte eſt. Perfecta cognitio dei in xpᷣo nõ com
patiebatur cognitõnem im ꝑfectam dei. ꝓpterea cum fi
des ponat imperfectam cognitionem dei que eſt in eni
gmate:manifeſtũ eſt ꝙ in ipo non fuit fides ſed ꝑfectio

que ſuccedit fidei ſeu cõtemplatio.i Ad pꝛimum eꝛgo
quod obijcit᷑ ꝙ in rpᷣo fuit plenitudo om̃is gre.dðm ꝗ;
verũ ẽ h̊ cũ plenitudine gr̃e fuit plenitudo veꝛitatis.qͥ
plenitudo ſicut dẽ Joh. j. Plenũ gratie ? veritatis:ple
nitudo aũt cognitõis nõ cõpatit᷑ ſecũ im ꝑfectõem cogni
tõis fidei.Ex illa auctoꝛitate potius ſequit᷑ ꝙ nullo mõ
ſuerit fides.¶ Ad ſecũdũ ſimiliter patet rñſio. Aã me⸗
ritũ xpᷣi ſᷣ ꝙ bomo debuit eẽ meritũ noſtre redemptõ⸗
nis.merito aũt redemptõis nõ cõueniebat:ſᷣ̊ repugna⸗
bat imꝑfectio cognitõis.iõ merito xp̃ᷣi nõ erat neceſſa⸗
ria fides in ratõne fidei. Cuʒ ergo officio redemptoꝛis
repugnaret:⁊ ꝑſone redemptoꝛis nõ cõueniret.nõ eĩ cõ
ueniebat illã ꝑĩonã que deus ẽ aliquid ignoꝛare vel im
ꝑfecte cognoſcere: ꝓpterea nec merito ſuo ſᷣm ꝙ homo:
nec merito noſtro neceſſaria erat fides ſed contempla⸗
tio veritatis.¶. Ad illud ergo quod obijcit.dðᷣm ꝙ ſum
mũ meritũ nõ ponit mereri ſᷣm numerum virtutuʒ.ſed
Hm imperfectõem gratie omniũ virtutum.¶ Ad terciũ
quod obijcitur de ſpe ⁊ de paſſionibus timoꝛis ⁊ dolo⸗
ris in xpᷣo patet rñſio.Aã jᷓuis iſia ponãt imꝑfectõem
ex parte affectõnis:erant tamen neceſſarie diſpenſatõi
redemptionis ſicut oñſum eſt ſupꝛa de incarnatõe:que⸗
ſtione de penalitatibus aſſumptis a xpᷣo.Qulla aũt co⸗
gnitionis imperfectio erat neceſſariaimo magis repu
gnans: ꝓpterea nec fides.¶ Ad vltimũ vᷣo quod obijcit᷑
de cognitione naturali.dõm ꝙ cognitio naturalis ꝑfe⸗
cta qualis diceretur fuiſſe in adã ante peccatũ ſᷣm pfe⸗
ctõnem nature:fuit in xpᷣo ꝑfectiſſime.hec aũt cognitio
qᷓuis ſit im ꝑfecta cõpatione hoc ẽ reſpectu cognitionis
gratule vel beate:ꝑfecta tamen ẽ ꝑfectione ſui generis
m ꝙ fuit in xpᷣo:⁊ ideo hoc nõ euacuat᷑ ꝑ cognitionem̃
ꝑfectam gratie vel gloꝛie. Cognitio vᷣo enigmatica que
ẽ fidei.nõ ſolum ẽ imperfecta reſpectu cognitõnis glo⸗
rie:ſed etiã in ſuo genere quod eſt cognitio gratuita.et
ideo non eſt ſilłe de imꝑfectõe ↄgnitõis nature ⁊ ↄgnitio
ms fidei. ,

Queſtio.lxxxj. de paſſio

nibus conſequẽtibus fidem.

Onſequẽs ẽ inqii
rere de paſſionibus conſequentibus fi
dem que ſunt due.ſ.certitudo et pꝛofe⸗
ctus.et ↄꝑatio ad alias vututes. Pꝛĩo
ergo queret᷑ de certitudine.Secũdo de
pꝛofectu.Tercio queritur de ↄꝑatõe fidei ad alias vir
tutes.

Membꝛum pꝛumum

B pꝛimũ arguit᷑ ſic.dicit Aug. Mihil eſt
certiꝰhomini ſua fide qua cꝛedit᷑ ꝙ longiſ
ſimũ ẽ a ſenſu.ergo nulla ſcĩa certioꝛ fide
Item certius ẽ quod videtur in lumine
pꝛime veritatis q; quod videt᷑ in lumine veritatis crea⸗
te.ſed illud quod cognoſcimus fide cognoſcimus in lu⸗
mine pꝛime veritatis.quod cognoſcimus alijs ſcientijs
acquiſitis ſeu ꝑ intellectũ ſeu per ſenſum cognoſcimus
in lumine create veritatis.ergo fides certioꝛ omniboſci⸗
entijs acquiſitis.¶ Itẽ certioꝛ ẽ cognitio que ẽ ꝑ inſpi⸗
ratõem qᷓ; que ẽ ꝑ hum anã acquiſitõem.&ᷣ ⁊c.¶ SVtẽ cer
tius ſcit᷑ quod ſcit᷑ teſtimonio ſpũſſancti:ꝙ qð ſcit᷑ teſti⸗
monio creature. Sed qð ſcitur per fidem ſcitur teſtio⸗
nio ſpũſſct᷑i. Ro.viij. IYpſe ſpũs reddit teſtimoniũ ſpiri

tui noſiro ꝙ ſimus filij dei. ſed qð ſcit᷑ alijs ſcientijs ſcit
teſtimonio creature:ergo vt pꝛius. Cõtra. Certioꝛẽ

viſio ꝙᷓ fides.ſed quod ſcimus ſciẽtia ſcimus viſione ĩ⸗
tellecius.ꝗ̊ᷓ ceꝛtius cognoſcimus ſciĩa q; fide.⸗¶ Itẽ hug.
cæ ſancto vic.dicit ꝙ fides ẽ ſupꝛa opinionẽ et infra ſci⸗
entiã. ſcientia certioꝛ ẽ fide.¶ Itẽ fides dr argumẽtuʒ
inqᷓtum facit certitudinẽ.ſed vbicũq; dr argumẽtũ po⸗

lxrrſ.

nit᷑ habitudo.vñ in logicis ꝙ argumẽtũ certitudinẽ fa
cit:hoc habet ex habitudine terminoꝝ.ſi ergo in fide ñ
ẽ inuenire habitudinẽ cognitõis imperfecte ĩ via ad co⸗
gnitõem ꝑfectam in patria:ergo ꝑ fidem nõ erit certitu
do de illa. vel queratur quomodo ẽ certitudo ꝑ cognitõ
nem nrerſect 7 enigmaticã de cognitõe ꝑfecta in pa⸗
tria.ql Coꝛte dicetur ſicut quidã dixerũt.q eſt certitudo
ꝑ modum viſus:⁊ certitudo ꝑ modũ guſtus.Certitudo
ꝑ modũ viſus ẽ certitudo ſpeculatõis ꝑ modũ intellectꝰ
Certitudo ꝑ modũ guſtus ẽ certitudo experiẽtie ex ꝑte
affectus.certitudine ſpeculatõnis nõ ẽ certioꝛ fides ſci⸗
entia:ſed certitudie experiẽtie qua ſentit ipᷣa fidelis aĩa
ſuauitatẽ veritatis. Sʒ cõtra.certitudinẽ de veritate ꝑ
modũ experiẽtie ſeu guſtus nõ habet niſi fides foꝛmata
&̊fides infoꝛmis eẽt minus certa ꝙᷓ ſcia: cũ tamẽ cõtra⸗
riũ põt conici. qꝛ ex fide infoꝛmi fiunt miracula et oꝑa
que excedũt naturã.fides q̊ᷓ infoꝛmis excedit oẽm ſciaʒ
virtute.quare et certitudine:quia ex certitudine habet
virtutẽ.ſicut patet ꝑ illud qð dicit dñs in euangelio.ſi
dixeritis huic mõti tolle te ⁊ mitte te in mare:⁊ nõ beſi
taueritis ⁊c̃.q.d.ex eo ꝙ nõ ẽ heſitatio in fide ſᷣ certitu
do:habet viꝛtutẽ fides. Ad bhoc dixerũt quidã ꝙ ẽ fi⸗
des qua credit᷑.⁊ quod credit᷑. Qñ ergo dicit aug. ꝙ ni⸗
hil ẽ homini certius ſua fide.intelligitur de fide qua cꝛe
dit᷑:nõ de eo quod credit᷑.vñ.xxiij.di.tcij ſententiaꝝ eſt
auctoꝛitas aug.Midẽ inquit ſuã videt quiſq; eſſe in coꝛ⸗
de ſuo ſi credit.vel nõ eẽ ſi nõ credit.nõ ſicut coꝛpoꝛa q̃
videmus oculis coꝛpoꝛeis:vel ꝑ ipᷣoꝛum imagines:neq;
ſicut aĩam qua conicimus ex motibus coꝛpoꝛis.non ſic
videtur fides in coꝛde in quo eſt ab eo cuius ẽ:ſed ea te⸗
net certiſſima ſciẽtia.Ex quo relinquit᷑ ꝙ nihil ẽ homiĩ
ceꝛtius ſua fide qua credit.De eo vᷣo quod creditur qð
quidẽ ẽ abſens ab intelleciu nõ intelligit᷑. Añ aug.Re
rũ abſentiũ pñs ẽ fides. Rerũ que foꝛis ſunt intus ẽ fi⸗
des. Rerũ que nõ vident᷑ videtur fides. Res vᷣo que ab
ſunt et que nõ vident᷑.ſunt res que credunt᷑. Contra G
obijcitur ſic.Circa ꝓpꝛiã materiã ⁊ obiectũ virtus om̃i
arte certioꝛ ẽ ſicut dicit pᷣus. Cũ ergo fides virtus ſit
circa ſuam materiã que ẽ id quod creditur certiſſima ẽ
certius id qð creditur ſide tenet᷑ qᷓ quod aliqua arte ꝑ⸗
cipitur. Item certius ꝑcipitur vbi idẽ per ſe accipitur
qᷓ vbi vnũ peꝛ aliud.ſed fides ꝑcipit ipᷣaʒ veritatẽ pᷣmã

ipᷣam pꝛimam.⁊ pꝛima veritas ẽ qua credit.et ꝑ ipam
credit.pꝛima aũt veꝛitas ẽ mediũ infallibile. certiſſime

igit᷑ ꝑcipit᷑ qdð credit᷑:⁊ certius q; qð ſcit᷑ ꝑ ſciam acqui⸗
ſitã:quia ibi cognoſcit᷑ vnuʒ ꝑ aliud.¶ Item ſicut dicit
pps in methaphiſica.et ſi theoꝛica ſeu ſpeculatina ſciẽ
tia nobilioꝛ ſit pꝛactica:tñ pꝛactica certioꝛ ẽ:⁊ hoc ẽ ra
tione experientie.ſi ergo omnis virtus circa experien⸗
tiam eſt.certioꝛ erit virtus ſpeculatiua ſciẽtia. Si ergo
certitudo virtutis ẽ circa ſuum obiectuʒ:certioꝛ erit fi⸗
tes de ſuo credibili:ꝙᷓ ſciẽtia ſpeculatiua de ſuo ſcibili.
Item obijcit᷑ ↄtra hoc quod dicit aug.ꝙ fides in coꝛ⸗
ce in quo eſt:ab eo cuius ẽ tenetur certiſſima ſcientia.⁊
loquit᷑ de fide qua creditur. Qui habet vnam virtutem
habet omnes.ergo ſi quis ſcit ſe habere fidem virtutẽ:
ſcit ſe habere virtutes omnes et ſic caritatem. ergo ſcii
vtrum amoꝛe an odio dignus ſit:cuius cõtrariuʒ dicit
Ecẽs.ix.Reliquitur igitur ꝙ nõ ſcit ſe habere fidẽ vir
tutem ergo non tenet eam certiſſima ſcientia. Solu⸗
tio. dicendum ꝙ quedam habent certitudineʒz ex ſeip̃is
quedã vo ex alijs.ex alijs certitudinem habent vt ex pᷣn
cipijs concluſiones:et ex articulis fidei que ſequuntur
ad articulos.vt quia deus iuſtus ẽ.reddet vnicuiq; ſᷣm
opera ſua. Que vo habent certitudinem er ſeipᷣis ſunt
tribus modis.Qam quedam ha bent certitudinem ra⸗
tione euidentie:vt pꝛincipia que ſunt per ſe nota.vt de
quolibet affirmatio vel negatio.quedam vᷣo habent cer
titudinem ex infoꝛmatione conſcientie.et hec eſt certi⸗
tudo fidei ſeu foꝛmate ſeu inſoꝛmis cum emm prima
veritas ip̃am fidem inſpirat: ſic conſcientiã inſoꝛmat.

vt ſi aliquis cogitur ipſa euidentia conſentire iſti veri⸗

tati.om̃e totũ maius ẽ ſua ꝑte:ita ꝑ habitũ infuſum fi⸗
dei ipa infoꝛmatõne ↄſcie a rtat᷑⁊ cogit᷑ ↄſentire veritati
pꝛime pter ſe.vñ ſicut negaret hoc.oẽ totũ maius ẽ ſua

parte contra ſuam ſcientiam:ita negaret quẽuis articu

lum ↄ ſuã ↄſciaʒ.⁊ iõ beatꝰignatiꝰcuũ cõpelleret᷑ vt nega
ret xpᷣm. rndit ſe nõ poſſe negare.qꝛ nomẽ eius habebat
ſcriptũ ĩ coꝛde.vñ ad/pbandũ qualẽ impꝛeſſioneʒ faciat
fides in mẽte.poſt moꝛtẽ eiꝰinuẽtũ ẽ nomẽ xpᷣi ſcriptum
litteris aureis ĩ coꝛde eiꝰ. Itẽ quedã habẽt certitudinẽ
ſenſu ex ꝑientie.q certitudo ꝑ modũ guſtus ẽ.vel tactus
talis certitudo ẽ i virtutibo reſpectu ſuoꝝ obiectoꝝ et ĩ
fide foꝛmata reſpectu credibiliũ pꝛime veritatis.Dicẽ⸗
dũ g ꝙ fidẽ q̃ credimꝰ:cognoſcimꝰcertitudinẽ euidentie
ſi ißam habemꝰ.Fᷣm ꝙ dicit aug.ꝙ fides ẽ ĩ aĩo creden⸗
tis. ↄſpicua ẽ ei cuiꝰẽ.quẽadmodũ et alias aĩe paſſiões
ꝑfectões quas intelligimꝰrebo ip̃is exiſtentibo in aĩa.
vt gaudiũ? triſticiã.timoꝛẽ.amoꝛẽ.iuſticiã.tꝑantiam.
èt hmõi.Ffidẽ vo que ẽ illud qð credimꝰ:cognoſcimꝰ cer

titudine infoꝛmatõis ↄſciĩe:ſeu illud credamꝰ fide infoꝛ⸗

mi ſeu fide foꝛmata:⁊a certitudine ſenſus exꝑientie. Si
credat᷑ fide foꝛmara.nõ ſolũ certa ẽ de ipa veritate quã
credit ꝓpter infoꝛmatõem ↄſcĩe.ſᷣ ꝓpter ſuauitatẽ ⁊ dile
ctõem quã ſentit.et ꝑ hunc modũ ſoluit᷑ ⁊ pʒ ſolutio ad
oĩa obiecta pᷣterq; ad vltimũ.iã ſi oꝑet᷑ ꝙ credit᷑ ad il⸗
lud qð ſcit᷑ certitudine euidẽtie:certiꝰẽ qð ſcit.Certitu

dine vᷣo infoꝛmatõis ↄſcie et ſenſus exꝑientie:intellectꝰ

certiꝰẽ qð credit᷑.¶ Ao vltimũ dõm.qꝙ fides vᷣtus ẽ.ha⸗

bitꝰ gratuit vt habitus ẽ abſolute ĩ aia ſicut ĩ ſubiecto.

vt gratuitꝰẽ ſicut relatꝰad volũtatẽ dei acceptãtio. que
quidẽ volũtas extꝛa nos ẽ et latet intelligẽtiã nr̃aʒ.Sci
tur & fides certiſſima ſcia inqtũ habitꝰẽ.mẽs em̃ cogno
ſcit ſe.cognoſcit ⁊ ſuos actꝰ habitus ⁊ potẽtias q̃ ſunt
in ipa.Inqtum vo gratuitꝰẽ:⁊ ſᷣm h̊ habet rõem virtu
tis habẽs cõnexioneʒ cũ alijs ᷣtutibo.h̊ mõ ignoꝛat᷑ nec
ſcit᷑ ab habẽte fidẽ. Dico aũt hic gratuitũ gratũfaciẽtẽ.
et hoc mõ ꝓcedat obiectio.

Mlembꝛum ſecundum

Oſtea querit᷑ ð ꝓfectu fidei.iQã dicit ma
giſter.iij.ſnĩiarũ ᷣm aug. ꝙ fides ꝓfeciſſe
videt᷑ ̃m tꝑis ꝓceſſum ſicut ꝓfecit cogni⸗
tio.Circa qð obijcit᷑.iAã cũ fides ſit veri⸗
tatis q̃ ẽ ſupꝛa tpᷣs.nõ erit ꝓfectꝰfidei ſᷣm cognitõem tẽ⸗
poꝛis.̊ nõ ꝓfecit fides ſᷣm ꝓceſſum tꝑis. Itẽ cũ ꝓfe⸗
ctus virtutis determinet᷑ im ꝓfectũ caritatis.⁊ in ſan⸗
ctis patribo añ incarnatõeʒ et añ legẽ fuerit equalis ca
ritas:ſicut ĩ illis ꝗ in lege et pꝰlegẽ vel poſt incarnatõ⸗
nẽ:Fᷣm hoc nõ erit dicere ꝓfeciſſe fidẽ ſicut nec caritatezʒ
VYtẽ cũ in oĩbo fidelibo ſit fides eadẽ et eiuſdem verita
tis.ſ.pꝛime.⁊ ſᷣm eãdẽ veritatẽ cui aſſentit credẽs ſuper
oĩa.aſſentiẽs aũt ſuꝑ oĩa nõ põt ampliꝰaſſentiꝛe.Relin
quit᷑ ̊ ꝙ nullus credẽs põt ampliꝰcredẽ. nec in fide p
ficere.¶ Itẽ ſicut diẽ aug.Eadeʒ fides mediatoꝛis que
nos ſaluat:ſaluos faciebat iuſtos antiquos puſillos et
magnos.ꝗᷓ antiqui habueꝛũt eandem fidem mediatoꝛis
quam et nos habemus et eandem fidẽ creatoꝛis. Ergo
cũ ſᷣm hug.de ſancto vic.duo ſunt q ꝓponunt᷑ nobis cre
dẽda creatoꝛ ⁊ ſaluatoꝛ.ad q̃ oĩa alia reducunt᷑.⁊ eadẽ
ſ fuerit fides creatoꝛis ⁊ ſaluatoꝛis.Relinquit᷑ ꝙ non

ꝓfecerit fides ꝑ ſucceſſum txis. Cõtra.exo.iij. Ego

ſum deꝰabraha.deus yſaac.deus Jacob.⁊ nomẽ meuʒ
adonay nõ indicaui eis.hoc dictum ẽ moyſi.qꝗ̊ moyſes
amplius habuit de noticia dei qᷓ; pcedẽtes pr̃es.¶ Iteʒ
ps.ſuꝑ ſenes. Intellexi dicit dauid.̊ dᷣm maioꝛẽ ha⸗
buit cognitõem de deo qᷓ; antiqui pꝛes ꝗ fuerũt añ ipᷣm
Itẽ act.ij. Heatꝰpetrꝰretoꝛquet ad ſua tꝑa.illud Jo⸗
heł.iij. Effundã de ſpũ meo ⁊c̃.⁊ ꝓghetabunt filij ⁊ filie
vꝛe. cũ plenioꝛ fuit cognitio veritatis pꝛime pꝰ effuſio
nẽ ſpũſſancti ꝙᷓ in pꝛioꝛibo ſeculis ⁊c̃.¶ Itẽ greg. ᷣm in⸗
cremẽta tꝑm creuit ſcĩia ſctoꝝ patrũ ſpũaliũ:⁊ quãto vi

ecinioꝛes aduẽtui ſaluatoꝛis extiterũt:tãto ſacramẽta ſa
lutis plenius ꝑcepeꝛũt.dehinc etiã audiũt.beati oculi ꝗ
vident que vos videtis.x.luce.⁊ illud.Sazʒ nõ dico vos
ſeꝛuos.Joh.xv.Omnia quecũq; audiui a patre nota fe
ci vobis.Ex his &̊ relinquit᷑.ꝙ ꝑ ſucceſſionẽ tꝑm creuit
cognitio pꝛime veritatis.Cuʒ ᷓ cognitio veritatis pᷣme
ſit in pñti ꝑ fidẽ.relinquit᷑ ꝙ ꝑ tꝑm ſucceſſionẽ creuit fi
des ⁊ ꝓfecit. Solo.dðm ꝙ ſides habet ↄꝑatõem ad
credentẽ et ad creditã veritatẽ. Ieẽ veritas credita ẽ pꝛi
ma veritas.et hoc dupliciter.ſᷣm ꝙ cogitat᷑ in ſe et ᷣm
ꝙ cogitat᷑ in effectu ſuo.veritas ſᷣm ꝙ cogitat᷑ in ſe ẽ ab⸗
ſiracta ab oĩ ↄditõe tꝑis.Fᷣm ꝙ cogitat᷑ ĩ ſuo effectu ꝗ eſt
tꝑalis.vt creatõis.recreatõis.gloꝛificatõis ⁊ hmõi co
gitat᷑ cũ cointellectu ↄditõis tꝑis.Si ꝗ̊ reſpiciat᷑ credi⸗
tũ qᷓtũ ad pꝛĩcipale ſignificatũ:cꝛeditũ ẽ ſupꝛa tpᷣus.Si
ðo reſpiciat᷑ qᷓtũ ad cõnotatũ:creditũ ẽ in tꝑe ſᷣm quem
modũ di ꝓficere fides ſᷣm ꝓceſſum tꝑis. Scõm vᷣo ꝙ fi⸗
des accipit᷑ Fm ↄꝑatõem ad credẽtẽ.ſic põt fides ↄſide⸗
rari duobo modis:qtũ ad habitũ:⁊ qtũ ad vſum. Hꝛe
termiſſo igit᷑ argumeto fidei q;tum ad habitũ.qꝛ de h̊ di
uerſi diuerſa ſentiunt.dðm ꝙ ſi ↄſideret᷑ qtum ad vſuʒz
dicit᷑ creſcere et ꝓficere.⁊ hoc quatuoꝛ modis cognitiõe
q́;tum ad actũ rõnalis.ↄſtãtia et firmitate q;tũ ad actũ
iraſcibilis.feruoꝛe ⁊ deuotõe qtũ ad actũ ↄcupiſcibilis
actõe qᷓtũ ad exercitiũ exterioꝛis oꝑatõis.Scðm pᷣmuʒ
modũ dr ꝓſiciẽs in cognitõe diuinoꝛum ꝓficere in fide
Scðm aũt modũ ſecũdũ maꝛtires dicũt᷑ ꝓfeciſſe ĩ fide ĩ
ſuſtinẽtia et ↄſtantia patiẽtie.Scm terciũ modum fer
uẽtes ʒelatoꝛes fidei dicunt᷑ ꝓfeciſſe ĩ fide. Scom quar⸗
tũ modũ oꝑantes actiui dicunt᷑ ꝓficere ĩ fide.⁊ ſᷣm hũc
modum patet reſponſio ad pꝛimo obiectum et in parte
ad ſequentia.i¶ Ao ſecũdum dicẽdum.ꝙ ſicut dicit hu⸗
go de ſanc. victo. Duo ſunt ᷣm que fides creſcere dicit᷑.
cognitio et affectus.Fᷣm cognitõem fides creſcit quãdo
eruditur ad ſciẽtiam.ſᷣm affectum quãdo ad deuotõem
excitatur et roboꝛatur ad cõſiantiam.quoꝛũdam vo ſi⸗
es affectu magna:cognitõne parua.alioꝝ econuerſo.
Alij vo cognitõe et affectu fidẽ habẽt magnã. alij cogni
tione et affectu paruam. Affectuʒ magnum in ſide ma⸗
gis landabilem eſſe qᷓ cognitõönem magnam: dominus
manifteſte oſtendit.vbi fidem grano ſynapis compara:
uit.math.xiij.quod quãtitate paruũ eſt:ſed nõ feruoꝛe
hinc mulieri chananee parum ſcienti. ſed multũ cõfidẽ
ti dictum eſt.magna eſt fides tua. Scðm ergo hugo.di⸗
cẽdum eſt ꝙ ſi fides fuerit equalis qtum ad affectõem
in antiquis et mo derꝛnis q;tum ad aliquos:non tamen
qᷓtum ad cognitõnem. Ad tercium dicẽdum. ꝙ aſſen⸗
tire veritati habet duos reſpectus.vnus ẽ ad veritateʒ
alius ad aſſentientem. Scõm reſpectũ ad veritatem.aſ
ſentire ſeu credere vno modo eſt in omnibus.qui quidẽ
modus expꝛimitur cum dicituꝛ aſſentire pꝛime veritati
ſuper omnia. Scðm vo ꝙ aſſentire dꝛ reſpectu ad aſſen
tientem:hoc modo eſt differentia ſᷣm incrementa ⁊ ꝓfe⸗
ctuʒ ſᷣm ꝙ dicit hugo. Scðm incremẽta fidei tria gene
ra gentium inuemiũtur. Quidaʒ em̃ fideles ſunt qui ſo⸗
la pietate cre dere eligunt.ſ̊ vtrũ cre dendũ ſit vel nõ cre⸗
dendum:ratõne nõ cõpꝛehendunt.Alij vðᷣo ratõne appꝛo
bant quod fide credunt.Alij vᷣo quod fide credunt ⁊ ra
tõne apꝛobant:purificate mentis intelligentia experi⸗
untur. In pꝛimis ſola fides facit electionem.in ſecun⸗
dis ratio adiungit apꝛobationem.in tercijs puritas ĩ⸗
telligentie. agꝛehendit certitudinem. ¶ Ad quartũ di⸗
cendum ſᷣm auctoꝛitatem hugo.de ſancto victo.exponẽ
tem auctoꝛitatem ſ Qumeri.xiij.de botro qui poꝛtabatuꝛ
in vecte. Hotrus ſiquidem in vecte:xpᷣc in cruce ẽ. cuiꝰ
my ſterium in ſacramento duo populi poꝛtant.Qui pꝛe

ceſſerunt poꝛtauerunt:ſed non viderunt.quia pꝛeceden⸗

tes aduentnm eius ſacramenta paſſionis eius per fidẽ
poꝛtauerunt:ſed non omnes per cognitõnem intellige⸗
re valuerunt.Secundi autem poꝛtant et vident.quia fi
deles poſt aduentum xpᷣi ſacramẽtũ paſſionis eiꝰ ꝑ fidẽ

õ

4

gti
n
e⸗
ne
te⸗

LQueſtio

ſuſcipiũt:⁊ ꝑ reuelataʒ cognitõeʒ iã cognoſcũt. Ex quo
accipit᷑.ꝙ qᷓuis eadẽ ſit fides qũ ad ↄſenſuʒ veritatis
qua credit᷑:tñ dꝛñtia ẽ in cognitõe qᷓtuʒ ad ꝓfectũ ⁊ au/
gmentũ ſicut dictũ eſt.

Mlembꝛum tercium

Verit᷑ poſtea de ꝑatõe ſidei ad alias vᷣtu
tes m ꝙ dẽ fundamẽtũ. Ad qð ſic obijcit
ſuꝑ illð Lu.x.õ terreamiĩ ⁊c̃.glo.foꝛti⸗
tudo ẽ fundamẽtũ fidei.ᷣm h̊ q fides nõẽ
fundamẽtũ foꝛtitudis.¶ Itẽ dic Heꝛñ.ꝙ pᷣcioſus fundꝰ
hũilitas ẽ in q̃ fundat᷑ ſides.̊ hũilitas ẽ fundamẽtuʒ fi⸗
dei.⁊ nõ ecõuerſo.¶ Itẽ ſuꝑba volũtas ẽ cã infidelitatis
repellit fidẽ.ꝗ̊ hũilitas ẽ initiũ fidei.Ex qͥ relinquit ꝙ
hũilitas erit fundamẽtũ fidei ⁊ ſba reꝝ ſpeꝛãdaꝝ.¶ Itẽ
cũ obiecta fundãt᷑ ĩ aĩa ꝑ ſuos habitꝰ:videt᷑ ꝙ credenda
fundent᷑ in aia ꝑ fidẽ:ſperãda ꝑ ſpẽ:diligẽda ꝑ caritatẽ.
Spes g̊ erit fundamẽtũ reꝝ ſperãdaꝝ nõ fides. IJtem
fundamẽtũ pꝛie ẽ ⁊ dẽ in materia ꝑmanẽte:⁊ ſił cũ reb
reſpectu q̃ꝝ dz. vñ ibi ẽ materia traſiẽs:nõ dẽ ꝓpꝛie fun/
dainetü. Bi ̊fides ñ remanebit cũ ſpeꝛãdis ĩ vita et᷑na
ſicut ptʒ.j.coꝛĩ.xiij.qꝛ euacuabit᷑.nõ pt᷑ dici fides fũda⸗
mẽtũ reꝝ ſperãdaꝝ. Ad qð ddðm.ꝙ fides dĩ fundamẽ
tũ ſᷣm rõnẽ ſpũalis ediſicij:ſin ꝙ dic glo. Heb.xj. Nides
eſi fundamẽtũ oĩm bonoꝝ qð nemo mutare pt.ſine q̊ͥ nõ

eſt bona edificatõ. Dicit᷑ at fundamẽtũ ĩ via:qꝛ ẽ pᷣmꝰha

bitus qͥ hõ ſuꝑ ſe aſcẽdit.ſequẽs vᷣo ẽ ſpes que ẽ ſicut pa⸗

ries qͥ animꝰ erigit᷑ ad attingẽdũ magnitudinẽ glie cele⸗

ſtis.Caritas vᷣo ẽ ſi ſupᷣmũ ſeu tectuʒ qð eleuat᷑ vſqʒ ad
ſublimitatẽ głie:qꝛ nũq; excedit.j.coꝛi.xiij.ſm h̊ &̊ dẽꝛ fũ⸗

damẽtũ. Pꝛetea dr fundamẽtũ reſpectu ſperãdaꝝ hoc ẽ
reſpectu eternoꝝ bonoꝝ ſᷣm ꝙ ĩ ſpe ſunt. Speramꝰei vi⸗

dere veꝝ.ſperamꝰattingẽ głioſum.ſperamꝰplene diligẽ
ſummũ bonũ.ſ.ex fide diſponẽte aĩaʒ. Fides ꝗ̊ diſponit
aiaʒ vt iſta ſubſiſtãt ĩ ip̃a.q Ad pᷣmũ ꝗᷓ qð obicit᷑ de for
titucie.dvᷣm ꝙ fundamẽtũ duplꝛ dꝛ ĩ ſpůalibo.ꝓpt ſub⸗
iectõeʒ: ⁊ ꝓpt᷑ firmitatẽ. pt᷑ ſubiectõeʒ dẽ fides fundam̃
tũ vᷣtutũ:qꝛ ẽ pᷣmꝰhabitꝰq̃ſi ſubtractꝰoĩbo habitibo vᷣtu⸗

tũ ſic̃ accidit ĩ coloꝛibo.i ã coloꝛ albo aliqũ ſubſternitur
oĩbo ꝗ ſuꝑpingunt᷑. Pꝛopter firmitatẽ dr foꝛtitudo fun

damẽtũ fidei.nõ qᷓ;tũ ad habitũ:ſᷣ qtũ ad oꝑa ĩ quibo fir

mat᷑ fides ꝑ foꝛtitudinẽ ne cedat paſſionibo.ſᷣm h̊ ̊ patʒ

ꝙ fides dẽ fundamẽtũ foꝛtitudis ꝑ abſtractõeʒ qtuʒ ad

habitũ. Foꝛtitudo vᷣo dẽ fundamẽtũ fidei ꝑ firmitatẽ qᷓ/
tum ad actũ.¶. Ad ſcðᷣm vo qð obijcit᷑ de huũilitate.dicen

vum ꝙ hũilitas ẽ dupłꝛ.ex gra gratiſdata:⁊ ex gra gra⸗
tumfaciẽte. Humilitas ex gra gratiſdata eſt.qua bõ in
tellectũ ſuũ humiliat vt nõ ſit aliquo mõ repugnãs veri

tati credendoꝝ. ⁊ ſᷣm hũc modũ humilitas ẽ diſpoſitio

pᷣ̃cedens ad ſidẽ foꝛmatã.nõ tamẽ debet dici fundamẽtũ

quia nõ eſt eiuſdẽ ratõis.Eſt em̃ humilitas huiꝰ ex gra⸗

tia gꝛatiſdata.fides vᷣo foꝛmata ex gr̃a gꝛatũfaciẽte. Hu

militas ex gra gratũfaciente eſt qua homo inelinat᷑ ad

ebitã ſubiectõeʒ ⁊ ſenſuʒ ſue ꝑuitatis.dicendũ eꝛgo ſᷣm

hunc modũ.ꝙ fundamẽtũ in virtutibo põt dici duplicit᷑

ratõe generatõis ⁊ ratõe ↄſeruatõis.Ratõe generatõis
fides eſt fundamẽtũ virtutũ. Ratõne vᷣo ↄſeruatõis ſeu

cuſtodie humilitas.qꝛ eſt cuſios oĩm virtutũ ne coꝛruãt

Vnde Gꝛeg. Soli ruine cꝛeſcit qð edificãt:qui ante mo

lem fabꝛice humilitatis fundamẽtuʒ nõ ꝓcurãt.⁊ ꝑ bo

ptʒ reſpõſio ad terciũ.q¶ Ad quartũ dicendũ.ꝙ reꝝ ſpe⸗/

randaꝝ inqtuʒ in eis ↄcernit᷑ actus ſpei:ſpes eſt ſubſtã⸗
tia ſicut foꝛma.fides vᷣo ſicut materia.i.materiał diſpo⸗

ſitio ꝑ quã in aĩa res ſperãde vt ſunt ſub actu ſpei ſubſi⸗
ſtunt. Quia ̊ fundamentũ dicit ratõeʒ materie non foꝛ⸗
me.ideo ouenit fidei eſſe fundamẽtuʒ reꝝ ſperãdaꝝ non
ſpei.¶ Ad vltimũ dicendũ ꝙ nõ refert:ſperãduʒ em̃ ſᷣm
ſubſtãtiã dicit eternũ:ſed ſperandũ inqᷓtum eſt ſub actu
ſpei.ſ.inqtum eſt ſperãduʒ dicit tempoꝛale ꝓꝓpter ↄcretõ

nem actus ſpei ad ipᷣ̃am rem ſperanqũ. dicit᷑ ergo fides

lxxxij.

fundamẽtuʒ reꝝ ſperãdaꝝ nõ qtum ad ſuã ſubſtãtiã: ſᷣ
qᷓtum ad ↄcretionẽ actus ſpei ad ipᷣas res:hoc eſt dicẽ:
dicit᷑ ſundamẽtuʒ eternoꝝ bonoꝝ:nõ ꝓut habent eſſe in
re x futuro.ſed ꝓut habent eſſe in ſpe de pᷣſenti.manet
igit᷑ fides reſpectu eius ꝙ dicit᷑ fundamẽtuʒ ᷣm hũc mo
dum. In hunc ̊ modũ terminat᷑ inquiſitio de fide ſcõm
ꝙ accipit᷑ pꝛo fide qua credit᷑

Meſtõ.lxx xij.de aꝛticu

lis fidei ⁊ ſimbolis.

Eſtat inquirere de

fide ſᷣm ꝙ accipit᷑ pꝛo eo qð credit᷑.hoc
eſt de credibili. credibile autẽ dicit᷑ arti⸗
culus fidei. collectio aũt articuloꝝ di⸗
citur ſimbolũ. Elt aũt plena ſit euiden⸗
tia modus inquiſitõis erit talis. Pꝛimo queretur quio
ſit articulus.Scðo que ratõ ſimboli.i.collectõnis arti⸗
culoꝝ. Tercio de ſufficiẽtia credibiliũ ſᷣm diſtinctõn s
tempoꝝ. Quarto de ſufficiẽtia articuloꝝ qᷓ;ẽtum ad fidẽ
ſimpliciũ. Quinto de diſtinctõe ⁊ expoſitione articuloꝝ

ſm diffeꝛentiã ſimboloꝝ.

Membꝛum pꝛimum

DO pꝛimũ pᷣnotandũ eſt.q; articulꝰtriplici⸗
ter diffinit ſim Hug. de ſcẽo viet. Articu⸗
lus eſt natura cũ gra. Item m eundẽ ali⸗
ter ſic. Articulꝰ eſi ꝑceptio veritatis diui⸗

ne tendẽs in ip̃am. Itẽ ᷣm Ric.de ſcto vict. Cercõ mõ

ſic.Articulꝰeſi indiuiſibilis veritas de deo:artans nos
ad credẽdũ.Pꝛimo querit᷑ q ſit rõ aſſignatõis haꝝ diffi
nitionũ.Nã vident᷑ repugre pᷣma tercia.nã pᷣma q̃ dic
articulũ eſſe naturã cũ gra.ponit articuluʒ in ↄplexione
2 ppoſitõe veritatis.tercia vᷣo que dicit articulũ indiuiſi

bilem veritatẽ ponit articulũ in ſimplici acceptõne veri⸗

tatis.q¶ Item cum multa ſint credibilia ⁊ credenda ſine
quibo nõ eſt ſalus que nõ ↄtinent veꝛitatem de deo:et qð
dicit᷑ in ſimbolo.Credo ſanctã catholicã eccliam:et car
nis reſurrectõeʒ:⁊ alia que in ſimbolis nõ ↄtinẽt᷑:vt for
nicationẽ eſſe moꝛtale peccatũ ⁊ cetera hmõi.q̊ nõ eſt ve⸗
rum ꝙ dicit᷑ in ſcða ⁊ tercia diffinitõe.q articulꝰeſt veri
tas de deo ⁊c̃.qꝛ cñ pᷣciſione intelligit᷑ diffinitio.q Iteʒ

cognitõ phica de deo qua in methaphiſica ꝓbat᷑. ꝙ deꝰ

— 5

eſt ⁊ om̃ipotẽs ⁊ eternꝰ.eſt veritas de eo.⁊ ꝑ ratões ne

ceſſarias artat nos ad eredẽdũ. talis cognitõ ẽ articu⸗
lus.Sʒ diſſinitõ tercia vera ẽ qua dicit᷑ ꝙ articulꝰẽ indi
uiſibilis veritas de deo ⁊c̃.¶ Itẽ cuʒ hi qui ſunt in pcto

moꝛtali fideles credãt deuʒ eẽ ſicut i ſimbolis ↄfitemur.

vnũ om̃ipotẽtẽ ⁊c.nõ tñ credãt in deũ:qꝛ credẽdo ꝑ amo
rem nõ tendũt in en.& in ipᷣis eſt ꝑceptio veritatis nõ tẽ⸗
dens in ipᷣaʒ. Ex qͥ reliquit᷑ ꝙ ſi articulꝰ eſt ꝑceptio veri⸗

tatis diuine tendẽs in ipᷣ̃aʒ:ꝙ ip̃i nõ credũt aliquẽ arti⸗

culũ.q¶ Itẽ qua ratõe dicit᷑ in tercia diffinitõe:articulꝰĩ⸗
diuiſibilis veritas.iãà intẽtio articuli muenit᷑ in q̃dru⸗
plici facultate. In grãmatica ad diſtinctõeʒ dictõis vel
ſupoſitoꝝ.In rethoꝛca vt dicit tulliꝰin ſcdᷣo retho.Ar
ticulꝰdicit᷑ cum ſingula verba interuallis diſtinguũtur
ceſa oꝛatõne.hoc mõ acrimonia voce vultu aduerſarios

ꝑterruiſti. In ph̊ica articuli diſtictões digitoꝝ:a ĩ vna⸗
quaq; facultate articulꝰdicit᷑ mimũ in ſuo genẽ:⁊ habet

ratõeʒ diſtinctõis ſeu in dictione vt in grãmatica.ſen in
oꝛatõne:vt in rethoꝛica.ſeu in mẽbꝛo vt in phica.querit᷑
ergo cũ articulꝰaccipiat᷑ in rethoꝛica.an accipiat᷑ ſᷣm in⸗
tentionem aliaꝝ ſcientiaꝝ.Nam ſi accipiatur ᷣm inten
tionem indiuiſibilitatis. male diffinit Hugo dicens. ꝙ;

articnlus eſt natura cum gr̃a. Si ergo ſcm ratõeʒ di⸗

ſtinctõis:̊ qui habẽt fidem implicitã nõ credunt omes
artickos. Soł. Articulus accipitur ſtricte.Apꝛie ⁊ cõ⸗
muniter. Stricte accipit᷑ articulꝰ.Fᷣm ꝙ artatur ad par⸗
tes ſimboli apłoꝝ.⁊ hoc mõ accepit bugo cũ dixit arti⸗

— 6

+„

N 5

7
⸗ .

N 6. W ſlx 200) J₰ NMα

obijcit᷑ de repugnãtia pᷣme diffinitõis ⁊ vltime.dicendũ

eulũ eſſe noturã cũ gẽa.ã in ſingulis articulis illiꝰſim
boli ↄfeſſioni nature diuine vel hůane adiũgit᷑ effectꝰgꝛe
verbigẽa cũ dico.Credo in deũ patrẽ ⁊c̃.ſigniſico natu⸗
ram.cum adiũgo creatoꝛẽ celi ⁊ terre.adiũgo gẽam.Ex
gẽa em̃ non ex debito fuit ꝙ coĩcare voluit ſuã bonitatẽ

in creatõe reꝝ. Siti mõ cũ dico ⁊ in ihᷣm rpᷣ̃m ⁊c̃.confi

teoꝛ naturã.cũ addo qui ↄceptꝰ eſt deſpũſancto.adiũgo
gr̃am. Accipit᷑ aũt hie natura ꝓ ipᷣa natura que diuina
eſt:vel que aſſumpta eſt a teo.ſ.hũanitate. Pꝛopꝛie ac⸗
cipitur articulꝰpm ꝑfectã ratõeʒ:vt eſt obiectũ ſidei foꝛ
mate. ⁊ hoc mõ accipit᷑ in illa diffinitõe.articulꝰ eſt ꝑce⸗
ptio veritatis diuine in ip̃am tendẽs:vt ꝑ boc ꝙ dicit ꝑ
ceptio veritatis diuine ſignificet᷑ intẽtio ↄmũis fidei for
mate ⁊ infoꝛmis.ꝑ hoc po ꝙ addit᷑ in ipam tendẽs.deteꝛ
minet᷑ ⁊ appꝛopꝛiet᷑ fidei foꝛmate.⁊ ſigniſicet᷑ duplex ꝑfe
ctio articuli. ꝑfectõ intellectus in hoc ꝙ dicit᷑ ꝑceptio vxe
ritatis diuine.ꝑfectio affectꝰin hoc ꝙ vicit᷑ in ip̃am ten
vens. Articulꝰem̃ foꝛmatꝰnõ ſolũ illuſtrat intellectuʒ ꝑ
ꝑeeptionẽ veritatis:ſed etiã mouet affectũ ad deſideriũ
veritatis.Cõmũiter accipit᷑ articulꝰſᷣm ꝙ eſt obiectum
fidei foꝛmate ⁊ infoꝛmis.⁊ ad hanc intẽtionẽ reſpiciens

Rich.dicit ꝙ articulꝰeſt indiuiſibilis veritas de deo ar

tans nos ad credẽduzʒ. Et ꝑ hoc ꝙ dicit indiuiſibilis ve⸗
ritas de teo:tãgit eſſentiã articuli. ꝑ hoc vᷣo ꝙ dicit ar⸗
tans nos ad credẽduʒ: tangit effectũ articuli inqꝙtum ar
ticulus eſt.⁊ ex hoc inſinuat noĩs ratõeʒ.eo em̃ ꝙ artat
ratõeʒ ad aſſentiendũ articulꝰdicit᷑.ptzʒ igit᷑ que ſit ratõ
aſſignatõis poſitaꝝ diffinitionũ.4 Ad illud qð pᷣmo

ꝙ cũ duplex opio fuerit de articulis.ã quidã poſuer̃t
res eſſe articulos.ꝗdã vo enũciabilia.⁊ ſic ſupꝛa diſpu⸗
tatũ eſt.ꝙ articuli ſunt ſimplꝛ.⁊ articuli ᷣm ꝗd.articuli
ſimpłꝛ ſũt ipe res ſimpłꝛ accepte ab ipᷣo ĩtellectu.vt vni⸗
tas trinitas incaꝛnatõ.⁊ ſic de hmõi.Articuli pᷣo ᷣm ꝗd
ſunt enũciabilia.vt deũ eſſe trinũ.filiũ dei eſſe incarna⸗/
tum. Rich.cũ dixit ꝙ articulꝰerat indiuiſibilis veritas
reſpexit ad intentionẽ articuli ſimpliciter.hugo vᷣo ceum
dixit articulũ eſſe naturã cum gratia.accepit articulum
Hᷣm quid ſeu ↄtingenter. Et ideo Rich.poſuit articuluʒ
in acceptione ſimplicis veritatis. hugo po in ↄplexione
veritatis. ſed reſtringẽdo intentionẽ articuli ad ſimbo⸗
lum apłoꝝ ſicut dictũ eſt.¶¶ Ad ſcdᷣm ex ſuꝑioꝛibo patet
rñſio vbi oñſuʒ eſt.ꝙ nõ om̃e qð credẽduʒ eſt:eſt articu⸗
lus.ſupꝛa q̃ſtione vtꝝ obiectũ fidei ſit verum creatũ vel
increatũ. Sunt em̃ quedã añcedẽtia ad fidẽ quedam ſe⸗
quentia.quedã cum ipᷣa fide. Vñcedẽtia ad fidẽ ſunt ea
que ſunt de iure naturali:⁊ in decalogo expᷣmũt᷑ q̃ ſup⸗
ponit fides. Inde eſt ꝙ credẽduʒ eſt.q trãſgreſſio cuiuſ⸗
libet pᷣcepti ſit moꝛtale pctm:quia diicredere illud qð fi
des ſupponit infidelitatis eſt. Sequẽtia vðᷣo ad fideʒ ſunt
vel que inferunt᷑ ex articulis vt ꝙ deus eſt vbiq;: qð ſeꝗ⸗
tur ex hoc ꝙ deꝰeſt imenſus. vel que ad articulos redu⸗
cuntur:vt ea que determinata ſunt ĩ ſcriptura tenemur
credere implicite vel explicite.ſeu ab eccleſia tradita: vt
ea que pertinent ad ſacramentalia eccleſie.⁊ ea que in
ſcriptura determinãtur qᷓ;tum ad circũſtantias aduen⸗
tus ad iudiciũ. Quedã vᷣo ſunt ſimul cum ipᷣa fide:⁊ he

ſunt ꝑticule fidei que ĩ ſimbolis ↄtinẽt᷑.hoc tercõ mõ ac

cipit᷑ articulꝰ.⁊ ſi obijciat᷑ de catholica eccleſia ⁊ carnis

reſurrectõne.dicendũ eſt ſicut pꝛius.nam iſta nõ ponũt

ꝓ articulis niſi inꝙᷓtum ↄcernit᷑ diuina actio in his. vt
in ipᷣa catholica eccleſia accipit᷑ diuina virtus faciens ĩ

ea remiſſionem peccatoꝝ. In carnis ſilꝛ reſurrectõe cõ⸗

cernit᷑ virtꝰ diuina faciens reſurrectionẽ.¶ Ad terciuʒ
dicendũ.ꝙ ſicut dicit᷑ a phᷣo deſcẽdũt noĩa ſicut deſcen⸗
dunt ſcĩe.ſiłꝛ dicẽdũ q; aſcendũt noĩa ſᷣm ꝙ aſcẽdũeſcĩe
⁊ nominũ intẽtiones.veritas q̊ in natuꝛali phia accipit᷑
ꝓ veritate que ẽ ̃m natuꝛã. In rõnali phia ꝓ veritate qᷓ
eſt ſm ratõeʒ. ĩ theologia q̃ eſt ſcia ſupꝛa naturã ⁊ rõ

nem:accipit᷑ veritas ꝓ veritate que ẽ ſupꝛa naturã ⁊ ra⸗

— abeD ee n 1

tionẽ. Cum ẽ̊ dicit᷑ ꝙ cognitio phica q ẽ de deo qm̃ om̃i⸗
potens eſt ⁊c᷑.eſt acceptõ veritatis de veo.aliter dicet᷑ qᷓ

cum dicit᷑ ꝙ articulꝰ fidei eſt acceptio veritatis de deo.
Mam illa acceptio que eſt phica a nobis eſſe dicit᷑: quia
ꝑ ratõeʒ naturalẽ inueſiigat᷑.Olla vᷣo que ẽ articulꝰ nõ a
nobis eſi:qꝛ a deo cũ lumie gꝛe fidei infundit᷑:⁊ ad h̊ re⸗
ſpiciens hugo de ſancto vic.dixit.ꝙ articulus eſt perce⸗/

ptio veritatis diuine:non dixit acceptio ſed ꝑceptio.i.ꝑ

alium captio:qꝛ nõ a nobis ſed ꝑ aliũ in nobis infundi⸗
tur. Jac̃.j. Omne datũ optimũ:⁊ om̃e do.ꝑ.de ſur.ẽ ⁊c.
Pꝛeterea hoc ꝙ dicit᷑ artãs nos ad credẽdũ.aliter ⁊ ali
ter dicit᷑ de cognitõe phica ⁊ articulo:qꝛ cognitio phica
artat ꝑ lucem rationum euidentẽ.articulꝰvo artat ꝑ lu⸗
cem ge infuſam:ↄſciam infoꝛmãtezʒ ſicut ſupꝛa dictũ eſt
Item cognitõne ph̊ica ꝑ ratõeʒ artat᷑ intellectꝰneceſſita
te.articulo vᷣo fidei ꝑ lucem infuſam artat᷑ affectꝰ vt vo⸗
luntarie aſſentiat veritati diuine ꝓpter ſe.¶ Ad quartũ
dicenduʒ ꝙ ſicut dictuʒ eſt ſicut fides diſtinguit᷑ per foꝛ⸗
matam ⁊ infoꝛmẽ. Ita articulus dicit᷑ foꝛmatus ⁊ infoꝛ
mis.Articulus vᷣo foꝛmatus diffinit᷑ ab hugo.cũ dicit.
articulus eſt ꝑceptio ⁊c. ⁊ ᷣm illam rationem exiſtens
in moꝛtali peccato non credit articulũ:quẽadmodũ nec
credit in deũ.Articulꝰpvᷣo coĩter ad foꝛmatuʒ: ⁊ infſoꝛnẽ
diffinit᷑ a Rich.cum dicit.articulꝰeſt indiuiſibilis veri⸗
tas ⁊c.⁊ hoc mõ in peccato exiſtẽtes credunt articulos.
4 Ad vltimuʒ qð querit᷑.vtꝝ articulꝰin tiheologia acci⸗
piatur ſᷣm ratõeʒ aliaꝝ ſcĩaꝝ.dicẽduzʒ ꝙ intẽtio articuli
accipit᷑ ̃m ratõnez ſimplicitatis ꝓut dicimꝰ articulos
ſimpłꝛ res ipᷣas credẽdas.ſcᷣm vᷣo ratõeʒ diſtinctionis
ꝓut dicimꝰ articulos ſᷣm quid. eſſe ipᷣa enunciabilia in
que ipᷣm ſim bolũ velut quoddã totũ in ſuas ꝑticulas di

ſtinguit᷑ ſicut infra dicetur. .

Membꝛmm ſecũdum

Onſequẽter querit᷑ de ratõe ſimboli.i.col⸗
lectionis articuloꝝ.⁊ incidũt queſtiones

diſciplinales circa hoc plures. Pꝛima ge

neralis que.ſ.cã fuerit ↄpoſitõis ſimboli
.i. eollectõis aꝛticłoꝝ. Scðᷣa cũ pᷣmũ ſimbolũ qð dr ĩ ſilẽ
tio.ſit ab ipis apłis ↄſtitutũ:ſiẽ tradũt auẽtes:que ratõ
ſuit editõis alioꝝ ſimboloꝝ videlicʒ ſimboli qð cantat᷑
in miſſa.Credo.ſ.ĩ vnũ deũ:qð fuit a pr̃ibo ĩ niceno ↄci⸗
lio ↄſlitutũ:⁊ ſimbolũ Athanaſij.qð cantat᷑ ĩ pᷣma:cum
pᷣmũ ab aplis oĩa ſapia eruditis ſufficiẽt ↄtineret arti⸗
culos neceſſarios ad ſalutẽ.¶ Itẽ cũ ſimboluʒ aploꝝ ⁊

ſimbolũ patꝝ diſtinguat᷑ ſᷣm ea que tribo ꝑſonis appꝛo⸗
pꝛiant᷑.ſicut ptz ↄſiderãti.que rõ eſt ꝙ ſimbolũ athana⸗
ſij aliter diſtinguat᷑. ¶ Itẽ querit᷑ de ſimbolo apłoꝝ q̃re

dicat᷑ demane ⁊ in pᷣma⁊ in ↄpletoꝛio pluſqᷓ in alijs ho⸗
ris.4l Item quare ſimbolũ patꝝ cantat᷑ in miſſa ⁊ poſt

enãgeliñ.ꝗ¶ Itẽ quare ſimbolũ athanaſij cantat᷑ ĩᷣma.

A qð rñdẽdũ ꝑ oꝛdinẽ.a pᷣmo ad pᷣmũ.dðm qꝙ cauſa
ſunboloꝝ.i.collectõis articuloꝝ ẽ ĩſiructõ fideliũ ĩ vna
intelligẽtia 1 ↄfeſſione veritatis ⁊ deuotõe religiõis.Cũ
em̃ vna ſit veritas in qua beatificãda eſt hũana natura.
vna intelligẽtia.vna ↄfeſſio:vna religio debet eſſe inten⸗
dendo ad ipᷣam veritatẽ. Ideo cũ tot eſſent diuerſitates
hominuʒ natione moꝛibo lingua cognatione? alijs mo⸗
dis multis ſpirituſancto illuminante:excogitaueꝛũt pa⸗
tꝛes colligeꝛe ſingula credẽda ⁊ ↄfitenda ð ipᷣa diuinita⸗
te in vnam ↄfeſſionis cooꝛdinationẽ: vt omniũ credẽtiũ
eſſet ↄfeſſio vna fides ⁊ religio.vt ſicut dicit᷑ Actuũ.iiij.
AMultitudinis credẽtiũ eſſet coꝛ vnũ ⁊ aĩa vna.ſicut di⸗
cit beatꝰ aug.in li.de ſim bolo.cum multe aĩe erãt:fides
eas vnã fecerat. VUnde nota ꝙ ex hac vnitate dicit᷑ ſimbo

lum. Simbolũ em̃ in naturali phia dicit᷑ ↄuenientia. ꝓ

pteꝛ 2uemẽtiã. ꝗᷓ intellectuũ in veritate vna ⁊ religione
vna:ſimbolũ fidei aꝑellatum eſt. ota tamen ꝙ pꝛeter
hanc cauſam due poſſunt alie aſſignari denominatõnis

ſim boli.Ana eſt conuenientia apoſtoloꝝ in ſimbolo cõ⸗

—

4
.
.“

— -—

Sbee

d.
⸗
li

no
in
N

es
ſe
l
6
t
ci⸗
ti⸗
27
o/

a,
t,
tii

ſeo

. * — NZ 8 Pi ba . SD

LQueſtio

ponẽdo ſeu patꝝ:qꝛ ſiẽ infra patebit. in ſimbolo apłloꝝ
vnuſqſq; appoſuit ptẽ ſuã. Inde dictũ ẽ ſimbolũ a ſin qð
eſt cũ.x bole qð eſi ſnĩa:q̃ſi multoꝝ ſnĩa.Alia cꝗ eſi ↄue
nientia ſcripturaꝝ exr quaꝝ aggregatõe factũ ẽ ſim bolũ
Vnde aug.in li.de ſimbolo.Iſta vᷣba ꝑ diuinas ſcriptu
ras ſparſa ſunt. tñ collecta ſunt ⁊ ad vnuʒ redacta:ne

tardoꝝ bominũ laboꝛaret memoꝛia.¶ Ad ſcvᷣm dicẽdũ

ꝙ cauſa multiplicatõis ſimboloꝝ fuit tꝛiplex. Inſtructõ
fidei. veritatis erxplanatõ.ð erroꝛis excluſio. Inſtructõ fi/
dei fuit cauſa ↄpoſitõis ſimboli apłoꝝ.ad hoc em̃ ↄpoſi
tum ẽ vt in vna fide credẽdoꝝ neceſſarioꝝ ſaluti fideles
erudirent᷑. IFidei explanatõ circa dubitatõnes emergen
tes fuit cauſa ↄpoſitõis ſimboli ſanctoꝝ patꝝ qð cantat᷑
in miſſa. Erroꝛis vo excluſio ꝓpter bereſes multiplices
pululãtes:cauſa fuit ſimboli athanaſij:qð cantat᷑ in pꝛi⸗/
ma. Quicũq; vult ⁊c̃.¶¶ Ad terciũ qð queꝛit᷑ de diuerſita
te diſtinctõis que eſt in ſimbolis.dicendũ ſicut tactũ eſt.
Pꝛimũ ſimbolũ aploꝝ fuit ad inſtructionẽ fideliũ in ſi
x trinitatis.⁊ ideo ſᷣm aꝓpꝛopꝛiata trinitatis diſtingui
tur vt pars pꝛima ſit de aꝑꝛopꝛiatis patri.Credo in de⸗
um patrẽ ⁊c. Scðo de appꝛopꝛiatis filio.ſ.⁊ in ipdᷣm vpᷣm
filiũ eius. Tercia de apꝛopꝛiatis ſpirituiſancto.credo
in ſpiritũſanctũ. Scdðm ſimbolũ niceni ſynodi fuit ad ex
planationem fidei trinitatis.vnde ⁊ illud ſimbolũ diſti⸗
guitur m ea que ↄueniũt tribo ꝑſonis. Tamen qꝛ tunc
emeꝛgebat dubitatio circa ꝑſonaꝝ equalitatẽ ⁊ maxime
circa ꝑſonam ſpũſſancti.ideo cũ pꝛima pars illiꝰ ſimbo⸗
li ſit de ꝑtinentibo ad patrẽ.cum dicit᷑.Credo in vnũ de⸗
um patrẽ ⁊c̃. Scða de ꝑtinentibo ad filiũ:⁊ in vnũ dñm
ihm xpᷣm filiũ eius ⁊c̃. Cercia eſt de ꝑtinentibo ad ſpiri
tũſanctũ cum ꝓteſtatõne equalitatis. vnde ibi dicit᷑.Et
in ſpiritũſanctũ dominũ:qui cũ patre⁊ ſilio ſimł adoꝛa⸗
tur ⁊c. Terciũ vᷣo ſimbolum athanaſij fuit ↄtra hereſes

pululantes circa fidem diuinitatis ⁊ humanitatis.ideo

illud ſimbolum pꝛimo remouet erroꝛes circa ↄfeſſionem
vnitatis eſſentie diuine ⁊ diſtinctõnis ꝑſonaꝝ ꝑ rectaʒ
ↄfeſſionẽ eſſentialiũ ⁊ ꝑſonaliũ deo dignaꝝ nomiationũ
vnde poſt ðᷣſiculos ꝓhemiales dicit᷑. Iides aũt catholi⸗
ca bec eſt.vt vnũ deu in trinitate ⁊c. Scðo vᷣo remouen
tur erroꝛes circa fidem humanitatis cũ dicit᷑.ſed necel⸗

ſaurium eſt ad eternã ſalutẽ.4 Ad quartum qð querit᷑ de

ſimbolo apłoꝝ quare ſubmiſſe dicit᷑.dicẽdum ꝙ ꝓpter h
vt ſtatus pꝛimitiue eccłie repᷣſentet᷑ qñ apli⁊ fideles nõ
audebant fidem xp̃i ↄfiteri in manifeſto vſq;quaq;. In p
ma vᷣo ⁊ ↄpletoꝛio illud ſimbolũ dicit᷑ vt ſignificet᷑ qð ſi⸗
ne fide impoſſibile eſt dirigi: ⁊ placere deo in bonis ſᷣm
ꝙ dicit᷑ ad Heb.xj. Sine ſide impoſſibile eſt placeꝛe deo
ideo dicit᷑ in pꝛima anteꝙᷓ; procedatur ad opera in die.
Item vt ſignificetur ꝙ ſine fide impoſſibile ẽ reſiſtẽ ma⸗
lis:Fſᷣm ꝙ ſignat᷑ in ᷣma Pet᷑.vltimo.vbi dicit᷑ reſiſiẽ.ſ.
dy abolo:foꝛtes in fide.ideo dicit᷑ in ↄpletoꝛio.in muni⸗
mentũ ↄtra temptatões nocturnas ⁊ hoc eſt qð dic au⸗
guſ.de ſimbolo.Accipite regulã fidei qð eſt ſimboluʒ:et
cum acceperitis in coꝛde ſcribite: et quotidie apud vos
dicite anteqᷓ; doꝛmiatis ſuꝑple in ↄpletoꝛio:anteqꝙᷓ; ꝓceda
tis ſuꝑple in hoꝛa pꝛima vro ſimbolo vos munite.¶ Ad
illud qð querit᷑ quare ſimbolũ patrũ cantat᷑ in miſſa pꝰ
euangeliũ. Dicendũ ꝙ ſimbolũ patrũ ⁊ etiã athanaſijẽ
ↄtra declamatões ? gorrulatões hereticoꝝ: ad quas cõ
futandas inſtituta ſunt ꝑ ↄfeſſionẽ fideliũ. Pꝛeterea in
miſſa ſimbolũ patrum cantat᷑ vt ↄfeſſione fidei ⁊ deuo⸗
tione pᷣparemur ad ꝑticipatõeʒ ſacramẽti dñici coꝛꝑis.
cuiꝰꝑticipes efficimur ꝑ fidem. Vnde aug.Crede ⁊ mã⸗
ducaſti. Poſt euãgeliũ vᷣo canit᷑ vt mõſtret᷑ ꝙ ſim bolum
ex verbis dñi loquẽtis in euãgelio accipitur. Ad illud
qʒ querit᷑.quare ſimbolũ athanaſij in pꝛima cãtat᷑.Oi⸗
cendũ ꝙ ꝗpter duo.ſ.ꝓpter ſignificatõeʒ vt deſignet᷑ ꝙ fi
Les eſt pꝛima mentis illumĩatio ⁊ pꝛima virtutuʒ:⁊ ꝓpt
xtilitatẽ.arim amuꝛ eĩ ſimbolo fidei ᷣm ꝙ dicit᷑ ad Eph̊.
rj. In omnibo ſumentes ſcutũ ſidei.pterea in hoꝛa pri

1◻D

„ . —

ðèð

mbele /15 Dor N N

lxxxij.

ma arma dei ſumimus vt omnnes temptatõnes expugna

re valeammus.
Nlembꝛũ teꝛcin
Onſequẽter querit᷑ de ſufficiẽtia fidei Sᷣm
ſucceſſiones tempoꝝ.⁊ querunt᷑ duo. Pꝛi
mo vtꝝ eſſet ſufficiẽtia ſalutis ſine fide me

Dieꝛtoꝛis. Scðo vtꝝ neceſſariũ fuerit cre⸗
dere om̃i tꝑe ea que credimꝰ de fide mediatoꝛis.

Articulus pꝛimus

O pꝛimũ ſic ad Heb.xj. Accedenteʒ opoꝛtet

credere ꝙ deꝰ eſt:⁊ ꝙ remuneratoꝛ eſt.ſᷣ que⸗
ritur vtꝝ ante aduentũ 2 legeʒ ſuffecerit hoc
credere ad ſalutẽ.i Qã tꝑe gr̃e ↄſtat certiſſime ̊ nõ ſufficẽ
opoꝛtet em̃ vniuerſa credi que ĩ ſimbolis ↄtinẽt᷑. Pꝛopt᷑
boc querit᷑ quare aplus iſta duo poſuit:⁊ vtruʒ aliqͥ tꝑe
ſuffecerit hoc ad ſalutem. lidet᷑ ꝙ ſic.qꝛ ante pcẽm ade
nõ erat neceſſaria redemptio hũani generis: q̊ᷓ nec fides
mediatoꝛis erat neceſſaria ſaluti. ꝓ tꝑe & illo ſufficeret
credere ꝙ deꝰ eſt:⁊ ꝙ remuneratoꝛ eſt abſqʒ fide media⸗

toꝛis. ¶ IYtẽ poſt pctm in lege nature.nõ erat naturali le⸗
ge que ẽ in dictamĩe ratõis ſcriptũ aliqð pᷣceptũ creden⸗

di mediatoꝛẽ ſeu redemptoꝛẽ:nmec ex lege poſita nec ex p⸗
phetis erat pᷣdicatũ ꝙ credẽda eſſet redemptio hũani ge⸗
neris. Relinquit᷑ igit᷑ ꝙ ꝓ ſtatu illo non obligabant᷑ ad
fidem mediatoꝛis & ſine illa poterat eſſe ſalus. Itẽ nũ⸗
q deus exigit a nobis vltra poſſe. Cum g fides media⸗
toꝛis nõ poſſet haberi nec ꝑ icripturas nec ꝑ creaturas
nec ꝑ ꝓphetas:ꝑ quos inſinuaret᷑ credendũ eſſe mediato
rem:relinquit᷑ igit᷑ ꝙ non ſem ꝑ fuit neceſſaria fides me⸗
diatoꝛis. Contra.aug.ao optatum.emo liberatur
a damnatõne que facta eſt ꝑ adam niſi ꝑ fidem ihu xp̃i.
4 Item dicit aug. Eadem ſides mediatoꝛis que nos ſal
uat: ſaluos iuſtos faciebat antiquos puſillos cum ma⸗
gnis:qꝛ ſicut credimꝰxpᷣm carne veniſſe ita illi ventuꝝ
Sol.diſtinguẽdus eſt ſtatꝰ.ſ.ſtatus ante pctm:⁊ ſta⸗
tus poſt peccatũ:⁊ ante legẽ.⁊ ſtatus ſub lege:⁊ ſtatꝰgꝛe
In ſtatu ante peccatũ neceſſaria fuit fides creatoꝛis qꝛ
eſt:⁊ quia remuneratoꝛ eſt:qꝛ.ſ.eſt pꝛincipiũ ↄditõnis:⁊
quia remuneratoꝛ eſt intuʒ finis ⁊ ↄplementũ beatitu
dinis. ꝓ ſtatu vo poſt pcẽm neceſſaria fuit fides:non ſo⸗
lum creatoꝛis ĩmo mediatoꝛis ſᷣm ꝙ dicit augu.qdð ſcri⸗

ptum eſt Act᷑.iij. Qon ẽ aliud nomen ſub celo in qͥ opoꝛ⸗

teat ſaluari nos.ex illo tꝑe valet fides ad ſaluãduzʒ genꝰ
humanũ:ex quo in adã viciatũ eſt.q̊ͥ fides mediatoꝛis ſo
lũmodo neceſſaria ẽ poſt petm. Poſi pctm em̃ ſicut dicit
hugo.duo ſunt ꝓpoſita credenda:creatoꝛ ⁊ ſaluatoꝛ. In
pꝛima ꝑte diſcernit fides inter creatoꝛẽ ⁊ eiꝰ oꝑa. In ſe⸗
cunda ꝑte diſcernit fides inter ſaluatoꝛẽ ⁊ ſacramenta
ſua.pꝛima pars ꝑtinet ad debitũ nature.ſecũda ad debi
tum gr̃e. illa credere debemꝰ:qꝛ ꝑ natura ↄditi ſumus.

iſta credẽ de bemꝰ:qꝛ ꝑ graʒ reꝑati ſumꝰ.4¶ Notq igitur

differẽtiã fidei mediatoꝛis ante legẽ:⁊ ſub lege:⁊ tꝑe gẽe
hm hug.de ſcto vict. Ante legẽ creatoꝛ credebat᷑ ⁊ ab eo
ſalus ⁊ redemptio erpectabat᷑. Per que vo ⁊ quõ eadẽ
ſalus oplenda ⁊ ꝑficienda eſſet.exceptis paucis quibus
hoc ſcire ſingulariter imunere datuʒ erat:a ceteris ſide⸗
libus nõ cognoſcebat᷑. Sub lege autem ꝑſona mediato⸗
ris mittẽda pꝛedicabat᷑. ꝙ aũt ipᷣa ꝑſona foꝛet homo vel
angelus vel eus nõdum manifeſtabat᷑.ſoli h̊ cognoue/
rant qui ꝑ ſpm̃ ad h̊ illumiati erãt. Sub gr̃a aũt manife
ſte p̃ᷣdicat᷑ ⁊ credit᷑ modꝰredemptõnis ? qualitas perſo⸗
ne mediatoꝛis.Scðm hoc rñdendũ ẽ bꝛeuiter ad oĩa ob⸗
iecta. Ad pꝛimũ qð querit᷑dicẽdum ꝙ aplus iſta duo
poni?᷑ ſicut pꝛincipia ad oẽs articulos.ſ.opoꝛtet credere
quia eſt:⁊ qꝛ remuneratoꝛ eſt.oẽs em̃ articuli reducũtur
ad fidem:qua credit᷑ alpha ⁊ o pꝛincipiũ ⁊ finis Apoc̃.
j.⁊ hec duo ſunt que ꝓpinquieꝛa ſunt nobis qtum ad co
gnitionem 2 quoꝝ cognitionem manuducimur ⁊ ele⸗

4
4

. *
/ —

E., d

namur ad cognitõeʒ eternoꝝ: ſicut ptz ↄferẽti ſingulos

binc g̊ eſt ꝙ aptus ponit hos pꝛincipaliter:qꝛ eſt pꝛinci⸗
pium ↄditionis:⁊ quia eſt remuneratoꝛ. hoc eſt finis be
atitudinis.4 Ad ſcõm iam ptʒ rñſio:quia ꝓ ſtatu ante

peccatum non dicit᷑ neceſſaria fides mediatoꝛis ſicut pa
tet er dictis:̊ ꝓ ſtatu poſt pctẽm. ¶ Ad terciũ vᷣo ⁊ quar

tum dicẽduʒ. ꝙ in lege naturali 'ᷣm victamẽ ratõis ſcri⸗
ptum erat pᷣceptũ de fide mediatoꝛis intuʒ indita erat

quodãmodo ratõni humani ſides redemptõis:qꝛ certũ
poterat eſſe ratõi bumane natura homiĩs eſſe lapſam ge⸗
neraliter. Inditũ aũt erat ratõi ꝙ ſemꝑ meliꝰ ⁊ digniꝰẽ

attribuendũ ſũme bonitati.⁊ ideo ſatis ex ꝓpinquo col⸗

ligere poterat ꝙ ſũma bonitas non permitteret ratõna

lem creaturã humanaʒ que generaliter ꝑdita erat ex to⸗
to ꝑire.iuxta illud p̃s.ſQũquid vane ↄſiituiſti omnes fi⸗
lios bominũ?⁊ ideo dictabat ratõ ꝙ credere deberet fu⸗
turã homis reꝑationẽ.ꝑ hãc viã oſtendit᷑ in lege natu
rali quodãmõ ſcriptũ pᷣceptũ de fide redemptõis.⸗. Ad
saltimũ dicendũ.ꝙ in ptᷣate nr̃a potẽtia ſuſceptiua eſt cꝛe
Tre fidẽ mediatoꝛis.ſed nõ eſt in poteſtate noſlꝛa actiua

ĩmo ab ipᷣa pꝛima veꝛitate infundẽte lumen fidei quo ele
uetur intellectꝰ ſupꝛa ſe. In potentia vᷣo ſuſceptiua erat

diſponere ſe per dictamen ratõnis. ꝓput iam dictum eſt

ad receptionem huiꝰ luminis.

Articulus ſecũdus

Aerit᷑ poſtea vtꝝ ſemꝑ oꝑtuerit credẽ oĩa il⸗
la de mediatoꝛe que nũc credimꝰ. Quibuſdã
em̃ videt᷑ ſieut męr dic ĩ ſentẽ.ꝙ ſuffecerit an

tiquis tm̃ credẽ. ſ.natiuitatt.moꝛtẽ.reſurrectõeʒ.aduẽ⸗

tum ad iudiciuʒ. Alijs videt᷑ habita fide trinitatis id de

miſterio incarnatõnis fidei ſuffeciſſe vt crederet᷑ filiꝰ dei
naſciturꝰ æ homie ⁊ iudicaturus:qui de Yohʒe baptiſta
documẽtuʒz huiꝰ rei affirmant:qui de moꝛte xpᷣi ⁊ deſcen⸗

ſu ad inferos in euangelio oubitaſſe videtur ſᷣm expoſi‚⸗

tionem gregoꝛij.quãdo interrogauit ꝑ diſcipulos. u

es qui venturus es ⁊c. LCuc.vij. ¶ Dath.xj.quaſi diceret

Es tu ꝑ teipſum deſcenſurꝰad inferos:an aliũ expecta⸗
mus ad hec ſacramẽta.¶ Pꝛopter hec circa hoc querit᷑
cx ſufficientia articuloꝝ que minoꝛ eſſe potuit.¶ Iem

queritur de Johe baptiſta vtrum fidem habuerit moꝛ⸗
tis xpᷣi ſeu deſcenſus ad inferos: quia dicit ambꝛoſiꝰ in
glo.ſuꝑ Luc.vij.ꝙ Joh.nouit dei filiũ:ſed nõ ipᷣm deſcẽ
ſurum ad inferos: ⁊ dicit ibideʒ ꝙ moꝛituꝝ xpᷣm ſancti
non crediderunt ̊ non habuit fidẽ moꝛtis:nec deſcẽſus
ad inferos.4¶ Item Gꝛego.ſuꝑ Mathᷣ.xj.in omeł.Tu

es qui venturus es ⁊c̃.introducit Johem loquenteʒ ſic.

An oueniat filio dei moꝛi: an alium ad hec ſacramenta
miſſurus es.g̊ Jo hes dubitabat vtꝝ vpᷣc eſſet moꝛiturꝰ
¶ Item ambꝛo. dicit. ꝙ poterat pꝛius vates quẽ ventu⸗
rum pᷣdixerat non credidiſſe moꝛiturũ. Contra.hyla
rius dicit.ꝙ Johhes ñ dubitauit ſed ignoꝛantie diſcipu⸗
loꝛum ↄſuluit.Itẽ Criſo.ſuꝑ Math.xj.Joh̊.ꝗ a ſpũſã⸗
cto didicerat ꝗeꝗd andierat:ꝗ ⁊ ceteris pᷣdicauerat:ꝗ te⸗
ſtimoniũ ꝑhibnerat.qui colũbã viderat. quare ſic qrit.
Si ignoꝛat quomõ teſtis fuit ioh:Tu ſigna diuulgaue⸗
ras mõ poſi moꝛtuos ſuſcitatos quãdo iam omnibo no
tus.nunquid tibi non notus:tu ſanctificatus heremi ci
uis:nunc dubitas:abſit. Sol.dicẽdum ad pᷣmuʒ ſᷣm
hug.ꝙ hec ſunt quibo ab initio fides recta nunq; minus
habere potuit videlicet.vnũ deum eſſe creatoꝛẽ omnium
dñm ⁊ rectoꝛẽ vniuerſoꝝ ipſũq; non eſſe mali auctoꝛem
eoꝝ ſunt qui malis ſuis eiꝰ miſcdiaʒ quererẽt:⁊ expecta

rent futuꝝ redẽptoꝛẽ.hoc ſim bolũ fidei ĩ initio ſufeciſſe

.

D

credimus.⁊ oẽs qui futurã redemptõez crediderunt:ea
qmbo redẽptio oↄſiabat credidiſſe nõ incõuenienter uffir
matur. 4l Ad illud qð obijcit᷑ de Johe dicunt quidaʒ ꝙ;
iohes nõ dubitauit:⁊ dicunt ꝙ in auctoꝛibo verbũ dubi
tãdi ponit᷑ ĩpꝛopꝛie.ſ.ꝓ vᷣbo introgãdi:vt Luẽc.ij.dẽ. In
uenerũt eũ ĩ medio doctoꝝ introgateʒ glo.diſcit ĩ terris

— O 57 „
Ooe H.e

AnO1

QA ãgelos docebat ĩ celis diſcit.i.introgat ⁊ ad modũ di⸗
ſcẽtis ſe bʒ.ita etiã dicũt hi Joh. dubitaſſe.i.introgaſſe

Sʒ ʒ hoc ẽ qð dĩc glo. Ambꝛo.pdicta poterat piꝰ vates
quẽ vẽtuꝝ crediderat nõ credidiſſe moꝛituꝝ. Pꝛetea di
cũt alij ꝙ iohes dubitauit ſed diſtinguũt ꝙ ẽ triplex du⸗

bitatio. Eſt dubitatio infidelitatis qualis fuit ĩ iudeis.

eſt dubitatio tarditatis qualis fuit in diſcipulis eunti

bus in emaus Luẽ. vlt. Et eſt dubitatio amoꝛis ſeu pie⸗

tatis que quideʒ nõ eſt dubitatio ſed erroꝛ quidam.quo
anima ſe habet ad modũ dubitãtis.⁊ ſic dubitauit iobã

nes.vnde dicit glo.ibidẽ. nõ fide ſed pietate dubitauit:

quia lapſus amoꝛis fideʒ nõ impediuit.talis em̃ lapſus

religioſua eſt. Alij vᷣo dicunt ſᷣm Joh.Criſo. qui dĩc ꝙ

nec ignoꝛãs queſiuit nec dubitãs miſit diſcipulos.dicit
etiã ꝙ diſcipuli JYohᷣ.inuidioſe ſe habebãt ad xpᷣm. ⁊ iõ
iohes in ꝓximo moꝛiturus magnũ ſtudiuʒz facit ad h̊ vt
credãt.⁊ mittit duos quos nouerat ꝑſuadibilioꝛes. xpᷣe
aũt ſciens ↄſiliũ iobãnis.non rñdit ego ſum ad ioh̊.ſed
rebo eos docet: qꝛ teſtimoniũ qð er ipis rebo eſt credibi⸗
lius eſt. Sic ergo nõ iohdes dubitauit. ſed eius diſcipu⸗
li: ⁊ vt ita certificarent᷑ ꝑ oꝑa miraculoꝛuʒ xp̃i miſit eos
ad ipſum.

Membꝛũ quaꝛtũ
Einde queritur de ſufficientia fidei q;tum
ad fidem ſimplicium.⁊ pꝛimo generaliteꝛ
Secundo ſpecialiter.

Articulus pꝛmus

Irca pᷣmũ querit᷑ de fide ſimpliciuʒ quiba nõ
erat incarnatõis miſteriũ reuelatuʒ ſic abꝛa⸗
he ⁊ moyſi reuelatũ erat.quẽadmoduʒ in ec⸗
cleſia aliꝗ ſũt ſimplices ꝗ articłos fidei diſtiguẽ neſciũt
vtꝝ ſufficiẽter crediderũt credẽda.¶ Ad qð rñdet mgr
in fente⸗um BGBꝛeg.ſuꝑ Job.j.dicẽs.Reuelatõeʒ diſtictã
7 indiſtinctã velatã 2 maĩfeſtã. MMinoꝛes g habebãt fi⸗
dem velatã ⁊ ĩdiſtinctã de mediatoꝛe.ꝑfecti ᷣo habebãt
diſtinctã ⁊ maĩfeſtã quoꝝ fidei mĩoꝛes adherebãt ſicut
etiã nũc eſt ĩ eccłlia qð ↄfirmat auctoꝛitas Job.j.boues
arabãt ⁊ azine paſcebãt᷑ iuxta eos.ſimplices ⁊ minoꝛes
vt dicit mgr̃.ſunt aʒine paſcẽtes iuxta boues:qꝛ bũilita
te maioꝛibo adherẽdo miſteꝛio docebãt.q̃lis foꝛte fuit mu
lier ſamaritana. Pꝛopter h̊ circa ꝑtẽ iſtã querit᷑ de fi⸗
de ſimpliciũ:⁊ generalit vtꝝ poſſit haberi fides vniꝰar⸗
ticuli ſine alio.Ad qð ſic Galł.v.Teſtificoꝛ om̃i circũci
denti ſe:qꝛ debitoꝛ ẽ vniuerſe legis fſaciẽde.̊ g ad vnum
pᷣceptũ tenet᷑:tenet᷑ ad oĩa.̊g ad vnũ credẽdũ tenet᷑: te⸗
netur 2 ad oĩa.q̊ ꝗlibet ſimplex tenet᷑ ad articulos oẽs.
K¶. Itẽ Leui.xiij.pᷣcipit᷑ ꝙ lepꝛoſus offerat ſextarium olei
⁊c.glo.olei ſextariũ:quia fide agit᷑.⁊ intelligitur vnum⸗
quodq; pᷣdictoꝝ.ſextarius em̃ menſura eſt nec plus nec
minus capiens.qð em̃ plus eſt effundit.ſi minꝰeſt nõ eſi
ſextarius:ſic fides ad nr̃e mentis mẽſurã dat᷑.nec plꝰaut
minus qᷓ a deo diſtribuit᷑.qð aũt plus aut minꝰ ẽ extra
fidem eſt.Ex hoc ̊ relinquit᷑.ꝙ non eſt fides niſi credã⸗
tur omnes articuli de quibo ẽ fides. 4¶ Item ſicut ſe ha⸗
bet caritas ad diligenda.ita fides ad credẽda.cũ ̊ cari

tate diligamꝰnos deum ? ꝓximũ.⁊ non ↄtingat caritate

Diligere vnum ſine alio:ergo nec ſilłꝛ cõtingeret fide cre⸗
ere vnũ credendoꝝ ſine alio.¶ Item cum vnus ſit ha⸗
bitus credendi fides:⁊ vnus habitus eſt ab vnitate obie
cti. erit igitur vna veritas obiectum fidei qua quidẽ ve/
ritate erit cõnexio ⁊ ↄiunctio omniũ articuloꝝ.nõ crede
tur ergo vni articulo ſine omnibo. Opoꝛtet & ꝙ ſimpli⸗
ces credãt oẽs articulos. Cõtra.credere eſt ſicut dicit
aug. cogitare cum aſſenſione.ſed poteſt cogitari aſſenti⸗
endo veritati vniꝰarticuli ſine alio:ergo põt credi vnus
articulꝰ ſine alio. 4¶ Item ſimplices non cogitabant de
incarnatione ſaluatoꝛis.̊ nõ credebant incarnationẽ:
cũ credere ſit cogitare cũ aſſenſione. Ado hoc bꝛeuiter

P N

4

ℳ
X* õ
1

. H

Nuneſtio

eſt dicẽdum. ꝙ eſt credẽ explicite vel ĩplicite:diſiincte vel
indiſtincte. ſimplices aũt implicite vicũt᷑ credẽ oẽs arti
culos ſeu indiſtincte.Et h̊ duobo modis.Vno mõ qtuʒ
ad illud qð credũt.Alio mõ qᷓtuʒ ad illos cũ quibo cre⸗
dunt. Etum ad illud qð credũt vt dicit bugo omnes ꝗ
futurãa reſurrectionẽ crediderũt: ea quibo redeptio oſta⸗
bat credidiſſe.nõ incõueniẽter afnꝛmant᷑.inqtum ipam
que hec oĩa ↄtinebat venturã crediderunt.quis eãdẽ de
ißis oẽs crededo cognitõem nõ habuerũt. Etum vᷣo ao
illos cũ quibo credut.ſᷣm ꝙ dicit hugo de ſimplicibo an⸗
tiquis.ꝙ fidẽ natiuitatis.paſſiõis.aſcẽſionis.in hᷣ veriſ
ſime eos habuiſſe credimꝰ:qꝛ credẽtibo ⁊ ſciẽtibo hoc fi⸗
de ⁊ deuotõe:ſub ſpe ⁊ expectatõe eiuſdẽ redemptõis ad
heſerunt:quis modũ cogitatõis redemptõis ſilꝛ non co
gitauerint. Scdᷣm boc ò ↄcedẽda ſunt obieeta que co⸗
cludebãt ꝙ nõ poteſi credi vnꝰarticulꝰſine alio: vt intel⸗
ligatur explicite vel implicite. Lamẽ ad illud qð obijci
ebant de pceptis.dicẽdũ ꝙ nõ eſi ſiłe:qꝛ pᷣcepta iam co⸗
pleta erãt ᷣm ratõeʒ pᷣcipientis.ſed credita nõdum erãt
omnia ↄpleta:ĩmo erãt quedã futura.⁊ ad hec capienda
creuit illumĩatio ⁊ magis 2 magis ſicut ſupꝛa dictũ eſt.
Ad illud vo qð obijcit᷑ de mẽſura. dõm ꝙ equalis eſt
omniũ ꝙᷓtuʒ ad habitũ credẽdi: ſeu qᷓtuʒ ad credẽ in vlłi
omnes articulos a nullũ diſcredendi:qᷓuis ineq̃litas ſit
ſtuʒ ad actũ credẽdi:qui attẽdit᷑ qᷓtuʒ ad cognitõneʒ 2
teuotõeʒ credẽdi:ſeu qᷓtuʒ ad credè in ratõe ꝓpꝛia. Reli
qua vo patẽt.¶ Ad ea etiã que obijciũt᷑ in ↄtrariũ ꝑtzʒ re
ſponſio ꝑ diſtinctõʒ pᷣdictã.nã ⁊ ſi ſinplices poſſunt co⸗
gitare de vno ſine altero: nõ tamẽ eſi credere: qꝛ credere
ꝑtinet ad fidẽ explicitã ⁊ implicitã ↄmũiter.cogitare vðᷣo
ad fidẽ explicitã ⁊ diſtinctã.· Oꝛet erea credere pot eſſe in
babitu vel actu. cogitare vo eſt ſolũ in actu. Ad aliud iã
patet rñſio ex iam dictis. —
Articulus ſecũdus
Oſtea querit᷑ ſpãliter de fide coꝛnelij.Et q̃ri⸗
tur vtꝝ fuerit neceſſaria fides diſticta ſm de⸗
ẽJ termiatõeʒ tꝑis. Ad qð ſic.act᷑.x. Dictuʒz eſt
coꝛnelio anteqᷓ; baptiʒatꝰeſſʒ ⁊ ↄuerſus ad fidẽ. Accepte
ſunt elemoſine tue ⁊c̃. ex illo textu videt᷑ ꝙ coꝛnelius peꝛ
oꝑa venit ad fidẽ:qð falſum eſt.i Aon em qꝛ bomo bona
facit:ideo bonꝰeſt:ſed qꝛ bonꝰ eſt.ideo bona ſacit.Cũ q̊
accepte eẽnt elemoſine coꝛnelij ⁊ oꝛones a deo.iam habe
bat ſidẽ quoniã ſine fide impoſſibile ẽ placere deo.⸗ Itẽ
dicit Gꝛeg. ꝙ ꝑ ſidẽ ꝑuenit᷑ ad oꝑa ſicut dicit męr in.iij.
ſnĩaꝝ.xxiuij.di:.vñ ibi dic. coꝛneliꝰ ⁊ ꝑfideʒ venit ad opa
drũ em̃ vnu credebat.h̊ filiũ eiꝰincarnatũ neſcie bat:ꝑ fi
dem placuerũt deo oꝑa eiꝰ.4l Itẽ aug. dicit coꝛnelio di⸗
ctum eẽ ꝑ angelũ accepte ſunt elemoline tue ⁊c. nec ſine
fide oꝛabat vel donabat.iã quõ inuocabat in quẽ non
credebat: Ex his ptz ꝙ credebat coꝛneliꝰ. Cõtra dr in
glo. ſuꝑ Act᷑.x. Si ſine fide poſſet eẽ ſaluꝰ.nõ fuiſſet ad
euũ miſſus ecclie architectꝰ.i.petꝛꝰ. Petrꝰem miſſus fuit
ad eñ vt ipᷣm inſtrueret ad fidẽ:⁊ ita vt daret ei fidẽ mini
ſterio ſuo.⁊ iam dictum erat ei.accepte ſunt elemoſine ⁊
oꝛzones tue. ꝑ oꝑa ꝑuenit ad ſidẽ. qꝛ bene egit fuit fi⸗
delis. qð fallũ ẽ.¶ Pꝛetea ſi tũc habebat fidẽ qñ miſſus
ẽ ad eũ petrꝰ.ad ꝗd & miſſus ẽ ad eũ:nõ vt ↄuerteret eũ
ad ſidẽ:qm̃ iã habebat fidẽ:⁊ ita ꝓ nihilo fuit ad eũ miſ

ſus. Sobk. eſt fides diſtincta.2? fides indiſiĩcta.fidem
indiſtinctã habebat comeliꝰ:qn miſſus fuit ad eñ petrꝰ
qm̃ ante illã milſſionẽ dictũ ẽ ei accepte ſũt elemoſine tue

⁊c̃.ſed nõ poterãt eſſe accepte niſi ꝑ fidem. ⁊ ita ↄſtat ꝙ
habebat fidẽ p̊ ĩdiſtictã: qm credebat filiũ dei eẽ ĩcarnã⸗
dũ ĩdiſticte.nec adhbuc diſticte credebat ꝙ ſacta eẽt icar⸗
natio.nõdum em̃ ꝑ fidẽ ſuſceꝑat qð dicit᷑ Joh.j. Aerbũ
caro factũ eſt.qð iã inceꝑat pᷣdicari ꝑ mũdũ.⁊ ideo ñ po
terat iã coꝛneliꝰdiu eẽ iuſꝰſine fide diſtincta.⁊ vt eã ha⸗

beret miſſus fuit ad eũ petrꝰ. ⁊ hoc ẽ qð dicit᷑. Si ſine fi⸗

æ poſſet eẽ ſaluus.nõ fuiſſet ad eũ miſſus ecclłie archite⸗

— .
+ Vo † * VNY M ſ-= O.* upl
4 ſ

— vinsl deen 1. α Ng⸗ —

lxrxxij.

ctus.hoc ẽ ſi poſſet eẽ ſaluꝰ ſine fide diſtincta qꝛ tũc tꝑis
ceperat declarari.¶l Ad illud qð obijcit.ꝙ ꝑ oꝑa venit
ad fidem. dicendũ ꝙ ꝑ oꝑa venit ad fidem diſſinctã cum
pꝛius haberet fidem indiſtinetã. Et ꝑ iſtam diſtinctõeʒ

* .

patet ſolutio ad omnia obiecta.

Mlembꝛum quintuz
Equit᷑ de diſtinctõe ⁊ expoſitõe articulo
Et notãdũ ꝙ cũ ſint tria ſimbola. Pꝛim
apłoꝝ. Scm patrum qð cantat᷑ in niſſa.
FFeerciu athanaſij q cantat᷑ in pꝛima. ar⸗
ticuli viſlinguür differet ſm diffeꝛẽtias ſimboloꝝ. Que
rit᷑ ̊ diſciplinaꝛit pꝛimo qualit᷑ diſtinguunt᷑ articuli fi⸗
tei in ſim bolo apłoꝝ. Scðdo qualiter illi exponũt. Ter⸗
cio cæ ſimbolo patruʒ qui cantatur in miſſa. Quarto de

ſimbolo athanaſij.

Articulus pꝛimus
Rimo q̃rit᷑ q̃liter diſſiguũt᷑ articuli in ſimꝰo
lo aptoꝝ.Ad qð dom ꝙ duplex accipit᷑ ſim⸗
bVbroli hꝰiuiſio.vno mõ ꝑ duodeci articulos.
alio mõ ꝑ ꝗᷓtuoꝛdeci. ꝛima accipit᷑ m nueꝝ.xij.aplo⸗
rũ.ꝗ ꝑ inſpiratõeʒ ſpuſſct᷑i ĩ vnũ ↄgregati:ſinguli ſingu⸗
los appoſuerũt articulos. Petropꝛimꝰ aplłoꝝ pꝛimũ po⸗
ſuit articulũ.ſ.Credo ĩ deũ patrẽ om̃ipotẽtẽ cꝛeatoꝛẽ celi
7 terre. Johes appoſuit ſcom. ſ. Et ĩ ihm vpᷣm filiũ eius

vnicũ dñm nr̃m. Jacobo zebedei appoſuit terciũ.ſ.Qui

ↄceptꝰeſt de ſpuũſcto natꝰex maria pᷣgine. Andreas appo⸗
ſuit quartũ.ſ.Paſſus ſub pontio pylato: crucifixꝰ moꝛ⸗

tuꝰz ſepultꝰ. OPhilipp? apoſuit ꝗqntũ.ſ. Deſcẽdit ad infe⸗

ros. Chomas appoſuit ſextũ.ſ. Lercia die reſurrexit a
moꝛtuis. Hartholomeꝰ ſeptimũ.Aſcẽdit ad celos ſedet

ad texterã dei pris om̃ipotentis. Matheꝰ octauũ.Inde

venturꝰẽ iudicare viuos ⁊ moꝛtuos. Jacobo alphei no⸗
nũ.ſ.Credo ĩ ſym̃ſcim. Symon decimũ.ſ.Sctam eccle

ſiã catholicã.ſctoꝝ coĩoneʒ. Judas iacobi vndecimũ.ſ.
Kemiſſionẽ pctoꝝ. Mathias vel ſiẽ̃ dicũt ꝗdã iterato.
Thomas appoſuit dnodecimũ.ſ.Carnis reſurrectõʒ et

vitã eternã amẽ.Diſtictõ iſta ſigta fuit Yoſue.iiij.vbi di

xit dñs ad ioſue. Elige tibi viros ſinglłos ꝑ ſingulas tri
bus: 2 pcipe eis vt tollãt de medio ioꝛdanis alueo:vbi ſte
terũt pedes ſacerdotũ.xij.duriſſimos lapides q̊s pones
in loco caſtroꝛum vbi fixeritis hac nocte tẽtoꝛia. Ver ba
iſta ſunt dei pr̃is ad filiũ ihᷣm.ꝗ elegit duodeci viros qͥs
v apłos noiauit.Duodeci duriſſim lapides ſũt.xij.arti
culi fidei.tollunt᷑ aut de medio ioꝛdanis alueo.i.de me⸗
dia / ꝓfunditate ſcripture: vbi ſtetert pedes ſacerdotũ.i.
affectões ſctoꝝ patꝝ priarchaꝝ ? ꝓphaꝝ. Ponũt᷑ aũt ĩ
loco caſtroꝝ.i. in ſcta ecclia que ẽ vt caſtroꝝ acies oꝛdi⸗
nata. in qua nocte pᷣſentis vite que ẽ ſpeculũ in enigma⸗
te.figũt tentoꝛia oẽs fideles: vt dy abolo reſiſtãt foꝛtes

in ſide.j. Pet᷑.v. Hoc etiã ſignatũ ẽ Apoc.xxj. vbi aſſi⸗
gnant᷑ duodecim lapides in fundamento muri cqiuitatis
hieruſalẽ.fundamenta em̃ inꝗt muri ciuitatis om̃i lapi⸗

N pꝛecioſo oꝛnata ⁊c. Hoc idem etiã ſignatũ ẽ in myſte
rio.xij.ſiellaꝝ que erat in coꝛona mulieris: ſic dicit᷑.xij.
apoc. Mulier em̃ eſt eccłia.coꝛona fides.duodeci ſielle.

—

xij.articuli. Circa iſtã diſtinctõeʒ querit᷑.cũ nõ ſit aſ⸗

ſignatus niſi vnoarticulꝰ patri. ſextus ſilio.quintꝰ ſpiri⸗
tuiſcto: vñ iſta diuerſitas: quare nõ aſſignant᷑ equaliteꝛ
tribo ꝑſonis articuli.cũ tres ꝑſone coeterne ſibi ſint co⸗

equales.l Itẽ querit᷑ quare vnꝰtm̃ articulꝰaſſignat᷑ pa
tri.ſextus filio.quintꝰſpũiſancto.i¶ Ad boc dom. ꝙ di⸗

cta diſtinctio nihil detrabit equalitati ꝑſonaꝝ. ſᷣ mon⸗/
ſratur aꝑpꝛopꝛiatio ſicut dicit aug.in li:. de anima ⁊ ſpi
ritũ. Anitas axpꝛopꝛiat᷑ patri.⁊ hac ratõe: qꝛ vnitas eſt
pꝛincipiũ numeri.ipᷣa aũc non habet pꝛincipiũ ſicut pa⸗
ter eſt pꝛincipiũ nõ a pꝛincipio.⁊ ideo ei vnitas appꝛopa

tur. 4 Ad illud ſignandũ ↄueniẽter in ſimbole fidei.
ei vnꝰ articulus eſt aſſignatus ꝑ aꝓpꝛopꝛiationem. Se⸗

„ *

narius vo numerus perfectus ẽ. 2 ideo ꝑ ipᷣm ꝑfectõ de
ſignat᷑ que filio appꝛopꝛiat᷑ cõuenienter. Quia ſicut di⸗
citur ad ephe. vj. Deus pater poſuit in diſpeſatiõe ple
nitudinis tẽpoꝝ inſtaurare omnia in xpᷣo que in celis ⁊
que in terra ſunt.ꝛ ideo ↄuenienter ſer articuli ſilio aſſi
gnati ſunt.ꝗnq; vðᷣo ſpũiſcto.quoniam ꝑ quinarin ſigna
tur vniuerſalis remiſſio peccatoꝝ. que fit ꝑ gratiã q̃ ſpi
rituiſancto attribuit᷑: que ſignat᷑ ꝑ iubileũ ꝗ ſiebat ꝗnq̃
geſimo anno: idẽ eni ſignat᷑ ꝑ numerũ ſimplicẽ ⁊ ꝑ mul⸗
tiplicatũ 2 ecõuerſo. Secũda diſtinctõ ẽ ĩ quatuoꝛde⸗
cim articulos.quoꝝ ſeptẽ ꝑtinent ad diuĩtatẽ.ſepteʒ ad
bũanitatẽ. Septem ꝗ ꝑtinẽt ad diuinitatẽ ſic diſtiguũt᷑.

ã pᷣmꝰẽ ð vnitate eentie.ſ.credo ĩ deũ ⁊ ſingli dic deũ

ñ deos: vt notet vnitatẽ eẽntie.vñ ĩ maioꝛi ſymbolo di⸗
cit᷑. Credo in vnũ deũ Iſte pꝛimus articulus debet retoꝛ
queri ad tires ſequẽtes ꝗ ſunt de tribus ꝑſonis.pꝛimus

te patre.patrem omipotentem ⁊c.⁊ ẽ ſenſus. Credo

in cũ patrẽ omipotẽtẽ. Secũdus ẽ de filio.in ipſᷣjm xpᷣm
filiũ eius. v. d.n. ⁊c. ⁊ ẽ ſenſus.credo in ihᷣm ⁊c. Lerciꝰ

ẽ de ſpirituſcto.ſ.Credo in ſpiritũſanctũ.ecce q̃tuoꝛ ar⸗
ticuli ꝑticulares ad deitatẽ ꝑtinẽtes. res alij ponun
tur ptinentes ad effectus. Pꝛzimus indicat effectũ crea⸗
tionis. ſ. creatoꝛẽ celi ? terre 7. Secũdus effectuʒ recre
ationis.ſ.ſanctã ecciam catholicã. ⁊ ẽ ſenſus.Credo ꝙ
Cus efficiat remiſſionẽ peccatoꝝ in ſancta catholica ec

cleſia.q ẽ cõmunio ſanctoꝝ ⁊ nõ alibi. Tercius effectũ

glorificatõnis. Caꝛnis reſurꝛectõnẽ ⁊ vitã eternã amẽ.
carnisg reſurꝛectõ ꝑtinet ad coꝛpus.vita eterna ad aĩaʒ.
Tres articuli ſunt ꝑtinẽtes ad effectũ dininitatis.qua⸗
tuoꝛ ad diuinitatẽ in ſe ↄſideratã.⁊ ſunt ſeptem. 4 Arti

culi ꝑtinẽtes ad hũanitatẽ ſunt iſti. Pꝛimus ẽ cõceptus
c ſpirituſancto. Secũdus ꝙ natus de mar ia virgine.
Tercius ꝙ paſſus moꝛtuus ⁊ ſepultus. Quartus ꝙ de
ſcendit ad inferos. Quitus ꝙ reſurꝛexit a moꝛtuis.Sex

tus ꝙ aſcendit ad celos ſedet ad dextrã dei patris omni

potẽtis. Septimus.qꝙ inde venturus ẽ iudicaꝛe viuos 2
moꝛtuos. Ecce habes ſeptẽ articulos ꝑtinẽtes ad hũa⸗
nitatẽ. 1 ſeptem ꝑtinẽtes ad diuinitatẽ.⁊ ſunt quatuoꝛ⸗
vcim. que diſtinctõ ſignata ẽ in Apoc.pᷣmo vbi dicituꝛ.
Et cõuerſus vidi ſeptẽ cãdelabra aurea.⁊ in medio ſe⸗
ptẽ cãdelabroꝝ aureoꝝ ſimiłẽ filio hoĩs ⁊ ſequit᷑. ⁊ ha⸗

bebat in dextra ſua ſtellas ſepiẽ. Oer ſeptẽ candelabra
in medio quoꝝ ẽ filius homĩs: deſignant᷑ ſepteʒ articuli

ptinẽtes ad humanitatẽ. ꝑ ſeptẽ ſiellas ſeptẽ articuli ꝑti

*

netes ad diuitatẽ.j/ad Lhi.vj. Habitat lucẽ inacceſſi⸗

bilẽ. nec repugnat erpoſitõ textus q ibidẽ ponit᷑.ſeptem

ſielle angeli ſeptẽ ſunt. ⁊ ſeptem cãdelabra ſeptẽ ſunt ec⸗
cleſie. nam ꝑ illas ſeptẽ eccias vniuerſitas eccie catholi

ce itelligit᷑. oĩm.ſ.fideliũ cõgregatõ. ꝑ ſeptẽ angelos vni

uerſe eccie rectoꝛes intelligut᷑ oꝛnati fide pꝛecedentium

articuloꝛum: ſicut celum ſtellis ſicut templum candela⸗

pris.

Articulus ſecũdus
Eingde dicẽduʒz ẽ de expoſitõe articuloꝝ ſym
boli apłoꝝ.ſᷣ quia diſtinctõ ſecũda planioꝛ ẽ
pꝛima.eo ꝙ ſingula reſoluit ad numerũ illaʒ

exponere ſatis eſt. Incipiamꝰ &a capite. Credo ĩ deũ.
cx poſitio eius ẽ ĩ maioꝛi ſymbolo.vbi dicit᷑.credo ĩ vnũ
tcxum. excludit᷑ dupler erroꝛ.ſ.erroꝛ infidelitatis genti⸗

luium: ꝑ boc ꝙ dicit in deũ. ip̃i enĩ nõ credũt in deru: in

idolis aureis ſiue argenteis. ps. Simulacra gentiũ ar/

entũ 2 aurũ. Erroꝛ manicheoꝝ ꝑ boc ꝙ dicit in vnuʒ.
pli enĩ dicũt duo eſſe pꝛincipia. vnũ lucis alterũ tene⸗

prarũ.vnũ boĩ: alteꝝ mali.vnũ ereatoꝛẽ viſibiliũ: alteꝝ
creatoꝛẽ iuiſibiliũ. Yſtos erroꝛes euacuas fides catho
lica dic̃. Credo ĩ den:nõ in ydolis.ñ ĩ creaturã ĩ deũ: ñ
in tos. ᷣ in vnũ txũ. Accipit᷑ aũt iſte articulus Deut.
v. vbi dicit. Audi iſrł deus tuuo vnus ẽ. ¶. Querit᷑ vix

exiſtẽs ĩ pcto moꝛtali ⁊ odio frateꝛno poſſit dicere.Cre
do in deũ ſine peccato:qꝛ videt᷑ ꝙ nõ. ꝑ illud qð dr ſuꝑ
illud.iiij.ad Ro.Cꝛedẽti in eũ ꝗ iuſtificat.vbi dic aug.
aliud ẽ dicẽ credeꝛe deo.aliud dicere cꝛedaẽ deũ.alið cꝛe
dere ĩ deũ. Credere in deũ ẽ credẽdo tendẽ in euʒ.⁊ cre⸗
dẽdo eũ amare:⁊ credẽdo ei incoꝛꝑari.hec ẽ fides quã
tedexigit a nobis:⁊ nõ inuenit ꝗd exigat niſi donaueꝛit
qð inueniat.Ex h̊ manifeſte ſequit᷑ ꝙ exiſſẽs ĩ moꝛtali
mẽtit᷑ dicẽs.credo ĩ deũ:ꝗ̊ᷓ dicẽdo peccat.¶ Ad hoc dicẽ

dũ ꝙ ſiẽ exiſtẽs ĩ fraterno odio põt dicẽ oꝛõem dñicam

ſine pcto:qꝛ dic eã ĩ ꝑſona ecclie.ſiẽ ꝓbat᷑ ꝑ illud Eſdꝛe
vj. Obtulerũt duodecĩ vitulos ꝓ ppto dei.glo.nullus ĩ

oꝛõe ſibi aliꝗd petat vel ꝓ ſe.ſᷣ/ꝓ oĩibo ꝗ babet vnũ coẽʒ

pꝛem deu. Silr exiſtẽs ĩ moꝛtali:pt᷑ dicẽ. Credo in den
ſine pcto.nec mẽtit᷑:cũ non ſit ſermo ipᷣius h̊ eccłie.pᷣci⸗
pue cũ ſymbolũ in ꝑſona eccłie dẽ ſic oꝛo queda. Se
quit᷑ prem oĩpotentẽ.a pluribo locis ſcripture ſumitur

iſte articulꝰps. Oipotẽs nomẽ eiꝰ:iſte articulus ꝓbat
oẽs ſequẽtes.Qã ſi oĩpotẽs ẽ:põt creare celũ ⁊ terrã.⁊

ſi oĩ potẽs ẽ:põt dimittere oĩa pctᷣa ⁊ ſic de alijs. Sʒ q̃ͥ

rit᷑ cũ tria ſint que appꝛopꝛiat᷑ triba ꝑſonis.potẽtia pa⸗
tri.ſapiẽtia filio. boĩtas ſpũiſancto.quare ponit᷑ appꝛo⸗

pꝛiatio patris.cũ dr pr̃em omnipotẽtẽ.⁊ nõ apponitur
appꝛopꝛiatõ filij vt dicet᷑ filiũ ſapientẽ: nec appꝛopꝛiatõ
ſpũᷣſſacti:vt diceret᷑ in ſpiritũſanctũ bonũ.i¶ IJtẽ cũ plu
ra aꝑpꝛopꝛient᷑ patri vnitas.eternitas.potẽtia.q̃re ma

gis apponit᷑ potẽtia ꝙᷓ aliqð alioꝝ. ¶ Dicimꝰ ad primũ

ꝙ ſapientia et bonitas que appꝛopꝛiant᷑ filio ⁊ ſpũiſcto

nõ apponunt.quia ſatis ꝑ appoſita intelligunt᷑.ꝑ incar

natõem em̃ et paſſionẽ ſa pientia oñdit᷑.quia ſicut dicit
Job. xxxj. Pꝛudẽtia eiꝰ ꝑcuſſit ſuꝑbũ.Eodẽ mõ iĩ iudi⸗
cio viuoꝝ et moꝛtuoꝝ ſapiẽtia intelligit᷑. Judicare em̃
nõ ꝑtinet miſi ad ſapiẽtẽ inqᷓtũ talis.Eodẽ mõ ꝑ effectꝰ
quiſpirituiſancto attribuunt᷑:bonitas oñdit᷑. Remiſ⸗
ſio em̃ peccatoꝝ.carnis reſurrectio.vita eterna: ſũmã

tei bonitatẽ declarãt.4! o aliud dicimꝰ. ꝙ cũ plures
effectus dei apponẽdi eẽnt in ſym bolo fidei.cõueniẽtiſſi
mü ſuit ad remouẽduʒ oẽm ambiguitatẽ pᷣmõſtraꝛe po

tentiã a qua egrediunt iſti effectꝰ.qꝛ potentia dr oĩpo⸗

t. iõ inteꝛ ea que pri appꝛopꝛiant᷑ neceſſe fuit oĩpotẽ
tiã magis apponi ꝙᷓ aliqð alioꝝ. Sequit᷑ creatoꝛẽ ce

li et terre:a capite ſcripture accipit illud.in pꝛincipio
creauit deus celũ ⁊ terrã. Opponit manicheus celũ et

terra ſunt viſibilia. deꝰ de quo loquit᷑ moyſes tm̃ cre⸗
auit viſibilia. AMoyſes vᷣo nõ loquit᷑ niſi de creatõe vi⸗

ſibiliũ.aut ſi inuiſibilia cõdidit:q̃ꝛe moyſes ſicut de vi

ſibilibo nõ expreſſit.. Itẽ vlteꝛiꝰcõſiat ꝙ deus ille nõ
fuit lucis ̊ tenebrarũ:ſicut ꝓbat᷑ auctoꝛitate Moy ſi.
Dicit em̃ tenebre erãt ſuꝑ faciẽ abyſſi. Hũc erroꝛem tol
lit fides catholica in ſym bolo maioꝛi vbi exponẽs illũ

articulum. Creatoꝛẽ celi terre.dicit viſibiliũ omniũ

inuiſibiliũ. Pꝛopteꝛ hoc rñdendũ ẽ manicheo ꝙ celũ
dußeiter accipit᷑. Eſt em̃ celũ quod videt᷑.⁊ qdð nõ vi⸗
der.

ſicut ꝓbat᷑ ex auctoꝛitate pᷣs. Celuʒ celi dno.nihil

em̃ eẽt dictuʒ celũ celi.niſi eẽnt adminꝰduo celi.vtrũqʒ

g̊ᷣ creauit deus cuzʒ vtrũq; celũ ſit:ſicut dicit ſeriptura.

In pꝛincipio creauit deus celum et terraʒ.ſimiliter et
dtenta in eis. Inuiſibile otinet res inuiſibiles.ſ.ange⸗
licas virtutes.celũ viſibile res viſibiles coꝛꝑales.ideo
dueniẽter m expoſitõem ꝑ celũ intelligũt᷑ omnia inui⸗

ſibilia que nobis reuelantur:peꝛ terrã omnia viſibilia

ſicut videtur dicere p̃s. Lerrã aũt dedit filiis bominũ
4¶ Quod obijcitur de tenebris diſtinguendum ꝙ tene⸗

bra accipit᷑ dupliciter. Vno mõ ꝓ obſcuritate que ẽ pꝛi

uatio luminis ey obiecto coꝛpoꝛis vmbꝛoſi: a ĩ iſto ſen⸗
ſu illud nõ ĩtelligit᷑:tenebre erat ſuꝑ faciẽ abyſſi. Alio
mõ ꝓ carẽtia lumiĩs: ⁊ tũc idẽ ẽ tenebra qð lucis abſen⸗
tia: et ita illð accipit. tenebre erãt ⁊c.i.lux nõ erat ad/
huc.Ad hũc autem aꝛticulum cõtra manicheũ diſpu⸗

2

Nueſtio

tatũ eſt in pᷣmo libꝛo de trinitate.⁊ pᷣmo li.de ↄditõne re
rum. Sequit᷑ 1 in ihm vxpᷣm filiuʒ eiꝰ vnicũ dñũm nrjm.
dupticlter põt legi vt dicas filiũ eiꝰ vnicũ.vt ſit ibi pũctꝰ
vt ſit ſenſus.filiu eius.i.patris.vnicum.i.vnigenitum.
In quo monſtrat᷑ ꝙ qᷓuis filius pꝛocedat a patre ⁊ ſpũſ
ſanctus. vnus eſt tn filius qui ꝓcedit ꝑ modũ generatõ⸗

ms ihs xpᷣe:nõ ſpũᷣſſanctus. Aliter ſic põt dici.filiũ eiꝰ

vmiecũ dñm nr̃m. Aug.in libꝛo de ſimbolo.cjuãdo audi⸗
es vnicum dei filium.agnoſce deũ. ſi verus eſt filiꝰ:hᷣ eſt
qð pater. ſi de pater:deꝰfiliꝰ.qcqd em ẽ id qð generat
eſt id qð generat᷑.nõ generat bomo boueʒ.ouis caneʒ:hᷣ
homo hoieʒ ⁊c̃.ſic deꝰdeũ:⁊ qꝛ vnꝰvnũ.ideo vnicũ.Itex⸗
quãdo audis vnicũ crede omnipotẽteʒ creatoꝛẽ ⁊c.quia
quicqd habet pater:habet filius.Aug. Si aligꝗd babet
pater qð nõ habet filius.qui dicit.oĩa que babet pater
mea ſunt. Joh̃.xvj.hoc aũt veꝝ qð dicit veꝛitas.dicto q̊
te patre eẽ om̃ipotẽteʒ creatoꝛẽ.ſequit᷑ filiũ eſſe om̃ipotẽ
tem ⁊ creatoꝛẽ.¶¶ Sed queꝛit᷑ cũ in ſimbolo athanaſij di
catur dñs pater.dñs filius.dñs ſpũſſanctꝰ. Quare dñi⸗
um aꝑpꝛopꝛiat᷑ filio:nõ patꝛi nec ſpũiſancto. Itẽ quaꝛe
dicat noſter pluſq; pater vel ſpũſſanctus. Indiuiſibilia
em̃ ſunt opa trinitatis:indiuiſibilis etiã eſſentia.¶.Ad
pꝛimũ dicendũ.ꝙ eſt dominiũ creatũ ⁊ increatũ.domini
um increatũ non aꝑpꝛopꝛiat᷑ filio:ſed domimiũ creatuʒ ei
appꝛopꝛiot᷑ ad honoꝛẽ ipius: vt inqtum bomo dominus
etiã creature credat᷑. dath.vlt᷑. Data eſi mibi oĩs po:
teſtas ⁊c.pᷣs. Oia ſubieciſti ſub pedibo eius.glo. Ptati
eius oĩia ſubieciſti vt oẽs eum adoꝛent.¶ Ao ſcdᷣm dicẽ
dum.ꝙ noſier dicit᷑ quia ꝑticipat noſtrã naturã quã ſi⸗
bi vniuit in vnitate ꝑſone:nõ pater nec ſpirituſſanctus.
Sitꝛ dicit ꝓpter executionẽ miſterij redemptionis noſſre
in carne aſſumpta. Sequit᷑. Qui ↄceptꝰ eſt de ſpũſan⸗
cto.ſumit᷑ aũt iſte articulus de Math.j.vbi dicit᷑. Inuẽ
ta eſt habens in vtero de ſpũſancto.ſed cũ oꝑatio ſpiri⸗
tuſſancti imꝑceptibilis ſit:quõ innẽta eſt maria babens
de ſpuũſancto? Pꝛeterea hoc ita debet legi inuenta eſt ha
bens ĩ vtero.Et addit euãgeliſia te ſpirituſancto. Que
ritur etiã cum ſit oceptus de ſpiritu.vtrum dici poſſit fi
lius ſpirituſſancti:qð magiſter tdeterminat.iij.ſnĩarum
ſcðm Aug.diſ.iiij.ſ Zam dicit ita.pꝛoculdubio nõ ſic de
illo vt de patre.non em̃ eſi ↄcedendũ quicꝗd naſcitur de
aliqua re ↄtinuo eiuſdem rei filiam nücupandum.vt em̃
alia ſilcam.aliter de homine dicimꝰ naſci filium. aliter
pediculum lumbꝛicum:quoꝝ nihil eſt filius:vt ergo hec
omittam quoniã tate rei defoꝛmiter ↄꝑantur: certe que
naſcũtur ex aqua ⁊ ſpirituſancto.non aque filij recte di⸗
ci poſſunt.⁊ ex hoc patet ꝙ male dicit᷑ filius ſpũſſancti.
Item Hiero.in ſimbolo ſuo ad damaſuʒ papam.con
ceptus eſt de ſpũſancto:non ſicut quidam ſceleratiſſime
opinant᷑ ſpũſſanctus fuit ibi ꝓ ſemine: ſed cirtute crea⸗
toꝛis oꝑatus eſt.¶l] Contra.ylſa.xj. Requieuit ſuꝑeum.
glo.in euãgelio naʒareoꝝ qð hebꝛaice ſeꝛiptũ eſi:ita ha
betur.ſpũſſanctus deſcendit ſuꝑ eum? dixit.Ecce expe⸗
ctaui te fili mi vt venires ⁊ requieſcereʒ in te:quia tu es
filius meus pᷣmogenitus.i Iem Joh.criſo.ſuper illud
Math.qð em̃ in ea natũ eſt.vnigenito deo in virginem
ingreſſuro:pᷣceſſitſpũſſanctus.vt pᷣcedente ſpũſancto in
ſanctiſicatõne naſcat᷑ rp̃ᷣe:Fᷣm ꝙ coꝛpus diuinitate ingꝛe
diente ꝓp ſemine. 4 Iem ĩ p̃s. Ego bhodie genui te. glo.
licet illud poſſit intelligi de die qua natus eſt m buma
nitatem. Si ita eſt. ergo cum illa verba ſint patris. ego
hodie genui te.filius erit patris ſᷣm humanitatẽ.ſed cõ⸗
ſtat ꝙ in alio ſenſu nõ poteſi illud eſſe veꝝ:niſi qꝛ pater
operatꝰeſt eius humanitatẽ. Ergo cum ſimilit᷑ ſpiꝛituſ⸗
ſanctus operatꝰſit eiꝰhumanitatẽ:poterit dici filius ſpi⸗
rituſſancti.ſ.ᷣm humanitatẽ.¶ Pꝛopter hoc volũt qui⸗
dam dicere ꝙ ſit filius ſpũſſancti ᷑̃m humanã naturam
filiꝰdico ꝑ gram ſeu ꝑ adoptionẽ. Sicut ecõtra dicit᷑ de
filio Fm diuinitatẽ reſpectu patris.ꝙ eſt filius non ad⸗
optiuꝰſed naturalis ⁊ eternus.qꝛ ad Ro.j.ſuꝑ illud de

lxxxij.

filio ſuo.glo.nõ adoptiuo ſed ſuo.ſ.pꝛio ⁊ ſibi ſubſtan
tiali coet no ⁊c quoꝝ opio ex tractatu de incarnatõe ma
nifeſte patebit infra.4 Alij vo melius ſumẽtes nõ cõce⸗
dunt iſtã aliquo mõ filiꝰſpũſſancti.⁊ rñdent ad obiecta
ſic. Ad illud qð pmo obijcit ſic de glo. yſ. a. dicunt. ꝙ fal
ſo aſſumit᷑ illa auctoꝛitas.non em̃ vt ipi dicunt: ibiẽ ſan
ctus ſᷣm veram lr̃am.vnde ibi habetur ſic.cum dñs ihᷣs
aſcendiſſet de aqua fons ſpũs teſcendit ſuꝑ eum? dirit
⁊c̃.hec ſunt verba patris qui eſt fſons ſpiritus a quo ꝓ⸗
cedit.⁊ hoc eſt qdð habetur Math.iij. Elox patris audi⸗
ta eſt ⁊c.ꝗ Ad illud qð obijcitur de Criſo.dicendũ de
aliquado dicit᷑ ſubſtãtialiter. vt cũ dicit᷑ filiꝰde pr̃e.Ylli⸗
quqdo materialit vt ſin aſſumptõʒ carnis de matre.ali
quãdo ptatiue:vt cũ dicit᷑ rpᷣe ↄceptꝰeſt de ſpũſancto.vñ
Am bꝛo.in li.ð ſpũſancto.ꝙ ex aliquo aut ex ſba.aut ex
ptate eius.Ex ſuba ſicut filiꝰ ex patre.ex ptate ſic ex deo
oĩa.⁊ hoc mõ accipit᷑ hic cum dicit᷑.cõceptus de ſpũſan⸗
cto:quia ex oꝑatione ⁊ pfate ſpuſſancti ↄceptꝰeſt xpᷣc.ꝓp
pter hoc non dieitur filius ſpũſſanctus. Et ad illudðᷣ
dicit Criſo.de ſemĩe.dicẽduʒ ꝙ in ſemine ſunt duo.potẽ
tia effectiua reſpectu eiꝰ qð generat᷑.⸗ potẽtia materiał.
qᷓtuʒ ad potentiã effectiuaʒ dicit Criſo.ꝙ diuinitas in⸗
troiuit in virginẽ ꝓ ſemiĩe.q;ẽtum vᷣo ad potentiã mateꝛia
lem negat Hieꝛo.⁊ bñ.ꝙ ſpũſſanctꝰ nõ fuit ibi ꝓ ſemiĩe.
Ao illud qð obijcit de glo.ſuper illud pᷣs. Ego hodie
genui te.dicendũ ꝙ ĩpꝛopꝛie dicit᷑ filius patris vᷣm hũa⸗
nitatein:quia opeꝛatꝰeſt hũanitatẽ. IOupꝛopꝛietates aũt
nõ ſunt extẽdende ſed erxponẽde.vnde nõ valet argumen
tum. ſimile habens Math. iij. Potens eſt deus te lapi⸗
dibus ⁊c.glo.in huiꝰ rei preſagium de ſara genuit filiũ
non ideo dicendũ eſt yſaac filius dei:quia illud impꝛo⸗

pꝛie dicebat᷑.ſenſus em̃ eſt genuit.i.generatõeʒ operatꝰẽ

Sequit᷑ natus ex maria virgine. vbi opponit beretieꝰ
Aath.j. Peperit filiũ ſuũ pꝛimogenitũ.ſ̊ pꝛimꝰnõ dici
tur niſi reſpectu ſecũdi.ergo habuit aliũ filium.ſed con⸗
ſiat ꝙ ille alius nõ fuit xpᷣc.ꝗ ille ↄceptꝰ fuit ex ſemĩe vi⸗
ri.ergo maria nõ fuit virgo. Ad hoc rñdet.q pꝛimum
dicitur duob modis.VUno mõ ꝑ abnegatõeʒ pꝛioꝛis: et
tunc eſt ſenſus.pꝛimũ ante quẽ nullus.ſᷣm hoc pᷣmogeni

tum dicit᷑ hic ꝑ abnegationẽ pꝛioꝝ.i.ante queʒ nullus.

Alio mõ dicit᷑ pꝛimũ in ↄꝑatõe ad poſteriꝰ⁊ ſic pᷣmoge⸗
nitum diceret᷑ poſt qð aliud.⁊ ſic opponit hereticꝰ.loꝗt᷑
em̃ euangeliſia ↄſuetudine legalis ſermonis: qua pᷣmo⸗
genituʒ dicebat᷑ qð pꝛimo naſcebat᷑ ſeu aliud ſequebat᷑
ſeu nõ.¶ Itẽ cũ dicat᷑ natus de patre ⁊ bic etiam dicat᷑
natus ex maria virgine:videt᷑ ꝙ bis ſit natus.Sed con⸗
tra.aut eſt numeratio eternitatis qð eſſe nõ poteſt:cum
altera natiuitas fuit tꝑalis. aut tempoꝛis qð iteruʒ eſſe
nõ poteſt cũ altera ſit eterna.aut erit numeratio tempo
ris ⁊ eternitatis.qð eſſe nõ põt:cum eternitas interru⸗
ptionem nõ habeat:qꝛ tota ſimul:⁊ qꝛ eternitas eſt totũ
vel quaſi totũ ad tempꝰ.⁊ ita nõ ↄnumerat᷑ cũ illo.q.Di
cendũ ad hoc ꝙ nõ eſt numeratõ menſurãtis.ſ.nec eter⸗
nitatis nec tꝑis ſed mẽſurati.ſ.natiuitatũ. Segt᷑ paſ⸗
ſus ſub pontio pylato.crucifixus.moꝛtunus ⁊ ſepultus.
Querit᷑ quare h̊ totũ dicat᷑ eẽ vnꝰarticulꝰcũ alij pꝛece
Tentes ſint diuerſi articuli.ſ.qui ↄceptꝰeſi de ſpũſancto.
natꝰex maria virgine.⁊ quare ĩ nullo ſimboloꝝ eſt diui
ſus iſte:ſicut ille ꝗq ↄceptꝰẽ.¶ Ad h̊ dicẽduʒ ꝙ iſli actꝰcõ
ſequẽtes ſunt ĩ vnitate tꝑis.ↄceptõ vpᷣo ⁊ natiuitas actus
diuerſi ſunt:vt longo tꝑe diſtätes. Sequit᷑ deſcendit
ad inferos.hoc videt᷑ nõ eẽ articulꝰ.cũ iohes baptiſta ð
boc dubitauerit.dubitare eĩ de articulis fidei iſidelitas
eſt. Cũ ergo oſtat ipᷣm fuiſſe fidelẽ ⁊ ſcẽm.⁊ de h̊ dubita
uit:videt᷑ ꝙ nõ ſit articulus.ꝙ dubitauerit patet ꝑ glo.
ſuperillud Math.xj. Tu es qui venturus es. dicit ibi
glo. cum ob herode ſim occidendus ⁊ ad inferna deſcen⸗
ſurus:debeo te nũciare inferis:ſicut te nũciaui ſuperis.
an ↄueniat filiũ moꝛi.an aliũ ad hec ſacramẽta miſſurꝰ
es. ꝗl Item gloſa.poterat pius vates quem venturum

erediderat non credidiſſe moꝛiturũ?¶ Aod boc quidã di
cũt. ꝙ ↄtingit interrogare dubitatiue.2 ſic nõ interꝛoga
bat Yoh. Cotingit etiã interrogaꝛe ꝑ modũ diſputtis:
1 ſic YHohᷣs interꝛogauit:.exẽplũ in Luc.ij.de xpᷣo.Inue
nerũt eũ in medio doctoꝝ ⁊c̃᷑. Ambro.diſcit in terris ꝗ
angelos docebat in celis.diſcit.i.interrogat. Alij aliter
diſtinguũt. ꝙ ẽ dubitatõ infidelitatis: qua ñ dubitauit
Joh.⁊ẽ dubitatõ pietatis.⁊ ſic dubitauit Joh. querẽs
ex amoꝛe ? pietate.tu es ꝗ venturus es:lʒ nõ dubitaret
ſicut mater vidẽs filiũ moꝛtuũ. dicit es ne moꝛtuus fili
mi:?a hoc ẽ ꝙ dicit glo.nõ fide ſ̊ pietate dubitauit.Alit᷑
ſoluit Crip. q nõ ꝓ ſe ſed ꝓ diſcipulis queſiuit ſicut di⸗
ctũ ẽ ſuð†. Sequit᷑ tercia die reſurrexit a moꝛtuis.q̃re
Aldath. xij. ſicut YJonas fuit in ventre ceti tribo diebo et
tribo noctibo:ita vpᷣs fuit moꝛtuus ⁊ reſurrexit.( Con⸗
tra Ro. vj. Scientes ꝙ vetꝰhomo noſteꝛ crucifixus eſt.
glo. Aug. Quieuit vna vie ⁊ duabo noctibo ĩ ſepulchꝛo
nõ ergo tribo diebo. ¶ Ao hoc dieẽdũ.q; ↄputatio fit in
ſæiptura duobo modis. Vno mõ cũ pᷣciſione vt tãtũ nec
plus nec minus: ⁊ ita dicit Nug. Una die ⁊ duabo no⸗
ctibo. Alio mõ ꝑ ſynodochẽ: ⁊ tũc a ꝑte intelligit᷑ totũ.
ita ĩtelligẽda ẽ illa auctoꝛitas. Et vt meliꝰpateat diſti
guẽdum ẽ qm̃ ẽ dies naturalis ⁊ dies artificialis.Dies
artificialis ẽ noſter dies.dies naturalis cõtinet viginti
q̃tuoꝛ hoꝛas.ſ.diẽ ⁊ noctẽ. Poteſt ergo ↄputatõ fieri du⸗
pliciter. Cõputatõe ᷣm diẽ naturaſẽ cõputata ẽ nox cũ
die ſequẽti ſᷣm moꝛẽ antiqͥꝝ.ſicut dicit glo.ſuꝑ ¶Math.
xij. Accipit᷑ autẽ dies ꝑaſceue in quo vpᷣs fuit poſitus ĩ
cruce:⁊ mortuus hoꝛa nona cũ nocte pᷣcedenti:⁊ habes
vnã diẽ naturalẽ integrã. Deinde accipe noctẽ pᷣcedẽtẽ
diẽ labbati cũ ipᷣa die ⁊ habes aliuʒ diẽ. Deinde accipe
noctem pᷣcedẽtẽ diẽ dominicã cũ ipo die ꝑ ſy nodochen:
7 habes terciũ diẽ naturalẽ.t ita habes tres dies natu
rales.ergo tres dies ⁊ tres noctes: ſi ꝓputatõ fiat ꝑ diẽ
artificialẽ.¶ Itẽ cũ dicit᷑ tercia die:nũquid intelligit ꝙ
de luce ſurrexit vel ante diẽ:videt᷑ ꝙ ante diẽ: ꝑ illu qð
dicit Judic̃.xvj. Doꝛmiuit ſampſon vſq; ad mediũ no⸗
ctis.glo.ſampſõ ĩ media nocte nõ ſolũ exiuit ſᷣ et poꝛtas
tulit: qꝛ redẽptoꝛ noſter nõ ſolũ de inferno lib er exiuit:
Hp̃ inferni clauſtra deſtruxit.⁊ videt᷑ ſic ꝙ ante lucẽ ſurre⸗
xit. ¶ Sed ↄtra. videt᷑ 4 ante lucẽ h̊ de luce.ꝑ hoc qð
dicitur ab aug. j. Mathiij.ſuꝑ illud. Elegit liſias ⁊c̃.
glo. ab hoꝛa moꝛtis xp̃i vſq; ad diluculũ reſurrectõnis
ↄſtãt boꝛe q̃dragita ⁊c.Cũ ergo dixerit ibi ꝙ in dilucu⸗
lo.cõſtat ꝙ nõ ante diem:ĩmo in die.¶ Ad qð dicendũ.
ꝙ nõ ſunt cõtraria:qꝛ ꝙ dicit᷑ ante lucẽ ſurrexit:reſpe⸗
xit illð qð dixit Joh.xx.iCũ adhuc tenebre eſſẽt:⁊ ſic in
telligit᷑ ũlð añ lucẽ.i.anteq; eẽt claꝛa dies.In diluculo
enim nõdũ ẽ clara dies.¶ Reſurꝛexit a moꝛtuis adẽRo.
vj.ſuꝑ illud. Xpᷣs reſurgẽs ex moꝛtuis ⁊c.glo.longe ex
moꝛtuis remotus::ſů quare dicit᷑ hoc cũ ſemꝑ fuerit lon
ge a moꝛtuis remotus. Dicẽdũ ꝙ ante non erat longe
valde a moꝛtuis remotus. eo ꝙ erat moriturus. VUnde
Job.xxviij.ſuꝑ illud.Et ſolũ mihi ſupeꝛeſi ſepulchꝛum:

pene ſe moꝛtuũ cõſiderat qui ſe moꝛiturũ non ignoꝛat:ß5

poſt reſurrectõnẽ longe a moꝛtuis qui moꝛi non poteſt.
Aſcendit ad celos.ſᷣm ꝙ homo ſicut dicit᷑ Joh. iij.
Memo aſcendit in celũ niſi ꝗ deſcendit de celo. Aug.in
glo. deſcendit ᷣm ꝙ deus: aſcendit m ꝙ homo.Sʒ. xx.
Joh.habet᷑ ex glo.ſuꝑ illud.Qondũ aſcendi ad patreʒ
meũ.qð aſcendere equalitatẽ dicit.vnde filiũ aſcendere
ad patrẽ: eſt equalem eſſe patri.¶ Sed obijcit᷑ ꝙ nunqᷓ
erat equalis ei ſᷣm ꝙ homo:nec aſcendit ad equalitateʒ
Fm ꝙ deus: ? ita nõ aſcendit ad eq̃litatẽ.¶ Solo.non
aſcendit in re ſed in noticia.i.inotuit. Sile habet᷑ Ma⸗
thei vlt. Data eſt mihi omnis poteſias.i. apparermihi
data.q Sed videt᷑ ꝙ aliquis poſſit credere abſq; pecca⸗
to ĩ ip̃m nõ eẽ equalẽ patri.ĩmo ð magdalena dẽ Johã.
xx.ſuꝑ illud. Moli me tangere.in glo.dicit ei ⁊c̃.qꝛ iſta
cũ adhuc carnaliter in eum credebat quẽ ſicut hominẽ

5

flebat:audit.iQoli me tangeꝛe.i.ſic credere in me.nõdũ
enĩ in coꝛde.ſ.tuo aſcendi ad patrẽ.i.nondũ credis me
equalẽ patri tũc tangens:cũ nõ imparem credes.ſ̊pba
tur ꝙ ipſa caritatẽ habebat:qꝛ vt babet᷑ Joh.xx.ſuꝑ il⸗
lud.Aldaria flebat ad monumẽtũ ⁊c̃.glo.ex nimio amo
re.¶ Iem greg. diſcipulis recedentibo mulieres qᷓ artiꝰ
amabãt nõ recedebãt.⁊ Job.xix. Pelli me ↄſumptis caꝛ
nibo⁊c᷑.glo.con.caꝛ.i.diſcipulis ꝑ infidelitateʒ.os meũ
i.foꝛtitudo diuinitatis mee adheſit pelli mee.i.mulie⸗
ribus deſeruientibo.⁊ ita videt᷑ ꝙ haberet caritatem: et
tamen nõ credebat equalem eẽ patri rpᷣm.¶ Reſpondẽt
quidã ꝙ nõ habebat caritatẽ.⁊ erponunt auctoꝛitatẽ de
amoꝛe naturali. vnde dicunt ꝙ in ſola virgine ſtetit ec⸗
cleſia cuius fides ſola remanſit ĩ paſſione.Propteꝛ qð
dicunt eius memoꝛiam fieri in ſabbato.Alij dicunt ſᷣm
auctoꝛitatem Job.ꝙ fides ⁊ caritas manſit in mulieri
bus.⁊ qð obijcit᷑ de magdalena.oli me tangere ⁊c̃.ex⸗
ponunt ſic.i. Londum credis me equalem patri.i.credẽ/
do non aduertis.ſicut ille qui ſcit omnem mulam eſſe ſte
rilem. non aduertit de bac quã credit habere in vtero.
ſcit tamen in vli:ſicut ipſa nõ aduertebat.tamen in vni
uerſali hoc credebat:qð patet quia ſi aduerteret ꝙ ei di
miſit peccatũ.cognoſceret ipᷣm eẽ deũ. Et ad hoc ꝙ alij
dicunt de beata virgine qtum ad ſabbatũ.reſpondẽt q;
ꝓpter aliam cauſam deputat᷑ ſabbatuʒ: quia ſicut in ſe⸗
xta feria.celebratur memoria paſſionis xpᷣi:ita cum ip
ſa quodammodo paſſa ſit.illius paſſionis fuit memoꝛia
celebranda: ⁊ qdð ſexta feria fieri non potuit.ad ſabbatũ
tranſlatuʒ eſt.hoc enim eſt qð quiaã dixit.verum eſt elo
quium iuſti ſymeonis ꝙ ꝓmiſit gladiũ ſentiet doloꝛis:
⁊ ita ꝙ ſabbatum deputat᷑ ei:ſignatuꝛ Eʒech.xlvj. Hec
porta non claudetur vſq; ad veſpeum: et adoꝛabit ad
oſtiuʒ poꝛte eius omĩs populus ĩ ſabbatis. Prima opi⸗
nio qne dicit ꝙ in ſola viꝛgine ſtetit eccia videtur nobis
vera:ꝙ autem magdalena heſitauerit in triduo in fide.
videt᷑ in pluribo locis.ibi Joh.xx. Mulier ꝗd ploꝛas.
dicit glo.que non credit. adhuc mulier adhuc coꝛpoꝛei
ſexus appellatione ſignatur. Alia gloſ.quaſi non lacri
mas nudas ſed fidem erigo. quo inſinuatur ipſum du⸗
bitaſſe in fide.⁊ in eodem.ibi. Dicit ei iheſus fidem do⸗
cens:⁊ in corde illius oꝛtulanus ſeminans ⁊ conſequen
ter plane habetur in glo.illa:ꝙ non credidit. Sedet
ad dexteram dei patris.glo.pſalm. ſuper illud. Sede
a dextris meis.duo notat ſcilicet eum poſt loboꝛem paſ
ſionis ⁊ geſcere ⁊ conregnare ⁊ in occulio eſſe.⁊ ad He
breos pꝛimo.ſuper illud. Sede a dextris meis.gloſa.
victoꝛi filio confeſſus conuertoꝛ a dextris . gloſa.in
potioꝛibus bonis meis ſcilicet ᷣm ꝙ homo:vel conre⸗
gnat coequalis mibi ſᷣm ꝙ deus.¶ Sed queritur de
ſimplici vetula que credit eum materialiter ſedere ad
cxtram patris.vtrum ſit infidelis.ſicut ſi crederet ma
terialiter conceptum eſſe de ſpirituſancto? Reſponde
tur ꝙ non ſimiliter.Qam materialiter ſedere non inte⸗
rimit aliquem articulum. ſed materialiter conceptum
eſfe de ſpirituſancto peremptiuum eſt buius articuli:
qui natus eſt de virgine:ſi intelligatur materialiter id
eſt per opus viri. Si autem intelligatur ſic ꝙ ſpirituſ⸗

ſanctus ſit materia: peru erſus eſt intellectus buius.

qui conceptus eſt ſpirituſancto vt ſupra diximus:⁊

hereticum eſt. ¶ Sed iterum poteſt obijci patrem eſſe

paſſum:non eſt peremptoꝛium alicuius articuli.videt᷑
ergo ꝙ credere illud non ſit hereticũ quod falſum eſt:
quia talis eſſet patri paſſianus.¶ Reſpondeo ꝙ cum
dicitur.qui conceptus eſt de ſpirituſanct.⁊c.hoc relati⸗
uum qui:refertur ad hoc antecedens vnicum filium vt
ſit ſenſus. vnicus filius paſſus eſi:⁊ ſic pater ꝙ paſſus
ſit eſt huic oꝓpoſitum. ⁊ ſic relatiuuʒ refertur ad ante⸗
cedẽs cũ ſua determinatõne.ſiłr ad Ro.j. Qui pᷣdeſti⸗
natꝰẽ filiꝰdei i virtute pꝛius dixerat ð filio ſuo ꝗ factꝰ ẽ

Nueſtio

ei m carnẽ.vñ qui predeſtinatd eſt 77. Sequitur.

Inge venturus ẽ iudicaꝛe viuos ⁊ moꝛtu.Ergo omnes
iudicabuntur et boni et mali.¶¶ Cõtra.glo.greg. ſupeꝛ
illud. ¶25 reſurgunt impij in iudicio.quatuoꝛ oꝛdines
er̃t ĩ iudicio. Alij nãq; er̃t ꝗ iudicabũt ⁊ ñ iudicabunt᷑.

alij ꝗ nec iudicabt nec iudicabũt᷑.qꝛ iã iudicati ſũt. Sẽ
tttia eĩ dãnatõis eoꝝ toti eccłe nota ẽ vt ũt infideles.

alij iudicabũt᷑ et ſaluabũt᷑ vt mediocrit᷑ boni.alij iudi
cabuntur et damnabunt᷑ vt mediocriter mali. Sic er⸗
go inſtantia videtur im ꝑfectis et infidelibus.il Rñſio

H dicltur ꝙ iudicabit viuos et moꝛtuos. quia omnes

vt dicit apins Ro.xiij.ſtabunt ante tribunal xp̃i.ſʒ dr
nõ iudicare illos.quia nõ exercebitur in illis ſolenni⸗
tas iudicij.ſ.inclinatio illa ð qua dz AMath. xxv. Veni
te ⁊c.eſuriui ⁊c.vñ glo.greg.dicit pᷣiudicati infidelita
tis ſue tenebris eius quem deſpexerunt inuectõe redar

gui nõ merentur. Illi ſaltem verba iudicis audiẽt qui

eius fidem ſaltem verbo tenuerũt.pꝛinceps nãq; terre
nus rempublicà gerens aliter punit interius delinquẽ
tem aliter hoſtem exterius rebellantẽ. ſic intelligitur
illud ioh̊.ij. Qui nõ credit iam iudicatus ẽ.¶ Ad idẽ
põt facere quod dicit᷑.j.ad thimot.v.Quorũdam pcta

manifeſta ſunt pᷣcedentia ad iudiciũ.quoꝛũdam vo ſe⸗

quũtur. Item glo.exponit de iudicio in pñti:quia ſi ea
ſequitur iudiciũ nõ ẽ temerarium. TCredo in ſpiritũ⸗

ſanctũ hoc exponitur 2 determinat᷑ in ſymbolo patrũ.

Qui ex patre filioq; ꝓcedit ⁊c̃:ſicut infra oſtendetur.

Sanctã eccłiam catho.ſctoꝛum ↄmunionẽ.Leo pa

pa dicit ꝙ nõ debet dici ĩ ſanctã eccleſiam catholicam.
ſed ſanctaʒ ca.eccłiam.ſed anſelmus vult ita dici vt in
epła ad phitł᷑.audiens caritatẽ et fidem quã habes ĩ do
mino ihu ⁊ in oẽs ſanctos ⁊c̃.glo.quia iĩ xpᷣm credebat
et diligebat et eos diligebat.et ꝑ oꝑa fidei et caritatis
xpᷣo ſerniebat te ſanctis.ꝑ hoc patet ꝙ aliter intelligi⸗
tur credere in deũ et credere in ſanctos.vnde dicit glo.

ibi vel in ſanctis.¶ Si queratur quis motus notabit᷑

cũ dicitur in ſanctos:dðm ꝙ motus ĩ cõfoꝛmitatẽ ſan/
ctoꝛum q;tum ad ꝑfectionem vite. Sanctorum com
munionẽ.et eſt ſenſus.credo ꝙ ſacramenta ⁊ participa
tio ſacramẽtoꝛum que ſct᷑i cõmunicant cõferunt remiſ⸗
ſionẽ peccatoꝛuʒ.quia facit ꝙ ↄcubitus qui als eẽt pec
catum moꝛtale nõ ſit peccatũ moꝛtale.Vel crede ꝙ vni
tas eccleſie tanta ẽ.ꝙ vnuſquiſq; qui mẽbꝛuʒ ẽ:ꝑticeps
eſt omnium que ſunt totius coꝛpoꝛis.glo.in ps. Poꝛ⸗
tio mea ⁊c̃.ſuꝑ illud ꝑticeps ego ſum.membrũ ꝑticeps
eſt totius coꝛpoꝛis.ita em̃ poꝛtio eius eſt dñs vt parti⸗
ceps ſit.nõ vnius ſed ommium eccłiarum.tanta igitur
virtus vnitatis.cum ſit ꝑticeps xpᷣi humiliter dicitur
ꝑticeps famuloꝛum xp̃i qð eſt eſſe xpᷣi ꝑticipem.⁊ heb.
uij. Participes xpᷣi effecti ſumus ⁊c.glo.ꝑ gratiaʒ qua
vniti ſumus ei vt membra capiti.eiꝛ ad cotł.j.ſuper illð
Adimpleo ea que deſunt ⁊c̃.glo.ad cõem bãc quaſi rẽ⸗
publicam quiſqʒ ꝓ modulo ſuo exoluit qð debe⸗ ⁊ pro
poſſibilitate virium nr̃arum quaſi canonem paſſionũ
inferimus peritoꝛia plenaria paſſionũ nõ erit niſi cuʒ

ſeculum finitum erit. Item quaſi vnus homo vna per

ſona eſi caput cum coꝛꝑe ſaluatoꝛ cũ ſaluandis. Caꝛ
nis reſurrectõem.congruus oꝛdo.nam remiſſio pecca⸗
toꝛum eſt reſurrectio anime:que eſt reſurrectio pꝛima.
ad iſtã po ſequitur reſurꝛectio coꝛ dis głioſa ĩ bonis q̃ ẽ
reſurrectio ſecunda:ſicut dr ad Ro.viij. Scimus qm
ſi ſpiritus eius qui ſuſcitauit ihm inbabitat coꝛꝑa no⸗
ſtra.reſuſcitabit et nos ꝓpter inhabitantem ſpiritum.
Tene tamen quod dicit aplłus.j.coꝛinth.xv. Omnes
reſurgemus ⁊c.ad vtrũq; pꝛedictoꝝ.ſ.reſurrectõnem
anime et coꝛpoꝛis. Sequitur vitam eternam. que eſt

beatitudo. Sed queritur quare non adiungitur pena

eterna:cum vtrũq; opoꝛteat credẽ.ddᷣm ꝙ natura oꝑo

ſitoꝝ ẽ vt vno dicto intelligat᷑ reliquũ.Sufficiãt ̊ que

pᷣdicta ſunt de erpoſitõe ſymboli apłoꝝ·

lxxxij.
Articulus ter cius

Icto de pꝛimo ſymbolo apłoꝝ.dicen dũ ẽ de
ſymbolo patrũ qð cantat᷑ in miſſa:ſ̊ qꝛ fere
om̃ia que cõtinent᷑ in ſymbolo apłoꝝ conti
nent᷑ in iſto:qꝛ iſta expoſita ſunt pꝛius:hic ſunt omittẽ
da.mutata vo ſeu pᷣtermiſſa et addita quedã ad pᷣſens
ſunt explicãda.Diuidit᷑ aũt ſymbolũ illud ĩ duas ꝑtes
In pꝛima iudicat᷑ vnitas cũ dicit᷑.Credo in vnũ deum
Deinde ſequitw᷑ confeſſio trinitatis.et ideo illa continet

tres ꝑtes.pꝛima eſt ð patre.patrẽ om̃ipotentẽ ⁊c̃.ſecũ⸗

da de filio. et in vnuʒ dñm ⁊c̃.tercia de ſpũſancto.et in
ſpiritũſanctum dñm et viuificantẽ.Dꝛima pars de vmi

tate eẽntie expoſita eſt pꝛiꝰ.ſed diſtinctio tñ ꝑſonaꝝ ali

ter exponit᷑ in ſymbolo iſio et in pᷣcedẽti.De patre duo
cõſitemur hic.om̃ipotẽtiã:et oꝑatõem celi et te rre:hoc
tñ ſine dubio eſt cõmune tribo ꝑſonis: ſed ꝑ apꝓpꝛopꝛia

tionẽ patri attribuit᷑ ſicut expoſitum eſt pꝛius.Queri᷑

tñ de diuerſitate vocabuli ſignificãtis creationẽ.Qam

ibi dicit᷑ creatoꝛẽ hic factoꝛẽ. Ad qð dm qm̃ crece

eſt de nihilo aliꝗd facere.facẽ vᷣo ſicut ↄniter dicit᷑ cõe ẽ
ad oꝑari aliꝗd de nihilo.et ad oꝑari aligꝗd de materia.
vt ergo mõſtret᷑ oꝑatoꝛ eoꝝ que facta ſunt de nihilo ſiẽ
angeloꝝ aĩoꝝ et pꝛie materie:bᷣ̊ ⁊ oĩm que ꝓducta ſunt
eyr materia: ꝓfitemur nõ ſolum creatoꝛẽ ſed ⁊ factoꝛezʒ.

Ipe em̃ ẽ omia in om̃ibo. Se filio ᷣᷣo quedã expꝛimũt᷑

ſm diuinitatẽ quedã ſᷣm hũanitatẽ. Seðm dinitatẽ vᷣo

ponũtur quĩq; ad excludendũ ꝗnq; erroꝛes arrianoꝝ:

q̃s ip̃i mentiebãtur de filio dei. Pꝛimus ꝙ nõ eẽt eiuſ⸗
dem ſubſtãtie cum pr̃e ↄtra qͥs fides dicit. Et in vnũ re

pete deũ cum pr̃e.Joh̊.xiiij. Ego ingt in pr̃e et pater in

me eſt. ego et pater vnũ ſumus.Secũdus erꝛoꝛ arriano
rum ẽ ꝙ filius mĩoꝛ patre ẽ.ↄtra quos ↄfitetuꝛ fides ca
tholica dũm ih̊m xpᷣm.i.equalẽ patꝛi ⁊ ſpũiſct᷑o ĩ poten

tia.ps.Dixit dñs dño meo ſede a extris meis.glo.cõ

regna equalis.Lerciꝰ erroꝛ ẽ ꝙ filius ſit adoptiuꝰ nõ
naturalis:ſicut ĩ.ioh.j. Qui nõ ex ſangu inibo neq; ex
voluntate carnis qð enacuat fides catholica. et dicit fi

lium dei vnigenitum. Joh.j.Deum nemo vidit vnqᷓ; ni

ſi vnigenitus filius dei. Quartus erroꝛ eſt ꝙ natus eſi
ex tempoꝛe non ab eterno.contra quod ſides catholi⸗

ca ꝓfitetur ex patre natum ante omnia ſecula. Johᷣ. 1.
In pꝛincipio erat verbum. Quintus erroꝛ eſt ꝙ filius

ci ſit pura creatura:quod fides catholica excludit di
cens. deum de deo lumen de lumine. Joh. j. Deus erat
verbum. Soluit aũt oꝓpoſitõem eoꝝ fides catholica
congruo exemplo.oꝓonunt em̃ ſi filius eſſet a patꝛe na
turalis.cum nullus pater ſine ſui diminutione et deci⸗
ſione generet filium ſibi equalem. cum de deo abſurdũ
ſit illud aſſerere.relinquitur ꝙ deus pater nunq̃ᷓʒ ha⸗
bnit filium naturalem. Manifeſtat ergo fides catho
lica illos mentientes et dicit.lumen de lumine. ſicut lu
men em̃ abſq; ſui dim inutione vel minoꝛatione ex ſe ge
nerat lumen aliud:ſic pater filium. Radix aũt erroꝛis

eoꝛum eſt.ꝙ attribuunt creatoꝛi quod eſt creature. Ex
pꝛedictis erroꝛibus ceciderunt in pꝛofundum erroꝛum
vt dicerent chꝛiſtum eſſe puram creaturam.et deum nõ
naturaliter ſed adoptiue vel per gratiam ſicut dicitur
Exo.vij.moyſi.Ecce conſtitui te deum pharaonis.ſed
econtra.ſides catholica pꝛoſitetur deum verum de deo
vero.genitum non factum ⁊c̃. Joh̊.pꝛimo.Omnia per

ipſum facta ſunt. Auguſlinus quomodo factus eſt per
quem omnia facta ſunt.ſi enim per ipſum facta ſunt
omnia.iam non eſt factus:iam nõ eſt creatura.¶ Que
rit᷑ vtrum poſſit concedi factus. pꝛobatio ꝙ; ſic.Ro.j.

& filio ſuo qui factus eſt eĩ ex ſemine dauid. Item.iiij ·

ad Galla.ADiſit filium ſuum factum ex mulieꝛe ⁊c.er
go videtur poſſe concedi ꝙ ſit factus.quid ẽ ergo qð di
cit᷑ genitum non factum. . Ad hoc ſoluit aug.luꝑ ioh.
et ad Ro.factus dicitur m bumanitatem non factus

„

ſm diuinitatẽ. exgo factꝰ ⁊ nõ factꝰ non ſequit᷑ ſed eſt fal
lacia m ignoꝛantiã elenchi.⸗ Adbuc iteruʒ oponitur
Job . Qut paſt me venin ante me factus eſi ſoluit ibi .
terli. qui poſt me factus eſt tpe. ante me factus eſi digni⸗
tate 2 toti refertur ad humanã naturam. ꝗ1 Querit ra⸗
tione eius ꝙ dicit᷑. natꝰante oĩa ſecula.vtꝝ poſſit cõcedi
ſemꝑ naſcitur: ſicut ↄcedit᷑ ſemꝑ natus. 2 de hoc eſt ma⸗
gna diſputatio in ſen. lib. j.oi. ix. Jam ſicut dicit Gꝛeg.
ſuꝑ Yob. Dñs ihs eo q virt⁊ ſapia eſt de patre ante tẽ
poꝛa natus eſt. vel poti qꝛ nec cepit naſci nec deſijt eſſe.
Dicamꝰ verius ſemp natus eſt. no auteʒ poſſum dicere

ſemp naſcit᷑:quia ſi mpnal cit nõdum nat?eſt. ¶ Con

tra ibidem.⁊ habet᷑ ab Oꝛig.ſuꝑ Hieꝛe.xj. Inuenta eſt
coniur atio ſaluatoꝛ noſſer eſt ſapia dei.ſapia vo eſt ſplẽ
dꝛ eterne lucis. Sap̃.vij. Saluatoꝛ ergo noller eſi ſplen
doꝛ claritatis eterne. Splendoꝛ antẽ non ſemel naſcitur
7 deſinit:ſed quotiens oꝛtum fuerit lumen er quo ſplen⸗
doꝛ oꝛitur: totiẽs etia oꝛitur ſplendoꝛ claritatis.ſiec ergo
ſaluatoꝛ noſter ſemꝑ naſcit᷑.vñ ꝓpuer.viij. Ante oẽs col⸗
leagenerat ine:nõ vt quidam maledicit gener auit. ecce
manifeſta ↄtrarietas. Gꝛeg.dicit ꝙ bene dicit᷑ ſemꝑna⸗
tus.male aũt dicit᷑ ſemꝑ naſcit᷑. Oꝛig.ecõuerſo.⸗l! Rñ.
vtrũq; bene dicit᷑ ⁊ ſane.filius de patre ſemꝑ naſcit᷑: vel
ſemꝑ eſi natꝰ.⁊ vt ſaluat᷑ ↄtrarietas diſtinguit᷑.ꝙ h̊ ver⸗
bum naſcit᷑ duplicẽ habet ↄſignationem.ↄlignat em pꝛe
ſentialitatem m ꝙ in p̃ſenti eſt. Item ↄſignat impfectõ
nem eo ꝙy ſignificat in fieri: ſm hoc dicit᷑ ſi fit aligo non

eſt. Oꝛig. ergo reſpexit ad ↄſignificationẽ pᷣma. Gꝛego.

ad ſecũdaʒ. Similiter aũt diſtinguendũ eſt in boc ꝙ di⸗
cit natus.nam duplicem habetↄſignationem. conſignat
em̃ tempus pᷣteritum. conſignat etiam ꝑfectum. pᷣteriti
enim ꝑfecti eſt tempoꝛis.Oꝛig.dᷣo ↄſiderans ↄſignatio
nem tempoꝝ dicit aueniẽter ſemꝑ naſcit᷑. õ ſemꝑ nat?
eſt pᷣſentis.non ⁊ pᷣterite. illi em natiuitati eterne ⁊ pfe⸗
cte ↄgruit pᷣſens:quoniq eſt⁊ non pᷣterijt.Gꝛeg. vᷣo reſpi⸗
ciens ad cõſignationem ꝑfectionis ſiguſicantis natiui⸗
tatem ꝑfectam.dicit ſemꝑ natus eſt.non ſemꝑ naſcitur.
qd ſignificat impfectionem. diuerſis em reſpectibo vtrũ⸗
qʒ bene dicit᷑ ⁊ ſane.4: Queritur vtrum bec ſit conceden
dDa ſemp naſcetur ⁊ viget᷑ e melius debeat cõcedi ꝙᷓ iſt⸗
ſemꝑ natus. nam cũ pſens magis ↄgruat eternitati. qð
magis ſe habet ad p̃ſeno:magis cõgruet.ſed futux ma⸗
gis ſe habet ad pᷣſens q; ad pteritũ: quia futurũ aliquan
do erit pᷣſens pᷣteritũ nuqᷓ.ſi ergo ſignãdo etern natiui⸗
tatem oↄcedimꝰ ſemꝑ natus.multo foꝛtioꝛi ratione conce
vim is ſemꝑ naſcet᷑.¶¶ Sol.implicat?᷑ falſuʒ in pdicta ar
gumentatone.non em concedit᷑ iſta ſemꝑ natus ratione
conſignatõnis pteriti:ſed vt dictũ eſt ratõne ꝑfectionis.
iſta ðo ſeinꝑ naſcit:ocedebat᷑ ranoone con ſignationis p⸗
ſentis.cum ergo neutrum inueniat᷑ in bac ſemꝑ naſcet᷑
nec cõſignatio ꝑfecti ſimpliciter bec non eſi concedenda
ſemꝑ naſcetur. Sequi?᷑ qui ꝓpter nos bomies: 2 4pter
noſtrã ſalutẽ deſcendit de celis bic ponũt᷑ qnq; ꝑtinẽtia
ad bumanitatẽ.ſcʒ incarnatio.paſſio.reſurrectio.aſcen⸗
ſio.adueñtus ad iudicium. Circa pꝛimum vo notatur fi
nis vel vtilitas incarnationis.ibi.incarnatꝰeſt.au ctoꝛ.
ibi de ſpũſancto.materia.ibi.ex maria virgine.foꝛma.⁊
bomo factꝰeſt. que ſequũt᷑ expoſita ſunt ſicut pꝛiꝰ.ꝗ Sʒ
querit de intellecin illius qdð dictum eſt. deſcendit de ce⸗
lis. nam texſcendere moueri eſt. moueri autem incedere
ad locum eſt vbi res non eſt. qualiter ergo deſcendit qui
nuſe deeſt vel aſcendit. Joh. iij. ¶ Aemo alſcendit in celuʒ
niſi qui deſcendit.q Sotł.de ſcendere dicitur de filio dei
non / ꝓpꝛie ſed traſumptiue. trãſum ptu m aũt eſt verbum
ad ſignificandũ incarnationem.nam ſicut iſte qui deſcẽ
dit tendit ad ſurſum in deoꝛſum:ſic cum deus factus eſt
homo qui ſuꝑ oes res eſt.natura.bonitate. dignitate ẽ
infirmam ſibi vniuit: nihil aliud & eſt de ſcendere niſi in
carne humili apparere.⸗: Queritur quare ĩ ſimbolo iſto
non apponitur articulus dr deſcenſu ad inferos. Et ad

ronger Innoc cuidanm arcpießo. boc fuit pꝛopter

hereticos. Iuerunt naq; beretici qui dixerunt xpm eſſe
puram creaturam 2 apud inferos remanſiſſe: ꝓpter qd
adiudican erunt ſancni patres illum articulum ſubtice⸗

re. Alij aliter dicunt.i Qam cum ſemel dictum ſit de filio H

6

verbum deſcenſus: cum dicitur deſcendit de celis. YJllu

autez deſcendere nihil aliud ſit qᷓ ſe exĩanire. ſicut d

aptus ad bil. i. Erianiuit ſemetipm ꝛc. Si iteg nepye

teretur in eadem ſerie. deſcendit ad inferos videret᷑ du⸗
pler eſſe exĩanitio. ⁊ ita poſſet eſſe materia erroꝝ. Ideo
adiudicauerunt ſancti patres illuʒ ſubticere:⁊ maxime
cum ſufficienter eſſet poſitum in ſimbolo aptoꝝ. Se
quitur ⁊ in ſpiritũſanctum dñm. de ſpũſancto quedã ꝓ⸗
fitetur ſides catholica in ſimbolo iſto que indicãt digni
tates eius ſpãles. Quedam que indicant effectus eiꝰge⸗
nerales. Que indicũt dignitates eiꝰſpales ſunt quinq;.
Poteſias indicat᷑ cũ dicit᷑ dñ̃m. Geñ.j. Spiritus dñi fe
rebatur ſuꝑ aquao.in quo indicat᷑ ꝙ ſicut pater eſi domi
nus creature ⁊ filius:ſic ſpũſſanctus bonitas indicatur
cum dicitur. ⁊ viuificante. Joh. vj. Spiritus eſt qui vi⸗
uificat.ex quo ſequit᷑ ꝙ qui caret ſpũſancto moꝛtuus eſt
Ex boc trabitur auctoꝛitas Auguſ. ſicut anima eſt vita
coꝛpoꝛis:ſic deus eſi vita anime. Diſtinctio ꝑſonalis in:
dicatur cum dicitur.qui ex patre filioq; ꝓcedit.Equali
tas cum dicitur qui cum patre filio ſimul adoꝛatur. do⸗
ctrina cuʒ dicitur qui locutus eſi ꝑ ꝓphetas. Ponuntur
aũt effectꝰ generales quatuoꝛ. pꝛimꝰ vnitas leu veritas
eccleſie catholice qu faciet ſpuſſanctus que eſt duplex.
vnitas intellectuñ in fide. vnitas effectuum in caritate:
que due vnitates notantur cum dicitur. ⁊ in vnam ſan⸗
ctam ca. vnam in fide in caritate. catholica enim grece
idem eſt qð vniuerſalis. Secũdus effectus eſt remiſſio
peccatoꝝ in baptiſino. Confiteoꝛ vnuʒ baptiſma. Joh.
tij. Qiſi quis renatus fuerit er aqua ⁊ ſpiritu ⁊c. Ter⸗
cius effectus eſt reſurrectio moꝛtuoꝛuʒ. Quartus eſt vi⸗
ta eterna. Queritur de hoc qð ſupꝛa dictum eſi de ſpi
rituſancto:qui ex patre filioq; pꝛocedit. de hoc em̃ altri⸗
catio eſt inter grecos ⁊ latinos. confeſſio enim latinoꝛũ
eſi qm ab vtroq; pꝛocedit.Gꝛecoꝛum vᷣo ꝙ tm̃ a pre. La⸗

iini vo oſtendunt ſuam confeſſionem per illud apoſioli
ud Hal. iiij. Spiritum filij ſni.quid enim aliud eſt ſpiri
tus filij.niſi qui pꝛocedit a filio. Iteʒ ad Ro. viij. Si gs
ſpiritum yp̃i non habet hic non eſt eius. 4.! Contra boc
opponunt greci. Dꝛimo quia non inuenitur ſcriptum in
euangelio ꝙ pꝛocedit a ſilio ſed tm̃ a patre.a ſubiungit᷑
in fine.quicũqʒ; aliud addiderit anathema ſit. vnde iudi
cant nos anathematiʒatos. 4 IJtem Leo tercius ſcꝛipſit
in tabulis argentei s ſimboluz illud repoſuit illud iu⸗
xta altare beati pauli: 2 ibi ſimiliter non eſt appoſitum.
Ztem querunt greci vnde hoc habuerunt latini. ſi em
inquiunt illis reuelatum fuit quaꝛe non ⁊ nobis.⸗q Rñ.
ad üllud quod pꝛimo oponitur ꝙ non inuenitur in enã⸗
gelio. Reſpondendũ eſt interimendo. ¶ Qam ?2 ſi non in⸗
uenitur ſcriptum ᷣm vocem. inuenitur tamen m intel⸗
lectum cum dicitur ſpiritum veritatis.i.ſilij.ſi enim eſt
ſpuᷣs veritatis.aut qꝛ ſpũs eſt a veritate.aut qꝛ veꝛitas ẽ
a ſpiritu. ſed qꝛ veritas a ſpiritu nõ eſt. non em filiꝰ eſt a
ſpirim. Si enim eſſet: ſie diceretur ſpũs veritatis:ſiẽ di
citur pater filij: ſi quia ſpũs eſt a veritate que eſt filius.
hoc idem eſt dicere qð pꝛocedit a filio. ꝗ Ad ſecundum
reſpondet magiſter in ſententijs. Qui alind addiderit
anathema ſit. aliud.i.ↄtrarium. qð ↄfirmat᷑ ex auctoꝛi⸗
taie apli. Gal.j. Si quis vobis aliud euangeliz anerit
anathema ſit. non dixit. Si quis aliud addiderit. nam
ſi ſic: ſibi pꝛeiudicaſſet apoſtolus ſicut dicit auguſ. Cu⸗
piebat enim venire ad quoſdam: quibus ſcribebat.j.að
heſſał.iij. AUt ſuppleret que fidei illoꝛu m cxerant. ſed
qui ſupplet qð minus eſt addit: nõ qð inerat tollit. alið
ergo otrarium intellige.4 Ao tercium 2 quartuʒ reſpõ

dt Anſelinꝰ.in libꝛo de pꝛoceſſione ſpirituſſencti.greci .“

-ðð

latinis oponũt. vñ latini accipiũt ſi pirituſſanctus p

cedit a filio: ⁊ quare ſi expediebat nõ fuit eis intimatũ.

Reſpongdet ꝙ neceſſe erat ꝓpter quoſdã minus intelli⸗
gentes: qꝛ nõ aĩaduertebant in illis que vniuerſa credit
Ecciĩa cõtineri.⁊ ex bis ſequi ſpiritũſanctuʒ de filio ꝓce⸗

dere. ne foꝛte hoc credere dubitarẽt. Quoniã ergo neceſ
ſitas eos ↄpellebat ⁊ nulla ratio ꝓhibebat.⁊ fides veꝛa
adinittebat:fideliter aſſerũt latini ꝙ credẽdũ eſſe cogno⸗
cebant. ſcimus enĩ ꝙ nõ omnia que credenda nobis ſũt

ibi dicta ſunt.IQõ eni ibi dicit᷑ ad inferos deſcendiſſe qdð

verũ cõiter credimꝰ. nimis eiĩ eꝛat difficile ad cõſolendũ
de hac re recolligere. marime cũ ſeiuncta eſſent cõcilia.
Qec erat neceſſe vnde nõ dubitabãt in queſtionẽ addu⸗
cere.q¶ Querit᷑ vtꝝ abſolute ſit ↄcedẽdũ :ſpirituſſanctꝰ
ꝓcedit a filio. Rñdet Anſ.in li.de ꝓceſſione ſpũſſcti.qᷓ;
uis nõ dicat᷑ ſpũſſcts pcedit a filio ꝑ ſe:bene tñ dicit᷑ ſpi⸗
ritus filij.ſicut bene dicit᷑ ſplẽdoꝛ ꝓcedit a ſole ⁊ radio.
nõ tñ dicit᷑ ſplẽdoꝛ ꝓcedit a radio ꝑ ſe:&̊ ſplendoꝛ radij.

l Contrarietas aũt grecoꝝ ⁊ latinox ſic ſoluit᷑.idẽ enĩ

credũt:ſ̊ nõ eodẽ mõ ꝓferũt. Pꝛincipiũ aũt ↄtraꝛietatis
i ꝓlatõne oꝛtũ ẽ ex diuerſa cõꝑatõne accepta a creatura.
vñ ad hoc nota.ꝙ ẽ verbũ interius ⁊ exterius.verbũ in⸗
terius cogitatio vel intellectus. verbum exterius ſer⸗
mo eſt. Similiter ⁊ ſpiritus duplerx interioꝛ ⁊ exterioꝛ
Interioꝛ ſpiritus amor eſt.exterioꝛ aer.Latini ergo ſi⸗
cut Auguſti.a alij exemplificante s de verbo increato
2 ſpiritu increato.cõꝑant ſpiritũ interioꝛẽ ad verbũ in⸗
terius.Greci vo ſicut damaſcenꝰ cõꝑant ſpiritũ exteri⸗
oꝛẽ ad verbũ exterius ⁊ hocẽ qð dicit Aug. in trinitate
creata pꝛimo accipit᷑ mens:deinde verbũ ſeu cogitatio:
qꝛ cogitatõ mente cõcepta verbũ dicit᷑. Relinquit᷑ vt ex
vtroq; ſpiret᷑ affectus ſeu amoꝛ.Aldens patri attribuit᷑.
verbuʒ ſilio.amoꝛ ſpirituiſancto. Ex hoc ergo latini di⸗
cũt ſpiritũſanctũ ab vtroq; ꝓcedere ſieut amoꝛẽ ex mẽte
⁊ verbo interioꝛi ſeu cogitatõne. Damal.ſic.pꝛimo ẽ in⸗
tellectus.deinde vpᷣbũ exterius.ſ.vox.ſpiritus aũt vehi⸗
culum ẽ verbi. Intellectus enĩ foꝛmat vocẽ 2 ĩ pꝛia voce
ſpirata oſtendit᷑ intellectus:ecce intellectus patri attri⸗
buit᷑ verbũ filio:ſpiritus ſpirituiſcto. Sicut ergo vidẽt

greci ꝙ ab intellectu procedit ſpũs 2 vox ⁊ non ſpiritus

a voce:ſic a patre pꝛocedit filius ⁊ ſpirituſſanctus ⁊ nõ

a filio ſpirituſſanc. ¶ Queritur quare in ſymbolo iſto

omittat᷑ cõio ſctcoꝝ. Ad ꝙ põt reſpõderi.ꝙ intelligit᷑ ꝑ

hoc ꝙ dicit vnã ſanctã catholicã ⁊c.vna enĩ ẽ eccia.⁊ ñ
ſoluʒ fide ⁊ caritate:̊ ſacramẽtoꝛũ ꝑticipatõne q̃ ẽ cõ⸗
munio ſanctoꝝ.¶ Querit᷑ cũ ſeptẽ ſunt ſacramẽta.qua⸗
re fit m ẽtio ſolũ ð baptiſmo in boc ſymbulo ⁊ nõ ð alijs

ſacramẽtis? Ad hoc põt reſponderi qm̃ nõ fuit neceſſe
ponere alia ſacramẽta.alia eni ſacramẽta a laycis daꝛi

nõ poſſunt.illud aũt ſacramẽtũ ab omibo dat᷑ in neceſſi⸗

tate. In ſymbolo ergo qð ad omẽs ꝑtiĩet. nõ fuit neceſſe
ponere ſacramẽtũ niſi illud qð ab omibo poteſt in neceſ

ſitate miniſtrari. ¶ Querit᷑ quare dicit᷑ vnũ baptiſma.

Ad hoc reſpondet.quoniam illð notabile eſt pꝛopter he
reticos ꝗ dicũt.qͥtiẽs hõ peccat baptiſmũ debere repeti.

Contꝛa quos aꝓpoſtolus ad Eph.iiij. IUna ſides vnum
bap tiſma. .

Articulus quartus

Eterminato de duobo ſymbolis in duabo di
ſtinctõnibo · Reſtat expoſitõ ſy mboli AUtha⸗
naſij. Diuidit᷑ aũt in tres ꝑtes.in ꝓhemium.

tractatũ. epilogũ: Prohemiũ cõtinet tria.vtilitatem.
materiã. neceſſitatẽ. vtilitas notat᷑ cũ dr̃ Quicũq; vult
⁊c̃.ĩ hoc reddit᷑ auditoꝛ beniuolus. Materia ſymboli

que ẽ fides catholica mõſirat᷑ cũ dicit᷑.ante omnia opus

⁊c̃.vñ He b.xj.Accedẽtẽ oꝑtʒ credere qꝛ ẽ ⁊ qꝛ remune

ratoꝛ ẽ.in hoc reddit᷑ auditoꝛ docilis.eceſſitas tangit᷑
cum dicitur quam niſi quiſq; fideliter firmiterq; credi
derit ſaluus eſſe.⁊c. In hoc redditur auditoꝛ attentus.
Et ſic ſumit᷑ phemiũ in duobo verſibo. Hic tñ notãduʒ.
ꝙ pꝛimus verſus trahit ad amoꝛẽ. Quicũq; vult ſaluus
eſſe. Secũdꝰterret ꝑ penã cũ dẽ abſq; dubio ⁊c. Que
ritur de hoc ꝙ dicit vult ſaluus eẽ.qꝛ cũ nihil ſit ĩ pote⸗
ſtate noſtra tãtũ quãtũ voluntas ſicut dicit Aug.vide⸗
tur ꝙ in poteſtate noſtra ſit ſaluũ eſſe.q Cõtra ad Ro.

vilj. dicit᷑. velle mihi adiacet.ꝑficere autem non inuemo.

4 Solo.ad Hebre.xij. Videte ne quid deſijt gratie dei.
ex hoc trahit᷑.ꝙ ſi facit homo quod in ſe eſt:dominus in
fundit ei gratiam que eſt pignus ſalutis.4¶ Querit᷑ de
differentia iſtoꝛum duoꝛum inuiolatam integram. Ad
hoc dicendum ꝙ integritas reſpicit id qued credenduzʒ
eſt. Inuiolatam quod operandũ.Jac.ij.INides ſine ope

ribo ⁊c̃. Hic incipit tractatus. IFides autem catholi⸗

ca hec eſt vt vnum deum in trinitate ⁊ trini tatem ĩ vni.
⁊c̃.qui diuidit᷑ in duas partes. In pꝛima paꝛte deſ&i⸗
buntur ea que credenda ſunt de diuinitate. In ſecunda
parte ea que ſunt credenda de humanitate. que incipit
ibi. Sed neceſſarium eſt ⁊c̃.pꝛima pars continet tres ꝑ⸗

tes in vniuerſali. Oſtendit᷑ prio ꝙ credẽda ſit ĩ vnitate

eſſentie trinitas.⁊ in trinitate vnitas.ſcdo agit᷑ de vni⸗
tate eſſentie.tercio de diſtinctiõe ꝑſonarum. Pꝛima ꝑs
continet quatuoꝛ verſus. Pꝛimus inſtruit cultũ diuinũ
Iides autem catholica hec eſt ⁊c. Secundus confundit

erroꝛes ſabellij 2 arrij ſimul.eq; cõfundentes ꝑſonas.

Tercius oſtendit diſtinctas eſſe perſonas contra ſabel

luium. Alia enĩ ẽ perſona patris. Quartus oſtendit ſim⸗

plicitatẽ eſſentie perſona ꝝ.ſcilicet patris 2 filij ⁊ ſpiri

tuſſancti. Sed patris ⁊ filij ⁊ ſpirituſſancti vna eſt diui

„2.

nitas. Contra heꝛeticos monſtratur vnitas eſſentie in

trinitate perſonaꝝ multiplici exemplo creature. Aug.
ponit tale exemplum. memoꝛia intelligentia voluntas.
hec tria ſunt. Sunt enĩ tres vires anime:ſed in vna eẽn
tiea que eſt anima. Itẽ AUnſ.de incarnatione verbi.fons.

riuus.ſtagnum. hec tria ſunt ⁊ vnum non eſt alterũ.nã
fons non eſt riuus:⁊ ſic de alijs. Item a fonte riuus eſt
⁊ non econuerſo.ab vtroq; fluuius ⁊ nõ econuerſo.⁊ ta⸗

men ſunt aqua vna? vna res. Item Hebre.j. Splẽdoꝛ
gloꝛie.ſol ⁊ ſplẽdoꝛ ⁊ caloꝛ tria ſũt ⁊ vna res.a ſole ſplẽ⸗

dvꝛ. ab vtroq; caloꝛ. Iteʒ DBeut᷑.iiij. Deus noſter ignis ẽ

conſumens.n igne tria ſunt.carbo.flãma.a ardoꝛ.vel
caloꝛ.vnum non eſi alterum. ⁊ ſunt res vna. a carbone

flamma 7 non econuerſo.ab vtroq; caloꝛ. Itẽ exempluzʒ

Dyoniſij de diuinis nomini. coniunguntur tres cande

le.tres ſunt candele accenſe ſingulariter ⁊ vnum eſt lu⸗
men.nemo eni poſſet diuidere in lumine illarum. Item
exemplum iudei conuerſi.fiant tres plice in panno vno
tres plice ſunt ſingulariter:vnus tamen eſi pannus. I

exemplum generale ponit Auguſtinus in libro de ani⸗

ma ⁊ ſpiritu.Tria hec oĩ exiſtẽti ĩſunt.eẽntia qͥ ſt.ſpẽs

qᷓ̃ differunt. vſꝰquo pꝛoficiunt: quaſi veſtigia trinitatis

patris 2 filij ⁊ ſpirituſſancti. Iiſta eadem alijs nomimi⸗
bus nuncupantur vel nominantur ab Auguſtino mo⸗
dus.ſpecies.⁊ oꝛdo. In libro Sapien. xj.dicuntur nu⸗
merus.pondus.⁊ menſura. Habes ergo exemplum ge
nerale in veſtigijs trinitatis que aparent in omni crea⸗

tura. habes etiam er empluʒ ſpeciale in creatura ſpiritu

ali ſcilicet anima.habet enim tri nitatem potentiarum

cum ſit ſimpler in eſſentia ſcilicet vegeta bilem. ſenſibi⸗
lem. 7 rationalem. Ite m m aliam aſſignationem.cõ⸗

cupiſcibilem.iraſcibileʒ ⁊ rationalem. Item ᷣm aliam.

mentem. noticiã. ⁊ amoꝛ?. ſeu m emoꝛiam. intelligentiaʒ

2 volũtatẽ. It ĩ omi creatura coꝛpali. natuꝛali.artificia⸗

ta.natuꝛali ſupeꝛioꝛe ſeu celeſti:ſic ĩ ſole.ĩferioꝛi ſic ĩ ele

miis ĩ igne 2 aq· ĩ artificiata vt ĩ pino. Segt de vni⸗

tate eſſentie ſpecialiter de qua pꝛofitemur in pᷣſenti tria
per modũ pꝛiuatõis hec ſunt.increatꝰ.iĩmẽſus.eternus.
Per hoc ꝙ dicit increatus:pꝛiuat᷑ cauſalitas.per hoc
ꝙ imenſus:ſitus ⁊ figura.per hoc ꝙ eternꝰ:duratõnis
terminus.Et ſic remouet᷑ ab eo oĩs paruitas creature.
Paruitas em̃ creature in tribo oſtendituꝛ.pꝛimo in hoc
ꝙ creata eſt: ⁊ habet cauſaʒ.⁊ hoc remouet᷑ cum dicitur
Increatus pater.increatꝰfilius ⁊c̃. Ex quo mõſirat᷑ cau
ſa om niũ non habens cauſaʒ. Scdo oſtendit᷑ paruitas
creature in hoc ꝙ circũſcripta eſt tꝑe ⁊ loco:qð remoue⸗
tur cum dicit᷑ imenſus pater.ĩmenſus filius ⁊c̃. Ex quo
relinquit᷑ ꝙ eius eſſentia eſt infinita. Lercio oſtenditur
creature paruitas in hoc ꝙ habet durationis ſue termi‚⸗
num. cvel ex parte vtraq;.ſ.pꝛincipij ⁊ finis.ſicut res tem
poꝛales que habent pꝛincipium ⁊ ſinem.vel ex parte ali
qua vt res ꝑpetue que pꝛincipium babent:licet nõ fineʒ
vt ſunt angeli.⁊ anime.celum.⁊ terra. illud totũ remo⸗
uetur cum dicitur eternus pater eternus filius ⁊c. MNo⸗
ta lamen differẽtiã inter eternum ꝑpetuũ ⁊ tempoꝛale
Tempoꝛale eſt qð habet pꝛincipiũ ⁊ finem.eternum qð
caret pꝛincipio? fine ſicut deus.ꝑpetuũ qð habet pꝛinci
pium ſed caret fine.¶ Sed quia oſtẽſuʒ erat iſta tria no
iina increatũ imenſuʒ.eternum. ↄuenire ſingulis ꝑſo⸗
nis:ne crederet᷑ ꝙ eſſentia triplicet᷑ ̃m tres perſonas.
ſubiũgit 2 tamen nõ tres eterni p̊ vnus eternus.⁊ hoc eſt
qð dicit Moetiꝰin libꝛo de trinitate.phii inquit ita argu
unt.ſoꝛtes eſt bomo.plato eſt homo.ergo ſoꝛtes ⁊ plato
ſunt homies:nõ homo. duaꝝ em̃ repetitõ vnitatum plu
ralitatem facit.ſed theologi ecõtra arguũt.pater ẽ deus
filius eſt deus.ſpũſſanctus eſt deus.ergo pater ⁊ filius
2 ſpũnᷣſſanctus ſunt vnus deus nõ dij. trina em̃ repetitio
nõ facit hic numurũ. Sequũtur tria per modum poſi
tionis.Omnipotẽs.deus.dominus.omnipotens pater.
omnipotens filius ⁊c. ¶¶ Contra opponit hereticus.nõ
eſt omnipotẽs:quia oĩa nõ poteſt.ſ̊ deus nõ poteſt men⸗
tiri nec pꝛaua ageꝛe.̊ nõ eſt omnipotẽs.Reipõdet aug.
ꝙ potentia peccãdi nõ eſt potentia ſed ĩpotentia.nec pec
care eſt facere ſed deficere.peccatuzʒ em̃ eſt actus incidẽs
ex defectu boni.¶ Seo adbuc opponit hereticꝰ.non põt
ↄmedere nec bibere.hoc aũt poſſe eſt poſſe.Reſpõdet au
guſ. ꝙ poſſe currere defectiuũ eſt poſſe ⁊ imꝑfectum ⁊ di⸗
minutum.omnis defectus ⁊ diminutio longe eſt relega⸗
ta a deo:⁊ ꝙᷓuis deus poſſet hoc ⁊ oꝑet᷑ in alijs:hec tamẽ
ei nõ attribuũtur. IJpᷣe em̃ eſt qui operat᷑ omnia in oib.
ab eo em̃ accepit creatura ꝙ hoc polſit.non autẽ ei attri⸗
buũtur:quia ſonãt in defectum ⁊ indigentiaʒ.¶ Coötra.
RKo. viij. Spũs poſtulat ꝓ nobis gemitibo in enarrabili
bus.glo.poſtulat.i.poſtulare facit.Querit᷑ q̊ cum verbũ
poſtulandi ſonet indigentiã ? tamen attribuit᷑ co: quia
deus operat᷑ illud per creaturã.quare nõ ſimiliter attri⸗
buũtur ei omnia alia vt diceret᷑ deus ↄmedit: qu ia nos
ↄmedere facit.¶ Ad hoc reſpõdet᷑.ꝙ cum ſit duplex cre
atura coꝛpoꝛalis:⁊ ſpiritualisg actꝰſpũalis creature ma
gis ei ſoꝛmant᷑ ⁊ ↄueniunt.⁊ ideo ipᷣi attribuunc. Act⸗
vo coꝛpoꝛalis creature ꝓpter ſui elon gatõneʒ diſſi mili
tudinem deo nõ ↄueniunt.ꝙᷓuis ipᷣe operet᷑ illa.¶ Que⸗
ritur cum tria ſunt nomia eſſentialia gen eralia que ali⸗
quãdo appꝛopꝛiant᷑ tribo ꝑſonis.potentia.ſapientia.bo
nitao.ſicut ꝓfitemur in ſimbolo iſto. Omnipotens pa⸗
ter.omnipotẽs filius ⁊c.quare ſimiliter nõ pꝛofitemur.
Sapiens pater ſapiens filius ⁊c. bonus pater.bonꝰ fi⸗
lius ⁊c̃. Reſpõderi poteſi ꝙ iſta duo intelligũtuꝛ ꝑ duo
ſequentia.in hoc em̃ nomie deus intelligi? ſapientia. in
hoc nomie deꝰ bonitas. Deus em̃ grece interpᷣtat᷑ theos
qð eſt videns ſeu cognoſcens. Sapiẽtia ergo notat᷑ eum
dicitur de pater ⁊c. Moni tas in dño:quoniam eiveſt re
gere ↄſeruare ⁊ pꝛotegere qð a d bonitatem pertinet.
vnde bonitas intelligit᷑ cum dicit᷑ dñs pater dñs ſſtius
⁊c̃.¶ Queritur cum dñs relatiue dicatur ad ſeruũ. Re
latiua aũt poſita ſe ponũt ⁊c. Sequit᷑ S:ſi ſeruus eſt:⸗

minus eſt.⁊ ſi ſeruus nõ eſi:dominus nõ eſt. Ergo eodeʒ
addito vtrobiq; adbuc ſequetur. ergoſi non fuit ſeruus
ab eterno: nõ erit dominus ab eterno. Rñ.per diſtinctõ
nem. ¶ Jam hoc nomen dominus poteſt ſignificare domi
nium habitu: ⁊ tunc non dicit᷑ relatiue ſed abſolute.vel
poteſt ſignificare dominiũ actu:⁊ tunc dicitur relatiune.
In pꝛima ergo ſignificatõne ↄcedendũ eſt ꝙ deus ſit do⸗
minus ab eterno.in ſcdᷣa non. Sequit᷑ quia ſicut ſigil
latim vnãqᷓq; ꝑſonaʒ. expone ſicut pꝛius.addit᷑ em̃ illuo
ad ſignificanduʒ:quoniam qᷓuis pꝛedicta ↄueniant ſin⸗
gulis perſonis per ſe:ſingulariter tamen? non plurali⸗
ter ↄueniunt omnibo ſimul ſumptis. Sequitur diſtin
ctio perſonarum. pater a nullo factus eſt ⁊c.pater diſiĩ
guitur hic ab alijs duabus perſonis per duo/per pater⸗
nitatem. et innaſcibilitatem. paternitas intelligitur in
hoc ꝙ dicitur pater.innaſcibilitas per hoc ꝙ ſequitur a
nullo eſt factus ⁊c. ⁊ remouetur a patre omnis modue
eſſendi ab alio. Quedam enim ſunt a deo de materia.⁊
bec dicuntur facta ꝓpꝛie.ad hoꝝ differentiaʒ dicitur pa⸗
ter non factus. Item quedam ſunt ab alio non de mate⸗
ria.⁊ hoc oupliciter.i Iam quedam ſunt a deo de nihi⸗
lo ⁊ hec ſunt creata.ad quoꝝ differentiam dicitur non
creatus. Quedam aũt ſunt ab alio vt de ſua ſubſtantia
nõ materialiter ſed ſubſtantialiter vt filius a patre.ad
hoꝛum differentiam dicitur nec genitus.pater igit᷑ nul⸗
lo modo eſt ab alio nec per factionem vt naturalia ⁊ ar
tificialia.nec per creationem vt creata:ſicut ſunt prima
materia.vt angelus ⁊ anima. nec per generationeʒ vt fi
lius.¶ Sed obijcitur. cum per hec diſiinguatur pater
ſufficienter ab alijs perſonis.⁊ omnia iſia ↄueniant ſpi⸗
rituiſancto.a nullo em̃ factus eſt nec creatus nec genitꝰ
videtur ꝙ ſpũſſanctus ⁊ pater ſint eadem ꝑſona.Reſpõ
dendum ꝓꝙ ingenitum dicitur duobo modis.ſ.negatiue.
7 pꝛiuatine ſimpliciter. ⁊ tunc ingenitum eſt non genitũ
nec dicit aliquam dignitatem.2 ſic conuenit patri ⁊ ſpi⸗
rituiſancto. Ael dicitur pꝛiuatiue cum poſitione quadã
vt ſit ſenſus.ingenitum id eſt nõ genitum: ⁊ alius ab eo
genitus.⁊ hoc modo dicit dignitatem.iſio ſenſu non cõ⸗
uenit ſpirituiſancto.ſed eſt neceſſario diſtinguens patrẽ
ab alijs perſonis. Eodem modo poteſt non genitum di⸗
ſtingui.⁊ hoc habetur plene determinatum tractatu de
trinitate inquiſitione de notiombo ĩ libꝛo pꝛimo. Se⸗
quitur filius a patre ſolo eſt non factus nec creatus ⁊c̃.

Niius diſtinguitur ab alijs duabus perſonis per ꝓpꝛie⸗

tatem generatõnis cum dicitur genitus a patre ſolo. in
hoc ꝙ dico.non factus nec creatus.pꝛiuatur omnis mo
dus cauſalitatis effectiue.Om̃is cauſa efficiẽs aut ope⸗
ratur ex materia pꝛeiacenti.aut ſine materia pꝛeiacenti
ex nihilo ſicut ſolus deus.⁊ illud dicitur creare.inde ſic

filius a patre eſt. ergo filius habet pꝛincipiũ vel eſt a pᷣn
cipio. Opponit ergo hereticus. pater eſt pꝛincipium filij
ergo filius eſt pꝛincipiatũ a coꝛrelatiuis. Sed omne pᷣn

cipium eſt creatum vel factum. ergo filius eſt factus vel

creatus. Item pater eſt pꝛincipium filij. ſed pꝛincipium

eſi pꝛima cauſa cauſarum. ergo pater eſt cauſa filij.ergo
filius eſt creatus.⁊ ſic vt pꝛius.¶] Ad hoc reſpondeo.ꝙ
hoc nomen pꝛincipium aliter accipitur in natura.aliter
in theologia.ſicut em̃ dicit phus.deſcendunt nomina ſi⸗
cut deſcendunt ſcientie. Similiter dicendum ꝙ aſcẽdũt
ſicut aſcendunt ſcientie.Ergo quia naturalis ſcientia ĩ⸗

ferioꝛ eſt conſideratione theologica. diſtrictius accipiũ⸗

tur in ea nomina ꝙᷓ in theologia que ſuperioꝛ eſt. ratio

em̃ huius nominis pꝛincipium:in naturali phia eſt. ꝙ ẽ

pꝛima cauſarum.⁊ ita hoc nomen pꝛincipium ſonat in

cauſam. In theologia pᷣo cõmunius accipitur. ita vt nõ
accipiatur ſolum in ratione cauſe:ſed dicatur pꝛincipi⸗

um a quo eſt aliud.fallacia ergo conſequentis eſt in the

ologia.ſi inferatur pater eſt pꝛincipium filij. ergo cauſa

a ſuperioꝛi ad inferius affirmando. Similiter intelligi⸗
tuꝛ ꝙ boc nomen pꝛincipium in natuꝛa relatiue ſumitur

ad pꝛincipiatum. In theologia vo aliquãdo ſumit᷑ abſo
lute.aliquãdo relatiue.⁊ ideo non ſequitur: pater ẽ pꝛin
cipium filij. ergo filius pꝛincipiatum. ꝓpbane em̃ noui⸗
tates verboꝛum vitande ſunt ſcdᷣm apim.j.Thimo.vj.
Ita ſoluitur pꝛimum 2 ſecunduʒ. Sequitur ſ pirituß
ſanctus a patre ⁊ filio ⁊c. Pꝛopꝛietas per quam diſtin⸗
r ab alijs perſonis:ſpirituſſanctus eſt pꝛoceſſio de
dictum eſt ſupꝛa. Seo hic notandum eſt.ꝙ ſicut il⸗
xitus ſeu relatio qua filius exit a patre dicit᷑ genera⸗
tio. ſic exitus quo ſpirituſſanctus exit ah vtroq; dicitur
pꝛoceſſio.a ideo ſicut filius genitus: ſic ſpirituſſanctus
pꝛocedens diſtinctis perſonis. VUnus ergo pater hoc pla
num elt 1 ſequitur ex pꝛedictis. Sed ne crederetur ex
eo ꝙ dictum eſi vnam perſonam eſſe ab alia:vt filium a
patre ⁊ ſpiritũſanctum ab vtroq;. ꝙ in bac trinitate eſ⸗
fſent pꝛius aut poſterius. Sequitur. in hac trinitate ni⸗
bil pꝛius aut poſterius ⁊c. Aug.euacuat om̃es erroꝛes
hereticoꝛũ qui fuerunt de trinitate ſic dicens.nihil crea
tum aut ſeruiens in trinitate credendũ eſt: vt vult dyo⸗
niſius arrianus. Mihil inequale vt vult eunomiꝰ. Ai⸗
hil ergo coequale vt vult euthiciꝰ.Aihil poſterius ante
riuſue. maino vel minus vt arrius. Mibil extraneum

aut officiale alteri vt macedoniꝰ. Mibhil perſuaſione aut
ſubreptione inſertum vt manicheus. Abil coꝛpoꝛeum
vt tritulianus.Aihil coꝛpoꝛaliter effigiatum vt antro⸗

moꝛphus ⁊ vadianus.i Ahil inuiſibile ſibi vt oꝛigꝰ.MQi⸗
bil creaturis viſibile vt foꝛtunatus.Qihil moꝛibus aut
voluntate diuiſum aut diuerſum vt maꝛchion. Qihil de
trinitatis eſſentia ad creaturas deductum. Qihil oficõ
ſingulare nec alteri incõmunicabile vt Oꝛigenes. Qi⸗
hil confuſum vt ſabellius.ſed totum perfectum ex vno ⁊
vnum:non tamen ſolitarium vt ſiluanus.Ecce quinde⸗
cim erroꝛes euacuat auguſ. Recapitulatio itaq; bꝛeuis
eoꝛum que dicta ſunt ſuperius. Sequitur ita vt per
omnia ſicut iam ſupꝛadictum elt.⁊ ſic ſumitur pꝛima ꝑs
bhuius ſimboli ſcilicet que pertinet ad ea que de trinita⸗
te credenda ſunt. Sequitur ſecunda pars in qua agi
tur de humanitate? in capite iſtius oſtendit fidem bu⸗
manitatis neceſſariam eſſe ad ſalutem cum dicit.ſed ne
ceſſarium eſt ⁊c̃. Queritur ergo de ph̊is virum omnes
ſint damn ati vniuerſaliter. eis enim ſacramentum in⸗

carnationis non fuit reuelatum. & non ſint iuſte dam

nati.pꝛobatur ſic. Nullus peccat in eo quod vitaꝛe non
poteſi.ſed hec ignoꝛantia de deo incarnando erat eis in⸗

uincibilis: quia certificati non erant per reuelationem
nec poterant venire in cognitionem huius rei per natu⸗
ralem rationem erge hoc ignoꝛando nou peccauerunt.

Similiter eſt queſtio de alijs gentibus qui fuerunt ante
incarnationem.4. Queritur etiam de iudeis ſimplicibo
qui non habebant noticiam pꝛophetarum ⁊ legis. Con
ſtat enim ꝙ non habuerunt noticiam incarnationis:dã
nabũtur ne ergo vniuerſaliter? pꝛobatõ ꝙ ſic. Aug.nec
vixerunt nec viuent ſine fide incarnationis xp̃i.pꝛoſecto

quia ſcriptum eſt Actuũ.iiij. Qon eſt aliud nomen ſub ce

lo ĩ quo opoꝛtet nos ſaluari:ex illo tempoꝛe valet ad ſal⸗
uandum genus humanum quo in adam viciatum eſt.
Hꝛego.ſuper Ezech. Et qui pꝛeibant ⁊ qui ſequebatur

clamabant. Oſanna filio dauid. quia omnes catholici

qui in iudea eſſe potuerunt.ſeu qui nunc in eccleſia ſunt
in mediatoꝛem dei ⁊ hominum crediderunt ⁊ eredunt.
4Queritur etiam de ſurdo baptiʒzato qᷓ;uis per natura
lem rationem ⁊ ſuam poſſit habere fidem de diuinitate
iuxta illud p̃s. Scitote quoniam dominus ipſe eſt deus
⁊c.non poteſt tamen per naturalem rationem de buma⸗
nitate fidem habere. Ao boc per oꝛdinem reſponden-⸗
dum eſt ſine pꝛeiudicio. Ad pꝛimum reſpondet apoſto
lus de phᷣis Ro.j.Cum cognouiſſent deum non ſicut de
um gloꝛificauerunt:⁊ ſequitur. obſcuratum eſt inſipiẽs
coꝛ eoꝛum. dicentes enim ſe eſſe ſapientes:Nulti facti ſũt

lxxxij.

mali ergo phᷣi qui ſibi vſurpant gloꝛiam que dei eſt.exce
cati ſunt nec eſt eis facta reuelatio incaꝛnationis.tumoꝛ
enim mentis obſtaculum eſt veritatis:vt dicit Gꝛegoꝛiꝰ
De bonis ðvᷣo ſic credo ꝙ eis facta fuerit reuelatio: vel ꝑ
ſeripturam que apud iudeos erat: vel per pꝛophetiam:
vel per internaʒ inſpirationem:ſicut fuit de Job ⁊ ami⸗/
cis eius.dominus enim ſuperbis reſiſtit.humilibus au⸗
tem dat gratiam. Jaco.iiij. ſimiliter ⁊ de alijs ſimplici⸗

bus gentibus intelligendum eſt. De ſimplicibus vo in⸗
tdeis ſolutum eſt ſupꝛa. Mam ſicut dicitur in ſententijs.
ꝙ omnes electi ex eis habuerunt fidem incarnationis:

ſed aliter qᷓ; docti. Quod enim illi explicite cognoſcebãt
per ſcripturas:iſti implicite: vt erederent quod credidit
eccleſia.q¶ De ſurdo vo poteſt dici.ꝙ ſi lumen gratie nõ
fuerit extinctum per peccatum.cum peruenerit ad per⸗
fectam etatem neceſſario gratia baptiſmalis docebit eũ
c omnibus vel implicite vel explicite credenda. ſcilicet
vt credat quicquid credit eccleſia:ſi conferꝛe poteſt ⁊ peꝛ
cipere quid ſit eccleſia.Si autem non: poteſt ſanctiſica⸗
tio baptiſmalis ſufficere ad ſalutem ſibi ſicut paruulo.
Sequitur. eſt eꝛgo fides recta ⁊c. Iſta paꝛo diuidituꝛ
in quinq; partes. In pꝛima agitur de incarnatione.In
ſecunda de paſſione. in tercia de aſcenſione ⁊ de aduen⸗
tu ad iudicium.in quarta de reſurrectione moꝛtuoꝛum.
in quinta de pꝛemio bonoꝛum ⁊ pena maloꝛum. Prima
pars continet duo. Pꝛimo ſcilicet duas naturas in xp̃ᷣo
perfectas ? veras.ſcilicet diuinam ⁊ humanam.Secun
do oſtendit vnitatem perſone in dnabus naturis. Dicit
ergo. Eſt ergo fides catholica ⁊c̃.ſcilicet tunc planum
eſt quod dicit. Seus eſt ex ſubſtantia patris.Querit he
reticus vna ſimpliciſſima eſt eſſentia pater ⁊ filius 2 ſpi
rituſſanctus. Si ergo filius eſt incarnatus:pater ⁊ ſpi⸗
rituſſanctus eſt incarnatus. Reſpondet AUnſelmꝰ in li⸗
bro de incarnatione verbi:inſtans tali exemplo.fons ri⸗
uus.ſtagnum. tria hec vnum ſunt.⁊ vna aqua. riuus a
fonte.ſtagnum ab vtroq;.ſed riuus eſt fiſtulatus: et ar⸗/
gumentetur. fons.riuus.ſtagnum. ſunt vna aqua:⁊ ri⸗
uns eſt fiſtulatus.ergo fons ⁊ ſtagnum: non valet.ſimi
liter nec illud.4:! Siẽ aliud exemplum.vegetabilis.ſen⸗
ſibilis.rationalis:ſunt idem in eſſentia vel ſubſtantia.
In homine enim eſt vna anima. ſi ergo ſenſibilis et ve⸗
getabilis coꝛpoꝛi comiſcentur.ergo ⁊ rationalis non ſe⸗
quitur.qᷓuis enim ſint vna eſſentia ſeu ſubſtantia:tamẽ
potentie ſunt diuerſe.ſcõm quas differt eſſe ſeparatum

a coꝛpoꝛe ⁊ coniunctum. vnde eadem ſcdᷣm ſubſtantiam

anima vegetabilis ⁊ ſenſi bilis coꝛpoꝛi coniungitur ſe⸗
paratur aut ſcᷣm vim rationaleʒ: ſic vna ſubſtantia pa
ter ⁊ filius ⁊ ſpirituſſanctus:ſed tres perſone diuerſe.⁊
diuinitas in perſona filij incarnata eſt: non in perſona
patris vel ſpirituſſanctus.⸗. Queritur quare filius ma
gis qᷓ pater vel ſpirituſſanctus incarnatus ſit. Ad hoc
reſpondet auguſſi.i ⁊on pater caꝛnem aſſumpſit nec ſpi
rituſſanctus ſed filius tm: vt qui eràt in diuinitate dei
patris filius.ipſe fieret in humanitate hominis filius:
ne nomen filij ad alterum tranſiret:qui non eſſet natuꝛa
filius vel natiuitate.⁊ ſic veritas geniti non adoptione
nec apellatione:ſeo in vtraq; natura filij nomen habe⸗
ret naſcendo:vt eſſet verus deus:verus homo: verus fili
us.Alias rationes inuenies ĩ pꝛincipio tercij ſentẽ.vſqʒ
ad illum locum:planũ eſt. Equalis patri ſᷣm diuini⸗
tatem ⁊c̃. Querit᷑ vtꝝ de filio ſcdᷣm diuinitatẽ poſſet di⸗
ci ꝙ pater maioꝛ ẽ eo.ſicut ipᷣe dicit in Joh.xiij. Pater
maioꝛ me eſi.ꝗ̊ᷓ inequalis patri:qð erroꝛ eſt. Ad hoc re/
ſpondet hy lariꝰ in libꝛo de trinitate. pater maioꝛ ẽ filio
geleratõe:nõ genere.nõ tamẽ filius minoꝛ patre.hec ra⸗
tio eſt ꝙ maioꝛ non ſumit᷑ ↄꝑatiue ſed abſolute:⁊ ſignat
auctoꝛitatẽ in patre qua a nullo ẽ:⁊ a quo aliꝰ:vt dꝛ ma
iociuitatis:nõ tñ eſt maioꝛ aliquo ciue in perſona.im⸗
mo cuilibet ciui eſt equalis. Seqt ſcom in quo oſten⸗

ditur enitas ꝑſone in duabo naturis. Qui licet deus ſit

homo ⁊c̃. In hoc verſu remouent᷑ tres erroꝛes: quia
oſtendit᷑ veritas perſone xpᷣi in duabo naturis.⁊ hoc re
mouet erroꝛem hereticoꝝ mentientiuʒ duas ꝑſonas eſſe
in xp̃o. Secũdus erroꝛ remouet᷑ cum dicit᷑. vnus antem
non cõuerſione ⁊c. Dixerunt em̃ diuinitatem in deo la⸗

ctam:cum fſactus eſt hoino. Tercius erroꝛ remouet᷑ enʒ
dicitur.vnus oĩno non confuſione ⁊c̃. Dixerunt etiaʒ cõ

fuſas eſſe naturas diuinam ⁊ bumanam: cum vna ſub⸗
ſtantia eſſet xp̃c deus ⁊ homo. Contra qð fides catholi⸗

ca dicit nõ confuſione ſubſtantie:⁊ pꝛobat boc exemplo
Mam ſicut anima ratõnalis ⁊ caro ⁊c̃. Oue em̃ ſubſtan

ne penitus ĩꝑmixte coꝛpus ⁊ anima ratõnalis ſunt vnꝰ
homo ⁊ vna perſona:ſic diuina ⁊ hũana natura:in xpᷣo
vna perſona. ¶q Qota aug. erroꝛes hereticoꝝ contra hu

manitatem aſſumptam ita euacuat dicens.i Qatus eſ fi
lius dei ex homine.non ꝑ hominem ⁊ non ex virili ſemi⸗

ne ex coitu:ſed carnem ex virginis coꝛpoꝛe trabens:⁊

nõde celo ſecum afferens.ſicut marchion ⁊ oꝛigenes af⸗/

firmant. Qec in fantaſin id eſt abſq; carne ſicut valenti
nus.neq; putatiue imaginatũ: ſed coꝛpus verum nõ tm̃
carnem ſicut martinianus.ſed anima cum ratione ſua.
⁊ ratio cum ſenſibilibo ſuis per quos ſenſus in paſſione

ſua: et ante paſſionem doloꝛes carnis ſue ſuſtinuit. neq;

ſic natus eſt de virgine vt diuinitatem non naſcendo ac⸗
ciperet quaſi anteꝙᷓ; naſceret᷑ de virgine deus non fuerit
ſicut anthemon ⁊ marcellus docuerunt.ſed eternus ho⸗
mo deus de virgine natus. Augul.in li.lxxxiij.qſtionũ.

xj.q.contra hereticos mentientes coꝛpus xp̃i fuiſſe fan⸗

taſma. Si fantaſma fuit coꝛpus xpi.fefellit xpᷣc.⁊ ſi fal⸗
lit:veritas non eſt. Eſt autem veritas xpᷣc.non ergo fan
taſma fuit coꝛpus eius.⸗!¶ Querit᷑ de hoe ſicut anima ra
tionalis ⁊c̃.ſi anima ⁊ caro ſunt partes hominis id eſt
totius ↄpoſiti.ergo deus ⁊ homo ſunt partes rpᷣi: qð eſt
erroꝛ.omnis em̃ pars inqꝗᷓtum pars diminuta eſi:qꝛ ca⸗
ret integritate totius.ſic ergo eſſet deus diminntꝰ.⸗ Ad
bhoc ergo reſpondetur ad Ro.j.ſuꝑ illum locum qui fa⸗
ctus eſi ei ex ſemine dauid ⁊c̃.glo.non ex duabus natu⸗
ris vna facta eſt natura compoſita.xpᷣc ᷣo vna perſona

eſt gemine ſubſtãtie: nec tamen deus vel homo ꝑs buiꝰ
perſone dici poteſt. Alioquin dei filius anteq; foꝛmam

ſerui acciperet non erat totus:⁊ creuit cum homo diui⸗

nitati eius acceſſit. Reſpõdendũ eꝛgo ꝙ non eſt penitus

ſimile? ita eſt ibi fallacia conſequentis. Idem em̃ eſt ac
ſi diceretur.eſi ſimile quo ad hoc.ergo ſimile quo ad om
nia. Sequit᷑ qui paſſus eſt pꝛo ſalute noſtra ⁊c̃.illuꝰ
expoſitum eſt ſupꝛa vſq; ad illum locum.ad cuius aduẽ⸗
tum.hic querit aug.quare ypᷣe tam ignominioſe moꝛtuꝰ
eſt. Vnde in libꝛo de ſimbolo.de cruce eius loquit᷑.quid
dicam. xpᷣe tale genus moꝛtis elegit: vt aliquod genus
moꝛtis martires non foꝛmidarent.vnde in libꝛo de vera
religione. Satellites voluptatum diuitias aſpetebant:
pauper eſſe voluit.honoꝛibo inbyabant:rex fieri noluit
moꝛtem metuebant:moꝛte damnatus eſt. ignominioſuʒ
genus moꝛtis crucem hoꝛrebant:crucifixus eſt. NMõ em̃

vllum peccatum ↄmitti poteſt.niſi dum appetunt᷑ ea que

ille ↄteinpſit.aut fugiunt᷑ ea que ipᷣe ſiſtinnit. Sequit᷑
ad cuius aduentum omnes homines ⁊c̃. Aug.de eccłia⸗
ſticis dogmatibo.vj.ca.Erit reſurrectio moꝛtuoꝝ ⁊ om⸗
nium.ſed vna ⁊ ſemel.non pꝛima iuſtoꝛum ſcda peccato
rum vt fabula eſt ſomniatoꝛum:ſed vna omnium. ſi id
reſurgere dicit᷑ qð cadit:caro ergo noſira in veritate re⸗
ſurget ſicut in veritate cadit.⁊ non ſᷣm oꝛig.immutatio

coꝛpoꝛum erit id eſt aliud non coꝛpus nouum pꝛo carne

ſed eadem que coꝛruptibilis cadit tam iuſtoꝛum qᷓ; imiu⸗
ſtorum reſurget incoꝛruptibilis.¶ Item in eodem.ix.c.
Mon eſt alia reſurrectio futura poſt generalem quã oꝛi:
genes delirat: vt demones vel impij hbomines poſt tosnẽ
ta quaſi ſupplicijs ex puꝛgati:vel ulli in angelicam redeũt
qua creati ſunt dignitatem:vel iſti iuſtoꝛum ſocietati do

ritur que ſit differẽtia inter iſta duo fideliter ⁊ firm

v.vnde in Cant᷑.vltimo. Foꝛtis eſt vt moꝛs dilectio. Et

„
Gr

nentur eo ꝙ hoc diuine pietati conueniat: ne quid de ra
tionabilibo creaturis pereat:ſed quolibet modo ſaluent
Mos credamus ipſi iudici omnium ⁊ retributoꝛi iuſto:
qui dixit. Ihnnt impij in ſuplicium eternum. Juſti aat
in vitam eternam vt percipiant fructum operum ſuoꝛũ.
Sequitur epilogus. hec eſt ergo fides catholica ⁊c.
Repetitur materia cum dicitur.hec eſi fides ⁊c᷑. Et ſub
ditur coĩnatio cum ſubditur. Quã niſi quiſq; ⁊c.¶ Que

quia vnum ſufficere videtur. Reſpondeo per hoc ꝙ d
tur fideliter. notatur fides ⁊ rectitudo ĩ motu fidei: uue
eſt aſſentire pꝛime veritati pꝛopter ſeipſam. Per hocgqG
dicitur firmiter.notatur modus caritatis:qui ẽ annexꝰ
fidei.Purificatur em anima per fidem Acr.xv.ſide pu
rificans coꝛda eoꝛum.ſed firmatur per caritatem cñ ſci⸗
licet fides peꝛ dilectionem operatur:ſicut dicit᷑ ad SGalł.

ſic terminatur iſtuo ſimbolum.

Tercia pars ſumme alexandri de ales theologoꝛum
pariſienſiuʒ monaꝛcbe doctoꝛis irrefragabilis ꝗ diligẽ
ter emendata ⁊ ad oꝛdinem redacta. Impenſis Aintonij
koberger urem berge impꝛeſſa finit: coſũmata pridie V
nonas MMaij. Anno xpᷣiane ſalutis.Ald.cccclxxxj.

Iese zeber eus lb 150,2 7 be . Dre⸗

1 Zu-, sChro ſol. 81 νNO El 32
. ððUVM 61 5 5V O. ol. Ser.

vAo
-

Nueſtio

ad potẽtiã ſicut dicit ang. ꝙ in ſuꝑioꝛi ꝑte aĩe.ſ.mẽte eſt
homo imago trinitatis qtuʒ.ſ.ad potẽtias: que ſũt in⸗
telligentia.memoꝛia.volũtas. Scðm boc dico ꝙ homo
eſt eque imago trinitatis totiꝰ. Elel põt eẽ illa exp̃ᷣſſio qᷓ
tum ad eẽntiam ⁊ naturaʒ:⁊ ſm hoc non dicitur homo
eque eẽ imago totiꝰtꝛinitatis.ſ̊ magis filij:qꝛ bõ ᷣm eẽn
tiam eſt ens ab alio:⁊ ab eo aliꝰ.Habet ꝗᷓ ptatẽ ꝓducen
di ex ſe ꝑſonã. Pater aũt eſt ens nõ ab alio:a quo ẽ aliꝰ

Spũſ.ſ.eſt ens ab alio vel alijs.nõ tñ ab ipᷣo aliꝰ.IFiliꝰ

eſt ens ab alio:⁊ a quo aliꝰ. Homo igit᷑ m ꝓpꝛietatẽ ꝑ⸗
ſone nõ ↄfigurat᷑ patri:in quo non inuenit᷑ ꝙ ſit ens ab
alio. Silꝛ nec ſpũiſcto:qꝛ non inuenit᷑ ꝙ ab ipᷣo.ſ.ſpũ.ſ.
ſit alius.̊ hoc totũ inuenit᷑ in filio:⁊ ideo m agis ↄpetit
ꝙ ſit vnio ſᷣm ↄfiguratõeʒ ad ꝓpꝛietatẽ ꝑſone filij:qᷓ Fm
ↄfiguratõeʒ ad ꝓpꝛietatẽ ꝑſone alterius.⸗¶ Ad aliud di
cendũ.qꝙ in incarnatõe duo ſunt.ſ.actio ⁊ relatio. Si g̊ᷣ
loquamur x actõne:dico ꝙ illa ↄuenit toti trinitati.qꝛ
tota trinitas fecit incarnatõeʒ. Camẽ ſᷣm appꝛopꝛiatõʒ
Fm qð dicit᷑ ꝙ potẽtia attribuit᷑ patri.ſapĩa filio bomi⸗
tas vel caritas ſpũiſcto. dicendũ. ꝙ magis attribuit᷑ il⸗
la actõ incarnatõis ſpũiſcto ꝙᷓ alteri ꝑſone:qꝛ amoꝛ fuit
q̃ſi motiuũ dei ad incarnatõeʒ.ſ.ne periret genꝰ hũanũ.
amoꝛ do attribuit᷑ ſpũiſcto:⁊ ideo dicit᷑ ꝙ rpᷣe natꝰ eſt ⁊
ↄceptus eſt de ſpnͥ.ſ.Sed ratone relatõis dico ꝙ ſoli fi⸗
lio debet attribui incarnatõ.quia q;tum ad vnionẽ ma⸗
gis inuenit᷑ ↄfiguratio nature humane ad ꝑſonam filij.
ᷓ ad aliquã aliã ꝑſonã.

Membꝛum ſextũ

Oſtea querit᷑ de vnibilitate ex ꝑte huma⸗
ne nature.cũ habitũ ſit de ea ex ꝑte dinine
nature. Et pᷣmo qrit᷑ de ea ꝑ ↄꝑatõʒ ad na
turã ãgelicã.que.ſ.natura ſit vnibilioꝛ di⸗
uine nature.vtꝝ hũana vel angelica.q¶ Ao qð ſic Iið.
in li.de trini.Quãto ſubtilioꝛ ẽ natura:tanto pleniꝰ aſ⸗
ſiſtit ad ſilitudinẽ diuine vnitatis expꝛeſſa.Sed natura
angelica ſubtilioꝛ eſt ꝙᷓ; hũana:&ᷓ magis eſt ad ſilłitudinẽ
diuine nature ꝙ; bũana.ſi & eo ẽ vnibilitas quo ſiłitudo
natura angelica magis ẽ vnibilis diuine nature qᷓ; hũa⸗
na. Item angelꝰ?ſimplicioꝛ eſt ꝙᷓ aĩa.qꝛ angelꝰ ſiue in⸗
telligẽtia eſt ſubᷣa ſpũalis coꝛpoꝛi non vnibilis.Sed aĩa
rõnalis licet ſit ſuba ſpũalis:coꝛꝑi tñ eſt vnibilis:̊ ẽ cõ
poſitioꝛis nature ꝙᷓ; angelꝰ.qᷓ diſſimilioꝛ ẽ diuine ſimpli
citati ⁊ magis diſtans ab ea qᷓ; angelꝰ:q̊ minꝰ ẽ vnibilis
diuine nature. Ad hoc rñdent quidã ꝙ angelꝰ non eſt
adeo vnibilis dinine nature ſicut hõ. qꝛ hõ in ſe rep̃ſen⸗
tat totalitatẽ diuini exẽplaris:angelꝰaut nõ.qdð ptʒ.qꝛ ĩ
exemplari ẽ reperire ratõem vel ydeã nature coꝛꝑalis ⁊
ſpũalis.qꝛ eſt exẽplar rei coꝛꝑalis ⁊ ſpũalis.Sʒ in ãge⸗
lo eſt tm̃ natura ſpũalis.in hoĩe vᷣo eſt natura coꝛꝑalis
⁊ ſpũalis:⁊ ita hõ expᷣmit totã ratõeʒ diuini exẽplaris.
angelꝰaũt nõ. Et ideo magis eſt vnibilis qᷓ ãgelꝰ.¶ Cõ
tra.dyoni.in li.de diuinis noĩbo.c.iiij. Angelꝰeſt imago
⁊ manifeſtatõ nõ apꝑentis lumĩs:⁊ ſpeculũ ⁊c.totam ſi
poſſibile eſt: recipiens ſpeciẽ. Et appellat ibi ſpecieʒ foꝛ⸗
mam exemplarẽ.ſ.ſapientiã diuina:quã ipᷣe angelꝰreci⸗
pit ſᷣm poſſibilitatẽ ſuã:ſicut ſpeculũ recipit ſpeciẽ rei. ꝙ
angelus eſt magis vnibilis m totalitateʒ exemplaris:
qua magis repᷣſentat qꝙᷓ home. 4 Item pꝛimo ecci. Pꝛi⸗
mo om niũ creata eſt ſapiẽtia. Hoc nõ põt intelligi de ſa
pientia increata: qꝛ ipᷣa nõ eſt creata. hoc intelligit de
natura angelica:que dicit᷑ eẽ ſapientia.Sed qð pꝛimuʒ
omniũ creatũ eſt:imediatiꝰſe habet ad pꝛincipiuʒ.⁊ qð
imediatiꝰſe habet ad ipᷣm:vnibiliꝰ eſt ipi.̊ angelus cuʒ
imediatiꝰſe habet ad ipᷣm:vnibilioꝛ eſt diuine fube ĩ na⸗
tura q; homo.qꝛ eſt ſpualioꝛ ⁊ ſimplicioꝛ.q̊ quãtũ eſt ex
Ete nature:angelꝰeſt vnibilioꝛ.Silꝛ ⁊ quãtũ eſt de rõne
ꝑſone:qꝛ ↄpoſitioꝛ eſt ratõ ꝑſone in hoĩe qᷓᷓ in angelo.qꝛ
in angelis attendit᷑ diſtinctio ꝑſonalis qtum ad quali⸗
tatem tm:in homie vᷣo qtum ad oꝛiginẽ qualitatem.ſi

%
ij.
cut dicit Rich. de ſcko vict. in li. de trini. Oꝛigine ei dif⸗
fert vnꝰhomo ab alio.qꝛ vnꝰeſt ab alio.⁊ quãtitate ↄmu
ni ſᷣm ꝓpꝛietates ↄſequentes eẽntiam:cuiuſmodi ſunt ac
cidentia ↄmunia vel ꝓpꝛia. Sed angelus ab angelo non

differt oꝛigine:quia vnus angelus nõ eſt ab alio.g̊ cum
in diuinis ſit ratio ꝑſone q;tum ad diſtinctõeʒ illaʒ que

eſt oꝛigine ſolum:in homine vo ᷣm vtrũq; modũ: patet

ꝓ diſtinctio ꝑſonalis in angelo ſimplicioꝛ eſt et magis
accedens ad diſtinctõem ꝑſonalem in deo qᷓ; in homine.
ergo angelus eſt vnibilioꝛ diuine ſube qdtum ad rationẽ
ꝑlone ⁊ nature.l Item augu.in li.de ſpũ ⁊ anima.E0
aĩa imago eſt:quo dei capar ⁊ ꝑticeps eẽ poteſt.capax ꝑ
intellectũ:ꝑticeps ꝑ affectum. ergo ſi angelus ſᷣm vtrã⸗
q; potentiã ⁊ cognoſcitiuã ⁊ motiuã ſiue affectiuam.ma
gis eſt eius capax ⁊ ꝑticeps:ergo ⁊ magis eſt eius ima⸗
go.ergo vnibilioꝛ.i¶ Item augu.in li.de aĩa ⁊ ſpũ.Nia
Em mentẽ eſt habens imaginẽ dei in potentia cognoſcen
di:⁊ ſimilitudinẽ in potentia diligẽdi.Sed hec duo ma⸗
gis reꝑiunt᷑ in angelo.ergo ratõ imaginis eſt magis in
ipᷣo.ergo eſt vnibilioꝛ. Itẽ augu.in li.de trini.Eo aĩa
imago dei eſt:quo meminit.intelligit.⁊ diligit eũ a quo
facta eſt. Sed iſti actꝰmagis reperiũtur in angelo:ergo
eſt magis imago qᷓ; aĩa huana.ergo eſt vnibilioꝛ. Ad
oppoſitũ vo ſic.augu. in ſermone de imagine. Nulli alij
creature dedit deus ꝙ ſit imago qᷓ; homini. ergo nõ ãge⸗
lo. Si eꝛgo imago eſt expꝛeſſa ſiłitudo:nulli alij dedit ꝙ;
eſſet expꝛeſſa ſimilitudo qᷓ; homini.ſ̊ expꝛeſſam ſimilitu⸗
dinem ſequit᷑ vnibilitas:ergo nulli alij creature qᷓ; bomi
ni dedit ꝙ eſſet deo vnibilis.
RR eſ onſio dicendũ ꝙ ſimilitudo creature
P ratõnalis ad deum ᷣm plura ẽ
in homine ꝙᷓ in angelo.eſt em̃ ſilitudo in natura.in ꝑſo
na.in potẽtia. In natura:qꝛ ſicut dicit aug.in ſermone
de imagine. Sicut deꝰpbiq; totus eſt. oĩa viuificans mo
uens ⁊ gubernas: ſic aĩa vbiq; in ſuo coꝛpoꝛe tota viget
mouet ⁊? gubernat.qð non ↄuenit angelo: cuʒ nõ ſit ſub
ſtantia viuificando coꝛpoꝛi attributa. Item in homiĩe ẽ
ſimilitudo in ꝑſona.qꝛ in homĩe ẽ ratio ꝑſonalis ſᷣm oꝛ⸗
dinem oꝛiginis.qꝛ homo eſt ab homĩe:ſicut in diuĩs deꝰ
a deo. angelꝰaũt non eſt ab angelo. Item in homie eſt ſi⸗
militudo in potẽtia.qꝛ in homie eſt potẽtia rñdens tota
litati exemplaris.ſᷣm ꝙ ait augu. Aia ad ſimilitudineʒ
totius ſapientie facta omniuʒ ſimilitudines in ſe gerit.
Cum em in diuino exemplari ſit ratio eſſe coꝛpoꝛalis et
eſſe ſpũalis:inuenit᷑ in anima ⁊ in homine vtrũq; coꝛpo⸗
rale ⁊ ſpũale eſſe ⁊ poſſe.a potentia ad coꝛpus in anima
⁊ potentia in ſe abſtracta.qð non inuenit᷑ in angelo. Ex
his ergo ptʒ ꝙ natura hũana eſt vnibilioꝛ diuie qᷓ; ange
lica. Ad pꝛimã aũt ratõeʒ ſumptã ex auctoꝛitate Jli⸗
doꝛi dicendũ.qꝙ ↄtingit ↄſiderare diuinam eẽntiam abſo
lute.hoc eſt nõ ꝓut eſt cauſa:neq;ʒ ꝓut eſt in ꝑſonis.lel
2tingit ↄſiderare ip̃am non abſolute ſiue vt abſtractam
ſed ꝓut eſt cauſa:⁊ ꝓut eſt in habente eam.boc eſt in re
nature ſiue in ꝑſonis. Pꝛimo modo dicendũ.ſᷣm ꝙ ↄſi⸗
ceratur vt abſtracta:ꝙ ipᷣe angelus magis expꝛimit di⸗
ninam vnitatem ⁊ magis exiſſit ad ſimilitudinẽ diuine
vnitatis.quia ratõne maioꝛis ſimplicitatis magis acce⸗
dit ad naturã vnibilitatis diuine: ꝓut ſic ↄſideꝛat᷑ diuĩa
nat᷑̃a. Si aũt oſideꝛet᷑ diuina eẽntia vt cauſa:⁊ ꝓut nõ ẽ
abſtracta a ꝑſonis:ſic homo magis expꝛimit ſimilitudi
nem ipᷣius q; angelus.qꝛ ſicut dictũ eſt:homo eſt magis
repᷣſentatiuus cauſe exterioꝛis diuine ꝙᷓ; angelus. IJtem
ſicut dictum eſt:ratõ ꝑſonalitatis ſicut eſt in deo:magis
expꝛimit᷑ in homine ꝙᷓ in angelo.Determinatũ eſt ſupe⸗
rius.ꝙ diuina eẽntia ꝓut ↄſiderat᷑ penitus vt abſtꝛacta
a ꝑſonis.nõ intelligit eſſe vnibilis.ſed ſolum ꝓut oſide⸗
ratur in re nature ſiue ĩ ꝑſonis.⁊ ideo a parte illa qua
angelus magis expꝛimit ſimilitudinem illius.non eſt
vnio cũ diuina natura. ſ ſolũ a ꝑte illa qua homo eiꝰ ſi⸗/
militudinem magis expᷣmit.⁊ ideo nata hũana ẽ vnibi⸗

20

0

-Euroskala Offset

T

t 1 3

Q R
VierFarbSelector Standard*

Balance

Focus

N

1

K

J

H
8

G
7

5
F
6

E
5

D
4

3

2

.
3
.

1